neen

In de betekenis van ‘tussenwerpsel: uitroep ter ontkenning’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1237

In Noord-Nederland geldt dit als de formele vorm voor nee en het wordt doorgaans niet gebruikt in gesproken taal, behalve misschien om nadruk te leggen. Het komt soms nog in de geschreven taal voor, maar ook daar wordt het woord steeds minder gebruikt.

In Vlaanderen en Limburg is het in de spreektaal de gewone vorm, maar in Limburg wordt het juist in de schrijftaal weinig gebruikt.


welkom

In de betekenis van ‘gelegen komend, ook als tussenwerpsel’ voor het eerst aangetroffen in 1260

begroeting uitgesproken wanneer een persoon of groep ergens arriveert

Ik vond dat ze eruitzag als een filmster toen ze de deur opendeed en meteen haar armen om me heen sloeg en me begon te kussen voordat ze zelfs maar hoi of welkom had gezegd.

Jan Guillou (vert. Bart Kraamer)
 “Echte Amerikaanse jeans” (2017), Uitgeverij Prometheus , ISBN 9789044632767


ja

In de betekenis van ‘tussenwerpsel: uitroep ter bevestiging’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1240

Ja! We hebben gewonnen!

nou ja: kijk zo simpel is het! dat je dat niet wist!

Nou ja... Op soortgelijke manier als 'kijk' gebruikt. Als antwoord op een vraag begint bevraagde met 'nou ja....' Dit wekt de suggestie dat het antwoord op de gestelde vraag voor bevraagde heel simpel is. Hij legt het alleen nog weer eens even uit aan de vrager, die het ook niet helpen kan dat hij het nog niet weet. Dat na dit nou ja... vervolgens een niet terzake doend antwoord volgt, lijkt voor bevraagde geen rol te spelen.


mars

Leenwoord uit het Latijn, in de betekenis van ‘korf van marskramer’ voor het eerst aangetroffen in 1350


haparu ma hatawahi

bedankt, dank u, dank je; een dankbetuiging


kin

In de betekenis van ‘deel van de onderkaak’ voor het eerst aangetroffen in 1201

[tussenwerpsel] via Jiddisch van Hebreeuws כן (ken) oorspronkelijk "aldus, zo"; later "ja"


å

Tussenwerpsel: afkomstig van het Oudnoorse woord ó

Voorzetsel: afkomstig van het Oudnoorse woord at

Zelfstandig naamwoord: afkomstig van het Oudnoorse woord á

Å, så stor du er blitt!


å

Å nei, det kunne vel ikkje lykkast.


hallo

Leenwoord uit het ?, in de betekenis van ‘tussenwerpsel: uitroep en groet’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1909


hallo

Het is een van de Indonesische woorden van Nederlandse oorsprong.


morgen

erfwoord, via Middelnederlands morghen van Oudnederlands morgan
**zn: in de betekenis van ‘ochtend’ aangetroffen vanaf 901
***zn [2]: de hoeveelheid land die in een ochtend kan worden bewerkt
**bw: al in de middeleeuwen afgeleid van het zelfstandig naamwoord


su

Van het Latijnse susum, een variant van sursum.


chào

tot ziens, daag: algemene groet bij afscheid


ơi

partikel om personen mee te roepen, vergelijkbaar met vocatief


papa

doei, dag, tot ziens; een afscheidsgroet

Tak papa, děti, mějte se tu hezky a buďte hodné.

Tot ziens, kinderen, veel plezier en wees braaf.


i

I, ist der Pudding eklig!


dag

Dag. Ik ben Jan.

Ik moet gaan. Dag.


non

Vous ne voyagez pas souvent? Non, par manque de temps.

Reizen jullie niet vaak? Nee, bij gebrek aan tijd.


nee

Mnl. nien, voor het eerst aangetroffen rond 1220. Verder te herleiden tot het Proto-Germaanse ne ainan, "niets".

Nee heb je, ja kun je krijgen.

Als je niet eens probeert om iets ingewikkelds voor elkaar te krijgen, is het sowieso mislukt

duidt ontkenning aan, het tegengestelde van ja

Ik had vaker "nee!" moeten zeggen, dacht hij spijtig

‘Missen jullie elkaar dan niet verschrikkelijk?’ Het klinkt misschien hard of raar, maar nee.

Tim Voors
 “Alleen, De Pacific Crest Trail te voet van Mexico naar Canada”, eBook: Mat-Zet bv, Soest (2018), Fontaine Uitgevers


nee

nee; duidt ontkenning aan, het tegengestelde van ja


no

maakt van een bevel een vriendelijk verzoek

Pak dat ding voor me, no!


graag gedaan

Op weg naar kantoor rijdt er in een smal straatje een auto over mijn voet heen. Nadat ik geconstateerd heb dat hij waarschijnlijk niet gebroken is en gegevens heb uitgewisseld met de chauffeur, fiets ik weg en roep ik: „Hee, dankjewel, hè!”. „Ja uh, graag gedaan”, hoor ik hem nog net zeggen.

Weblink bron
Francine Kappelle
 “Dankbaar” (5 april 2022) op nrc.nl


bis

Leenwoord uit het Latijn, in de betekenis van ‘bijwoord: tweemaal, nog een keer (in de muziek)’ voor het eerst aangetroffen in 1824

nog eens roep vanuit het publiek om een toegift

Het enthousiaste publiek gaf een staande ovatie en riep bis! bis!.


bon dia

goedemorgen, goedendag; groet die in de morgen gebruikt wordt.


goedemorgen

"Goedemorgen" zegt tante Saskia. "Kom je in de keuken ontbijten? Dat is gezellig."


ei

In de betekenis van ‘vrouwelijke geslachtscel, kiem’ aangetroffen vanaf 1230

"Ei, ei!" riep hij op een' spottenden toon uit, "wildet gij dan, dat het nijmphen, of godinnen waren, of toovergodinnen, zoo als gij ze noemt?"


merci

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘tussenwerpsel: bedankt’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1847


merci

Merci pour votre cadeau.


dank u

Dank u voor het boeket bloemen.


wie het laatst lacht, lacht het best

verbinding van  wie, het, laatst, lacht en best,

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/nl-wie het laatst lacht, lacht het best.ogg

wie die laaste lag, lag die lekkerste

degene die aan het eind het beste uit de strijd komt is de daadwerkelijke winnaar

който се смее последен, се смее най-добре

хорошо смеётся тот, кто смеётся последним


bok

erfwoord via Middelnederlands boc van Oudnederlands buk, in de betekenis van ‘mannetje van de geit’ voor het eerst aangetroffen in 901
De overige betekenissen berusten waarschijnlijk op een vergelijking van de vorm met een bok die zich op vier poten schrap zet.

uitroep aan het eind van een zin als iemand met z'n mond vol tanden staat


ka

v: eponiem, van de eigennaam Catharina of Kaatje, vermoedelijk een verwijzing naar Catharina Mulder/Kaat Mossel een felle Orangiste uit de 18e eeuw; in de betekenis van ‘bazige vrouw’ voor het eerst aangetroffen in 1950

v/m [1]: van Middelnederlands ca, cade, (verkorting) van kade

geluid van een kraai of kauw, wordt vaak een paar keer herhaald


genoeg

In de betekenis van ‘onbepaald telwoord: voldoende’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1100

Genoeg daarmee!


zo

bw: erfwoord via Middelnederlands so van Oudnederlands so, in de betekenis van ‘bijwoord van hoedanigheid: op die manier, als’ aangetroffen vanaf 901

de soep wordt nooit zo heet gegeten als zij wordt opgediend

"Zo, ben je daar eindelijk, waar bleef je nou?"


boeien

Ja boeien, daar heb ik geen zin in.


pas

In de betekenis van ‘nationaliteitsverklaring’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1688

In de betekenis van ‘bijwoord van tijd: zo-even’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1669

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘schrede’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1265

om aan te geven dat men de beurt voorbij laat gaan.

Ik kan geen goede zet doen. Pas!


gunst

In de betekenis van ‘welwillendheid’ voor het eerst aangetroffen in 1240

Naamwoord van handeling van gunnen met het achtervoegsel -st


akkoord

via Middelnederlands accort zn van Frans accord zn , in de betekenis van ‘overeenkomst’ voor het eerst aangetroffen in 1290
**tw: van Frans d'accord tw


succes

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘welslagen’ voor het eerst aangetroffen in 1690

wens om uit te drukken dat je hoopt dat de aangesprokene zijn doel gaat bereiken

Ik ga nu weg, want ik heb zo een proefwerk.
Ja, dan moet je nu wel gaan. Succes! Ik zie je vanavond weer.


bliksem

In de betekenis van ‘elektrische vonk bij onweer’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 901


klok

zn: via Middelnederlands clocke van Oudiers clocc (Iers clog) dat zelf een klanknabootsing is, in de betekenis van ‘bel, uurwerk’ voor het eerst aangetroffen in 1237; vergelijk Angelsaksisch clucge, Oudnoords klukka

"Klok" geeft een enkele uitstoot van vloeistof weer, of een enkel geluid van een hoen, maar vaak gaat het om een herhaalde uitstoot of geluid die dan door reduplicatie wordt weergegeven, zodat vormen als "klokklok" en "klokklokklok" ontstaan.

het geluid van een vloeistof die schoksgewijs door een vernauwing stroomt

Daar glijdt je hand al onder je bed en grijpt een fles, daar zweeft hij door de lucht naar de handig aan de muur bevestigde opener en pats daar gaat de dop, de fles tussen de lippen gedrukt, klok, klok, klok, daar knap je van op.

het geluid dat vogels als kippen en kalkoenen maken tijdens het uitbroeden van eieren en het grootbrengen van kuikens

Verscheiden breedgevleugelde hennen lokten met een deftig klok, klok, klok, een troep van bonte vederloze kiekentjes tot zich, die met een hulpeloos gepiep tot haar beschermende vleugelen vloden, en elk diertje kende zijn eigen moeder.


pan

Il a pris sa flingue et pan pan pan! il l'a plombé.

Hij pakte zijn blaffer en pang pang pang! pompte hem vol lood.


klasse

via Frans classe of direct vant Latijn classis

Wauw, klasse!


chips

[2] van Engels chips zn , in de betekenis van ‘gebakken aardappelschijfjes’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1950

uitroep van ergernis waarbij je net vermijdt shit te zeggen

Chips! Ik heb een onvoldoende!


ra

raad eens, (altijd tweemaal: ra, ra) een verkorting van de gebiedende wijs van "raden"

Ra, ra, wie komt er vanavond op bezoek?


ach

In de betekenis van ‘tussenwerpsel: uitroep van droefheid’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1265

drukt medelijden, verbazing, ontzetting of onsteltenis uit

Heeft hij echt kanker? Ach, nee toch!

Ach, dat heb je wel vaker met meisjes van deze leeftijd.

Ach! Hou nou eens eindelijk je grote mond dicht snotaap.


ach

ach, och; een uitdrukking van rouw of ongenoegen


ach

ach, och; een uitdrukking van verschillende gevoelens (bewondering, leed, verbazing, verwarring, verzuchting en dergelijke)


amen

Leenwoord uit het Latijn, in de betekenis van ‘slotwoord van gebeden, tussenwerpsel’ voor het eerst aangetroffen in 1001

Herkomst: Hebreeuws (gangbare Nederlandse versie), letterlijk: 'vast'

dat zij zo, een slotwoord van gebeden en preken

In België wordt de uitdrukking "Amen en uit!" gebruikt, waar in het Nederlands "Punt uit!" voor gebruikt wordt.


amen

amen; dat zij zo, een slotwoord van gebeden en preken


tip

tsjilp; een geluid gemaakt zoals door sommige jonge vogels


trap

klik, klak; kort, scherp en droog geluid, specifiek bij een draf


enzovoorts

samenstellende samenstelling van en vw, zo bw en voorts bw , in de betekenis van ‘woord dat aangeeft dat verdere opsomming overbodig is’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1624

een aanduiding van het feit dat een verdere opsomming overbodig geacht wordt


enzovoort

samenstellende samenstelling van en vw, zo bw en voort bw , in de betekenis van ‘woord dat aangeeft dat verdere opsomming overbodig is’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1624

aanduiding van het feit dat een verdere opsomming overbodig geacht wordt

En dan heb je nog de kosten op de trail zelf: eten, de resupplypostpakketkosten, hostel- en motelkosten enzovoort. Je bent hier al met al tussen 2.500 euro tot 4.500 euro aan kwijt.


chú ý

pas op!: uitroep waarmee met de aandacht op een gevaar probeert te trekken


aw

Aw, that's too bad


vort

"Vort" riep hij en spoorde de paarden aan om sneller te lopen.


vai

uitroep die opwinding, verassing of ergernis uitdrukt


tất nhiên

natuurlijk, uiteraard: drukt uit dat het logisch is dat het zopas gezegde correct is


joe

als snelle instemmende reactie op een verzoek of oproep

'Wil je even een pak suiker halen?' En dan zwierig: 'Joe!'

Weblink bron
Aaf Brandt Corstius
 “Wennen” (25 september 2013) op volkskrant.nl

als beëindiging van een verzoek of oproep, om aan te geven dat een instemmende reactie wordt verwacht

Op dit kiekje zit ik een knakworst te eten, lach me maar uit, joe.


de teerling is geworpen

verbinding van  de, teerling, is en geworpen, leenvertaling van Latijn alea iacta est, de overgeleverde uitspraak van Julius Caesar toen hij als begin van zijn staatsgreep met een legioen de Rubicon overstak, in strijd met de wet en de wens van de Senaat

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/nl-de teerling is geworpen.ogg

Met de arrestatie van Chodorkovski is de teerling geworpen: Poetin kan nu niet meer terug zonder gezichtsverlies.

Weblink bron
Coen van Zwol
 “Arrestatie Chodorkovski: de teerling is geworpen” (27 oktober 2003) op nrc.nl


lo

Lo! Do I see the dawn breaking at the horizon?

Zie! Is dat niet de ochtend die gloort aan de kim?


á

Á, tady se schovává!

Á, teď tomu rozumím!


o

In de betekenis van ‘tussenwerpsel: uitroep van verrukking, smart e.d.’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1350

"O!" riep ze geschrokken

O, Nederland! Wat hou ik van je!

