de

acte de présence

aan het Frans ontleende uitdrukkingen met de


de

Det kömp drèè de daag.


de

Afkomstig van het Oudnoordse voornaamwoord þeir


de

Afkomstig van het Oudnoordse voornaamwoord þeir, ér / þit en it


teen

Teen 1851 kon Hincks en Rawlinson 200 Babiloniese tekens lees.

Tegen 1851 konden Hincks en Rawlinson 200 Babylonische schrifttekens lezen.


bij

Indo-Europees: *bʱi-, *bʱéi- (uitsluitend Europees ?)

West: Engels: bee (Angelsaksisch: bēo), Duits: Beie, Biene, (Oudhoogduits: bîa), Fries: bij

West: Engels: by (Angelsaksisch: bī), Duits: bei, (Oudhoogduits: bi), Fries: by (Oudfries: bi, be)

in de buurt van (meestal in een ondergeschikte positie)

De boom staat bij het huis.

De vereniging vergaderde bij de heer De Vries.

bij leven was hij smid.

bij het horen van deze woorden.

bij nacht en ontij.

bij onvoldoende aanmeldingen wordt de bijeenkomst afgezegd.

bij toeval.

bij zinnen.

bij volle verstand.

Doe er maar wat extra zout bij.

Hij kwam ook bij de club.


voor

In de betekenis van ‘voorzetsel’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 901

dichterbij dan (gezien vanaf de spreker of anderszins)

Er hangen wolken voor de zon.

Bob hangt iedere avond uren voor de televisie.

Piet parkeert zijn auto voor de winkel.

Je moet voor de kerk linksaf slaan.

We moeten boodschappen doen voor sluitingstijd.

De K komt voor de L in het alfabet.

Toen stond PSV voor Ajax en Feyenoord in de eredivisie.

Hij geeft cursussen voor beginners en gevorderden.

Kunt u dit voor mij inpakken?

Het creëren van een slaapplek voor zeven personen viel nog niet mee.

Tim Voors
 “Alleen, De Pacific Crest Trail te voet van Mexico naar Canada”, eBook: Mat-Zet bv, Soest (2018), Fontaine Uitgevers

eens met, positief tegenover, ten gunste van, pro

De meerderheid stemde voor haar benoeming.

wat betreft, met betrekking tot, aangaande

Hij is bang voor muizen.

Yolanda kreeg een tien voor taal.

tegen de prijs van, ten bedrage van, tegen

Bij ons krijgt u twee bossen rozen voor 10 euro.

Ik ruilde met de buurjongen tien knikkers voor een bal.

Voor jou tien anderen! schreeuwde de ontevreden werkgever.

De overvallers lieten het slachtoffer voor dood liggen.

Ik hield die man in uniform ten onrechte voor de portier.


met

erfwoord, als voorzetsel aangetroffen vanaf 901

Met Sint Juttemis als de kalveren op het ijs dansen

Nooit! (Sint Juttemis valt op 17 augustus, en dan ligt er geen ijs)

Met alle winden waaien

door alles en iedereen laten beïnvloeden

Met andermans kalf ploegen

terwijl je de hulp van een ander gebruikt, doen alsof je het zelf alleen gedaan hebt

Met andermans veren pronken

weglopen met de ideeën van een ander ofwel: met iets van een ander zelf gaan pronken

Met bed en bult

met alles wat men bijeen kan pakken op reis gaan

Met de Franse slag doen

een taak (uit desinteresse) niet goed afmaken ofwel: weinig tijd/moeite in iets steken

Met de deur in huis vallen

meteen ter zake komen / onmiddellijk over datgene beginnen waarvoor men kwam zonder

Met de handen in het haar zitten

niet weten wat je moet doen/Niet weten wat je er mee aan moet vangen

Met de hoed in de hand komt men door het ganse land.

iemand die vriendelijk is bereikt meer in het leven dan iemand die onaardig en onbeleefd is

Met de maat waarmee gij meet, zal u weder gemeten worden.

op de manier zoals je een ander behandelt zal je ook zelf behandeld worden

Met de mond vol tanden staan

niet weten wat je moet zeggen/ergens versteld van staan

Met de natte vinger doen

Onnauwkeurig, overhaast of zonder de geschikte methode of middelen uitgevoerd werk

Met de nek aanzien

iemand negeren en duidelijk laten merken een hekel aan iemand te hebben

Met de pet naar iets gooien

niet echt moeite voor iets doen ofwel: zonder inzicht schatten

Met de rug tegen de muur staan

geen kant op kunnen, hooguit een laatste uitweg

Met een sisser aflopen

probleem leek heel groot, maar viel uiteindelijk reuze mee

Met gelijke/dezelfde munt betalen

op dezelfde wijze op iemand reageren zoals die dat zelf naar jou deed

Met gesloten beurs betalen

door middel van een wederzijdse schuld het bedrag verrekenen

Met grote heren is het kwaad kersen eten

Met het zout komen als het ei op is.

met een oplossing komen als het probleem er niet meer is

Met man en muis vergaan

iedereen verdronk bij het vergaan van een schip

Met molentjes lopen

in de war zijn ofwel: niet goed bij het verstand zijn

Met onwillige honden is het slecht hazen vangen.

het is moeilijk om samen te werken met mensen die niet willen

Met open vizier strijden

openlijk zijn en eerlijk uitkomen voor de eigen mening in een conflict

Met opgestoken/opgestreken zeil naar iemand toe gaan

boos naar iemand toe gaan of boos bij iemand binnen komen

Met passen en meten wordt de tijd versleten.

men moet het aanpakken en geen tijd met onbelangrijke dingen verspillen

Met stille trom vertrekken

vertrekken zonder iemand het te laten weten

Met twee maten meten

niet gelijk behandeld worden (met dezelfde omstandigheden)

Met twee monden praten

jezelf tegenspreken in verschillende situaties ofwel: niet eerlijk zijn

Met vuur spelen

met gevaarlijke dingen laks omgaan, gevaarlijke dingen doen

Met wortel en tak uitroeien

iets volledig bestrijden om er geen last meer van te hebben

Met zijn gat in de boter vallen

trouwen met een rijke vrouw ofwel: onverwacht veel geluk hebbende

Met zijn talenten woekeren

de persoonlijke mogelijkheden/gaven goed gebruiken

Al vaak met dat bijltje gehakt hebben

het werk al vaker gedaan hebben en weten hoe het moet

Appels met peren vergelijken

twee totaal verschillende dingen vergelijken alsof ze eender zijn, waardoor de vergelijking onzinnig is

Dat zijn aambeien met slagroom.

dat zijn dingen die niets met elkaar van doen hebben.

De draak met iets steken

ergens niets van geloven en grapjes over gaan maken

De ouderdom komt met gebreken.

als je ouder wordt ga je van alles mankeren

De weg naar de hel is geplaveid met goede voornemens.

veel goede voornemens hebben zonder ze daadwerkelijk uit te voeren

Dieven met dieven vangen

mensen die niet eerlijk zijn of gemeen, moet je op dezelfde manier ook behandelen

Dweilen met de kraan open

het probleem is zo erg dat de middelen te kort schieten

Een appeltje met iemand te schillen hebben

nog een rekening met iemand te vereffenen hebben, i.e. op vergelding/wraak uit zijn (of: nog een vervelend onderwerp te bespreken hebben)

Een loopje met iemand nemen

zich weinig van iemand aantrekken (die de leiding heeft)

Een schip met zure appels zijn/komen

iemand begint bijna met huilen ofwel: het naderen van een zware bui

Ergens met lood in de schoenen naar toe gaan

Geen land met iemand kunnen bezeilen

met iemand niets kunnen beginnen omdat die niet wil

Het met iemand aan de stok hebben/krijgen

Het ene gat met het andere stoppen

het slecht beheren van geld door met de ene schuld de andere af te lossen

Het kind met het badwater weggooien

iets afkeuren omdat een klein deel niet goed is ofwel: het goede en waardevolle met het slechte en waardeloze weggooien

Het verstand komt met de jaren

naar mate je ouder wordt, word je wijzer en verstandiger

Het verstand komt met de jaren.

oudere mensen zijn wijzer en...jongere mensen mogen fouten maken

Huilen met de wolven in het bos

het er niet mee eens zijn maar wel de baas gelijk geven en bevestigen

Iemand met een kluitje in het riet sturen

een antwoord krijgen waar men niets aan heeft

Iets met de mantel der liefde bedekken

iets niet met anderen bespreken maar stilzwijgen en accepteren

Iets (met krijt) aan de balk schrijven

een gebeurtenis is zo belangrijk/bijzonder dat men het niet wil vergeten

Iets niet met droge ogen kunnen aanzien

letterlijk: gaan huilen/tranen bij het zien gebeuren van iets

Je ergens met een jantje-van-leiden van afmaken

Je moet roeien met de riemen die je hebt.

je moet gebruikmaken van de middelen die je ter beschikking staan

Men kan geen ijzer met handen breken.

iets niet doen omdat er op dat moment de tijd/middelen niet voor handen zijn

Men moet vossen met vossen vangen.

je moet een slimme persoon vangen door slim te zijn

Men vangt meer vliegen met honing dan met azijn.

door vriendelijk te zijn bereik je meer bij iemand dan met lelijke woorden

Op goede voet staan met iemand

Vriendschappelijk of vertrouwelijk met iemand om kunnen gaan

Spijkers met koppen slaan

eindelijk een stap vooruit in het proces

Tranen met tuiten huilen/schreien

heel erg huilen zonder dat het echt erg is

Wie met pek omgaat, wordt ermee besmet.

wie met slechte mensen omgaat neemt de gewoontes van die mensen over

Zich met hand en tand verzetten

zich zich heftig verzetten en er alles aan doen om het niet te laten doorgaan

Zich er met Jantje van Leiden afmaken

Onzorgvuldig zijn en weinig aandacht aan het werk besteden

Zuinigheid met vlijt, bouwt huizen als kastelen.

door te sparen krijg je uiteindelijk een grote som geld

's Ochtends eten we brood met beleg.

Ik ga met hem mee.

Morgen zal ik er met m'n manager over spreken.

Hij bekeek de pentekening met interesse.

Het wordt er met de tijd niet beter op.

Met Karels vertrek raken we een waardevolle collega kwijt.

Met de schoolvakantie is het rustig in de stad.

We zijn met mijn verjaardag naar de Keukenhof geweest.

gebruik makend van, door middel van, met behulp van

Met dit mes werd de moord gepleegd.

Ik reis morgen met de trein naar Purmerend.


met

Boheemn is ‘n historische regio in Centroal Europa, die bestoat uut de westelikke twi derdn van de nu Tsjechische Republiek, met ‘n hoofdstad Praag.

Bohemen is een historisch regio in Centraal-Europa, die bestaat uit de westelijke twee derde van deze Tsjechische Republiek, met de hoofdstad Praag.


å

Tussenwerpsel: afkomstig van het Oudnoorse woord ó

Voorzetsel: afkomstig van het Oudnoorse woord at

Zelfstandig naamwoord: afkomstig van het Oudnoorse woord á

Woordsoort in het Noors: infinitivsmerke

Er det viktig å spise mindre fett?

Is het belangrijk om minder vet te eten?


å

Woordsoort in het Nynorsk: infinitivsmerke

Å danse er morosamt.


po

erfwoord Ontwikkeld uit Proto-Slavisch *po


po

tot; het punt dat benaderd wordt; zodra dit punt bereikt wordt eindigt de actie


à

Ik heb 2 fietsen à 500 euro gekocht, dus moest ik 1000 euro betalen.

tussen een kleiner en een groter getal: de waarde ligt tussen het lage en hoge getal in

We gaan 3 à 4 dagen op vakantie.


à

Aller à Strasbourg.

Il a 1000€ à la banque, deux jolies cousines et une maîtrise de Harvard.

Hij heeft €1000 in de bank, twee mooie nichtjes en een graad van Harvard.


su

Van het Latijnse susum, een variant van sursum.


e

Det kömp vief e daag.


te

Als ‘voorzetsel’ voor het eerst aangetroffen in 901

In "des te meer" etc. gaat "te" terug op Oudnederlands thiu, een oude instrumentalis van het aanwijzend voornaamwoord that

de kruik gaat zo lang te water tot hij barst

een appeltje met iemand te schillen hebben

Ik ben geboren te Amerongen.

Komt u te voet, te paard, met de auto of op de fiets?

Ik zal ze te vuur en te zwaard bestrijden.

komt regelmatig voor in combinatie met een infinitief.

Ik beveel je te zitten.

Ik vraag je iets te doen.

