heden

In de betekenis van ‘bijwoord van tijd: vandaag’ voor het eerst aangetroffen in 901

Heden (schrijftall) is het formelere woord voor vandaag (spreektaal).

Dat is heden niet meer het geval.

Maar ze bleef erop terugkomen en spoorde me aan om meer in het heden te leven.

Heden is Pinksteren.


-khulu

Enkosi kakhulu!


andermaal

Hem werd andermaal te verstaan gegeven dat vandalisme op Wikipedia niet gewaardeerd wordt.


stug

Van Middelnederlands stuch, stugge. Verder te herleiden tot Indo-Europees *(s)teuk- . Etymologisch verwant met o.a.: Grieks τύκος, Oudkerkslavisch tŭknǫti, Oudiers sga, Nederlands stuk.

In de betekenis van ‘stijf’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1350

zonder zich ergens wat van aan te trekken

Goldie lachte zich gek toen Pogue stug bleef doorblowen tijdens het eten en ik kreeg herhaaldelijk opmerkingen naar mijn hoofd over de kwaliteit van het slijmerige water, dat inderdaad erg vies smaakte door de groene algen.

Tim Voors
 “Alleen, De Pacific Crest Trail te voet van Mexico naar Canada”, eBook: Mat-Zet bv, Soest (2018), Fontaine Uitgevers


early

Afkomstig van het Oudengelse woord "ærlic", dat een samenstelling van "ær" en "-lice" is, gewandeld toe "-ly".

Engels bijwoord met het achtervoegsel -ly.


apropos

Apropos penger, kan du låne meg en tier?

À propos geld, kun je me een tientje lenen?

Bemerkningen kom svært apropos.


apropos

Apropos pengar, kan du låne meg ein tiar?


zogenaamd

Hij was zogenaamd ziek.


taeao

morgen; de eerstvolgende dag na vandaag.


rauw

In de betekenis van ‘niet gekookt’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1266

Zelfs een pakje noedels kon je kennelijk rauw eten, en hij wierp me een pak Indomie instant kipnoedels van 20 cent toe.


tomorrow

Tomorrow I'll go fishing with my dad.


eens

In de betekenis van ‘bijwoord van tijd: eenmaal’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1265

Eens was dat een rijke stad.

Er was eens lang geleden in een ver land een mooi prinsesje met een sneeuwwitte huid.

Eens zal hij daar spijt van krijgen.

De zinnen (Ik zal je wat moois laten horen.) en (Ik zal je eens wat moois laten horen.) hebben geen verschillende betekenis.

Ik zou nou toch nog maar wel eens even goed nadenken!


serieus

van Frans serieux, in de betekenis van ‘ernstig’ aangetroffen vanaf 1650

Als de baas van het nieuwe D 25 de codenaam 'Eva' had gehad, had geen van al deze min of meer verwarde maar vol testosteron zittende verzetslui haar serieus genomen.

Jan Guillou (vert. Bart Kraamer)
 “Blauwe ster” (2016), Uitgeverij Prometheus , ISBN 9789044628265


badly

Afleiding van het Engelse bijvoeglijke naamwoord bad met het achtervoegsel -ly.


a fortiori

Leenwoord uit het Latijn, in de betekenis van ‘bijwoord: met meer reden’ voor het eerst aangetroffen in 1600


flink

Ontleend aan Middelnederduits flink 'vlug, behendig', al dan niet via Hoogduits flink 'id.'. Verwant met Middelnederlands vlinken.

Oorspronkelijk in de betekenis 'vlug, behendig', (figuurlijk) 'vlug van begrip, pienter' voor het eerst aangetroffen in 1655 . Deze betekenis is nog steeds behouden als bijwoord. De huidige betekenis in het Nederlands van ‘fors, stevig’ (van postuur, lichaamsbouw) is mogelijk ontstaan in het veelvuldig gebruik ervan met "kloek".

Als ze wil kan ze flink eten.

Ik zette er flink de pas in en na een tijdje begon ik bijna te rennen want ik kon de hamburgers al ruiken!


sobre todo

vooral; als het voornaamste of als zeer gewichtig.


nunca

nunca mas


никогда

Я никогда там не был.

Это никогда не случится.


automáticamente

Afgeleid van automático met het achtervoegsel -mente.


only

Afgeleid van one met het achtervoegsel -ly en met verval van de 'e'.


nie

To jabłko nie jest zielone, jest czerwone.

Nie mamy wolnych pokoi.


aanvallenderwijze

samenstelling van aanvallend en wijze met het invoegsel -er-


a.h.w.

gebruikt voor het inleiden van een treffende vergelijking

In sommige gevallen is immers sprake van waterschappen die de grondwaterstand hebben verlaagd zonder voor de gevolgen te waarschuwen, en gemeenten die lekkende riolen niet hebben hersteld waardoor het grondwater a.h.w. gedraineerd wordt.

Weblink bron
O.L.E. Jongmans
 “Vergoeding bij paalrot door bestuurscompensatie” (30 oktober 2004) op nrc.nl

Het voorwerp rechts op de betreffende foto is nadrukkelijk niet zo'n wringer, maar een mangel. Ook die heeft twee op elkaar draaiende rollen, doch die zijn doorgaans van hout. Daar wordt het linnengoed doorheen gehaald (`door de mangel gehaald') als het al bijna of helemaal droog is, maar met het oogmerk het plat te krijgen. Het is a.h.w. een alternatief voor het strijken.

Weblink bron
Guus J. den Besten
 “Wringer of mangel?” (17 april 1999) op nrc.nl


verschrikkelijk

Naamwoord van handeling van verschrikken met het achtervoegsel -lijk met het invoegsel -e-

Ik liep als het ware met een rasp in mijn achterste (chafing noemen ze dat in Amerika) wat verschrikkelijk veel pijn deed, het was alsof ik in brand stond.


aardkundig

afgeleid van aardkunde met het achtervoegsel -ig

volgens of met betrekking tot de aardkunde


vanzelf

Ouder worden gaat vanzelf.


's anderendaags

> des anderen daags, genitief van de andere dag

Hij maakte een lelijke val en 's anderendaags kon hij zich nauwelijks bewegen.

We hebben hem zwijgzaam en ongelovig aangekeken, zoals we het zelfs allang niet meer deden bij rokers die met veel aplomb beweerden definitief te breken met de kankerstok, en die we 's anderendaags op zwiergeveerde schreden weer de zuipknijp zagen betreden met een zware sigaar tussen de tanden.

Dimitri Verhulst
 “De laatste liefde van mijn moeder, De helaasheid der dingen, Kaddisj voor een kut” (2018), Atlas Contact , ISBN 9789025453183, p. 243


только

Ему только три года.


daarvoor

aanwijzend veraf: voor + dat, voor + die

Daarvoor krijgt hij gevangenisstraf.

Wellicht was leeghoofd een meer waarheidsgetrouwe term. Maar ze wilde haar niet zo typeren, daarvoor was ze gewoonweg een te aardig mens.

Suzanne Vermeer
 “All-inclusive” (2006), A. W. Bruna Uitgevers B. V. , Utrecht , ISBN 90-229-9182-2

Sinds 1813 is Nederland een koninkrijk. Daarvoor was het een republiek.

De week daarvoor zijn drie jongens gered uit de zee bij Callantsoog.

Weblink bron “Dit moet je weten over een mui, een plek die je de zee in kan sleuren”, NOS-stories

Hoewel er minder van wordt ingeleverd, heeft kleding een aandeel van 27 procent in de omzet van de kringloopwinkels. Dat is iets minder dan het jaar daarvoor.

Weblink bron “Minder kleding bij de kringloop door slechte kwaliteit fast fashion” (15-10-2024), NOS


zoek

bn, bw: naamwoord van handeling van zoeken ww

zn: van Middelnederlands soec, op te vatten als naamwoord van handeling van zoeken ww

bijwoordelijk deel van een scheidbaar werkwoord

Zoekmaken: Hij maakte mijn sleutels zoek.


le matin

's morgens; in de ochtenduren van de dag.


morgens

's morgens; in de ochtenduren van de dag


mee

Samentrekking van mede -> me(de) -> mee.

bijwoordelijk deel van een scheidbaar werkwoord.

Hij voer enige tijd met hen mee.

prepositioneel deel van een voornaamwoordelijk bijwoord van het voorzetsel met

Hij heeft er weinig mee weten te bereiken.


mee

mee; prepositioneel deel van een voornaamwoordelijk bijwoord van het voorzetsel met


voorgoed

op permanente basis, niet meer aan verandering onderhevig

In 1453 kwam er voorgoed een einde aan het Byzantijnse Rijk.

Even wordt het spannend. Gids Rogier Meeus heeft honderduit gewaarschuwd tegen de de gevaren van de Hoge Venen, waar mensen ooit voorgoed verdwenen. Na een uitleg over het absorberend vermogen van veenmos stapt de gids –tussen de 65 en de 70– mis. Snel zakt hij weg in hetzelfde drabbige goedje. Reddende handen trekken hem eruit. „Dank u wel. Ik ben ook geen 20 meer, hè?”


vanouds

samenstelling van van en oud met het achtervoegsel -s

traditioneel gesproken; sinds zeer lange tijd

In sommige plaatsen zoals Siddeburen is het vanouds het gebruik op oudjaarsavond de 'klok te smeren'; de kerkklok wordt dan vele uren zonder ophouden geluid.

Start en finish van de toertocht waren als vanouds op het terrein van PH aan de Veenelandenweg.

Ik begon de schoonheid om mij heen weer te zien en de prachtige uitzichten te waarderen en bijna als vanouds sprong ik in elk meertje dat ik tegenkwam.

En de volgende dag ging het werk weer als vanouds.

Jan Guillou (vert. Bart Kraamer)
 “Tussen rood en zwart” (2014), Uitgeverij Prometheus , ISBN 9789044625691


por favor

alsjeblieft; als beleefde aandrang bij een verzoek of versterking bij een bevel.

alstublieft; als beleefde aandrang bij een verzoek of versterking bij een bevel.


zojuist

Ik heb dat zojuist op de post gedaan.

Daar verdeelde ik de volgende paar uur ontelbare zojuist gekochte producten in grote postdozen.


lastig

Afgeleid van last met het achtervoegsel -ig

lastigvallen: Val hem niet zo lastig!


enigszins

Na die plotseling van rechts opdoemende auto was de rijexamenkandidaat enigszins uit zijn doen.

Albert Maillard. Hij was een slanke jongen met een enigszins traag, bescheiden karakter.

Deze informatie was nog betrouwbaarder dan de soms wat verouderde opmerkingen in Guthook en gezamenlijk gaven ze voldoende informatie om met enigszins gerust hart de uitgedroogde woestijn in te trekken.


savoir

Uit Volkslatijn sapere “weten” (literair: “smaken, smaak hebben”).

L’asperge des boutiques est de deux sortes, savoir la semable, & la sauvage.

Er zijn twee soorten asperges in de winkels, namelijk de pootbare en de wilde.

Joseph Pitton de Tournefort
 “Traite [sic] de la matière médicale, ou l’histoire et l'usage des médicaments, et leur analyse chymique”, deel 1 (1717), p. 289


zodoende

Zodoende wordt er veel geld bespaard.

Zodoende kwam Plinius weer uit mijn kast, een opgewekt verteld avonturenverhaal over een pinguïn die al op zijn derde depressief is.


just

He just went home.

He just walked in and sat down, as if he lived here.

Hij liep zomaar naar binnen en ging zitten, alsof hij hier woonde.


zoëven

verouderde spelling of vorm van zo-even vanaf 1935/46 tot 1996


zodanig

In de betekenis van ‘aanwijzend voornaamwoord’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1276

Hij heeft mijn computer zodanig beschadigd, dat hij niet meer op te starten is.


zo-even

Zo-even was de buurman hier.


under

Bijwoord, voorzetsel: Afkomstig van het Oudnoorse woord undir

Zelfstandig naamwoord: Afkomstig van het Oudnoorse woord undr

Jeg har støvler med hæljern under.

Ik heb laarzen met beslagen uit izer daaronder.


under

Bijwoord, voorzetsel: afkomstig van het Oudnoorse woord undir

Zelfstandig naamwoord: afkomstig van het Oudnoorse woord undr


bijster

In de betekenis van ‘bijwoord van graad: zeer’ voor het eerst aangetroffen in 1598

negatief: niet bijster: niet in bijzonder hoge mate

Hij was er niet bijster van onder de indruk.

Hij maakte niet een bijster intelligente indruk.

De term ‘consultatiebureau’ heeft iets ouderwets en geen bijster positief imago, zegt Schouten, jeugdarts GGDHM in Leiden en bestuurslid bij de AJN (Jeugdartsen Nederland). Wat betreft Schouten gooien we het woord in de prullenbak.

Weblink bron
Elise Vermeeren
 “We gaan massaal, maar waarom vinden ouders bezoek aan consultatiebureau soms zo moeilijk?” (02-05-2022), Tubantia


for

Bijwoord [A]+[B]: Afkomstig van het Oudzweedse woord "for", dat van het Gotische woord "faur" komt

Zelfstandig naamwoord: Afkomstig van he Oudnoorse woord fóðr, zie ook het Duitse woord Futter (gebied: kleding)


for

bore for / synge for / skære for (forskære)

dicht (om iets te sluiten of te verbergen)

voor (als voorafgaande of voorbereidende handeling)

voor (voor de rechter, voor het congres)


clear

Afkomstig van het Middelengelse clere. Verder verwant met Lat. clarus, Frans clair, Italiaans chiaro, Duits klar, Nederlands klaar.

I threw it clear across the river to the other side.

Ik gooide het helemaal over de rivier aan de andere kant.

Stand clear of the rails, a train is coming.

Blijf uit de buurt van de leuningen, een trein komt aan.


usually

He usually drinks sweet tea.


well

Add the meatballs and stir to mix well.

Voeg de gehaktballen toe en roer door om alles goed te mengen.


grave

Bijvoeglijk naamwoord: afkomstig van Frans: grave bn ← Latijn: gravis bn ("zwaar") komt

Bijwoord: afkomstig uit het Italiaans ← Latijn: gravis bn ("zwaar") komt

Werkwoord [A]: afkomstig van Oudnoords: grafa ww

muziekterm: ernstig en zwaar, zeer langzaam


grave

Werkwoord: afkomstig van Oudnoords: grafa

grave (alleen gebruikt in de samenstelling accent grave)


pleite

Leenwoord uit het Jiddisch, in de betekenis van ‘bijwoord van richting: Bargoens: weg’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1904

Hij is pleite.


good

He swims pretty good.


s'il vous plaît

toevoeging als beleefde aandrang bij een verzoek of versterking bij een bevel

Wilt u s'il vous plaît per omgaande antwoorden?

