dikwerf

In de betekenis van ‘bijwoord van tijd: dikwijls’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1744


aproksimadamente

Van het Portugese of Spaanse aproximadamente.

E temperatura máksimo lo ta aproksimadamente 34°C, e temperatura mínimo mas o ménos 27°C.

De maximumtemperatuur zal ongeveer 34°C bedragen, de minimumtemperatuur min of meer 27°C.


grazioso

Leenwoord uit het Italiaans, in de betekenis van ‘bevallig’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1795


een beetje

vaste verbinding van een (lidwoord) en beetje (zelfstandig naamwoord)

Dit woord wordt gevolgd door een bijvoeglijk naamwoord vaak gebruikt als een soort tussenwerpsel. In dit geval kan in spreektaal "een" ook worden weggelaten: Heb je je tas laten liggen? Dat is een beetje dom, he! wordt dan: Heb je je tas laten liggen? Beetje dom, he!

Een beetje verliefd,
Ik dacht 'n beetje verliefd


naar 't heet

volgens informatie waarvan de betrouwbaarheid niet zeker is
De bijbetekenis kan variëren van een neutraal minimaal voorbehoud tot sterke twijfel aan de juistheid van de informatie.

Arborescente klimop, Hedera helix `arborescens', is duur als je het wilt kopen en groeit langzaam. Ik heb een plant die in twee jaar bijna niet in omvang is toegenomen. De gewone klimop groeit veel sneller, naar 't heet 45 centimeter per jaar.


naar verluidt

volgens berichten waarvan de betrouwbaarheid niet zeker is
De bijbetekenis is zowel een versterking van de uitspraak, omdat men zich beroept op een kennelijk bestaande bron, als een verzwakking daarvan, omdat men geen eigen oordeel over de juistheid van de berichten geeft.

Bugatti heeft nog niet bevestigd dat Ronaldo de koper is - naar verluidt wegens privacyredenen -, wel melden ze dat de auto daadwerkelijk is verkocht.

Graaf Herman had in zijn jeugd een humanistische opvoeding genoten. Naar verluidt, zou hij de Psalmen deels in Griekse, deels in Latijnse verzen hebben overgebracht.


naar het heet

Hoewel volgens de étiquette [sic!] het vertrek van het bruidspaar onbemerkt moet geschieden en de maaltijd ongestoord voortgang moet vinden, gaan in de praktijk meestal alle gasten mee naar buiten en laten zich niet onbetuigd in het nawuiven en het werpen met rijst en oude schoenen, die naar het heet, geluk brengen.


in het geniep

vaste verbinding van in (voorzetsel), het (lidwoord) en geniep (zelfstandig naamwoord), in de betekenis "stiekem" en in de schrijfwijze met het aangetroffen vanaf 1779 (zie vindplaats hieronder, de schrijfwijze met 't kent een eerdere vindplaats)

opzettelijk verborgen om een ongunstige reactie van anderen te voorkomen

Het enige taboe was alles dat met Japan te maken had, omdat mijn grootmoeder in een jappenkamp had gezeten. Dus geen Japanse elektronica, geen Japanse auto, geen Japanse keuken. En zo was ik van kindsbeen af geobsedeerd door dat land, verzamelde in het geniep kimono’s, las als tiener Mishima en Tanizaki en kon al sushi maken in een tijd waarin de rest van Nederland nog dacht dat wasabi een schoonmaakmiddel was.

⧖Of 't geen ons Frans Pedant zo deftiglijk vermelt,
Dat op de klapbank der Poëten wordt verteld,
Daar hij in het geniep door listig dankbetuigen
Aan magre prammen, van Geveinstheid, weet te zuigen.


in 't geniep

vaste verbinding van in (voorzetsel), 't (lidwoord) en geniep (zelfstandig naamwoord), in de betekenis "stiekem, achterbaks" aangetroffen vanaf 1736

Het zal wel goed komen, zei mijn pa en ging klavers snijden voor de konijnen. En ik denk dat hij in 't geniep blij was dat ons broer zo lang wegbleef.


povrch

Afgeleid van het bijwoord povrchu / po vrchu


daareven

‘Voor mij is de grondwet geen vodje papier. Ik wil niet hebben dat morgen avonturiers van links of rechts het beeld van Tindemans zouden inroepen om avonturen goed te praten in dit land. Daarmee rekening gehouden, na de scheldwoorden en beledigingen en aanvallen die ik de laatste dagen heb moeten incasseren, tot daareven nog de insinuaties hier op deze tribune, zeg ik: voor mij is er maar één conclusie, ik ga van deze tribune weg, ik ga naar de koning en ik bied het ontslag van de regering aan.’


rustigjes

Wat later lunchen we, met meegegeven pakketten, rustigjes op een van de twee daartoe aangewezen plekken. Een klein meertje vlakbij, ibissen op de oever, een pelikaan dobberend in het water, terwijl rondom ons de wanden van de aloude krater omhoog rijzen.

De NEDC is een puur theoretische verbruiksberekening, waarbij een zeer irreële 'rit' op de testbank wordt afgelegd. Vier keer wordt er een stadstraject afgelegd, waarbij héél rustigjes tot 50 km/u wordt geaccelereerd en daarna volgt er één buitenwegtraject. Waarbij maximaal heel eventjes de 120 wordt aangetikt. Over de versnelling van 50 naar 120 km/u doen de testrijders (want dat zijn het) in die meting méér dan 2,5 minuut.


ibidem

Leenwoord uit het Latijn, in de betekenis van ‘bijwoord: ter zelfder plaatse’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1824


in natura

er wordt betaald met producten of diensten, dus zonder de tussenkomst van geld


losjesweg

afgeleid van losjes bw "ontspannen, zonder strakke regels" met het achtervoegsel -weg

Nu is het nog een geloof. In Amsterdam komen twee Steve Jobs-scholen in 'moeilijke' wijken, in Zuidoost en West. Zullen die kinderen opbloeien nu ze een iPad in handen gedrukt krijgen? Zou het epidemische adhd, door de opiniepeiler losjesweg gediagnosticeerd als 'opstandigheid tegen het rigide schoolsysteem' door datzelfde toverstokje echt verdwijnen?

Hoort etnisch profileren erbij als je boeven wilt vangen? Het leek erop of ik fractieleider Halbe Zijlstra (VVD) dat zondag losjesweg hoorde beweren in Buitenhof. Fout! Er is niets wat selectie op huidkleur of ras legitimeert, ook de misdaadstatistieken niet.


voorzeker

Zo u dat doet, o gelukkig Nederland, o ongeschonden bruid van Christus, o zeer bloeiende Republiek, dan zal deze kerk, door de baren van allerlei wind van leer gekweld, voorzeker ten laatste de haven in zeilen, en de stormen rustig bespotten en verachten. Maar, opdat dit geschiedt, tracht naar vrede.


matigjes

De oneindige schreeuw van geluk. De lach van Jackie Groenen, die altijd zo vast op haar gezicht staat, maar nu nog uitbundiger dan ooit. Het is Groenen, die innig knuffelt met Shanice van de Sanden. Ze heeft Nederland net naar de WK-finale geleid. Met een prima schuiver in de onderhoek. Juist Groenen, misschien wel de meest constante van het stel. Matigjes begonnen aan het toernooi, maar nu de grote vrouw.

Baz Luhrmann had wat recht te zetten. Na zijn successen Romeo + Juliet en Moulin Rouge! kreeg de filmmaker zijn megalomane luchtkasteel Alexander the Great financieel niet van de grond. En Australia ' de epische ode aan zijn geboorteland ' werd maar matigjes ontvangen. De regisseur zoekt revanche met The great Gatsby, de verfilming van de klassieke great American novel van schrijver F. Scott Fitzgerald. De Telegraaf ERIC LE DUC 16 mei 2013 [https://www.telegraaf.nl/lifestyle/1108106/filmrecensie-the-great-gatsby Filmrecensie


almee

zn: via Frans almée van Arabisch عَالِمَة (ʿālima) "zangeres", oorspronkelijk "vrouw met kennis"

bw: (verkorting) van almede , op te vatten als samenstelling van al bw en mee bw

op dezelfde manier, in hetzelfde verband

Hoezeer Kloeke ook in het Fries thuis is, bewijst ‘Die Aussprache des germ.û im Altwestfriesischen’ (1931), almee een der vele artikelen die hij in de loop der jaren heeft moeten schrijven om zijn standpunt tegenover dat van W. de Vries, de felste onder zijn bestrijders, te handhaven en toe te lichten.

in dezelfde ontwikkeling, na een geleidelijke verandering duidelijk verschillend met voorheen

Almee begint de feeststemming los te komen. Zelfs de twee moeders, de twee weduwen neveneen, komen eindelijk wat uit de plooi; (…)

Zo werd, almee door de invloed van de talrijke Vlaamse emigranten, die in het laatste kwart der zestiende eeuw naar Zeeland uitweken, het Calvinisme er een macht in kerk en staat, die hier van ongemene betekenis zou blijken.

drukt twijfel uit of het daaropvolgende kenmerk van toepassing is, of mogelijk zelfs het tegendeel

⧖ Zoo straks zei ik: de zorg om er kunst van te maken zal almee een van de laatste zorgen zijn die hij zich maakt. Nu zou ik willen zeggen: het zal hem in 't geheel geen zorg zijn; ook dit zal er zijn vóór hij het weet.


koelweg

afgeleid van koel bn met het achtervoegsel -weg

heel rustig zonder emotie; op een koele manier


pertang

't Is pertang zo simpel als gaat daar liggen.