Het is duidelijk te zien.


te

te; komt regelmatig voor in combinatie met een infinitief


te

vz: afgeleid van het Oudnederlandse te
bw:


op

erfwoord, als voorzetsel aangetroffen vanaf 777

als de kat van huis is, dansen de muizen op tafel

op zwart gaan

(media) niet langer programma's uitzenden

Op alle slakken zout leggen

over alle onbelangrijke dingen/ kleinigheden commentaar hebben/klagen

Op de grote trom slaan

aandacht proberen te krijgen voor diens zaak

Op de lat kopen

zonder te betalen iets kopen en daarmee schulden maken

Op de oude voet verdergaan / voortgaan

Op dezelfde manier als voorheen doorgaan met een bepaalde activiteit

Op de poot spelen

bij de kleinste tegenslag flink tekeergaan/razen

Op de schopstoel zitten

de grootste hebben kans ontslagen te worden

Op de wip zitten

de eerste zijn die ontslagen kan worden ofwel: de doorslag geven met iemands stem

Op een droogje zitten

op visite zijn en niks te eten of drinken krijgen

Op een oude fiets moet je het leren

Het is niet nodig om iets te oefenen of een vaardigheid aan te leren door gebruik te maken van het allernieuwste materiaal

Op eigen wieken drijven

zich volledig kunnen redden van het geld dat iemand verdient

Op elk potje past een dekseltje.

bij iedereen en alles past wel iemand of iets

Op elkaar lijken als twee druppels water

Op goede voet staan met iemand

Vriendschappelijk of vertrouwelijk met iemand om kunnen gaan

Op het kussen zitten/geraken

Een baan in de regering hebben en daarmee weten hoe moeilijk het is een land te besturen

Op het zondaarsbankje zitten

iemand die vertelt wat die zelf verkeerd gedaan heeft, datgene opbiechten

Op heterdaad betrappen

iemand ergens mee betrappen waar die op dat moment mee bezig is

Op iets dood blijven

erg belust op iets zijn (bv geld -> gierig)

Op til zijn

dingen zijn op dit moment gaande (met name veranderingen)

Op twee gedachten hinken

geen beslissing kunnen nemen tussen oplossingen

Op zijn hoede (of quivive) zijn

voorzichtig zijn omdat het niet helemaal vertrouwd wordt

Op zijn lauweren rusten

niets doen en genieten van de vrije tijd

Op zijn neus kijken

beteuterd zijn / onaangenaam verrast zijn

Op zijn nummer zetten

zeer duidelijk maken dat iets erg ongewenst is

Op zijn paasbest zijn

Op zijn best gekleed en goed verzorgd zijn

Op zijn stuk staan

zich niet laten ompraten en bij de eigen mening blijven

Op zijn tellen passen

zeer goed opletten om niets fout te doen

Aken en Keulen zijn niet op één dag gebouwd.

voor een uitgebreide klus heb je meer tijd nodig

Alle / aller ogen zijn gericht op Kwatta

Alle gekheid op een stokje.

nu even serieus of nu tijd voor de waarheid

Alleen de zon gaat voor niets op.

voor welvaart moet gewerkt worden, niks is gratis

Alles op alles zetten

risico's nemen om iets voor elkaar te krijgen

Alles op één kaart zetten

Risico vergroten door één ding uit te kiezen in plaats van meerdere

Alles op het spel zetten

alles inzetten en mogelijk alles verliezen

Als Pasen en Pinksteren op één dag vallen

Als de kat van huis is, dansen de muizen op tafel.

als een gezaghebber niet aanwezig is, wordt daar gretig gebruik van gemaakt

Als de vos de passie spreekt, boer pas op je kippen (ganzen).

pas op voor slijmballen, ze willen altijd wat van je; als een bedrieger vrome dingen zegt moet je extra voorzichtig met deze persoon zijn

Als een tang op een varken slaan

iets heeft totaal niets met een besproken onderwerp te maken

Als men over de duivel spreekt, dan trapt men hem op zijn staart.

het over iemand hebben en die dan plots tegen het lijf lopen, of iets gebeurt terwijl je het er net over had

Daar kan je gif/vergif op innemen

je kunt er zeker van zijn dat iets zo is of gaat gebeuren

Dat is koren op zijn molen.

iets komt uitstekend van pas op het goede moment.

Dat slaat als een knots op een kangoeroe

De boer op gaan

de (niet-fysieke) markt opgaan om iets te verkopen

De pik op iemand hebben

Bij een kans het niet nalaten iemand steeds te pesten

De puntjes op de i zetten

De laatste details toevoegen of heel precies werken

Een bril op de neus krijgen

geen vrij uitzicht of vrije ruimte meer hebben

Een druppel op de gloeiende plaat zijn

zeer onvoldoende zijn om iets op te lossen

Een dubbeltje op zijn kant zijn.

een gevaarlijke situatie zijn en maar net goed gaan

Een gouden dak op het huis hebben

wonen in een huis dat gebouwd is met geleend geld

Een kat komt altijd op z'n pootjes terecht.

ingewikkelde en vervelende dingen kunnen vanzelf weer voor elkaar komen

Een schip op het strand is een baken in zee.

van de fouten die anderen hebben gemaakt kun je zelf veel leren

Een vlag op een modderschuit

iets moois op iets lelijks, bijvoorbeeld in de mode

Er is geen pot zo scheef, of er past wel een deksel op.

ook voor een minder mooi meisje is er een man te vinden

Er zijn kapers op de kust.

er zijn meer mensen die belangstelling hebben.

Ergens op gebrand zijn

iets heel erg fijn vinden en ernaar streven

Ergens een stempel op drukken

duidelijk je invloed ergens laten gelden

Ergens prat op gaan

erg trots over iets zijn en erover opscheppen

Geen haar op mijn hoofd die daar aan denkt.

Geen hoge pet van iemand op hebben

denken dat die andere persoon niet veel kan

Gekken en dwazen schrijven hun namen op muren (of deuren) en glazen.

mensen die het minst te melden hebben, schreeuwen vaak het hardst

Gloeiende kolen op iemands hoofd stapelen

Iemand die jou vijandig gezind is, vriendelijk tegemoet treden, waardoor hij beschaamd gemaakt wordt. (Bron: Bijbel en Cultuur)

Gouden appels op zilveren schalen zijn

iets is erg prachtig/goed/verstandig (verwoord)

Haar op de tanden hebben

erg moedig zijn in het geven van een mening

Het op de klompen aanvoelen

achterafgepraat - Dat had men kunnen weten

Het op iemand gemunt hebben

steeds dezelfde persoon die ergens last van heeft

Het geld groeit niet op de rug

geld komt niet zomaar binnen, er moet hard voor gewerkt worden

Het hart op de tong dragen

direct zeggen wat iemand denkt, ongeacht of dat slim is of niet

Ieder vist op zijn getij.

iedereen doet zijn dingen wanneer hem dat het beste uitkomt

Iemand op de hak nemen

iemand er van tussen nemen of over iemand praten in uiting van spot

Iemand op de pijnbank leggen

Iemand het moeilijk maken en daarmee dwingen iets te doen

Iemand op de proef stellen

Iemand testen om te zien of die te vertrouwen is of het aan kan

Iemand op de vingers kijken

steeds kijken wat iemand doet, en of die het goed doet

Iemand op het matje roepen

iemand bij zich laten komen en om uitleg vragen waarom iets zo gedaan is

Iemand op sleeptouw nemen

omdat iemand het alleen niet lukt diegene helpen ofwel: iemand steeds maar dingen beloven zonder die na te komen ofwel: iemand gebruiken voor eigen belang zonder dat die het doorheeft

Iemand op stang jagen/rijden

iemand kwaad maken ofwel: iemand strak in de gaten houden en controleren

Iemand op zijn vestje spuwen

een standje geven en ongenoegen over iemand uiten

Iemand op zijn zeer trappen

ergens over praten wat door iemand als erg onplezierig ervaren wordt

Iemand de stuipen op het lijf jagen

iemand erg laten schrikken en/of bang maken

Iemand een veer op de hoed steken

iemand vertellen dat die z'n werk goed gedaan heeft

Iemand het mes op de keel zetten

allerlei middelen gebruiken om iemand onder druk te zetten

Iemand tot op zijn hemd uitkleden

alles van iemand afnemen ofwel: een te hoge prijs laten betalen

Iets op een procrustusbed leggen

Een regeling zo toepassen dat hij er voordeel van heeft

Iets op je lever hebben

dat je nog iets wilt uiten, dat er iets is dat je heel erg dwars zit en dat gezegd moet worden

Iets op je vingers kunnen natellen

iets erg gemakkelijk kunnen nagaan/checken

Iets op zijn lever hebben

iets willen vragen/zeggen ofwel: iets verkeerds gedaan hebbe

In het veen ziet men niet op een turfje.

wie rijk is let niet op een euro meer of minder

Met Sint Juttemis als de kalveren op het ijs dansen

Nooit! (Sint Juttemis valt op 17 augustus, en dan ligt er geen ijs)

Met het zout komen als het ei op is.

met een oplossing komen als het probleem er niet meer is

Niet op mijn weg liggen

ergens niets mee te maken hebben of niet mee willen bemoeien

Niet op zijn mondje gevallen zijn

precies duidelijk maken hoe iemand over iets denkt

Nog niet op eigen benen kunnen staan

nog niet zichzelf volledig zelfstandig kunnen redden

Olie op de golven gieten

door iets te zeggen of doen de mensen rustiger laten worden

Spijkers op laag water zoeken

uitermate achterdochtig zijn ofwel: onprettige opmerkingen maken over onbelangrijke zaken

Te veel hooi op de vork nemen

meer willen doen dan je aankan, te veel werk op zich nemen, de hoeveelheid werk niet aankunnen

Van de bok op de ezel gaan

snel van onderwerp wisselen zonder rode draad

Van de hak op de tak springen

steeds weer van onderwerp wisselen en geen duidelijke rode draad in een verhaal hebben

Veel noten op zijn zang hebben

veel eisen en wensen dat aan alle verlangens wordt voldaan

Voor niets gaat de zon op.

alles kost geld en moeite, behalve datgene wat van de zon komt

Wie boter op zijn hoofd heeft moet niet in de zon gaan lopen.

als je zelf iets gedaan hebt wat verkeerd is, moet je een ander niet van beschuldigen als die hetzelfde gedaan heeft

Wie het onderste uit de kan wil hebben, krijgt de deksel op de neus.

iemand die te begerig is loopt grote kans niets te krijgen

Wie zijn billen brandt, moet op de blaren zitten.

als je iets doms doet, moet je de gevolgen dragen (liefst zonder klagen)

Zich op glad ijs wagen/begeven

ergens over gaan praten waar die weinig van af weet

Zijn schaapjes op het droge hebben

de zaken op orde hebben of voldoende hebben om niet meer te hoeven werken

Zijn woorden op een goudschaaltje wegen

pas dingen zeggen als die uitgebreid overdacht zijn

Zwaar op de hand zijn

allerlei risico's zien en met vele bezwaren (of dit aan moeten horen)

[1] Het is op een eiland, maar in een plaats.

[3] Het is op een moment, maar: in een periode.

[7] Met het voorzetsel 'op' wordt het lidwoord soms weggelaten: 'zeven op tien mensen', maar als 'van' gebruikt wordt, moet er een lidwoord bij: 'zeven van de tien mensen'. Behalve bij 'een op (de) tien' moet het werkwoord in het meervoud. Toch leest men in Belgische teksten ook 'zeven op de tien mensen is daar niet blij mee'.

aan de bovenkant aanrakend, rustend op, zich bevindend te

Het boek ligt op de tafel.

Er staat ook een vaas op tafel.

Haar schip is nog op zee

Wat staat er op dat bord?

Gespannen rende ik naar de enige beschutte plek op de bergtop, een kleine berghut.

dragend als schoeisel: op blote voeten, op voetbalschoenen

Deze auto rijdt op diesel.

per (als bepaling van verhouding): 15 op de 100, de auto rijdt 1 op 10. mijl op zeven

Negen op de tien Belgen sorteert zijn afval en twee op drie koopt energiezuinige producten.

De thermometer staat op 10 graden.

Ze rijden op de rem.

Zij voelde zich op haar gemak.

tussen twee getalswaarden die lengte en breedte aangeven


op

op; aan de bovenkant aanrakend, rustend op


i

i forhold til (afkorting: ift., i forh. til)


i

Afgeleid van het Oudnoordse í
Afgeleid van het Oudsaksische gi / gī
Afgeleid van het Middelhoogduitse ich


i

Jeg bor i et hus.

En kommune i Frankrike er den laveste administrative inndeling av landet.

Een gemeente in Frankrijk is de laagste administratieve splitsing van het land.

En fersk politirapport avdekker eksplosiv økning i ungdomsran og økt narkotikakriminalitet blant ungdommen i hovedstaden.

Uit een recent politierapport blijkt een explosieve toename van roofovervallen door jongeren en een gegroeide drugscriminaliteit onder jongeren in de hoofdstad.

La oss klappe i hendene i begeistring over eksamen.

Laten we in de handen klappen voor geestdrift over het examen.

Både i desember i fjor og i januar i år var det over 400 konkurser, det dobbelte av en normalmåned de siste årene.

Zowel vorig jaar december als in januari van dit jaar waren er over 400 faillissementen, het dubbele van een normale maand in de afgelopen jaren.

Folkemengden har stått i kulda i flere timer, enkelte er her for sjette dagen på rad.

Het volk heeft een aantal uren in de kou gestaan; sommigen zijn hier voor de zesde dag op rij.

Skjær løken i skiver.

Han betalte for mye i skatt.

Sverige sier nei til tog som går i mer enn 250 km/t på strekningen mellom Oslo og Göteborg.

Zweden zegt nee tegen een trein die in meer dan 250 km / h rijdt op de route tussen Oslo en Göteborg.


i

Det står i brevet.

I Danmark hadde ein som i Noreg den første folketeljinga i 1769.

In Denemarken hadden ze evenals in Noorwegen de eerste volkstelling in 1769.

Bil hamna i fjellveggen i tunnel.

De auto belandde tegen de bergwand van de tunnel.

I året 1940.


a

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/Toki Pona - jan Lakuse - a.ogg


air

vorm van ar voor de derde persoon enkelvoud
#:«Air.»


inter

Inter vitam et mortem.


secundum

Secundum matrem stat.

Evangelium secundum Marcum.


circa

Leenwoord uit het Latijn, in de betekenis van ‘voorzetsel’ voor het eerst aangetroffen in 1749


circa

circa urbem


sub

binnen teksten die in punten of artikelen zijn onderverdeeld

Dat is vermeld in artikel 13 lid 3 sub c.

Dat staat onder punt c. van lid 3 in artikel 13


sub

A căzut sub masă.


ex

Leenwoord uit het Engels, in de betekenis van ‘voormalig echtgenoot of echtgenote’ voor het eerst aangetroffen in 1982

Ex artikel 6:162 van het Burgerlijk Wetboek heb ik recht op schadevergoeding.


pro

Samt Mehrwertsteuer ergibt sich ein Kaufpreis von rund 30 Euro pro Stück.