Ik kan op school al amper boven het lawaai uitkomen, mag ik in m'n eigen huis dan tenminste een zin afmaken? S'il vous plaît?

Theo de Jong
 Aljechin in: Hollands Maandblad., 552 jrg. 35 nr. 12 (december 1993), Stichting Hollands Maandblad / Uitgeverij Veen, Amsterdam, p. 34


jammerlijk

Afleiding van jammer met het achtervoegsel -lijk.

Het is jammerlijk mislukt.


stipt

In de betekenis van ‘nauwgezet’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1704

Deze aanwijzingen moeten stipt opgevolgd worden voor het beste resultaat.

Op de dag dat de vergunningen verstrekt werden zat ik stipt om middernacht klaar met drie computers binnen handbereik om er zeker van te zijn een startbewijs te bemachtigen.


aanstellerig

Afgeleid van de stam van aanstellen met het achtervoegsel -erig.


by

verouderde spelling of vorm van bij tot 1864/83


why

Why have you done this?


where

Where is he?


immer

In de betekenis van ‘bijwoord van tijd: altijd’ voor het eerst aangetroffen in 901


immer

schrijfwijze voor emmer, "immer, altijd"


zowel

Hij woonde zowel in de stad als op het platteland.

Kinderen zijn, net als iedereen, gewoontedieren. De mijne waren inmiddels een beetje gewend aan het feit dat zowel ik als mijn vrouw af en toe een tijdje weg waren.


off

erfwoord Ontwikkeld uit Oudengels of, af, æf, uit Germaans *ab “van(uit)”, verwant aan Duits ab, Nederlands af, Deens af, Zweeds av, enz.


zover

Ben je nou al zover dat je weg kunt gaan?

Na dagen lopen was het eindelijk zover, ik stond extra vroeg op en kon niet wachten totdat ik die befaamde burger in mijn handen had.


doch

Doch vier Wochen später, mit einem neuen Haushaltsplan für 2024 auf dem Tisch, wird klar: Es gibt doch Veränderungen bei der Rente.

Maar vier weken later, met een nieuw begrotingsplan voor 2024 op tafel, wordt het duidelijk: er zijn toch veranderingen in de pensioenen.


ещё

Я там был ещё до Нового года.


например

Samenstelling van на (op, in) en пример (voorbeeld).


later

op een tijd die in de toekomst ligt ten opzichte van het besprokene

Dat zul je later wel begrijpen.


heus

In de betekenis van ‘hoffelijk’ voor het eerst aangetroffen in 1406

Via het Middelnederlandse heuvisk afgeleid van hof.

Dat gebeurt heus niet!


aún

nog, alsnog, nog altijd, nog steeds, nog wel

aún no


после

Сейчас я занят, перезвоню после.


abominabel

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘afschuwelijk’ voor het eerst aangetroffen in 1301

abominabeler (uninflected comparative)
abominabelst (uninflected superlative)
abominabele (inflected positive)
abominabelere (inflected comparative)
abominabelste (inflected superlative)
abominabels (partitive positive)
abominabelers (partitive comparative)


今天

/tɕɪn˥˥tʰiɛn˥˥/

今天很热。


pass

pas; een deelnemer aan een spel die aangeeft dat hij zijn beurt voorbij laat gaan


weldra

In de betekenis van ‘bijwoord van tijd: spoedig’ voor het eerst aangetroffen in 1615

Hij zal weldra naar huis gaan.


hoy

Hoy fui al cine.

Ik ben vandaag naar de bioscoop geweest.

Hoy la Internet es utilizada por millones de personas en el mundo.

Tegenwoordig wordt het internet door miljoenen personen over heel de wereld gebruikt.


ternauwernood

Afkomstig van het Middelnederlandse "ter nauwer nood" (door nood in het nauw gedreven).

Hij kwam er ternauwernood levend vanaf.


opnieuw

In de betekenis van ‘bijwoord van tijd: wederom’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1450

Samenstelling op en nieuw: op nieuwe wijze.

weer

nog een keer, een vorige gebeurtenis herhalend

Zij hebben opnieuw een aanvraag gedaan.

Dat ik opnieuw moest leren om mijn zintuigen open te stellen en mijn innerlijke instincten te verbinden met de natuur.

Hardangervidda. De Spoorlijn Bergen. Daar was zijn ingenieursleven begonnen toen hij nog niet meer dan een groentje was en nu tegen het einde van dat beroepsleven was het alsof hij weer opnieuw moest beginnen.

Jan Guillou (vert. Bart Kraamer)
 “Kop in het zand” (2015), Uitgeverij Prometheus , ISBN 9789044628142

Dat was in 1905. Nu was het 1940 en was je terug bij het uitgangspunt. Het was alsof je de Kleivebron opnieuw bouwde.


ici

In het Oudfrans een nevenvorm van ci (< Latijn ecce hic "zie hier"), aangevuld met de beginklank van het Oudfranse iluec ("daar"; < Latijn illoc).


indertijd

in die periode, meestal een omstandigheid aanduidend die in de huidige tijd niet meer geldt

Indertijd was het niet mogelijk televisiebeelden van de andere kant van de oceaan rechtstreeks te laten zien, maar alleen op film.


harder

zn [1]: in de betekenis van ‘beenvis’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1286

zn [2]: afgeleid van hard ww met het achtervoegsel -er

Doordat de wind steeds harder begon te waaien, stak ik om de paar minuten mijn hoofd uit mijn tent om te zien of de wolken groter werden of juist niet.

Zij moest steeds harder praten om boven de herrie uit te komen.


puin

Leenwoord uit het ?, in de betekenis van ‘vergruisde steen’ voor het eerst aangetroffen in 1443

bijwoordelijk deel van een scheidbaar werkwoord een onredderde toestand

puinruimen: Eerst mochten ze puin gaan ruimen.


fly

Werkwoord: Afkomstig van het Oudnoorse werkwoord fljúga.

Zelfstandig naamwoord [A]): Verkorting van flygemaskin.

Zelfstandig naamwoord [B]: Verwant met de woorden flyge en flue.

Zelfstandig naamwoord [C]: Verwant met de woorden flod en flyte.

meer dan, vervloekt (versterkend in bepaalde uitdrukkingen)


fly

Werkwoord [A]: Afkomstig van het Oudnoorse werkwoord fljúga.

Werkwoord [B]: Afkomstig van het Oudnoorse werkwoord flýja.

Zelfstandig naamwoord [A]: Verkorting van flygemaskin.

Zelfstandig naamwoord [B]: Verwant met de woorden flyge en flye.

Zelfstandig naamwoord [E]: Misschien verwant met het woord flyte.


ervandaan

Ga ervandaan!


vandaan

Ga bij dat raam vandaan!

prepositioneel deel van een voornaamwoordelijk bijwoord

Waar kom je vandaan?

Die 18-jarige Goldie had helemaal gelijk, waarom kon ik niet gewoon van het moment genieten? Waar kwam die onrust toch vandaan? Ik sjokte verder en zag de rivier af en toe ver onder mij in de kloof liggen.


ama

ama y ras (A mon avis il n'y a rien à signaler.)


aantoonbaar

Afgeleid van aantonen met het achtervoegsel -baar.

Dat aantoonbaar niet het geval.


formeel

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘naar de vorm’ voor het eerst aangetroffen in 1614

afgeleid van het Latijnse fōrma (vorm) met het achtervoegsel -eel


mijnentwege

uit Middelnederlands van minen wege (datief van wech) "van mijn kant", met tussenvoeging van een paragogische t en weglating van het voorzetsel "van"

We leggen de kwestie voor aan Antoine Bodar, de kunsthistoricus en priester die de beeltenissen in de Sixtijnse Kapel als geen ander kent. Hij reageert per ommegaande vanuit Rome: "Ik vind hetgeen u mij voorlegt zowel interessant als complex. Mijnentwege houd ik de achtergrond van God die Adam schept eenvoudig op de hemel. Punt. Dat is de meest voor de hand liggende uitleg."


que

Je ne mange que les fruits.

Que tu es grand !


ietwat

Dat is ietwat overdreven.


alias

Leenwoord uit het Latijn, in de betekenis van ‘bijwoord: ook wel genaamd’ voor het eerst aangetroffen in 1391

Meneer Jansen, alias "Snacker", kwam gisteren voor de zoveelste keer de snackbar binnen.

Hebben jullie nog opmerkingen? Opmerkingen, alsjeblieft!' Geen van beide inspecteurs had iets op te merken en commissaris Stigman spoedde zich ijlings naar de tandarts alias de slager.

Håkan Nesser
 “Herfst op Gotland” (2021), De Geus (uitgeverij), ISBN 9789044535624


slightly

Afgeleid van slight met het achtervoegsel -ly.

I feel slightly better today.


plano

van Latijn plano als verkorting van "in plano folio": "op een vlak blad"

Concluderend kom ik tot de volgende hypothese: in 1919 is een beperkt aantal exemplaren gebonden in halfperkament (uitgave I.A) of ingenaaid (uitgave II.B); het grootste deel werd plano bewaard en is in latere jaren op de markt gekomen in ingenaaide of halfperkamenten, onafgesneden exemplaren, al dan niet voorzien van een nieuw omslag (varianten I.B en II.A).


enorm

Leenwoord uit het Frans of Latijn, in de betekenis van ‘bijzonder groot’ voor het eerst aangetroffen in 1477

Afgeleid van het Latijnse e(x) norma (buiten de norm).

Ik schrok enorm van de harde klap.


heftig

Leenwoord uit het Duits, in de betekenis van ‘onstuimig’ voor het eerst aangetroffen in 1542

Een Nederlands woord met het achtervoegsel -ig.

Hij was heftig geschrokken van het ongeluk waar hij maar ternauwernood aan ontkomen was.

De schrijvers, die het heftigst Willem aanvallen en in zijne zwarte ziel een broeinest van allerlei doodzonden ontdekken, beschuldigen hem van hoogmoed.


heftig

Afkomstig van de Middelhoogduitse woord "heftec" met het achtervoegsel -ig.


уже

Работа уже сделана.


verso

Leenwoord uit het Latijn, in de betekenis van ‘bijwoord: op de achterzijde’ voor het eerst aangetroffen in 1563

verkorting van Latijn verso folio "met het blad omgekeerd"


где

Аfgeleid van het Oerslavische woord kъdě en Proto-Indo-Europese woord kwu-dʰē.

Где сте Вие?


где

Где вы?

Не знаю, где это находится.


zienderogen

Genitief meervoud van ziend en ogen met het invoegsel -er-. Letterlijk: terwijl de ogen het zien.

visibly

op dusdanig snelle wijze dat het proces zichtbaar is.

De sneeuw verdween zienderogen voor de zon.


rijkelijk

afgeleid van rijk met het achtervoegsel -lijk met het invoegsel -e-


desondanks

Genitief van 'de ondank': niet dankzij dit.

dennoch

geeft een tegenstelling aan met het voorafgaande

- Het regende. Hij ging desondanks wandelen.

- Valls stuitte met zijn plannen op veel tegenstand. Naast woedende vakbonden kon de Franse premier ook rekenen op protest uit de linkervleugel van de socialistische partij in Frankrijk, waardoor er geen meerderheid was in de Assemblée Nationale. Het pakket arbeidsmarkthervormingen werd flink afgezwakt, maar kan desondanks nog altijd niet rekenen op een meerderheid.


теперь

Теперь мы не ищем работу, работа находит нас.

Nu zoeken we geen werk, het werk vindt ons.


несколько

ru-несколько.ogg

Тут он несколько успокоился.


weleer

In de betekenis van ‘bijwoord van tijd: voorheen’ voor het eerst aangetroffen in 1285

Dat is weleer ooit wel de gewoonte geweest.


pal

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘vast’ voor het eerst aangetroffen in 1611

Meteen na de start, meldde ze zich vooraan, pal achter Can, en pal voor Grøvdal en de Zwitserse Fabienne Schlumpf. Maar gaandeweg begon ze van vermoeidheid te trekkebekken en kort daarop groeide het gat met de koplopers, Can, Schlumpf en uiteindelijk ook de Noorse.

Weblink bron
Rob Gollin
 “Te grote ambitie kost Krumins een medaille bij EK cross” (9 december 2018), de Volkskrant


же

Почему вы не понима́ете? Это же русский!

Waarom begrijpt u het niet? Het is toch Russisch?

Что ж?

Ну что же?

Что ж, он сам э́то сде́лает!

Отвеча́йте же?


hvordan

Afkomstig van het Nederduitse wodan dat samengesteld is uit wo (hoe) en dan, dat weer verwant met don (doen)

Hvordan står de til?

Hvordan forveller man grønnsaker?

Hoe kunnen groenten geblancheerd worden?


hiernaar

De verwijzing hiernaar is uiterst duidelijk.

Hij verwees hiernaar.

Hij keek hier even naar.


waarnaar

Waarnaar verwijst dat?

Waar keek hij naar?

Is dit het artikel waarnaar hij verwees?

Is dit de bladzijde waar je eerder naar gekeken hebt?


zigzag

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘lijn met scherpe hoeken’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1767

Hij kwam zigzag de heuvel af.


stekelig

Afgeleid van stekel met het achtervoegsel -ig

Een stekelig antwoord.


daarnaar

De verwijzing daarnaar is uiterst duidelijk.

Hij verwees daarnaar.

Hij keek daar maar even naar.


valselijk

Afgeleid van vals met het achtervoegsel -lijk met het invoegsel -e-

Hij werd valselijk voor moordenaar uitgemaakt.


когда

Когда это произошло?


prachtig

Afleiding van pracht met het achtervoegsel -ig.

Zij heeft die aria prachtig gezongen.


здесь

Ты где? — Я здесь.


omlaag

De wijzer stond niet omhoog maar omlaag.

bijwoordelijk deel van een scheidbaar werkwoord


daartoe

Hij behoort daartoe.

Hij behoort daar niet toe.

Hij wilde meer gelijkheid van inkomen en daartoe diende hij een wetsvoorstel in dat een basisinkomen zou invoeren.

onder dwang van het volgende het eerste doen

Ik doe dit alleen maar als ik daartoe gedwongen word door de rechter.


waartoe

Waartoe dient dit?