O was ik maar bij moeder thuisgebleven.


o

van Georgisch -ო (-o) "vocatiefachtervoegsel"

gebruikt voor het aangeven van wensen en opdrachten


o

tegen, op, aan; drukt contact met iets uit

om; als aanduiding van het tijdstip waarop gebeurt


goedemiddag

samenstelling van goed bn en middag zn met het invoegsel -e-

groet die ongeveer tussen 12:00 en 18:00 uur gebruikt wordt


à propos

van Frans à propos (zie ook: à en propos), in de betekenis van ‘tussenwerpsel: wat ik wilde zeggen’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1704

apropos

inleiding op een opmerking die met het voorgaande verbonden is

als overgang naar een opmerking die met het voorgaande verbonden is

Kortom: waardeer en gebruik humor! Ga er bewust mee om als een fijnzinnig wapen in moeilijke omstandigheden. En laat je omgeving ervan genieten! À propos: Kent u nog een goeie?

Weblink bron
Rob Wagenaar
 “Humor” (17 mei 2012) op nu.nl


à propos

inleiding op een opmerking die met het voorgaande verbonden is


jammer

Jammer! Ik had me erop verheugd.

Jammer dan! Had je maar moeten uitkijken!


bedankt

*vervoeging van bedanken: de stam met de uitgang -t, zonder ge- vanwege voorvoegsel

tak

uitspraak om waardering en erkenning te tonen in dagelijks gebruik.

beleefde vorm om een aanbieding af te slaan

Nee, bedankt.

Suzanne Vermeer
 “All-inclusive” (2006), A. W. Bruna Uitgevers B. V. , Utrecht , ISBN 90-229-9182-2


goedenavond

Versteende accusatief van goede avond met het invoegsel -n-

goeienaand

een groet die in de avond gebruikt wordt

"Goedenavond, dames en heren" zei de gastvrouw, "ik hoop dat u een prettige bridgeavond zult hebben".


sorry

Leenwoord uit het Engels, in de betekenis van ‘tussenwerpsel: excuseer!’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1931

Entschuldigung

een informele verontschuldiging of excuses

Sorry, maar ik weet dat echt niet.

Nou sorry hoor, maar er zijn andere mensen betrokken in je leven, helemaal als je een gezin hebt.


rau

verkorting van paraugies, de gebiedende wijs tweede persoon enkelvoud van paraudzīties "(even) bekijken"


knap

In de betekenis van ‘slim, aantrekkelijk’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1657

nabootsing van het geluid waarbij iets hards of stijfs opeens breekt


cfr.

Opmerking:
- in 1988 opgenomen in 'De moord in de Via Belpoggio en andere verhalen'; cfr. ook: 'Nieuwe bekentenissen van Zeno'

Weblink bron
Frans Denissen
 “De Nederlandse vertalingen van Italiaanse literatuur (1800-2000).” (2015), Bibliografie : Moderne auteurs op dbnl.org

Men vindt deze opvatting o.a. bij Parkes, The Jew in the Medieval Community, p. 81, Trachtenberg, The Devil and the Jews, p. 167 (cfr. echter p. 168!), Dietrich, ‘Das Judentum im Zeitalter der Kreuzzüge’, p. 94, en Blumenkranz, Juifs et chrétiens, p. 388.

Raymond Harper
 “Als God met ons is... Jacob van Maerlant en de vijanden van het christelijk geloof.” (1998), Prometheus, Amsterdam, ISBN 9053337156, p. 139 n. 222


masalah

[Zelfstandig naamwoord] van het Arabisch مشكلة (múškila) "probleem"

[Tussenwerpsel] van het Arabisch ما شاء الله (mā šāʾ Allāh) "God heeft het gewild"

kort voor masya Allah letterlijk "God heeft het gewild, godallemachtig", uitroep om verrassing of medelijden uit te drukken


pik

drup, het geluid van neervallende druppels


get

[tussenwerpsel] als bastaardvloek afgeleid van God

[zelfstandiɡ naamwoord 1] van Frans guêtre dat teruggaat op dezelfde stam als Middelnederlands gewreste" (enkel-)gewricht"

[zelfstandiɡ naamwoord 2] van Jiddisch en Hebreeuws גֵּט (get)


au

In de betekenis van ‘tussenwerpsel: uitroep van pijn’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1573

Au! Ik stoot net mijn kleine teen.


schaak

waarschuwende uitroep tijdens het schaakspel dat de koning van de tegenstander op het punt staat veroverd te worden


wee

erfwoord klanknabootsing via Middelnederlands wee van Oudnederlands weuwa, in de betekenis ‘pijn’ aangetroffen vanaf 801-1000 en in de betekenis van ‘smart, tussenwerpsel ter uitdrukking van smart’ aangetroffen vanaf 1265

Dat ging met veel ach en wee gepaard.

Wee je gebeente als je dat durft!


wee

Afgeleid van het Proto-West-Germaanse *wai en het Oudnederlandse *wē


nou

van Middelnederlands nou, in de betekenis van ‘bijwoord van tijd: op het ogenblik’ aangetroffen vanaf

nou ja

kijk zo simpel is het! dat je dat niet wist! (uitdrukking van verbazing, met een ondertoon van verwijt)

Nou moe!

Nou breekt mijn klomp.

Ik zou nou toch nog maar wel eens even goed nadenken!


wow

Leenwoord uit het Engels, in de betekenis van ‘tussenwerpsel: uitroep van verbazing of ontzag’ voor het eerst aangetroffen in 1984

Wow! De hoofdprijs, dat had ik niet gedacht!.


yes

Leenwoord uit het Engels, in de betekenis van ‘tussenwerpsel: uitroep ter bevestiging’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1984

Reken maar van yes!


yes

La gonzesse de l’autre soirée, elle est yes, elle est trop yes!

Die griet van die avond laatst is te gek, écht te gek!


да

Пойдём в кино! — Да не пойду я никуда!

Laten we naar de bios gaan! - Nou, ik ga nergens heen, hoor!


gezondheid

Afgeleid van gezond met het achtervoegsel -heid.


bách

plets: het geluid dat wordt gevormd wanneer twee zachte voorwerpen hard tegen elkaar worden geslagen

vỗ vào đùi đánh bách một cái


skat

verkorting van skaties, de gebiedende wijs tweede persoon enkelvoud van skatīties "bekijken"


hup

In de betekenis van ‘tussenwerpsel: uitroep bij beweging’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1904

Hup Holland hup!


hoi

mogelijk een variant van ho tw of een (verkorting) van ahoi tw , in de betekenis van ‘tussenwerpsel: groet’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1956


hum

In de betekenis van ‘goed humeur, schik’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1912

In de betekenis van ‘hum* tussenwerpsel: uitroep van twijfel of om aandacht te trekken’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1561

tussenwerpsel dat een soort van twijfel/terughoudendheid uitdrukt, of aangeeft dat men het ergens niet mee eens is (vaak verkort tot hm)


adieu

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘tussenwerpsel: groet’ voor het eerst aangetroffen in 1475

afscheidsgroet, laatst vaarwel, iemand adieu zeggen


klopt

ellips "Ja, dat klopt."
*:zie verder kloppen

bevestiging, geeft als antwoord aan dat het vragenderwijs gestelde juist is

Bent u vandaag jarig? Klopt.

Een kogel. Met die twee van de oude Grisonnier zijn dat er drie. De berekening klopt.


sa

van 'verouderd Frans çà bw "hier", (niet te verwarren met: ça vn "dat")

Sa pater, heft uw nonneken op (…)
En danst weêr vrolijk met uw pop; (…)

Daer ging een pater langs het land in:
Marita Kruijswijk & Marian Nesse
 Nederlandse jaarfeesten en hun liederen door de eeuwen heen (2006), Uitgeverij Verloren, Hilversum, ISBN 9789065509338, p. 121

⧖ Nadat de flesch meer dan de helft geledigd was, moest de gedachte aan haren schat de oude meid wel weer in het brein spelen, of de lust om hem te plagen in haar opkomen:
‘Sa, en mijn geld?’ vroeg ze nogmaals.
Tot hare verbazing tastte mijnheer Teeuwis in den zak, en haalde vier vijffrankstukken te voorschijn, die hij in de opene hand haar aanbood:
‘Daar, daar,’ sprak hij, ‘indien gij zoo geldzuchtig zijt, neem ze.’

Weblink bron
Virginie Loveling
 “Sophie.” (1885), P.N. van Kampen & Zoon, Amsterdam, p. 80


LMAO

(initiaalwoord) van laughing my ass off "letterlijk: lach m'n achterste eraf"; "ik lach me kapot"

drukt uit dat men iets buitengewoon grappig vindt


bõm

splasj: het geluid van iets zwaars dat in water valt


tot ziens

In de betekenis van ‘tussenwerpsel: afscheidsgroet’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1866

tot siens

een groet bij het vertrek die de hoop uitspreekt elkaar weer te zien


vaarwel

In de betekenis van ‘tussenwerpsel: afscheidsgroet’ voor het eerst aangetroffen in 1573

adiós

een groet bij een (meestal definitief) afscheid


servus

Het woord wordt met name in Beieren en Oostenrijk gebezigd.


ne

nee; duidt ontkenning aan, het tegengestelde van 'ja'

Ne, to neudělám.


vooruit

/vo̝ːˈrʌʏ̯t/

aansporing, aanmaning om iets te gaan doen.

Vooruit! Nu gaan wij de doelpunten maken!

Vooruit, voorlopig dan maar the ‘Best Breakfast in the World’ met een liter cola.


toe

erfwoord, via Middelnederlands toe van Oudnederlands tuo, bijwoordelijke vorm van tot, als ‘bijwoord van richting’ voor het eerst aangetroffen in 901

ht: van Hebreeuws ט״ו ht , letterwoord dat 15 uitdrukt met de getalswaarden van Hebreeuwse letters als 6 + 9 (ו en ט), ter vermijding van 5 + 10 (ה en י) dat te veel op יָהּ en , een verkorting van de naam van God zou lijken

Toe maar!


sterkte

In de betekenis van ‘kracht’ voor het eerst aangetroffen in 1434

Afgeleid van sterk met het achtervoegsel -te.

bemoediging voor mensen die een moeilijke periode doormaken

In hun reacties proberen mensen elkaars verdriet vaak klein te houden. ‘Nou, sterkte hè.’ Je mag niet zwak zijn.

Weblink bron
Gijsbert van Es
 “En dan de tijd daarna” (24 juli 2014) op nrc.nl


a propósito

à propos; inleiding op een opmerking die met het voorgaande verbonden is.


a.u.b.

(afkorting) van "als 't u belieft", in de betekenis van ‘tussenwerpsel: verzoek’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1895

alstublieft, gebruikt om een verzoek beleefd te benadrukken

Kunt u a.u.b. doorlopen.


nie

Nie, nie chcę więcej kawy, dziękuję.


nada

Leenwoord uit het Spaans, in de betekenis van ‘tussenwerpsel: niets’ voor het eerst aangetroffen in 1989

Drie uur zwoegen, en wat leverde het op? Niets, noppes, nada, niente.


bong

dof dreunend geluid, zoals van een gong of trommel

En ja, aan het eind van de gang stond Appelwang. Nee maar, die sloeg op een grote gong. Bing... bong... bing... bong...!

Weblink bron
Greta Badenhuizen
 “Het betoverde bos.” (1938), Nieuwsblad de Zaanlander, p. 20

⧖ De klok op den toren klept elf uur. Bong... bong... bong...

Weblink bron
Pol Heyns
 Bezinning : Fragment uit de roman ‘Ons dorp floreert’ in: Volk., jrg. 1 nr. 8 (juni 1936), Vonksteen, Langemark, p. 240


grut

erfwoord , geattesteerd in het Oudnederlands en verwant aan Middelnederlands grute "gruit"

bastaardvloek, uitroep die lichte schrik uitdrukt


fuck

Leenwoord uit het Engels, als tussenwerpsel om ergernis te uiten voor het eerst aangetroffen in 1986

kreet waarmee schrik, ontzetting en/of ergernis wordt uitgedrukt

Fuck fuck fuck! Dit gaat fout!

kreet van (meestal zware) ergernis en/of frustratie

Fuck, mijn telefoon is kapot.


fuck

De oudste bekende optekening in het Engels dateert van 1503; mogelijk van Scandinavische oorsprong. Wellicht ook verwant met het Duitse ficken en het Nederlandse fokken.

Oh fuck, I forgot that.


ulan

Ulan git oradan!

Ulan, kaybol gözümün önünden!


break

zn [1], [2], [3] en tw: van Engels break zn

uitroep van de scheidsrechter waarmee hij het gevecht even onderbreekt en de vechters scheidt

De scheidsrechter gebruikt, tijdens een wedstrijd vier commando’s: (…)
3. ‘break’; Beide boksers moeten een stap terug doen en verdere commando’s, van de scheidsrechter, afwachten voordat ze het boksen mogen hervatten. (…)


go

zn: van Japans 碁 (go), in de betekenis van ‘Japans bordspel’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1950

uitroep waarmee een snelheidswedstrijd wordt gestart


shoot

zn: uit het Engels
**[1] (verkorting) van fotoshoot
**[2] van shoot zn
**[3] van shoot ww , oorspronkelijk ging het bij deze overtreding om het schoppen van de bal, maar in het Engels is "shoot" hiervoor niet de gangbare term geworden

tw [1]: verzachtende verbastering van shit

foot

overtreding waarbij de bal met het lichaam wordt aangeraakt

Toen ik het las dacht ik: shoot, was daar niks lekkerders van te maken?

zeg het maar, uitnodiging aan iemand die aarzelt om wat te zeggen

"(…) Nog meer vragen, dokter?" zegt hij lachend.
'Ja, maar het is een beetje banaal, dokter, vind ik zelf.'
"Shoot! Dokter."


why

Why, that's incredible!


order

oproep waarmee de voorzitter in het Britse Lagerhuis verzoekt om minder rumoerig te zijn

Louder, boisterous and, yes, more animal than ever, he shouts ‘order, order’, with which the 55-year-old House of Commons Speaker tries to calm down the members of the famous parliament.


ya

Ya baiklah, saya datang nanti sore.

uiting om het voorgaande te benadrukken, hè, hoor

Jangan main-main sama saya, ya!

Je moet geen spelletjes met mij spelen, hè!

aan het eind van een vraag, om een verwacht positief antwoord aan te geven, hè, toch

Ia pacarmu, ya?

Ya Allah!

om gelijkwaardige onderdelen van een opsomming aan te geven, zowel ... als ...

Dia ya gembira ya sedih.


welcome

Welcome in Raleigh!


silence

(in reactie op het lachende publiek)
Silence! I kill you!

