brémsky

Afgeleid van het bijvoeglijk naamwoord brémský met het achtervoegsel -y.


bretaňsky

Afgeleid van het bijvoeglijk naamwoord bretaňský met het achtervoegsel -y.


bryskně

Afgeleid van het bijvoeglijk naamwoord bryskní met het achtervoegsel -ě.


bosensky

Afgeleid van het bijvoeglijk naamwoord bosenský met het achtervoegsel -y

Bosnisch; met betrekking tot de taal het Bosnisch

op zijn Bosnisch; op de Bosnische manier


botanicky

Afgeleid van het bijvoeglijk naamwoord botanický met het achtervoegsel -y.


bůhví

Samenstelling van het zelfstandig naamwoord bůh en het werkwoord vědět.


břitce

Afgeleid van het bijvoeglijk naamwoord břitký met het achtervoegsel -ce.


bůhvíkolik

Samenvoeging van het bijwoord bůhví en het voornaamwoord kolik.


bůhvíproč

Samenvoeging van de bijwoorden bůhví en proč.


bůhvíjak

Samenvoeging van de bijwoorden bůhví en jak.


bůhvíkdy

Samenvoeging van de bijwoorden bůhví en kdy.


bretonsky

Afgeleid van het bijvoeglijk naamwoord bretonský met het achtervoegsel -y.


bůhvíkde

Samenvoeging van de bijwoorden bůhví en kde.


cihlově

Afgeleid van het bijvoeglijk naamwoord cihlový met het achtervoegsel -ě.

baksteen-; met betrekking tot bakstenen.


celkově

Afgeleid van het bijvoeglijk naamwoord celkový met het achtervoegsel -ě


blízko

Afgeleid van het bijvoeglijk naamwoord blízky met het achtervoegsel -o.


blízko

Afgeleid van het bijvoeglijk naamwoord blízký met het achtervoegsel -o.


cudně

Afgeleid van het bijvoeglijk naamwoord cudný met het achtervoegsel -ě.


citrónově

Afgeleid van het bijvoeglijk naamwoord citrónový met het achtervoegsel -ě.


bulharsky

Afgeleid van het bijvoeglijk naamwoord bulharský met het achtervoegsel -y.

op zijn Bulgaars; op de Bulgaarse manier.


čas od času

Samenstelling van de woorden čas, od en čas in genitief.


enfin

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘tussenwerpsel: kortom’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1646

kort samengevat; wordt gebruikt om een lang verhaal voortijdig af te sluiten en een conclusie te geven

Hij begon te vertellen over een man die eerst zijn boot wilde kopen, en toen weer niet, enfin, een moeilijk verhaal.


starlings

afgeleid van star bn met het achtervoegsel -lings

⧖ Hij zei dit schamper, nadrukkelijk, staarde den verzoeker starlings in de oogen.

Constant Eeckels
 De man, die in den weg stond. in: De Zuid-Willemsvaart, jrg. 48 nr. 302 (24 december 1928), Jos Leloup, Helmond


celkem

Afgeleid van het zelfstandig naamwoord celek met het achtervoegsel -em

in het algemeen, in grote lijnen, in grote mate


častěji

Afgeleid van het bijwoord častě / často met het achtervoegsel -ěji


časem

Afgeleid van het zelfstandig naamwoord čas met het achtervoegsel -em


častokrát

Samenvoeging van de bijwoorden často en krát.


izotermicky

Afgeleid van het bijvoeglijk naamwoord izotermický met het achtervoegsel -y.


citronově

Afgeleid van het bijvoeglijk naamwoord citronový met het achtervoegsel -ě.


částečně

Afgeleid van het bijvoeglijk naamwoord částečný met het achtervoegsel -ě.


časně

Afgeleid van het bijvoeglijk naamwoord časný met het achtervoegsel -ě.

kort, tijdelijk, vergankelijk; in tijd begrensd, niet voor eeuwig.


čerokízsky

Afgeleid van het bijvoeglijk naamwoord čerokízský met het achtervoegsel -y.

op zijn Cherokee; op de Cherokee manier.


častě

Afgeleid van het bijvoeglijk naamwoord častý met het achtervoegsel -ě.


čestně

Afgeleid van het bijvoeglijk naamwoord čestný met het achtervoegsel -ě.


čile

Afgeleid van het bijvoeglijk naamwoord čilý met het achtervoegsel -e.


černo

zwart; zich in een zwarte toestand bevindend.


černě

Afgeleid van het bijvoeglijk naamwoord černý met het achtervoegsel -ě.


čistě

Afgeleid van het bijvoeglijk naamwoord čistý met het achtervoegsel -ě


často

Afgeleid van het bijvoeglijk naamwoord častý met het achtervoegsel -o.

vaak, veelvuldig; veelvuldig in korte tijd.


česky

op zijn Tsjechisch; op de Tsjechische manier.


česky

Afgeleid van het bijvoeglijk naamwoord český met het achtervoegsel -y.


nejčastěji

Afgeleid van het bijwoord častěji met het voorvoegsel nej-

vaakst; de overtreffende trap van častě / často


horko

Afgeleid van het bijvoeglijk naamwoord horký met het achtervoegsel -o.


zadarmo

Samenvoeging van het voegwoord za en het bijwoord darmo.


haastje-repje

Op het laatst moest er nog haastje-repje een tekst worden geschreven.


rechttoe rechtaan

We liepen rechttoe rechtaan naar de uitgang.

zonder poespas, franje; zich niet bezig houdend met onbelangrijke dingen

Ik ben een heel rechttoe rechtaan persoon.

De band speelde rechttoe rechtaan rock-'n-roll.


strijk-en-zet

In de betekenis van ‘bijwoord van hoedanigheid: schering en inslag’ voor het eerst aangetroffen in 1561

(samenkoppeling) van "strijk en zet", waarschijnlijk van het bij een kansspel opstrijken (van de winst) en meteen opnieuw weer inzetten

Hij beweert strijk-en-zet dat hij zich van de prins geen kwaad weet

Storingen waren strijk-en-zet.


mañana por la noche

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/es-mañana por la noche.ogg


schpeeder

Duits: später
Engels: later
Nederlands: later

James A. Beaver waerr schpeeder Governor vun Pennsylvaania.

James A. Beaver werd later gouverneur van Pennsylvania.


overzee

Een meeuw vliegt over zee.
Een kolibrie vliegt overzee.


ehrlich

Afkomstig van het Middelhoogduitse bijvoeglijke naamwoord érlich, dat van het Oudhoogduitse bijvoeglijke naamwoord érlíh komt

Ich hab schunn viel weisse Schparregraas in Deitschland gesse un ich kann ehrlich saage ass es arrig gut iss.

Ik heb al veel witte asperges in Duitsland gegeten en ik kan eerlijk zeggen dat het zeer goed is.


onderzee

samenstelling van onder vz en zee zn ; vergelijk onderwater en overzee

Er is wel een uitspraakverschil met onder zee (waarin elk woord een klemtoon heeft), maar geen duidelijk verschil in betekenis.

Toen eenmaal de vulkaanactiviteit — meestal onderzee — drastisch afnam, daalde ook het kooldioxidegehalte waardoor de zuurstof en de temperaturen afnamen.

En die onderzee dan, die daar dansen?

Aan den anderen kant, zichtbaar voor zijn oogen, het meesterschap van den mensch over kracht en stof, over de elementen: onderzee varen, door het luchtruim vliegen; (...)

Over dit laatste gedeelte ontaardt de Saädang in een Biesboschachtige delta, welke zich onderzee nog een eind voortzet.

(...) en vlucht met zijn dochters weg onderzee...


mannichmol

Mannichmol waare die Danse in en Danshall un mannichmol waare sie in en Scheier.

Soms waren de dansen in een danshal, en soms in een schuur.


ferwas

Samenstelling van de Pennsylvenia-Duitse woorden fer en was


neilich

Afleiding van het Pennsylvenia-Duitse bijvoeglijke naamwoord nei met het achtervoegsel -lich

Ich hab neilich en Mandolin gkaaft.


allsfat

Duits: dauernd, fortwährend, immer, immerzu

Es hot allsfat Live Myusick gewwe.


oftmols

Duits: oftmals
Engels: often, often times


sedertdien

samenstelling van sedert en dien (datief van het aanwijzend voornaamwoord die)


buitendien

samenstelling van buiten en dien (datief van het aanwijzend voornaamwoord die)

Buitendien is er nog iets.


dienovereenkomstig

Samenstelling van dien (datief van het aanwijzend voornaamwoord die) en overeenkomstig


fatt

Duits: fort, weg
Engels: along, away, off


fer schurr

Afkomstig van het Engelse bijwoord for sure

Samenstelling van de Pennsylvania-Duitse woorden fer en schurr

Duits: sicher, sicherlich
Engels: certainly, for sure, surely


frehlich

Pennsylvania-Duits bijvoeglijk naamwoord met het achtervoegsel -lich

Duits: fröhlich
Engels: cheerfully, happily, merrily


luschdich

Afkomstig van Duits: lustig bn ← Duits: Lust zn met het achtervoegsel -ich

Duits: lustig
Engels: cheerfully, joyfully, merrily


translačně

Afgeleid van het bijvoeglijk naamwoord translační met het achtervoegsel -ě.


appeditlich

Afleiding van het Pennsylvania-Duits zelfstandige naamwoord appedit met het achtervoegsel -lich

Engels: [VK]: appetisingly, appetizingly, , deliciously


nammidaags

Duits: nachmittags
Engels: afternoons, in the afternoon


gistermiddag

ten tijde van de middag van de dag van gisteren


gistermorgen

ten tijde van de ochtend van de dag van gisteren, gisterochtend


kruhově

Afgeleid van het bijvoeglijk naamwoord kruhový met het achtervoegsel -ě


i tillegg

Samenstelling van de Noorse woorden i en tillegg

aanvullend, bovendien, bovenuit, daarenboven


i tillegg

Samenstelling van de Nynorske woorden i en tillegg


luidop

Je mag het antwoord best luidop zeggen, je hoeft het niet te fluisteren.


mondjesmaat

samenstelling van mondje en maat met het invoegsel -s-

Tijdens de oorlog waren medicijnen slechts mondjesmaat beschikbaar.


staandevoets

samenstelling van staand en voet met het invoegsel -e- met het achtervoegsel -s


metterdag

Eigenlijk de vaste woordgroep met der dag (waarin der een versteende datief vrouwelijk enkelvoud is).


metterhaast

Eigenlijk de vaste woordgroep met der haast (waarin der een versteende datief vrouwelijk enkelvoud is).


metterdaad

In de betekenis van ‘bijwoord van modaliteit: werkelijk’ voor het eerst aangetroffen in 1567

Eigenlijk de vaste woordgroep met der daad (waarin der een versteende datief vrouwelijk enkelvoud is).


veelbetekenend

met veel betekenis zonder veel woorden te gebruiken

Hij knikte veelbetekend naar zijn vrouw die precies begreep wat hij bedoelde.

Hoewel ik er vaak was geweest en de klinkende namen van Titiaan en Tintoretto achteloos door soireetjes had laten rollen, hoewel ik geroutineerd in mijn krant bleef lezen terwijl de vuurrode hogesnelheidstrein mij over de landverbinding van Mestre naar de oude stad bracht en veelbetekenend begon af te remmen, en hoewel ik mij had voorgenomen om mijn entree in de stad met een praktische instelling te benaderen en enige eventuele beroering van het gemoed uit te stellen totdat ik goed en wel was geïnstalleerd, moest ik even naar adem happen toen ik het station uit liep en het breekbare, pastelkleurige cliché van de stad aan het groene water zich onbekommerd en schijnbaar onschuldig voor mij ontvouwde.

Pfeiffer, Ilja Leonard
 “Grand Hotel Europa” (2018), De Arbeiderspers , ISBN 978-90-295-2622-7, p. 21


diezgan

(verkorting) van Dievs zina gan: "God weet wel"


slaags

Hij raakte slaags met een groep hooligans.


respectloos

afleidinɡ van respect met het achtervoegsel -loos dat ontbreken aangeeft


alvorlig

Afleiding van het Noorse zelfstandige naamwoord alvor met het achtervoegsel -lig

/ ɑlˈʋoːɾlɪ /


alvorleg

Afleiding van het Nynorske zelfstandige naamwoord alvor met het achtervoegsel -leg


framleis

Afkomstig van het Oudnoorse bijwoord framleiðis

Afleiding van het Noorse bijwoord fram met het achtervoegsel -leis


framleis

Afleiding van het Nynorske bijwoord fram met het achtervoegsel -leis


goeddeels

samenstelling van goed en deel met het achtervoegsel -s

voor het grootste gedeelte, bijna alles, grotendeels

De regenplassen zijn goeddeels opgedroogd


inne

aan de binnenkant, aanwezig, binnen, binnenin, erbinnen, erin, in, intern, naar binnen


vanwaaruit

samenstelling van van en waaruit
samenstelling van van, waar, en uit

Het gezin is de basis vanwaaruit ouders en kinderen in hun sociale omgeving functioneren.


langszij

Na een lange inhaalrace kwam de hardloper toch weer langszij.

De politie te water kwam langszij het gestrande schip


kriskras

In de betekenis van ‘bijwoord van richting: in alle richtingen’ voor het eerst aangetroffen in 1902

Met de tienertoerkaart konden we kriskras door Nederland reizen.

Alles lag kriskras door elkaar.


klip-en-klaar

(samenkoppeling) Een-op-een-vertaling van de Duitse uitdrukking klipp und klar

klipp und klar

zo duidelijk dat een misverstand uitgesloten is

zo duidelijk dat elk misverstand uitgesloten is

In het contract staan de afspraken klip-en-klaar op papier.


bovenin

Hij sliep bovenin de toren van het kasteel.

Binnen had ik een zee van ruimte waardoor ik mijn rugzak ‘s nachts bij de hand had en mijn sokken zelfs konden drogen aan een waslijn bovenin.