Het wijf van Boerke Seth heeft hem heel de nacht horen roepen: Rosalie, ik ben verdoemd. Ze schrok wakker en heeft Seth geschud, die zei: ik hoor niets. Pertang, zij wel, en dikwijls.


zielslief

samenstelling van ziel zn en lief met het invoegsel -s-

iemand zielslief hebben: iemand innig liefhebben


kaaltjes

Eén stemwijzer is misschien wat kaaltjes, bedacht het IPP. Het instituut kwam daarom ook met stemmentracker.nl, die de besluiten op een rijtje zet die partijen de afgelopen regeringsperiode hebben genomen.

Weblink bron “Parlementvaria” (08-11-2006), Reformatorisch Dagblad

Het ziet er nog een beetje uit als een nieuwbouwtuin, maar dat komt allemaal goed, zegt hoofdverzorger Eric Hermeling. "Toen Burgers' Zoo in 1988 de Bush aanlegde, zag dat er ook nog wat kaaltjes uit, maar nu komen er elk jaar tonnen snoeiafval vandaan. Dit nieuwe ecosysteem moet zich nog helemaal settelen en daarbij kunnen we nog voor grote verrassingen komen te staan."

Weblink bron
Roel Pauw
 “Overdekte mangrove bevalt hitsige vlinders iets te goed” (12-07-2017), NOS


tertio

Tertio, de hoge olieprijzen leggen de golfstaten geen windeieren. Zij investeren de opbrengst daarvan in toenemende mate in de €-zone, als diversificatie.

Weblink bron “Hey, de euro crasht niet!” (08 nov. 2012), De Telegraaf

Tertio: Voorraad De logica gebiedt dat de bedrijfsvoorraden gelijke tred houden met de omzetgroei. Als de voorraden sneller stijgen, dan wijst dit op afzetproblemen. Hoewel hiervoor beproefde correcties bestaan, is geen enkele zaligmakend.

Weblink bron “Wanneer verkopen?” (20 nov. 2014), De Telegraaf


bovenmate

Ik besluit tot het maken van een serie stillevens. Ga naar Jan Sikkes om een paar mooie stoffen uit te zoeken, geniet bovenmate van de spiedende blikken van de vrouwen, ik zie ze denken: Wat doet die kerel in onze stoffenzaak? De stoffen gebruik ik uiteindelijk niet.

Weblink bron
Sjaak Verboom
 “Slakken vangen voor een mooie foto” (21-06-2018), Reformatorisch Dagblad


weswege

samenstelling van wes bw "oude genitief van wat" en wege zn "oude genitief van weg" , vergelijk: Duits weswegen

Aldus, gebruik makend van een helling omlaag in de buurt van het hotel Wittebrug, kan zij zich niet weerhouden deze af te leggen in volle vaart, weswege een voorgangster somwijlen wordt ingehaald en zich een botsing opdoet met alle minder aangename gevolgen voor het kostelijke Haagse bloed.


stommelings

afgeleid van stommeling zn met het achtervoegsel -s

“Dat wij dit faillissement stommelings moeten vernemen, noem ik misdadig,” zei Wim Claes (Open Vld).


stoemelings

De spoormaatschappij voerde die toeslag in augustus al stoemelings in. Dat lokte een storm van protest uit.


kwansuis

van Middelnederlands quamsijs, quanchuys, quanshuys, mogelijk via Oudfrans quanses van Latijn quamsi "alsof"

op een manier die een bepaalde, onjuiste of niet-gemeende indruk moet geven

Hilarisch hoogtepunt is voor mij het schertsinterview dat Bomans in 1963 ter gelegenheid van Carmiggelts vijftigste verjaardag met de jubilaris maakte. Interviewer Bomans laat kwansuis merken dat hij zichzelf veel beter vindt dan zijn gastheer, en geeft hem en zijn vrouw vervolgens onderricht in het drinken van oude klare.


flus

met een zo klein mogelijk verschil in tijd

(…) en laat het glas niet staan tot flus, (…)

Nu zet uw hart gerust, mijn zoon. Wij zijn al nader
bij vader dan gij weet. Ik noemd' u flus de vader,
de god die 't al verlicht, en voedt, en leven geeft.


sforzando

van Italiaans sforzando "versterkend, sterker wordend", in de betekenis "sterker wordend" aangetroffen vanaf 1847

Wat betekent sforzando? Soms niet „speel even zo hard mogelijk”, maar meer: breng een „energiemoment” aan in de muzikale lijn.


passim

van Latijn passim "wijd en zijd verstrooid, hier en daar, overal" in de betekenis "op tal van plaatsen te vinden" in een verder Nederlands zinsverband aangetroffen vanaf 1799 (zie vindplaats hieronder)

op tal van plaatsen te vinden
Vaak gebruikt wanneer het aantal plaatsen te groot is om afzonderlijk op te sommen.

Vanaf deel 4, dat begint in 1975, verandert Beerta in een bijfiguur. Zelden werd de oude zegswijze "Old soldiers never die, they just fade away" zo mooi geïllustreerd als in de rest van de cyclus. In deel 5 vermeldt de index hem nog maar 19 keer; een heel verschil met deel 1, waarin hij "passim" was.

J. Kant, l.c. in de 'critik aller speculative theologie' passim, vooral p. 699, 701, 703 (…)


altemets

drukt onzekerheid uit over de waarschijnlijkheid dat iets gebeurt

Vader bekeek nooit mijn rapport, maar af en toe vroeg hij heel stillekes ‘speel j'altemets nog ne keer klarinette?’

Maar dezen onverlet, zo blijven onze gronden,
Al wordt er altemets een kloeke maagd gevonden,
Eén bloeme, zo men zeit, en maakt geen rozenkrans,
Eén snare geen gespel, één vrijster genen dans.
God heeft dan aan den man een hoger aard gegeven,
En aan het wijf gelast om onder hem te leven.


sfumato

De sfeer was donker, weinig licht, sfumato zoals het heet.


intijds

samenstelling van in en tijd zn met het achtervoegsel -s

Wie zich niet intijds naar de winkel repte, kan zo'n pakketje ook zelf samenstellen: met een collectie zelfgemaakte scrubs bijvoorbeeld: eentje op basis van honing en citroen, komkommer en munt, of koffie en chocolade. De ingrediënten vind je vaak gewoon in je keukenkast.

Weblink bron “Moederdag, is dat vandaag? 10 creatieve doe-het-zelf-cadeaus om de dag te redden” (6 mei 2016), De Morgen


gladweg

afgeleid van glad bn met het achtervoegsel -weg

Eerlijkheid duurt het langst, vooral in relaties en vriendschappen. Maar nieuw onderzoek wijst uit dat veel vrouwen die spreuk opeens gladweg vergeten als het aankomt op hun kleding- en cupmaat. De helft van de dames liegt namelijk over dat strakke maatje 36 of die voluptueuze cup D tegenover collega's, vrienden én haar partner.

Weblink bron “'Ik heb echt maatje 36 hoor!'” (04 jan. 2016), De Telegraaf

Obama-aanhangers beschuldigden de oud-president ervan de factor ras in de verkiezingsstrijd te hebben ingebracht. Clinton draaide die beschuldiging gladweg om.

Weblink bron “Bill Clinton spreekt steun uit voor Obama” (25-06-2008), Reformatorisch Dagblad


onderduims

samenstelling van onder bw en duim zn met het achtervoegsel -s

Nu we deze reeks hier afsluiten, willen we toch nog herhalen dat marketing niet louter een spelletje is. We willen nog eens herhalen dat marketing geen onderduims middel is om mensen te doen kopen wat ze eigenlijk niet willen hebben.

Weblink bron
Jan Callebaut
 “MARKETING. Tot slot...” (04/06/2003), De Standaard


onzentwege

De Hoofden der Ministeriële Departementen staan ter vervolging, hetzij van Onzentwege, hetzij van wege de Tweede Kamer, te regt voor den Hoogen Raad.

Weblink bron
Jessy de Cooker
 “De vervolging van een Kamerlid: een doolhof waar niemand de juiste weg vond” (13/11/2017), HP de Tijd

Volgende week komt zinkverwerker Nyrstar met resultaten. Maak alvast plaats voor een nieuwe sprong van onzentwege.

Weblink bron
jre
 “Rataplan springt achteruit” (10/03/2008), De Standaard


altezamen

In strofe 4 zegt de prins dat hij zowel zijn leven als zijn goederen voor het volk overheeft:
„Lijf en goed altezamen
 Heb ik u niet verschoond.”

Weblink bron
Drs. W. P. Emaus
 “Wees zuinig op het Wilhelmus” (27-04-2018), Reformatorisch Dagblad


stoutweg

afgeleid van stout bn met het achtervoegsel -weg

zonder omwegen, heel eerlijk, zonder een blad voor de mond te nemen

Een halfjaar geleden zou de arme broeder nog stoutweg gezegd hebben dat men iemand die op zo’n hoge leeftijd zo’n jong meisje wilde nemen, als een kinds geworden man gevangen moest zetten.”

Weblink bron
Kooten M. van
 “Calvijn zei de waarheid” (02-04-2009), Reformatorisch Dagblad

Zeker, er zijn mensen, ook geleerde mensen, ook nog in onze dagen, die stoutweg de verhoring van het gebed voor een dwaasheid verklaren en beweren dat God geen verandering in de bestaande dingen maken kan.

Weblink bron “Hij hoort” (08-11-2012), Reformatorisch Dagblad


yaahrelang

Die hen yaahrelang net minnanner gschwetzt.