Met BTW komt de koopprijs rond de 30 euro per stuk.


ante

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/Toki Pona - jan Lakuse - ante.ogg


supra

Supra terram.


circum

circum urbem


cistra

Cistra Padum.


per

Leenwoord uit het Latijn, in de betekenis van ‘voorzetsel’ voor het eerst aangetroffen in 1579

per

over een periode van, over een afstand van.

Per fiets, per boot.

Per post, per sms.

Lijsten van musea per land.

Driemaal per dag.

5 liter per 100 kilometer.

De nieuwe wet wordt per 1 januari 2007 van kracht.

De trainer werd per direct ontslagen.

Per ongeluk.

Per abuis.


per

per; over een periode van, over een afstand van


per

Peter versandte den Brief per Post.

Heute hat es fast zwanzig Liter per Quadratmeter geregnet.

Vandaag heeft het bijna 20 liter per vierkante meter geregend.


per

[1] (Voorzetsel) van het Nederlands "per"

[1] (Zelfstandig naamwoord) van het Nederlands "peer"

[2],[3] (Zelfstandig naamwoord) van het Nederlands "veer"

tussen twee getallen om een breuk aan te geven, gedeeld door, per

lima per enam

Satu per satu mereka masuk ke toilet

Anda juga dapat memesan per telepon.


per

Peraturan itu berlaku per 1 Agustus tahun ini.

Deze regelgeving is van kracht vanaf 1 augustus dit jaar.


ad

[1] van Latijn ad vz
[2] van Hebreeuws עַד vz (ad)


infra

Infra terram.


leo

vorm van le voor de derde persoon meervoud
#:«Leo.»


trans

Trans Padum.


uit

erfwoord in de betekenis van ‘voorzetsel’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 870

Uit de band springen

gekke dingen doen die normaal niet worden gedaan

Uit de pot van Egypte eten

Nog thuis bij de ouders eten die voor je zorgen

Uit het oog, uit het hart.

als je iemand niet meer ziet vergeet je hem ook sneller

Uit zijn slof schieten

erg boos worden ofwel: erg actief worden

Als paddenstoelen uit de grond schieten

Snel en in grote massa tevoorschijn komen

De gestage drup holt de steen (uit).

door het vol te houden wordt uiteindelijk wel het doel bereikt

De kastanjes voor iemand uit het vuur halen

Iemand anders het gevaarlijke werk laten doen

De kost gaat voor de baat uit.

eerst moeten er kosten worden gemaakt alvorens men er iets aan verdienen kan

Een lot uit de loterij trekken

precies de juiste persoon of ding gevonden hebben wat er nodig was

Het ene oor in, het andere weer uit.

iets (een raad e.d.) wel horen maar het vervolgens meteen weer vergeten; gezegd van hardleerse personen aan wie hetzelfde steeds weer opnieuw moet worden verteld

Het ene woord haalt het andere uit.

als de ene persoon een grote mond opzet, krijgt die dat van de ander terug

Het hoge woord moet er uit.

het moeilijke onderwerp waar iemand mee zit wordt uitgesproken

Het moet uit de lengte of uit de breedte komen.

het moet op een of andere manier gebeuren

Iemand uit de droom helpen

iemand vertellen hoe het écht in elkaar zit

Iemand uit de tent lokken

het voor elkaar krijgen dat iemand iets doet

Iemand uit het zadel lichten

iemand zijn positie doen verliezen, iemand ontslaan

Iemand uit het zadel werpen

Iemand wegwerken, iemand in verlegenheid brengen

Iemand het brood uit de mond stoten

iemand het onmogelijk maken om in eigen inkomen te kunnen voorzien

Iets uit de eerste hand hebben

ergens zelf bij zijn geweest of hebben meegemaakt

Kan uit Nazareth iets goeds komen?

wanneer iemand een bepaalde opvoeding heeft gehad kan daar nis goeds van verwacht worden

Oude koeien uit de sloot halen

Oude problemen die niet meer ter zake doen oprakelen

Stel niet uit tot morgen, wat je vandaag kunt doen.

doelt op actie, wees niet lui of gemakzuchtig, ga door en wel nu. ofwel: door nu het werk al te doen geeft het later een rustiger gevoel

Twee ruggen uit een varken willen snijden

uit één ding dubbel het voordeel willen halen

Wie 's nachts uit vissen gaat, moet overdag zijn netten drogen.

als je teveel gedronken hebt, ben je de volgende dag niets waard

iemand die te begerig is loopt grote kans niets te krijgen

Zich uit de markt prijzen

door eigen toedoen laten anderen diegene links liggen

Dit komt uit de pot.


ultra

Ultra Padum.


ondanks

In de betekenis van ‘voorzetsel’ voor het eerst aangetroffen in 1420

afgeleid van ondank met het achtervoegsel -s

ook al is het zo dat; hoewel ... toch ...

Zij wisten ondanks het noodweer hun eindbestemming zonder al te veel vertraging te bereiken.

Ondanks de prachtige omgeving keek ik bij elk geluid toch wat schichtig achterom.


zonder

In de betekenis van ‘voorzetsel’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 901

Zonder (te) blikken of (te) blozen

zonder zich van iemand iets aan te trekken en zonder te schamen

Zonder geluk vaart niemand wel

alleen met hard werken komt men er niet, ook een beetje geluk is nodig om ergens te komen

Geen rook zonder vuur

bij iedere gebeurtenis hoort een oorzaak. Van de meeste geruchten is er altijd wel iets waar

Geen rozen zonder doornen

achter alle leuke/goede dingen zitten ook minder leuke kanten

Je kan geen omelet maken zonder eieren te breken

om iets te bereiken moet je kosten maken of moeite doen

Meisjes die bloemen dragen, mag je kussen zonder te vragen

zich mooier voordoen dan men is, is vragen om moeilijkheden

We gaan zonder Jan, ik film zonder hulpmiddelen, zonder twijfel.

Zonder een hap te eten en met mijn kleren nog aan viel ik meteen in slaap.


over

In de betekenis van ‘voorzetsel’ voor het eerst aangetroffen in 901

alles over één kam scheren

onvoldoende rekening houden met verschillen

een balletje opgooien over

aankaarten; voorzichtig noemen, in de hoop dat anderen er dan ook over gaan praten

een boekje opendoen over

slechte daden of eigenschappen verklappen

het vogeltje over het touwtje laten wippen

niet over zijn hart kunnen verkrijgen om

zich door welwillendheid niet kunnen brengen tot

niet te spreken zijn over iets

ergens erg op tegen zijn, boos zijn over iets

over de balk gooien

onnodig geld uitgeven voor zaken die niet nodig zijn

over koetjes en kalfjes praten

over allerlei onbelangrijke dingen praten

over lijken gaan

alles voor iets over hebben ofwel: alle goede en foute mogelijkheden gebruiken om het doel maar te halen

over smaak valt niet te twisten.

iedereen heeft een eigen smaak, een eigen persoonlijke voorkeur, niets mis mee

over veel schijven lopen

veel mensen die ergens zich mee bemoeien

over zijn eigen schaduw heen springen

ruimhartig een eerder bepleite opvatting loslaten

als er een schaap over de dam is, volgen er meer

als er de eerste stap is gezet is het voor een ander niet moeilijk meer om die ook te maken en volgt de rest vanzelf

als men over de duivel spreekt, dan trapt men hem op zijn staart

het over iemand hebben en die dan plots tegen het lijf lopen, of iets gebeurt terwijl je het er net over had

er kan geen luis over zijn lever lopen of hij reageert

Gods water over Gods akker laten lopen

geen voorzorgsmaatregelen nemen, maar alles laten komen zoals het komt

het leven gaat niet altijd over rozen

het is niet altijd zo mooi, iedereen heeft wel eens tegenvallers

komt men over de hond, dan komt men ook wel over de staart

als men het moeilijkste gehad heeft is de rest eenvoudiger te doen

waar het hart vol van is, loopt de mond van over

je wil veel praten over wat je bezighoudt

waar het hart vol van is, vloeit de mond van over

Ik schrijf een boek over mijn leven.

Hij vertelt een zeer interessant verhaal over zijn avonturen.

De maaidorser rijdt over de akker.

De kat loopt over het muurtje.

Over twee maand wordt ze zestien jaar.

Deze yoghurt wordt over drie dagen slecht.

Ik rijd over Luxemburg naar de Alpen.

Als men naar Marseille wil, moet men over Lyon.

naar de andere kant van, over een grens heen

De losgeslagen hond sprong over het hek.

Om de overkant te bereiken moet men over die brug heen.

De reis over het meer duurt slechts enkele tientallen minuten.

Zij is ver over de dertig jaar oud.

Vele basketbalspelers zijn over de twee meter lang.


over

Skiltet henger over døra.

Bygda ligger 500 meter over havet.

Het dorp ligt op 500 meter boven de zeespiegel.

Jeg har over 14 års erfaring som diskjockey.

Ik heb over veertien jaar ervaring als een diskjockey.


over

Han bur to etasjar over meg.

Temperaturen er over 20 °.


van

erfwoord, als voorzetsel aangetroffen vanaf 901

als de kat van huis is, dansen de muizen op tafel

van achteren kijk je de koe in de kont

nadat iets gebeurd is, is het gemakkelijk om te zeggen hoe het beter had gekund

[3] Als begin van een persoonsnaam wordt "Van" altijd met een hoofdletter geschreven. In Nederland hoort "van" met een kleine letter te worden geschreven als er voornamen of voorletters aan voorafgaan. Bij mensen van Vietnamese achtergrond kan "Van" ook als zelfstandige naam voorkomen.

Die fiets is van mij.

Hij komt van ver.

Hij verrekte van de honger.

De namen van de voetballers Willem van Hanegem en Franky Van der Elst laten een verschil in schrijfwijze tussen Nederland en Vlaanderen zien.

quotatief: luidt een citaat of gedachte in (synoniem: "als")

Ik heb zoiets van: "Nu of nooit!"

Dit is een hemd van katoen.

De titel van het boek is "In de ban van de ring".

geeft het tijdsbestek aan waarbinnen iets gebeurt

Wij gaan van de zomer naar Frankrijk.

ook: van … af: (Belgisch-Nederlands)geeft het begin van een tijdsverloop aan, sinds

Johan is van zijn jeugd al actief betrokken bij alles wat natuur in het hart draagt.

Weblink bron Gearchiveerde versie
Geert, Johan, Ria en Anita
 “Over natuurlijk beleven” (5 juni 2021) op natuurlijkbeleven.be


contra

Leenwoord uit het Latijn, in de betekenis van ‘voorzetsel’ voor het eerst aangetroffen in 1555

van het Latijnse cŏntrā (tegen, tegenover)

Hij is weer eens contraproductief bezig.

Afbreken contra opbouwen. Kwaad tegen goed.

Suzanne Vermeer
 “All-inclusive” (2006), A. W. Bruna Uitgevers B. V. , Utrecht , ISBN 90-229-9182-2


contra

Contra Imperium Romanum.


cis

Cis Padum.


bis

Bis 1945 hod Dãnzig zum Deitschen Reich ghärt

Tot 1945 heeft Gdanśk van de Duitse Rijk behoort.


bis

Duits: bist
Engels: until, up to, as far as

Es Fescht geht vun em 3 bis 10 Tschulei.


post

Post bellum.


ar

Tá fuacht orm.

Tá slaghdán orm.


in

erfwoord, in de betekenis van ‘voorzetsel’ voor het eerst aangetroffen in 776

ingeval

samenstellingen zonder werkwoord met voorzetsel in als linkerdeel

inblikken

samenstellingen met voorzetsel in als linkerdeel en een werkwoord als rechterdeel

In de piepzak zitten

Geen oplossing weten ofwel: Bang zijn voor de gevolgen

Het servies staat in de kast.

Ik woon al twintig jaar in Utrecht.

In de zomer dragen veel mensen een zonnebril.

In het weekend zijn we op de camping.

Hij werd geboren in 1985.

binnen een periode, in minder tijd dan een periode:

Ze is in drie weken vier kilo afgevallen.

Zet de borden even in de kast.

Op elke vijftig demonstranten liep er één agent in burger mee.

De gastheer verzoekt u in jacquet te verschijnen.

De spiegel spatte in scherven uiteen.

Zij toverde de homp klei om in een mooie vaas.

Dit is een stuk in drie bedrijven.

Het is in één woord geweldig.

het materiaal waar iets van gemaakt is: van

Het sculptuur is uitgevoerd in hout en koper.

Er zijn opvallende accenten in rood en goud aangebracht.

De vissen verschillen onderling enorm in kleur en formaat.

in het kort, in detail, in grote lijnen, in één ruk, in het groot, in het klein, in het algemeen, in het bijzonder

Hij las het boek in één ruk uit.

in dat geval, in elk geval, in geen geval

Het huis in.

strikt gesproken kan zo'n achterzetsel grammaticaal worden opgevat als een bijwoord (1.)


in

Ontleend aan het Middelhoogduits en Oudhoogduits

Das will mir nicht in den Schädel.
Das will mir nicht in den Kopf.

Er wohnt in diesem Haus.

in + accusatief: geeft een richting aan die men ingaat (ruimtelijk)

Er geht in das Haus.

in (als vast voorzetsel bij andere woorden)


in

om beweging of richting ergens heen aan te duiden: naar, in, op;

Gallia est omnis divisa in partes tres

Gallië is als geheel opgedeeld in drie delen

om een aantal of klasse aan te duiden: onder;

bij werkwoorden van zetten, leggen, plaatsen


in

t Köpken steet in de kaste.

In t jaor 2013 is prins Friso oet de tied ekommen.


in

Es Land esch seit 1955 Mitglied in de UNO un seit 1995 in de EU.

Het land is sinds 1955 lidstaat van de UNO en sinds 1995 van de EU.


in

Deitschland iss en Land in Eiropaa.


en

en bloc

aan het Frans ontleende uitdrukkingen met en


en

(bijwoord/voornaamwoord): Uit Oudfrans ent (10e eeuw), ontwikkeld uit Latijn inde ‘daarvandaan, vandaar’.