Tim Voors
 “Alleen, De Pacific Crest Trail te voet van Mexico naar Canada”, eBook: Mat-Zet bv, Soest (2018), Fontaine Uitgevers


ubehjælpelig

Deens bijvoeglijk naamwoord em bijwoord met het voorvoegsel u- en met het achtervoegsel -lig


ubehjælpeligt

Bijwoord met het voorvoegsel u-, met het achtervoegsel -lig en met het achtervoegsel -t


dafke

Dat nam soms vormen aan die wij vandaag misschien met een glimlach een beetje als dafke (lekker toch) optreden zien.


linksboven

Hij heeft linksboven zijn adres geschreven.


lou

via Jiddisch van Hebreeuws לֹא "niet, nee"


reprodukovatelně

Afgeleid van het bijvoeglijk naamwoord reprodukovatelný met het achtervoegsel -ě


skokově

Afgeleid van het bijvoeglijk naamwoord skokový met het achtervoegsel -ě


frá

Afkomstig van de Oudnoordse woorden frá, dat van het Protogermaanse woord *fram komt


terzijde

De terzijde gemaakte opmerking moet je niet serieus nemen.

Terzijde verhief een heraut zijn stem tot het opperste bereik en schalde: `Uit het rijk van Dahaut drie hoogst nobele personagiën! Hun staat en stand zijnde: Hertog Lenard van Mech! Hertog Milliflor van Cadwy en Josselm! Markies Imphal van de Keltische Mark!' Koning Casmir trad naar voren.

Jack Vance
 “Lyonesse: De tuin van Suldrin” (1984), Uitgeverij Meulenhoff , ISBN 9029015152

De huisarts stond zijn patiënten terzijde in moeilijke tijden.

Willem Post van Clingendael verwacht dat Obama een belangrijke rol als strateeg zal vervullen tijdens de campagne, en – indien Biden wordt gekozen – hij de nieuwe president met raad en daad terzijde zal staan.

Theo Koelé
 “De maat is vol, Obama keert zich tegen zijn opvolger Trump” (4 juni 2020), de Volkskrant


tegenop

Hij zag de hoge muur; daar kon hij niet tegenop.

ergens tegenop zien: vrezen dat iets heel moeilijk, pijnlijk of vervelend zal zijn

Daar zag ik best tegenop, maar gek genoeg had ik er ook zin in omdat ik wilde zien wat het met me zou doen.


bovenaf

De geschoolde schoonmaker maakte het huis van bovenaf schoon.

De nieuwe nieuwe regels moeten van bovenaf in de organisatie tot onderaan bekend worden gemaakt.


onderaf

De slecht geschoolde schoonmaker maakte het huis van onderaf schoon, terwijl je juist van bovenaf moet beginnen.

De nieuwe nieuwe regels moeten van onderaf in de organisatie tot bovenaan bekend worden gemaakt.


a vista

Als het stuk niet al te moeilijk was kon hij a vista pianospelen.

Hij betaalde de wissel a vista.


iel

Ĉu mi povas iel helpi vin?

Kan ik je op een of andere manier helpen?


d.d.

Maarten Mourik was helemaal geen monarchist zoals hij in een brief aan het Nieuw Republikeins Genootschap d.d. 5 december 2000 duidelijk liet blijken.

Weblink bron
Paul van der Heijden
 “In memoriam Mourik” (10 oktober 2002) op nrc.nl


aan den lijve

direct uit persoonlijke, negatieve ervaring

Alles wat maar mis kan gaan en tegen kan zitten, heeft hij bij voortduring aan den lijve ondervonden.

Belgische economie voelt oorlog in Oekraïne aan den lijve: loonkosten dreigen "ongezien" te stijgen.


aan weerszijden

Aan weerszijden van de grens staat een grenskantoor.


norðan

vanuit het noorden (gebruikt in uitdrukkingen)


handenvol

Ik deed mijn leren handschoenen aan, trok het onkruid met handenvol uit en gooide het achter me op het pad.

Weblink bron
Nicolien Mizee
 “Vals beschuldigd” (6 augustus 2021) op nrc.nl

Hij is een van mijn trouwste vrienden, maar die aardigheid en loyaliteit kosten blijkbaar ook handenvol tijd wanneer het griepseizoen is aangebroken.

Weblink bron
Ellen Deckwitz
 “Vriendschapstaks” (16 januari 2020) op nrc.nl

De rechter heeft er vaak handenvol werk aan.

Weblink bron
Wilma van Hoeflaken
 “Hooglopende ruzie over de erfenis” (28 maart 2009) op nrc.nl


onwijs

In de betekenis van ‘erg goed’ voor het eerst aangetroffen in 1985

antoniem van wijs met het voorvoegsel on-

Dat is een onwijs gaaf plan.

Dat is een onwijs slimme opmerking.


elektrostaticky

Afgeleid van het bijvoeglijk naamwoord elektrostatický met het achtervoegsel -y


radiálně

Afgeleid van het bijvoeglijk naamwoord radiální met het achtervoegsel -ě


oboustranně

Afgeleid van het bijvoeglijk naamwoord oboustranný met het achtervoegsel -ě


på öret

Samenstelling van het Zweedse voorzetsel på en het Zweedse zelfstandige naamwoord öret (bepaalde vorm nominatief enkelvoud van öre)


på timmen

Samenstelling van het Zweedse voorzetsel på en het Zweedse zelfstandige naamwoord timmen (bepaalde vorm nominatief enkelvoud van timme)


gemakkelijkheidshalve

Afgeleid van gemakkelijkheid met het achtervoegsel -halve en met het invoegsel -s-.

voor het gemak, om het zichzelf makkelijker te maken

In het volgende voorbeeld laten we dit gemakkelijkheidshalve buiten beschouwing.


eenvoudigheidshalve

Afgeleid van eenvoudigheid met het achtervoegsel -halve en met het invoegsel -s-.

In dit verslag verwijzen we met 'hij' eenvoudigheidshalve naar mannelijke en vrouwelijke personen.


billijkheidshalve

Afgeleid van billijkheid met het achtervoegsel -halve en met het invoegsel -s-.

De prijs van het apparaat werd billijkheidshalve aangepast aan de huidige situatie


i backspegeln

Frase van het Zweedse voorzetsel i en de Zweedse zelfstandig-naamwoordsvorm backspegeln (bepaalde vorm, gemeenschappelijk geslacht, enkelvoud van backspegel)


på grund av

Samenstelling van het Zweedse woorden på (voorzetsel), grund (zelfstandige naamwoord) en av (voorzetsel)

vanwege, door, doordat, op grond van, wegens

På grund av släckningsarbetet är det väldigt halt på vägen.

Op grond van brandbestrijding is het erg glad op de weg.


spektroskopicky

Afgeleid van het bijvoeglijk naamwoord spektroskopický met het achtervoegsel -y


unschuldich

Afleiding van het Pennsylvanis-Duitse zelfstandige naamwoord Unschuld zn met het voorvoegsel un- en met het achtervoegsel -ich

/ ˈʊnʃʊldɪç /


вещо

een naam voor huishoudelijk gebruik, kleding, ondergoed, accessoires voor persoonlijk gebruik: een voorwerp, een ding


asjeblieft

als beleefde aandrang bij een verzoek of versterking bij een bevel


vackert

fijn, fraai, lekker, leuk, mooi, prettig


български

bg-български.ogg


eropaf

Hij trok zijn stoute schoenen aan en ging eropaf.


'r

[voornaamwoord] (verkorting) van haar
[bijwoord] (verkorting) van er

Wat voor pruiken ze opzette, zwart of rood, welke hoeveelheden schmink ze misbruikte - 'r was met Joséfien geen eer in te leggen.


definitivně

Afgeleid van het bijwoord definitivní met het achtervoegsel -ě


in elkaar

verbinding van het voorzetsel in en wederkerig voornaamwoord elkaar

Bij de rots vloeiden de rivieren in elkaar.

met een werkwoorden dat een opbouwend karakter heeft

Je kunt je eigen boot in elkaar lassen.

Hij prutste een maaltijd in elkaar.

Zij schroefde het uurwerk weer in elkaar.

Ik vraag me af hoe dat verhaal in elkaar steekt.

De kampeerders hielpen elkaar met het in elkaar zetten van de tent.

Kijk, hoe mooi een vlinder in elkaar zit.

met een werkwoord dat een afbrekend karakter heeft

Het slachtoffer is door de bende in elkaar geschopt.

Als je dat nog eens zegt, sla ik je in elkaar!

De flat is bij de aardbeving in elkaar gestort.

Waarom hebben jullie haar poppenhuis in elkaar getrapt?

Het kaartenhuis is in elkaar gevallen.

Die krotten zakken van ellende in elkaar.

met een werkwoord dat samendrukken betekent

Hij drukte het blikje in elkaar en gooide het in de afvalbak.

Doordat we pas veel later aankwamen, werd het hele programma in elkaar gepropt.


of zo

verbinding van of vw en zo bw , geschreven met een spatie volgens spellingregel 6.B, op te vatten als (verkorting) van "of zoiets"

Naast deze specifieke betekenissen kunnen "of" en "zo" ook in hun gewone betekenissen direct na elkaar voorkomen.

dan wel iets vergelijkbaars
Geeft aan dat er naast het genoemde nog meer mogelijkheden zijn, zonder die te noemen of precies te kennen

We kunnen op vakantie naar Frankrijk, Duitsland of Spanje of zo.

Dat hij nu voor de meervoudige strafkamer zit vindt hij „zwaar overdreven. Ik ben geen pyromaan of zo”.

Weblink bron
Folkert Jensma
 “Anthony mag en kan met vuur omgaan” (31 oktober 2021) op nrc.nl

„Wat is er nou gebeurd?”, Ava praatte in een hoog tempo, alsof alles wat ze in een paar weken had opgespaard in één keer eruit moest. „Jullie zijn net getrouwd. En jij zat bij een chick thuis, na die fokking avondklok waar niemand die ik ken zich nog aan houdt? Denk je dat je weer jong bent of zo? Of denk je dat die chick kunstjes kan opvoeren waar mijn moeder te oud voor is? Probeert die chick jou niet gewoon te playen?”

Weblink bron
Robert Vuijsje
 “‘Denk je dat je weer jong bent of zo?’, vroeg ze” (3 maart 2021) op nrc.nl


op tijd

op het moment dat is afgesproken of dat het meest geschikt is

Hij was oprecht van plan om deze keer wel op tijd te komen.

Pokerspelers moeten één ding goed kunnen: op tijd stoppen. Duke leerde met vallen en opstaan hoe dat moest: nooit langer dan acht uur spelen en de neiging onderdrukken om door te spelen als je verlies lijdt.

Weblink bron
Stine Jensen
 “Weten wanneer je moet stoppen is een kunst” (26 januari 2023) op nrc.nl

Prachtig als alle onderdelen voor bijvoorbeeld een auto van over de hele wereld precies op tijd worden aangeleverd.

Weblink bron “In een wereldeconomie van ieder voor zich is elk land straks slechter af” (21 januari 2023) op nrc.nl

De patiënt had beloofd op tijd zijn arts te waarschuwen als de klachten niet minder werden.

Hij kwam net op tijd in het ziekenhuis om afscheid te kunnen nemen van zijn stervende moeder.

In 2022 kwamen minder treinen op tijd aan dan vorig jaar en hadden minder treinreizigers een zitplaats in de spits.

Weblink bron “In 2022 minder treinen op tijd dan jaar ervoor” (20 december 2022) op nrc.nl


uden

Afkomstig van het Oudnoordse woord útan
Afleiding van het Deense bijwoord ud


half en half

vaste verbinding van half (bijvoeglijk naamwoord), en (voegwoord) en half (bijvoeglijk naamwoord)

Ik kan u maar zo half en half volgen.

met gelijke hoeveelheden van twee verschillende bestanddelen

Ik geef mijn kat om te wennen nu het nieuwe voer half en half gemengd met het oude.

met een houtverbinding waarbij twee even dikke stukken hout haaks met elkaar worden verbonden door van beide voor een precies even groot deel de helft van de dikte te verwijderen, zodat ze in elkaar passen

De planken worden half en half op elkaar gekeept.


spoorslags

In de betekenis van ‘bijwoord van tijd: in allerijl’ voor het eerst aangetroffen in 1599

samenstellende afleiding van spoor (punt of wieltje aan de hiel van een rijlaars) en slag (zelfstandig naamwoord) met het achtervoegsel -s

Als ik ziek ben, komt ze spoorslags op bezoek.


onderdeks

samenstellende afleiding van onder (voorzetsel) en dek (zelfstandig naamwoord) met het achtervoegsel -s

beneden het scheepsdek, de vloer die een schip van boven afsluit

De bootsman heeft onderdeks de leiding van het opnieuw stouwen van de lading die, nu een gedeelte is verwijderd, onderweg niet mag gaan schuiven.


binnengaats

samenstellende afleiding van binnen (voorzetsel) en gat (zelfstandig naamwoord) met het achtervoegsel -s

in een riviermonding of zeegat, waar zeeschepen meer beschutting vinden

Dankzij de steun van Koning Willem I en met financiële middelen van de regering bouwde de NSBM voor eigen rekening de Hercules, een stoomsleepboot voor gebruik binnengaats die in bijzondere gevallen ook bruikbaar was op zee.

Binnengaats delen zij hun politieke positie met het steeds groeiende segment van burgers dat de overheid argwanend gadeslaat of dat eenvoudigweg niet meer wordt bereikt.


benedendijks

samenstellende afleiding van beneden (voorzetsel) en dijk (zelfstandig naamwoord) met het achtervoegsel -s

Soms werd een van de schuren op de dijk gebouwd, terwijl de boerderij zich benedendijks bevond, zoals bij Dorpsstraat 61 (…).


benedenstrooms

samenstellende afleiding van beneden (voorzetsel) en stroom (zelfstandig naamwoord) met het achtervoegsel -s

verder in de richting waar het water heenloopt

Dank zij deze sprengen kreeg de Renkumse beek uiteindelijk het gewenste watervolume, en konden een paar kilometer benedenstrooms een paar papiermolens worden aangedreven.


blootshoofds

In de betekenis van ‘met onbedekt hoofd’ voor het eerst aangetroffen in 1698

samenstellende afleiding van bloot (bijvoeglijk naamwoord) en hoofd (zelfstandig naamwoord) met het invoegsel -s- en met het achtervoegsel -s

zonder hoed of ander kledingstuk dat het hoofd bedekt

Maria deed haar hoofddoek af, waste zich en blootshoofds, de mouwen van haar hemd opgerold tot aan haar ellebogen, maakte ze koffie.


heelhuids

samenstellende afleiding van heel (bijvoeglijk naamwoord) en huid (zelfstandig naamwoord) met het achtervoegsel -s

Urenlang vuurde men in het duistere Middelburg kanonschoten op het huis van Steveninck af, die met zijn geweer bleef terugvuren, totdat hij het moest opgeven en wonder boven wonder heelhuids wist te ontkomen.