Waar zou dit toe dienen?

Is dit de groep waartoe hij behoort?

Is dit de groep waar zij toe behoord heeft?


hiertoe

aanwijzend dichtbij: *tot+dit, tot+deze:

Hij behoort hiertoe.

Hij behoort hier niet toe.


ertoe

Hij behoort ertoe.

Hij behoort er niet toe.

Je hebt me ertoe gedwongen om de politie te waarschuwen.


zwierig

afgeleid van zwier met het achtervoegsel -ig

Een zwierige dame, gebruikt als bn.

Een zwierig mooie dame, gebruikt als bw.


naderhand

Ze zijn naderhand nog een biertje gaan drinken.


eventjes

Afgeleid van even met het achtervoegsel -tjes

- Ik heb eventjes het raam opengezet.

- Nederlands leren doe je niet zomaar er eventjes tussendoor.

Zij was eventjes 18 jaar oud.


a cappella

Komt van het Italiaanse a cappella in de zin van "in de vorm van een zangkoor dat in een kapel zingt".

Die Chöre sind alle a cappella.

Auf dem Konzert sangen sie auch a cappella.


zwakjes

Afgeleid van zwak met het achtervoegsel -jes

Hij glimlachte zwakjes naar de man.


zwaarwegend

Dit proefwerk telt zwaarwegend mee.


zwaarmoedig

In de betekenis van ‘treurig gestemd’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1477

Samenstellende afleiding van zwaar en gemoed met het achtervoegsel -ig

De mijnwerker kijkt zijn toekomst zwaarmoedig tegemoet.


nach

Afkomstig van het Middelhoogduitse woord nāch


siden

Han forsvant nyttårsaften, og siden har ingen sett ham.

Hij verdween op nieuwjaarsavond en sindsdien heeft niemand hem gezien.


onderuit

bijwoordelijk deel van een scheidbaar werkwoord: waarbij het onderste deel niet langer het bovenste steunt

onderuitgaan: Hij ging onderuit op het gladde ijs.

prepositioneel deel van een voornaamwoordelijk bijwoord: weg vanuit een positie onder iets

Hij kan er niet meer onderuit.

prepositioneel deel van een voornaamwoordelijk bijwoord: onderuitkomen : ontkennen

Maar zakelijk gezien viel er niet onderuit te komen.


zwaarwichtig

Samenstellende afleiding van zwaar en wicht (zwaarte, gewicht) met het achtervoegsel -ig

De waarde nam snel zwaarwichtig toe.


doorgaans

In de betekenis van ‘bijwoord van tijd: gewoonlijk’ voor het eerst aangetroffen in 1575

in der Regel

in de meeste gevallen, met weinig uitzonderingen

Dit is doorgaans niet ernstig.

Niet dat The Favourite zich iets aantrekt van de werkelijkheid, of hoe die werkelijkheid er in films over die periode doorgaans uitziet. Dat komt door het smeuïge scenario van Deborah Davis en Tony McNamara, vol seks en jaloezie, verraad en vulgariteiten. Het woord ‘kutwijf’ valt verrassend vaak.

Ik zei dat het een eer voor mij was haar te ontmoeten. Zij beaamde dat met een knikje. Nu ik haar schaamteloos kon aankijken omdat zij voor mij stond, zag ik mijzelf genoodzaakt te concluderen dat zij niet echt mooi was, althans niet op de banale manier waarop mooie vrouwen doorgaans mooi zijn.

Pfeiffer, Ilja Leonard
 “Grand Hotel Europa” (2018), De Arbeiderspers , ISBN 978-90-295-2622-7, p. 31


kortom

In de betekenis van ‘bijwoord van modaliteit: om kort te gaan’ voor het eerst aangetroffen in 1611

Kortom, er is niet genoeg geld.

`Van Sinterklaas tot Sintemaarten' is bestemd voor Nederland en Vlaanderen. Wij hopen van harte dat het boek, mede door de grote toewijding waarmee Otto Dicke het heeft geïllustreerd, met vreugde gebruikt zal worden. Niet alleen voor de jeugd, in gezin en school, maar ook door alleenstaanden en zieken. Kortom: allen die zich willen verdiepen in de 'feestelijke' kant van het leven.

Marijke van Raephorst
 “Het hele jaar rond: van Sinterklaas tot Sintemaarten” (1973), Lemniscaat , p. 7


zachtjesaan

Het was erg leuk, maar we moeten nu zachtjesaan naar huis toe.


zachts

U kunt er zachts heengaan, hoor!


zaterdagochtend

Kun je zaterdagochtend ook komen?


bra

(begroeting) Hvordan står det til? / (antwoord) Takk, bare bra.


slowly

Afgeleid van slow met het achtervoegsel -ly.

Add the milk slowly, stirring constantly, and cook for 3 minutes.

Voeg onder voortdurend roeren langzaam de melk toe en kook het gedurende 3 minuten.


overweg

~ kunnen met: goed kunnen opschieten met iemand.

Nadien konden zij een stuk beter met elkaar overweg.

Er was vaak een gitarist, die niet echt goed was, maar prima overweg kon met de basisakkoorden voor Bobs ‘Blowing in the Wind’.

Tim Voors
 “Alleen, De Pacific Crest Trail te voet van Mexico naar Canada”, eBook: Mat-Zet bv, Soest (2018), Fontaine Uitgevers


weliswaar

/ˌʋɛləsˈʋar/

Hij is weliswaar nooit in China geweest, maar hij weet wél veel van de geschiedenis van het land.

Wie het haalt tot de laatste bocht naar links, weet het antwoord. Daar ligt weliswaar weer wat asfalt, maar het is een onvervalste muur: 24 procent. Het is hier dat la belle fille op haar fiets om hulp van boven smeekt.

Weblink bron
Rob Gollin
 “De helling van de mooie meisjes knijpt de renner de keel dicht” (10 juli 2019), de Volkskrant


назад

Десять лет (тому) назад.

Оглянуться назад.


иногда

Иногда мне казалось, что я её люблю.


perlu

van het Arabisch فرض (farḍ) "plicht"; de /f/ is in het Indonesisch een vreemde klank, die vaak als /p/ wordt uitgesproken, voor de verandering van /d/ in /lu/ bestaan verschillende verklaringen, een cognaat in het Indonesisch is fardu.

noodzakelijkerwijs, modaliteit die in het Nederlands meestal met het hulpwerkwoord "moeten" wordt aangegeven

Barang-barang ini perlu didaftar

Deze goederen moeten worden geregistreerd.


сегодня

ru-сегодня.ogg

Сегодня чай для множества людей стал неотъемлемой и весьма важной частью повседневной жизни, своеобразным ритуалом

Vandaag is thee voor de meeste mensen een onontbeerlijk en uiterst belangrijk deel van het dagelijke leven geworden, een uniek ritueel.


раньше

Наш бегун пришёл к финишу раньше других и завоевал золотую медаль

Onze renner kwam eerder aan bij de finish dan de anderen en won de gouden medaille.

Раньше на этом месте был сквер, а теперь здесь стоит здание.

Vroeger was op deze plek een park, maar nu staat hier een gebouw


ясно

Вам всё ясно, или ещё раз объяснить?

Is u alles duidelijk of moet het nog een keer uitgelegd?

Ясно он никогда не обдумывал этого вопроса, но смутно ему представлялось, что жена давно догадывается, что он не верен ей, и смотрит на это сквозь пальцы.

Hij had duidelijk nooit aan deze vraag gedacht, maar stelde zich somber voor dat zijn vrouw al lang vermoedde dat hij haar niet trouw was en dat door de vingers zag.

Завтра в Санкт-Петербурге ясно, температура плюс двадцать

Morgen is het helder in Sint-Petersburg met een temperatuur van plus twintig


vervolgens

in de tijd na een eerdere gebeurtenis of handeling

Hij klom onder luid applaus op de spreekstoel en vervolgens sprak hij een bewonderenswaardige rede uit.

Het lijkt misschien het makkelijkst om op aarde een kant-en-klare maanmodule te bouwen en die vervolgens naar de maan te sturen. Toch pleit Vermeulen om juist gebruik te maken van de grondstoffen van de maan zelf, om zo onafhankelijk te zijn van de aarde. Een efficiënte manier is om bijvoorbeeld gebruik te maken van de bewoonbare lavatunnels waar een vestiging in gebouwd kan worden. Op die manier biedt het oppervlak van de maan zelf voldoende bescherming

Vervolgens boog hij zich naar mij toe en zei mij op een fluistertoon dat hij er zeker geen gewoonte van wilde maken om zich te bemoeien met zaken die hem niet aangingen, maar dat hij het niet kon helpen dat het hem was opgevallen dat mijn linker manchetknoop niet goed was gesloten en dat hij het zichzelf nooit zou vergeven als ik hem zou verliezen ten gevolge van zijn discretie.

Pfeiffer, Ilja Leonard
 “Grand Hotel Europa” (2018), De Arbeiderspers , ISBN 978-90-295-2622-7, p. 14


uiterst

afgeleid van uiter met het achtervoegsel -st

is op te vatten als de overtreffende trap van het voorzetsel uit

in extreme mate, in de allerhoogste mate

Het islamitische Haga Lyceum probeerde de publicatie van het uiterst kritische inspectierapport voor de zomer al te voorkomen, maar ook toen ving de school bot.

Weblink bron
Tjerk Gaulthérie van Weezel en Rik Kuiper
 “Gerechtshof brandt vingers niet aan inspectierapport over Haga Lyceum” (24 december 2019), de Volkskrant

De Franse levensstijl blijft een uiterst aantrekkelijk concept waaraan goed wordt verdiend, zoals Michel Houellebecq constateerde in zijn laatste roman De kaart en het gebied: luxe, elegantie, goed eten en drinken.

Weblink bron
Peter Giesen
 “Route Nationale 7, leuker dan de Route du Soleil” (30 juli 2014), de Volkskrant


nimmer

In de betekenis van ‘bijwoord van tijd: nooit’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1220

Dat is nimmer het geval.


vertrouwd

*vervoeging van vertrouwen: de stam met de uitgang -d, zonder ge- vanwege voorvoegsel

Ik kon niet alles goed volgen, maar het monotone geluid van stemmen om mij heen voelde veilig en vertrouwd.


det

Det guuef mieë-r óplóssinger veur g'r fówtj.

Er zijn meerdere oplossingen voor het probleem.


alespoň

Samenvoeging van de woorden ale en aspoň.


aspoň

Samenstelling van het bijwoord asi en met het voorvoegsel poně-

Zůstane aspoň 2 dny


asi

ongeveer; drukt een mate van mindere nauwkeurigheid uit

Ten kufr váží asi dvacet kilo.

waarschijnlijk; drukt een mate van onzekerheid uit

Má asi hlad.


až

tot; een plaats- en tijdslimiet uitdrukkend.


až

Až do konce.

Vylezu až na vrchol.

To odkládám vždycky až na jaro.

Dat stel ik altijd uit tot aan de lente.


ihned

Když ji uviděl, ihned se otočil a utekl.

Toen hij haar zag, draaide hij zich meteen om en vluchtte weg.


aşağı yukarı

aşa·ğı yu·ka·rı


zachtjes

Afleiding van zacht met het achtervoegsel -jes.

Hij was zachtjes bezig met zijn werk.

‘Oké…’ hoorde ik op een obligate toon zachtjes achter me.

Daar stond het kleine Pietje bij de schimmel en aaide zachtjes over zijn hals.

Marijke van Raephorst
 “Het hele jaar rond: van Sinterklaas tot Sintemaarten” (1973), Lemniscaat , p. 11


helemaal

door elisie uit samenstelling van heel bw en te maal bw , in de betekenis van ‘bijwoord van hoedanigheid: geheel en al’ voor het eerst aangetroffen in 1784

Hij was helemaal nat geworden.

'Dertig jaar geleden zat het hier helemaal vol', zegt Claudette Bonin (60), serveerster van het Relais des Routier in Dordives. Nu zijn een paar tafels bezet voor de lunch.

Net als de mogelijkheid om tijdelijk afstand te nemen van de constante druk in Amsterdam en even helemaal te doen waar ik zelf zin in had.


tevoren

Hij had tevoren zijn colleges goed voorbereid.

Van heimwee had ik bepaald geen last als we vroeger met ons gezin op vakantie gingen. Dolenthousiast was ik: een halfjaar van tevoren keek ik er al naar uit. Dat ik nu al reizend kan werken, vind ik geweldig. Voor het eerst lopen door de straten van New York of waar dan ook ter wereld: er maakt zich een enorme opwinding van mij meester als ik op een nieuwe plek kom. Dat ik geen vaste werkplek heb, is voor mij geen punt. Ik weet genoeg werkplekken te vinden die te huur zijn. Voor geroezemoes of getinkel van bestek kan ik me goed afsluiten.

Goed, maar wat hadden de domme zaken van de baron met hun aanstaande huwelijk te maken? De Uppenbarelsekyrkan in Saltsjôbaden zou ze als het een dag van tevoren werd aangekondigd zo kunnen ontvangen.


bijwijlen

Vroeger zagen we je bijwijlen voorbijkomen, maar tegenwoordig kom je maar zelden.


hieromtrent

Vooralsnog kan ik u hieromtrent geen uitsluitsel geven.

Ze waren op zoek naar een zeldzame vogel, waarvan ze beweerden hem hieromtrent al eens bespeurd te hebben.


zachtst

Mijn spelling was op z’n zachtst gezegd interessant omdat ik in Engeland op school heb gezeten en nooit foutloos Nederlands heb leren schrijven.

Éen ongeluk als dit hoeft toch niet te betekenen dat ons huidige thuisland bij de oorlog betrokken wordt?'Achteraf vroeg hij zich af wat hij eigenlijk voor antwoord verwacht had op die op zijn zachtst gezegd sturende vraag.


verbissen

Duitse werkwoordsvprm met het voorvoegsel zu-


hartnäckig

Der berühmte Westerkerk in Amsterdam hat ein hartnäckiges Feuchtigkeitsproblem.

De beroemde Westerkerk in Amsterdam heeft een hardnekkig vochtprobleem.


adamantly

Afleiding van het Engelse bijvoeglijke naamwoord adamant met het voorvoegsel a- en met het achtervoegsel -ly.