Croire en Dieu.

Mettre en œuvre.

Bon en mathématiques.

Je suis allé en Corse en avion, mais je suis revenu en bateau.

Ik ben met het vliegtuig naar Corsica gegaan, maar met de boot teruggekomen.

en forgeant

Volange pérorait, avec des gestes gracieux, et Lambert hochait la tête en souriant.

Volange sprak met sierlijke gebaren en Lambert knikte glimlachend.

En Europe, on essaie d’être pragmatique.

In Europa trachten we pragmatisch te zijn.

En France - mais au Québec.


dal

Dal 1963.


extra

Extra urbem.


boven

In de betekenis van ‘voorzetsel’ voor het eerst aangetroffen in 1220

boven je stand leven

leven op een duurdere manier dan je je kunt veroorloven

iets te boven komen

een nadelige situatie weer ten goede keren, iets overwinnen

Boven water zijn

alles is bekend geworden of is teruggevonden

Een baas boven baas zijn

er is altijd wel iemand die het beter kan of denkt te kunnen

Het hoofd (net) boven water kunnen houden

net genoeg inkomen hebben om te kunnen leven

Onder en boven de wet zijn

zich niet aan de regels hoeven te houden

de hand boven het hoofd houden

in bescherming nemen, (ten onrechte) buiten schot houden

Het schilderij hangt boven de schoorsteen.


dichtbij

Duizenden gelovigen staan in de Italiaanse stad Padua in de rij om een glimp op te vangen van de relikwieën van de heilige Antonius. Het skelet is voor het eerst sinds 1981 weer van dichtbij te zien voor het publiek.

Weblink bron “Italianen in de rij voor St. Antonius” (Maandag 15 februari 2010, 15:51), NOS


volgens

In de betekenis van ‘voorzetsel’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1599

luidens

geeft een bron aan voor de gegeven redenering

Volgens de laatste metingen is de temperatuur opnieuw gestegen.

‘De maatregelen zoals nu door de overheid genomen, zijn terecht, volgens mij. Ik zelf loop niet veel risico, gezien mijn leeftijd, maar ik kan het wel verspreiden. Mijn ouders zijn ook nog relatief jong en gezond, ik denk niet dat zij extra risico lopen.

Weblink bron
Charlotte Huisman
 “Wie neemt er nog de trein op een stil Utrecht Centraal?” (13 maart 2020), de Volkskrant

Het ging er volgens hem destijds heel anders aan toe dan nu.


onder

erfwoord, de betekenis van ‘voorzetsel’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 901

Onder de neus wrijven

duidelijk zeggen wat er van gevonden wordt

Onder de plak zitten

niets durven tenzij de partner het goed vindt

Onder de roos

iemand iets vertellen wat die niet aan anderen vertellen mag

Onder een gelukkig gesternte geboren zijn

altijd voorspoed hebben en gelukkig zijn

Onder het juk moeten doorgaan

zich aan andermans macht moeten onderwerpen

Onder het mes zitten

een examen hebben ofwel: in angstige omstandigheden zitten

Onder iemands duiven schieten

klanten bij een ander overhalen om klant te worden bij jou

Onder valse vlag varen

zich voordoen als een ander of zich anders voordoen

Onder zeil gaan

gaan rusten of slapen ofwel: vertrekken of weggaan

onder vuur

dat iets of iemand kritiek op iemand anders heeft

Een adder(tje) onder het gras

een gemene bedoeling die ergens achter schuilt, een verborgen valstrik/dubbele bodem van iets

Het niet onder stoelen of banken steken

je niet stil houden, maar je mening openlijk uiten

Iemand onder de kin strijken

vriendelijke of vleiende dingen tegen iemand zeggen

Iemand onder vier ogen spreken

praten met iemand zonder dat anderen erbij zijn

Iemand een hart onder de riem steken of Iemand een riem onder het hart steken

Iemand een steek onder water geven

tegen iemand lelijke dingen zeggen op een bedekte/verborgen wijze

Iemand het bloed onder de nagels vandaan halen

schuldeisers die iemand het bedrag tot op de laatste cent laten betalen ofwel: iemand verschrikkelijk irriteren

Is Saul onder de profeten?

niet verwachten dat iemand er ook aanwezig is

Niets nieuws onder de zon zijn

een opmerking/etc die nieuw lijkt maar al eerder gezegd is

Zijn licht niet onder de korenmaat zetten

meespreken, je mening geven en laten merken dat je er iets van weet

unter

op een plaats die lager gelegen is dan het aangeduide.

Hij zit onder de boom.

Door een kier onder de deur kwamen er steeds sneeuwvlokken naar binnen gewaaid en ik voelde mijn slaapzak langzaam vochtig worden.

Zij was de jongste onder de hoogleraren.

Onder alle wedstrijden die hij won, was de Elfstedentocht de meest bijzondere.

De politie verrichtte in totaal dus negentien aanhoudingen. Onder hen zijn zes minderjarigen.

Weblink bron “Politie arresteert eerste vrouwelijke drugsuithaler ooit in Rotterdamse haven” (5 januari 2024) op nu.nl


sedert

In de betekenis van ‘onderschikkend voegwoord’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1410

In de betekenis van ‘voorzetsel’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1318

Sedert de val van de Sovjet-Unie is er in het oosten veel veranderd.


etter

Afkomstig van de Oudnoorse woorden eptir en eftir

Q kommer etter P i alfabetet.

En væpnet raner tok seg inn i en matvarebutikk i Mandal etter stengetid fredag og truet de ansatte med pistol.

Een gewapende overvaller kwam een supermarkt in Mandal binnen na sluitingstijd op vrijdag en bedreigde het personeel met een pistool.

Etter det politiet sier, var det promillekjøring.

Volgens de politie was dat een dronkenmansrit.


etter

Etter lova må du ha sertifikat av klasse C.

Volgens de wet moet u het certificaat van klasse C hebben.


door

Door de bomen het bos niet meer zien

Door een overvloed aan informatie het overzicht verliezen

Door de mand vallen

Door bepaalde zaken die duidelijk worden en blijk geven de waarheid ander is dan gedacht

Door de mazen van het net kruipen

op slimme manier proberen ergens onder uit te komen

Door de neus boren

iemand anders iets de mogelijkheid ontnemen

Door de zure appel heen bijten

beginnen met een lastig/vervelend karwei

Door vragen wordt men wijs.

Door het stellen van vragen kun je veel te weten komen en veel kennis opdoen

Een streep door de rekening halen

de schuld van iemand kwijtschelden en het er niet meer over hebben

Ergens een streepje door lopen

erg vreemd zijn, zich abnormaal gedragen

Iemand door de mosterd halen

op duidelijke wijze te horen krijgen wat iemand fout gedaan heeft

Iets door de vingers zien

doen alsof de fouten van een ander niet opgemerkt worden

Met de hoed in de hand komt men door het ganse land.

iemand die vriendelijk is bereikt meer in het leven dan iemand die onaardig en onbeleefd is

Schitteren door afwezigheid

iedereen valt het op dat iemand afwezig is

Men wordt eerder door een strontkar overreden dan door een koets

de handelende persoon bij een lijdende vorm

Het afval wordt wekelijks door vuilnismannen opgehaald.

Dit huis is door mijn vader gebouwd.

In de herfst heeft de trein vaak vertraging door gladheid van het spoor.

Ze ging naar de zonsondergang kijken vanuit het water, maar kwam er niet meer uit door de sterke stroming. Haar lichaam werd pas dagen later gevonden.

Weblink bron “Dit moet je weten over een mui, een plek die je de zee in kan sleuren”, NOS-stories

We liepen uren door het park.

Het is hier in het weekend veel drukker dan door de week.

doorheen, binnenin van de ene kant naar de andere kant

Het water stroomt door de leiding.

doorheen, aan de ene kant naar binnen en aan de andere kant naar buiten

Het valt niet mee de draad door het oog van de naald te steken.

als achterzetsel: doorheen, van de ene kant naar de andere kant, aan de ene kant naar binnen en aan de andere kant naar buiten

De gang door.

als achterzetsel: van het begin tot het einde, gedurende

Jantje heeft de hele dag door zitten zeuren.

door ... te + infinitief; de procedure die gevolgd wordt om het doel te bereiken

Je kunt de bus laten stoppen door op de knop te drukken.

Er zat teveel peper door het eten.


tussen

In de betekenis van ‘voorzetsel’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1249

Tussen de klippen door zeilen

op handige manier alle moeilijkheden vermijden

Tussen servet en tafellaken zijn

niet bij de kleintjes maar ook niet bij de groten horen

Tussen twee vuren zitten

moeten kiezen tussen twee onaangename mogelijkheden ofwel: zich bevinden tussen twee ruziemakers

Ergens geen speld tussen kunnen krijgen

iets klopt precies ofwel: geen gelegenheid krijgen in een gesprek ertussen te komen

Het verschil tussen mijn en dijn niet kennen

Ook tussen de mooie bloemen groeien brandnetels

de schoonheid van de omgeving biedt geen garantie voor onaangename zaken

Zich tussen hangen en wurgen bevinden

zich in gevaarlijke en moeilijke omstandigheden bevinden

zwischen

met iets aan minimaal twee kanten het kind staat tussen haar ouders

boven de eerstgenoemde waarde, maar onder de grotere laatstgenoemde

na de eerstgenoemde tijd/gebeurtenis, maar voor de latere laatstgenoemde

minstens de eerstgenoemde waarde, maar hoogstens de grotere laatstgenoemde

Met mijn 43 jaar was ik duidelijk de oudste van het stel, de rest leek ergens tussen de twintig en vijfentwintig.


tussen

tussen; met iets aan minimaal twee kanten

Dat huus steet tussen de beume.


tussen

tüschen
tusken
tüsken
tüssen
tuzzen
twischen
twüschen

Dat huus steet tussen de beume.


tegenover

In de betekenis van ‘voorzetsel’ voor het eerst aangetroffen in 1613

samenstelling van tegen bw en over (voorzetsel)

Tegenover de supermarkt staat een bankgebouw.

Dit alles zou ik geneigd zijn positief te beoordelen. Daar staat echter tegenover dat deze vaas met plastic bloemen reden geeft tot zorgen met betrekking tot de affiniteit die de nieuwe eigenaar heeft met onze tradities. Maar ik wil u niet met mijn bekommeringen vervelen. We zijn er. Dit is kamer 17, de suite die ik voor u op orde heb laten brengen.

Pfeiffer, Ilja Leonard
 “Grand Hotel Europa” (2018), De Arbeiderspers , ISBN 978-90-295-2622-7, p. 16

Ik voelde me een beetje opgelaten tegenover de medewerkers van het postkantoor.


naast

In de betekenis van ‘bijwoord van plaats’ voor het eerst aangetroffen in 1285

Op deze foto zie je hem naast zijn beste vriend staan.

De jongen naast me deed zijn koplamp aan waardoor de in de muur gekraste namen zichtbaar werden: hier waren al eerder mensen gestrand.


binnen

erfwoord, in de betekenis van ‘bijwoord van plaats’ aangetroffen vanaf ca. 1151-1200

Deze straat ligt binnen de grachtengordel.

wij verwachten binnen een week uitsluitsel over deze kwestie


buiten

In de betekenis van ‘bijwoord van plaats’ voor het eerst aangetroffen in 1220

buiten de waard rekenen

niet gerekend hebben op hoe anderen er werkelijk over denken

buiten spel blijven

(willen) proberen niet betrokken te zijn

buiten zijn boekje gaan

dingen doen die die eigenlijk aan z'n baas moet overlaten of die die niet mag

Hij woont buiten de stad.

Phogat toonde zich teleurgesteld dat er geen steun komt van andere sporters, zoals de in India extreem populaire cricketspelers. "Atleten moeten verder dan hun persoonlijke winst kijken en volgens hun geweten handelen. We zijn menselijk. We stoppen op een dag met sporten. We moeten ook buiten de sport aan een nalatenschap werken."

Weblink bron
Aletta André
 “Worstelprotest werpt licht op seksueel misbruik in de Indiase sportwereld” (dinsdag 23 mei 2023, 20:45), NOS


orm

vorm van ar voor de eerste persoon enkelvoud
#:«Orm.»


beneden

In de betekenis van ‘voorzetsel’ voor het eerst aangetroffen in 1236

In de betekenis van ‘bijwoord van plaats’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1285

van Middelnederlands beneden; in het Germaans afgeleid met het voorvoegsel *bi-, de oorsprong van Nederlands be- (2)

Beneden het huis is een grote kelder.


aangaande

vz: in de betekenis van ‘betreffende’ voor het eerst aangetroffen in 1854

Er is mij aangaande die zaak niets opmerkelijks bekend.


tegen

In de betekenis van ‘in de andere richting, ten aanzien van’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1284.

Middelnederlands tēghen, naast ouder tjēghen, samengetrokken uit te + jēghen, waarvoor zie jegens. Te diende daarin om aan te duiden in welke richting een handeling plaatsvond; vgl. Oudnederlands angegin, ingegen ‘tegemoet, in strijd met’. Evenzo gevormd zijn Nederduits tegen ‘tegen’ en Duits zugegen ‘aanwezig’; met genitiefuitgang Oudfries tōjēnis(t) en Oudengels tōgēanes.

tegen de draad ingaan

het er niet er mee eens zijn en er tegen in gaan

tegen de verdrukking in groeien

ondanks zware omstandigheden toch vooruit komen

de verzenen tegen de prikkels slaan

zich verzetten tegen iets wat niet tegen te gaan is

hard tegen hard gaan

niemand die wil toevoegen en er beide voor gaan om te winnen

met de rug tegen de muur staan

geen kant op kunnen, hooguit een laatste uitweg

De fiets staat tegen de deur.

Er is geen middel tegen deze ziekte.