Ze hebben jarenlang niet met elkaar gepraat.


yaahrei

yaahrei, yaahraus

jaar in, jaar uit (aldoor maar door, de hele tijd, elk jaar zonder verandering, voortdurend)

alleen gebruikt in de uitdrukkingen yaahraus, yaahrei en yaahrei, yaahraus


jaar in jaar uit

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/nl-jaar in jaar uit.ogg

over een periode van meerdere jaren alsmaar voortdurend

Niemands schuld, alleen de hare. Aan haar lot overgelaten zou ze haar dagen slijten en dag in dag uit zou in haar hoofd hetzelfde verstikkende deuntje klinken… niets anders… dag in dag uit… jaar in jaar uit.

over een periode van meerdere jaren telkens herhaald

In het Zuid-Duitse dorpje Spalt (onder Neurenberg) kent iedereen Wim en Nellie van den Broek. Andersom ook, want het echtpaar uit Helmond gaat er sinds 1972 op vakantie. (…) Nellie verkent jaar in jaar uit de wandelroutes, Wim geniet van de gebouwen én het plaatselijke verenigingsleven.


jaar in, jaar uit

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/nl-jaar in, jaar uit.ogg

Van mijn sleutelbos de helft - zes sleutels - verwijderd. Ik droeg ze jaar in, jaar uit, als ballast mee, niet meer wetend op welke sloten zij pasten.

Ik besloot te doen alsof ik niets zag en concentreerde me op de schilderijen, net zo lang tot ik in de abstracte doeken gezichten zag of stukken uit de meccanodoos die ik jaar in, jaar uit vergeefs hoopte te krijgen op mijn verjaardag.


waratje

een verbastering van waarachtig bw , als bijwoord aangetroffen vanaf 1694

toch echt drukt een stellige bevestiging uit die tegen eerdere twijfel ingaat

Kom maar binnen. Als hoofdredacteur van M&M mag je hier waratje niet ontbreken.

Op het omslag van deze cd ligt op de rug gezien een vrouw op haar zij, afwachtend badend in vaagblauw licht, op het schijfje dartelen vier gele vlinders vrijelijk rond het gat in het midden. Wat is er gevaren in trompettist Terence Blanchard, is hij waratje verliefd geraakt?

Zo typeerde hij zich in een vraaggesprek zelf als een “rechtse ouderwetse boerderijkabouter”, of liever nog: “Een kok die spruitjes kookt met een gehaktbal. De nouvelle-cuisine-jongens moeten er van braken, maar wat blijkt: de mensen vinden het waratje lekker. Ik maak een knappe gehaktbal. En ze smullen ervan.


voetstoots

automatisch en vanzelfsprekend, zonder twijfel

Lange tijd leek het er op dat Brussel de overname niet voetstoots zou accepteren. Mede door de komst van Tele2 barstte de afgelopen jaren een prijzenslag uit op de Nederlandse mobiele markt, waarbij T-Mobile en Tele2 voordelige abonnementen met onbeperkt internet lanceerden. De consument was de grote winnaar.

Weblink bron
David Bremmer
 “T-Mobile mag Tele2 tóch overnemen van Brussel” (27-11-2018), Tubantia

Het CDA ging er vervolgens voetstoots vanuit met andere partijen tot een nieuwe coalitie te komen.

Weblink bron
Tanja Kits
 “Winnaar CDA Winterswijk is de grote verliezer deze week” (09-02-2019), Tubantia

De oude aanpak waarbij ouders alles voetstoots aannamen, kan niet meer.’

Weblink bron “ChristenUnie: vaccinweigeraar niet dwingen maar overtuigen” (14-02-2019), Tubantia


kwartiers

van gezaagd hout dat de planken min of meer straalsgewijs zijn gezaagd


derechef

/də.ʁə.ˈʃɛf/

Me voilà saisi derechef / D’étonnement et d’épouvante.

Zie mij hier opnieuw gegrepen / Door verbazing en angst.


vaagweg

afgeleid van vaag bn met het achtervoegsel -weg

Eind vorige maand zette Hillary Clinton (71) zelf de deur vaagweg op een kier. ,,Ik wil graag president zijn”, liet ze zich ontvallen aan nieuwssite Recode op een evenement in New York.

Weblink bron “Voormalig adviseur Clintons: Hillary gaat opnieuw voor presidentschap in 2020” (15-11-2018), Tubantia

Ik herinner me vaagweg een programma waarin de nieuwe films voorgesteld werden; een man op een barkruk die naar een filmposter wees, dertig seconden interview met Sharon Stone, een reporter die op kosten van de belastingbetaler naar LA vloog en daar over de Walk of Fame wandelde.

Weblink bron
Roderik Six
 “Televisie is infantiel en archaïsch. Boeken horen daar niet” (15/07/2019), HP de Tijd


dezerzijds

De gebroeders Riphagen, beiden als taaladviseur werkzaam bij een ministerie, zien hoe snel nieuwkomers bij ministeries besmet raken met het jargon. Jonge ambtenaren, fris van de universiteit, worden al snel „in het keurslijf van het gangbare taalgebruik” gedrukt. Binnen een paar maanden gebruiken ze wollige, technocratische termen als „dezerzijds”, „spoedheidshalve” en „internaliseren.”

Weblink bron “Ombudsman hekelt ambtelijk jargon” (22-11-2007), Reformatorisch Dagblad


leukweg

afgeleid van leuk bn met het achtervoegsel -weg

drily

op een nonchalante manier; alsof het heel normaal is

In Berlijn zegt minister Von Jagow tegen gezant Gevers dat de Duitse regering blij is met het doortastende optreden van de Nederlandse overheid, die haar neutraliteit tot het uiterste wilde verdedigen. En hij vertelt er leukweg bij dat de informatie over de ophanden zijnde Britse invasie misschien toch niet helemaal betrouwbaar was.

Weblink bron
L. Vogelaar
 “Groot alarm in maart 1916: Duitsland test Nederland” (29-03-2016), Reformatorisch Dagblad

Voor een bedrijf dat zo sterk zijn privacy bewaakt is het wellicht niet verrassend dat de eerste vraag die iemand me leukweg stelt, wanneer ik de houten trap van het hoofdkwartier opga, luidt: "Waar zijn we mee bezig? Waarom laten we iemand van de FT toe in ons heiligdom?"

Weblink bron
Caroline Daniel
 “Cargill opent de poorten van zijn heiligdom” (08/03/2004), De Standaard


almede

Verschillende online webshops blijken games aan te bieden die worden doorverkocht uit zogenaamde Humble Bundles. Normaal gesproken bepalen gamers hiervoor zelf hun prijs, almede welk deel van de opbrengst naar de ontwikkelaars of een goed doel gaat.

Weblink bron “Humble Bundle-games illegaal te koop aangeboden” (01 apr. 2014), De Telegraaf

Naast de aanhoudingen is onder andere de geluidsinstallatie in beslag genomen almede de inhoud van de bar met drank.

Weblink bron “Illegale houseparty in gekraakt pand beëindigd door politie” (16-02-2009), Reformatorisch Dagblad


zo meteen

verbinding van  zo en meteen, geschreven met een spatie volgens spellingregel 6.B

Naast deze specifieke betekenissen kunnen "zo" en "meteen" ook in hun gewone betekenisen direct na elkaar voorkomen:

Hij geeft aan dat hij zich nog moet opgeven voor een cursus ‘zelfmanagement voor uitstellers’. Wij kijken geïnteresseerd naar hem, het valt even stil en hij zegt: „Maar dat doe ik zo meteen wel even…”

Ach, die dweperij van Couperus met zijn vriend Orlando die zo geweldig lui kan zijn. Het is heerlijk en tragisch tegelijkertijd, want Couperus zelf – zoals hij zich in zijn feuilletons presenteert – is een altoos onrustige, nerveuze geest, die wel lui zou willen zijn, maar er gewoonweg niet in slaagt op te gaan in het nietsdoen. Iets in hem blijft vragen: wat gaan we doen, zo meteen, straks, nog later?

gebruikt om een problematisch gevolg aan te geven

Straks mag je ook al niet meer naar de radio luisteren of met een medepassagier praten. Misschien is het verstandig om te leren buikspreken. Zo meteen krijg je een boete als je je lippen beweegt.


krek

Leenwoord uit het Frans ('correct'), in de betekenis van ‘bijwoord van hoedanigheid: precies’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1708

Krek, zo is het maar net, zou de boer zeggen


maestoso

Leenwoord uit het Italiaans, in de betekenis van ‘plechtig’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1772


nabeurs

De koers van Tesla liep in de handel nabeurs wat terug na de tweet van Musk. Een woordvoerder van Tesla wilde niet op het bericht ingaan.

Weblink bron “Elon Musk provoceert Amerikaanse beurswaakhond in tweet” (05-10-2018,), Tubantia

Op Wall Street viel het bericht van Apple slecht. In de handel nabeurs ging de beurskoers in New York meer dan 6 procent omlaag. Het alarm heeft ook negatief effect op de Amsterdamse beurzen.

Weblink bron “Apple stelt omzetverwachting flink naar beneden bij” (03-01-2019), Tubantia


larghetto

Leenwoord uit het Italiaans, in de betekenis van ‘bijwoord: enigszins breed’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1772


pile

[1]-[3] van Middelfrans pile / pille
[4] van Italiaans pila


mosso

Leenwoord uit het Italiaans, in de betekenis van ‘bewogen’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1827


kwasi

verouderde spelling of vorm van quasi tot 1996

Ik doorzag zijn cynische nieuwsgierigheid. We wandelden beschaafd terug, kwasi vriendelijk, mekaar in de gaten houdend.


strijkelings

afleiding van strijken met het achtervoegsel -lings


vanhier

Verder stromen vanhier de wateren naar de straten.