Afkomstig van het Latijnse zelfstandige naamwoord adamas.


tog

Hy het dit tog nie regtig oorweeg nie.


bruto

Leenwoord uit het Italiaans, in de betekenis van ‘bijwoord: met emballage, zonder aftrek van kortingen’ voor het eerst aangetroffen in 1599

uit het Italiaans: brutto of bruto "ruw"

Door de stevige verpakking woog de zending bruto meer dan een kilo.

Ondanks de hoge bruto opbrengst was er toch een verlies door de hoge kosten die gemaakt waren.

Hij verdient bruto meer dan een miljoen per jaar met optredens.


wel

In de betekenis van ‘bron’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1001

In de betekenis "goed" van het Oudnederlandse wala. Via het Protogermaanse *welō verder te herleiden tot Proto-Indo-Europees uelh1-, uolh1-, "kiezen" (zelfde wortel als willen)

Al is de leugen nog zo snel, de waarheid achterhaalt haar wel

liegen keert zich tegen je, altijd! - met een leugen schiet iemand niets op omdat de waarheid altijd vroeg of laat naar buiten komt

De beste breister laat wel eens een steek vallen

ook diegene die het kundigst is maakt fouten

De splinter in andermans oog wel zien, maar niet de balk in het eigen

over kleine fouten van een ander vallen, terwijl de eigen grote fouten niet worden gezien

Doe wel en zie niet om

doe datgene wat je doet goed, doe goede daden, maar verwacht niet geprezen te worden of een dankjewel daarvoor

Doe wel naar mijn woorden, maar ziet niet naar mijn daden

ik geef raad waar je je het beste aan kan houden, maar ik doe het zelf niet

Een oude bok lust wel eens een groen blaadje

een oud persoon kan kan wel eens verliefd zijn op een vrij jong iemand

Een vos verliest wel zijn haren maar niet zijn streken

als iemand van uiterlijk is veranderd, maar niet van karakter; ook wanneer een mens ouder wordt, heeft die nog steeds dezelfde karaktertrekken

Er is geen koe zo bont of er zit wel een vlekje aan

Er is geen pot zo scheef, of er past wel een deksel op

ook voor een minder mooi meisje is er een man te vinden

Het beste paard struikelt (ook) wel eens

Hij heeft de klok wel horen luiden maar weet niet waar de klepel hangt

hij heeft iets gehoord, trekt conclusies, maar kent niet het totaalplaatje

Komt men over de hond, dan komt men ook (wel) over de staart

als men het moeilijkste gehad heeft is de rest eenvoudiger te doen

Parijs is wel een mis waard

om een voordeel te behalen bij tegenstanders aansluiten

Zijn eigen boontjes wel kunnen doppen

Menen dat men andermans hulp niet nodig heeft

Zonder geluk vaart niemand wel

alleen met hard werken komt men er niet, ook een beetje geluk is nodig om ergens te komen

als de berg niet naar Mohammed komt, komt Mohammed wel naar de berg

een ontkenning weerleggend, vaak geschreven met accentteken

Ik denk dat hij het wél gedaan heeft.

Hij is wel aanwezig, maar hij let niet op.

Ik heb veel haar op mijn benen en armen, wel nauwelijks zichtbaar omdat ik heel licht ben.

Ik zou nou toch nog maar wel eens even goed nadenken!

een grote hoeveelheid van iets benadrukkend, waarbij tegelijk verbazing en/of verwondering wordt uitgedrukt

Hij heeft wel zes pannenkoeken naar binnen zitten werken.

Heb je het licht wel uitgedaan?

Klopt dat wel?

Doet deze het wel?

bevestiging zoekend voor iets dat min of meer vaststaat, iets veronderstellend

Je zult wel dorst hebben?

Ach, het zal wel lukken.

bijwoordelijk deel van een scheidbaar werkwoord, goed, gunstig

Hij vaart er wel bij.

weldoen: Doe wel en zie niet om.


deugdelijk

Afgeleid van deugd met het achtervoegsel -lijk met het invoegsel -e-

Dat is deugdelijk merkbaar.


mau

modaliteit die in het Nederlands met een hulpwerkwoord van wijze wordt aangegeven, maar in het Indonesisch met dit bijwoord

tidak mau tahu dengan

Dia mau pergi ke Surabaya.

Mau hujan.


kaj

dialect: Silezisch, in Krakau en in Częstochowa

Kaj to je?


waarachter

Waarachter woont een aardige meneer?


mors

bw van Nedersaksisch murs, mogelijk beïnvloed door Latijn mors


hierachter

Hierachter woont een aardige meneer.


rechtstreeks

In de betekenis van ‘zonder omwegen’ voor het eerst aangetroffen in 1624

Samenstellende afleiding van recht en streek met het achtervoegsel -s

Dat geld gaat rechtstreeks naar de slachtoffers.


duivels

Afgeleid van duivel met het achtervoegsel -s

duivels dilemma

een keuzesituatie waarbij beide keuzes heel verwerpelijk zijn

Ik was toen echt even duivels kwaad.

Dat was duivels moeilijk om te doen.


accelerando

Leenwoord uit het Italiaans, in de betekenis van ‘bijwoord: in versneld tempo’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1824


abusievelijk

Afgeleid van abusief met het achtervoegsel -lijk met het invoegsel -e-

Wij hebben uw adres abusievelijk niet gewijzigd.

De Russische pro-Kremlin krant Komsomolskaja Pravda kreeg vannacht veel aandacht nadat een gedeelte uit een bericht werd verwijderd. Abusievelijk of moedwillig werd gemeld dat grote aantallen Russische militairen in Oekraïne zijn gesneuveld. In het artikel, waarin het Russische ministerie van Defensie werd geciteerd, stond dat sinds het begin van de oorlog 9861 soldaten zouden zijn omgekomen en 16.153 gewond zijn geraakt. Het bericht werd na online publicatie korte tijd later aangepast.


regelmatig

Leenwoord uit het Duits, in de betekenis van ‘met vast ritme’ voor het eerst aangetroffen in 1661

Afleiding van regelmaat met het achtervoegsel -ig.

Afleiding van regel met het achtervoegsel -matig

Er wordt regelmatig schoongemaakt.

Hij heeft regelmatig studenten op zijn spreekuur.


waaraf

Toen sprong hij waaraf?


daaraf

Toen sprong hij daaraf.


hieraf

Toen sprong hij hieraf.


inmiddels

Leenwoord uit het Duits, in de betekenis van ‘bijwoord van tijd: middelerwijl’ voor het eerst aangetroffen in 1642

leenvertaling van verouderd Duits inmittels, op te vatten als samenstelling van in (voorzetsel) en middels (bijwoord)

Er zijn inmiddels veel woorden bijgekomen.

Owens speelde in de jaren 80 schoonzoon Elvin in de hitserie. Alhoewel hij in de jaren daarna geregeld kleine gastrolletjes had in televisieseries, bleef het grote werk uit voor de inmiddels 57-jarige. Hij ging daardoor werken buiten de entertainmentindustrie, en werd afgelopen week door een klant gefotografeerd in de supermarkt waar hij een baan heeft. De foto kwam online te staan, waar veel mensen honend reageerden.

Kinderen zijn, net als iedereen, gewoontedieren. De mijne waren inmiddels een beetje gewend aan het feit dat zowel ik als mijn vrouw af en toe een tijdje weg waren.


vredig

Afleiding van vrede met het achtervoegsel -ig

Hij lag heel vredig te slapen.

Terwijl er een klein plezierbootje langs vaart en twee eenden vredig langs het raam voorbijglijden, vertelt internationaal truckchauffeuse Monique Nieuwenhuis (39) dat ze echt nóóit meer weg wil van haar woonark Calypso aan de Haven Noordzijde in Almelo.


puberaal

afgeleid van puber met het achtervoegsel -aal

Jongen, doe toch niet zo puberaal.


waarbuiten

Waarbuiten staat een boom?

Waar kan je wel buiten?


nevertheless

/ˈnɛvəðəlɛs/


til

Ontleend aan het Oudnoordse woord til vz


hieroverheen

De laag hieroverheen moet de ondergrond goed dekken.

Hij heeft hier een goed dekkende laag overheen gelegd.


braaf

Van Frans brave, al dan niet via Italiaans bravo. Verder te herleiden tot Latijn barbarus en uiteindelijk Grieks βάρβαρος (zie ook barbaar).

De betekenis was oorspronkelijk "dapper, onbevreesd". Voor het eerst aangetroffen in het jaar 1379. In de moderne betekenis ‘eerzaam, gehoorzaam’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1769

Hij kan braaf drinken.


ondersteboven

samenstelling van onderst en boven met het invoegsel -e-

Dat schilderij hangt, denk ik, ondersteboven.

Toen de bus ging rijden gingen de staande mensen ondersteboven.


waaroverheen

vragend, vervangt *over wat heen, over welke heen?

Waaroverheen moet dit deksel precies aangebracht worden?

Waar ligt deze laag overheen?

Dit is mogelijk de brug waar hij overheen gereden is.


eindelijk

afgeleid van einde met het achtervoegsel -lijk

De onthulling van de foto is voor Falcke een grote opluchting. ‘We hebben hier 25 jaar op gewacht. En toen ik eindelijk wist wat eruit kwam, mocht ik er niet over praten. Nu is het openbaar en is deze foto niet meer van ons alleen, maar van iedereen’, laat hij aan de telefoon weten.

Haar juwelen rinkelden terwijl ze haar zachte, warme armen spreidde voor een langverwachte omhelzing die noodlot was en bestemming, en heel even giechelde ze omdat alles eindelijk logisch was.

Pfeiffer, Ilja Leonard
 “Grand Hotel Europa” (2018), De Arbeiderspers , ISBN 978-90-295-2622-7, p. 21

Hij bezwoer dat hij alleen maar verliefd was geraakt en dat dat helemaal losstond van de lengte van zijn verlof, maar dat er nieuwe verlofdagen kwamen, dat hij elke dag naar haar zou verlangen en zo verder. Toen hij eindelijk wegkwam, was hij even opgelucht als altijd.

Jan Guillou (vert. Bart Kraamer)
 “Blauwe ster” (2016), Uitgeverij Prometheus , ISBN 9789044628265


erachter

vervangt achter dat, achter die, achter dit, achter deze

Erachter woont een aardige meneer.

‘Waarom loop je eigenlijk?’ Tja, waarom niet? Na jaren 60 uur per week achter een computerscherm en een overvolle sociale agenda had ik behoefte aan meer afwisseling. Meer natuur en avontuur. Alleen leren zijn, afstand en eenvoud. Iets compleet anders dan ik gewend was, waar ik ontzag voor had en waar ik mijn uiterste best voor moest doen. Ik vertelde de masseur dat ik de vraag ook aan anderen hikers had gesteld om erachter te komen waarom ze de PCT liepen.


scratch

Een ontlening van het Engelse scratch in de zin van "achterste startlijn bij handicapkoersen".

Der Spieler mit dem tiefsten Handicap spielt scratch.

De speler met de laagste handicap speelt zonder richtlijn.


очень

Он мне очень помог.


blijkbaar

In de betekenis van ‘bijwoord van modaliteit: kennelijk’ voor het eerst aangetroffen in 1840

Naamwoord van handeling van blijken met het achtervoegsel -baar.

Zij heeft blijkbaar te veel gedronken.


daarbuiten

Daarbuiten staat een boom.

Daar kan ik wel buiten.

Jullie zijn onze jongens. De liefste kinderen van de wereld en alles wat zich daarbuiten bevindt. Wij denken elk moment van de dag aan jullie.

Suzanne Vermeer
 “All-inclusive” (2006), A. W. Bruna Uitgevers B. V. , Utrecht , ISBN 90-229-9182-2


rechtsaf

nach rechts

~ slaan: onder een min of meer rechte hoek naar rechts van richting wijzigen

Bij het tweede stoplicht sla je rechtsaf.


's daags

Maar de baljuw vervolgde:
- Wanneer beet gij de arme slachtofferen?
-- 's Nachts en ook 's daags.


vanboven

Vissen zijn meestal vanboven donkerder dan vanonderen.


's avonds

Hij ging 's avonds naar huis.


waartegenin

samenstelling van waar en tegenin
samenstelling van waartegen en in

Waartegenin moest hij opkomen?

… dan ligt over alles een aardschgezinde, materialistische trek, waartegenin de christelijke tijd eene reactie betekent


dra

In de betekenis van ‘bijwoord van tijd: spoedig’ voor het eerst aangetroffen in 1220

Dat zal dra niet meer nodig zijn.


vanbuiten

De appel zag er vanbuiten heel gaaf uit, maar bleek rot vanbinnen.

De bal kwam vanbuiten.

Hij leerde de eerste bladzijde van de Ilias vanbuiten.

Als voorzetsel gebruikt is de spelling "van buiten".

De bal kwam van buiten de lijnen.


poco

bw: van Italiaans poco in de betekenis van ‘een weinig’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1772

zn: zelfstandig gebruik van het bijvoeglijk naamwoord

geeft aan dat de daaropvolgende aanwijzing niet al te nadrukkelijk moet worden gevolgd

Het probleem zou waarschijnlijk een bevredigender oplossing krijgen door de roffel zacht in te zetten en kalm op te drijven tot een poco fortissimo, en daarna het adagio een vierde sneller te nemen, maar met dezelfde strakke, somber peinzende intonatie.

Matthijs Vermeulen (eds. Odilia Vermeulen & Ton Braas)
 Amerikaans voorspel in: De Groene Amsterdammer (11 september 1954)


медленно

ru-медленно.ogg


så

Bijwoord, tussenwerpsel, voegwoord: Afkomstig van het Oudnoorse woord svá

Werkwoord: Afkomstig van het Oudnoorse woord sá

Zelfstandig naamwoord: Afkomstig van het Oudnoorse woord sár

Hvor har du vært så lenge?


så

Bijwoord, tussenwerpsel, voegwoord: afkomstig van het Oudnoorse woord svá

Werkwoord: afkomstig van het Oudnoorse woord sá

Zelfstandig naamwoord: afkomstig van het Oudnoorse woord sár

Vil du, så kan du.


daarachter

Daarachter woont een aardige meneer.

`Hier links vindt u de bibliotheek; zei mijn gids, 'met daarachter de groene zaal en de Chinese kamer.

Pfeiffer, Ilja Leonard
 “Grand Hotel Europa” (2018), De Arbeiderspers , ISBN 978-90-295-2622-7, p. 15

Maar ze bleef erop terugkomen en spoorde me aan om meer in het heden te leven. Natuurlijk had dit ook met ons leeftijdsverschil te maken, maar ik had geen zin meer om me daarachter te verschuilen.


eroverheen

De laag eroverheen moet de ondergrond goed dekken.