Het raadslid stemde tegen het voorstel.

We gingen tegen de ochtend naar huis.

Het liep tegen zevenen toen hij binnenkwam.

Tegen de tijd dat hij het doorkreeg, was alles al verloren.

de ontvangende persoon van een boodschap: aan

Ik heb het tegen je gezegd.

Ik ruilde met de buurjongen tien knikkers tegen een bal.


of

That's the end of the story


trots

Leenwoord uit het Duits, in de betekenis van ‘voorzetsel’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1615

Leenwoord uit het Duits, in de betekenis van ‘fierheid, hoogmoed’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1562


niettegenstaande

van Middelnederlands niettegenstaende, een leenvertaling van Frans non obstant, op te vatten als samenstelling van niet bw en tegenstaande ww

vw: In de betekenis van ‘onderschikkend voegwoord’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1470

vz: In de betekenis van ‘voorzetsel’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1484

Er werd verteld hoe eens een abt verbood in zijn klooster Sinterklaasliedjes te zingen, niettegenstaande de smeekbeden van de monniken.

Marijke van Raephorst
 “Het hele jaar rond: van Sinterklaas tot Sintemaarten” (1973), Lemniscaat , p. 14


In de betekenis van ‘voorzetsel’ voor het eerst aangetroffen in 1200

[1],[2] erfwoord via Middelnederlands na van Oudnederlands nah

[3] van Hebreeuws נע (na) "bewegend, mobiel"

Na gedane arbeid is het goed rusten.

na het werk doet het goed te kunnen uitrusten

Na mij de zondvloed.

dat is een probleem dat zich pas voordoet als ik er niet meer ben - het zal mijn tijd wel duren

Na regen komt zonneschijn.

als er wat naars is gebeurd, wordt het daarna weer beter

Na wat gepimpel, is de geest wat simpel.

na wat te hebben gedronken ben je meestal niet meer helder van geest

Berouw komt na de zonde

als het eenmaal gebeurd is komt pas de berouw

Iemand het vuur na aan de schenen leggen

Mosterd na de maaltijd zijn

een te late maatregel ofwel: een voorstel of oplossing die pas komt als het al voorbij is


Ek smag nog na die miere, die krieke, die bye, die besies en die bloedrooi grond.

Ik smacht nog naar de mieren, de krekels, de bijen, de beestjes en de bloedrode grond.


op; aan de bovenkant aanrakend, rustend op


op; geeft een beweging aan naar oppervlak


mot

Voorzetsel: afkomstig van het Oudnoordse í móti vz of á móti vz

Zelfstandig naamwoord: afkomstig van het Oudnoordse naamwoord moðr zn

Vold mot kvinner og barn er dessverre et aktuelt tema.

Geweld tegen vrouwen en kinderen is helaas een actueel probleem.


mot

Politiet åtvarar mot utanlandske svindlarar.

De politie waarschuwt tegen buitenlandse oplichters.


naar

In de betekenis van ‘voorzetsel’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1240

In de betekenis van ‘akelig’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 901

Naar de barrebiesjes gaan

totaal verloren gaan zonder dat er iets van overbleef (bv schip)

Naar de bekende weg vragen

een vraagstellen terwijl je het antwoord eigenlijk al weet

Naar de haaien gaan

ten onder gaan, zinken ofwel: zeer grote problemen krijgen en wellicht ophouden te bestaan

Naar de kelder gaan

Verongelukken (en met een schip: zinken)

Naar iets kunnen fluiten

iets (wat je uitleent) niet meer terug krijgen

naar de rechter stappen

een gerechtelijke procedure tegen iemand opstarten

Alle waar naar hun geld zijn

als een product duurder is, is het meestal van betere kwaliteit

Een aardje naar zijn vaartje hebben

veel handelen zoals je eigen vader dat zou doen

Er zijn vele wegen die naar Rome leiden.

iets kan vaak op meerdere manieren gedaan/bereikt worden

Ergens een gooi naar doen

een kans wagen of iets proberen te raden

Ergens met lood in de schoenen naar toe gaan

Geen haan naar kraaien zullen of Daar zal geen haan naar kraaien

niemand zal iets merken of niemand zal er iets van zeggen

Goed geld naar kwaad geld gooien.

geld ergens insteken waarvan bekend is dat het niks oplevert

Het water loopt altijd naar de zee.

mensen die veel hebben krijgen er ook altijd steeds meer bij

Iemand naar de mond praten

vleien en vriendelijk zijn om iets gedaan te krijgen

Iemand naar de ogen zien

pas iets doen als de ander toestemming geeft

Iemand van Pontius naar Pilatus sturen

Iemand aan het lijntje houden, altijd ergens anders naartoe sturen ofwel: Niemand die hem helpen wil en hem steeds maar doorstuurt

Iemand van bakboord naar stuurboord zenden

steeds niet geholpen worden maar wel doorverwezen worden naar anderen

Iemand van het kastje naar de muur sturen

iemand aan het lijntje houden, altijd ergens anders naartoe sturen ofwel: niemand die hem wil helpen en hem steeds maar doorstuurt

Loon naar werken krijgen

loon krijgen dat in overeenstemming is met het gedane werk

Met de pet naar iets gooien

niet echt moeite voor iets doen ofwel: zonder inzicht schatten

Met opgestoken/opgestreken zeil naar iemand toe gaan

boos naar iemand toe gaan of boos bij iemand binnen komen

Water naar de zee dragen

iets doen wat totaal zinloos is / iets overbodigs doen

alle wegen leiden naar Rome

welke benadering je ook kiest, de uitkomst blijft hetzelfde

als de berg niet naar Mohammed komt, komt Mohammed wel naar de berg

als Mohammed niet naar de berg komt, moet de berg maar naar Mohammed

de weg naar de hel is geplaveid met goede voornemens

verbeteringen telkens weer tijdelijk uitstellen levert grote problemen op

doe wel naar mijn woorden, maar zie niet naar mijn daden

mijn richtlijnen zijn goed, ook al houd ik me er zelf niet aan

Hij keek naar het beeldscherm.

Gespannen rende ik naar de enige beschutte plek op de bergtop, een kleine berghut.


getuige

kondigt de grondslag aan waarop een uitspraak gedaan wordt

De Dortherbeek heeft, getuige de sterk slingerende gemeentegrens, in het verleden sterk gemeanderd.


tot

In de betekenis van ‘voorzetsel’ voor het eerst aangetroffen in 901

Tot de jaren des onderscheids komen

oud genoeg zijn om zelf te weten/mogen wat wel en niet mag

Tot de tanden gewapend zijn

met allerlei soorten wapens voorzien zijn

Als de berg niet tot Mohammed komt, zal Mohammed tot de berg gaan.

genoegen nemen met wat er beschikbaar/mogelijk is

Iemand tot op zijn hemd uitkleden

alles van iemand afnemen ofwel: een te hoge prijs laten betalen

Stel niet uit tot morgen, wat je vandaag kunt doen.

doelt op actie, wees niet lui of gemakzuchtig, ga door en wel nu. ofwel: door nu het werk al te doen geeft het later een rustiger gevoel

Van eeuwigheid tot amen duren

iets duurt heel erg lang, er komt maar geen einde aan


aan

erfwoord als voorzetsel aangetroffen vanaf 901

Aan de leiband lopen

niet zelfstandig een beslissing kunnen nemen, maar het laten afhangen van een ander

Aan de rand van het ravijn bloeien de mooiste bloemen.

de beste resultaten dragen tegelijkertijd de grootste risico's

Aan de strijkstok blijven hangen

geld dat aan een constructief doel wordt besteed verdwijnt voor een groot deel bij mensen die oneerlijke onkosten maken

Aan de touwtjes trekken

de baas zijn, alles regelen, het voor het zeggen hebben

Aan de veren kent men de vogel.

aan het uiterlijk (verzorging/kleding) kun je zien met wat voor iemand je te maken hebt. De kleren maken de man.

Aan de voeten van Gamaliël zitten

aandachtig luisteren naar de les die een wijs persoon meegeeft

Aan de vruchten kent men de boom.

je kunt alleen iemand echt leren kennen door de dingen die doet en de manieren waarop iemand dingen aanpakt

Aan een zijden draadje hangen

het in groot gevaar zijn van het voortbestaan (bv het leven)

Aan lager wal geraken/zijn

in mindere welvaart komen: minder wel varen: daar waar economische/wind en wal omstandigheden ongunstig zijn ofwel: veel geld verloren zijn

Aan zijn trekken komen

krijgen wat diegene graag wilt en fijn/leuk vindt

Als los zand aan elkaar hangen

zaken die niets met elkaar te maken hebben die samengebracht worden

Bang zijn zich aan koud water te branden

Boter aan de galg smeren

vergeefse moeite doen, iets zal niet helpen

Botertje aan de boom zijn of Het is botertje tot de boom

Daar helpt geen lievemoederen aan.

niets helpt, ook vriendelijke woorden niet

De beste stuurlui staan aan wal.

het is makkelijker om kritiek te geven dan om zelf iets te bereiken; diegenen die het moeilijke werk niet doen hebben wel de grootste kritiek en aanmerkingen, maar hebben er zelf geen ervaring mee en denken het toch beter te weten

De broek aan hebben

de baas spelen (van een vrouw over haar man), het voor het zeggen hebben

De eindjes aan elkaar knopen

met moeite zichzelf in leven kunnen houden en alles kunnen kopen wat nodig is

Een blok aan het been hebben

niet vrij zijn en niet kunnen doen en laten wat iemand wil vanwege iets

Een draai aan iets geven

een hele eigen versie van wat er gebeurd is vertellen

Een ezel stoot zich in het algemeen geen tweemaal aan dezelfde steen.

wanneer iemand een fout heeft gemaakt past diegene er meestal voor op diezelfde fout nog eens te maken

Een nagel aan iemands doodkist zijn

zoveel verdriet ergens aan hebben dat sterven wel eens zou kunnen gebeuren

Elke dag heeft genoeg aan zijn eigen kwaad.

men moet zich niet zorgen maken over de toekomst

Er geen touw aan vast kunnen knopen

door de onduidelijkheid niet kunnen begrijpen wat er wordt bedoeld

Er is geen koe zo bont of er zit wel een vlekje aan.

Er is geen zalf aan te strijken

ergens niets aan kunnen doen of geen enke zinvol advies mogelijk voor iemand

Ergens geen woorden aan vuil (willen) maken.

Ergens part noch deel aan hebben

ergens niets van weten of niet aan deelgenomen hebben

Geen haar op mijn hoofd die daar aan denkt.

Geen vuiltje aan de lucht zijn

niets aan de hand zijn, geen enkel probleem zijn

Het gras aan de andere kant van de heuvel is altijd groener.

men denkt dat anderen geen problemen hebben

Het met iemand aan de stok hebben/krijgen

Iemand het vuur na aan de schenen leggen

Iemand iets aan de neus hangen

iemand iets vertellen wat die beter niet kan weten

Iets (met krijt) aan de balk schrijven

een gebeurtenis is zo belangrijk/bijzonder dat men het niet wil vergeten

Langzaam aan, dan breekt het lijntje niet.

je kunt beter rustig doorwerken, dan kan er het minste fout gaan

Men noemt geen koe bont, of er is een vlekje aan.

als er allerlei vervelende dingen worden verteld is er vast wel iets van waar

Trekken aan een dood paard.

een hopeloze zaak die alleen maar energie kost en uiteindelijk niets oplevert.

Vaste voet aan de grond krijgen

iets gedaan krijgen en/of als gebruikelijk beschouwd gaan worden

Wie aan de weg timmert heeft veel bekijks.

iemand die grote beslissingen moet nemen, krijgt vaak ook veel kritiek

Wie de schoen past, trekke hem aan.

als je je aangesproken voelt moet je er maar wat mee doen ofwel: zonder dat iemand bij naam wordt genoemd toch weten dat diegene wordt bedoeld

Wie zich aan een ander spiegelt, spiegelt zich zacht.

wie de problemen van een ander ziet weet hoe die moet handelen en voorkomt eigen schade zonder dat het hem zelf wat kost

Zijn zegel aan iets hechten

goedkeuring of toestemming ergens aan geven

een dood paard aan een boom (vast)binden

er is niets aan te doen

iets is vervelend maar het kan niet minder vervelend gemaakt worden

Het schilderij hangt aan de muur.

Zij zitten aan aan de maaltijd.

De stad lag aanweerszij van de rivier.

Ik geef die rozen aan Sandra.

aan boord: op het schip.

aan wal: op het land.

aan de kade: op de kade.

Hij bezit een fortuin aan aandelen.

De spiegel viel aan diggelen.

tegen, voor, à (gevolgd door een prijsindicatie)


af

Naboerne sprang til og fik manden hevet op af vandet.

Buren sprongen erbij en kregen de man uit het water eruit getild.


rond

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘bolvormig’ voor het eerst aangetroffen in 1236

In de betekenis van ‘voorzetsel’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1836

Een reis rond de wereld.

Ik kom vanavond rond 8 uur.

Rond elf uur hield ik het niet meer en nam één hap van mijn Snicker. Ik kauwde zorgvuldig om optimaal te genieten van de nougat, pinda’s, karamel en melkchocolade.

Ze zeiden dat het de koudste winter sinds honderd jaar was of in elk geval zo ver terug in de tijd als iemand zich kon herinneren. Het kwik daalde soms tot rond de -40, hoewel de wind minder erg was dan daarboven op de vlakte.