Weblink bron
Vloeiende stromen
 “ (11-09-2012), Reformatorisch Dagblad

Op de foto’s trekken tal van hoogwaardigheidsbekleders voorbij. Koningin Beatrix bezocht dit oord van verschrikking meerdere malen. Prinses Margriet was er, het kroonprinselijk paar, en de premiers Lubbers, Kok, Balkenende en Rutte. Ze luisterden naar de overlevenden; herdachten degenen die vanhier werden weggevoerd zonder dat ze wisten dat hun leven niet lang meer zou duren; soms maar enkele dagen meer.

Weblink bron
L. Vogelaar
 “Dertig jaar herinneringen aan Westerbork” (01-03-2013), Reformatorisch Dagblad


bondswege

van bondswege: op last van de bond, door toedoen van de bond

Tegen de beslissingen van de Geschillencommissie Hoger Beroep voor het Profvoetbal is enkel nog verhaal mogelijk bij het Belgisch Arbitragehof voor de Sport maar dat is van bondswege niet aan de orde.

Weblink bron
bfa, vml
 “Wesley en Carcela nu toch definitief vrijgesproken voor rode kaarten uit augustus (!), Bondsparket reageert ontgoocheld” (19/10/2018), De Standaard

Spits Vivianne Miedema zei in een interview met The Guardian dat de vrouwen van bondswege een gelijke beloning verdienen als mannen, analoog aan de situatie in Noorwegen, omdat ze evenveel voor hun sport doen.

Weblink bron
Willem Vissers
 “Oranjevrouwen verdienen meer dan ze krijgen, maar we moeten niet overdrijven” (27 november 2017), de Volkskrant


nota bene

Leenwoord uit het Latijn, in de betekenis van ‘bijwoord van modaliteit: let op’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1623

om te kennen te geven dat men iets belachelijk vindt

En dat nota bene in het bijzijn van zijn eigen vrouw. . .

Suzanne Vermeer
 “All-inclusive” (2006), A. W. Bruna Uitgevers B. V. , Utrecht , ISBN 90-229-9182-2


grovelijk

afleiding van grof met het achtervoegsel -lijk

Bijvoorbeeld als een werkgever grovelijk de verplichtingen niet nakomt die voortvloeien uit de arbeidsovereenkomst en er als gevolg een verstoorde arbeidsverhouding ontstaat of als een werkgever een valse grond voor ontslag aanvoert, met als enig oogmerk een onwerkbare situatie te creëren.

Weblink bron
David Bremmer
 “Pianist wint zaak: Joop van den Endes Stage Entertainment moet 80.000 euro betalen” (01-03-2018), Tubantia

Ook dié jongeren snakken naar woonruimte. Ik hoop dat Bolhuis zijn plannen kan waarmaken en dan niet alleen voor de dakloze jongeren. Maar ik denk eerder, dat hij de haalbaarheid van zijn plannen - alle goede intenties ten spijt - grovelijk onderschat.

Weblink bron “’Gun jongeren eigen woonruimte’” (04 mei 2019), De Telegraaf


poste restante

Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘bijwoord: op postkantoor op afhalen wachtend’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1824

aanwezig op het postkantoor, totdat de geadresseerde het stuk komt ophalen


prestissimo

Leenwoord uit het Italiaans, in de betekenis van ‘zeer snel’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1772


rallentando

Leenwoord uit het Italiaans, in de betekenis van ‘langzamer’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1820


contrecoeur

Hij ging. Contrecoeur. En was snel ‘genezen’: “Wat nog het meeste indruk op mij heeft gemaakt is de wasmachine die naast de klassieke sofa stond. Het was een praktijk aan huis. Op de trap naar de bovenste verdieping rook ik het waspoeder al. Toen was het voor mij al voorbij.”

Weblink bron
Jan Smit
 “Gewoon Gerri” (11/04/2018), HP de Tijd

Hoe is het, om zo door het stof te moeten? ‘Er zijn twee scholen’, zegt bedrijfskundige en publicist Jeroen Smit. ‘De ene zegt dat je je principes moet volgen. Als je tegen aandeleninkoop bent en je doet het toch, ben je hypocriet. De andere school zegt dat je een fantastische leider bent als je soms contrecoeur dingen doet om het grotere doel overeind te houden. Polman is van die laatste school.’

Weblink bron
Wilco Dekker
 “Hoe Unilever-topman Paul Polman, de ‘Bono van het bedrijfsleven’, van zijn voetstuk viel” (22 oktober 2019), de Volkskrant


des te

vaste verbinding van "des", de genitief van het aanwijzend voornaamwoord dat, als verwijzing naar een oorzaak, en het bijwoord te, als versterking van de vergrotende trap van een bijvoeglijk naamwoord

Wel bevatte de roman volgens hem mooie beschrijvingen van het armoedige leven in Brugge. Het woord ‘armoede’ viel niet, maar daardoor was het effect volgens Buysse des te sterker.

Jacqueline Bel
 “Bloed en rozen. Geschiedenis van de Nederlandse literatuur 1900-1945.”, 3de, herziene druk (2018), Prometheus, Amsterdam, ISBN 978 90 351 3047 0, p. 111

Identificatie maakt het afschrikwekkende voorbeeld van de ondergang van de vorst des te sterker.

Inger Leemans & Gert-Jan Johannes
 “Worm en donder. Geschiedenis van de Nederlandse literatuur 1700-1800: de Republiek.”, 2de druk (2017), Bert Bakker, Amsterdam, ISBN 978 90 351 3045 6, p. 563


septimo

Septimo: Kuddegedrag Als een van uw aandelen opvallend veel in de media komt, dan moet u overwegen om het te verkopen. Die aandacht trekt namelijk veel onervaren beleggers aan waardoor de koers stijgt, maar doet de markt evengoed instorten als de hype uitsterft.

Weblink bron “Wanneer verkopen?” (20 nov. 2014), De Telegraaf


bestens

een aandeel kopen of verkopen tegen de beste op dat moment geldende prijs

Als u een bestens order opgeeft, dan wordt de tracker uitgevoerd op de (gemiddelde) prijs die de markt biedt.

Weblink bron
MICHAEL MOOIJER
 “Het geheim van de smid” (29 okt. 2015), De Telegraaf

Bestens betekent simpelweg dat je de prijs betaalt waartegen de aandelen op 20 november naar de beurs gaan. Er is wel een prijsrange: de introductiekoers zal tussen €16 en €20 liggen.

Weblink bron
MANNO VAN DEN BERG
 “Inschrijven op ABN Amro” (25 nov. 2015), De Telegraaf


gulweg

afgeleid van gul bn met het achtervoegsel -weg


vivace

aanwijzing hoe men de muziek moet spelen n.l. op een levendige manier

SCHUBERT (1797 – 1828), Sonata No.16 in A minor op.42 D845
1. Moderato, 2. Andante , 3. Scherzo:allegro vivace, 4. Rondo:allegro vivace

Weblink bron “Zuid-Koreaanse wonderpianiste speelt bij De Pol Diepenheim” (07-09-2018), Tubantia

Na de pauze laat Minne Veldman de Festive Toccata van Denis Bédard en het Allegro vivace uit Widors Vijfde Symfonie horen. Hij besluit zijn bijdrage met een eigen koraalbewerking en aansluitend samenzang.

Weblink bron “Vijfde orgelfeest Veldman en Den Toom in Grote Kerk Breda” (27-01-2018), Reformatorisch Dagblad


tenuto

een Italiaanse muziekterm die aangeeft dat de noot breed en volledig moet worden gespeeld; men moet de noot zijn volledige waarde geven

Clauwaerts loopbaan overspant bijna de hele geschiedenis van de VRT. In 1961 kwam ze op 19-jarige leeftijd bij de toenmalige BRT in dienst als presentatrice van het culturele magazine ’Zoeklicht’. Van 1969 tot 1996 was ze het gezicht van ’Tenuto’, een programma dat een podium gaf aan jonge muzikanten.

Weblink bron “Regine Clauwaert met pensioen” (28/03/2007), De Standaard


kousek

Afgeleid van het zelfstandige naamwoord kus met het achtervoegsel -ek

Můžeme k nim zajít na návštěvu, bydlí jen kousek odsud.

We kunnen bij hem langsgaan op bezoek, hij woont hier alleen een stukje vandaan.


sotto voce

Leenwoord uit het Italiaans, in de betekenis van ‘bijwoord: met ingehouden stem’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1772


unisono

Leenwoord uit het Italiaans, in de betekenis van ‘bijwoord: gelijkluidend’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1772

éénstemmig, op dezelfde toon (eventueel in verschillende octaven)

Ook speelde hij de tunes van televisieprogramma's als Sesamstraat en Baantjer en soleerde op soundtracks voor films als Midnight Cowboy, The Getaway en Turks Fruit. Ook componeerde hij het onvergetelijke Bluesette. Een andere specialiteit was het spelen van een melodie op de gitaar en die unisono meefluiten.

Weblink bron “Toots blies zich beroemd met z'n 'broodje'” (12-03-2014), Tubantia

Het is saai geworden, want alle auto's zingen hetzelfde lied, Unisono zoals de Italianen het zouden zeggen. Die moeten inmiddels ook het glorieuze geluid van zo'n Busso zescilinder uit zo'n snelle Alfa missen.