Jeff Dunham als Achmed the Dead Terrorist in “Spark of Insanity” (2007-09-17)


OK

(letterwoord), als weergave van "oll korrekt", een komische fonetische weergave uit de jaren 30 van de 19e eeuw van "all correct", "alles in orde", of als eponiem toen het in 1840 populair werd als een afkorting van "Old Kinderhook", een bijnaam van de Amerikaanse president M. van Buren , die in Kinderhook was geboren


poisson d'avril

verbinding van  poisson en d'avril; vaste verbinding van poisson ”vis”, de ”van” en avril ”april” dus letterlijk “aprilvis”: op 1 april plakken kinderen elkaar stiekem een papieren vis op de rug


gut

In de betekenis van ‘tussenwerpsel: uitroep van verwondering’ voor het eerst aangetroffen in 1612

bastaardvloek, afgeleid van God!, waarvan de betekenis geleidelijk verzwakt is

Gut, ik dacht dat je morgen zou komen.

Ben ik op jouw plaats gaan zitten? Gut, dat spijt me.


top

In de betekenis van ‘bovenstuk’ voor het eerst aangetroffen in 1130

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘tussenwerpsel: akkoord!’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1704


papá

doei, dag, tot ziens; een begroeting of afscheidsgroet

Tak papá, děti, mějte se tu hezky a buďte hodné.


pa

doei, dag, tot ziens; een afscheidsgroet


neu

korte ontkenning waarbij informatie die van belang kan zijn, wordt verzwegen

‘Gebeurde dat vaker?’ vroeg De Cock.
‘Neu.’

Peter Römer & A.C. Baantjer
 “De Cock en de naakte waarheid”, e-book (2018), De Fontein, Utrecht, ISBN 9789026143601, hfst. 1


ag

Ag no, I meant the next robot.

Ach nee, ik bedoelde het volgende stoplicht.


abracadabra

Leenwoord uit het Grieks, in de betekenis van ‘toverspreuk’ voor het eerst aangetroffen in 1726

Abracadabra, sim sala bim...


goedendag

tw: van Middelnederlands accusatief goeden dach , als groet aangetroffen vanaf 1265

zn: van Middelnederlands goedendach zn , ironisch gebruik van de begroeting

good day

groet waarmee men iemand een prettig verloop van het etmaal wenst

"Goedendag" zei hij wat stijfjes en nam plaats in de treincoupé.


toki

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/Toki Pona - jan Lakuse - toki.ogg


ai

zn: via Portugees aí of Frans aï van Tupinambá ai, op te vatten als klanknabootsing van de klaaglijke roep van dit dier

tw: van Middelnederlands ai / ay, in de betekenis van ‘tussenwerpsel: uitroep van onaangename gewaarwording’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1220

uitroep die pijn, schrik of medelijden uitdrukt

Ai! Dat is een tegenvaller, zeg!


ai

ai, ieh, uitroep bij een onaangename verassing


oké

van Engels OK / okay, een eponiem wanneer het wordt opgevat als een afkorting van "Old Kinderhook", een bijnaam van de Amerikaanse president M. van Buren , die in Kinderhook was geboren; in de betekenis van ‘tussenwerpsel: goed’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1899

Sietse: „Dan krijg ik vaak donderdag al een appje van een goede vriendin: ‘Kom we gaan dit weekend naar dit feest.’ ‘Oké, ik ben er’, app ik dan terug.

Weblink bron
Denise Retera
 “Een livestream geeft Sietse niet het echte gabbergevoel” (2 april 2020) op nrc.nl

Verplicht thuis zijn, oké, maar het liefst wel zo gezond mogelijk.

Weblink bron
Martine Kamsma
 “Let een beetje op jezelf, ook thuis” (25 maart 2020) op nrc.nl

‘Oké…’ hoorde ik op een obligate toon zachtjes achter me.

Tim Voors
 “Alleen, De Pacific Crest Trail te voet van Mexico naar Canada”, eBook: Mat-Zet bv, Soest (2018), Fontaine Uitgevers

Voordeliger hoeft thuis restaurantje spelen ook niet te zijn. Oké, je betaalt iets minder voor de ingrediënten dan in een restaurant, maar goede producten zijn nooit goedkoop, ook niet bij de groothandel.

Weblink bron
Martine Kamsma
 “Hoe je thuis nu restaurantje kan spelen” (16 april 2020) op nrc.nl


welterusten

In de betekenis van ‘tussenwerpsel: wens bij het slapen gaan’ voor het eerst aangetroffen in 1852

een wens uitgesproken wanneer iemand zich te rusten begeeft


yup

tw: van yeah tw , in een nadrukkelijke uitspraak waarbij de mond weer met kracht wordt gesloten

zn: (verkorting) van yuppie, op te vatten als (letterwoord) voor young "jong", upward mobile "carriere makend" of urban "stedelijk", professional "hoog opgeleide beroepsbeoefenaar"


hi

Hi how are you?


hi

haha; ; een geluid gemaakt bij het lachen of giechelen

Hi hi, takovou legraci jsem ještě nezažila!

Haha, zo veel plezier heb ik niet nooit gehad!


amai

een uitdrukking van teleurstelling of verbazing

Amai, wat een rommel!


ah

In de betekenis van ‘tussenwerpsel: uitroep van verwondering, smart e.d.’ voor het eerst aangetroffen in 1285

Ah! Was jij hier ook?


ay

"Ay, that am I," quoth the jolly Butcher, "and why should I not be so?"

"Ja, dat ben ik," zei de vrolijke Slager, "en waarom zou ik dat niet zijn?"


hé

In de betekenis van ‘tussenwerpsel: uitroep om aandacht of bevestiging te krijgen’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1612

Hé, luister eens naar me!

Hé, is dat echt zo?

Hé, wat leuk!

Hé, wat moet je nou van me?

Hé, alles goed?


ecce

Ecce! Pater ad vīllam venit.


aïe

Aïe ! Qui a mis ce clou ici ?!

Au! Wie heeft deze spijker hier gelegd?!

Aïe, aïe, aïe, aïe, aïe!


wel

In de betekenis van ‘bron’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1001

In de betekenis "goed" van het Oudnederlandse wala. Via het Protogermaanse *welō verder te herleiden tot Proto-Indo-Europees uelh1-, uolh1-, "kiezen" (zelfde wortel als willen)

Wel, wel, wie hebben we daar!

gebruikt om iets in te leiden of nader te verduidelijken; welnu

Wel, dit ging als volgt....

Wel, vertel eens op!


ale

Afgeleid van het woord a en het voegwoord -li

maar; drukt verbazing, onenigheid of ongenoegen uit

Ale, ale, copak se děje?


duivels

Afgeleid van duivel met het achtervoegsel -s

Duivels zeg!


bof

Fait beau chez vous? - Bof, ch’sais pas.

Mooi weer bij jullie? - Pfff, weet ik niet.

Le Nouvel Obs a désigné la jeunesse de 1978 comme bof génération.

De Nouvel Observateur heeft de jeugd van 1978 aangeduid als “bof génération” (apolitieke, besluiteloze generatie).


och

In de betekenis van ‘tussenwerpsel: uitroep van verdriet of medelijden’ voor het eerst aangetroffen in 1265

van Middelnederlands och; cognaat met 'och' in Fries en Duits

uitroep die verdriet en medelijden uitdrukt

Gooiden ze stenen naar die kat? Och, dat is zielig!

uitroep die weemoed of vertedering uitdrukt

Och, wat een schatje is het toch!

Gaan ze een discotheek opblazen, och wat een lafbekken zijn het eigenlijk.

inleidende uitroep van een vergeefse wens of verzuchting

Och was ik maar
bij moeder thuisgebleven,
och was ik maar
met jou niet meegegaan.

uitroep die minimale teleurstelling uitdrukt

Je wil vanavond niet uit? Och, ik had eigenlijk ook niet zo'n zin.

inleidende uitroep om iets goed te praten of als uitdrukking van welwillendheid

Och, dat bedoelt hij vast niet zo gemeen als het klinkt.

gebruikt om een volgende uitspraak te versterken

Och, wat leuk dat jullie gekomen zijn!


och

ontstaan uit ach en cognaat met 'och' in Fries, Middelhoogduits en Middelnederduits


ha

In de betekenis van ‘tussenwerpsel: uitroep van blijdschap’ voor het eerst aangetroffen in 1330

van Middelnederlands, klanknabootsing van lachen

Frietjes? Ha, daar had ik net zin in!

Ha, jongen, kom je weer eens langs?

Bang voor zo'n klein hondje. Ha, wat een held!


ha

Ha-ha!


ha

Ha-ha!


så

Bijwoord, tussenwerpsel, voegwoord: Afkomstig van het Oudnoorse woord svá

Werkwoord: Afkomstig van het Oudnoorse woord sá

Zelfstandig naamwoord: Afkomstig van het Oudnoorse woord sár

Så så!


så

Bijwoord, tussenwerpsel, voegwoord: afkomstig van het Oudnoorse woord svá

Werkwoord: afkomstig van het Oudnoorse woord sá

Zelfstandig naamwoord: afkomstig van het Oudnoorse woord sár

Så så!


pouce

tijd! (om het einde of de pauze aan te kondigen in een spelletje of wedstrijd)


тихо

Тихо! Слушай!


alla

misschien ontstaan onder invloed van Spaans olé

Ze schreef: ‘Ik hou ontzettend veel van jou en ben nog steeds ontzettend blij met de aandacht die jij me toen, in een bepaalde periode, hebt gegeven. Ik had dat nodig weet je.’ Alla, hoofdstuk Claudia gesloten.

als toegeving: vooruit dan maar, laat het maar zo zijn

En had er geen kopieerapparaat stand-by kunnen staan om bij een tekort aan hand-outs, wat nogal eens voorkwam, een paar exemplaren extra te kopiëren? Maar alla, een kniesoor die daarover valt. De organisatie kan en mag terugkijken op een geslaagd colloquium.


b.v.d.

tia

beleefdheidsformule aan het einde van een geschreven bericht, drukt de verwachting uit dat een verzoek zal worden ingewilligd en spreekt daarvoor erkentelijkheid uit

Wilt u geen afval naast de container zetten: dan blijft de tuin netjes, b.v.d., Peter van Veen (tuinman).


toet

In de betekenis van ‘mond’ voor het eerst aangetroffen in 1655

klanknabootsing die met een toegespitste mond wordt uitgesproken

[zelfstandig naamwoord] van Middelnederlands tute "schenkkan; spits toelopende haarvlecht"; variant van tuit

[zelfstandig naamwoord 4] mogelijk (ook) van Atjehs tut

geluid van een hoorn, claxon of toeter, kort loeiend geluid


's richtig

Inkorting van det is richtig, wat gemodeleerd is van het Duitse das ist richtig.


hoor

In de betekenis van ‘tussenwerpsel: ter bevestiging van een uitspraak’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1781

het beginsel van hoor en wederhoor toepassen

naar beide partijen in een conflict luisteren voordat je een oordeel velt

ter bevestiging, ontkenning, toestemming, instemming enz. tussen of na een uitspraak of mededeling

Meerminnen bestaan niet echt, hoor!


ho

als uitroep om iets te stoppen aangetroffen vanaf 1540

boem is ho

ga door totdat je niet verder kunt; let zelf op dat je niet te ver doorgaat

"Ho!" riep hij luid, toen hij zag dat de kinderen het pas ingezaaide grasveld over wilden steken.

Ho, ho dat hadden we niet met elkaar afgesproken…


ho

Sail ho!


ho

Ho, ho, der fikk du høre sannheten!

Ho, ho, daar heb je de waarheid te horen gekregen!


ho

Ho, ho, der fekk du høyre sanninga!!


hajje

Waarschijnlijk van haj (aankomstgroet) en ènge.

Ich mót noe-r eweggaon, hajje!


oote

een woord zonder betekenis, bekend uit een gedicht van Hanlo.

Over oote oote boe werd zelfs een kamerdebat gehouden.


haj

Haj! Wie's 't dör?


haj

hop; een uitnodiging tot beweging, meestal vooruit


jee

In de betekenis van ‘tussenwerpsel: uitroep van schrik’ voor het eerst aangetroffen in 1661

uitroep die lichte ontsteltenis uitdrukt

Je verjaardag, jee, die ben ik helemaal vergeten.


tiens

[zelfstandig naamwoord] van Middelnederlands tins, mogelijk onder invloed van tiend

Op een zondagmiddag maakt een man met enkele vrienden een uitstapje naar zee. Ze zijn afkomstig uit een ingeslapen provinciestadje ergens in Frans-Vlaanderen. Op een bepaald moment constateert de man: ‘Tiens, je kunt Engeland zien!’.


cucù

Deze klanknabootsing duidde oorspronkelijk enkel het geluid aan. Later werd zij overgedragen op de vogel die het geluid maakte.


bao

een wanhoperige uitroep van schrik; jeetje

Bao, waat höbs se dich oetgestreke! Wie begaet ich daen triek nag sjoean!

Jeetje, wat heb je jezelf vuil gemaakt! Hoe krijg ik die trui ooit nog schoon!


boum

klanknabootsing van een hartslag of een ontploffing


pardon

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘tussenwerpsel: excuseer!’ voor het eerst aangetroffen in 1840

Leenwoord uit het Frans, afgeleid van het werkwoord pardonner.

Pardon, mag ik u iets vragen?


hela

In de betekenis van ‘tussenwerpsel: uitroep om aandacht te trekken’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1800

een uitroep om aandacht te trekken van iemand


zeg

inhoudsloze toevoeging om de rest van de mededeling extra te benadrukken, meestal helemaal aan het begin of juist helemaal aan het eind van de zin of uiting geplaatst

Zeg, wat doe jij daar?

Dat is een moeilijke vraag zeg!

toevoeging om een zekere moeheid/frustratie te uiten

Wat een gedoe, zeg!


plomp

In de betekenis van ‘log’ voor het eerst aangetroffen in 1240

[tussenwerpsel, zelfstandig naamwoord] klanknabootsing

[zelfstandig naamwoord (waterplant)] van Middelnederlands aplompe "waterlelie" dat mogelijk verwijst naar een stok waarmee op het water werd geslagen en dan ook verwant kan zijn het [bijvoeglijk naamwoord]

[bijvoeglijk naamwoord] van Middelnederlands plomp, verwant met de voorgaande herkomst en mogelijk ook beïnvloed door lomp

geluid van iets dat met een plons in het water valt


idd

Dat is idd een moeilijk woord.

En dan moet ik met mijn oeroude telefoon terug sms’en: „Ja, idd druk, maar later gezellig koffie!”