Jan Guillou (vert. Bart Kraamer)
 “Kop in het zand” (2015), Uitgeverij Prometheus , ISBN 9789044628142


achter

erfwoord via Middelnederlands achter van Oudnederlands ahter, in de betekenis van ‘voorzetsel’ aangetroffen vanaf 876

achter de schermen blijven

aandacht weten te vermijden voor een belangrijke bijdrage die men levert

een stok achter de deur

een dreigement om iets gedaan te krijgen

iemand achter de vodden zitten

iemand aansporen en activeren iets te doen

iets achter de hand hebben

iets ter beschikking hebben voor wanneer het nodig mocht zijn (bv nood)

het achter de ellebogen hebben

zich anders voordoen dan wie die is en niet te vertrouwen zijn

achter de coulissen kijken

kijken hoe een organisatie van binnen werkt

achter de geraniums zitten

niet meer deelnemen aan het maatschappelijk leven

achter de wolken schijnt de zon

alle nare dingen zijn tijdelijk en daarna wordt het beter

verder weg dan (gezien vanaf de spreker of anderszins)

De zon gaat schuil achter de wolken.

Het voelde bijna alsof er een diepere betekenis achter zat.

Bob zit voor zijn werk de hele dag achter de computer.

Piet parkeert zijn auto achter de winkel.

Toen stond PSV achter Ajax en Feyenoord in de eredivisie.

Hij is achter in de vijftig.


achter

Achter vief oere, den aere 'ch bie dich.


achter

Afgeleid van het Middelnederduitse achter


behoudens

In de betekenis van ‘voorzetsel’ voor het eerst aangetroffen in 1860


benoorden

afgeleid van noorden met het voorvoegsel be- (2)

Benoorden de Mason-Dixonlijn was slavernij in de Verenigde Staten van vóór de burgeroorlog niet toegestaan.


betreffende

In de betekenis van ‘voorzetsel’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1784

Betreffende het toevoegen van nieuwe woorden kunnen we zeggen dat het altijd is toegestaan.


qua

Leenwoord uit het Latijn, in de betekenis van ‘voorzetsel’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1824

Qua afstand is er weinig verschil tussen deze twee routes, maar qua reistijd is de eerste route aanzienlijk gunstiger.


dankzij

In de betekenis van ‘voorzetsel’ voor het eerst aangetroffen in 1764

Dankzij mijn vrouw is er nog iets van mij terecht gekomen.

Was hun koning, Willem de Veroveraar, niet tijdens een geweldige storm, dankzij de heilige Nicolaas, veilig van Normandië naar Engeland gevaren? Want Nicolaas was in staat de wind en de onstuimige kracht der golven te doen bedaren!

Marijke van Raephorst
 “Het hele jaar rond: van Sinterklaas tot Sintemaarten” (1973), Lemniscaat , p. 10

Er was weinig tot geen beschutting tegen de bloedhete zon en ik klapte al snel mijn zilveren paraplu uit. Paraplu? Ja dat vond ik zelf eerst ook raar, maar dankzij de schaduw van mijn paraplu ging mijn lichaamstemperatuur aanzienlijk omlaag.


vanaf

samenstelling van van vz en af vz , in de betekenis van ‘voorzetsel’ voor het eerst aangetroffen in 1828

duidt een tijdstip aan waarna (en waarop) iets geldt

Vanaf de tweede juli is dit wel weer toegestaan.

‘Ik ben gelukkig vast in dienst. Voor mijn baas is deze situatie uiterst vervelend. Veel bedrijven moeten nu een balans gaan zoeken tussen geld blijven verdienen en de veiligheid. Vandaag gaan we ook bekijken hoe we het vanaf volgende week gaan doen met het werk.’

Nu alles vanaf het begin opnieuw moest gebeuren, nam je natuurlijk op elk moment het zekere voor het onzekere.

Vanaf Raleigh is het een goede vier uur rijden naar Bodie Island.

De hele dag was het vriendelijk en rustig weer geweest, maar nu kwam er vanaf de andere kant van de berg een zwaar onweer op me af dat om de paar seconden fel oplichtte.

Maar om te zorgen dat de boog niet instortte in de harde wind moest je een vakwerk van hout en planken bouwen dat vanaf de bodem van het dal omhoogging — er waren enorme hoeveelheden hout nodig om de ondersteuning sterk genoeg te maken.


veur

Het voorzetsel veur kan zowel accusatief als datief nemen. Als er sprake is van een gift en het niet te vervangen is met het voorzetsel aan wordt er in de schrijftaal altijd accusatief gebruikt. Is het wel te vervangen door aan, dan wordt de datief gebruikt (in het Nederlands wordt het voorzetsel dan meestal weggelaten).
*:«'d Voder is bestömp veur keun.»
*::Het voer is bestemd voor koeien. (niet vervangbaar door aan → accusatief in de schrijftaal, datief acceptabel in de spreektaal)
*:«Doe höbs veur 'm nieks gegaeve.»
*::Jij hebt hem niets gegeven. (te vervangen door aan → altijd datief)

In de ruimtelijke betekenis neemt het meestal de datief, behalve als er sprake is van beweging ergens naartoe; dan zijn beide naamvallen mogelijk:
*:«Hae sting veur g'm hoeze.»
*::Hij stond voor het huis. (geen beweging → altijd datief)
*:«Hae leep veur g'm hoeze.»
*::Hij liep voor het huis.
*:::Betekent: Hij stond er al en begon op die plaats rond te lopen. (beweging → datief in de schrijftaal, accusatief acceptabel in de spreektaal)
*:«Hae leep veur g't hoes.»
*::Hij liep voor het huis.
*:::Betekent: Hij liep naar de plaats voor het huis. (beweging ergens naartoe → accusatief in de schrijftaal, overwegend datief in de spreektaal)

Ich gaef deze gif veur dir.

Doe mós waal veur twèlvem heivem zeen.

Dae hóng veur g'm hoeze-n oet.


kun

Van het Latijnse cum of het Spaans-Italiaanse con.

Li iris kun ŝi a la parko.


kun

Ilu iris kun elu a la parko.


ze

te; komt regelmatig voor in combinatie met een infinitief

De Kaffi ass ze waarm fir ze drénken.


bak

Afkomstig van het Oudnoordse bijwoord bak

Det danner seg kø bak oss.

Han har mange år i politikken bak seg.

Hij heeft vele jaren politiek achter zich.


bak

Han har mange år i politiet bak seg.

Hij heeft vele jaren politie achter zich.


to

Afgeleid van het Proto-Germaanse *tō / *ta


to

Afgeleid van het Angelsaksische ta / tā / tahe / tāhe


to

Afgeleid van het Middelnederduitse to
Afgeleid van het Proto-Germaanse *tō
Afgeleid van het Middelnederduitse to


to

Afgeleid van het Proto-Germaanse *tō
Afgeleid van het Middelnederduitse to


vanuit

In de betekenis van ‘voorzetsel’ voor het eerst aangetroffen in 1626

from

een plaats aangevend die als oorsprong fungeert

Hij opereert vanuit Rotterdam in de gehele Randstad.

Het was alsof er meerdere mensen in mijn hoofd meeliepen, iedere stem met een eigen motivatie: soms vanuit mijn ego, soms vanuit mijn verstand en soms vanuit pure angst.


jegens

In de huidige betekenis voor het eerst aangetroffen in het jaar 1292

ten aanzien van, tegenover, naar ... toe (figuurlijk, niet in de betekenis "door een ruimte"); vooral gebruikt bij personen

Wrok jegens iemand koesteren.

Volgens de Twentse pastoor onderscheidt de christelijke gemeenschap op Sri Lanka zich door hun sterk verzoenende houding jegens andere religies. „Ze vormen slechts een kleine minderheid, - zo’n zeven procent van de bevolking- maar zijn zeer verdraagzaam. Zo heb ik het meegemaakt dat tijdens een misviering de buren van het boeddhistische gebedshuis opzettelijk lawaai begonnen te maken om het geluid van biddende christenen te overstemmen. Ik heb bewondering voor hun lankmoedigheid.”


k

Słowakska je stat w srjedźnej Europje, kiž nima žadyn přistup k morju.

Slowakije is een staat in Midden-Europa, het heeft geen toegang tot de zee.


k

naar (toe), tot, bij; drukt een richting uit

Na východe má prístup k Čiernemu moru a na severe k rieke Dunaj.

In het oosten heeft het toegang tot de Zwarte Zee en in het noorden tot de rivier de Donau.

Chceme vám blahoželať k vašej zlatej svadbe.

Wij willen jullie feliciteren voor jullie gouden huwelijk.

United vyhrali tri k dvom.


ở

mua thức ăn ở chợ


đến

naar: duidt de plaats aan waar men heengaat


ter

Ter ziele gaan

gestorven zijn of sterven, ook (figuurlijk)

samentrekking van te + der (enkelvoud datief vrouwelijk), komt voor in staande uitdrukkingen en is met name met naamwoorden van handeling op -ing nog productief.


á

door, in, met, met een snelheid van, naar, om, per, van


fer

Un gross Dank fer dei Arewet!


plus

Als tatsächliche Kosten muss man den Kaufpreis plus des Aufwands, der für die Beschaffung getrieben werden musste, ansehen.

Als de daadwerkelijke kosten moet men de koopprijs plus de uitgaven, die voor de aanschaf van iets gemaakt moeten worden, zien.


inzake

In de betekenis van ‘voorzetsel’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1890


middels

Leenwoord uit het Duits, in de betekenis van ‘voorzetsel’ voor het eerst aangetroffen in 1914

bijwoord: afleiding van middel met het achtervoegsel -s dat bijwoorden vormt

voorzetsel: leenvertaling van Duits mittels


bo

'n Berg is 'n groot landvorm wat bo die beperkte omliggende gebied strek.

Een berg is een grote landvorm die boven het onmiddellijk eromheen liggende gebied uitsteekt.


inclusief

[1.1] "Inclusief korting" betekent "na toepassing van de korting":

[1.1] Als het gaat om bijkomende kosten of voorzieningen kan "inclusief" ook als achterzetsel worden gebruikt:

Vijf mensen waren er: drie senioren – inclusief mezelf – en twee jongeren.

Weblink bron
Willem Pekelder
 “Eenzaam avontuur” (22 oktober 2020) op nrc.nl

Muzikanten, dansers en theatermakers zijn gewend om uitgebreid applaus in ontvangst te nemen inclusief grote bos bloemen.

Rosanne Hertzberger
 “De Kamerleden die wegliepen hadden gelijk” (22 augustus 2020) op nrc.nl

om de aandacht op een onderdeel te vestigen

De meeste rijke mensen (30 miljoen dollar plus) wonen volgens het Wealth Report nog steeds in de VS. Maar de kans om je uit armoede te bevrijden, de sociale mobiliteit, is in Noord-Europa – inclusief Nederland – véél groter dan in de VS.

Weblink bron
Michel Kerres
 “Het einde van mijn Amerikaanse droom” (23 oktober 2020) op nrc.nl

Die top duurde maar liefst negentig uur, omdat Europese leiders zich ervan bewust waren dat ze samen door één deur moeten, en dat ze daarom naar alle stemmen, inclusief die van de dwarsliggers, moeten luisteren.

Weblink bron
Kiza Magendane
 “Rutte, word nu eens groter dan jezelf” (25 juli 2020) op nrc.nl


ganto

vorm van gant voor de derde persoon meervoud
#:«Ganto.»


richting

Leenwoord uit het Duits, in de betekenis van ‘het richten, kant waarheen iem. gaat’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1786

Naamwoord van handeling van richten met het achtervoegsel -ing

Hij ging richting het toilet.

Doordat de sneeuw het pad bedekte, was het niet altijd duidelijk welke richting we op moesten.


sinds

In de betekenis van ‘onderschikkend voegwoord’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1823

In de betekenis van ‘voorzetsel’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1570

Hij is sinds vorige week in Rome.

‘Sinds de hotsprings heb ik je niet meer gezien.’ Met stralende ogen vertelde hij wat ik daar allemaal gemist had: een leuke groep meiden, een kampvuurtje en tot diep in de nacht in het warme water.


dans

Il habite dans le quartier le plus riche de Paris.

Hij woont in de rijkste wijk van Parijs.

Je serai prêt dans une heure.


dit

vorm van da voor de tweede persoon enkelvoud
#:«Dit.»


trên

trên cái bàn


afgezien

*vervoeging van afzien: voltooid deelwoord, op te vatten als samenstelling van af bw en gezien ww

Afgezien van een enkele vechtpartij deden zich nergens grote problemen voor.

Afgezien van de auto-ongelukken is de eerste vakantiedag goed verlopen.


al

Doy el libro al vecino.


naso

Ezinye iinkomo apha emhlambini ziye zikwazi nje ngendalo ukumelana naso esi sifo.

Sommige runderen in de kudde lijken bij deze ziekte weerstand ertegen te hebben.

met copulatief of ukuba, na- + -so: iets van klasse 7 hebben

Andinaso.


nam

na- + mna: vorm van na- voor de eerste persoon enkelvoud: en/ook ik, met mij

Ndiyavuya nam.


untuk

[zelfstandig naamwoord 1] uit het Minangkabaus

om een verdeling aan te geven:

Ini untuk ku, yang itu untuk mu.

pakaian untuk segala usia

Untuk kesalahan itu, ia dihukum dua tahun.

Voor dat vergrijp is hij tot twee jaar veroordeeld.

Untuk tiga minggu ia terpaksa istirahat di rumah sakit.

Hij moet voor een periode van drie weken het ziekenhuis in.

Untuk ketiga kalinya saya memperingatkan.

Peti itu dipakai untuk meja makan


es

Na het voorzetsel es kan nooit een onbepaald lidwoord ('n, 'ne, e, etc) volgen. Het is echter wel mogelijk dat er een bepaald lidwoord (g-, etc) kan volgen.

Ich raoj öch dit aan es vröndj.

Weer koze dem aan es zètsmaeker.


langs

van Middelnederlands langes / lancs; op te vatten als afgeleid van lang bn met het achtervoegsel -s
** als voorzetsel aangetroffen vanaf 1351
** als bijwoord van richting aangetroffen vanaf 1285

Het fietspad loopt langs het kanaal.

Binnen een uur was ik de kou weer vergeten omdat het zweet langs mijn hoofd begon te druipen.