Weblink bron
JACO BIJLSMA
 “Column Jaco Bijlsma: Unisono” (01 jul. 2016), De Telegraaf


altegader

Ik heb nog nooit naar House of Cards gekeken, ofschoon ik zeer geïnteresseerd ben in politiek. Evenmin heb ik de Scandinavische thrillers gelezen. Ik mag daarentegen graag een oud-Hollands woord als altegader of hovaardig horen.

Weblink bron “Opinie: Wil de laatste (ab)normale mens opstaan” (26-04-2016), Tubantia

Dat slenteren is een kunst op zich, ik heb het moeten leren. Het heeft in feite weinig te doen met het Belgische stappen (voeten als vervoermiddel van hier naar daar), en al helemaal niks met het Vlaamse marcheren (te voet altegader tegen de Franse ruiters).

Weblink bron
Hans Brems
 “6,71 EURO, ongeveer” (10/04/2010), De Standaard

Regionalisten altegader verzamelden vorige week in de motregen in Edinburgh, velen gehuld in een rok met keukenhanddoekmotief. Het resultaat van het referendum viel er tegen, maar in die laatste dagen van de campagne kwam het ondenkbare toch even heel dichtbij. De mogelijke splitsing van een land werd plots reëel.

Weblink bron
Hendrik Vos
 “Grenspalen” (23/09/2014), De Standaard


starnakel

Wij, Nederlanders, zeggen over onszelf dat we zo nuchter zijn. Wie dat heeft verzonnen weet ik niet - maar hij was waarschijnlijk starnakel dronken.

Weblink bron
Thijs Zonneveld
 “We zijn trots op onze sporters...tot ze verliezen” (10-10-2017), Tubantia


raz

Žijeme len raz.


menigwerf

Neen, te loochenen valt het niet, de kerk verzaakte haar plicht; den arme werd menigwerf tekort gedaan. Doch de tijd mocht daar zijn, dat de kerk weder opwake.”

Weblink bron
Johan Polder
 “Zorg van de toekomst doet appel op christelijke barmhartigheid” (22-10-2011), Reformatorisch Dagblad

O, hoe menigwerf zegende zij in mijn tegenwoordigheid die heilzame roeden en uren van lijden, die haar aanleiding gegeven hadden tot zelfkennis, tot aanmerking van haar nietigheid, erkentenis van haar zwakheid, opwekking van haar Godsvrucht, verbetering van leven, en verdubbeling van gebeden!

Weblink bron
B. Hooghwerff
 “Louise van Oranje beleefde gelukkige omkeer” (13-03-2018), Reformatorisch Dagblad


onzenthalve

afgeleid van onzent met het achtervoegsel -halve


gisterenochtend

samenstelling van gisteren bw en ochtend zn

yesterday morning

tussen 06.00 en 12.00 uur van de voorgaande dag

Gisterenochtend om 8.15 uur Japanse tijd werd herdacht dat 67 jaar eerder op dat tijdstip de atoombom boven Hiroshima ontplofte.

Weblink bron “Hiroshima herdacht tot in Brazilië” (7 augustus 2012) op nrc.nl


criant

Het is criant vervelend!

te prominent aanwezig, te veel op de voorgrond tredend


alrede

„Die in Hem gelooft, wordt niet veroordeeld; maar die niet gelooft, is alrede veroordeeld, omdat hij niet geloofd heeft in de Naam van de eniggeboren Zoon van God.”

Weblink bron “Johannes 3:18” (12-02-2020), Reformatorisch Dagblad

„De bijl ligt alrede aan de wortel der bomen, alle boom die geen goede vrucht draagt, wordt afgehouwen en in het vuur geworpen. Bekeer u, bekeer u, waarom zoudt gij sterven?”

Weblink bron
Dr. Johannes Jacobus van Oosterzee (1817-1882)
 “De slaande engel en de Levensvorst” (16-03-2020), Reformatorisch Dagblad


spiccato

manier van spelen op een strijkinstrument waarbij de strijkstok als het ware op de snaar stuitert

Dat arrangement is geslaagd (het kwintet lijkt zelfs aan dramatische lading te hebben gewonnen), behalve in een van de variaties van het eerste deel waar de hobo een spiccato imiteert, wat eerder als zuigen dan als blazen klinkt.

Weblink bron
Jaco Mijnheer
 “Werken van Mozart door Pauline Oostenrijk (hobo) en het Utrecht String Quartet” (11 december 2003), de Volkskrant


ankerop

het omhoog hijsen van het anker als teken van vertrek


tantoe

via Papiaments tantu van Portugees tanto

Yaron is tantoe dik.

Ferron is tantoe slim.

Maarten is tantoe goed in League.

Ten eerste, de meeste kinderen die wel iets duurs aan kunnen trekken, die kraken de kinderen af die dat niet kunnen. Dat vinden wij tantoe fuck-up.

Weblink bron
Cedrick & Giovanni
 “Tantoe-fuckup” (14 juni 2002) op nrc.nl


kav

Bijwoord:
** Ontleend aan het Oudnoordse voorvoegsel kaf-

Zelfstandig naamwoord:
** [1-2]: Ontleend aan het Oudnoordse woord kaf zn
** [3-5]: Afkomstig van het Noorse woord kave ww (schermen)
** [6-7]: Etymologie onbekend

gebruikt om bijvoeglijke naamwoorden te versterken


kav

Zelfstandig naamwoord:
** [1-2]: Ontleend aan het Oudnoordse woord kaf zn
** [3-5]: Afkomstig van de Nynorske woorden kava ww rn kave ww (beide: schermen)


v.a.

bw: (afkorting) van volgens vz anderen zn

in bronnen die verschillen van de hiervoor genoemde


ritenuto

Een paar maten maar en stop: de balletmeester heeft aanwijzingen voor de dans. Hetzelfde stukje herhalen en dan door – vliegensvlug duikt Khoziainova tussen de notenbalken, meteen bij de juiste frase. ‘Geen ritenuto,’ heeft ze boven de volgende maten geschreven: niet vertragen, meteen door naar het volgende couplet.

Weblink bron
Jacq. Algra
 “Het Nationale Ballet swingt op de songs van Gershwin” (13 september 2019), Het Parool


o.m.

deel uitmakend van een reeks vergelijkbare dingen of personen (gevolgd door het voornaamste voorbeeld of de meest opvallende voorbeelden uit die reeks)

Max Hastings (1945) was o.m. hoofdredacteur van The Daily telegraph en versloeg voor de BBC elf oorlogen.

Weblink bron
Bart Funnekotter
 “‘Naar diplomaten wordt niet meer geluisterd’” (9 augustus 2018) op nrc.nl


onder meer

on·der meer, geschreven met een spatie volgens spellingregel 6.B

deel uitmakend van een reeks vergelijkbare dingen of personen

gevolgd door het voornaamste voorbeeld of de meest opvallende voorbeelden uit die reeks

De stichting zegt wel dat „al geruime tijd” gesprekken lopen met onder meer de staatssecretaris „over hulp voor onze missie en onze projecten”.

Weblink bron
Dylan Metselaar
 “Nederland wil helpen met vluchtelingenkinderen opvangen op Griekse vasteland” (23 april 2020) op nrc.nl

Volgens de Australische minister Josh Frydenberg (Financiën) publiceren de Australische mededingingsautoriteiten eind juli bindende regels voor onder meer Google en Facebook.

Weblink bron
Jan Benjamin
 “Australië wil Facebook en Google vergoeding voor gebruik nieuws opleggen” (21 april 2020) op nrc.nl

Het bedrijf meldt onder meer dat het 20 miljard dollar in kas heeft.

Weblink bron
Erik van der Walle
 “Shell snijdt voor zeker 8 miljard in uitgaven” (23 maart 2020) op nrc.nl


waorvan

waarvan; betrekkelijk van wat, van hetwelk


als het ware

verbinding van  als, het en ware, "ware" is hier de verleden tijd, aanvoegende wijs van het werkwoord "zijn"

gebruikt voor het inleiden van een treffende vergelijking; ook als afsluiting van een uitspraak direct na een vergelijking als afzwakking daarvan

De ecologische crises van de laatste tijd leren ons dat we écht toe moeten met deze natuur en deze ene planeet, zegt dichter en componist Micha Hamel in de Volkskrant. „Dit is dus de aarde! We ontdekken als het ware onze eigen leefomgeving voor het eerst.”

Weblink bron
Maxim Februari
 “Niet alleen waarover, wat en wie, maar vooral hoe” (27 april 2020) op nrc.nl

Weizman: „Een vrouw van boven de 70, gespeeld door Bien De Moor, kijkt terug op haar leven en krijgt beelden terug in haar hoofd. Dat is wat het publiek ziet, op grote schermen en op het toneel. Door als het ware in haar hoofd te kijken, tonen we de rijkdom van een ogenschijnlijk weinig enerverend leven.

Weblink bron
Ron Rijghard
 “Guy Weizman: ‘Het digitale theater is de toekomst’” (24 april 2020) op nrc.nl

De historicus Luuc Ritmeester schreef vorig jaar een fascinerende scriptie voor de Universiteit van Utrecht over de vraag waarom Nederlandse vissers zo anti-Europees waren tussen 1977 en 2002, toen het Europese visserijbeleid vorm kreeg. Zijn antwoord luidt: omdat de natuur steeds belangrijker werd bij de Europese besluitvorming, en het belang van de vissers steeds minder belangrijk. De vis verdrong de visser, als het ware.