Ik zat niet op de Everest en ging ervan uit heelhuids weer thuis te komen, maar ik was me er wel van bewust dat ik dwars door de wildernis liep en dat er reële risico’s aanwezig waren. Elk jaar verongelukken er gemiddeld 3 hikers op de PCT.


versus

voltooid deelwoord van vertere "wenden, keren"

gekeerd tegen, gewend naar, in de richting van


grensloos

afgeleid van grens met het achtervoegsel -loos

In aansluiting bij de krasse termen die Thorbecke in de Kamer had gebezigd trok Brouwer tegen Van Halls ‘parasitische politiek’ van leer met een felheid die zelfs mederedacteuren gnuivend als ‘grensloos brutaal’ beschouwden.


binnenstijds

samenstelling van binnen en tijd met het invoegsel -s- met het achtervoegsel -s


beverig

afgeleid van de stam van beven met het achtervoegsel -erig

Het klinkt slap en beverig als ik het zo zeg, maar ik ben nu eenmaal een overlevende van toen.


frykteleg

Afkomstig van het Nederduitse bijvoeglijke naamwoord fürchterlich

Nynorsk bijvoeglijk naamwoord en bijwoord met het achtervoegsel -leg

afgrijselijk, afschuwelijk, bang, buitengewoon, ontstellend, ontzettend, ontzagwekkend, schrikbarend, verschrikkelijk, vreselijk

onbevreesd, onversaagd, onverschrokken, onvervaard, onwrikbaar

vóór bijwoorden staand, als versterking gebruikt


fryktelig

Afkomstig van het Duitse bijvoeglijke naamwoord fürchterlich

Noors bijvoeglijk naamwoord en bijwoord met het achtervoegsel -lig

voor bijwoorden staand, als versterking gebruikt


skrøpelig

Verwant met het Oudnoordse bijvoeglijke naamwoord skrjúpr

Noors bijvoeglijk naamwoord met het achtervoegsel -lig

/ ˈskɾøːpəlɪ /


schrikwekkend

samenstelling van schrik zn en wekkend ww

De dominee keek bezorgd naar de schrikwekkend lege kerk.


nysgjerrig

Afkomstig van het Nederduitse bijvoeglijke naamwoord nisgirig; verwant met het Duitse bijvoeglijke naamwoord neugierig

Samenstelling van de Noorse bijvoeglijke naamwoorden ny (verouderde genitiefvorm: nys) en gjerrig met het achtervoegsel -ig

bemoeiziek, bemoeizuchtig, indiscreet, nieuwsgierig


yep

Ja... Drinken, dat is oké, nu. Is daarbinnen een tap open? - ‘Yep’.


yep

van yeah met toevoeging van een p-klank, vergelijk nope


schrikbarend

drukt een onprettige schok uit, wat soms voor een ironisch effect gebruikt wordt

(…) jammer is het wel dat de uitvoering ervan zo schrikbarend suf moet zijn.


forferdelig

Afkomstig van het Noorse werkwoord forferde met het voorvoegsel for- en met het achtervoegsel -lig

/ fɔɾˈfæɾdəlɪ /

afgrijselijk, afschuwelijk, buitengewoon, danig, erg slecht, ontstellend, ontzagwekkend, ontzettend, schrikbarend, verschrikkelijk, vreselijk


vis-à-vis

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘voorzetsel’ voor het eerst aangetroffen in 1776

direct tegenover elkaar, met de gezichten naar elkaar toe

Zij zaten een uur lang vis-à-vis, maar spraken geen woord met elkaar.


dokořán

wijd open; met betrekking tot bijvoorbeeld ramen of monden


in dubio

Aan het Latijn ontleende woordcombinatie, in de betekenis van ‘in twijfel’ voor het eerst aangetroffen in 1638


staccato

Leenwoord uit het Italiaans, in de betekenis van ‘bijwoord: kort aangehouden (van noten)’ voor het eerst aangetroffen in 1772

afkomstig van het italiaanse staccare = losmaken

het kort en niet verbonden spelen van muzieknoten, niet vloeiend maar houterig bewegen

Heel soms baadt het podium in het licht en stellen de dansers zich in een rij op voor een synchrone choreografie van staccato krampende en stuiptrekkende bewegingen.

'Hier moeten we absoluut gelijk zijn.' Hij wees op een staccato passage in het allegro giocoso van Brahms' vioolconcert in D groot.


omstebeurt

Daarna maken we tweetallen en lopen omstebeurt met de ander op ons rug de dijk weer op. „Je draagt nu 80 kilo botten, hè”, zegt de jongen die ik draag bemoedigend. Hijgend kom ik boven.


dariwwer

Afleiding van het Pennsylvania-Duitse bijwoord iwwer

Duits: darüber
Engels: about that, over that


qu’

(verkorting) van que voor een woord dat in de uitspraak met een klinker begint


buitenslands

samenstelling van buiten vz en land zn met het invoegsel -s- met het achtervoegsel -s; in feite is de -s in beide gevallen het restant van een vroegere bezitsvorm waarmee een plaatsbepaling werd aangegeven, dus: "buiten van het land" (genitivus loci)


veelszins

samenstelling van veel en zin met het invoegsel -s- met het achtervoegsel -s


al dente

Leenwoord uit het Italiaans, in de betekenis van ‘beetgaar (van deegwaren)’ voor het eerst aangetroffen in 1984

Kook de pasta in ruim gezouten water in enkele minuten al dente.


til salgs

Samenstelling van de Noorse woorden til en salgs


til sals

Samenstelling van de Nynorske woorden til en sals


midscheeps

samenstelling van mid zn en schip met het achtervoegsel -s met klankverandering i - ee (IPA: /ɪ/ -/e/)

Volgens getuigenverklaringen was de ramp begonnen met een krachtige explosie midscheeps aan boord van de jager HMS Gôteborg.

Jan Guillou (vert. Bart Kraamer)
 “Kop in het zand” (2015), Uitgeverij Prometheus , ISBN 9789044628142


saalangt

verouderde spelling of vorm van så langt tot 1948


houtje-touwtje

ˌhɑucəˈtɑucə


hjertelig

Afkomstig van het Oudnoorse bijvoeglijke naamwoord hjartaligr met het achtervoegsel -lig


hjarteleg

Afkomstig van het Oudnoordse bijvoeglijke naamwoord hjartaligr met het achtervoegsel -leg


zwart-op-wit

Ik wil dit wel graag zwart-op-wit hebben!

Bornerbroeker Jan Bartels toont het document met brisante inhoud. Voor hem is het nu zo klaar als een klontje. „Het móest de gekozen variant worden. Nu het hier zwart-op-wit staat, is het klip en klaar. Alles was voorgekookt. Het is van de zotte”, foetert de voorzitter van Dorpsbelangen Bornerbroek.

Weblink bron
Henk Bouwhuis
 “Explosief document sterkt vermoedens Bornerbroek: ‘Zie je wel, de rondweg om Zenderen is doorgestoken kaart’” (29-06-2022), Tubantia


aanbodgericht

samenstelling van aanbod zn en gericht ww

op een wijze die bepaald wordt door wat beschikbaaris

Zelfsturende auto’s. Elektrische fietsen. „We zien al jaren een daling in het aantal busreizigers, hoe zeer iedereen ook z’n best doen bussen luxer en aantrekkelijker te maken”, vertelt de Gelderse gedeputeerde Conny Bieze (VVD). „Wat we dus moeten doen, is minder aanbodgericht denken en alleen rijden als er vraag is. We moeten pas gaan rijden, bijvoorbeeld, als een zestigplusser een bus bestelt om morgen haar zus in een andere stad te bezoeken.”


recht-toe-recht-aan

(samenkoppeling) van recht, toe, recht en aan


små

Samenstelling van het Oudnoordse bijvoeglijke naamwoord smár


geschdrowed

Engels: yesterday evening, yesterday night

Geschdrowed hawwich mei gude Freind in Michigan uffgerufe.

Gisteravond heb ik mijn goede vriend in Michigan opgebeld.


darich

: es Yaahr 1999 ...
: throuhout the year 1999 ...

Duits:
** vollkommen
** darrich un darrich: durch und durch, ganz und gar

Engels:
** throughout
** darrich un darrich: thoroughly


heidesdaags

Afkomstig van Duits: heutigentags bw ; 'daags' is een overblijfsel van het gebruik van de genitief van Daag zn

Samenstelling van heutig bw "huidig" en daags bw "daags" met het invoegsel -en- met de woorduitgang -s

heden, heden ten dage, tegenwoordig, thans, vandaag

Well, heidesdaags iss sell net meh die Ruul.

Nou ja, vandaag is dit niet langer de regel.


ietsje

Het nettoloon gaat eerst omhoog, dan weer ietsje omlaag...


droit

via Oudfrans van Latijn directus "in rechte lijn"


gelijkop

onderling steeds dezelfde voortgang vertonend, zonder voorsprong of achterstand

De tekst in het handschrift uit Douai loopt grotendeels gelijkop met die in de druk uit 1531.

Laten we liefde gelijkop schenken, voor ieder, als het grootste dagelijks wonder: heb een ieder lief.

Cinq contre six is, niet gelijkop spelen maar met een zeker voordeel.


norsky

Afgeleid van het bijvoeglijk naamwoord norský met het achtervoegsel -y

Noors; met betrekking tot het land Noorwegen

Noors; met betrekking tot het volk de Noren

Noors; met betrekking tot de taal het Noors


nizozemsky

Afgeleid van het bijvoeglijk naamwoord nizozemský met het achtervoegsel -y

Nederlands; met betrekking tot het land Nederland

Nederlands; met betrekking tot het volk de Nederlanders

Nederlands; met betrekking tot de taal het Nederlands


německy

Afgeleid van het bijvoeglijk naamwoord německý met het achtervoegsel -y

Duits; met betrekking tot het land Duitsland

Duits; met betrekking tot het volk de Duitsers

Duits; met betrekking tot de taal het Duits

Mluvíte německy?


vóór

beklemtoonde schrijfwijze van voor, met klemtoontekens op beide o's volgens spellingregel 5.A

voor, met nadruk op de tegenstelling met een ander zinsdeel of een eerdere uitspraak

Ze staan niet 2-0 achter, maar 2-0 vóór!

Hij houdt niet zo van vliegreizen, maar toen we naar Bali konden, was hij vóór.

voor, met nadruk, om een andere mogelijke betekenis van "voor" die nooit beklemtoond wordt, uit te sluiten

Hij ging er vóór liggen.

dat wil zeggen: "hij keerde zich ertegen",

te onderscheiden van Hij ging er voor liggen, "Hij nam daartoe een liggende houding aan"

of Hij ging ervoor liggen, "Hij legde zich aan de voorkant daarvan neer".


liederlijk

Leenwoord uit het Duits, in de betekenis van ‘losbandig’ voor het eerst aangetroffen in 1709

van het Duits (met het achtervoegsel -lijk)


los van elkaar

vaste verbinding van los (bijwoordelijk gebruikt bijvoeglijk naamwoord), van (voorzetsel) en elkaar (wederkerig voornaamwoord)

zonder onderling verband, zonder oorzakelijke samenhang


au sérieux

au sérieux (afbreking leidend tot een of twee tekens aan het eind van een regel wordt ontraden)

Deze opmerking past helemaal niet in ons staatsbestel en was misschien ook niet helemaal au sérieux bedoeld, maar het geeft wel de frustratie weer: bestuurders hebben het gevoel dat in grotere mate dan vroeger de moeilijke beslissingen genomen moeten worden door de rechter.

Ze namen hun moeilijke taak heel au sérieux, op elk detail werd gelet.


overnieuw

ontstaan als contaminatie van over en opnieuw en daarom door sommigen als stijlfout beschouwd, anderen vatten het op als een stijlfiguur om extra nadruk op de herhaling te leggen

Zij zocht niet eens wat er gedaan moest worden, maar zij greep alles aan wat voor haar hand lag, waste, wreef, poetste, streek, vouwde, droeg volle of lege kannen en rommelde hier en daar, pratend, zingend, roepend, en deed alles weer overnieuw, allemaal dingen, die haar ouders nutteloos schenen.


daarzo

Dat is een kaaiman daarzo!

Zó dat alle glans daarzo, net als toen gisteren, opnieuw bij hem verbleekte!


gelijkelijk

afgeleid van gelijk met het achtervoegsel -lijk met het invoegsel -e-

Iedere Nederlander heeft gelijkelijk recht de leden van algemeen vertegenwoordigende organen te verkiezen alsmede tot lid van deze organen te worden verkozen, behoudens bij de wet gestelde beperkingen en uitzonderingen.(Grondwet Artikel 4)


alledag

gewoon, niet bijzonder, steeds terugkerend

Wij leven in een welvarend en aantrekkelijk land, ook in vergelijking met andere landen, en beschikken over goede voorzieningen, een goede infrastructuur en een sterke rechtsstaat. We hebben heel veel om trots op te zijn en op verder te bouwen. Tegelijkertijd zijn in de maalstroom van alledag onrust en onbehagen kenmerken van deze tijd.

Ze geeft onze gesprekken inhoud door op een vrolijke manier over het leven van alledag te keuvelen.

Anya Niewierra
 “Het dossier” (2017), Luitingh-Sijthoff , ISBN 9789021042503


vroegtijdig

Samenstellende afleiding van vroeg en tijd met het achtervoegsel -ig

eerder dan gewoonlijk; eerder dan de bedoeling was

Hierdoor moest hij al na een aantal dagen vroegtijdig de trail verlaten om te rusten en zijn voet te laten helen.


erachteraan

vervangt *achter hem aan, *achter ze aan

Toen hij de dief zag ging hij er meteen achteraan.