Ik moet nog even langs de bibliotheek

Hij ging elk weekeind langs zijn moeder.


langs

Afkomstig van het Nederduitse woord "langes", dat de genetivvorm van "lang" is


langs

Afkomstig van het Nederduitse woord "langes", dat de genetivvorm van "lang" is.


wee

Afgeleid van het Angelsaksische wiþ, via het Middelengelse wiþ


behalve

afgeleid van halve zn met het voorvoegsel be-, in de betekenis van ‘voorzetsel’ voor het eerst aangetroffen in 1265

met uitzondering van, naar niet, met uitzondering van

Behalve boterzuur hebben vetzuren meestal een lange koolstofketen.

Het zou dus pinnekjott worden, gedroogd gestoomd schapenvlees, bier en brandewijn, het was een herinnering aan hun jeugd. Ja, behalve natuurlijk de brandewijn.

Behalve Guthook raadpleegde ik ook af en toe het Water Report, een door vrijwilligers wekelijks bijgewerkt pdf-bestand dat de actuele waterstand aangeeft.


via

Leenwoord uit het Engels, in de betekenis van ‘voorzetsel’ voor het eerst aangetroffen in 1847

Van Rotterdam naar Alphen a/d Rijn via Leiden of via Gouda.

door gebruik te maken van, met behulp van, door bemiddeling van

Via zijn vriend werd het contact gelegd.

Guthook is een interactieve kaart van de PCT die via gps precies aangeeft waar je je bevindt.


an

Duits: an
Engels: at, along, by, on, of, to

Der Governor will Geld an die Schule in Pennsylvaania gewwe so as die Kinner bessere Meeglichkeite hen.

De gouverneur wil geld geven aan de scholen in Pennsylvania, zodat de kinderen betere opties hebben.


on

The keys are on the table.

There are several paintings on the wall.

Er hangen meerdere schilderijen aan de muur.


hos

Enorm prisforskjell hos tannlegene i Norge

Enorm prijsverschil tussen de tandartsen in Noorwegen


om

als ‘voorzetsel’ voor aangetroffen vanaf 1272

West: Engels: umb, umbe (Angelsaksisch: ymbe), Duits: um, (Oudhoogduits: umbi), Fries: om, umme (Oudfries: umbe, ombe)

Noord: Zweeds/Deens/Noors: om, (Oudnoords: umb), IJslands/Faeröers: um

om het

geeft wedijver aan en waar die op gericht is Weblink bron “Om ter hardst / om het hardst” op taaladvies.net

om ter

geeft wedijver aan en waar die op gericht is (Belgisch-Nederlands, ook in België geen standaardtaal) Weblink bron “Om ter hardst / om het hardst” op taaladvies.net

om ter eerst

geeft wedijver aan wie het snelst is (Belgisch-Nederlands, ook in België geen standaardtaal) Weblink bron “Om ter hardst / om het hardst” op taaladvies.net

een leugen om bestwil

een leugen om zich uit een lastige situatie te redden

een slag om de arm houden

niet direct alles vertellen of voorzichtig zijn om toekomstige problemen voor te zijn

er geen doekjes om winden

er voor uit komen zonder er om heen te draaien / direct zijn, de al dan niet onprettige waarheid zeggen

honing om de mond smeren

aardige dingen zeggen/vleien om iets gedaan te krijgen

om zijn/haar vinger (kunnen) winden

zo sterk bekoren dat je voor alles toestemming of medewerking krijgt

leer om leer zijn

iemand op een soortgelijke manier straffen als de wijze waarop hij in de fout gegaan is

lood om oud ijzer zijn

de keuze hebben tussen twee alternatieven die even goed (of slecht) zijn en voor de kiezer dus geen werkelijk verschil maken

om de haverklap zijn

erg vaak zijn, telkens weer ofwel: bij het minste of geringste

om den brode doen

alleen werken voor het geld en niet omdat het werk fijn/leuk is

als twee honden vechten om een been, loopt de derde er mee heen

als twee personen ruzie hebben of er niet uit komen, kan een derde daarvan profiteren

beter er mee verlegen dan er om verlegen zijn

beter te veel van iets hebben dan te weinig van iets hebben

doe wel en zie niet om

doe datgene wat je doet goed, doe goede daden, maar verwacht niet geprezen te worden of een dankjewel daarvoor

het hoofd loopt me om

niet meer weten wat te doen (bv bij drukte)

het gaat niet om de knikkers, maar om het spel

plezier of fatsoen moeten niet worden opgeofferd aan een gewenst resultaat

om der wille van de smeer, likt de kat de kandeleer

erg vriendelijk zijn tegen iemand die je niet mag om iets van diegene gedaan te krijgen

omheen, rond, rondheen, aan alle kanten van iets.

Om de kerk ligt een ring, bestaande uit een gracht met bomen.

als aanduiding van het tijdstip waarop iets begint.

Het volgende journaal is om 14:30.

De hele dag was het vriendelijk en rustig weer geweest, maar nu kwam er vanaf de andere kant van de berg een zwaar onweer op me af dat om de paar seconden fel oplichtte.

als aanduiding van een bedoeling of reden

Om haar gezondheid is ze gestopt met roken.

als aanduiding van een ruil of verwissing

Hij gaf zes broodjes om een gulden.


om

Bijwoord en voorzetsel: afkomstig van de Oudnoorse woorden um en umb

Voegwoord: Vergelijk de Oudnoorse woorden ef en em (aan)

Toget kører om ti minutter.


om

Zelfstandig naamwoord: Vergelijk het Oudnoorse woord ómun (geluid, klank, stem)

Planene om lyntog fra Oslo til København skrinlegges.

De plannen betreffende een hogesnelheidstrein van Oslo naar Kopenhagen zullen worden begraven.

Toget går om ti minutter.


om

(Voegwoord) Vergelijk de Oudnoorse woorden ef en em (aan)!

Toget går om ti minutt.


omheen

om, rond, rondom, aan alle kanten, langs alle kanten

De bomen staan om de kerk heen.

Vervolgens loop je om een groot beeld heen.


en bes di

Een uitdrukking, bestaande uit de woorden en, bes en di. Vergelijk het Spaanse en vez de en het Portugese em vez de (beide in plaats van).


mat

Afgeleid van het Middelhoogduitse mit / mite


sin

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/Toki Pona - jan Lakuse - sin.ogg


gedurende

In de betekenis van ‘voorzetsel’ voor het eerst aangetroffen in 1642

Verbogen vorm van het onvoltooid deelwoord van het vroeger voorkomende geduren, dat 'voortduren' betekende.

van begin tot einde van (om aan te geven hoe lang iets voortduurt)

De reservespeler zat gedurende de eerste helft op de bank.

Gedurende de onderhandelingen gingen zij elkaar beter begrijpen.

Gedurende een lange tijd bleef hij naar het mooie schilderij kijken.

binnen het tijdsverloop van (om aan te geven binnen welke periode iets gebeurt)

Hij maakte gedurende de eerste helft de wedstrijd een mooi doelpunt.

Hij viel gedurende het vissen in slaap.

Volgens de overlevering vluchtten meisjes uit Plancher-Les-Mines gedurende de Dertigjarige Oorlog (1618-1648) de bossen in om te ontkomen aan bloeddorstige huurlingen in dienst van de Zweedse bezetter.

Weblink bron
Rob Gollin
 “De helling van de mooie meisjes knijpt de renner de keel dicht” (10 juli 2019), de Volkskrant

Gedurende het dappere maar zinloze verzet brachten ze drie Duitse kruisers en meerdere torpedojagers tot zinken, vooral in het noorden leden de Duitsers zware verliezen.


lopende

lopend ww met de uitgang -e
** In de betekenis van ‘voorzetsel’ voor het eerst aangetroffen in 1998

Het Woordenboek der Nederlandsche Taal en Van Dale vermelden lopende niet als voorzetsel. Referenties en overwegingen om dit in WikiWoordenboek wel te doen zijn te vinden in de Algemene Nederlandse Spraakkunst en in Geschiedenis van het Nederlands in de twintigste eeuw, zie citaat op overlegpagina.

tijdens het verloop van; tot de voltooiing van een voortgaande ontwikkeling

Wij staken het gevecht lopende de onderhandelingen.

U kunt de opleiding niet lopende het cursusjaar beëindigen.

Lopende het strafrechtelijk onderzoek deed de politie geen mededelingen.


minus

Als tatsächliche Kosten muss man den Kaufpreis minus des Skontos bei frühzeitiger Begleichung der Rechnung.

Als daadwerkelijke kosten moet men de koopprijs minus de vroegboekkorting.


midden

In de betekenis van ‘punt op gelijke afstand van de uitersten’ voor het eerst aangetroffen in 694


wegens

In de betekenis van ‘voorzetsel’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1589

Wegens een sterfgeval is de winkel donderdag a.s. gesloten.

Het drukbezochte festival Down the Rabbit Hole had afgelopen weekend te kampen met meerdere last-minute afzeggingen, onder meer wegens coronabesmettingen. Een optreden gaat wel vaker niet door op het laatste moment, maar corona heeft die kans vergroot. Wat gebeurt er als een artiest vlak voor het geplande optreden geen acte de presence op een festival kan geven?

Weblink bron “Gat in het schema: wat gebeurt er als een festivalartiest ineens corona heeft?” (05 juli 2022), NU.nl


ten

In de betekenis van ‘voorzetsel + lidwoord’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1236

Ten hemel schreien

een toestand die zo erg is dat er eigenlijk direct iets aan gedaan zou moeten worden

Beter ten halve gekeerd dan ten hele gedwaald

je kan beter iets voortijdig stoppen dan doorgaan tot het helemaal verkeerd gaat; wanneer je in de gaten hebt dat dit het niet de goede weg is, kun je beter stoppen en opnieuw beginnen

zich iets ten doel stellen

een sterk voornemen hebben iets te bereiken

samentrekking van te + den (enkelvoud datief mannelijk en onzijdig), komt voor in staande uitdrukkingen

Dat is ten eerste niet gewenst en ten tweede niet mogelijk.


namens

Leenwoord uit het Duits, in de betekenis van ‘voorzetsel’ voor het eerst aangetroffen in 1829

Hij werd door de dominee namens de gehele gemeente bedankt.


ke

Dia pergi ke Jakarta.

Rumahmu menghadap ke selatan.


im

Verkorting van het Duitse voorzetsel in en het Duitse bepaalde lidwoord dem of het Duitse onbepaalde lidwoord einem (beide: datief enkelvoud, mannelijk of onzijdig)

Het woord "im" ist niet immer scheidbaar.

Machen immer bei der örtlichen Polizei eine Anzeige, wenn Sie im Ausland beraubt worden sind.

Doe altijd aangifte bij de lokale politie wanneer u bent bestolen in het buitenland.


bezuiden

afgeleid van zuiden met het voorvoegsel be- (2)

Bezuiden de grote rivieren wordt de g anders uitgesproken.


vanwege

In de betekenis van ‘voorzetsel’ voor het eerst aangetroffen in 1598

Vanwege koninginnedag is deze straat op 30 april gesloten voor auto's.

Op Utrecht Centraal is het ongewoon rustig tijdens de ochtendspits deze vrijdag. Veel mensen geven gehoor aan de oproep zoveel mogelijk thuis te blijven vanwege het coronavirus, maar niet iedereen. Wie zijn de mensen die toch op pad gaan en waarom?

Ondertussen had zich een Amerikaanse vrouw van 22 jaar bij ons gevoegd, So it Goes. Deze trailnaam had ze gekregen vanwege haar fascinatie voor het boek ‘Slaughterhouse five’ van Kurt Vonnegut, waarin vaak de bijzin ‘so it goes’ terugkomt.

Tim Voors
 “Alleen, De Pacific Crest Trail te voet van Mexico naar Canada”, eBook: Mat-Zet bv, Soest (2018), Fontaine Uitgevers


grâce

Grâce à lui on a gagné le match.

Dankzij hem hebben we de wedstrijd gewonnen.


ongeacht

In de betekenis van ‘voorzetsel’ voor het eerst aangetroffen in 1806

antoniem van geacht met het voorvoegsel on-

Iedereen kan ongeacht achtergrond of afkomst een bijdrage tot het WikiWoordenboek leveren.


без

Ребёнок рос без отца.

При большой температуре эта химическая реакция протекает без катализатора.

Bij hoge temperatuur verloopt deze chemische reactie zonder katalysator.


между

Между первым и третьим этажом.


for

for eksempel

bijvoorbeeld (exempli gratia, verbi gratia)

Politiet jakter på en mann som blottet seg for en kvinne.

De politie spoorde een man op die zich voor een vrouw ontbloot heeft.

San Marion var blottet for industriell aktivitet, og arbeidsledigheten vokste kraftig.

San Marino was verstoken van de industriële activiteit en de werkloosheid groeide sterk.

Serena Williams har hatt et svært trøblete år siden hun vant Wimbledon-tittelen for fjerde gang i 2010.

Serena Williams heeft een zeer lastig jaar gehad sinds ze heeft in 2010 de Wimbledon-titel voor de vierde keer gewonnen.


under

Bijwoord, voorzetsel: Afkomstig van het Oudnoorse woord undir

Zelfstandig naamwoord: Afkomstig van het Oudnoorse woord undr

De bor en etasje under oss.


under

Bijwoord, voorzetsel: afkomstig van het Oudnoorse woord undir

Zelfstandig naamwoord: afkomstig van het Oudnoorse woord undr

Ho bur to etasjar under meg.


under

under managon..


under

En tiggare som satt utanför Coop på Kvarnholmen överfölls, misshandlades och rånades under torsdagskvällen.

Een bedelaar, die buiten de Coop op Kvarnholmen zat, is geworden aangevallen, geslagen en beroofd tijdens donderdagavond.


with

Put this book with the others.