Weblink bron
Paulien Cornelisse
 “Over en sluiten” (20 mei 2010) op nrc.nl


deksels

In de betekenis van ‘tussenwerpsel: bastaardvloek’ voor het eerst aangetroffen in 1866

uitroep om heftige verontwaardiging te uiten


allee

Allee, fiets eens wat door!


sis

(tussenwerpsel) Samentrekking van si vis.


danke sjoean

Samenstelling van danke en sjoean, gevormd op het Duitse danke schön.

Danke sjoean veure bleum!

Danke sjoean.


kim

In de betekenis van ‘horizon’ voor het eerst aangetroffen in 1658

[zelfstandig naamwoord] van Middelnederlands kimme

[tussenwerpsel] via Jiddisch van Hebreeuws כן (ken) oorspronkelijk "aldus, zo"; later "ja"

Umbug

strook aan de zijkant van een enkel blad


proost

Leenwoord uit het Latijn, in de betekenis van ‘tussenwerpsel: gezondheid!’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1880

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘voorzitter van kapittel’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1200


ave

Leenwoord uit het Latijn, in de betekenis van ‘tussenwerpsel: groet’ voor het eerst aangetroffen in 1501

Ave Caesar, morituri te salutant of Ave Imperator, morituri te salutant (Latijn: Heil, Caesar (keizer), zij die zullen sterven, groeten u) is een bekende Latijnse uitspraak, die gedaan zou zijn door gladiatoren, die op het punt stonden om hun vaak dodelijke gevechten te beginnen.


mm

[zelfstandig naamwoord] (afkorting) moleculaire mechanica

drukt uit dat iets goed smaakt of een prettig gevoel oproept

Mm, die soep is heerlijk!

Lekker een middagje luieren, mm!

drukt een denkpauze en daarmee soms een bedenking uit

Mm, eens kijken of er een zekering is doorgebrand.

Of ik mee wil doen aan de marathon? Mm, dat weet ik niet, ik zou eerst weer moeten trainen.


molo

Van Afrikaans: môre, uit Nederlands: morgen

Molo, unjani wena?


hell

Hell, what's the matter with you?

Wat is er verdomme met jou aan de hand?/Wat mankeert jou, verdomme?


hola

Leenwoord uit het ?, in de betekenis van ‘tussenwerpsel: uitroep om iets te stoppen’ voor het eerst aangetroffen in 1516

[tussenwerpsel] mogelijk van Oudfrans holà "ho daar", of afgeleid van halen; cognaat met Engels en Duits holla

[zelfstandig naamwoord] (letterwoord) van huwelijk op loopafstand

aanroep om iemand te onderbreken of iets te stoppen

Nog absurder is het beloningssysteem dat de Universiteit Utrecht wil introduceren. Een woordvoerder zei gisteren tegen het AD dat er plannen zijn om spitsmijdende studenten te laten sparen voor ‘een gratis treinticket naar Berlijn of Barcelona’. Hola! En wie zwalken er straks over de Ramblas? Niet degenen met een bijbaan in de horeca die hun avondcolleges noodgedwongen overslaan.


gefeliciteerd

*vervoeging van feliciteren: de stam met omvoegsel ge- -d

gelukwens bij verjaardag, jubileum of een bijzonder resultaat


klik

klik, het geluid van de sluiter van een camera


oog om oog, tand om tand

verbinding van  oog, om en tand, verwijzing naar Deuteronomium 19:21 in de Bijbel: Leven om leven, oog om oog, tand om tand, hand om hand, voet om voet. Dit is het klassieke beginsel van "ius talionis": proportionele vergelding van schade, waarbij de wraak van het slachtoffer beperkt is tot de omvang van de schade die door de dader is toegebracht. Dit beginsel reguleert bloedwraak in afwezigheid van een rechtssysteem met justitie-apparaat.

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/nl-oog om oog, tand om tand.ogg

„Oog om oog, tand om tand”, zegt Hanouni. „Zolang Israël doorgaat met luchtaanvallen, kunnen ze op een reactie rekenen.”

Weblink bron
Guus Valk
 “Oog om oog, tand om tand” (4 februari 2009) op nrc.nl

In Europa zijn de doodstraf, lijfstraffen, schandstraffen, jarenlange bedevaarten naar verre landen of het principe oog om oog, tand om tand inmiddels vervangen door meer verfijnde correctieve maatregelen, zoals boetes, taakstraffen, detentie en tbs.


OMG

(initiaalwoord)
**[1] van Engels Outlaw Motorcycle Gang
**[2] van Engels OMG

lieve hemel, drukt verbazing of verassing uit


ia

Showman Henny Huisman kwam meteen opdraven toen hij ezel moest spelen in een van Barts tv-fantasieën. „Alleen ia ia zeggen en kijken zoals je altijd kijkt: dom”, waren de instructies van Bart.

Weblink bron
Maarten Huygen
 “Rouwen voor de kleine man” (30 mei 2002) op nrc.nl


ziezo

In de betekenis van ‘tussenwerpsel: uitdrukking van voldoening’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1693

Ziezo! Dat ziet er een stuk beter uit.


heur

hoor; ter bevestiging, ontkenning, toestemming, instemming enz. tussen of na een uitspraak of mededeling


kak

van Middelnederlands cac, in de betekenis van ‘drek’ voor het eerst aangetroffen in 1376

uitdrukking die verachting of ergernis uitdrukt


pá

doei, dag, tot ziens; een afscheidsgroet


tok

[zelfstandig naamwoord o]: van Italiaans tocca


tuk

klop, het geluid van een klop op de deur


пожалуйста

ru-пожалуйста.ogg


wtf

van Engels WTF, (initiaalwoord) en (eufemisme) van what the fuck

gebruikt om verbazing of onbegrip uit te drukken

Wtf, hij heeft toch een vriendin?

Weblink bron
Marije van Beek
 “In de trein” (2014-06-13)

Ik schrik me helemaal kapot. Mijn vader in het ziekenhuis?! „Wtf is er gebeurd?”, vraag ik mijn broertje.

Weblink bron
Maud
 “#146 'Ik denk dat een afkickkliniek het enige is dat helpt'” (2020-05-11)


wtf

(letterwoord) afkorting van what the fuck


voorwaarts

Afgeleid van voor met het achtervoegsel -waarts.


ведь

Ведь он знато́к.

Ведь уже́ по́здно.

Ведь я вам говори́л!


goodbye

Afkomstig van het Middelengelse godbwye. Dit is een samentrekking van 'God be with ye', "God zij met u". Er is dus geen enkel verband met good.


nå

Werkwoord: afkomstig van het Oudnoordse woord ná

Nå, nå, nå, ta det med ro!


nå

Nå, nå, nå, ta det med ro!


ziedaar

drukt verbazing uit over het verschijnen of aanwezig zijn van iets op enige afstand

Ziedaar! Hij is toch gekomen.


ziehier

drukt verbazing uit over het verschijnen of aanwezig zijn van iets in de nabijheid van de spreker

Ziehier! Ik heb toch net genoeg geld.


pag

verkorting van pagaidi, de gebiedende wijs tweede persoon enkelvoud van pagaidīt "(even) wachten"


zoef

whoosh

geeft het geluid aan van iets snel voorbijgaat

Zoef, zoef en weer was er een week voorbij!


nè

sluit een vraag af en vraagt om instemming

Jy het mos gese jy gaan saam, nè?

Je hebt toch gezegd dat je meegaat, of niet?


ghoet

Ghoet, det kèns se dóch nimmieër angere.

Goed, dat kun je toch niet meer veranderen.


did

Did, 'm zie.


chapeau

een uitroep van bewondering voor een knappe prestatie

Chapeau! Dat heb je erg goed gedaan!


chapeau

Ontwikkeld uit Oudfrans chapel "een haardracht, kapsel", uit Middeleeuws Latijn capellus, cappellus "hoofdbedekking"


ghoetsów

Ghoetsów, det deit mich dir gruuetsj!

Goed zo, daardoor kan ik trots op je zijn!


goed zo

een stimulerende uitroep na een wel verrichte daad

Goed zo, dat heb je goed gedaan!


hu

van Middelnederlands hu tw , een strijdkreet

Maar niet het water in, hu!, wat zou dat nat zijn geweest voor de paarden en ons, kinderen.

J.M.A. Biesheuvel
 Hooi in: Hollands Maandblad., 750 jrg. 52 nr.5 (mei 2010), Nieuw Amsterdam Uitgevers, Amsterdam, p. 3

uitroep om een trekdier aan te sporen of (afhankelijk van de toon) juist te laten stoppen

‘Hu, hu! paard!’ scholden straatjongens, achteraankomend, haar uit.

Virginie Loveling (ed. Bert Van Raemdonck)
 “In oorlogsnood.”, herziene editie in dbnl (2007, origineel 2004), Centrum voor Teksteditie en Bronnenstudie van de KANTL, Gent, p. 211


coño

woord gebruikt wanneer iemand gefrustreerd of kwaad op iemand is


ciao

Leenwoord uit het Italiaans, in de betekenis van ‘tussenwerpsel: afscheidsgroet’ voor het eerst aangetroffen in 1991


ciao

ontleend aan Venetiaans s-ciào, cognaat met Italiaans schiavo "slaaf"; als groet vergelijkbaar met het Duitse Servus! "(uw) dienaar!"


hands

van Engels hands (in artt. 11 en 12 van de oorspronkelijke regels van de Engesle Football Association gebruikten kwam het woord hands voor , recente regels van de FIFA gebruiken het woord handling

uitroep om de aandacht te vestigen op het tegen de regels met de hand aanraken van de bal


chi

haha; een geluid gemaakt bij het lachen of giechelen


bravo

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘tussenwerpsel: goed!’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1784

een uitroep van bewondering of goedkeuring

Die hippe bonen gaan ons dus helpen bij de transitie van dierlijke naar plantaardige eiwitconsumptie, zoals dat tegenwoordig heet. Bravo voor de boon. Maar toch, puur uit culinair oogpunt gezien is het wel een beetje zonde om peulvruchten eenzijdig te framen als vleesvervanger. Ze zijn namelijk ook zo verdraaid lekker mét vlees.


cui

om een jachthond achter een prooi aan te sturen


vaffanculo

Samentrekking van Vai a fare in culo! (letterlijk: "Ga het in de aars doen!").


verrot

ww [1], [2]: verrotten ww zonder de uitgang -en


klop

het geluid dat ontstaat door met een vingergewricht tegen een hard oppervlak te tikken


ευχαριστώ

Ευχαριστώ για το δώρο σας.


joh

In de betekenis van ‘tussenwerpsel: aanspreekvorm’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1924

spreekt iemand aan om ontsteltenis of protest uit te drukken

Hou eens op, joh!


watblief

drukt -vaak geveinsde- opperste verbazing uit

Watblief? Heb jij je boek zo maar thuis laten liggen?


bliksems

afgeleid van bliksem met het achtervoegsel -s

uitroep om heftige verontwaardiging te uiten


eitje

uitroep om aan te geven dat je iets niet moeilijk vindt


jazeker

certainly

een bevestiging die alle onzekerheid ontkent

"Jazeker!" zei hij en haalde de gevraagde sleutel uit zijn zak.


re

verkorting van redzi, de gebiedende wijs tweede persoon enkelvoud van redzēt "zien"


foei

In de betekenis van ‘tussenwerpsel: uitroep van afkeuring’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1618

Foei! Dat is vies!.


bingo

Leenwoord uit het Engels, in de betekenis van ‘hazardspel’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1968

Leenwoord uit het Engels, in de betekenis van ‘tussenwerpsel: uitroep na een rake opmerking’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1985

bingo

een uitroep gebruikt door spelers van bingo om aanspraak te maken op een overwinning

een uitroep bij het vinden van iets waar naar men op zoek was

Jeroen zag als eerste waar ze zo koortsachtig naar zochten. 'Bingo,' zei hij koel. 'Helderrood polsbandje,' antwoordde Chantal.

Suzanne Vermeer
 “All-inclusive” (2006), A. W. Bruna Uitgevers B. V. , Utrecht , ISBN 90-229-9182-2


goedenmiddag

accusatief van een goede middag: eenen goeden middag


kut

In de betekenis van ‘vrouwelijk schaamdeel’ voor het eerst aangetroffen in 1563

woord gebruikt wanneer iemand schrikt of geschrokken is

Oh kut, dit gaat fout.

Oh kut, dat ging maar net goed.


heremetijd

Heremetijd! Dat is toch niet te geloven!


helaas

van Frans hélas, dat teruggaat tot het oudere las en uiteindelijk Latijn lassus; in de betekenis van ‘tussenwerpsel: uitroep van smart’ voor het eerst aangetroffen in 1548

alas

een uitroep van spijt, ontgoocheling, verdriet

De rest ken ik niet. Helaas.

Helaas, zo werkt dat kennelijk niet.


hatsjie

In de betekenis van ‘tussenwerpsel: geluid van het niezen’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1950

een geschreven weergave van het geluid van iemand die niest

"Hatsjie" nieste de man en nam zijn zakdoek uit zijn zak.


tot wederhoren

auf Wiederhören

een groet waarmee iemand aan de telefoon afscheid neemt (met de belofte elkaar terug te horen)


tot weerziens

een groet waarmee iemand afscheid neemt (met de belofte elkaar terug te zien)


halo

[1] van het Nederlands hallo; een van de Indonesische woorden van Nederlandse oorsprong.

[2] van het Nederlands halo; een van de Indonesische woorden van Nederlandse oorsprong.


oef

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘tussenwerpsel: uitroep van benauwdheid’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1808

een uitroep die inspanning of vermoeidheid uitdrukt

Oef, dat valt niet mee!

Oef, blij dat we die klus vandaag nog hebben geklaard!


oeps

Leenwoord uit het Engels, in de betekenis van ‘tussenwerpsel: uitroep van verbazing of schrik’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1991

een uitroep die verlegenheid uitdrukt over een gemaakte fout of vergissing

Oeps, dat was niet de bedoeling!


oei

klanknabootsing van een kreet bij pijn, als tussenwerpsel: 'uitroep van pijn of schrik’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1657

Oei, dat ging bijna mis!

In het Westen schrikken we dan. Oei, een assertief China: dat is een bedreiging voor onze veiligheid.