Bij het zien van de vernielzuchtige jongens ging hij er direkt achteraan.


nachtelijks

[bijwoord] afgeleid van nachtelijk met het achtervoegsel -s

[bijvoeglijk naamwoord] nachtelijk met de uitgang -s

Ik sliep nachtelijks naast Sander.

Dit bracht hem daadwerkelijk dagelijks en nachtelijks in contact met klassebewuste arbeiders, niet alleen op zijn werk, maar ook aan de IJkaden en op de Tolhuispont die hem, voor zijn baan, overzette naar datzelfde Amsterdam-Noord waar hij ook zijn jonge jaren tussen arbeiderskinderen had doorgebracht.


za

On jest jeszcze bardzo za mały żeby interesować się piłką

Hij is nog te klein dat hem de bal interesseert.


ter bevoegde plaatse

vaste verbinding van ter (voorzetsel), bevoegde (bijvoeglijk naamwoord) en plaats (zelfstandig naamwoord) met de uitgang -e van de datief

Het woord "ter" is een samentrekking van het voorzetsel "te" en "der", de datief van het lidwoord de. De naamwoorden die bij het voorzetsel "te" horen, stonden vroeger in de datief. In de meer archaïsche vorm wordt daarom ook het bijvoeglijk naamwoord "bevoegd" verbogen. Als de zinsnede is afgeleid van "bevoegde plaats", zonder bepaald lidwoord, is de vorm met "te" juist: daarmee wordt dan aangegeven dat er niet naar een bepaalde instantie of plaats wordt verwezen.

door of bij de instantie die erover gaat


alsdan

… edoch van af den eersten Januarij duizend acht honderd zes en twintig alleen door dat Gouvernement worden belast, tot wiens Souvereiniteit deze percelen alsdan zullen behooren.

Weblink bron “Grenstractaat tussen het Koninkrijk der Nederlanden en het Koninkrijk Hannover, Meppen, 02-07-1824” (1824), wetten.nl


eenvoudigweg

afgeleid van eenvoudig met het achtervoegsel -weg

eenvoudig, gewoon, helemaal, kortweg, gewoonweg

Geef het maar toe, je had het eenvoudigweg verkeerd gezien.


eromtrent

Toch vonden de uitgevers het (terecht) zinvol om het handschrift en de reeds vergaarde kennis eromtrent in de openbaarheid te brengen.


zwaor

't Is een zwaor uut-evoerd metalen (gietiezer, staol) blokke op een vootstuk.

Het is een zwaar uitgevoerd metalen blok op een voetstuk.


stijfjes

afgeleid van stijf met het achtervoegsel -jes

Naar haar gevoelige betoog bedankte hij haar stijfjes voor haar zienswijze."


frisjes

afgeleid van fris met het achtervoegsel -jes

Toen de zon onder was gegaan, werd het aan het strand frisjes.


rechtsom

in een rondgaande beweging met de klok mee; naar rechts bewegend in een cirkel, bezien vanuit het middelpunt


linksom

in een rondgaande beweging tegen de klok in; naar links bewegend in een cirkel, bezien vanuit het middelpunt


laatstelijk

afgeleid van laatst met het achtervoegsel -lijk met het invoegsel -e-


daaromtrent

over dat onderwerp, met betrekking tot die gegevens

Daaromtrent werd geen besluit genomen.

Toen ik de meetresultaten van uw onderzoek las, verbaasde ik mij daaromtrent.

De eigen slotkerk was het enige wat in aanmerking kwam, sinds driehonderd jaar of daaromtrent.


fajn

Měj se fajn!


fenomenálně

Afgeleid van het bijvoeglijk naamwoord fenomenální met het achtervoegsel -ě


pü

O isch pü inalt qe éu.


adagio

Leenwoord uit het Italiaans, in de betekenis van ‘bijwoord: bedaard’ voor het eerst aangetroffen in 1772

in een rustig tempo gespeeld, ongeveer 66 tot 76 tellen per minuut

Heeft een danser een goede technische uitleg waarom er adagio gedanst wordt waar Tsjaikovski moderato heeft voorgeschreven dan kan ik daar begrip voor opbrengen.


adagio

[bijwoord en zelfstandig naamwoord 1] samenstelling van ad agio "op z'n gemak"

[zelfstandig naamwoord 2] van Latijn adagium "stelregel"


drommels

In de betekenis van ‘tussenwerpsel: bastaardvloek’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1682

Jij weet drommels goed wat hier de regels zijn.


backstage

van Engels backstage; sinds eind 20e eeuw bekend in het Nederlands

achter de schermen, niet zichtbaar voor het publiek

Er is backstage geen plaats meer waar de artiesten tot rust kunnen komen, zegt de woordvoerder. Overal zijn bijvoorbeeld cameramensen van de EBU die de sociale-mediakanalen vullen.

Weblink bron
Naïm Derbali & Wilfred Takken
 “Onderzoek naar songfestivalincident Joost Klein gestopt om gebrek aan bewijs” (12 augustus 2024) op nrc.nl

Een model wacht backstage voor deelname aan de Inclusion modeshow in Cali, Colombia.

Arjan de Jongh
 “Modeshow die afwijkt van de norm” (11 november 2016), (fotobijschrift) op nrc.nl


crescendo

Leenwoord uit het Italiaans, in de betekenis van ‘bijwoord: toenemend in sterkte’ voor het eerst aangetroffen in 1772

Deze passage moet crescendo worden gespeeld om zo het naderend onheil uit te drukken.

Na een moeilijke periode lopen de zaken nu weer crescendo.


slapjes

afgeleid van slap met het achtervoegsel -jes

Een suffe wind deed loof en twijgen slaapverwekkend deinen en schommelen; vogels murmelden slapjes, als van warmte verdoofd.


stapvoets

Samenstellende afleiding van stap en voet met het achtervoegsel -s


schuins

afgeleid van schuin met het achtervoegsel -s

De lamp hangt ( of staat) scheef (schuins of voorover)


koeltjes

[bijvoeglijk naamwoord], [bijwoord]: koel met het achtervoegsel -tjes

[zelfstandig naamwoord]: koeltje met uitgang -s

met een merkbaar gebrek aan enthousiasme of genegenheid

Hij was heel erg verliefd, maar zij reageerde koeltjes op zijn pogingen contact te leggen.

De doelman zei koeltjes dat het nu eenmaal bij zijn werk hoorde om strafschoppen te stoppen.


binnendoor

via een binnenweg of een doorgang binnenshuis


voorlangs

Is het je weleens opgevallen dat er mensen zijn die de toiletrol voorlangs ophangen en mensen die dat achterlangs doen?


mijns weegs

(verouderd) vaste verbinding, genitief van "mijn weg", waarbij de stamklinker van het zelfstandig naamwoord wordt verlengd en dit evenals het bezittelijk voornaamwoord de uitgang -s krijgt: weegs en mijns, vergelijk zijns weegs en mijns inziens

Mijn handen lieten de ketting vieren en ik heb, zacht vloekend tegen de orgelman, mijn fiets ter hand genomen en ben met geheven hoofd mijns weegs gegaan, verre van de Beurspassage, waar ik tot de dag van vandaag geen voet meer heb gezet.

Toen wij uit de koepel kwamen, gingen de vier anderen naar Salamis en haalden Leon, maar ik ging mijns weegs naar huis.

zelfstandig verder in ontwikkeling of gedrag

Nordholt ging zijns en ik mijns weegs. Zijn naam pronkte veelvuldig boven artikelen in de Telegraaf, terwijl mijn naam onder offertes kwam te staan.

Als jullie nou werkelijk geen responsfactor willen bepalen, dan ga ik mijns weegs om die voor mezelf te meten.


staandsvoets

samenstelling van staand en voet met het invoegsel -s- met het achtervoegsel -s


kopje-onder

Zij vielen uit de boot en gingen kopje-onder


daarenboven

In de betekenis van ‘onderschikkend voegwoord’ voor het eerst aangetroffen in 1569


uptempo

Ik ben bang dat mijn teksten vrijblijvender worden als ik snel zing. Daarom wordt dat mijn doel voor het komende jaar: ik wil leren om uptempo te zingen en toch waarachtig te klinken.

Weblink bron
Hester Carvalho
 “Celeste: ‘Ik ben meer zoon dan dochter van mijn vader’” (15 januari 2020) op nrc.nl


gevoeglijk

In de betekenis van ‘betamelijk, gepast’ voor het eerst aangetroffen in 1240

Naamwoord van handeling van het verouderde werkwoord gevoegen met het achtervoegsel -lijk

zonder probleem, zonder dat je de waarheid geweld aandoet

We kunnen Juliana's oorlogsredes dus gevoeglijk opvatten als haar eigen woorden, zij het dat ze die wellicht formuleerde in samenspraak met toenmalige medewerkers en huisgenoten. Het ligt bijvoorbeeld voor de hand dat de Amerikaanse echtgenote van secretaris Van Tets hielp met het Engels. Het in 1948 door de Nederlandse consul in Canada G.P. Luden geschetste beeld echter van de prinses die haar toespraken houdt vanaf een vodje papier in haar tas waarop ze onderweg haar aantekeningen heeft genoteerd, onderstreept hoezeer Juliana's woorden haar eigen woorden waren.

Het stereotype beeld van de vrome muzelman te paard, met in zijn rechterhand het zwaard en in de linker de Nobele Qur'an, kan gevoeglijk naar het rijk waar broodje aap gegeten wordt.


gevoegelijk

Naamwoord van handeling van het verouderde werkwoord gevoegen met het achtervoegsel -lijk met het invoegsel -e-

zowel gevoegelijk als gevoeglijk zijn correct maar de spelling gevoeglijk heeft de voorkeur.

We kunnen Juliana's oorlogsredes dus gevoeg(e)lijk opvatten als haar eigen woorden, zij het dat ze die wellicht formuleerde in samenspraak met toenmalige medewerkers en huisgenoten. Het ligt bijvoorbeeld voor de hand dat de Amerikaanse echtgenote van secretaris Van Tets hielp met het Engels. Het in 1948 door de Nederlandse consul in Canada G.P. Luden geschetste beeld echter van de prinses die haar toespraken houdt vanaf een vodje papier in haar tas waarop ze onderweg haar aantekeningen heeft genoteerd, onderstreept hoezeer Juliana's woorden haar eigen woorden waren.

Het stereotype beeld van de vrome muzelman te paard, met in zijn rechterhand het zwaard en in de linker de Nobele Qur'an, kan gevoeg(e)lijk naar het rijk waar broodje aap gegeten wordt.


abbasso

Abbasso il re!


zesvoud

afgeleid van zes met het achtervoegsel -voud

zesmaal, op zes manieren, in zes opzichten, in zes onderdelen

Gitaar, zedig en bezeten.
Gitaans en kerkplechtig. Spelers
Kwamen en gingen; vergeten
Rustte ze in stof, dagen, weken:
Een voorwerp van welgesneden
Hout, zesvoud besnaard, gebleven.


nieveranst

Als je de ganse dag iets hebt gezocht maar uiteindelijk met lege handen staat, zeg je: "Ik kan het nieveranst vinden".

(…) het waschgoed was ingehaald en de groenselbeddekes lagen nu schoon en proper; nieveranst dook nog vuilte uit de rulle zwarte aarde; 't was al zuiver gehakt en gerijfd door Basiel, die hovenier was van zijn stiel en vrijelijk en geern hier zijn kunsten verkocht.


daarzonder

zonder het genoemde of bedoelde (aanwijzend)


halfom

eten dat bestaat uit vergelijkbare hoeveelheid van twee verschillende etenswaar

drank die bestaat uit een mengsel van ongeveer gelijke hoeveelheden van twee andere dranken

om een tweeslachtig gevoel uit te drukken


botaf

onder omwegen of complimenten, kort en bondig, stellig, volstrekt


buitenom

om de buitenzijde van het beschouwde heen


ertussendoor

samenstelling van ertussen en door
samenstelling van er en tussendoor


eronderuit

samenstelling van eronder en uit
samenstelling van er en onderuit


foetsie

Leenwoord uit het Duits, in de betekenis van ‘weg’ voor het eerst aangetroffen in 1902

van Duits futsch "weg" of van Italiaans fuggi "vlucht!"

niet vindbaar op de verwachte plek, kwijt

Mijn gereedschapskist is foetsie.

Als je Karel zoekt dan heb je pech, die is foetsie.


moederziel

In Rio 2016 was Daria Klishina moederziel alleen, nu zijn ‘dopingvrije’ Russen al met negentien. Geen Russisch volkslied zal weerklinken, geen Russische vlag zal wapperen. En toch springt de verspringster Daria Klishina vandaag voor de wereldtitel voor Rusland, excuseer voor de Geautoriseerde Neutrale Atleten.

De 23-jarige Ashley Denise Attson duwde in september vorig jaar de buggy met haar kind de woestijn in en vertrok. Het dochtertje bevond zich moederziel alleen in een afgelegen gebied in de Navajo Nation, het grootste indianenreservaat in de Verenigde Staten. Vier dagen lang keek de vrouw niet naar haar kind om. Ze at ijs met vrienden en plaatste foto's van zichzelf op Facebook.


allsfatt

Es hot allsfatt Live Myusick gewwe.


glicklicherweis

Afleiding van het Pennsylvania-Duitse bijvoeglijke naamwoord glicklich, met het invoegsel -er- en met het achtervoegsel -weis

Engels: fortunately, luckily, happily, providentially

Glicklicherweis hot er "ya" gsaat!


ゆっくり

もっとゆっくり言ってください。


はっきり

先生の声がはっきり聞こえる.

Ik kan de stem van de leraar duidelijk horen.

この点をはっきりさせておきたい.


ongemeen

afleiding van gemeen met het voorvoegsel on-

versterking van het volgende bijvoeglijk naamwoord; heel erg

Een ongemeen boeiend spektakel was de eerste wedstrijd van het Canadese tweeluik niet. Al na zes kilometer ging een kwartet met daarin de Belgen Baptiste Planckaert (Katusha) en Tosh Van Der Sande (Lotto-Soudal) ervandoor.