Hij heeft er een goed dekkende laag overheen gelegd.

Ik schrok me kapot en sprong meteen achteruit. Wat een beest! Eromheen lopen was geen optie omdat de berg te steil was. Eroverheen springen leek mij ook geen goed idee.


's winters

Veel vogels trekken 's winters naar warmere streken.


ankle

Afkomstig van de Middelengelse woorden ancle en ankel.


inte

Det är inte ofta nya affärslokaler invigs i centrum.

Het gebeurt niet vaak dat nieuwe winkels worden geopend in het centrum van de stad.


daaroverheen

De brug daaroverheen is door het noodweer weggevaagd.

Hij wil daar weer een brug overheen bouwen.

Hij droeg een strakke spijkerbroek en een wit T-shirt met daaroverheen een kort, zwartleren jack.


voren

De vogel ziet er van voren bijna hetzelfde uit als een mus, maar de staart is anders.

Hij liep naar voren toen zijn naam genoemd werd.


наконец

Киотский протокол по сокращению выбросов газов, способствующих глобальному потеплению, наконец вступил в силу.

Het Kyoto-protocol voor de beperking van de uitstoot van gassen die de verwarming van de aarde veroorzaken, is eindelijk van kracht geworden.


конечно

ru-конечно.ogg


как

Как долго это продолжается?

Как дела?


там

Аfgeleid van het Oerslavisch bijwoord tamo.

Там, където ще отидеш, всичко е различно.

Daar waar je heen zult gaan, is alles anders.

alleen op sommige plekken, niet overal, vrij zeldzaam: daar

Тук и там още е останал сняг.

Кой чука там?


hierdoorheen

aanwijzend nabij: door+dit+heen, door+deze+heen:

Hij keek hierdoorheen.

Hier zat iets doorheen.


daardoorheen

aanwijzend veraf: door+dat+heen, door+die+heen:

Hij keek daardoorheen.

Daar zat iets doorheen.


waardoorheen

Waardoorheen is die kogel de ruimte binnengekomen?

Waar reed hij doorheen?

Dit is het raam waardoorheen die kogel de ruimte binnengekomen is.

U weet best waar u doorheen gereden bent.


waktu itu

uit waktu "tijd" en itu "die", dus: "die tijd"


once

He did not do that once, but twice.

Hij heeft dat niet een- maar tweemaal gedaan.


stapsgewijs

Afgeleid van stap met het achtervoegsel -gewijs en met het invoegsel -s-.


охотно

Инвесторы охотно идут в Воронежский регион.

Investeerders komen graag naar de regio Voronezj.


neppe

Bijwoord: Afkomstig van de Oudnoorse woorden hneppr en neppr.

Det blir neppe nok penger til å bygge en nye kirke i Våler etter brannen.

Er is nauwelijks genoeg geld voor het bouwen van een nieuwe kerk in Våler na de brand.


neppe

Werkwoord: Afkomstig van het Oudnoorse woord hneppa.


med

Bijwoord, voorzetsel: afkomstig van het Oudnoorse woord með

Voegwoord: afkomstig van het Oudnoorse woord meðan (van med det at)

Zelfstandig naamwoord: afkomstig van het Oudnoorse woord mið, dat van miðr komt


overheen

prepositioneel deel van een voornaamwoordelijk bijwoord drukt een bedekking of overspanning uit

Er ligt een brug overheen.

Je doet hier dan nog een laag overheen.

Ideaal dus in een gebied waar de tweede orkaan in twee weken tijd overheen is geraasd. Wegen zijn overstroomd of moeilijk begaanbaar, dus hulp is nog schaars.

Weblink bron
Ryan Hermelijn
 “Zorgen over verzekeringscrisis Florida groeien na orkaan Milton” (12-10-2024), NOS

prepositioneel deel van een voornaamwoordelijk bijwoord drukt een overwinning van mentale problemen uit

Hij was er nog lang niet overheen.

Mijn jongere zusje hielp me hier overheen door rustig tegen me te praten als ik weer eens blokkeerde bij een steil stuk.


dalikwaal

Samenstelling van dalik (dadelijk) en waal (wel).

dadelijk wel (met het accent op dadelijk, anders wordt het als "dalik waal" geschreven)


denouch

Samenstelling van den (dan) en ouch (ook).

Wie den ouch.


uitvoerig

Leenwoord uit het Duits, in de betekenis van ‘omstandig’ voor het eerst aangetroffen in 1834

Naamwoord van handeling van uitvoeren met het achtervoegsel -ig

Uitvoerig sprak hij over zijn plannen om ooit arts te worden, maar nu was hij nog vooral de ultieme vrije hippie die alle hoeken van de wereld wilde verkennen.


per omgaande

Het zal per omgaande post worden bezorgd.

binnen een zeer kort tijdsbestek, direct


wisely

Do choose wisely!


вдруг

Вдруг он услышал шум.

Вдруг никто не придёт?


buitengewoon

/ˈbʌʏ̯tə(ɴ)χəˌʋoʊ̯n/

/ˈbœːtə(ŋ)ɣəˌβ̞on/


nabij

In de betekenis van ‘bijwoord van plaats’ voor het eerst aangetroffen in 1357

bijwoordelijk deel van een scheidbaar werkwoord

nabijkomen: Dat kwam de honderdduizend nabij.

Ik ken hem al jaren van nabij.

Ik speelde al een tijdje met de gedachte om alleen verder te lopen en voelde dat dat moment nabij was.


vanbinnen

Deze vrucht is prachtig rood vanbinnen.

Mensen zeggen ”als klimmers niet zouden kunnen doen waar ze zo van houden, zouden ze vanbinnen doodgaan”.


dèstö-n ieërder dèstö mieër

/ˌðɪstœˈn^ɪɐðɐ ˌðɪstœˈm^ɪɐ/


's middags

We hebben 's middags wiskunde en biologie op school.

’s Middags dwaalde ik doelloos door de straten van de oude stad en kwam een winkel tegen waar allerlei verfspullen werden verkocht.


zuidzuidoost

De wind waait overwegend zwak tot matig uit zuid tot zuidzuidoost.


oostzuidoost

De wind waait matig en soms vrij krachtig uit oost tot oostzuidoost met rukwinden van 35 tot 50 km/u.


noordnoordwest

Deze weg loopt eerst noordnoordwest om vervolgens naar het westen af te buigen.


давно

Это случилось давно.


westnoordwest

Het "Rennibister Earth House", gelegen 6,5 km westnoordwest van Kirkwall, Mainland (Orkney) op een boerenerf, is een ondergrondse constructie uit de ijzertijd.


zaon

Komt uit het Germaans (vgl. het Engelse soon en het Oudnederlandse sān)


len

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/Toki Pona - jan Lakuse - len.ogg


taksi

Het bijwoord taksi komt alleen voor in combinatie met jaksi: jaksi taksi


's zomers

's Zomers gaan we meestal op vakantie.

's Zomers woont Sinterklaas in een groot paleis in Spanje, met al zijn honderd Pieten.


больше

Надо тренироваться больше!

Наблюдения показали, что сила давления света для отражающей поверхности почти вдвое больше, чем для поглощающей.

Waarnemingen wezen uit dat de lichtdruk voor een reflecterend oppervlak tweemaal zo groot was als voor een absorberend oppervlak.


tögliekertied

tegelijk (op hetzelfde moment, in dezelfde periode, samen met iemand of iets anders)


wied

Wie wied guuef 't nag tèl Mestreech?


boosaardig

In de betekenis van ‘kwaadaardig’ voor het eerst aangetroffen in 1659

Samenstellende afleiding van boos en aard met het achtervoegsel -ig

Dan werd de wereld veel te helder, te groot, te boosaardig.


nord

Afkomstig van het Oudnoorse woord norðr.


doorheen

In de betekenis van ‘voorzetsel’ voor het eerst aangetroffen in 1619

prepositioneel deel van een voornaamwoordelijk bijwoord: geheel door

Met waterverf schilderde ik het gelige landschap waar ik de afgelopen dagen doorheen was gekomen.


westzuidwest

samenstelling van west bw en zuidwest bw

De kapitein dacht precies naar het zuidwesten te varen, maar door de stroming was de koers eigenlijk westzuidwest.

De overheersende windrichting was westzuidwest met uitschieters tot 5 Beaufort, ofwel 17 meter per seconde.

Weblink bron
Kester Freriks
 “Één zomerstorm en daar gingen die mooie bomen, als luciferhoutjes” (14 juni 2019) op nrc.nl


erdoorheen

Hij keek erdoorheen.

Er zat iets doorheen.

Ik zakte teleurgesteld neer op een houten bankje naast het raam en opende het gastenboek van het café dat als ‘trail-register’ fungeerde. Hierin stonden alle namen van de hikers die me voor waren geweest. Ik bladerde erdoorheen en las eindeloze verhalen over hoe geweldig die burger was: ‘Goddelijk – al dat lopen waard’, ‘Drie Michelinsterren’, ‘Nog nooit zo’n grote burger gezien’ en ‘Ik ga een franchise openen in Londen’.


мимо

Пуля пролетела мимо.


's nachts

samenstelling van des en nacht met het achtervoegsel -s

Uilen jagen vooral 's nachts.

0, ja, hij kon goed klimmen, op de rotsen tenminste, hij was gewend aan de kou, want in de bergen was het 's nachts altijd koud.

Ik duwde de deur met beide handen open en zag dat er ’s nachts een dik pak sneeuw was gevallen, waarvan een stukje geel kleurde toen ik er mijn waterfles in leegde.


aok geweite-n es

/ˈɔːgɣɐˌwɛ^ɪtɐˌnæs/


very

She can run very fast.

This is the very man I wanted to meet.

Dit is precies de man die ik wou ontmoeten.


amazing

geweldig, heel leuk, heel cool, fantastisch


eventually

Eventually the economy will recover.

De economie zal zich uiteindelijk herstellen.


ènge

Dit woord wordt meestal spottend of versterkend gebruikt.

Doe höbs dès daags nag ènge gedaon!

Je hebt vandaag nog helemaal niets gedaan!

Ich bön 't daermid einverstenj ènge.

Höbs doe ènge-r henj mieë óm mid tö wèrke?

Heb je soms geen handen meer om mee te werken?

Ich höb hie nag ènge gezeen.


elegantly

Afleiding van elegant met het achtervoegsel -ly.

This car was elegantly designed.


tenminste

In de zin van minimaal schrijft men ten minste.

Als hij tenminste terugkomt.

Het was vooral een herinnering aan al die dingen waaraan hij vermeed te denken, de laatste jaren tenminste, aan hoe makkelijk het was geweest om van armoede tot rijkdom te komen, al hield hij niet van dat woord.

Jan Guillou (vert. Bart Kraamer)
 “Kop in het zand” (2015), Uitgeverij Prometheus , ISBN 9789044628142


waat

Waad hèts se?


wae

Wils weite, wae veule?


how

How did you learn about that?


telkens

In de betekenis van ‘bijwoord van tijd: iedere keer’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1613

Telkens als je dit plein oversteekt, word je door al die verkopers aangesproken.

Het pad gaat zelden rechtstreeks de berghelling op, er zijn telkens van die eindeloze haarspelden die zigzaggend de berg op en af gaan.

Hij moet telkens hoesten.


naargelang

al ~ duidt een afhankelijkheid uit van een voorwaarde of omstandigheid die eerder genoemd is of bekend wordt verondersteld

Soms wordt de saus wat te dik. Je kunt er al naargelang nog wat wijn aan toevoegen.


achteren

Afleiding van achter met het achtervoegsel -en.

van ~ aan de achterzijde, vanaf de achterzijde

Het huis is van achteren opnieuw geverfd.

De agent werd van achteren aangevallen.

Zij kamde haar haar naar achteren.

‘Neem die gasten nou eens als voorbeeld. ’ Sander wees onverstoorbaar met de duim van zijn rechterhand naar achteren, waar zijn neefjes elk woord van hem als zoete koek verslonden.

En ja.... sta me toe'Hij maakte het pakje open en legde het sieraad snel om de hals van Christa, deed het slotje dicht en zette een paar passen naar achteren.

Jan Guillou (vert. Bart Kraamer)
 “Tussen rood en zwart” (2014), Uitgeverij Prometheus , ISBN 9789044625691

Het schip werd van voren tot achteren overspoeld door de plotselinge golf.

Deze klok loopt ten achteren.

Gij zijt ten achtren, Roen! Schud af die malle droomen!


alltid

Jag går alltid hem klockan fyra.


aldrig

Jag äter aldrig lunch tillsammans med andra människor.


billig

Afkomstig van het Nederduitse woord billich bn ; verwant met het Duitse woord billig bn


eweg

Gank eweg!


då

Bijwoord: Afkomstig van het Oudnoorse woord þá.

Voegwoord: Afkomstig van het Duitse woord da.


tegelijkertijd

samenstellende samenstelling van te vz, gelijker bn "de vrouwelijke datief van gelijk met uitgang -er" en tijd zn ; tegenwoordig is 'tijd' een mannelijk woord en zou de correcte vorm "te gelijken tijde" zijn, maar in het Middelnederlands was het ook vrouwelijk, net als in het Duits: 'zu gleicher Zeit'

təɣəˌlɛikərˈtɛit

Dan kun je dat tegelijkertijd laten doen.

Zweden koos aan het begin van de coronacrisis een aanpak die afweek van die in veel andere landen in Europa: scholen, sportscholen, horecazaken en winkels bleven open. Wel moesten Zweden 1,5 meter afstand van elkaar houden op straat. Tegelijkertijd werd erop gerekend dat mensen de nieuwe coronaregels vrijwillig zouden naleven, tot afschuw van buurlanden.

Weblink bron “Brein achter omstreden Zweedse coronastrategie geeft fouten toe” (03-06-2020), Tubantia

Het idee om een lange tijd alleen door te brengen trok mij enorm aan, maar vond ik tegelijkertijd doodeng omdat ik geen ervaring had met langdurig alleen zijn.


wäärs

At hohf wäärs an dhaum vän gheitar.


löms

alternatieve spelling van lùms (na 1998)


lùms

duidt een gewilde plaats aan die niet meer te bereiken valt

Lùms bönne 'ch gebaore, wen "daer" nag sjoean woor.