De juf van de eerste klas komt naar buiten. Ze heeft een stok in haar hand. Daarmee geeft ze Mevrouw meteen een klap op haar kop. Oei. Dat doet pijn. De tranen springen Mevrouw in d'r ogen.


nei

Nei, det stemmer ikke.


nietwaar

In de betekenis van ‘tussenwerpsel: uitroep ter ontkenning’ voor het eerst aangetroffen in 1862

ontstaan door samentrekken van "Is het niet waar?"

tracht bevestiging op te roepen van de uitspraak die eraan voorafgaat

Dat is een belangrijke verbetering gebleken, nietwaar?


proficiat

van Latijn proficiat, als wens: goede voortzetting, goede voortgang, ofwel: alle goeds; als gefeliciteerd tw voor het eerst aangetroffen in 1720


yuk

van Engels yuck, dat zelf weer verwant is aan jakkes, als tussenwerpsel aangetroffen van 1992 (zie vindplaats hieronder)
"Mr. Yuk" was een walgend gezichtje dat vanaf 1971 in de VS gebruikt om kinderen te waarschuwen voor gevaarlijke producten. Dit was louter een toespeling op het Engelse woord en houdt geen verband met de in Oost-Azië gangbare naam Yuk. Wie Mister Yuk ziet blijft van het gif af in: Trouw , jrg. 48 nr. 13889 (31 januari 1990), Organisatie Trouw, Meppel, p. 17 kol. 5/6

Het verklaart wel waarom veel mensen vegetariërs zo irritant vinden. Of types die nóóit roddelen, of nooit onredelijk zijn, scheten laten, stiekem giechelen als iemand zich grappig verspreekt of tijd verspillen op sociale media – van die mensen die op een volledig leeg kruispunt nog gaan staan wachten voor het rode voetgangersoversteeklicht. Yuk.

Weblink bron
Ellen de Bruin
 “Waarom vegetariërs irritant zijn en filmschurken sympathiek” (14 juli 2017) op nrc.nl

„Kunstenaars”, zegt ze. „Mijn jeugd is erdoor vergald. We hadden geen cent, maar wel die houding van kijk mij eens kunstenaar zijn. Daar koop je dus niks voor.” Maar, zeg ik, zij is toch dichter? Nooit, zegt zij, nooit zal je haar horen zeggen: „ik ben dichter”. „Yuk, braak.” Maar wie gedichten bundelt en uitgeeft, lijkt toch behoorlijk op een dichter?, zeg ik. „Ik ben dochter van een beeldhouwer. Voor mij is het logisch dat wat je maakt op een sokkel komt te staan en wordt verkocht. Maar ik heb ervoor gezorgd dat ik, naast het dichten, nóg een beroep had.”

Weblink bron
Rinskje Koelewijn
 “Tot bloedens toe schrijven” (14 november 2015) op nrc.nl

Als hij een onderzoeksvoorstel schrijft, zei Aron, heeft hij meer kans op geld als hij het potentieel ontwrichtende karakter van de liefde benadrukt. „En ik zorg ervoor dat ik het woord ‘liefde’ vermijd. Ik heb het dan bijvoorbeeld over ‘intense romantische aantrekkingskracht’.” Want liefde? Yuk!

Weblink bron
Ellen de Bruin
 “Liefde als driecomponentenlijm” (27 juni 2015) op nrc.nl

Als kinderen van een jaar of zes, zeven, mensen zien tongzoenen, zeggen ze ‘yuk!’ Wat gebeurt er met die walging als ze ouder worden?

Weblink bron
Charmaine Borg geciteerd door Ellen de Bruin
 “Er is één gevoel dat walging kan overwinnen – en dat is lust” (29 maart 2014) op nrc.nl

Maar waar ik absoluut niet naar kan kijken zonder braakneigingen, is het affiche dat het Antwerpse gezelschap De Zwarte Komedie verspreid heeft ter gelegenheid van haar produktie 'Uit zelfbevrediging. De afwendbare opkomst van Karel D.'. Het toont twee aan een haakje opgehangen oranje condooms, waarvan één lekkend, omringd door zwarte letters in twee oranje blokken. Yuk! Pas nadat ik het exemplaar walgend in de prullenmand had gegooid, las ik in de bijgevoegde informatie dat het een persiflage is op het verkiezingsaffiche van het Vlaams Blok.

Hanny van der Harst
 Theater : Rubber als absolute grens tussen smaak en braak in: Trouw , jrg. 50 nr. 14520 (20 februari 1992), Organisatie Trouw, Meppel, p. 20 kol. 6


joepie

Joepie! Ik heb gewonnen.


hoera

Als uitroep op wild op te jagen wordt "hoerah" aangetroffen in 1789

Leenwoord uit het Duits, in de betekenis van ‘tussenwerpsel: vreugdekreet’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1816

Leenwoord uit het Duits, in de betekenis van ‘hiep, hoera tussenwerpsel: uitroep bij verjaardag’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1845

Hoera! Ik ben jarig.

Leve de koningin! Hoera! Hoera! Hoera!


asjemenou

samentrekking van als je me nou..., met weglating van een persoonsvorm als "bedriegt" of "belazert"; in de betekenis van ‘tussenwerpsel: uitroep van verbazing’ aangetroffen vanaf 1950

Asjemenou heeft met name als de standaardkreet van Loeki de Leeuw veel bekendheid gekregen.

Asjemenou! Dat zal mij toch overkomen, zeg!

Asjemenou, hoe heeft dit kunnen gebeuren?


право

Я, право, не знаю, что и сказать.


тише

aansporing om minder luidruchtig te zijn

Тише!


kabots

een woord dat de knal van een botsing aangeeft

Er kwam een auto veel te hard van rechts. Kabots! Hij knalde erbovenop...


ammehoela

eponiem: vermoedelijk een verbastering van de naam van de afgezette Afghaanse koning Amanoellah , in de betekenis van ‘tussenwerpsel: nooit van mijn leven!’ voor het eerst aangetroffen in 1928
Een verband met de hoelahoep van de jaren 1950 is te anachronistisch om waarschijnlijk te zijn.

De uitroep gaat vaak vergezeld met een tik op de bil, mogelijk verwijzend naar de schop onder het achterwerk die de Afghaanse sjah wegens zijn hervormingspolitiek ondervond.

uitroep die uitdrukt dat men iets grote onzin vindt

We zijn voor zonne-energie, zeggen de oliemaatschappijen. Ammehoela!


bye

Leenwoord uit het Engels, in de betekenis van ‘tussenwerpsel: afscheidsgroet’ voor het eerst aangetroffen in 1984


selamat tinggal

uit selamat (veilig) en tinggal (blijven)

afscheidsgroet van vertrekkenden aan achterblijvers


bah

In de betekenis van ‘tussenwerpsel: uitroep van afkeer’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1285

bah

een uitroep die afkeuring over iets vies of ontoepasselijks uitdrukt

Bah, je eet toch niet van de vloer?


jakkes

In de betekenis van ‘tussenwerpsel: uitroep van tegenzin’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1910

Jakkes, je eet toch niet van de vloer?


huh

Huh? Nee, dat meen je niet.


uh

In de betekenis van ‘tussenwerpsel: uitdrukking van aarzeling’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1900

Dat is een ...uh...nee, dat weet ik niet.


eh

In de betekenis van ‘tussenwerpsel: ter uitdrukking van aarzeling’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1840

Eh..., nee, dat weet ik niet.


hè

In de betekenis van ‘tussenwerpsel: uitroep om aandacht of bevestiging te krijgen’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1612

Hè? Wat zeg je me nou?

Hè, weer verloren!

Hè, doe niet zo kinderachtig!

woord aan het eind van een zin dat dient om te vragen om instemming

Wat een leuke ouders heeft Dennis, hè?

Hè, dat is gelukkig voorbij.


ну

tjonge, wel, nou zeg (verbaasd en enigszins ongelovig)

Ну!


whatever

/wɔ'tɛvər/ /wɔ'dɛvər/ /wɑ'tɛvər/ /wɑ'dɛvər/

ter uitdrukking van onverschilligheid: wat maakt het uit


verrek

Verrek, hij zal toch niet ...?


hebbes

In de betekenis van ‘tussenwerpsel: daar heb ik 't’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1937

gotcha

een uitroep geuit wanneer men iets heeft weten te vangen

"Hebbes!" riep hij toen hij eindelijk de gevallen trouwring uit het putje wist te halen.


allemachtig

In de betekenis van ‘tussenwerpsel: uitroep van verwondering’ voor het eerst aangetroffen in 1878

samenstelling van al en machtig met het invoegsel -e-

Allemachtig, heeft hij dat echt gezegd?


tjonge

Tjonge! Wat kun jij al goed voetballen!


goh

In de betekenis van ‘tussenwerpsel: uitroep van verbazing’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1966

een uitdrukking van teleurstelling of verontwaardiging

Goh, moet dat nou echt?


godver

een wat ingehouden vloek die boosheid of verontwaardiging uitdrukt

Wel godver! Doe je wel even normaal alsjeblieft?


jemig

In de betekenis van ‘tussenwerpsel: uitroep van verbazing’ voor het eerst aangetroffen in 1897

een uitdrukking van milde ontstelling en verbazing

Jemig, zeg, dat meen je toch niet?


boem

We stonden ernaar te kijken en, boem!, er vloog een auto bovenop.


mmm

In de betekenis van ‘tussenwerpsel: uitroep van verrukking’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1984

Oh, mmm, ik ruik pannenkoeken!


welnu

kondigt iets aan wat wel te verwachten was of een precisering daarvan

Hij verwachtte aardig wat gasten. Welnu, er kwamen er drieënvijftig.


komaan

Zeg, komaan!, we laten ons er niet door van de wijs brengen.


welnee

In de betekenis van ‘tussenwerpsel: uitroep ter ontkenning’ voor het eerst aangetroffen in 1567

drukt uit dat men het volledig bij het verkeerde einde heeft

Ach, welnee!, dat valt allemaal best mee, hoor.


hm

In de betekenis van ‘tussenwerpsel: uitroep van twijfel of om aandacht te trekken’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1561

een gemompeld bezwaar, een teken dat men ergens niet helemaal mee eens is of niet overtuigd is

"Hm" mompelde hij, maar deed wel wat hem gevraagd werd.


jeetje

een uitdrukking van milde ontsteltenis en verbazing

Jeetje. Dat had ik nou nooit verwacht.


godverdomme

In de betekenis van ‘tussenwerpsel: vloek’ voor het eerst aangetroffen in 1874

Waarschijnlijk een lichte vervorming van God verdoeme mij: moge God mij (tot de hel) verdoemen, dus een vloek door de spreker over zichzelf uitgeroepen. Volgens een alternatieve verklaring betreft het geen zelfverwensing en komt dit simpelweg van God verdoeme, waar bijvoorbeeld u bij moet worden gedacht.

ˈɣɔtfərˌdɔmə

gottverdammt

een grove vloek die boosheid of sterke verontwaardiging uitdrukt

Wel godverdomme! Doe je wel even normaal alsjeblieft?


goedenacht

een wens uitgesproken in de avond voor het slapengaan

Goedenacht en welterusten!


привет

Привет, как дела?


halt

Leenwoord uit het Duits, in de betekenis van ‘tussenwerpsel: stop’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1673

Halt! riep de politieagent.

halt houden: stoppen, niet meer verder bewegen

Voor het bordes hielden de vijf Roodhoofden halt.


oh

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘tussenwerpsel: uitroep van spijt of droefheid’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1704

een uitroep van lichte verbazing or herkenning

Oh, dat woord hadden we nog niet!.

‘Naar Casa de Luna,’ antwoordde ik hoopvol. ‘Oh, die lui. Dat zou ik niet doen, dat zijn gevaarlijke aso’s.


majesteit

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘heerlijkheid’ voor het eerst aangetroffen in 1573

afgeleid van het Franse majesté (met het achtervoegsel -teit)

aanspreektitel van een koning of koningin

Wij zijn zeer verheugd u te kunnen begroeten, majesteit!


tja

In de betekenis van ‘tussenwerpsel: uiting van berusting of onzekerheid’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1924

drukt uit dat men dit eigenlijk had kunnen weten

Tja, zonder handschoenen is die sneeuw behoorlijk koud...

Waarom ging ik zes maanden op de Pacific Crest Trail (PCT) dwars door Amerika lopen? Tja, waarom niet.


basta

Leenwoord uit het Spaans of Italiaans, in de betekenis van ‘tussenwerpsel: genoeg!’ voor het eerst aangetroffen in 1617

[tussenwerpsel] van Spaans imperatief basta, of Portugees, of Italiaans

[zelfstandig naamwoord] van Spaans basto "stok" , omdat vroeger op speelkaarten geen klaveren, maar knuppels waren afgebeeld

uitroep om een eind te maken aan verdere tegenspraak


verdomme

In de betekenis van ‘tussenwerpsel: bastaardvloek’ voor het eerst aangetroffen in 1899

Inkorting van "God verdoeme mij (tot de hel)".

Dat zal me verdomme niet weer gebeuren!

De rand is echt niet zo ver weg, verdomme, als hij zijn arm uitstrekt kan hij hem bijna aanraken, maar zijn zolen slippen en elke gewonnen centimeter is meteen weer verloren.

Pierre Lemaitre
 “Tot ziens daarboven” (2014), ISBN 9789401601931, p. 25


doei

In de betekenis van ‘tussenwerpsel: groet’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1975

Nou, doei!, ik zie jullie morgen wel.

Snelle handdrukken voor Heleen Kronenberg werden gevolgd door een gezamenlijk 'doei' in de richting van Rogier.


vervloekt

*vervoeging van vervloeken: de stam met de uitgang -t, zonder ge- vanwege voorvoegsel

Vervloekt, dat zet ik je betaald!


спасибо

ru-спасибо.ogg


klote

verwijzend naar kloten, "teelballen van een man", in de betekenis van ‘tussenwerpsel: uitroep van ergernis’ voor het eerst aangetroffen in 1927

Klote! Ik ben mijn pasje vergeten.


verdorie

bastaardvloek, (verkorting) van godverdorie, als bastaardvloek’ aangetroffen vanaf 1889

Het lijkt verdorie wel een zwijnenstal hier!

Ik probeer de overheid te helpen, zoals ook de overheid steeds meer van haar burger verwacht. En dan krijg ik, verdorie, van diezelfde overheid, een boete!

Weblink bron
Freek Schravesande
 “Voor de rechter om een kartonnen doos” (17 juli 2017) op nrc.nl

Ze leek heel vrolijk en zei alleen verdorie, als in het voorbijgaan, toen ze onderweg op de trap een ladder in haar kous ontdekte.

Jan Guillou (vert. Bart Kraamer)
 “Echte Amerikaanse jeans” (2017), Uitgeverij Prometheus , ISBN 9789044632767

Kijk eens goed, wat krioelt daar toch allemaal onder het oppervlak? Het lijken verdorie wel kreeftjes.
Verrassing: het zíjn kreeftjes. De Nederlandse binnenwateren stikken ervan.