Voorzitter Henk Nijhof van de raad van toezicht van het Rabotheater liet zich gisteren in deze krant in niet mis te verstane bewoordingen ongemeen kritisch uit over het college dat hij 'onbehoorlijk bestuur' verweet.


onhebbelijk

Leenwoord uit het Duits, in de betekenis van ‘onvriendelijk’ voor het eerst aangetroffen in 1393

afleiding van hebbelijk met het voorvoegsel on-

onhebbelijker (uninflected comparative)
onhebbelijkst (uninflected superlative)
onhebbelijke (inflected positive)
onhebbelijkere (inflected comparative)
onhebbelijkste (inflected superlative)
onhebbelijks (partitive positive)
onhebbelijkers (partitive comparative)

Sindsdien gedroeg Proto zich echt onhebbelijk. De doelman was ook niet meer geïnteresseerd in de teambuilding, want gisteren ging KVO raften op zee. Hij kampte ook met een zogezegde blessure. Die weerspannigheid kon geïnterpreteerd worden als een houding om een transfer naar Olympiakos te forceren. Alleen was de scout uit Athene toch niet zo onder de indruk geraakt van Proto en wilde de Griekse kampioen hem eigenlijk alleen nog overnemen als dat gratis kon.


ongenuanceerd

afleiding van genuanceerd met het voorvoegsel on-

ongenuanceerder (uninflected comparative)
ongenuanceerdst (uninflected superlative)
ongenuanceerde (inflected positive)
ongenuanceerdere (inflected comparative)
ongenuanceerdste (inflected superlative)
ongenuanceerds (partitive positive)
ongenuanceerders (partitive comparative)


ontzaglijk

afgeleid van ontzag met het achtervoegsel -lijk

Ik woon in een ontzaglijk groot huis.


onvergelijkelijk

afleiding van vergelijkelijk met het voorvoegsel on-

ˈɔɱvərɣəˌlɛikələk

zo verschillend van elkaar dat je ze eigenlijk niet met elkaar kunt vergelijken

„In de westerse wereld hebben jullie schaken, maar go is onvergelijkelijk veel subtieler en intellectueler.” Dat zegt de beste go-speler van de afgelopen tien jaar, de Zuid-Koreaan Sedol Lee. Toch is zelfs het millennia oude Aziatische bordspel go niet meer veilig voor de computer. Het computerprogramma AlphaGo heeft de eer voor het eerst een beroepsspeler, drievoudig Europees kampioen Fan Hui, te hebben verslagen. Het werd 5-0 voor de computer in een match van vijf wedstrijden.


aptanlangt

Samenstelling van het Oudnoordse zelfstandige naamwoord aptann en het Oudnoordse bijwoord langt


così

samenstelling van ecco en sì (uit Latijn eccum “daar is hij!” + sic “zo, aldus”)


すべて

我々の努力はすべてむだだった。


全て

我々の努力は全てむだだった。


いかが

そちらの天気はいかがですか。


全部

今のところ全部説明はできない。


どう

週末はどうだった。


どこ

どこに行くの。


すぐ

すぐ帰って来るよ。

recht, helemaal (duidt directie of locatie aan)

駅はすぐ近くです。


とても

今日はとても疲れました。


ex cathedra

afkomstig van het Latijn en letterlijk betekenend: 'vanuit de (pauselijke) zetel' .

met bindend gezag (van de paus) voor alle gelovigen

voor een groep mensen een bepaalde materie docerend


どうして

どうして笑っているの？


何で

何でわたしなの？


なんで

なんで聞くの？


pront

Van het Franse prompt, daarmee in een lichte verbastering feitelijk hetzelfde woord als prompt.

Euler begint vaak met een achtergrondvertelling van paintbrush, met daarbovenop talloze transparante lagen acryl. Voorstellingen lopen in elkaar op, verstoppen zich achter elkaar of springen pront op de voorgrond.


càit

Càit a bheil shibh a'dol?


dhachaigh

Bha iad anmoch gun tighinn dhachaigh.

Tha mi a' dol dhachaigh anis.


少し

少し考えさせて。

この地方には造り酒屋が少しある。

Er zijn een paar sakebrouwerijen in de buurt.


uvanleg

Afkomstig van het Oudnoordse woord vanaligr

Afleiding van het Nynorske zelfstandige naamwoord vane met het voorvoegsel u- en met het achtervoegsel -leg

/ ʉˈʋɑːnləɡ /


あそこ

daar (ver weg van de spreker en de luisteraar)

彼らはあそこに住んでいる。


uhøfleg

Afleiding van het Nynorske zelfstandige naamwoord hoff met het voorvoegsel u- en met het achtervoegsel -leg

/ ʉˈhœfləɡ /


あんまり

niet vaak, niet erg, veel, helemaal niet

父はあんまり果物を食べません。


余り

父は余り果物を食べません。


あまり

父はあまり果物を食べません。


a-rithist

Can sin a-rithist!


idem dito

vaste verbinding van idem (bijwoord) en dito (bijwoord) ; in de 18e eeuw wordt in opsommingen soms naast elkaar in de ene kolom 'idem' en in de volgende 'dito' gebruikt wat herhalingen sterk benadrukt

volstrekt hetzelfde, precies zo, gebruikt om met nadruk aan te geven dat een eerdere uitspraak hier opnieuw van toepassing is

We gommen landsgrenzen uit, maar bewaken onze gemeenschappelijke buitengrens niet. Als dit fout loopt – daar kun je op wachten – krijgt Europa de schuld. Idem dito met de euro en defensie.


waor

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/Wym-waor (wersja Józefa Gary).ogg


一番

日本で一番南の港はどこですか。

Wat is de meest zuidelijke haven in Japan?


いつ

いつ起きますか。


thairis

Tha sinn a’ dol a-null thairis.


schrijlings

In de betekenis van ‘met de benen uiteen’ voor het eerst aangetroffen in 1615

met de benen uiteen ergens op zitten of staan ook in figuurlijke zin

Is schrijlings goed gebruikt in de volgende zin: 'In de negentiende eeuw mochten vrouwen alleen schrijlings op een paard zitten'?Nee, schrijlings is hier niet goed gebruikt. Schrijlings betekent 'met één been aan elke kant', en dat is hier juist níét bedoeld. In de negentiende eeuw moesten vrouwen in de amazonezit te paard zitten: overdwars, met beide benen aan één kant. Tegenwoordig zitten vrouwen net als mannen schrijlings te paard.

Ik herinner me alleen nog boeren, schrijlings met paraplu's op ezeltjes gezeten.

Het is tegen de goede zeden wanneer een vrouw schrijlings achterop een bromfiets zit. Die opvatting is de conservatieve burgemeester van de plaats Lhokseumawe, in de Indonesische provincie Atjeh toegedaan. Daarom heeft hij deze houding voor vrouwen verboden.

En zo is het ‘wonderkind’ in zijn gok geslaagd, ruimer dan voorspeld zelfs, ondanks zijn geringe ervaring in het politieke bedrijf, zijn politieke visie die schrijlings op de links-rechts-deling zit, en zijn gebrek aan een georganiseerde partij achter zich.


fremme

Bijwoord: Afkomstig van het Oudnoordse bijwoord fremmi

Werkwoord: Afkomstig van het Oudnoordse werkwoord fremja

Zelfstandig naamwoord: ontleend aan het Noorse werkwoord fremme


exempli gratia

ablatief van de verbinding exempli gratia "ter wille van het voorbeeld"


smadelijk

afleiding van smaad met het achtervoegsel -lijk

Paardrijden was ook leerzaam.lk had een zeer deemoedigende experience toen Schilling me laatst op zijn paard liet rijden, hetwelk er stante pede van door ging tot ik smadelijk in het zand terecht kwam, zonder schadelijke gevolgen behalve t.a.v. het moreel want ik dacht al wat van de kunst te verstaan en het is minder dan niets.'


ter plaatse

De politie kon niet snel genoeg ter plaatse zijn door het noodweer.


sobertjes

afgeleid van sober met het achtervoegsel -tjes

met zeer beperkte middelen uitgevoerd, karig gedaan of gemaakt

De derde bundel Vergezichten en gezichten was de eerste van G.A. van Oorschot, en zag er vergeleken met de twee voorgangers, én ook met de recent uitgegeven postume bundel, eigenlijk maar wat sobertjes uit.

Het tweede voorbeeld is Bouwmeesters fysiotherapeut, die op de computer keek en zei: „U heeft recht op 34 behandelingen, dus dat komt goed.” Zelf dacht ze sobertjes aan „vijf of tien sessies”.


meteens

Insekte kan meteens in reuse hoeveelhede voorkom, soos treksprinkane en periodieke sikades.

Insecten kunnen opeens in enorme hoeveelheden voorkomen, zoals bij treksprinkhanen en periodieke cicades.


easterly

afgeleid van easter met het achtervoegsel -ly


nerede

(vulgair:) Nerde çokluk orda bokluk.

Waar er veel is, is er ook veel shit. / Veel koks verzouten de brij.


verduveld

afgeleid van duvel met het voorvoegsel ver- en met het achtervoegsel -d

En fietsen, dat doet ook Emiel het liefst. Zodanig zelfs dat hij er verduveld goed in is geworden. Ïk ben al twee keer Nederlands kampioen geweest in mijn leeftijdsklasse", zegt hij trots. Ïk kon waarschijnlijk eerder fietsen dan lopen, zo lang zit ik al op een crossfiets."

Het voorval illustreert vooral hoe verduveld alert de redactie moet zijn op nepnieuws. De feitenchecksite Snopes.com bestempelde het citaat reeds in januari 2016 als nep (oorspronkelijk gepubliceerd door FNN, dat Fake Nigerian News zou betekenen), maar online gaat het bericht nog altijd hardnekkig rond als waar.


destyds

Destyds was ek nog 'n tjokker.


kalmpjes

afgeleid van kalm met het achtervoegsel -pjes


metoo

Samentrekking van de Engelse woorden me en too, voorafgegaan door een hekje

een hashtag die veel gebruikt werd om grensoverschrijdend seksueel gedrag aan te duiden bij het publiekelijk delen van het verhaal erover

In 2017 werd #metoo veel gebruikt op sociale media om zo het probleem aan de kaak te stellen.


out of pocket

Woordgroep van de Engelse woorden out, of en pocket

met eigen geld betaalt (in plaats van betaling met geld van een andere bron zoals een verzekeringsmaatschappij)

in de positie om geld te hebben verloren (zonder schadeloosstelling uit een contract worden uitgeduwd)


week by week

Woordgroep van het Engelse zelfstandige naamwoord week en by

week na week, week tot week, week voor week, wekelijks, elke week


zeg maar

met andere woorden, zogezegd (vaak als stopwoord gebruikt)


schertsenderwijze

samenstelling van schertsend ww en wijze zn met het invoegsel -er-


a tempo

aanwijzing die wordt gegeven indien in een muziekstuk het tempo is gewijzigd door een versnelling of vertraging en men weer terug moet naar het tempo dat gold voor die versnelling of vertraging


comme d'habitude

vaste verbinding van comme en d'habitude


flauwtjes

iets doen op een niet al te krachtige manier

Waar in Unity het verhaal en de personages allemaal een beetje flauwtjes waren en nooit helemaal uit de verf kwamen, begint Syndicate meteen goed. Evie en Jacob hebben in één vinger al meer karakter dan Arno uit Unity, dus dat is meteen al een pluspunt.

Amerikaanse groei blijft flauwtjes: De relatie tussen economische groei en beleggingsresultaten is vaak onbetrouwbaar en ontbreekt soms geheel en al. Maar voor een aandelenmarkt die steeds afhankelijker is van stijgende bedrijfswinsten, is een gebrek aan economische groei toch pijnlijk.


maor

Ik hebbe maor vief euro bi'j mi'j.


knusjes

afleding van knus met het achtervoegsel -jes

Coachbuilders Lavocat et Marsaud tekenden voor het ontwerp van deze langgerekte auto. De torpedo-achtige body biedt plaats aan vier personen, maar reken er op dat je dan wel knusjes tegen elkaar aan zit.

May en Trump kwamen hand in hand op de foto te staan, knusjes en intiem, een krachtig beeld ter onderstreping van de speciale relatie tussen de vermoeide en verstofte voormalige kolonisator en zijn van triomfalisme blakende oud-kolonie.


in een handomdraai

vaste verbinding van in (voorzetsel), een (lidwoord) en handomdraai (zelfstandig naamwoord)

im Handumdrehen

snel doordat het weinig moeite kost, vlot alsof het gemakkelijk is

In 1915 was al vanuit de padvindersbeweging kritiek geuit op het weinig realistisch karakter van de boeken uit het Stratemeyer Syndicate: jongens die met het gemak van een Sherlock Holmes misdadigers ontmaskeren; onoplosbare problemen die in een handomdraai worden geklaard.


en deux coups de cuillère à pot

vaste verbinding van en vz , deux ht , coups zn , de vz en cuillère à pot zn ; letterlijk: "in twee scheppen met een opscheplepel"; dit kan een verwijzing zijn naar het gemak waarmee je in het leger of de gevangenis met een grote opscheplepel je portie kreeg, maar "cuillère à pot" werd ook schertsend gebruikt als benaming voor een type entersabel bij de Franse marine dat op een opscheplepel leek door een komvormige bescherming van de hand, het is zou dan eigenlijk "in twee slagen met een sabel" zijn

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/fr-en deux coups de cuillère à pot.ogg

snel doordat het weinig moeite kost, in een handomdraai, in een wip, in een vloek en een zucht


beneven

afgeleid van neven met het voorvoegsel be-


bi'jveurbeeld

bijvoorbeeld; als voorbeeld, om tot voorbeeld te dienen, een of enkele zaken maar niet alles

Der bestaot völle kleuren, bi'jveurbeeld rood en greun.

Er bestaan vele kleuren, bijvoorbeeld rood en groen.


bovven

boven; in een kamer of ruimte een of meer verdiepingen hoger


bovven

baben
baoven
baven
bobben
boben
bomm
bommen
boven
bowwen
buaben
buoben
buom


baoven

baben
baven
bobben
boben
bomm
bommen
boven
bovven
bowwen
buaben
buoben
buom


break-even

waarbij twee zaken (kosten en baten) met elkaar in evenwicht zijn


temee

dameet
damie
damiet
damit
daoment
dommee
dommet
dommie
dömmie
dommies
dommiet
dommit
temet


veraf

De geschrokken Fransoos is nog altijd herstellende. „Ik ga niet meer op dezelfde manier naar de wc. Ik open eerst de deur en doe het licht aan om de kom van veraf te scannen om te controleren of er niets in zit. Ik was ook even bang dat mijn partner niet terug wilde naar ons appartement.”