Daar/in een land ver weg ben ik geboren. Toen "daar" nog mooi was.


trouwens

In de betekenis van ‘bijwoord van modaliteit: overigens’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1541

overigens, in werkelijkheid, in waarheid, in zekerheid

Hij is trouwens de leider van het team geworden.

Mijn kinderen staan trouwens absoluut niet te trappelen om zelf ook lange wandelingen te gaan maken.


особенно

Я люблю зиму, особенно январь.

Ik houd van de winter, vooral van januari.


eerdaags

In de betekenis van ‘bijwoord van tijd: binnenkort’ voor het eerst aangetroffen in 1648

Ik zal eerdaags er voor zorgen.


ruotsiksi

Törnroos on työskennellyt vuodesta 1977 Yleisradiolle, jolle hän on tehnyt radio- ja televisio-ohjelmia ruotsiksi.

Törnroos werkte sinds 1977 bij Universal Radio, waar hij radio- en televisieprogramma's verzorgde in het Fins.


eerstdaags

samenstelling van eerst en dag met het achtervoegsel -s

Ik zal eerstdaags er voor zorgen.


prima

Leenwoord uit het Italiaans, in de betekenis van ‘eerste, fijnste’ voor het eerst aangetroffen in 1868

Afgeleid van het Italiaanse woord prima, de vrouwelijke vorm van primo ("eerste"), hetgeen is afgeleid van het Latijnse primus.

Wij vonden 25 kilometer per dag al prima, terwijl jullie nu ruim 40 kilometer per dag doorjakkeren. Neem toch de tijd, zoiets maak je maar een keer in je leven mee. Het heeft me nooit losgelaten na al die jaren.’


per ommegaande

pɛrˈɔməˌɣandə

Het zal per ommegaande post worden bezorgd.


terecht

Gelukkig is mijn telefoon weer terecht.

Hij heeft daar terecht een opmerking over gemaakt.

terechtkomen: Daar komt niets van terecht.


hari ini

vaste woordgroep, bestaande uit hari "dag" en ini "deze, dit", dus letterlijk "deze dag"


luidkeels

Hij gaf luidkeels van zijn afkeuring blijk.

Iemand bood me een biertje aan, er werd luidkeels gezongen, er werden grappen gemaakt en mensen staarden moe het vuur in.


linksaf

~ slaan onder een min of meer rechte hoek naar links van richting wijzigen

Bij de volgende kruising sla je linksaf.


adeo

[bijwoord] Een versteende woordgroep, bestaande uit ad (« tot ») en eo (« daarheen »).


adesso

Van het Vulgair-Latijnse "ad ipsum", met de betekenis "op dit moment". De "p" is hierbij geassimileerd. De andere betekenissen zijn uitbreidingen die temporeel dicht aanleunen bij het "nu", het huidige moment


volop

Er is volop gelegenheid om antilopen waar te nemen in het Krugerpark.

In de Baptistenkerk aan de Hoofdweg zijn deze woensdagmorgen de groepen 6, 7 en 8 van de basisscholen De Blokstoeke en De Fontein bijeen. Want het is Dankdag voor Gewas en Arbeid. En waar in grote delen van Nederland deze christelijke feestdag een vrijwel onbekend fenomeen is geworden, wordt er hier in Westerhaar volop aandacht aan besteed.

De kinderen hadden meer dan genoeg aanspraak met alle hippies om zich heen en leken volop te genieten van het avontuur.


hodie

Oorspronkelijk een woordgroep in de ablatief: "hoc die" (op deze dag). Mettertijd zijn de twee woorden versmolten tot één bijwoord


ten slotte

Samenstelling van te en slot met buigingsuitgangen.

Ten slotte is het nog waard te vermelden dat de bezigheden morgen toch kunnen worden voortgezet.

Ten slotte adresseerde ik de dozen aan mezelf, stuurde ze vooruit en zou ze de komende weken op verschillende plekken ophalen langs de trail.

Hij stak de speksteenkachel aan met vers hout, restafval van de houtbewerking waar meer dan genoeg van was. Wanneer hij 's avonds met zijn bouwtekeningen en berekeningen boven bij de petroleumlamp zat, elektrisch licht was er alleen op de benedenverdieping, kon hij de temperatuur zo hoog laten worden dat hij ten slotte alleen nog in zijn hemd zat.


tenslotte

samenstelling van ten en slot met het achtervoegsel -e

Het is tenslotte bijna vrijdag.

Water is tenslotte het allerbelangrijkste onder de felle zon.

Alle anderen bij de bouw wisten tenslotte dat hij Noors was — hoezeer hij zich ook had verzweedst, zoals ze deze mengtaal hadden genoemd onder de spoorwegarbeiders op de Hardangervidda, zodra hij zijn mond opende wist je meteen dat hij Noors was.


voort

In de betekenis van ‘bijwoord van richting: vooruit’ voor het eerst aangetroffen in 901

bijwoordelijk deel van een scheidbaar werkwoord: verder gaan met een handeling, in richting naar voren gaand

Er stonden drie kruisen op Golgotha,
Maar de boer hij ploegde voort.

J.W.F. Werumeus Buning
 Ballade van den boer (1935) in: Verzamelde gedichten. (1970), Querido, Amsterdam, ISBN 90 214 1140 7, p. 157

Ondertussen woedde de storm onverminderd voort.

Tim Voors
 “Alleen, De Pacific Crest Trail te voet van Mexico naar Canada”, eBook: Mat-Zet bv, Soest (2018), Fontaine Uitgevers


blått

Afgeleid van het Noorse bijvoeglijke naamwoord blå

Naboen malte huset blått.


blått

Afgeleid van het Nynorske bijvoeglijke naamwoord blå


saans

Die Litause Midsomerfees (Litaus: "Joninės") word saans op 23 Junie en in die nag voor 24 Junie gevier.

Het Litouwse Midzomerfeest (Litouws: "Joninės") wordt op de avond van 23 juni en in de nacht op 24 juni gevierd.


coûte que coûte

koste wat het kost, tegen elke prijs, ongeacht eventuele nadelige gevolgen

De Republikeinen verwijten de Democraten dat voor hen de uitkomst van het onderzoek al vaststaat en dat zij coûte que coûte de president willen proberen af te zetten.

Weblink bron
Bas Blokker
 “Trump is op zoek naar verdedigingslinie” (31 oktober 2019) op nrc.nl


slik

Afkomstig van het Oudnoorse woord slíkr.

Er det slik å forstå?


slik

Er det slik å forstå?


eigenlijk

In de betekenis van ‘waar, echt’ voor het eerst aangetroffen in 1240

Afgeleid van eigen met het achtervoegsel -lijk

Dat is toch eigenlijk heel vreemd verlopen.

Het gaat eigenlijk niet zo goed met hem, maar hij is bang voor de dokter.


hoeka

Hy het ons hoeka al gewaarsku.

Hij heeft ons lang geleden al gewaarschuwd.

Ek is hoeka nie lus vir jou grappies nie.

Ik heb helemaal geen zin in jouw grappen.


iewers

Hy woon hier iewers.


plek-plek

Die hele wêreld is met sneeu bedek, plek-plek tot een meter dik.

De hele wereld is met sneeuw bedekt, hier en daar tot een meter dik.


snags

Die maan skyn snags.


inderdaad

In de betekenis van ‘bijwoord van modaliteit: werkelijk’ voor het eerst aangetroffen in 1639

Dat is inderdaad een moeilijk woord.

Thuis had ik een systeem in elkaar geknutseld met klittenband die de paraplu aan mijn rugzak bevestigde, waardoor ik mijn handen vrijhield voor mijn wandelstokken. Wandelstokken? Inderdaad, ik was met de trend meegegaan en had een paar Leki Thermalite-wandelstokken aangeschaft.


merkwaardigerwijs

Afgeleid van merkwaardig met het achtervoegsel -erwijs

Merkwaardigerwijs heeft men dit woord nog niet aangemaakt.


возле

Я живу на перекрёстке, она — возле.

Ik woon aan het kruispunt en zij dichtbij.


inn

Jeg går inn i huset.

Den norske ambassaden i Kabul frarådet Pål Refsdal å reise inn i Kunar.

De Noorse ambassade in Kabul heeft Pål Refsdal afgeraden naar Kunar te reizen.

Snart går vi inn i julen.


inn

Eg går inn i huset.


hvorledes

Samenstelling van hvor (van het Oudnoorse hvar (hoe)) en ledes (genitief van led (weg)).

Hvorledes reguleres hjertets pumpefunksjon?

Hoe werd het pompen van het hart gereguleerd?


åssen

Afkomstig van het Oudnoorse hoos of hvorsu dat weer van hversu (welke) komt.

Åssen går det med deg?


korleis

Korleis kan eg lage nye artiklar?


hardop

helder, duidelijk, goed verstaanbaar van de stem gebruik makend

Wil je dat even hardop voorlezen?

Aangezien ik niks kon zeggen pakte zij het boek De profeet van Kahlil Gibran uit haar rugzak en begon mij hardop voor te lezen.

De graaf fronste en tuitte zijn lippen. Het is namelijk wel deftig om beledigingen te laten doorschemeren, maar niet om ze hardop uit te spreken.

Danielle Teller (vert. Marja Borg)
 “Er was eens iets anders” (2018), Ambo/Anthos uitgevers , ISBN 9789026346477


десятью

Десятью десять — сто.


пятью

Пятью два — десять.


twice

He rang twice.


iväg

Ska du åka iväg redan i morgon?


driewerf

Zijn verjaardag werd gevierd met een driewerf hoera.


tweemaal

Hij is tweemaal achter elkaar gearresteerd.


tienmaal

Hij heeft daar wel tienmaal aan herinnerd.


позавчера

ru-позавчера.ogg


vijfmaal

Hij is al vijfmaal daarvoor veroordeeld.


zesmaal

Er is al zesmaal een zwaar ongeluk gebeurd op dit vrij nieuwe kruispunt.


gewoonlijk

Afgeleid van gewoon met het achtervoegsel -lijk

gewoonlik

zoals de ervaring leert dat het meestal is

Dat is de gewoonlijkste zaak van de wereld.


evengoed

Hij kan evengoed gaan zwemmen, ook al heeft hij een grote wond op zijn been.

Maar evengoed kan het gevaarlijk zijn in de Vallei der Dwaasheid. Zou je daarom eigenlijk wel meegaan? Jij bent veel te mooi om gevaar te lopen. Ik ben een mens, ik kan meer hebben dan jij.'

Ze maakte zich evengoed zorgen over het geld en hij vermeed daarom de vraag of Hjalmar, wanneer hij verlof had gekregen uit het leger, verder wilde studeren. Het eindexamen was tenslotte slechts de eerste stap in het leven.

Evengoed is uitgerekend nu moed vereist om Poetin (en Trump) te antwoorden met daden van de EU. Nederlandse politici zijn zoals bekend erg goed in grote woorden, minder in actie, maar juist die combinatie zou nu een vergissing zijn.

We kunnen evengoed nog wat boodschappen gaan doen als we onvoldoende in huis hebben.


lenge

Afkomstig van het Oudnoorse woord lengi, dat van lang komt

Krisen vil vare lenge.

De gikk lenge.


lenge

...det er lenge å vente


tegelijk

Zij draaiden zich allebei plotseling om en liepen tegelijk naar de ijskraam terug.

Volgens mij hebben zij tegelijk gestudeerd.

Zij is arts en tegelijk schrijfster.

Maar tegelijk voelt de mens zich ook bezorgd, woedend en angstig.

Alain de Botton
 “Hoe overleef ik de moderne wereld” (2022), Atlas Contact , ISBN 9789045045979

Als de timmerman toch komt, kun je tegelijk de rest van de meubels laten repareren.

We besloten allemaal tegelijk af te dalen om elkaar tijdens de steile stukken bij te kunnen staan.


ginds

In de betekenis van ‘aanwijzend voornaamwoord’ voor het eerst aangetroffen in 1250

Er lijkt ginds in het oosten onweer op te komen.


te-huis

verouderde spelling of vorm van thuis tot 1864/83


hollende

Dat was bezig hollende achteruit te gaan.


i dag

I dag er Verdens blodgiverdag. Våre blodgivere vil blant annet få en rose i dag.

Vandaag is het Wereld Bloeddonordag. Onze bloeddonoren krijgen onder andere een roos vandaag.


eergister

/ˈɪːrχɪstər/


douvoordag

/ˈdəʊ̯fuə̯rˌdɑx/


langt

Bijwoord: afleiding van het Noorse bijvoeglijke naamwoord lang met het achtervoegsel -t

De gikk langt.


langt

Bijwoord: afleiding van het Nynorske bijvoeglijke naamwoord lang met het achtervoegsel -t


gister

Hij kwam gister langs.


hvorfor

Et viktig spørsmål er hvorfor allergier og andre former for overfølsomhet øker.

Een belangrijke vraag is waarom allergieën en andere vormen van overgevoeligheid toenemen.


når

Når kommer du?


når

Når kommer du?


zoo

zn: via Frans zoo of direct van Engels zoo

verouderde spelling of vorm van zo tot 1935/46

Waarom loop je mij zoo straal voorbij, mijn schat?


eventueel

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘mogelijkerwijs’ voor het eerst aangetroffen in 1816

afgeleid van het Franse éventuel met het achtervoegsel -eel

in een voorkomend geval, misschien, als het nodig is

Je kunt eventueel een handschoen gebruiken tijdens het tanken.


amicaal

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘vriendschappelijk’ voor het eerst aangetroffen in 1782

afgeleid van amice met het achtervoegsel -aal

Een vertrouwelijke glimlach begeleidde zijn linkerarm die hij amicaal om haar heen sloeg.


aka

beter bekend als, ook wel genoemd, met als pseudoniem

Mijn zus vertelde tijdens de inloop trots dat haar zoon (13) een van de klimaatspijbelaars was. Meteen stoof het deel van de familie dat affiniteit heeft met fossiele brandstoffen, aka oudoom Karel, op.

Weblink bron
Ellen Deckwitz
 “Demonstreren 2.0” (12 februari 2019) op nrc.nl

Inmiddels ex-50Plus-voorzitter aka dictator Jan Zoetelief heeft zich toch teruggetrokken als kandidaat om zichzelf op te volgen.

Weblink bron
Emilie van Outeren
 “Hapert de baantjescarrousel?” (22 mei 2018) op nrc.nl


вечером

ru-вечером.ogg


achtereen

In de betekenis van ‘bijwoord van tijd: zonder tussenpozen’ voor het eerst aangetroffen in 1285

Hij liep uren achtereen door het bos.