Weblink bron
Janneke Vreugdenhil
 “Een supersmakelijke plaag uit het Groene Hart” (12 augustus 2020) op nrc.nl


ehm

in meerdere talen voorkomend opvulklank, die in een gesprek aangeeft dat de spreker met een verder antwoord komt, maar daar even kort over nadenkt

uiting die tijd om na te denken invult, voorafgaand aan een reactie of voortzetting daarvan

Ehm, dat zou eventueel kunnen.

‘Het klinkt alsof je me mee uitvraagt, Georgia.’
Ik trok een gezicht. ‘Ehm. Nou, ja.’

Alice Oseman (vert. Niels van Eekelen)
 “Liefdeloos: Hoe lang nog voor haar verhaal begint?” (2022), Uitgeverij Unieboek | Het Spectrum, Amsterdam, ISBN 9789000381654, hfst. Waar we gek zijn op drama


dankjewel

een uiting van dank in een informele situatie

Dankjewel! zei hij toen hij zijn glas bier in ontvangst nam.


paf

In de betekenis van ‘tussenwerpsel: nabootsing van geluid’ voor het eerst aangetroffen in 1717

het geluid van een korte knal, bijvoorbeeld van een pistool

En, paf! Er klonk een schot en hij lag gewond op de grond.


kuch

In de betekenis van ‘soldatenbrood’ voor het eerst aangetroffen in 1885

[zelfstandig naamwoord: munitiebrood]: wellicht van "keg" in de betekenis van "homp brood".


oehoe

Leenwoord uit het Duits, in de betekenis van ‘uilachtige’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1809


takk

Tussenwerpsel: een klanknabootsend woord (onomatopee).

Zelfstandig naamwoord [A]: afkomstig van het Oudnoorse woord þǫkk.

Zelfstandig naamwoord [B]: verwant met het Duitse woord Zacke.


insgelijks

In de betekenis van ‘bijwoord van hoedanigheid: evenzo’ voor het eerst aangetroffen in 1485

samenstelling van in en gelijk met het invoegsel -s- met het achtervoegsel -s

gewoonlijk na een wens of groet: hetzelfde

Vrolijk kerstfeest! Insgelijks!


dankuwel

Dankuwel! Dat spaart me heel veel werk!


føy

Føy skam deg!


salve

En toen was de reiziger uit het onbekende verdwenen, hij verdween hier van deze bank. Hij was er niet meer. We hadden het immers zelf ondervonden? Vale. Salve.

Weblink bron
F. Bordewijk
 “Verzamelde verhalen : De Aktentas” (1986), Nijgh & Van Ditmar, 's-Gravenhage, ISBN 9023656245, p. 221 op Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren

Den 4. April, hielp ik hem ter aarde bestellen, in het schoone Geldersche Oosterbeek, waar hij, sedert 1844, zijn lieflijk Otium kalm bewoonde, en aan zijne vrienden het in den huisdorpel gegrifte Salve - Welkom! - van harte toeriep, als zij hem daar, op zijn keurig landgoed kwamen bezoeken, in zijne werkzame avondrust.

Weblink bron
Jan J.F. Wap
 Levensberigt van Mr. Jan van 's Gravenweert. (30 maart 1870) in: Handelingen der algemeene vergadering van de Maatschappij der Nederlandsche Letterkunde te Leiden, gehouden aldaar den 16den Juni 1870, in het gebouw der Maatschappij tot Nut van 't Algemeen., E.J. Brill, Leiden, p. 681


молодец

ru-молодец.ogg


ferme

In de betekenissen van ‘pacht’ en ‘boerderij’ ontwikkeld uit Oud-/Middelfrans ferme ‘pacht’, (via Oud-/Middelengels) "gepachte plek; boerderij", uit middeleeuws Latijn firma, ferma "pacht; gepachte locatie"

In de bijvoeglijke en bijwoordelijke betekenis ontwikkeld uit Oudfrans ferme "vast, solide", uit Latijn firmus

zwijg, mond dicht ! (elliptisch voor ferme-la !, ferme ta gueule!)


kiele

uitroep van iemand die een ander kietelt; doorgaans drie keer of meer achter elkaar geroepen


tuurlijk

Verkorting van natuurlijk (met het achtervoegsel -lijk)

verkorte vorm van natuurlijk; duidt een vanzelfsprekendheid aan

Tuurlijk! Wat een vraag! Kom maar binnen, hoor!

Terpstra cijferde zich in de finales van Dwars door Vlaanderen, E3 Harelbeke en Gent-Wevelgem weg in het belang van de ploeg. "Tuurlijk wil ik zelf presteren, maar het ploegbelang staat bij ons altijd voorop." Mede daardoor loopt hij ereplaatsen mis.

Weblink bron “Terpstra mist Gold Race, voorjaar voorbij” (Dinsdag 12 april 2016, 13:58), NOS


nope

Hij antwoordde slechts met yep en nope.


euh

een stopwoordje dat onzekerheid of nadenken aanduidt

Sommige mensen zeggen om de haverklap "euh" en dat kan erg irritant worden.


wauw

Wauw! Dat is geweldig, zeg!.


dada

van Frans dada "stokpaardje"; op 8 februari 1916 in Zürich als benaming gekozen door de beeldend kunstenaar H. Arp en de dichters T. Tzara en R. Hülsenbeck door op een willekeurige plek in een woordenboek te kijken


shit

van Engels shit, in de betekenis van ‘rotzooi, onzin, ook tussenwerpsel: uitroep van ergernis’ voor het eerst aangetroffen in 1964

Als "shit" wordt herhaald, wordt het als regel minstens drie keer achtereen uitgeroepen. Het komt voor dat "shit" nog vaker wordt herhaald.

Shit! Ik heb een onvoldoende!

een uitroep van ergernis en frustratie als iets helemaal misgaat

De ambtenarij wilde nog net niet bepalen welke plantjes we straks wel en welke plantjes we straks niet in de vensterbank mogen plaatsen. Kortom, shit, shit, shit!


shit

erfwoord via Middelengels schit van Angelsaksisch scite<>br/Verder te herleiden tot de Proto-Germaanse wortel *skit- en PIE *skei- , "splijten".


trip

Vaak in een herhaling gebruikt om een reeks stapjes aan te geven.

aanduiding voor (het geluid van) heel een licht stapje


welles

een algemene ontkenning van een ontkenning

Jij hebt helemaal geen nieuwe fiets! - Welles!


yay

erfwoord via Middelengels ye van Angelsaksisch gea; cognaat met yea en Nederlands ja


plof

In de betekenis van ‘tussenwerpsel: nabootsing van geluid’ voor het eerst aangetroffen in 1844

klanknabootsing van het geluid van iets dat valt of van een plotseling ontbrandend of ontsnappend gas


kata

kletskoek; uitdrukking van verbazing, ontkennend


heepoppelepee

Het woord was vooral onder de jongeren van de jaren 1950 erg populair.

Heepoppelepee! Ik ben zo waar twee kilo afgevallen!


verdraaid

*vervoeging van verdraaien: de stam met de uitgang -d, zonder ge- vanwege voorvoegsel

Verdraaid! Dat zal toch niet waar zijn!


ammenooitniet

samenstelling van aan, me, nooit en niet


όπα

Een verlengde vorm van οπ of χοπ, dat ontleend is aan het Turkse hop ("vooruit, spring").

een uitroep die wijst op verbazing, goedkeuring, ironie enz.

een uitroep die samengaat met bepaalde Griekse volksdansen

een uitroep die een volwassene uit wanneer hij een baby wiegt


cip

meestal een aantal keren herhaald; gebruikt om kippen en andere kleine vogels te lokken


potverdikke

een uitroep van ergernis, bastaardvloek van godverdomme.


verdikkeme

In de betekenis van ‘tussenwerpsel: bastaardvloek’ voor het eerst aangetroffen in 1895


potdorie

In de betekenis van ‘tussenwerpsel: bastaardvloek’ voor het eerst aangetroffen in 1899


potverdorie

bastaardvloek van godverdorie, op te vatten als een verzachting van godverdomme

Nu waarschuwt ze anderen voor het therapeutencircus. „Ik dacht potverdorie, wat heb ik al die tijd gedaan?”

Weblink bron
Joke Mat
 “Marian Mudder: ‘Op een dag besloot ik niet meer naar mijn hoofd te luisteren’” (6 februari 2018) op nrc.nl

om de uitdrukking van een gevoel te versterken

Zelf twijfelde Feijs ook. „Potverdorie, moet ik het wel gaan doen?”

Weblink bron
Liza van Lonkhuyzen
 “Zij verlieten de zorg, maar corona bracht ze terug. ‘Is het wel verstandig, Henk?’” (12 april 2020) op nrc.nl


bullshit

van Amerikaans Engels bullshit
De term komt vanaf 1966 in Nederlandse voor, waarbij het aanvankelijk vooral om onvertaald Engels lijkt te gaan. Interessante voorbeelden van de receptie staan in de Volkskrant uit 1968 in de vorm van een column over het zelfstandig naamwoord en een tekst van de Klisjeemannetjes met het tussenwerpsel.

uitroep on nadrukkelijk aan te geven dat wat een ander heeft gezegd, onjuist is

Het ene ogenblik noemt hij een mobieltje een ‘enkelband’: ‘Telefoontjes van de vrouw. Mobiele controleerbaarheid. Hoe kan je elkaar nu vertrouwen als je elkaar niet de gelegenheid tot bedriegen geeft?’ Maar even later smeekt hij de hoofdpersoon om hem volgende keer te verhinderen dat eerste glas te drinken: ‘Nee! Bullshit. Geen eigen verantwoordelijkheid. Dat excuus van “laat hem maar begaan” - bullshit! … generaties hebben elkaar laten begaan... En het resultaat is dit. Waar we nu zijn. De Heining, dat is het resultaat.’

Maar hoe zit het dan met de door meerdere mensen gehoorde scheldwoorden aan het adres van Hamilton Richardson? Angelo en field-captain Al Ware: „Bullshit. We hebben niets geroepen."


allez

Ontleend aan het Frans (gebiedende wijs van aller).

aansporende uitdrukking: kom op, kom nou

Allez, ga nu!


hierzo

In de laatste betekenis wordt soms naar het voorhoofd gewezen.

Heb je een pen voor me? Hierzo!

Ja, ik ga daar voor gek lopen, zeker? Hierzo!


toedeloe

Leenwoord uit het Engels, in de betekenis van ‘tussenwerpsel: afscheidsgroet’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1991

"Haar nicht draaide zich boven aan de trap om, riep: 'Toedeloe!' naar de dienstbode van de eerste verdieping, en toen klommen ze in het bijna donker nog een trap op."


yolo

uitroep wanneer je iets doet dat riskant is

„Wij bepalen zelf wel of er een feestje is of niet”, zei een van de feestgangers na afloop, toen Project X op een veldslag met de politie was uitgelopen. De titel van het onderzoeksrapport naar de gebeurtenissen in Haren luidde: ‘Twee werelden. You Only Live Once.’ Yolo, maakt niet uit wat je overkomt, je leeft maar één keer, de kreet van de rebels without a cause van nu.


yolo

(letterwoord) van: you only live once, "je leeft maar één keer"


tjeminee

Tjeminee, zeg! Wat een gedoe!

Sander trok mij op een keer ver de fietsenstalling van de school in. "Betty, je weet wel, daar heb ik je wel 'ns over verteld. Die kan pijpen, daar heb je geen idee van! ... Tjeminee! ..."


wablief

In de betekenis van ‘tussenwerpsel: vragende uitroep’ voor het eerst aangetroffen in 1887

Verkorting van "wat belief je" oftewel "wat belieft u".

uiting van onbegrip of verbazing: vraag om opheldering, (letterlijk:) vraag naar iemands wens

Heer Bommel laat zijn arm zakken en zet grote ogen op.
'W-Wablief?' vraagt hij ongelovig.

"Wablief? Jij denkt dat iedereen meedeed aan dat groepswerk?!..."


eigen schuld, dikke bult

verbinding van  eigen, schuld, dik en bult; vermoedelijk een variatie op het verouderde spreekwoord "belofte maakt schuld en wie haar niet volbrengt, krijgt een bult", waarin "bult" de betekenis "bochel" heeft, vergelijk ook de oude bezwering bij een belofte "bij gans bulten" die verwijst naar de overtuiging dat God mensen die zich misdroegen met een bochel kan straffen

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/nl-eigen schuld, dikke bult.ogg

wie zijn billen brandt, moet op de blaren zitten

geschieht dir recht!

uitroep als iemand door eigen verwijtbaar gedrag zelf nadeel gaat ervaren

Deze aansporingen ten spijt gaat de overheid nog sterk uit van het principe eigen schuld, dikke bult: kinderen en ouders zijn primair verantwoordelijk voor wat er geconsumeerd wordt.


rara

In de betekenis van ‘tussenwerpsel: raad eens’ voor het eerst aangetroffen in 1788

reduplicatie van de gebiedende wijs raad van raden, met verlies van de d-klank

Vier ouwe wijven
konden elkaar niet krijgen;
ze liepen allemaal even hard,
rara wat is dat?

om aan te geven dat iets onbegrijpelijk is

En soms zie je gewoon iets dat je niet herkent en in geen enkele vertrouwde categorie onder kunt brengen. Rara, wat is dit? Zulke foto's ondermijnen je vertrouwen in de vanzelfsprekendheid van de zichtbare wereld en vragen om een verklaring.

ironisch, om te benadrukken dat iets algemeen bekend of eenvoudig te beredeneren is

"Gek is dat: hoewel er nu geen douanecontrole is en er geen invoerrechten worden geheven, zijn toch veel artikelen veel duurder op Sint Maarten dan op andere eilanden waar wel belasting wordt betaald. Rara, hoe kan dat", aldus een scherpe Duncan. "Laten we ons toch niet voor de gek laten houden: het bedrijfsleven wil gewoon niet dat iemand in hun boeken kijkt, want dan blijkt hoeveel winsten er gemaakt worden."


meh

[1] klanknabootsing van het geluid van een schaap of geit

[2] van Amerikaanse Engels meh; de verdere herkomst is onduidelijk.

'Séla! Séla! Séla!' riep de geheele Processie. 'Meh ! Meh ! Meh !' bleten de heilige schapen.