Die vijanden bestook je dikwijls met het arsenaal aan wapens dat Aloy bij zich draagt. Primair zijn de pijl en boog waarvan er verschillende soorten in de game zitten. Zo is de ene boog handiger voor aanvallen van veraf dankzij het betere bereik, terwijl een vechtersboog je veel sneller pijlen achter elkaar laat schieten en de voorkeur geniet in frontale aanvallen.


wijdbeens

In de betekenis van ‘met de benen ver gespreid’ voor het eerst aangetroffen in 1869

samenstelling van wijd bn en been zn met het achtervoegsel -s

Mijn diëtiste, overigens een bijzonder leuk mens, gniffelde. „Wel, wie had ooit gedacht dat je omzet voor je bedrijf zou kunnen binnenhalen door zo lekker bloot bij mij op de weegschaal te staan” En ze gniffelde verder: „Mij benieuwen of ik volgende week zakelijk ook zo succesvol ben als ikzelf wijdbeens bij de gynaecoloog lig. Een omzetkans kan zich namelijk altijd onverwacht aandienen.”

Eén Nicki zit wijdbeens op een stoel, terwijl een tweede geknield voor haar kruis zit. Een derde Nicki staat erachter terwijl ze de eerste Nicki betast. Daaronder staat met grote letters ’Minaj à trois’, een woordspeling naar het Franse woord voor trio: ménage à trois.


's oavonds

Afgeleid van het zelfstandige naamwoord oavond


bienoa

bijna; op zo'n manier dat het niet veel scheelt of iets is zo


varderop

verderop; op een zekere afstand van de genoemde plaats


dubbelop

heel erg veel, twee keer zoveel als nodig is, eens zo veel

Door de keuze van de FIA voor bredere en snellere auto’s (met meer downforce) kon er dit seizoen veel moeilijker worden ingehaald dan voorheen. De auto’s verloren veel snelheid als ze te dicht (’in vuile lucht’) achter hun voorganger kwamen. "Dat is een beetje het verhaal van het hele seizoen. En zeker op dit circuit, waar het vanwege de lay-out altijd al lastig is om in te halen, werkt zoiets dubbelop. Ik vind dat ze bij de FIA aan de auto’s moeten werken om het inhalen te verbeteren. Hier moet in ieder geval iets op verzonnen worden."

Ja, de maximale hypotheek moet verder naar beneden. Dat men daartoe vervroegd aflost is alleen maar gunstig voor de economie. Immers, mensen krijgen daardoor een hoger feitelijk besteedbaar inkomen. De omzet in de winkels trekt aan, meer personeel is nodig, wat de werkeloosheid verlaagd. Als effect nemen de btw-ontvangsten toe en de ww-uitkeringen af. De overheid vangt dus dubbelop.


gisternacht

ˈɣɪstərˌnɑxt

De Mediamarkt heeft op de webshop door een fout urenlang een groot assortiment dure artikelen aangeboden voor slechts 95 cent. Het bedrijf beging de blunder gisternacht, bevestigt een woordvoerder van het bedrijf.

Kit Harington is gisternacht uit een bar in New York gezet. De ster uit Game of Thrones was stomdronken. Dat meldt showbizzsite TMZ.


stomweg

afgeleid van stom bn met het achtervoegsel -weg

Kortom: eerst vertrouwen (her)winnen door het toegeven van gemaakte fouten en niet uw volgelingen stomweg opzadelen met de gevolgen van uw beleidsbeslissingen die weer eens verkeerd uitpakken. Daarna zien we verder, bijvoorbeeld bij de aanstaande verkiezingen. ’Code Rood’ voor Den Haag, dus.

Tsja, die broek symboliseerde iets voor mij vorig jaar. Toen ik hem paste kreeg ik de knoop met geen tien paarden dicht. Hij was rond de heupen stomweg veel te klein... en tóch kocht ik hem. Want DIE broek, die zou een keer gaan passen. Punt.


andante

Leenwoord uit het Italiaans, in de betekenis van ‘bijwoord: rustig voortgaande’ voor het eerst aangetroffen in 1795

rustig voortgaand in gematigd tempo (een snelheid van 69 tot 84 tellen per minuut)


andante

andante; rustig voortgaand in gematigd tempo


arpeggio

Leenwoord uit het Italiaans, in de betekenis van ‘na elkaar laten klinken van tonen die tegelijk klinkend zijn geschreven’ voor het eerst aangetroffen in 1795


luschdig

Afkomstig van Duits: lustig bn ← Duits: Lust zn met het achtervoegsel -ig


droogjes

op een droge, saaie, ongeëmotioneerde manier (iets zeggen)

De 33-jarige Gerges hoorde zijn leeftijdgenoot onbewogen aan. "Laten we er nu maar een mooie show van maken, merkte hij droogjes op. "Het wordt vuurwerk. De trainingen lopen naar wens. Ik ben ook sterk in mijn hoofd. Ik denk te kunnen winnen. Dat kan in één ronde, maar ook in drie ronden.

op een wat spottende manier (iets zeggen of opmerken)

Vaak vonden daar ook terechtstellingen plaats. Een volksvermaak dat je kunt vergelijken met The voice of Holland, alleen rolden er toen echt koppen. Deze ijzeren brug bestond nog niet, er was een houten exemplaar. Maar tijdens een terechtstelling ging het eens gruwelijk mis. Er stonden zoveel mensen op de brug toe te kijken dat hij inzakte. Daardoor kwamen meer mensen om het leven dan er die dag werden terechtgesteld”, concludeert hij droogjes.

Ïk heb niet veel geslapen, zegt Weppner droogjes. "Nadat de orkaan hier in Siesta Key aan land was gekomen, zaten we om 03.00 uur 's ochtends al op de weg en hebben we de hele dag mensen geholpen."

Weblink bron
Ryan Hermelijn
 “Zorgen over verzekeringscrisis Florida groeien na orkaan Milton” (12-10-2024), NOS


rondweg

afgeleid van rond bn met het achtervoegsel -weg

zonder omwegen; zonder er doekjes om te winden


doodgraag

intensiverende samenstelling van dood bn "(als versterking)" en graag bw

Iets meer humor had de film echter geen kwaad gedaan. Nu blijft het grappigste moment Jack Reacher die door agenten in de film wordt omschreven als een man van veertig. Iets wat Cruise duidelijk doodgraag wil zijn, maar wat ondanks alle tomeloze energie een beetje hoogmoedig overkomt.


hér

Ontleend aan het Oudnoordse bijwoord hér, dat weer aan het Proto-Germaanse bijwoord *hér ontleend is


cantabile

Leenwoord uit het Italiaans, in de betekenis van ‘bijwoord: zangerig’ voor het eerst aangetroffen in 1772


kampak

Kampak jdeš?


rechtsomkeer

leenvertaling van Duits rechtsumkehrt tw samenstelling van rechtsom bw en keer ww

omkeren en terugkeren naar de plaats van vertrek

Een vliegtuig dat woensdag onderweg was van Anchorage naar Seattle, moest om een wel heel bijzondere reden rechtsomkeer maken.

Dat er een toetredingsproces opgestart is, betekent volgens Michel dat de overtuiging leefde dat Turkije de Europese waarden kan aanmeten, maar ‘de evolutie binnen de Turkse regering doet vaststellen dat er, zonder dat ik kwetsend wil overkomen, op een brutale manier rechtsomkeer is gemaakt op de weg van de toenadering’.

Toen ze rechtsomkeer wilde maken, kwam de auto op de overweg vast te zitten.


decrescendo

Leenwoord uit het Italiaans, in de betekenis van ‘afnemend in sterkte’ voor het eerst aangetroffen in 1772

afgeleid van crescendo met het voorvoegsel de-


daarlangs

De vrouw wist woensdagmiddag te ontkomen door een badjas aan het raam op de eerste verdieping vast te maken en vervolgens daarlangs naar beneden te klimmen. Ze was toen al enkele dagen vastgehouden. Haar gijzelnemers waren twee mannen die ze kent.

In het Amsterdamse Bos ligt de Bosbaan, een 2300 meter lange en 118 meter brede roeibaan. Daarlangs is tevens het Olympisch trainingscentrum gevestigd, de thuisbasis voor de meeste Nederlandse toproeiers uit het Aegon Nationaal RoeiTeam.


vibrato

Leenwoord uit het Italiaans, in de betekenis van ‘bijwoord: trillend’ voor het eerst aangetroffen in 1847

een muzikaal effect dat wordt veroorzaakt door het periodiek variëren van de hoogte van een toon


buten

Afgeleid van het Proto-West-Germaanse *be-utan


tussenin

Ajax speelt al lang een belangrijke (bij)rol in het leven van Erik ten Hag (48). Nu is hij hoofdtrainer in Amsterdam. 'Deze club laat niemand onverschillig: je bent voor of tegen Ajax. Daar zit niets tussenin.'

„In Israël bestaat een groot aantal Messiaanse gemeenten, die allemaal hun eigen kleur hebben – variërend van kerk tot synagoge. Bij de eerste groep is het gebouw van samenkomst een kerk en past men zich zoveel mogelijk aan bij de kerkelijke gewoonten. Aan de andere kant van het spectrum blijft men zoveel mogelijk Joods. Wij zitten er ergens tussenin, maar wel met een accent op de Joodse kant.


un de ces quatre

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/fr-un de ces quatre.ogg

On s’voit un de ces quatre?

Un de ces quat’ elle se ramènera chez moi pour m'offrir ses excuses.

Vandaag of morgen komt ze bij me aankakken om haar excuses te maken.


un de ces quatre matins

verbinding van  un, de, ces, quatre en matins

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/fr-un de ces quatre matins.ogg

On s’voit un de ces quatre matins?

Un de ces quat’ matins elle se ramènera chez moi pour m'offrir ses excuses.


voor de kat z'n viool

verbinding van  voor, de, kat, z'n en viool

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/nl-voor de kat z'n viool.ogg

voor niets, zonder dat het iets oplevert


beforehand

vooraf, van tevoren, voorafgaand, voorafgaande

Will it be possible to have access to the room beforehand so that we can set up chairs?

Is het mogelijk vooraf toegang tot de ruimte te hebben zodat we stoelen kunnen opstellen?


asmeuk

C’est la même histoire, c’est asmeuk.

Het is hetzelfde liedje, dat is nou eenmaal zo.


dans tous les azimuts

verbinding van  dans, tous, les en azimuts

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/fr-dans tous les azimuts.ogg

naar alle kanten, in alle windrichtingen


aussi sec

Le toubib est venu aussi sec.


auj

Fé pa bo auj (Il ne fait pas beau aujourd'hui.)


comme d'hab

verbinding van  comme, d' en hab; (verkorting) van comme d'habitude

Comme d'hab, je me suis esquivé à la station suivante.

Zoals gewoonlijk ben ik uitgestapt bij het volgende station.


à l'œil

J’ai eu ces billets à l’œil.


à la barbare

Pas la peine de fignoler le travail, tu m’fais ça à la barbare.

Het is niet nodig dat werk tot in de puntjes uit te voeren, doe het maar oppervlakkig.


bcp

J t'm bcp (Je t'aime beaucoup.)


et des brouettes

verbinding van  et, des en brouettes; letterlijk: "kruiwagens"

Cette bécane coûte dix mille balles et des brouettes.

Die motor kost tienduizend piek en nog wat.


à fond de cale

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/fr-à fond de cale.ogg

vol open (van geluidsinstallatie), helemaal

Ce soir, les décibels vont péter à fond de cale.


carrément

C'est carrément pas la peine d'y aller.

Het is zeker niet de moeite erheen te gaan.


à chaille

On va pas aller à Carrefour à pince, c’est trop à chaille.

We gaan niet te voet naar Carrefour, da's veel te ver!


pas à chier

Bon, y a pas à chier, on finit ce boulot et ensuite on s’casse.

Goed, niks aan te doen, we maken deze job af en gaan er vandoor.


de jure

volgens het recht, de situatie volgens de wet, eventueel in contrast met de werkelijkheid

De persvrijheid werd de jure geregeld in de grondwet van 1815 en die van Thorbecke uit 1848, maar het dagbladzegel zorgde er de facto voor dat de journalistiek haar vleugels niet kon uitslaan.

Weblink bron
Bart Funnekotter
 “Het dagbladzegel: een ‘accijns op gezond verstand’ die de pers smoorde” (24 mei 2024) op nrc.nl

De meest uitgesproken tegenstander van het vredesakkoord is het Militair Gezag en het is een onloochenbaar feit dat de macht van dit lichaam - ondanks het de jure herstel van de democratie in Suriname - zo goed als onaangetast is gebleven.

Weblink bron
Peter Meel
 ‘De samenleving moet de gelegenheid krijgen om uit te zieken’ : Stanley Rensch over politiek en mensenrechten in Suriname in: De Gids., jrg. 153 nr. 10/11 (oktober/november 1990), Meulenhoff Nederland, Amsterdam, p. 816


un chouïa

Vous prenez du café? Un chouïa.


comme qui dirait

Comme qui dirait, je sens que la pression monte.

Ik voel als het ware dat de spanning stijgt.


com as

verbinding van  com en as; verlan van comme ça

Faut le faire com as!


en compote

verbinding van  en en compote; letterlijk: "van moes"

J'ai le cerveau en compote.

Ik heb pudding in mijn kop (letterlijk: hersens van moes)


pour les couilles du pape

verbinding van  pour, les, couilles, du en pape; letterlijk: "voor de kloten van de paus"

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/fr-pour les couilles du pape.ogg


crari

Le mec sur son site web, crari il fait le beau gosse avec sa photo devant la tour Eiffel.

Die kerel doet op zijn website net of hij een knappe jongen is, met zijn foto voor de Eiffeltoren.


du coup

Ils ont raté le 02h31, du coup ils ont vraiment galéré.