Weblink bron
Caroline de Gruyter
 “Boeren en vissers weten: het is voorbij” (4 oktober 2019) op nrc.nl


duivekaters

bn, bw: afgeleid van duivekater tw met het achtervoegsel -s

En een duivekaters inzichtige kerel was Broor ook; hij liet een hoop modder en nat zand over de veenlaag brengen en ploegde alles fiks door mekaar, en hij kocht een paar tjalken met stadsvuil en liet dat er nog eens extra doorheen kruien, en het eerste najaar dat heel lang zacht bleef bracht hem een mooie tarweoogst op.

Theun de Vries
 “60. Keuromnibus. : Wilde lantaarns” (1967), De Arbeiderspers, Amsterdam, p. 414


met tijd en boterhammen

verbinding van  met, tijd, en en boterhammen, aangetroffen vanaf 1901, (zie vindplaats hieronder)

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/nl-met tijd en boterhammen.ogg

op den duur en vanzelf, zonder dat je er iets bijzonders voor doet

Denk maar aan grootmoeders spreekwoord ‘het komt goed met tijd en boterhammen’, de klassieke boterham brengt altijd een vleugje nostalgie mee.

Weblink bron
ASD
 “Bo’Drams herstelt klassieke boterham in ere” (16 mei 2015) op hln.be

Met tijd en boterhammen zal men er wel geraken.

G.V. de P.
 Nog vlaamsche woorden en spreuken in: Biekorf , jrg. 12 nr. 2 (januari 1901), L. De Plancke, Brugge, p. 30


dwaselijk

afleiding van dwaas met het achtervoegsel -elijk

op een vreemde, gekke, dwaze manier zoals past bij een dwaas


zieligjes

Als een verwaarloosde schurfthond denk ik zieligjes: toen kon mijn moeder nog soep voor me maken.

Weblink bron
Roos Schlikker
 “Toen kon mijn moeder nog soep voor me maken” (18 november 2017), Het Parool


eropin

samenstelling van erop en in
samenstelling van er, op, en in

de richting van een activiteit aangevend


eropaan

samenstelling van erop en aan
samenstelling van er, op, en aan


dd

(afkorting) van Latijn de die bw voor een dag

gevolgd door een hoeveelheid geneesmiddel, zo nodig voorafgegaan door een cijfer dat aangeeft hoe vaak per etmaal die hoeveelheid moet worden ingenomen

Zo wordt '2 dd 1 tabl. 1h a.c.' op het etiket van de verpakking overgenomen als '2 maal per dag 1 tablet 1 uur voor de maaltijd'.

J.J.E. van Everdingen e.a. (red.)
 “Diagnose en Therapie” (2009), Bohn Stafleu van Loghum, Houten, ISBN 9789031352821, p. 846 kol. 1


gevankelijk

afgeleid van gevang met het achtervoegsel -elijk

Als ze naar Nederland willen komen, dan moeten ze dat maar op eigen kracht zien te rooien. Weten ze een Nederlandse diplomatieke post te bereiken, dan worden ze bij de gratie Gods gevankelijk naar Nederland vervoerd om daar verder te worden bejegend: ouders worden meteen in preventieve hechtenis genomen.

Weblink bron
Ulli Jesserun d'Oliveira
 “'Jihadkinderen mogen dus verrekken'” (28 januari 2018,), Het Parool

Gij zijt opgevaren in de hoogte; Gij hebt de gevangenis gevankelijk gevoerd; Gij hebt gaven genomen om uit te delen onder de mensen.

Weblink bron “Hemelvaartsvervulling” (29-05-2019), Reformatorisch Dagblad

Faramir is een meer complex personage in de film. In het boek besluit hij al vrij snel om Frodo te laten gaan. In de film kiest hij er in eerste instantie voor om Frodo gevankelijk mee te nemen naar Gondor. In het boek komt Frodo derhalve niet in Osgiliath.

Weblink bron
Wikipedia
 “The Lord of the Rings: The Two Towers” (26/5/2020), Wikipedia


van tijd tot tijd

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/nl-van tijd tot tijd.ogg

met tussenpozen, telkens weer maar niet voortdurend

Het is overwegend bewolkt met van tijd tot tijd wat lichte regen of motregen.

Weblink bron “Gespetter” (5 mei 2009) op nrc.nl


nu en dan

op onregelmatige tijden, met tussenpozen

Tot begin vorige eeuw leden de Zweden nog nu en dan honger door mislukte oogsten.

Weblink bron
Wim Köhler
 “Het leven in Zweden tijdens de coronacrisis: afstand houden is geen probleem” (8 mei 2020) op nrc.nl


klokke

bw: klok zn met de uitgang -e, de oude datief

altijd in verbinding met een telwoord dat aangeeft om welke tijd het gaat

De laatste dag van maart om klokke vijf krijgen vrijwel alle laatstejaars scholieren in Amerika de uitslag van de universiteiten waarvoor ze zich hebben aangemeld.

Weblink bron
Pia de Jong
 “Missie geslaagd” (12 april 2016) op nrc.nl


andgegin

Afgeleid van gegin met het voorvoegsel an-


overkop

samenstelling van over vz en kop zn als beschrijving van het verloop of resultaat van een buiteling zoals in halsoverkop en over de kop

in of na een ongecontroleerde beweging waarbij de bovenkant onderop raakt

Hij gaat overkop in Torhout wanneer zijn trapstang breekt en sleurt zo een deel van het peloton in zijn val mee.

Johny Vansevenant
 “Het jaar van Eddy Merckx 69” (2019), Lannoo Meulenhoff, ISBN 9789401459679, hfst. Vekemans geeft Merckx ongewild een cadeau

Vier wagens stonden vast op de kam van de duin, een buggy reed er langs en ging vervolgens overkop.

Weblink bron “Koen Wauters: "Geen zelfvertrouwen meer na buggy die overkop was gegaan"” (9 januari 2011) op deMorgen.be

Tot hun ontzetting zagen ze de PT891 van Uydens overkop slaan – een vleugel werd weggeslingerd.

Weblink bron Alexander Uydens in:
De Decker Cynrik
 Vleugels boven het Meetjesland (2008), De Eecloonaer, Eeklo

niet meer in staat om aan alle financiële verplichtingen te voldoen

In 1997 gaat Renault Vilvoorde overkop en in januari van dat jaar wordt het faillissement van Forges de Clabecq uitgesproken.

Katrien Tratsaert e.a.
 “De arbeidsmarkt in Vlaanderen. Jaarreeks 2002. Deel 3: Lokale arbeidsmarkten in Belgie op kaart gezet” (2002), Garant, Antwerpen, ISBN 9789044114836, p. 5


onwetens

zonder bewust te weten, onbewust, per ongeluk


's margens

's morgens; in de ochtenduren van de dag


forskjellig

Afkomstig van het Noorse woord forskjell zn met het voorvoegsel for- en met het achtervoegsel -lig

/ fɔɾˈʃelɪ /


forskjellig

Afkomstig van het Nynorske woord forskjell zn met het voorvoegsel for- en met het achtervoegsel -lig


pede

stante pede op staande voet, met onmiddellijke ingang

Hij werd stante pede de laan uitgestuurd.


baven

baben
boaven
bobben
boben
bomm
bommen
boven
bovven
bowwen
buaben
buoben
buom


wredelijk

afleiding van wreed met het achtervoegsel -lijk


heen en weer

heen en weer geslingerd worden tussen

sterk tegengestelde gevoelens ervaren met betrekking tot

van een oorspronkelijke positie naar een nieuwe positie en weer terug

Ruim een maand geleden ging ik voor het eerst heen en weer met het veer.

Weblink bron
Willem Pekelder
 “Vrijuit hoesten” (30 april 2020) op nrc.nl

Van de vrouwen die we tot nu toe hebben geworven, is ongeveer driekwart afkomstig uit het buitenland, en kandidaten uit het buitenland kunnen nu niet even heen en weer naar Eindhoven.

Weblink bron
Frank Baaijens geciteerd door Patricia Veldhuis
 “Universiteit Eindhoven trekt vrouwen voor – en dat werkt” op nrc.nl

Wie snel heen en weer kijkt, door oogbewegingen, verlaagt daarmee zijn vermogen om herinneringen op te slaan.

Weblink bron
Wim Köhler
 “Heen en weer kijken verzacht nare herinneringen” (12 mei 2017) op nrc.nl

Coach Mark van Bommel liet hem heel lang warmlopen. Met een oranje hesje drentelde Afellay met een bezweet voorhoofd heen en weer over het grensrechterpaadje. Het hele arsenaal aan oefeningen kwam voorbij.

Weblink bron
Wilfried de Jong
 “Afellay als wonderpil tegen migraine” (8 december 2019) op nrc.nl

in na elkaar komende tegengestelde richtingen

Een rivier stroomt een kant op. Behalve bij de monding – daar stroomt hij heen en weer, onder invloed van het getij.

Weblink bron
Jan van Poppel
 “‘Een riviermonding kan ons beschermen’” (27 december 2019) op nrc.nl

Marjoleine de Vos voelde haar huis trillen en heen en weer zwiepen.

Weblink bron
Marjoleine de Vos
 “Nu is alles een nachtmerrie” (26 mei 2019) op nrc.nl


onzent

De krant, die nog niet heel vertrouwd leek met het beeldverhaal, wist dat Albert Uderzo al meteen na de oorlog was begonnen met het tekenen van ‘vervolgverhalen, die men te onzent thans als ‘strips’ kent en die de Fransman ‘bandes dessinées’ noemt’.

Weblink bron
Peter van Brummelen
 “Waar is de tekening van Obelix die het Nationale Monument draagt?” (10 april 2020), Het Parool


åbenbart

/ ˈɔːbənˌbɑˀd /


terneer

Bij het wereldberoemde Gezicht op Delft kan gesproken worden van overweldigende stilte: de personen staan te staan, het wateroppervlak is rimpelloos, de wolken hangen in evenwicht en in rust terneer.