He is shaking with fear.


am

Samentrekking van de Pennsylvania-Duitse woorden an en em (datiefvorm mannelijk en onzijdig) met verval van de 'n" en de 'e"

Engels: wordt vervangen door onvoltooid deelwoord (It's snowing outside all the time, but ...)

Drauss iss es am schneehe alleweil, awwer wann die Daage laenger warre un’s widder wennich waarm watt, schtaerte die Bauere widder mit ihr Arewet.

Buiten is het de hele tijd aan het sneeuwen, maar als de dagen langer worden en het weer een beetje warm wordt, beginnen de boeren weer met hun werk.


vide

[zelfstandig naamwoord A] van Frans vide, in de betekenis van ‘leegte (in bouwkunde)’ voor het eerst aangetroffen in 1964

[zelfstandig naamwoord B en tussenwerpsel] van Latijn vide, gebiedende wijs van videre "zien"

zie gebruikt in een tekst om te verwijzen naar een vindplaats elders

Gelet op de verklaring van het plaatselijk hoofd van politie Betrian komt de vraag naar voren wie toch bevoegd is de consenten af te geven; is hierin verandering gekomen; waarom en door wie geëntameerd? Vide artikel 4 van het vuurwapenbesluit.


после

После роботы.


со

vorm van с gebruikt voor sommige groepen medeklinkers

Со мной.


о

voor klinkers: об
voor sommige medeklinkergroepen: обо

+locatief (prepositief): over, aangaande


с

Начнём с понедельника.

С удовольствием!

Они́ с мину́ту постоя́ли мо́лча.


mit

He was mit mi.


tijdens

In de betekenis van ‘voorzetsel’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1868

Hij was tijdens de kerkdienst naar huis gegaan omdat hij zich onwel voelde.


для

Он много сделал для победы.

Для двухгодовалого ребёнка этот малыш очень силён.

Voor een tweejarig kind is dit jochie erg sterk.


siden

Han har bodd her siden jul.


nach

Afkomstig van het Middelhoogduitse woord nāch

B kommt im Alphabet nach A.


pod

onder; op een plaats die lager gelegen is dan het aangeduide

onder; naar een plaats die lager gelegen is dan het aangeduide


pod

Nie płyń pod prąd!


pod

onder; een verband uitdrukkend een werkwoord, ondergeschiktheid of verbondenheid


sur

Le chat est sur le lit.

Je suis sur le point de partir.

Une note de cinq sur dix.

Cet enfant fait étourderies sur étourderies.

Dat kind doet de ene onbezonnen daad op de andere.

Il avait le nez sur la fenêtre.

Tourner sur la gauche.


contre

Il s'appuie contre le mur.

Il prit position contre son père.

Envers et contre tout.


sous

Les clés se trouvaient sous la table.

De sleutels bevonden zich onder de tafel.


blijkens

In de betekenis van ‘voorzetsel’ voor het eerst aangetroffen in 1840

- Dit is blijkens de resultaten van het uitvoerige onderzoek niet het geval.

- Waar de 20ste-eeuwse filosofie in het teken stond van taal, staat tegenwoordig de geest middenin de wijsgerige belangstelling. Ook bij het grote publiek leeft de vraag wat de geest is, blijkens het succes van boeken als Wij zijn ons brein van Dick Swaab, een unverfroren verdediging van het standpunt dat de geest een verzameling hersenprocessen is. (Menno Lievers NRC 1 april 2016)


til

Ontleend aan het Oudnoordse woord til vz

1823 fik Carl Becker, 1780-1862, selvstændig dansk teaterbevilling til provinsen og turnerede med et velrenommeret tysk selskab.

1823 verkreeg Carl Becker (1780-1862) een eigen Deense theatervergunning voor de provincie en toerde met een gerenommeerde Duitse toneelvereniging.


til

Þegar ykkur vantar fóðurmjöl þá komið fyrst til Jóns frá Vaðnesi.

Als je gebrek heeft aan voermeel, dan komt eerst tot Jóns van Vaðnes.


til

Planene om lyntog fra Oslo til København skrinlegges.


rondom

In de betekenis van ‘voorzetsel’ voor het eerst aangetroffen in 1488

Rondom kerst is er vaak sneeuw.

Rondom het stadhuis zijn een aantal bloemenwinkels.

Vervolgens duurt het drie maanden voor je alles rondom visums en vergunningen hebt uitgezocht.


против

Плыть против течения.


под

Попасть под обстрел.

+ instrumentalis: onder (in staat van rust)

Под крылом самолёта.


в

Aan de universiteit studeren.

Уча в университет.

Aan het eind van mei.

В края на май.


в

В комнате.

В комнату.

Встретиться в среду.


в

Словеньско країна в середнїй Европі(Slovensko kraïna v serednïj Evropi.)

Slowakije is een land van Centraal-Europa.

Белґія федератівна конштітучна монархія лежача в западній Европі.(Belgija federativna konŝtitučna monarchija v zapadnij Evropi.

België is een federale conditionele monarchie in West-Europa.


до

Aan de deur staan.

Стоя до вратата.

Hij woont aan de haven.

Той живее до пристанището.


сквозь

Смотреть сквозь дверную щель.


над

Подунай над этим!


gezien

*vervoeging van zien: de stam met omvoegsel ge- -en

als voorzetsel voor het eerst aangetroffen in 1921


med

Hans familie bor sammen med ham, fordi der er et stort gennembrud.

Zijn familie woont bij hem, omdat er een grote doorbraak is.


med

Bijwoord, voorzetsel: afkomstig van het Oudnoorse woord með

Voegwoord: afkomstig van het Oudnoorse woord meðan (van med det at)

Zelfstandig naamwoord: afkomstig van het Oudnoorse woord mið, dat van miðr komt

Å gå tur med en hund er en fritidsyssel og en nødvendighet (for hunden).

Lopen met de hond is een vrijetijdsactiviteit en een noodzaak (voor de hond).

Men de aller fleste tar det med fatning – de vet jo at dette er ulovlig.

Maar de meeste dragen het met kalmte - ze weten dat dit illegaal is.

Han er en mann med ideer.


med

Vis du har ein hund så gå tur med den kvar dag.

Als je een hond hebt, loop je elke dag met hem.

I medisinske ord skal den greske bokstaven theta (θ) gjevast att med - t - i norske ordformer, også i samansetjingar og avleiingar.

In medische termen zal voortaan de Griekse letter theta (θ) in Noorse woordvormen met een 't' weergegeven worden, ook in samenstellingen en afleidingen.

Han er ein mann med idear.


med

Han kom med oss


overheen

In het zuiden niet gescheiden, in het noorden meestal wel.


naed

Komt van het Oudlimburgse naeder (vgl. het Nederlanse neder).


nabij

In de betekenis van ‘bijwoord van plaats’ voor het eerst aangetroffen in 1357

Het museum is nabij de kerk gelegen.


перед

Перед войной.

Перед домом.


doorheen

In de betekenis van ‘voorzetsel’ voor het eerst aangetroffen in 1619

In het noorden van het taalgebied meestal gescheiden. De Taalunie erkent alleen het bijwoord.

In een oud warenhuis loop je doorheen de geschiedenis van het beeldverhaal in Belgie

Door alle tijden heen.


во

vorm van в gebruikt voor lastige medeklinkercombinaties, die de neiging heeft een voorvoegsel te vormen

во вре́мя — во́время

во всём — во́все


на

Ik schrijf een brief aan mijn vriend.

Аз пиша писмо на моя приятел.

Op de tafel.


на

На столе стояла бутылка белого вина.

Он положил книгу на полку.


мимо

Мимо меня прошёл незнакомый старик.

Een onbekende oude man liep mij voorbij.


conform

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘voorzetsel’ voor het eerst aangetroffen in 1559

in overeenstemming met, volgens, net zoals

U heeft conform de regels gehandeld.


bei

bij (in de buurt van, in de nabijheid van)

Bleib bei mir!


bei

tijdens (bij gelijktijdigheid van twee acties, processen, etc.)

Bei seinem Besuch unterschrieb er die Urkunde.

Tijdens zijn bezoek ondertekende hij de oorkonde.


naargelang

duidt een afhankelijkheid uit van een voorwaarde of omstandigheid

Naargelang de temperatuur kun je een deken meer of minder nemen.


till

Van Middelengels til, tille, Oudnoords til. Proto-Germaans *tilan.


till

Morbrorn och hans fru har dömts för mord, hustrun till livstids fängelsestraff.

De oom van de moeder en zijn vrouw zijn worden veroordeeld voor moord, de vrouw tot levenslange gevangenisstraf.


på

Resultatet af elevernes arbejde kan offentliggøres som en udstilling på museet eller på skolen.

Het resultaat van het werk van de leerlingen kan worden gepubliceerd als een tentoonstelling in het museum of op school.

bij, op (bij een gelegenheid of gebeurtenis)

Omkring 200 bands kommer til at optræde på Roskilde Festivalen.

Ongeveer 200 bands komen om op het festival in Roskilde op te treden.


på

Maten står på bordet.


på

Maten står på bordet.


på

Polisen beslagtog på torsdagen fem spelautomater på ett matställe på Fosievägen.

De politie heeft op donderdag vijf speelautomaten in een eetgelegenheid in Fosievägen in beslag genomen.

Hur säger de detta på svenska?

Boken ligger på bordet.

Äpplet som hänger på denna gren.

Målningen hänger på väggen.


neven

van Middelnederlands neven, in de betekenis van ‘voorzetsel’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1267

De kerk staat neven het postkantoor.


göch

Het woord heeft in principe geen betekenis en wordt ook niet zo heel veel gebruikt. Ich gaon (göch) heives betekent ik ga naar huis met of zonder göch, dus is het woord eigenlijk overbodig.

Geis se göch staasje-nóppes?


omtrent

In de betekenis van ‘voorzetsel’ voor het eerst aangetroffen in 1265

Er is omtrent een miljoen mensen bijgekomen.

Hij wist weinig omtrent de moord op die man.

Zij heeft omtrent elf uur 's ochtends een oude man beroofd.


vanweë

Vanweë sy ligging op 'n lae breedtegraad, aan die Atlantiese Oseaan en aan die Guanabarabaai het Rio de Janeiro 'n warm tropiese klimaat met twaalf bedompige maande.

Vanwege zijn ligging op een lage breedtegraad aan de Atlantische Oceaan en de Guanabarabaai heeft Rio de Janeiro een tropisch klimaat met twaalf broeierige maanden.


denóm

Wordt alleen gebruikt om klinkerbotsing te voorkomen.

Ich gaef dit aan g'm kiendje denóm 'm blie tö make.

Ik geef dit aan het kindje om hem blij te maken.


liom

vorm van le voor de eerste persoon enkelvoud
#:«Liom.»


libh

vorm van le voor de tweede persoon meervoud
#:«Libh.»


linn

vorm van le voor de eerste persoon meervoud
#:«Linn.»


léi

vorm van le voor de derde persoon enkelvoud
#:«Léi.»


leat

vorm van le voor de tweede persoon enkelvoud
#:«Leat.»


leis

vorm van le voor de derde persoon enkelvoud
#:«Leis.»


ku motibu di

Een uitdrukking, bestaande uit de woorden ku, motibu en di. Vergelijk het Spaanse con motivo de (wegens).


a base di

Een uitdrukking, bestaande uit de woorden a, base en di. Vergelijk het Spaanse a base de en het Nederlandse op basis van.


a kousa di

Een uitdrukking, bestaande uit de woorden a, kousa en di. Vergelijk het Spaanse a causa de (wegens).


cu motibo di

Een uitdrukking, bestaande uit de woorden cu, motibo en di. Vergelijk het Spaanse con motivo de (wegens).


a costo di

Een uitdrukking, bestaande uit de woorden a, costo en di. Dit is een leenvertaling van het Nederlandse ten koste van.


a kosto di

Een uitdrukking, bestaande uit de woorden a, kosto en di. Dit is een leenvertaling van het Nederlandse ten koste van.


a causa di

Een uitdrukking, bestaande uit de woorden a, causa en di. Vergelijk het Spaanse a causa de (wegens).


acerca

[voorzetsel] Van het Portugese acerca (dichtbij).

[werkwoord] Van het Portugese of Spaanse acercar (naderen).


возле

Возле дома


inn

Båten stevnet inn fjorden.


у

У тебя есть деньги?

У меня денег нет.


за

Ik schrijf een brief aan mijn vriend.

Аз пиша писмо за моя приятел.


за

+ accusatief positie: achter, aan de overzijde van


dopo

dopo di Lei, signora Monteleone

150 metri dopo il bivio


d'

la conversion d’eau salée en eau douce

de omzetting van zout water in zoetwater

d'hier à demain


d'

Ha mal d'orecchi.

geëlideerde vorm van het voorzetsel da (enkel in vaste verbindingen zoals "d'ora in poi").

D'ora in poi non perderò mai più.

Van nu af aan zal ik nooit meer verliezen.


entro

entro cinque giorni


по

По столу, около пишущей руки Невыразимова, бегал … таракан.

Op tafel liep een kakkerlak rond de schrijvende hand van Nevyrazimov.

Вронский с Анною три месяца уже путешествовали вместе по Европе.

Vronskij en Anna reisden samen al drie maanden over heel Europa.

+ datief: geeft het lijdend voorwerp van werkwoorden die slaan, treffen enz. aanduiden


fra

eravamo fra amici


fra

van (startpunt voor beweging ten aanzien van tijd)

Jeg reiste fra Norge til Hellas.

Ik ben van Noorwegen naar Griekenland gereisd.

van, uit (startpunt voor beweging ten aanzien van ruimte)


di

vorm van de voor de derde persoon enkelvoud
#:«Di.»


di

in het spraakgebruik ook tijdsbepaling: op, in

nadere bepaling van het voorgaande begrip: van, uit


sobre

sobre comida


из-за

Из-за стены слышны голоса.

Van achter de muur waren stemmen te horen.

Только из-за тебя мы опоздали.

И́з-за чего́?

И́з-за э́того