Ze hebben de trein van 02.31 uur gemist, dus ze baalden als een stekker

Du coup, j'avais mal à la tete.


en deux coups de cuiller à pot

verbinding van  en, deux, coups, de, cuiller, à en pot; letterlijk: "in twee scheppen met een opscheplepel"

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/fr-en deux coups de cuiller à pot.ogg


dare-dare

Le ministre sénégalais est rentré dare-dare à Dakar.

De Senegalese minister is halsoverkop naar Dakar teruggegaan.


comme dab

verbinding van  comme en dab; (verkorting) van comme d'habitude

Comme dab, je suis descendu à la station suivante.


en deuspi

verbinding van  en en deuspi; verlan van speed

J’ai pas pu tout réviser hier soir, j’ai juste fait mes maths en deuspi.

Ik heb niet alles kunnen herhalen gisteravond, ik heb alleen maar wiskunde snel gemaakt.


en deudeu

Tu peux me graver ce CD en deudeu que j’l’écoute dans ma caisse, s’te plait?

Kan je asjeblief die cd gauw voor me branden, zodat ik er in de wagen naar kan luisteren?


drôlement

Isidore trouve les western drôlement cool.


en moins de deux

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/fr-en moins de deux.ogg


discrètos

Discrètos j’ai pris le chemin de la sortie.


à donf

verbinding van  à en donf; verlan van à fond

Paul avait foutu la sono à donf.


dur dur

Dur dur d'être dirlo!

Wat is het moeilijk om directeur te zijn!


en bon français

Je te le dis en bon français.


fissa

Faudra faire fissa pour charger le camion.

We moeten opschieten met het laden van de truck.


pour des haricots

verbinding van  pour, des en haricots; letterlijk: "voor bonen"

Lui, il bosse pour des haricots.


en loucedé

verbinding van  en en loucedé; verlan van en douce

L’enfoiré, il s’est tiré en loucedé alors que j’lui avais demandé de m’attendre.

Die klootzak, hij is er vandoor gegaan terwijl ik hem had gevraagd op me te wachten.


à fond les manettes

verbinding van  à, fond, les en manettes; letterlijk: "de pedalen helemaal ingedrukt"

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/fr-à fond les manettes.ogg

Prends un sweatshirt quand tu vas au ciné, on y pousse la clim' à fond les manettes.

Neem een sweatshirt mee als je naar de bios gaat, ze laten daar de airco vol open.


à max

Freddy, il délire à max en soirée.

Freddy gaat op feestjes helemaal uit zijn dak.


en plein dans le mille

verbinding van  en, plein, dans, le en mille

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/fr-en plein dans le mille.ogg


MNT

MNT G PA L TPS (Maintenant, j’ai pas le temps.)


mollo

T’y vas mollo avec ma bécane, j’ai pas fini de la roder.

Doe rustig aan met mijn motor, ik heb 'm nog niet ingereden.


méga

Ça se sent méga-fort.


le doigt dans le nez

verbinding van  le, doigt, dans, le en nez; letterlijk: "met de vinger in de neus"

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/fr-le doigt dans le nez.ogg

J’ai eu mon bac le doigt dans le nez.

Ik heb mijn eindexamen op mijn sloffen gehaald.


les doigts dans le nez

verbinding van  les, doigts, dans, le en nez; letterlijk: "met de vingers in de neus"

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/fr-les doigts dans le nez.ogg

J’ai eu mon bac les doigts dans le nez.


à mort

Angelo flippe à mort, il est encore viré.

Angelo zit ontzettend in de rats, hij is alweer ontslagen!


jusqu'au bout des ongles

verbinding van  jusqu'au, bout, des en ongles; letterlijk: "tot in de punten van de nagels"

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/fr-jusqu'au bout des ongles.ogg

Il est socialo jusqu'au bout des ongles.


à pattes

verbinding van  à en pattes; letterlijk: "op poten"


à perpète

J’ai pas trouvé de place pour ma caisse, j’ai dû me garer à perpète.

Ik vond geen plek voor mijn wagen en heb een eind verder moeten parkeren.


au pifomètre

op het gevoel af, met de natte vinger, op de gok

Quand je baguenaude dans le quartier, le plus souvent j'y vais au pifomètre.

Als ik in de wijk aan het kuieren ben, doe ik dat meestal op het gevoel.


à pince

Avec cette putain de grève, j’dois aller au taf à pince!

Vanwege die klotestaking moet ik te voet naar het werk!


plan-plan

On va y aller plan-plan, on a le temps.

We gaan er op ons gemak heen, we hebben de tijd.


au pif

J’ai réussi mon code en entrant des réponses au pif, maintenant j'ai mon permis!

Ik heb mijn theorie gehaald door op goed geluk de antwoorden in te voeren, nu heb ik mijn rijbewijs!


plein de

J'ai plein de trucs à te raconter.

Il y a plein de place dans cette salle.


à toute pompe

Ils sont partis à toute pompe.


sur le pouce

Hier après le match, on a dû manger sur le pouce.

Gisteren na de wedstrijd hebben we uit het vuistje moeten eten.


à la va comme je te pousse

verbinding van  à, la, va, comme, je, te en pousse

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/fr-à la va comme je te pousse.ogg


plein pot

Cette année ils font plus de ristourne pour la côtise, tout le monde paye plein pot.

Dit jaar geven ze geen korting meer op de contributie, iedereen betaalt het volle pond.


pour des prunes

Alors, comme ça, j'ai fait tout ce boulot pour des prunes?

Bedoel je dat ik al dat werk voor nop heb gedaan?


quand les poules auront des dents

verbinding van  quand, les, poules, auront, des en dents; letterlijk: "als de kippen tanden krijgen"

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/fr-quand les poules auront des dents.ogg

Je te payerai quand les poules auront des dents.

Ik betaal je als Pasen en Pinksteren op één dag vallen.


pour des queues de cerise

verbinding van  pour, des, queues, de en cerise; letterlijk: "om kersensteeltjes"

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/fr-pour des queues de cerise.ogg

Ils se sont querellés pour des queues de cerise.


QD

QD ta qc am dir tu c ou le posté (quand t’as quelque chose à me dire, tu sais où le poster).

Als je me wat te zeggen hebt, weet je waar je het moet posten.


à proxim

verbinding van  à en proxim; (verkorting) van à proximité


rekdi

J’dois rentrer rekdi chez moi sinon j’me fais tuer par mon père!

Ik moet meteen naar huis anders maakt mijn vader me af!


au rescous

verbinding van  au en rescous; verlan van au secours

Durant l’embrouille Michel est venu au rescous.


rudement

Angèle joue rudement bien au badminton.

Angèle speelt hartstikke goed badminton.


seultout

Au mois d’août j’suis seultout dans mon quartier.

In augustus ben ik moederziel alleen in mijn wijk.


à sec

verbinding van  à en sec; letterlijk: "droog"

Depuis les vacances, Didier est à sec.


en scred

File-moi la bouteille de sky en scred pendant que le vigile regarde de l’autre côté!

Geef me stiekem de fles whisky als de bewaker de andere kant op kijkt!


SLT

[1] (verkorting) van seulement
[2] (verkorting) van salut


subito presto

Son histoire nous donnait une envie pressante d'y aller subito presto.

Door zijn verhaal kregen we ontzettend zin er als de wiedeweerga naar toe te gaan.


à gogo

⧖ Champagne à gogo, een weelde aan bloemen en warme, meeslepende klanken door knap musicerende Hongaarse en Zuidamerikaanse orkesten markeerden op fraaie wijze het jaarfeest van de Media Club.

Stan Huygen
 Champagne à gogo in: De Telegraaf (14 december 1988), Dagblad De Telegraaf, Amsterdam, p. 4 kol. 3


à gogo

Y avait du champ' à gogo.


par tête de pipe

verbinding van  par, tête, de en pipe; letterlijk: "per pijpenkop"

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/fr-par tête de pipe.ogg

Aller au Caire, ça nous coûtera 900 euros par tête de pipe.

Naar Caïro gaan, dat kost ons 900 euro de man.


à tire-larigot

verbinding van  à en tire-larigot; letterlijk: "zoveel als een fluitspeler zuipt"

erg veel, heel vaak, in grote hoeveelheden

Sophie veut oublier que son mec la trompait à tire-larigot.

Sophie wil vergeten dat haar vriend haar keer op keer bedroog.


toupar

Y'a toupar des supermarchés pour faire tes commissions.

Er zijn overal supermarkten om je boodschappen te doen.


treize à la douzaine

verbinding van  treize, à, la en douzaine

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/fr-treize à la douzaine.ogg

Des comme toi, y'en a treize à la douzaine.

Zoals jij zijn er dertien in een dozijn.


trop pas

Comment il a manqué de respect à ma sœur! Ça s’fait trop pas!

Wat was-ie respectloos naar mijn zus, dat kan écht niet!


dans le trou du cul du monde

verbinding van  dans, le, trou, du, cul, du en monde

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/fr-dans le trou du cul du monde.ogg

Son village il se trouve dans le trou du cul du monde.

Zijn dorp ligt aan het andere eind van de wereld.


à plein tube

Gaspard avait mis sa sono à plein tube.

Gaspard had zijn installatie keihard gezet.

Mon beauf conduit toujours à plein tube.


vachement

Il fait vachement chaud dans ta caisse putain, branche la clim!

Het is verdomme stikheet in jouw wagen, zet de AC eens aan!


vénère

J’suis trop vénère, j’me suis fait carotter ma bécane!

Ik ben ontzettend opgefokt, ze hebben mijn motor gepikt!


trop

Van het West-Germaanse*þurpą, in het Oudfrans overgenomen met metathese. Verwant met o.a. Duits Dorf, Nederlands dorp.

J'ai trop mangé.

gebruikt als intensiveerder; enorm, ontzettend, ontiegelijk

Le prof d’histoire, il nous a trop barbés avec sa guerre froide.

De geschiedenisleraar heeft ons enorm/ontzettend zitten vervelen met zijn koude oorlog.

J'ai trop la dalle!


wonderwel

De man die het geweer afpakte werd ook geraakt door kogels, maar hij kwam er wonderwel met lichte verwondingen van af. Twee andere gewonden liggen nog in een nabijgelegen ziekenhuis. Een van hen verkeert in levensgevaar.

Op die bewuste kabel stond tienduizend volt stroom, de man kwam wonderwel met de schrik vrij. Door de fout ontstonden verspreid over de binnenstad en Zuid meerdere kettingreacties.

Qua originaliteit en de soms naar ironie neigende toonzetting passen zijn woorden en haar voordracht wonderwel bij elkaar. Ten Damme wordt begeleid door een band die stevig uithaalt als dat gepast is, maar vooral precisiewerk levert in een dienstbare rol.


tegenstellen

samenstelling van tegen bw en stellen ww


evenzo

Evenzo kan men zeggen, dat...


prima facie

Ik zei: prima facie vind ik het geen slecht plan. Ik moet er echter beter over nadenken.

Vrijwel elke discussie over het Nederland na 1945 volgt een stereotiepe beeld: het was de periode van herstel en wederopbouw, en van harmonieuze arbeidsverhoudingen gesymboliseerd in de Stichting van de arbeid. (…) Laat ons voorop stellen dat dit beeld prima facie een zekere waarheid bevat.


gisterenmiddag

samenstelling van gisteren bw en middag zn

de periode van 12.00 uur tot 18.00 uur van de dag die net voorbij is

Voor Brinkman zijn die eisen onaanvaardbaar. „Dit is weer terug naar de oude PVV, terwijl we juist een klein beetje beter op weg waren”, zei het Kamerlid gisterenmiddag. Hij strijdt al langere tijd voor meer openheid in en democratisering van de PVV.

Twee Spaanse toeristen die sinds gisterenmiddag werden vermist na de aanslag op het Bardo-museum in Tunis, hebben de aanslag overleefd door zich in het museum verborgen te houden. Ze zijn vanmorgen in goede gezondheid teruggevonden.


vooreerst

Dit vergt echter inspanning van ons allen. Vooreerst door de inclusiviteit die sport in beginsel in zich draagt te bewaken. Zo corrigeren we tegenstellingen die elders worden uitvergroot en stomen we onze kinderen op een vanzelfsprekende manier klaar tot bijdragers aan onze gemeenschap.

Maar vooreerst is de Leidsche Rogier nog heel druk met zijn eetcafé. Door zijn bekendheid vanwege het programma, is de aanloop toegenomen. En daarbij is hij druk aan het sporten. „Ik heb een aanbieding gekregen iets leuks te doen tijdens de Gay Pride, in mijn zwembroek. Dus ik wil wat afvallen om er echt goed uit te zien.”

De bezorging is mogelijk van maandag tot en met zaterdag. Het wordt uitgevoerd door een bedrijf dat vooreerst de enige is in Nederland die aan de eisen voldoet om dergelijke documenten te mogen vervoeren.


oogluikend

tegenwoordig deelwoord van het verouderde oogluiken ww , op te vatten als samenstelling van oog zn en luikend ww

Daarnaast worden wat mij betreft per direct de vergunningen ingetrokken voor festivals die geen goed preventiebeleid hebben voor het gebruik van xtc-pillen. Zolang we die troep oogluikend toestaan, is het dweilen met de kraan open.

Winkeliers buiten het centrum mogen net als hun collega's in de binnenstad maar twee zondagen per maand geopend zijn. Daarmee is een einde gekomen aan het gedoogbeleid dat sinds 2013 bestaat en waarin de gemeente oogluikend toestond dat veel winkels buiten het centrum elke zondag open waren.


voor de kat zijn viool

verbinding van  voor, de, kat, zijn en viool

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/nl-voor de kat zijn viool.ogg

formele schrijfwijze van voor de kat z'n viool bw


fatoe

Die leraar is wel fatoe.

van plezier houdend, een gevoel voor humor hebbend

Met die jongen kan je lachen, hij is wel fatoe


all-in

van Engels all in verkorting van all-inclusive, in de betekenis van ‘alle kosten inbegrepen’ aangetroffen vanaf 1950 (zie vindplaats hieronder)

alles inbegrepen, zonder bijkomende kosten

De Hoge Raad oordeelde twee jaar geleden dat aanbieders van telefoniediensten jarenlang de wet overtraden door te werken met all-in-prijzen, waarbij het toestel 'gratis' werd aangeboden.