Petrus de Wakker van ZON
 “Jan Perfect, of De weg der volmaking, vertoond in het leven en de zonderlinge lotgevallen van een voornaam wijsgeer. Een staats- en zedekundige roman, etc.”, Volume 2 (1817), Gebroeders Van Cleef, p. 195

We hebben een programma om afbeeldingen van het ene formaat om te zetten naar het andere. Meh... nog één? Ja, maar deze leest 500 formaten.

Ap de Smits
 “Essentiële gratis software: Ruime 250 freeware programma's” (2014), Reshift Digital, p. 120

De Emoji Film draait rondom de 'meh’-emoji Gene, die meer gezichtsuitdrukkingen kan laten zien dan alleen onverschilligheid. Daarom wordt hij 'defect' verklaard door de mede-inwoners van Textopolis.

Weblink bron
Floortje Smit
 “Nog nooit voelde de wereld zo vlak als in De Emoji Film” (2017-08-10)

Anekdotes vanaf de werkplek, doorverteld in de bedrijfskantine of bij de vrijmibo? Meh. Sorry hoor, die zijn niet altijd even boeiend.

Weblink bron
Robert van Gijssel
 “Kostelijke anekdotes en tenenkrommende toproddels: waarom de verhalen uit de muziekindustrie het leukst zijn” (2018-01-28)

Zijn wij op zoek naar een kant-en-klare tosti met pretenties? De bedenkers van de Fantosti ('de meest fantastische tosti', meh) geloven van wel.

Weblink bron “Zijn wij op zoek naar een kant-en-klare tosti met pretenties?” (2018-02-27)

Jerry? Meh. Joris twijfelt.

Martijn Neggers
 “Spoetnik” (2018), Singel Uitgeverijen, ISBN 9789038804347, p. 218


touché

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘tussenwerpsel: raak, die zit’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1984

uitroep als men de ander raakt (o.a. bij het schermen)

uitroep als men iemand gelijk moet geven


quod non

hetgeen niet het geval is, dat is niet waar


noe

van Jiddisch נו (noe) van Russisch ну (noe) "nou"


krach

beng, boem; aanduiding van een stevige, harde klap


bam

Als Sandy Cortmann, gezeten in zijn rolstoel in een verzorgingstehuis in Aberdeen, vertelt over Arnhem, dan praat hij niet, maar ervaart hij die dagen aan de Nederrijn opnieuw. Zijn ogen draaien weg, zijn benen schudden, zijn armen zwaaien. „Takatakatakatakak. Prrrrrrrrrrt. Overal kogels. Bam. Bam. Bam. Bam. Bam. Bam. Het regent mortiergranaten. We schuilen bij een kerk. Bam. Bam. Bam. Bam.

Weblink bron
Melle Garschagen e.a.
 “De bevrijding van Nederland” (5 mei 2020) op nrc.nl

„Je weet natuurlijk nooit precies wat je ter plekke aantreft, maar op een gegeven moment ken je het riedeltje wel zo’n beetje: hert in de natuur, jager met een geweer, bam!, hert dood, hert bij de poelier.”

Weblink bron
Jos Jägers
 “‘Blijven proberen, lang wachten en vooral veel mazzel hebben’” (2 augustus 2019) op nrc.nl

om te benadrukken dat er plotseling iets opvallends gebeurt

Bam. Ladies Night was amper een minuut bezig of het bracht een van de snelste mediaprimeurs van de Nederlandse televisiegeschiedenis. Midden in haar begroeting van gast Fidan Ekiz meldde presentator Merel Westrik zonder enige reserve dat Ekiz de opvolger wordt van Eva Jinek als dagelijkse talkshowhost op NPO1.

Weblink bron
Arjen Fortuin
 “Een excuusman in Ladies Night” (17 oktober 2019) op nrc.nl

En stel je je het ‘nu’ voor als iets wat naadloos overgaat in de toekomst, of is er een abrupte overgang – bám, het ‘nu’ is afgelopen en de toekomst begint?

Weblink bron
Ellen de Bruin
 “Maar hoelang duurt het…nu?” (8 oktober 2019) op nrc.nl


arratsalde on

Arratsalde on, Mikel. — Arratsalde on zuri ere, Aitor.

Goedenavond, Mikel. — Ook voor jou goedenavond, Aitor.


egun on

Egun on, Leire. — Baita zuri ere, Jon.

Goedendag, Leire. — Voor jou hetzelfde, Jon.


tableau

via Middelnederlands tabelleau "geschilderd tafereel" van Frans tableau

[1.4] (verkorting) van tableau de chasse

uitroep om het markante van een situatie die zich opeens voordoet te benadrukken: alsof het een bijzonder schilderij is of alsof je er een schilderij van zou moeten maken

Een goede mop: het meer dan levensgroote foetensmoel van Mussert is hier op alle reclamezuilen aangeplakt met het onderschrift: ‘Zonder dezen man heeft Nederland geen toekomst meer.’ Een dag later was overal de z van ‘zonder’ met wit overplakt! Tableau. Maar helaas hebben deze ressentimentsgieren geen gevoel voor humor...


koes

(verkorting) van koest dat weer teruggaat op Frans couche toi "ga liggen", vergelijk Duits kusch tw

uitroep naar een dier om een kalme houding in te nemen zonder geluid voort te brengen

Geblaf dat samen met geblaat de nacht verscheurde. Stil Kunera, koes! schreeuwde hij, veel te luid.

Willy Spillebeen
 De eerste tocht van Aeneas in: Dietsche Warande en Belfort., jrg. 126 nr. 9 (november 1981), Standaard Uitgeverij, Antwerpen, p. 657


vingt-deux

Vingt-deux, voilà les flics!


IMAO

(initiaalwoord) van In My Arrogant Opinion

wordt gezegd vóór iemand zijn mening geeft en drukt daarbij zelfspot uit


folk

volk; een roep bij de deur om te bepalen of iemand thuis is


jeminee

bastaardvloek, inkorting van Latijn Jesu domine tw "Here Jezus", in de betekenis van ‘tussenwerpsel: uitroep van verbazing’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1613

"Jeminee, ik vind dit zo dom. Overal kramp", zei Schouten 100 meter na de streep.

Weblink bron
Laurine Slingerland
 “Irene Schouten schiet na finish NK wielrennen vol in de kramp: 'Wat een dom idee'” (24 juni 2023) op nu.nl


auw

Auw! Ik stoot net mijn kleine teen.


jippie

Leenwoord uit het Engels, in de betekenis van ‘tussenwerpsel: vreugdekreet’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1992


aah

uitroep van ontdekking/verrassing, dan wel van schrik/ontsteltenis

Aah! Daar zit hem de clou.

Aah, wat is dit nu?


goddank

In de betekenis van ‘tussenwerpsel: uitroep van blijdschap’ voor het eerst aangetroffen in 1350

‘Het is vervelend, maar ik ben goddank helemaal niet bang voor de tandarts. Ik ben dolgelukkig met die lui. Man! Die pijn wíl ik verdragen. Stel dat er géén tandartsen zouden zijn, dát zou pas erg zijn.’


godsamme

In de betekenis van ‘tussenwerpsel: uitroep om schrik uit te drukken’ voor het eerst aangetroffen in 1968


goeiedag

een groet waarbij men iemand toewenst dat de dag goed zal wezen

"Goeiedag" zei hij wat losjes en nam plaats in de treincoupé.


reuze

vermoedelijk ontstaan als terugvorming uit samenstellingen waarin reus zn als eerste deel de grootte moest benadrukken

drukt sterk enthousiasme over een eerdere mededeling uit

Je kunt mijn fiets wel lenen.
— Reuze, anders had ik moeten lopen.


kolere

Van het Franse colère, als tussenwerpsel/krachtterm voor het eerst aangetroffen in 1950. Tevens een nevenvorm van cholera.


aha

In de betekenis van ‘tussenwerpsel: uitroep van verrassing’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1850

Aha! Zo werkt dat dus.


aha

aha; uitroep bij een aangename verrassing

Aha! So werk dit dan.


aha

Aha, so ist das also!


aha

Byłaś tam? — Aha.


aha

Aha, teda tak.


aha

Aha, tak ono je to jinde.


joep

bij een plotselinge beweging na het verzamelen van kracht

Tom zag de back, hij zag Eddy rechts van zich gaan..... joep, een zetje naar rechts, en juist op het laatste moment lag de bal voor Ed's voeten.

J.B. Schuil
 “Hoe de Katjangs op de kostschool van Buikie kwamen.”, 3e druk (1952), H.J.W. Becht, Amsterdam, p. 255


hey

Hey! Listen to me for a minute!


ris

[zelfstandig naamwoord] van Middelnederlands rise bundel leistenen, vlas of uien

weergave van een zacht zagend of scheurend geluid

Bij mijn elleboog voel ik de wrijving van de stenen tegen mijn jack, ris-ris-ris.


genre

Devant la boîte, il nous ont stoppés, car on n’était pas accompagnés. Genre!

Voor de danstent werden we tegengehouden, want we waren niet in gezelschap. Nou vraag ik je!


ad mea weësriem sjana

van Hebreeuws עַד מֵאָה וְעֶשְׂרִים שָׁנָה tw (ad mea weësriem sjana), vaak opgevat als een verwijzing naar maximale levensduur voor mensen volgens Genesis 6:3

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/nl-ad mea weësriem sjana.ogg

ad mea weës·riem sja·na, ad mea we·es·riem sja·na


am Jisraël chai

van Hebreeuws עַם יִשְׂרָאֵל חַי tw (am Jisraël chai)


baroech haba

Herkomst: Hebreeuws, letterlijk: 'gezegend hij die komt' (begin van Ps. 118:26)


baroech Hasjeem

van Hebreeuws בָּרוּךְ הַשֵּׁם tw (baroech Hasjeem), letterlijk: 'gezegend de Naam'


boroech Hasjeim

van Asjkenazisch Hebreeuws בָּרוּךְ הַשֵּׁם tw (boroech Hasjeim), letterlijk: 'gezegend de Naam'


chag sameach

van Hebreeuws חַג שָׂמֵחַ tw (chag sameach), letterlijk: 'vreugdevol feest'


broechiem habaïem

van Hebreeuws בְּרוּכִים הַבָּאִים tw (broechiem habaïem) "gezegend zij die komen"


dina demalchoeta dina

van Aramees דִּינָא דְּמַלְכוּתָא דִּינָא tw (dina demalchoeta dina) "de wet van het koninkrijk is de wet"


gemar chatima tova

van Hebreeuws גְּמַר חֲתִימָה טוֹבָה tw (gemar chatima tova)

de afsluiting van een goede bezegeling! (namelijk van het ingeschreven worden in het boek des levens; wens tussen Jom Kipoer en Hosjana Raba)


gemar tov

van Hebreeuws גְּמַר טוֹב tw (gemar tov), (verkorting) van gemar chatima tova

een goede afsluiting! (namelijk bij de bezegeling van het ingeschreven worden in het boek des levens; wens tussen Jom Kipoer en Hosjana Raba)


hee

uitroep van verbazing of schrik, of om de aandacht te trekken

Hee, wat is dit nu?

Hee, kom eens hier!


kol hakavod

van Hebreeuws כָּל הַכָּבוֹד tw (kol hakavod)


lesjana tova tikatevoe

van Hebreeuws לְשָׁנָה טוֹבָה תִּכָּתֵבוּ tw (lesjana tova tikatevoe), letterlijk: 'moge u ingeschreven worden voor een goed jaar (in het boek des levens)'

een goed jaar! (wens, beleefd; eigenlijk meervoud)


lasjana habaä Biroesjalajim

van Hebreeuws לָשָׁנָה בָּאָה בְּיְרוּשָׁלַיִם tw (lasjana habaä Biroesjalajim)

tot het volgend jaar in Jeruzalem! (wens o.a. aan het eind van de sedermaaltijd)


lesjana tova tikateev

van Hebreeuws לְשָׁנָה טוֹבָה תִּכָּתֵב tw (lesjana tova tikateev), letterlijk: 'moge u ingeschreven worden voor een goed jaar (in het boek des levens)'

een goed jaar! (wens, mannelijk, enkelvoud)


lesjana tova tikatevi

van Hebreeuws לְשָׁנָה טוֹבָה תִּכָּתֵבי tw (lesjana tova tikatevi), letterlijk: 'moge u ingeschreven worden voor een goed jaar (in het boek des levens)'

een goed jaar! (wens, vrouwelijk, enkelvoud)


lou loene

Bargoens van Hebreeuws לֹ֤א לָ֥נוּ tw (la lanoe) "niet aan ons", de beginwoorden van Psalm 115


lesjana tova

van Hebreeuws שָׁנָה טוֹבָה tw (lesjana tova), (verkorting) van lesjana tova tikateev / lesjana tova tikatevi / lesjana tova tikatevoe


moadiem lesimcha

van Hebreeuws מוֹעֲדִים לְשִׂמְחָה tw (moadiem lesimcha)


menee menee tekeel oefarsien

van Aramees מְנֵא מְנֵא תְּקֵל וּפַרְסִין tw (menee menee tekeel oefarsien), letterlijk opgevat als zelfstandige naamwoorden: "een mina, een mina, een sjekel en halve sjekels", maar uitgelegd als werkwoorden: "geteld, geteld, gewogen, en gebroken"

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/nl-menee menee tekeel oefarsien.ogg

woorden die een hand voor koning Belsassar schrijft op een muur van zijn feestzaal: 'u bent te licht bevonden en uw macht is ten einde' (Dan. 5:25, 5:25, 5:26, 5:26)


naäsee wenisjma

van Hebreeuws נַעֲשֶׂה וְנִשְׁמָע tw (naäsee wenisjma), letterlijk: 'wij zullen doen en wij zullen horen' (Ex. 24:7)

eerst doen, dan leren; 'we zullen doen wat u van ons verlangt, staan geheel tot uw beschikking'


proe oerevoe

van Hebreeuws פְּרוּ וּרְבוּ tw (proe oerevoe)

weest vruchtbaar en wordt talrijk (eerste gebod van de Tora, Gen. 1:28)


rambam

In de betekenis van ‘Bargoens: denkbeeldige ziekte’ voor het eerst aangetroffen in 1918

[1] van Ramban, Joods acroniem voor de geleerde Maimonides (1138-1204) die ook als arts bekend was

[2] mogelijk onstaan naast [1] en het tussenwerpsel als variant op rimram

[tussenwerpsel] klanknabootsing, op te vatten als reduplicatie van bam, zie ook rammen en rombom

Maar Sjemonow staat zelf te roer en hij blijkt een meester; de manoeuvre verloopt zonder schade, nu gaat het rambam de rivier af, het hoogwater is gehaald en de reus in zijn schik.