Weblink bron
Rien Alink
 “'Vermeers Straatje zelf is belangrijker dan de discussie'” (3 april 2016), Het Parool


gisterennamiddag

samenstelling van gisteren bw en namiddag zn

[1] middag opgevat als gedeelte van de dag tussen 12.00 en 18.00 uur

[2] middag opgevat als midden van de dag, 12.00 uur

De tweede betekenis "op de voorgaande dag na het middaguur" is in België het nog meest gangbaar; de eerste betekenis "op de voorgaande dag aan het einde van de middag" is in Nederland de meest gangbare geworden. Bij communicatie tussen Nederlandssprekenden uit België en Nederland kan dit dus tot verwarring leiden.

op de voorgaande dag aan het einde van de middag of in het tweede deel van de middag, ongeveer van 16.00 tot 18.00 uur

op de voorgaande dag na het middaguur, 12.00 uur


gisternamiddag

(verkorting) van gisterennamiddag of samenstelling van gister bw en namiddag zn


op zoek naar

vaste verbinding van op (voorzetsel), zoek (zelfstandig naamwoord) en naar (voorzetsel)

in een toestand gericht bent op het vinden van

Ik ben op zoek naar een baan.

Ga op zoek naar werk!

Ik blijf op zoek naar dat ene voetbalplaatje.

Op zoek naar mijn schaatsen vond ik op zolder een stapel boeken uit mijn jeugd.

Ik draaide me om en liep zo snel ik kon in tegengestelde richting weer de berg af op zoek naar beschutting en veiligheid.

Tim Voors
 “Alleen, De Pacific Crest Trail te voet van Mexico naar Canada”, eBook: Mat-Zet bv, Soest (2018), Fontaine Uitgevers


uwentwil

voor u; in uw belang; om u ter wille te te zijn; uit liefde voor u

Jaren later bezochten mijn vrouw en ik op tweede kerstdag de dienst in de gereformeerde gemeente in Utrecht. Ds. C. Harinck preekte over de tekst ”Want gij weet de genade van onzen Heere Jezus Christus, dat Hij om uwentwil is arm geworden, daar Hij rijk was, opdat gij door Zijn armoede zoudt rijk worden.””

Weblink bron
Gert de Looze
 “Voormalig SGP-senator Gert van den Berg wilde dienstbaar bezig zijn” (20-04-2019), Reformatorisch Dagblad

Hij is om uwentwil uit de hemel op de aarde nedergekomen, treed gij met voeten op de aardse dingen, zoek het Koninkrijk van God en Zijn gerechtigheid om uwszelfs wil. Hoewel de wereld zoet is, Christus is veel zoeter (...) en nu zegt Christus tot u: „Kom, en volg Mij na.”

Weblink bron
Steef de Bruijn
 “Beeldcultuur mijden of wijden?” (15-02-2020), Reformatorisch Dagblad


normally

He normally comes home at six.


eigendunkelijk

afgeleid van eigendunk met het achtervoegsel -lijk

op een wijze die naar eigen goeddunken, zonder overleg verloopt

Aan de Fransen is gevraagd niet meer eigendunkelijk skalians en andere eigendommen van Surinamers te vernietigen aan de grens, omdat Suriname als bevriende natie ook bezig is zaken op orde te stellen in de regio.


rechtovereind

Met een ibuprofen – ook wel bekend als ‘vitamine-i’ – tegen mijn rusteloze benen viel ik bijna in slaap toen ik rechtovereind schrok door geritsel recht onder mijn hoofd.

,,Het geeft zo'n verpletterende indruk. De haren op mijn arm gaan altijd rechtovereind staan. Kippenvel."

Weblink bron
Christiaan Doolaard
 “Eclipsjager Henk vliegt naar de VS voor 2 minuten duisternis” (17-08-2017), Tubantia


nowhere

He was nowhere to be seen.

That road goes nowhere.


lots

She cared lots about her cats.


approximately

There are approximately 17 million people in the Netherlands.

Bij benadering wonen er 17 miljoen mensen in Nederland.


simply

That is simply silly.


somehow

He managed to do this somehow.

Hij is er op een of andere wijze in geslaagd.

That must be fixed somehow.


otherwise

/ˈʌð.əˌwaɪz/

I have no idea how to do this otherwise.

Ik heb geen idee hoe ik dit anders moet doen.

He sneezed a few times, but he was fine otherwise.

Hij nieste een paar keer, maar verder was alles in orde.


downstairs

beneden, een verdieping lager, de trap af

He is downstairs to get a bottle of wine from the cellar.

He is beneden om een fles wijn uit de kelder te halen.


perfectly

That fits perfectly!

That is perfectly fine.


clearly

That was clearly a mistake.


whenever

Do it whenever. It does not matter.

Doe het als het je uitkomt. Het doet er niet toe.


honestly

He answered honestly.

I honestly don't know the answer to that question.

Ik weet werkelijk het antwoord op die vraag niet.


personally

He personally came out to great them.


kinda

min of meer, ergens wel, zoiets, half en half

I kinda wanted to go, but I didn't.

Ergens wilde ik wel gaan, maar ik heb het niet gedaan.

Are you ill? — Kinda!


sooner

He came sooner than expected.

He sooner lost everyting than he would quit.

Hij verloor liever alles dan dat hij opgaf.


o'clock

It is six o'clock.


mostly

Those are mostly ravens.


zijnentwege

Ouden en Jongen kwamen, om hunnen voormaligen Schoolmeester te zien, en het geheele Dorp was zijnentwege vol blijdschap-- 1786

Hendrik Stilling
 “Hendrik Stillings kindsheid, jongelingsjaaren en vreemdelingschap. )” (1786), Troost, Wouter Arnhem, 1764-1796, 405-406


effortlessly

The man jumped effortlessly over eight chairs.

De man sprong met gemak over acht stoelen.


niet-begrijpend

Mogen ‘bejaarden’ dan ook eens wat? Waar hij dan ‘op zat’, vroeg ik hem, Twitter? Maar Twitter was al helemáál vorige eeuw. WhatsApp natuurlijk, Snapchat en een beetje instagrammen. Soms ook Pinterest, al was dat ‘meer voor vrouwen’. ‘En Hyves dan?’ vroeg ik pesterig, maar hij keek me niet-begrijpend aan. Tjeesus! Dat er al volwassen mensen bestaan die Hyves niet hebben meegemaakt! Hoe oud voel je je dan!

Weblink bron
Alexandra Besuijen
 “Wat mij betreft dragen véél meer mensen zo’n boerkini” (18/08/2016), HP de Tijd


ongeschoren

afleiding van geschoren met het voorvoegsel on-

zonder dat lichaamsbeharing met een scheermes of scheermachine is verwijderd (als teken dat iemand zichzelf niet meer goed verzorgd of kan verzorgen)

Jaren later zal hij ongeschoren en met een pleister op zijn wang zijn eigen ondergang aankondigen, maar nu is Sepp Blatter nog de trotse opperbaas van het internationale voetbal.

Weblink bron “Veertien jaar later voetbalt Kameroen weer voor Foé” (18-06-2017), NOS


affatto

niente affatto


voorshands

ontstaan uit de uitdrukking voor vz ( de lw ) hand zn , met het invoegsel -s- en met het achtervoegsel -s

tijdelijk, in afwachting van iets definitiefs of zolang er niets verandert

De hoop is dat Brussel bijdraagt aan de begrote 3,7 miljoen euro. Voorshands betalen de provincie (2 miljoen) en de gemeenten Vaals, Gulpen-Wittem, Eijsden-Margraten (elk vier ton) en Maastricht (twee ton).

Weblink bron
Paul van der Steen
 “De natuur bleef toen de tram verdween. En nu? Fietsasfalt” (13 april 2018) op nrc.nl

De winkeliers lijken het grachtenplan voorshands zonder geestdrift te begroeten.

Weblink bron
Raymond van den Boogaard
 “Botox aan de gracht” (16 maart 2015) op nrc.nl


ongeïnteresseerd

afleiding van geïnteresseerd met het voorvoegsel on-

Een tijdje geleden kwam Ester net thuis toen ze zag dat de pakketbezorger een pakketje voor haar deur zette en wegliep. "Ik sprak ze erop aan: dit mag gewoon niet. Maar ze reageerden heel ongeïnteresseerd: ja, je was niet thuis."

Weblink bron “Bij de een mag pakketbezorger naar wc, iemand anders gooit deur in zijn gezicht” (26-03-2019), NOS


met een natte vinger

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/nl-met een natte vinger.ogg

ˌmɛtəˈnɑtəˌvɪŋər

verbinding van  met, een, natte en vinger, van de uitdrukkingen als "met een natte vinger lijmen", "met een natte vinger belopen" en "geen vinger voor iets natmaken"

heel gemakkelijk, met minimale inspanning

Toch vraag ik me af of deze shockvertising (zoals confronterende reclames worden genoemd) constructief werkt – is het niet een vorm die we inmiddels voorbij zijn, blasé door beelden en informatie, zat van marketeers die met een natte vinger aanvoelen en inschatten wat ‘de mensen’ willen?