⧖ Regenten van het Stadsziekenhuis stellen zich voor het tarief voor de verpleging van t.b.c.-patiënten te verhogen en vast te stellen voor patiënten tot 4 jaar op f 6.— per dag, voor patiënten van 4—12 jaar op f 6.50 per dag en voor patiënten van 12 jaar en ouder op f 6.75 per dag, all in, d.w.z. dat in deze verpleegprijzen alle bijkomende kosten zullen zijn begrepen.

Verhoging van verpleegtarieven Stadsziekenhuis in: Overijsselsch dagblad, jrg. 36 nr. 385 (31 augustus 1950), Overijsselsche Handels en Courantendrukkerij, Zwolle, p. 2 kol. 2


allsidig

Afkomstig van het Deense bijvoeglijke naamwoord alsidig (veelzijdig, volledig), dat van het Duitse bijvoeglijke naamwoord allseitig (volledig) komt

Noors bijvoeglijk nammwoord met het achtervoegsel -ig


pladask

Afkomstig van het Zweedse tussenwerpsel en onomatopee plask

Verwant met:
**Deens: pladask
**Noors: pladask
**Nynorsk: pladask


keinijg

intensiverende samenstelling van kei zn "versterkend, naar analogie van keihard" en nijg bn "aantrekkelijk"

'Hij is altijd een moederlijke vriend voor mij geweest,' verduidelijkte zij op fluistertoon de oorzaak van haar toornige blikken, 'anoniem van verre en tot in mijn donkerste meisjesuren. Als dat keinijg geen liefde is.


fortissimo

Leenwoord uit het Italiaans, in de betekenis van ‘bijwoord: zeer krachtig’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1772


uafladelig

Afleiding van het verouderde Deense werkwoord aflade "eindigen, stoppen" met het voorvoegsel u-, met het voorvoegsel af- en met het achtervoegsel -lig

/ ˈuɑwˈlæˀðəli /


warempel

herkomst onzeker, mogelijk een vervorming van waarachtig, waratje of warendig of een samenstelling van waar bn "echt" en rempel zn "fout, gebrek"

De concertkaarten waren warempel nog niet uitverkocht.

'Een schrik voor de meisjes. Toch was die roede warempel geen verbeelding.

Marijke van Raephorst
 “Het hele jaar rond: van Sinterklaas tot Sintemaarten” (1973), Lemniscaat , p. 14


legato

Leenwoord uit het Italiaans, in de betekenis van ‘gebonden, vloeiend’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1795

gebonden, vloeiend (De muzieknoten worden zo gespeeld of gezongen dat ze in elkaar overlopen, of naadloos aaneengelast klinken)


polabsky

Afgeleid van het bijvoeglijke naamwoord polabský met het achtervoegsel -y

Polabisch; met betrekking tot het volk de Polaben

Polabisch; met betrekking tot de taal het Polabisch


kašubsky

Afgeleid van het bijvoeglijke naamwoord kašubský met het achtervoegsel -y

Kasjoebisch; met betrekking tot Kasjoebië

Kasjoebisch; met betrekking tot het volk de Kasjoeben

Kasjoebisch; met betrekking tot het Kasjoebisch


pomořansky

Afgeleid van het zelfstandige naamwoord pomořanský met het achtervoegsel -y

Pommers; met betrekking tot de regio Pommeren

Pommoraans; met betrekking tot het Pommoraans


žemaitsky

Samogitisch; met betrekking tot de taal Samogitisch


lužickosrbsky

Afgeleid van het bijvoeglijke naamwoord lužickosrbský met het achtervoegsel -y

Sorbisch; met betrekking tot het volk de Sorben

Sorbisch; met betrekking tot de taal het Sorbisch


dolnolužicky

Afgeleid van het bijvoeglijke naamwoord dolnolužický met het achtervoegsel -y

van Neder-Lausitz; met betrekking tot de regio Neder-Lausitz

Nedersorbisch; met betrekking tot de taal het Nedersorbisch


polsky

Afgeleid van het bijvoeglijke naamwoord polský met het achtervoegsel -y

Pools; met betrekking tot het land Polen

Pools; met betrekking tot het volk de Polen

Pools; met betrekking tot de taal het Pools


církevněslovansky

Afgeleid van het bijvoeglijke naamwoord církevněslovanský met het achtervoegsel -y

Kerkslavisch; met betrekking tot de taal het Kerkslavisch


praslovansky

Afgeleid van het bijvoeglijke naamwoord praslovanský met het achtervoegsel -y

Oerslavisch; met betrekking tot de taal het Oerslavisch


srbocharvátsky

Afgeleid van het bijvoeglijke naamwoord srbocharvátský met het achtervoegsel -y

Servo-Kroatisch; met betrekking tot de taal het Servo-Kroatisch


srbochorvatsky

Afgeleid van het bijvoeglijke naamwoord srbochorvatský met het achtervoegsel -y


sater-frísky

Afgeleid van het bijvoeglijke naamwoord sater-fríský met het achtervoegsel -y

Sater-Fries; met betrekking tot de taal het Sater-Fries


slezsky

Afgeleid van het bijvoeglijke naamwoord slezský met het achtervoegsel -y

Silezisch; met betrekking tot de regio Silezië

Silezisch; met betrekking tot het volk de Sileziërs

Silezisch; met betrekking tot de taal het Silezisch


hornolužicky

Afgeleid van het bijvoeglijke naamwoord hornolužický met het achtervoegsel -y

van Opper-Lausitz; met betrekking tot de regio Opper-Lausitz

Oppersorbisch; met betrekking tot de taal het Oppersorbisch


súduvsky

Afgeleid van het bijvoeglijke naamwoord súduvský met het achtervoegsel -y

Jatvingisch / Sudovisch; met betrekking tot de taal Jatvingisch / Sudovisch


makedonsky

Afgeleid van het bijvoeglijke naamwoord makedonský met het achtervoegsel -y

Macedonisch; met betrekking tot het land Macedonië

Macedonisch; met betrekking tot het volk de Macedoniërs

Macedonisch; met betrekking tot de taal het Macedonisch


rusínsky

Afgeleid van het bijvoeglijke naamwoord rusínský met het achtervoegsel -y

Roetheens; met betrekking tot het volk de Roethenen

Roetheens; met betrekking tot de taal het Roetheens


lotrinsky

Afgeleid van het bijvoeglijke naamwoord lotrinský met het achtervoegsel -y

Lotharings; met betrekking tot de regio Lotharingen

Lotharings; met betrekking tot de taal het Lotharings


latgalsky

Afgeleid van het bijvoeglijke naamwoord latgalský met het achtervoegsel -y

Letgaals; met betrekking tot de regio Letgallen

Letgaals; met betrekking tot volk de Letgallen

Letgaals; met betrekking tot de taal het Letgaals


gaelsky

Afgeleid van het bijvoeglijke naamwoord gaelský met het achtervoegsel -y

Schots-Gaelisch; met betrekking tot de taal het Schots-Gaelisch


dolnoněmecky

Afgeleid van het bijvoeglijke naamwoord dolnoněmecký met het achtervoegsel -y

Nedersaksisch / Nederduits; met betrekking tot de taal het Nedersaksisch / Nederduits


vilamovsky

Afgeleid van het bijvoeglijke naamwoord vilamovský met het achtervoegsel -y

Wymysoojs; met betrekking tot de taal het Wymysoojs


lotyšsky

Afgeleid van het bijvoeglijke naamwoord lotyšský met het achtervoegsel -y

Lets, Letlands; met betrekking tot het land Letland

Lets; met betrekking tot het volk de Letten

Lets; met betrekking tot de taal het Lets


slovensky

Slowaaks / Slovaaks; met betrekking tot het land Slowakije

Slowaaks / Slovaaks; met betrekking het volk de Slowaken

Slowaaks; met betrekking tot de taal het Slowaaks


slovensky

Afgeleid van het bijvoeglijke naamwoord slovenský met het achtervoegsel -y


mansky

Afgeleid van het bijvoeglijke naamwoord manský met het achtervoegsel -y

Manx; met betrekking tot de taal het Manx


litevsky

Afgeleid van het bijvoeglijke naamwoord litevský met het achtervoegsel -y

Litouws; met betrekking tot het land Litouwen

Litouws; met betrekking tot het volk de Litouwers

Litouws; met betrekking tot de taal het Litouws


dolnosasky

Afgeleid van het bijvoeglijke naamwoord dolnosaský met het achtervoegsel -y

Nedersaksisch; met betrekking tot het Duitse land Nedersaksen

Nedersaksisch; met betrekking tot de taal het Nedersaksisch


furlandsky

Afgeleid van het bijvoeglijke naamwoord furlandský met het achtervoegsel -y

Friulisch / Friulaans; met betrekking tot het Friulisch / Friulaans


kornsky

Afgeleid van het bijvoeglijke naamwoord kornský met het achtervoegsel -y

Cornisch; met betrekking tot de taal het Cornisch


chorvatsky

Afgeleid van het bijvoeglijke naamwoord chorvatský met het achtervoegsel -y

Kroatisch; met betrekking tot het land Kroatië

Kroatisch; met betrekking tot het volk de Kroaten

Kroatisch; met betrekking tot de taal het Kroatisch


portuñolsky

Afgeleid van het bijvoeglijke naamwoord portuñolský met het achtervoegsel -y

Portuñol / Portunhol; met betrekking tot de taal het Portuñol / Portunhol


charvátsky

Afgeleid van het bijvoeglijke naamwoord charvátský met het achtervoegsel -y


zámuřsky

Afgeleid van het bijvoeglijke naamwoord zámuřský met het achtervoegsel -y

Prekmurees; met betrekking tot de regio Prekmurje

Prekmurees; met betrekking tot de taal het Prekmurees


gótsky

Afgeleid van het bijvoeglijke naamwoord gótský met het achtervoegsel -y

Gotisch; met betrekking tot het volk de Goten

Gotisch; met betrekking de taal het Gotisch


slovinsky

Afgeleid van het bijvoeglijke naamwoord slovinský met het achtervoegsel -y

Sloveens; met betrekking tot het land Slovenië

Sloveens; met betrekking tot het volk de Slovenen

Sloveens; met betrekking tot de taal het Sloveens


franko-provensálsky

Afgeleid van het bijvoeglijke naamwoord franko-provensálský met het achtervoegsel -y

Francoprovençaals; met betrekking tot het Francoprovençaals


skotsky

Afgeleid van het bijvoeglijke naamwoord skotský met het achtervoegsel -y

Schots; met betrekking tot het land Schotland

Schots; met betrekking tot het volk de Schotten

Schots; met betrekking tot de taal het Schots


vlámsky

Afgeleid van het bijvoeglijke naamwoord vlámský met het achtervoegsel -y

Vlaams; met betrekking tot het Belgische gewest Vlaanderen

Vlaams; met betrekking tot het volk de Vlamingen

Vlaams; met betrekking tot de Vlaamse dialecten van het Nederlands


západofrísky

Afgeleid van het bijvoeglijke naamwoord západofríský met het achtervoegsel -y

Westerlauwers Fries; met betrekking tot de taal het Westerlauwers Fries


lucembursky

Afgeleid van het bijvoeglijke naamwoord lucemburský met het achtervoegsel -y

Luxemburgs; met betrekking tot het land Luxemburg

Luxemburgs; met betrekking tot de Belgische provincie Luxemburg

Luxemburgs; met betrekking tot het volk de Luxemburgers

Luxemburgs; met betrekking tot de taal het Luxemburgs


aragonsky

Afgeleid van het bijvoeglijke naamwoord aragonský met het achtervoegsel -y

Aragonees; met betrekking tot de Spaanse autonome regio Aragon

Aragonees; met betrekking tot de taal het Aragonees


československy

Afgeleid van het bijvoeglijke naamwoord československý met het achtervoegsel -y

Tsjecho-Slowaaks; met betrekking tot het voormalige land Tsjecho-Slowakije

Tsjecho-Slowaaks; met betrekking tot het volk de Tsjecho-Slowaken

Tsjecho-Slowaaks; met betrekking tot de taal het Tsjecho-Slowaaks


ladinsky

Afgeleid van het bijvoeglijke naamwoord ladinský met het achtervoegsel -y

Ladino / Ladinisch / Ladin / Ladijn; met betrekking tot de taal het Ladino / Ladinisch / Ladin / Ladijn


garhválsky

Afgeleid van het bijvoeglijke naamwoord garhválský met het achtervoegsel -y

Garhwali; met betrekking tot de taal het Garhwali


starofrancouzsky

Afgeleid van het bijvoeglijke naamwoord starofrancouzský met het achtervoegsel -y

Oudfrans; met betrekking tot de taal het Oudfrans


okcitánsky

Afgeleid van het bijvoeglijke naamwoord okcitánský met het achtervoegsel -y

Occitaans; met betrekking tot de regio Occitanië

Occitaans; met betrekking tot de taal het Occitaans


latinsky

Latijn, Latijns; met betrekking tot het Latijn


latinsky

Afgeleid van het bijvoeglijke naamwoord latinský met het achtervoegsel -y


rétorománsky

Afgeleid van het bijvoeglijke naamwoord rétorománský met het achtervoegsel -y

Reto-Romaans; met betrekking tot de bevolkingsgroep Reto-Romanen

Reto-Romaans; met betrekking tot de taal het Reto-Romaans


galicijsky

Afgeleid van het bijvoeglijke naamwoord galicijský met het achtervoegsel -y

Galicisch; met betrekking tot de regio in het noordwesten van het Iberisch schiereiland

in het Galicisch; met betrekking tot de taal het Galicisch


starolatinsky

Afgeleid van het bijvoeglijke naamwoord starolatinský met het achtervoegsel -y

Oud-Latijn; met betrekking tot het Oud-Latijn


starořecky

Afgeleid van het bijvoeglijke naamwoord starořecký met het achtervoegsel -y

Afgeleid van het bijwoord řecky met het voorvoegsel novo-

Oudgrieks; met betrekking tot de taal het Oudgrieks


irsky

Afgeleid van het bijvoeglijke naamwoord irský met het achtervoegsel -y

Iers; met betrekking tot het land Ierland

Iers; met betrekking tot het eiland Ierland

Iers; met betrekking tot het volk de Ieren

Iers; met betrekking tot de taal het Iers