Gewoon een beest dat er rambam op los beukt en dat, als hij (zoals altijd) gewonnen heeft, op z'n borstkas nog eens overdoet.


sjavoea tov

van Hebreeuws שָׁבוּעַ טוֹב tw (sjavoea tov)

een goede week! (wens bij afsluiting van de sjabbat)


sjaniem rabot

van Hebreeuws שָׁנִים רַבּוֹת tw (sjaniem rabot)


sjana tova

van Hebreeuws שָׁנָה טוֹבָה tw (sjana tova)


sjana tova oemetoeka

van Hebreeuws שָׁנָה טוֹבָה וּמְתוּקָה tw (sjana tova oemetoeka)


zichronam livracha

van Hebreeuws זִכְרוֹנָם לִבְרָכָה tw (zichronam livracha)


zichrono livracha

van Hebreeuws זִכְרוֹנוֹ לִבְרָכָה tw (zichrono livracha)


zichrona livracha

van Hebreeuws זִכְרוֹנָהּ לִבְרָכָה tw (zichrona livracha)


godbetert

verkorte vorm van God betere het (moge God het herstellen) ; gespeld zonder hoofdletter volgens spellingregel 16.S, omdat het tussenwerpsel niet meer naar God verwijst

Hij was ooit student geweest om ten slotte godbetert filoloog te worden.


duvels

afgeleid van duvel met het achtervoegsel -s

Duvels zeg!


nåja

Samenstelling van de Zweedse woorden nå en ja


hoezee

Leenwoord uit het Engels, in de betekenis van ‘tussenwerpsel: vreugde- of aanmoedigingskreet’ voor het eerst aangetroffen in 1748


koest

van Frans couche toi "ga liggen"', in de betekenis van ‘tussenwerpsel: rustig!’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1722

uitroep naar een dier om een kalme houding in te nemen zonder geluid voort te brengen

De hond begon te blaffen. "Koest!" riep zijn baasje, en meteen was het weer stil.


ahoj

hallo, hoi; een informele groet bij ontmoeting.

dag, doei, tot ziens; een informele groet bij afscheid.


lūdzu

geen dank, graag gedaan (als antwoord op paldies "dank je, dank u wel")


paldies

verkorting van "palīdz dievs": dat God je moge bijstaan


Roger

[tussenwerpsel] van Engels roger, gebruikt voor de 'R' in het spellingalfabet, als afkorting van received bij radiocommunicatie

gebruikt als bevestigend antwoord op een mededeling


blīkš

pats, bam, het geluid van een harde knal


čak

tsjek, geluid van een opgewonden zangvogel


būkš

boem, paf het geluid van de knal bij een botsing of explosie


čuk

tsjoeke, het geluid van een rijdende stoomtrein


blakš

pats, plof, het zachte geluid van een lichte botsing of explosie


bum

boem, het dreunend geluid bij een botsing of explosie


klikš

klik, het geluid van een schakelaar die omgezet wordt


kikerigū

kukeleku, het geluid van een kraaiende haan


ho ho

hoho, het geluid van met zware stem lachen


krū

krroe, het geluid van een roepende kraanvogel


klunkš

klok, het geluid van een vloeistof die schoksgewijs door een vernauwing stroomt


pakš

tik, het geluid van een vingertop die tegen iets hards tikt


šņiku šņaku

tsjak, hak-hak, knip-knip, het geluid van afknippen, afhakken, afbijten, afsnijden


tū tū

tuut, tuut het geluid van de stoomfluit van een trein, boot of fabriek


tuk tuk

boem boem boem, het geluid van de hartslag


pēk

kwek, kwak, het geluid van een snaterende eend


vau

waf, woef, het geluid van een hondenblaf


pī

toet, het geluid van de claxon van een motorvoertuig


ko-ko-ko

tok, tok, tok, het geluid van een kakelende kip


bzz

een zoemend geluid, als van bijen of een elektromotor


ej nu

als uitroep van verbazing, vaak over iets onaangenaams


godavārds

als uitroep om betrouwbaarheid te benadrukken


dzi

verkorting van dzirdi, de gebiedende wijs tweede persoon enkelvoud van dzirdēt "luisteren"


klau

verkorting van klausies, de gebiedende wijs tweede persoon enkelvoud van klausīties "aanhoren, luisteren naar"


paklau

verkorting van paklausies, de gebiedende wijs tweede persoon enkelvoud van paklausīties "(even) aanhoren, beluisteren"


lūk

verkorting van palūko, de gebiedende wijs tweede persoon enkelvoud van palūkot "(even) zoeken, (even) kijken"


ņam

jammie, uitroep bij het zien of proeven van iets lekkers


cst

sst, sissend geluid om iemand tot stilte te manen


redz

verkorting van redzi, de gebiedende wijs tweede persoon enkelvoud van redzēt "zien"


paskat

verkorting van paskaties, de gebiedende wijs tweede persoon enkelvoud van paskatīties "(even) bekijken"


raug

verkorting van paraugies, de gebiedende wijs tweede persoon enkelvoud van paraudzīties "(even) bekijken"


puk

tuf, het geluid van een traag lopende motor


goeie genade

samenkoppeling van goede (met wegval van de intervocalische d) en genade: eigenlijk het inroepen van Gods vergevingsgezindheid voor een niet uitgesproken verwensing

/ˈɣujə ɣəˌnadə/

lieve hemel, drukt grote verbazing uit, soms ook met enige ergernis

‘Wel, goeie genade!’, viel Paddeltje uit, en hij begon van kwaadheid op te zwellen. ‘Gelóóf-je me niet?’


klak

In de betekenis van ‘klodder, vlek’ voor het eerst aangetroffen in 1451

klanknabootsing , vergelijk ook Frans claque

weergave van een klikkend geluid, lager klinkend en langer durend dan een tik

In een la zat het antwoord. Klak. Een zanglijster! Geen levende natuurlijk, maar een opgezette, in een doosje.


klak

klik, het geluid van een schakelaar die omgezet wordt


floep

beschrijft een opeens beginnende korte snelle beweging

(...) wanneer hij er juist een meende beet te pakken - floep! dan zat het beestje weder een heel eind verder, (...)

beschrijft het korte doffe geluid dat met een snelle beweging gepaard gaat


brr

In de betekenis van ‘tussenwerpsel: uitroep van kou’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1840

Brr, wat is het koud.

Hij knielde naast het mannetje en wreef met een waterige spons over diens been. 'Brr,' verwoordde Jeroen haar gedachten.

Suzanne Vermeer
 “All-inclusive” (2006), A. W. Bruna Uitgevers B. V. , Utrecht , ISBN 90-229-9182-2

Brr, wat een dramatisch briefje is dit, vergeef het me.


addenom

uit het Jiddisj, verbastering van Adonai


attenoje

Leenwoord uit het Jiddisch, in de betekenis van ‘tussenwerpsel: uitroep van verbazing’ voor het eerst aangetroffen in 1906


bewounes

verkorting van Jiddisch bewounesseinerabbe, uit Hebreeuws בעוונותינו הרבים (bavonotenoe arabiem) "wegens onze grote zonden", een vaak gebruikte verzuchting in de rabbijnse literatuur


beteavon

van Hebreeuws בתאבון afgeleid van תאבון "eetlust" met het voorvoegsel ב "met", dus "met eetlust"


choliele

via Jiddisch (choliele) van Hebreeuws חָלִילָה (chalila) "(God) laat het niet zo zijn"


chaswecholiele

via Jiddisch (chas wecholiele) van Hebreeuws חַס וְחָלִילָה (chas wechalila), uit Aramees חַס (chas) "erbarmen" en חָלִילָה (chalila) "laat het niet zo zijn" met het voorvoegsel ו (we-) "en", dus "(God) heb medelijden en laat het niet zo zijn"


gewalt

van Jiddisch געוואלד (gewalt) van Duits Gewalt "geweld, macht"


dajeine

via Jiddisch דײנו van Hebreeuws דַּיֵינוּ gevormd uit די (daj) "genoeg" en אָנוּ vn (anoe) "ons", dus "ons voldoende"


dajenoe

van Hebreeuws דַּיֵינוּ gevormd uit די (daj) "genoeg" en אָנוּ vn (anoe) "ons", dus "ons voldoende"


jesjkouch

Jiddische verkorting van Hebreeuws יישר כחך (jesjer koach), uit יישר (jesjer) "rechtuit bewegen, op een rij zetten" en כחך (koach) "kracht", dus ongeveer "heb alle kracht"


koensjt

via Jiddisch קונסט van Duits Kunst "kunst"

als ironische uitroep om een prestatie te kleineren


lechajim

van Hebreeuws לְחַיִּים uit חַיִּים (chajiem) "leven" met het voorvoegsel ל (le-) "naar, tot, voor, aan", dus: "op het leven"

proost! (wens wanneer men iemand toedrinkt)


sjalom

Leenwoord uit het modern Hebreeuws, in de betekenis van ‘tussenwerpsel: joodse groet’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1970

van Hebreeuws שָׁלוֹם (sjalom) "vrede, welbevinden, gegroet"

groet, zowel bij ontmoeting als afscheid


onberoefen

via Jiddisch van Duits unberufen! "afkloppen!"


omein

via Jiddisch אמן van Hebreeuws אָמֵן (ameen) "amen"


oenbesjrieën

via Jiddisch van Duits unbeschrieen, uit beschrieen "afgeroepen (over)" met het voorvoegsel un- dat een ontkenning uitdrukt, dus "niet afgeroepen" (door wat ik zeg), niet hardop gezegd


nebbech

via Jiddisch נעבעך "arm, ongelukkig" van Tsjechisch nebohý "arm"

och!, helaas! jammer! (uitroep van medelijden of spijt)


nebbisj

Leenwoord uit het Jiddisch, in de betekenis van ‘tussenwerpsel: uitroep van medelijden’ voor het eerst aangetroffen in 1950

via Jiddisch נעביש (nebbisj) van נעבעך (nebbech) "arm, ongelukkig"


onbesjrieën

afgeleid van besjrieën met het voorvoegsel on-


heila

Gerretje luchtte zijn verkropte woede. "Heila! Zullen jullie je gezicht er eens houden, inktvissen?"


salam

van een Arabisch woord dat letterlijk vrede betekent

deel van Turkse / Arabische / islamitische groet salam aleikum


oho

In de betekenis van ‘tussenwerpsel: uitroep van verrassing’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1850

overgang naar een plagende opmerking of een vrolijke uiting

“Ook schrijvers, kunstenaars en politici citeren veelvuldig uit zijn werk.” Oho. Zo. Maar welk werk en wat wordt er geciteerd en door welke politici? Heeft Bob Dylan een mening over de herverkaveling van de verzorgingsstaat?

Weblink bron
Sjoerd de Jong
 “Poparcheologie graaft Dylan op” (25 januari 1995) op nrc.nl

⧖ Ei! Ik wilde wel weeten wat dat toch eigenlyk is, en hoe zy dat doen! - Oho! ik geloof, dat ik het gevonden heb! Ja, ja, zo zal het vast weezen!

J.H. Campe
 “Handleiding tot de natuurlyke opvoeding of Robinson Crusoë, geschikt ten dienste der jeugd.” (1780), Anthony Mens Jansz., Amsterdam, p. 233

‘Insecten!’ zo riep hij uit. ‘Oho! We zullen ze! Vat moed, heer Pastinakel.

Weblink bron
Marten Toonder
 “De Bovenbazen (21)” (1 juni 2012) op nrc.nl

Ons orkest gaat eens per twee jaar op tournee, met een bus. Twee jaar geleden praatte de buschauffeur aan één stuk door. Dit jaar beperkte de chauffeur zich tot een kort welkom en een aankondiging van de aankomsttijd. Tot we op de terugweg op een oranje stoplicht afkwamen en we door rood reden. Als reactie op ons ‘oho’ greep de chauffeur de microfoon en zei: „Ik zou een hele verhandeling kunnen houden over instrumenten die onderin de bak gaan schuiven en wat een gedoe dat oplevert met jullie en met verzekeringen, maar nee. Jullie reden misschien door rood, hier voorin reed ik door oranje.

Weblink bron
Bastiaan Vinkenburg
 “Oranje” (11 juli 2015) op nrc.nl

Kamerlid Jaap de Hoop Scheffer (CDA) meent dat Buitenlandse Zaken had kunnen proberen de bijeenkomst van Koerden in Den Haag te laten verbieden door de rechter. “Oho!” roept Van Mierlo. “Je verschuilen achter de rechter: laf, hoor!”

Weblink bron
Cees Banning
 “Wat hardop denkend is gezegd, is niet gezegd” (1 mei 1995) op nrc.nl


boe

[tussenwerpsel] klanknabootsing van Middelnederlands boe , soms in verband gebracht met beu

[zelfstandig naamwoord 1] van Middelnederlands boede

[zelfstandig naamwoord 2] van Indonesisch babu "baboe" of bu "moeder, mevrouw"

boe roepen

[1] opzettelijk door een onverwachte kreet laten schrikken
[2] luidkeels afkeuring laten blijken
[3] loeien

uitroep om iemand aan het schrikken te maken

Eén keer hadden we de moed bij hem naar binnen te gluren. Hij deed het gordijn opzij, lachte en riep: Boe! Vanaf die dag wisten we het zeker: als je niet uitkeek, at hij je op.

‘Let u allen goed op, het is een leerzaam stuk.’ ‘Boe! Boe!’ klonk het uit het publiek. ‘Wij willen niet leren, wij willen lachen!’

Ik stapte af en zei: ‘Stomme koe, je bent een smeerlap.’ Hij spitste zijn oren draaide zijn kop, keek me aan en zei: ‘Boe!’ ‘Ja, je bent een stommeling.’ ‘Boe!’


ju

een uitroep om paarden en andere trekdieren aan te sporen

Ju paardje ju.


wakker worden

vaste verbinding van het bijvoeglijk naamwoord wakker en het werkwoord worden

geroepen om slapende mensen te laten ontwaken

. ‘Kom nou’, roept ze ongeduldig, ‘wakker worden, hee, wakker worden!’

laat een vertrouwde, maar onjuiste opvatting los!

ook wel als retorische oproep, na een uitspraak die aangeeft hoe absurd de opvatting van een ander is

Of dacht u soms dat het schrift ooit door die Soemerische boekhouders is uitgevonden omdat ze zo nieuwsgierig waren naar die ‘diepten van de geest’? Hallo! Wakker worden!