Hij heeft 7 dagen achtereen gewerkt.

We komen hier al vijf jaar achtereen.


alt i alt

Dette er alt i alt en veldig god mp3 spiller.

Dit is al met al een zeer goede MP3-speler.


alt i alt

Alt i alt, eit godt kjøp!


vel neppe

Bladet koster kr 130 for 7-8 utgaver pr år. Det kan vel neppe kalles dyrt.

Het blad kost 130 NOK voor 7-8 nummers per jaar. Het kan wel nauwelijks duur genoemd worden.


i alt

Vestby kommune har i alt 10 badestrender.

Die gemeente Vestby heeft totaal tien badstranden.


i alt

Publikumet bestod i alt av ni personar.

Het publiek bestond totaal uit negen personen.


i morges

I morges stod jeg opp kvart på fem, og tok det tidlige flyet til Oslo.

Vanochtend stond ik om kwart voor vijf op, en nam de vroege vlucht naar Oslo.


i forgårs

Det skjedde i forgårs.


i aften

Erik og Kriss varter opp med rapmusikk på festningen i aften.

Erik en Kriss maken vanavond met rapmuziek hun opwachting in het kasteel.


i morgon

Samenstelling van de Nynorske woorden i en morgon.

I morgon blir den siste papirflybilletten seld, og frå søndag får du berre kjøpt elektroniske billettar.

Morgen wordt het laatste papieren vliegticket verkocht, en vanaf zondag kunt u alleen online tickets kopen.


i førdags

Det skjedde i førdags.


i forfjor

Den chilenske Gato Negro var den mestselgende vin i Norge også i fjor som i forfjor.

De Chileense Gato Negro was de mest verkochte wijn in Noorwegen, ook in het laatste jaar en in het vorlaatste jaar.


i forfjor

På min tur til Romania i forfjor vår, saman med ein gjeng norske, polske og rumenske ungdomar oppdaga eg eit fantastisk land.

Op mijn reis naar Roemenië in het vorjaar van het vorlaatste jaar, samen met een groep Noorse, Poolse en Roemeense jongeren, ontdekte ik een fantastisch land.


ikkje

Eg røykjer ikkje.


ikke

Men det er ikke alltid mulig.


i fjor

Samenstelling van i vz "in" en fjor zn "vorig jaar"

I fjor registrerte politiet i Vestfold 17 selvmord.

Vorig jaar heeft de politie 17 zelfmoorden in Vestfold geregistreerd.


i fjor

I fjor var han med ein omfattande ekspedisjon til Grønland.

Vorig jaar war hij met een uitgebreide expeditie naar Groenland.


tutti

met alle stemmen van een koor of instrumenten van een muziekgezelschap tegelijk

"Tutti zingen we 'Voice out of the Whirlwind' van Vaughan Williams, en 'The Revenge', dus", zegt bestuurslid en sopraan Anna de Bruijn (…).


fin

Lucy était fin prête pour la résoi quand son ex a débarqué.

Lucy was helemaal klaar voor het feest toen haar ex opeens op de stoep stond.


διακαώς

Als bijwoord gevormd naast διακαής. Dit is in oorsprong een geleerd woord uit de Katharévousa.

Οι πολιτικοί επιθυμούν διακαώς την εξουσία.


вообще

Он вообще такой, не только сейчас.

Вообще это верно, но в частности бывают исключения.

In het algemeen is dat waar, maar in details zijn er uitzonderingen.

Он здесь вообще не при чём.


eerder

In de betekenis van ‘vroeger’ voor het eerst aangetroffen in 1637

afgeleid van eer (voegwoord) met het achtervoegsel -der

Men wordt eerder door een strontkar overreden dan door een koets

van gewaande grooten kan men eene hondsche behandeling eerder verwachten dan van werkelijk aanzienlijken

Ik wil eerder weggaan dan gepland.

Ik heb eerder een motor dan een auto.

Hij is eerder slim dan dom.

Met haar metalen golfplaten dak leek deze plek me niet geschikt om bescherming te bieden, eerder een uitnodiging aan de bliksem om in te slaan.

Het was eerder slecht weer.


strengt teke

Det einaste du strengt teke kan forlange, er ei seng med reint tøy.

Het enige wat je strikt genomen verlangen kunt, is een bed met schoon beddengoed.


oppriktig talt

eerlijk gezegd, offen toegegeven, ronduit

Jeg kan oppriktig talt ikke se noen grunner som taler for dette.

Ik kan eerlijk gezegd geen enkele redenen zien die ervoor spreken.


ærlig talt

Dette er ærlig talt latterlig.


ærlig talt

Det må ærlig talt vere mogleg å kunne gi eit lite livsteikn.

Het moet eerlijk gezegd mogelijk zijn een levensteken te geven.


интересно

ru-интересно.ogg


interessanterwijze

samenstelling van interessant en wijze met het invoegsel -er-

interessanterweise

onderstreept dat het gezegde opmerkelijk is.

Je zou een woedeuitbartsting verwachten, maar interessanterwijze bleef de verdachte heel zakelijk en redelijk.


куда

Куда мы идём?


hodiaŭ

Van het Latijnse hodie met het achtervoegsel -aŭ, dat bijwoorden van tijd kenmerkt.


's weekends

Verkorting van 'des weekends', de genitief van 'het weekend'.

op een dag die in het weekend valt: zaterdag en zondag

Hij eet 's weekends meestal heel slecht.


ruimschoots

In de betekenis van ‘rijkelijk’ voor het eerst aangetroffen in 1787

Term uit de zeilvaart: met de wind nog ruim mee

samenstelling van ruim en schoot zn met het achtervoegsel -s

Hij voldeed ruimschoots aan alle eisen.

een koers zeilen waarbij de wind schuin vanachteren staat

We zeilden ruimschoots, dus met een bakstagswind.


båe

Bijvoeglijk naamwoord: Afkomstig van het Oudnoorse woord báðir, genitief beggja.

Zelfstandig naamwoord: Afkomstig van het Oudnoorse woord boði.


doordeweeks

Afgeleid van door de week met het achtervoegsel -s.

Hij eet doordeweeks meestal heel slecht.


mykje

Bijvoeglijk maamwoord: onzijdige vorm van mykjen bn

Werkwoord: afkomstig van het Oudnoordse woord mýkja ww [[]]


vanachter

De auto was vanachter behoorlijk beschadigd.

What’s your name?’ klonk het vanachter de spiegelglazen.


goedschiks

samenstelling van goed en schik ww met het achtervoegsel -s

anstandshalber

op een constructieve, coöperatieve manier

Wij hebben het conflict goedschiks op kunnen lossen.


tegemoet

Samensmelting van te en het veroudere gemoet.

Ze besloten zich vanaf een plateau in een meertje te storten. In werkelijkheid kunnen ze alleen maar wadend in de troebele poel hun dood tegemoet zijn gelopen - een nabij ravijn is nergens te bekennen.

Weblink bron
Rob Gollin
 “De helling van de mooie meisjes knijpt de renner de keel dicht” (10 juli 2019), de Volkskrant

Halverwege kwam ons een Park Ranger tegemoet.


kwaadschiks

In de betekenis van ‘bijwoord van hoedanigheid: tegen wil en dank’ voor het eerst aangetroffen in 1832

samenstelling van kwaad en schik ww met het achtervoegsel -s

übel

op een niet-constructieve, niet-coöperatieve manier

Wij hebben het conflict kwaadschiks op moeten lossen.


largo

Leenwoord uit het Italiaans, in de betekenis van ‘bijwoord: zeer langzaam’ voor het eerst aangetroffen in 1751

heel langzaam gespeeld zodat het gedragen klinkt


doresnavant

verouderde spelling of vorm van dorénavant tot 1740


flott

Den greide du flott.


doresenauant

verouderde spelling of vorm van dorénavant tot 1694


dorénavant

Van de Latijnse uitdrukking de hora in ab ante ("van [dit] uur af aan"), die in het Oudfrans verwerd tot de or en avant.

Le traîneau fut relevé; mais on décida que dorénavant les rênes du véhicule, comme celles du ménage, appartiendrait de droit à Mrs. Joliffe.

De slee werd rechtgezet; maar we besloten dat van nu af aan de teugels van het voertuig, net als die van het huishouden, van rechtswege toebehoorden aan Mevr. Joliffe.


recto

Leenwoord uit het Latijn, in de betekenis van ‘bijwoord: op de voorkant van het blad’ voor het eerst aangetroffen in 1824

verkorting van Latijn recto folio "met het blad in de goede richting"


motvillig

Afkomstig deels van het Nederduitse woord motwillich en deels van het Duitse woord widerwillig.


gelaten

Leenwoord uit het Duits, in de betekenis van ‘in het lot berustend’ voor het eerst aangetroffen in 1461

*vervoeging van laten: de stam met omvoegsel ge- -en

Gelaten zei hij: "goed hoor".


adhuc

Versteende woordgroep, bestaande uit ăd (tot) en hūc (hierheen).


straal

In de betekenis van ‘smalle lichtbundel’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1263

zonder de aanwezigheid van anderen te willen of kunnen opmerken

Hij negeert ons, of hij was in gedachten verzonken want hij liep ons straal voorbij.


huiden

ww: van Middelnederlands huden, op te vatten als afgeleid van huid zn met het achtervoegsel -en

bw: via Middelnederlands huden van Oudnederlands hiudo "heden"


nesten

Afkomstig van het Oudnoordse woord neste

Du kan sanke fra naturen nesten hele året.

Je kunt uit de natuur bijna het hele jaar verzamelen.


omkring

Afkomstig van het Oudnoordse umkring / umkringis

Slikt skjer aldri her omkring.

Zulke dingen gebeuren nooit hier in de buurt.


molo

Vas-y molo.


однажды

ru-однажды.ogg


satt

Bijvoeglijk naamwoord: Afkomstig van het voltooid deelwoord van her Zweedse werkwoord sätte ww


gemiddeld

*vervoeging van middelen: de stam met omvoegsel ge- -d

Hij loopt gemiddeld zo'n tien kilometer hard op een avond.


geregeld

*vervoeging van regelen: de stam met omvoegsel ge- -d

Hij gaat geregeld naar Oost-Europa.


aloft

Van het Oudnoorse á lopti ("in [de] lucht").


glo

Hulle gaan glo skei.


bedags

Gewoonlik word sekretarisvoëls in die oop grasvlaktes en savannes van sub-Sahara Afrika gevind, waar hulle bedags aktief op jag is na prooi.

Gewoonlijk worden secretarisvogels in de open grasvlaktes en savannes van Afrika bezuiden de Sahara aangetroffen, waar zij overdag actief op zoek zijn naar prooi.


deesdae

Deesdae is daar baie arm mense in plakkerskampe.

Er zijn tegenwoordig veel arme mensen in krottenwijken.


dusdanig

In de betekenis van ‘aanwijzend voornaamwoord’ voor het eerst aangetroffen in 1237

Samenstellende afleiding van dus en doen met het achtervoegsel -ig

Hij was dusdanig geschrokken dat hij maar naar huis ging.

Het horloge was dusdanig kostbaar dat hij het niet kon betalen.


dezer dagen

Dat is dezer dagen niet ongewoon.

Ik heb hem dezer dagen nog gezien.

Ik moet één dezer dagen weer eens naar de kapper.


maf

in de betekenis ‘gek’ voor het eerst aangetroffen in 1731

op een vreemde, onverwachte, ongebruikelijke, rare manier

Sinds zijn blessure loopt hij echt nog maffer.


d'r

clitische vorm van het onbepaald bijwoord van plaats: ergens.

D'r is een vreselijk ongeluk gebeurd.

clitische vorm: als locatief deel van een voornaamwoordelijk bijwoord vervangt het een persoonlijk voornaamwoord het, ze.

Je kunt de bergen boven het (landschap) zien => Je kunt d'r de bergen boven zien.

clitische vorm van de partitief onder weglating van van.

Hij heeft d'r drie van => hij heeft d'r drie.


botmatig

Afgeleid van bot met het achtervoegsel -matig

Deze lemmas zijn botmatig ingevoerd en moeten bijgewerkt worden.


一起

/ji˥˩tɕʰi˨˩˦/


gedurfd

*vervoeging van durven: de stam met omvoegsel ge- -d

Er werd die dag gedurfd gevoetbald.


vooraf

We hadden vooraf een kopje soep genuttigd.

Vooraf had ik best aardig getraind, maar het vlakke Nederland had mij absoluut niet voorbereid op deze omstandigheden.


lallend

Lallend en stomdronken kwam hij het huis binnenvallen.


incoherent

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘onsamenhangend’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1824

Licht incoherent praten komt vaker voor en het vormt geen specifiek symptoom.. Men kan pas van een symptoom praten wanneer gesprekken ernstig verstoord worden.


stately

Afkomstig van het het Middelengelse woord statly.


deels

afgeleid van deel met het achtervoegsel -s

Dat wordt deels vergoed, maar een ander gedeelte is voor eigen rekening.

De PVV vindt het groene waarschuwingsbord bij Kinderboerderij Het Weusthag dat deels in het Turks is geschreven ‘een doorn in het oog’. Fractievoorzitter Jeanet Nijhof van de PVV in de gemeenteraad heeft er vragen over gesteld aan het college van b en w.

Dit komt deels door de kwaliteit van de nepvideo, maar vooral door wat erin wordt gezegd. "Poetin zegt iets dat haaks staat op wat we nu van hem verwachten. Dit geldt ook voor wat Zelensky zegt in de nepvideo." Dit is volgens Dobber de belangrijkste reden dat weinig mensen in deze nepvideo's zullen trappen.

Weblink bron “Nepvideo's van 'overgave' Poetin en Zelensky zijn weinig overtuigend” (28 juni 2022), NU.nl

~ ..... ~: voor een bepaald deel .... voor een ander deel

Dat is deels een voordeel en deels ook niet.


terselfdertyd

Die bepalings wat tans geld, gee die polisie al die skietgoed wat hulle nodig het, maar verhoed terselfdertyd dat beamptes nie soos in die apartheid-tyd skietlustig raak nie.

De bepalingen die nu gelden geven de politie alle schiettuig dat zij nodig hebben, maar voorkomen tezelfdertijd dat de agenten niet zoals in de apartheidstijd schietlustig gaan worden.


derzeit

/ˈdeːɐ̯ʦaɪt/


tezelfdertijd

geeft een gebeurtenis aan die in hetzelfde tijdvak plaatsvindt

Hij is student, maar tezelfdertijd is hij in de politiek actief.


ab und zu

Nur ab und zu murmelte er etwas vor sich hin, zufolge jener Neigung, mit sich selbst zu reden, die er sich soeben selbst eingestanden hatte.

Slechts af en toe mompelde hij iets in zichzelf door de neiging om tegen zichzelf te praten, waaraan hij zojuist toegegeven heeft.

Die Bediensteten gingen ab und zu.


donc

Cessez donc!


vrijuit

Hij sprak vrijuit over zijn ervaringen daarmee.


差点儿

/tʂʰa˥˩tiaɻ˨˩˦/


差點兒

/tʂʰa˥˩tiaɻ˨˩˦/


eastward

Afkomstig van het Middelengelse woord estward en het Oudengelse woord ēasteweard.

New Haven lies eastward from New York.


onsamenhangend

Afleiding van samenhangend met het voorvoegsel on-.

Hij sprak nogal onsamenhangend.


verder

ver bn met het achtervoegsel -der (tussenklank -d- en met het achtervoegsel -er)

Toen nam ik een reusachtige sprong en rende een heel eind verder.


mistroostig

In de betekenis van ‘neerslachtig’ voor het eerst aangetroffen in 1410

Afgeleid van mistroost met het achtervoegsel -ig


不

我不是丹麦人. (Wǒ bùshì dānmài rén)


непосредственно

ru-непосредственно.ogg

не-по-сре́д-ствен-но


roerend

Zij waren het roerend met elkaar eens.


zegge en schrijve

Verouderde vormen van de ik-vorm van zeggen en schrijven.

Er waren zegge en schrijve elf aanwezigen.


dolce

Leenwoord uit het Italiaans, in de betekenis van ‘zacht, lieflijk’ voor het eerst aangetroffen in 1772

van Italiaans dolce; hetzelfde woord komt ook terug in de als geheel ontleende uitdrukkingen dolce far niente en dolce vita


authentiek

Leenwoord uit het Latijn, in de betekenis van ‘oorspronkelijk’ voor het eerst aangetroffen in 1451

afgeleid van het Franse authentique (met het achtervoegsel -iek)

gelijk aan het origineel, gelijk hoe iemand echt is

Om het zo authentiek mogelijk te maken, werd er in de machinekamer een kunstmatige eb en vloed gecreëerd.

Suzanne Vermeer
 “All-inclusive” (2006), A. W. Bruna Uitgevers B. V. , Utrecht , ISBN 90-229-9182-2

Er werd gefilmd vanuit een helikopter, wat het geheel zowel authentieker als luguberder maakte.


iig

ɪnˈidərɣəˌvɑl


braak

In de betekenis van ‘onbebouwd’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1562

In de betekenis van ‘inbraak, huisbraak’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1843

~ liggen niet langer bebouwd worden voor landbouwdoeleinden

Het is goed voor uitgeputte grond om een jaar braak te liggen.


excellently

Afkomstig van het Latijnse woord excellere.

The job had been done excellently.


gretig

In de betekenis van ‘begerig’ voor het eerst aangetroffen in 1573

Afkomstig van het Vroegnieuwnederlandse zelfstandige naamwoord grete (= begerigheid) met het achtervoegsel -ig.

op een wijze die van grote honger of dorst blijk geeft


tan

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/Toki Pona - jan Lakuse - tan.ogg


sedia

uit het Sanskriet सज्ज (sajja) "voorbereid"


достаточно

ru-достаточно.ogg

до-ста-́точ-но


слишком

ru-слишком.ogg

Вы слишком много курите!


недостаточно

ru-недостаточно.ogg

не-до-ста-́точ-но


zegge

In de betekenis van ‘aanwijzing van het bedrag in letters’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1865

In de betekenis van ‘plantengeslacht’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1578

Er werd een bedrag van zegge $230.- aan besteed.

De huurprijs bedraagt €775, zegge zevenhonderdvijfenzeventig euro.


achterom

Loop maar achterom, we zitten in de tuin.

bijwoordelijk deel van een scheidbaar werkwoord over de schouder achterwaarts

achteromkijken: Ze keek nog even achterom en zwaaide.

Ondanks de prachtige omgeving keek ik bij elk geluid toch wat schichtig achterom.


verbeurd

*vervoeging van verbeuren: de stam met de uitgang -d, zonder ge- vanwege voorvoegsel

bijwoordelijk deel van een scheidbaar werkwoord niet langer tot iemands eigendom behorend

verbeurdverklaren: De autoriteiten verklaarden al zijn eigendommen verbeurd.


probably

Afkomstig van het Latijnse woord probabilis, dat van het Latijnse werkwoord probare komt.

Samenstelling van probable met het achtervoegsel -ly.


barely

Afleiding van het Engelse bijvoeglijke naamwoord bare met het achtervoegsel -ly.

The plane is so far away now I can barely see it.

Het vliegtuig is nu zo ver weg dat ik het nauwelijks kan zien.


onderdoor

Als voorzetsel gebruikt is het woord scheidbaar

prepositioneel deel van een voornaamwoordelijk bijwoord passerend met iets anders erboven

Hij kan er niet onderdoor.


eronderdoor

Hij kan eronderdoor.


hardly

Afleiding van hard met het achtervoegsel -ly.


tevoorschijn

van Middelnederlands te voreschijn, in de betekenis van ‘zichtbaar’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1350

Het woord functioneert als een voorzetselbijwoord in samenstellingen. Het wordt echter niet aaneengeschreven met het werkwoord:
*:tevoorschijn komen
*:tevoorschijn halen

Hij haalde het rapport tevoorschijn.

Geïnspireerd door een Boudewijn Büch-veiling haalde Arjan Peters diens kinder roman [sic!] weer tevoorschijn, en zag in de depressieve pinguïn een zelfportret.

Overal kwamen er kleine cactusbloemen tevoorschijn: prachtige felle kleuren, van knalroze tot limoengroen, oranje en citroengeel.

We hadden een paar dagen geleden onze fietsen tevoorschijn kunnen halen, de grindweggetjes waren weliswaar hier en daar nog met ijs bedekt, maar liever een enkel keertje vallen dan het hele stuk naar huis te moeten lopen.

Jan Guillou (vert. Bart Kraamer)
 “Echte Amerikaanse jeans” (2017), Uitgeverij Prometheus , ISBN 9789044632767


hvor

Hvor er toilettet?


hvor

Hvor kommer du fra?

Hvor gammel er hun?


naartoe

Als prepositie gebruikt wordt het gescheiden in het voorzetsel naar en het voorzetselbijwoord toe.
:::Hij gaat naar zijn werk toe.

prepositioneel deel van een voornaamwoordelijk bijwoord in de richting van

Waar ga je naartoe?

Na een kwartier stopte er een oude gedeukte Toyota met een mollige vrouw voorin, die vroeg waar ik naartoe moest.


hittil

tot nu, tot nu toe, tot nog toe, tot dusver, tot dusverre

Johnny Iversen jobber som fisker og fikk sitt livs hittil største kveite.

Johnny Iversen werkt als een visser en ving de tot dusver grootste heilbot van zijn leven.


hittil

Hittil har alt gått etter planen.

Tot nu toe is alles volgens plan verlopen.


zaterdagmorgen

Kun je zaterdagmorgen ook komen?


daarbenewens

Daarbenewens is Luanda vanaf die jaar 1550 tot by omtrent 1850 'n belangrike sentrum vir die slawehandel, met Brasilië as die hoofbestemming.

Daarnaast is Luanda vanaf het jaar 1550 tot ongeveer 1850 een belangrijk centrum voor de slavenhandel, met Brazilië als hoofdbestemming.


beroerd

In de betekenis van ‘ellendig’ voor het eerst aangetroffen in 1704

*vervoeging van beroeren: de stam met de uitgang -d, zonder ge- vanwege voorvoegsel

Hij heeft beroerd gereageerd.


hjem

Jeg sovnet på bussen hjem.


peut-être

Een versteende uitdrukking, bestaande uit de woorden peut ("kan") en être ("zijn"), dus letterlijk: "Kan zijn." Het Nederlandse misschien (van "mag-[ge]schieden") is hier een leenvertaling van.

Cela arrivera-t-il ? - Peut-être.

Peut-être que oui, peut-être que non.

Peut-être viendra-t-il. / Peut-être qu’il viendra.

Vous croyez peut-être qu’il est de vos amis ; vous êtes dans l’erreur.

U denkt misschien dat hij een vriend van u is; u vergist zich.


dito

Leenwoord uit het Venetiaans, in de betekenis van ‘evenzo’ voor het eerst aangetroffen in 1562

Afkomstig van Middelnederlands dito dat teruggaat op het Venetiaans. Doordat Venetiaanse kooplieden het vaak in opsommingen gebruikten verspreidde het zich ook naar andere landen. Hetzelfde geldt voor ditto uit het Toscaans. Het Toscaans vormde de basis voor het moderne Italiaans. Hierin is het synoniem detto, zodat oudere etymologische verklaringen vaak naar deze woorden verwijzen .

De toneelspelers werden kleddernat door de plotselinge regenbui en de toeschouwers dito.


dito

van Venetiaans dito "gezegd"; voor het contact tussen Vlaanderen en Venetië zie "De context." in: Bruijn-van der Helm, J. de e.a. (eds.) Een koopman in Venetië (2001) Verloren, Hilversum; p. 51 e.v.

Dit achtervolghende zyn de edele van Vlaenderen die daer ghevanghen waren.
(…)
Boudin Dongwies, poorter van Brugghe, schilt cnape.
Meester Jan van Hoverschelde, bailliu van Ypre, dito.
Jacop de Heere, burchmeester van den Vryen. dito.


dito

voltooid deelwoord van Venetiaans dir "zeggen", van Latijn dictum, vergelijk Italiaans ditto "zoals gezegd"

verkorting gebruikt in een opsomming om herhaling te voorkomen


tekeer

bijwoordelijk deel van een scheidbaar werkwoord: in onrustige beweging

tekeergaan: De getergde hond ging vreselijk tekeer.


dess verre

Eg kan dess verre ikkje kome.


diverre

Vi er diverre utselde for brød.


först

Han var först i mål.

Journalisten var först på plats.

De journalist was als eerste ter plaatse.

Först gick vi till glassbaren och köpte en glass, och sedan gick vi vidare till parken.

Eerst gingen we naar het ijssalon en kochten we een ijsje, en daarna gingen we verder naar het park.


di verre

Vi er diverre utselde for brød.


yl

Die land is yl bevolkt.


vore

In de betekenis ‘ploegsnede’ aangetroffen vanaf 1240.

erfwoord: Middelnederlands vōre, ontwikkeld uit Oergermaans *furhz, bij Indo-Europees *porḱ-, afgeleid uit de wortel *perḱ- ‘graven’, waartoe ook Latijn porca ‘rug tussen voren’, Welsh rhych ‘vore’, Litouws prapar̃šas ‘greppel’ en Sanskrit párśāna- ‘kuil, laagte’ behoren. Evenals Nederduits Föör, Duits Furche en Fries fuorge.

Al wat hij maanden lang gedacht en in zichzelve overwogen en verwoord had, kwam er nu uit. Brokken van zijn levens-overtuiging, van zijn geschiedenis, van zijn waardeering kwamen mee, zooals boomstammen en stukken huisraad meedrijven op den vloed. Wat hij 't innigste in zich hield kwam te vore, en leek hem pijnlijk schamel in 't volle licht.


anno

van Latijn anno (ablatief van annum, "jaar"), in de betekenis van ‘bijwoord van tijd: in het jaar’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1513

Dat dit anno 2024 nog kan gebeuren!

in de tijd van (in vergelijking met een eerdere of soms een latere tijd)

Stille nacht, heilige nacht: zelfs wie niets heeft met geloof en kerk én voor de eeuwwisseling geboren is, zal het kunnen meezingen. De vraag is: wat moet je anno nu met die kerstklassiekers en het bijbehorende kerstverhaal?

Weblink bron
Esther van Lunteren
 “Herders, engelen, baby in een kribbe: wat leer je je kind over kerst?” (16 december 2022) op nu.nl

Het is donderdag precies tien jaar geleden dat One Direction werd geformeerd tijdens de opnames van de talentenjacht The X Factor. In 2015 stopte de band tijdelijk, maar van een reünie lijkt voorlopig geen sprake. Toch zitten de leden anno juli 2020 nauwelijks stil.

Weblink bron “One Direction tien jaar: wat doen Harry, Louis, Niall, Liam en Zayn nu?” (23 juli 2020) op nu.nl


dessverre

Samenstelling van de Noorse woorden dess en verre

/ dəsˈʋæɾə /

/ dəsˈʋæɾə /

Dessverre er de fleste trekirkene forsvunnet, så det er ikke mulig å studere dekoren.

Helaas zijn de meeste houten kerken verdwenen, zodat het niet mogelijk is de inrichting te bestuderen.


dessverre

Samenstelling van de Nynorske woorden dess en verre

Eg kan dessverre ikkje kome.


днес

Afkomstig van het Oerslavisch woorden dьnьsь en dьnь met achtervoegsel sь.

Днес няма да ходя никъде.

Днес това поведение се смята за непристойно.

Vandaag wordt dit gedrag beschouwd als onfatsoenlijk.

onzorgvuldig, gedachteloos en zonder zorgen voor de toekomst: vandaag

От днес за утре.


enn

(Bijwoord) afkomstig van het Oudnoordse woord enn, in feite enda en ennå.

(Voegwoord) afkomstig van het Oudnoordse woord en.


enn

Afkomstig van het Oudnoordse woord enn, in feite enda en ennå.


delvis

Afleiding van het Noorse woord del met het achtervoegsel -vis


delvis

Afleiding van het Nynorske woord del met het achtervoegsel -vis


delvis

Afleiding van het Zweedse woord del met het achtervoegsel -vis


sammen

Afkomstig van het Oudnoorse bijwoord saman

Hvordan henger dette sammen?

Han ble tatt som gissel sammen med en lokal tolk.

Hij werd gegijzeld samen met een lokale tolk.


før

(Bijvoeglijk naamword) afkomstig van het Oudnoorse woord færr.

(Bijwoord, voegwoord, voorzetsel) afkomstig van het Oudnoorse woord fyrr.