Weblink bron
Simone van Saarloos
 “Simone : Achter een gordijntje” (24 januari 2014) op nrc.nl


des middags

verbinding van  des en middags, de genitief van "de middag"

Naast het gebruik als bijwoord komt deze frase ook voor als een verouderde vorm van de bijvoeglijke bepaling "van de tijd tussen ongeveer 12:00 en 18:00 uur" of een nog sterker verouderd "van de tijd rond 12:00 uur".

gedurende de de tijd tussen ongeveer 12:00 en 18:00 uur

In februari 1946 verspreidde de Bijenkorf-directie een circulaire waarin werd aangekondigd hoe de staking zou worden herdacht: “Evenals 5 jaar geleden zal op Maandag 25 Februari onze zaak des middags gesloten zijn.”

Weblink bron
Henk van Gelder
 “De arisering van de Bijenkorf” (25 februari 1991) op nrc.nl


all in

verouderde spelling of vorm van all-in tot 2006

⧖ Regenten van het Stadsziekenhuis stellen zich voor het tarief voor de verpleging van t.b.c.-patiënten te verhogen en vast te stellen voor patiënten tot 4 jaar op f 6.— per dag, voor patiënten van 4—12 jaar op f 6.50 per dag en voor patiënten van 12 jaar en ouder op f 6.75 per dag, all in, d.w.z. dat in deze verpleegprijzen alle bijkomende kosten zullen zijn begrepen.

Verhoging van verpleegtarieven Stadsziekenhuis in: Overijsselsch dagblad, jrg. 36 nr. 385 (31 augustus 1950), Overijsselsche Handels en Courantendrukkerij, Zwolle, p. 2 kol. 2


w.m.b.

In (chattaal) vaak geschreven zonder punten als "wmb".

naar mijn mening, in mijn ogen, voor zover het mij aangaat

Mij werd niets gevraagd (…), maar w.m.b. is “radicaliseren” met afstand het meest irritante, hypocriete, misbruikte woord van de afgelopen jaren.

Weblink bron
crumb2
 reactie 16:47 (18 november 2016) in:
Joop Schouten
 DWDD: de film Layla M. laat zien hoe een Marokkaans-Nederlandse radicaliseert (18 november 2016)


all risk

verouderde spelling of vorm van allrisk tot 2006

Hij claimde een schade van duizend gulden aan zijn auto, kort nadat hij zijn verzekering van WA in all risk had laten omzetten.

Weblink bron
Frits Abrahams
 “Een adembenemende slotscène” (22 juni 1993) op nrc.nl


ervanuit

Dit voornaamwoordelijk bijwoord wordt vaak per abuis gebruikt met vormen van het werkwoord "gaan", terwijl vormen van "ervan uitgaan" bedoeld zijn. Omdat "uit" deel van dat werkwoord is, blijft er altijd minstens een spatie tussen "ervan" en "uit" staan. Vormen van het werkwoord "gaan" horen nooit met "ervanuit" gecombineerd te worden. Weblink bron “Ervanuit gaan / er van uitgaan / er vanuit gaan / ervan uitgaan” op taaladvies.net Weblink bron “Er van uit gaan / ervan uitgaan / er vanuit gaan” (11 december 2019) op onzetaal.nl
**We gaan ervan uit dat dit duidelijk is.
**Ik ben er altijd van uitgegaan dan het zo goed was.

voortkomend uit het genoemde, daaruit voortvloeiend

Jouw eigen kracht en kwaliteit van jouw spirit leer je zien, waarderen en hoe helend het voor jou en anderen is als je ervanuit leeft.

Weblink bron Gearchiveerde versie
Lise Schimmel
 “Sjamanistische Jaartraining februari 2021” (4 oktober 2019) op liseschimmel.nl

Het is het besef deze Liefde te Zijn en het streven om deze Liefde steeds meer te ervaren en ervanuit te handelen.

Weblink bron
Marlon Wong-Sioe
 “Wat is spiritualiteit?” (25 mei 2018) op marlonwongsioe.auteursblog.nl


eut

bijwoordelijk deel van een scheidbaar werkwoord


waortoe

waartoe; betrekkelijk: tot+wat tot+hetwelk:


jako

als; in vergelijkingen met dezelfde waarde


prázdno

Afgeleid van het bijvoeglijke naamwoord prázdný met het achtervoegsel -o


's zaterdagsavonds

Hij ging 's zaterdagsavonds naar huis.


's zondagsavonds

Hij ging 's zondagsavonds naar huis.


's dinsdags

Omdat de opeenvolging sd aan het begin van een lettergreep in het Nederlands niet gemakkelijk is uit te spreken, worden 's dinsdags en 's donderdags meestal verder verkort tot dinsdags en donderdags. Weblink bron “’s Zaterdags / zaterdags” (28 januari 2020) op onzetaal.nl

Hij ging 's dinsdags vaak naar de markt.

Veel besmettingen uit het weekend worden 's dinsdags doorgegeven.

Weblink bron “RIVM: 4873 nieuwe coronabesmettingen, daling zet door” (16 november 2020) op parool.nl


's donderdags

Hij ging 's donderdags vaak naar de markt.

Het laboratorium staat 's dinsdags en 's donderdags open voor iedereen die een idee snel wil omzetten in een werkend product.

Weblink bron
Marc Laan
 “Gratis lab Amsterdam open voor uitvinders” (10 februari 2009) op parool.nl


abysła

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/Wym-abysła (wersja Józefa Gary).ogg


amaołik

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/Wym-amaołik (wersja Józefa Gary).ogg


aoj

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/Wym-aoj (wersja Józefa Gary).ogg


hinnich

Duits: nach, hinter
Engels: after, behind

Wie ich yung waar, hen viel deitsche Bauereie nooch en Briwwi hinnich em Haus ghatt.

Toen ik jong was, hadden veel Deitse boerderijen nog een kakhuisje achter het huis.


teffens

tevens, tegelijk, gelijktijdig, eveneens

"(...) vergun me, op mijn geklag, Dat ik aan uwe zijde, en teffens sterven mag. (Vondel, Adam in Ballingschap, vijfde bedrijf)


fremdeles

Afkomstig van het Oudnoordse woord framleiðis bw

Noors bijvoeglijk naamwoord en bijwoord met het voorvoegsel frem-

Norge ligger fremdeles høyest i boligbyggingen.

Noorwegen is nog steeds het hoogste land in woningbouw.


endå

Afkomstig van de Oudnoordse woorden enn þá bw en en þó bw

Dessverre har vi ikkje nådd så langt endå.

vergelijkend: nog (groter / kleiner / meer / minder)


gewisselijk

van Middelnederlands gewislike, op te vatten als afgeleid van gewis bn met het achtervoegsel -elijk

Hij zal gewisselijk ziek worden.

Want gewisselijk, God is aan deze plaats. Hij is er in Zijn Geest.

K. Schilder (ed. W.G. de Vries)
 Het tweede Pinksterteken. (1920) in: Preken. Deel 1 (Verzamelde werken afdeling I). (1954), Oosterbaan & Le Cointre, Goes, p. 317


efders

Afkomstig van het Zuid-Duitse dialectwoord öfters bw , dat van het Duitse woord öfter bw komt

Engels: frequently, occasionally, often,

Mir sin datt efders fer Owedesse uff en Freidaag gange.


daarrich

: es Yaahr 1999 ...
: throuhout the year 1999 ...

Duits:
** vollkommen
** daarrich un daarrich: durch und durch, ganz und gar

Engels:
** throughout
** daarrich un daarrich: thoroughly


stillekens

uitspraakvariant van "stilletjes" met de archaïsche uitgang "-ken" in plaats van "-tje
**bw van Middelnederlands stillekine
**zn stilleken met de uitgang -s; op te vatten als meervoud van een archaïsch verkleinwoord van stille zn

zonder geluid te maken, zonder aandacht op zich te vestigen

Wandel maar stillekens achter Hem aan.

Weblink bron
Nellie van Kol
 “Zangbundel Joh. the Lord.” (1947)


herheri

bw: de reduplicerende formatie herheri is afgeleid van heri.

zn: Het gerecht zelf is waarschijnlijk afgeleid van deze formatie, in verwijzing naar de vele ingrediënten van het gerecht (wat het tot een complete maaltijd maakt) of naar de bereiding met de grote stukken aardvruchten en bananen. Voor het eerst aangetroffen in de Surinaamse advertenties van de jaren 1960.


aan het eind van zijn Latijn

verbinding van  aan, het, eind, van, zijn en Latijn, leenvertaling van Frans au bout de son latin, aangetroffen sinds de 19e eeuw

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/nl-aan het eind van zijn Latijn.ogg

niet meer wetend wat te zeggen of doen, ten einde raad

„Deze briljante, dappere blockbuster onthult de ware Rembrandt – een man aan het eind van zijn Latijn”, aldus The Guardian.

Weblink bron “Britse pers omarmt Rembrandt” (14 oktober 2014) op nrc.nl

⧖ Ten slotte stuit hij den vloed zijner rede - hij schijnt aan 't eind van zijn Latijn, en draaft op en neer, als wilde hij verdere ondervraging vermijden.

Jan ten Brink
 “Drie reisschetsen” (1894), A.W. Sijthoff, Leiden, 4e druk, p. 135 op dbnl.org

Er zijn mensen die er in bijzondere omstandigheden nog een schepje bovenop kunnen doen, die versnellen als iedereen aan het eind van zijn Latijn is.

Weblink bron
Warna Oosterbaan
 “Variabele nokken leiden tot nieuw motorconcept; Twee zielenonder de motorkap” (8 september 1990) op nrc.nl


antikraak

afleiding kraken met het voorvoegsel anti-

Property guardianship

een vorm van gebruik van leegstaand onroerend goed, waarbij een kleine groep mensen een pand 'bewaakt' om te voorkomen dat krakers het vastgoed in gebruik kunnen nemen

van (ver)huren: met minder huurbescherming en lagere 'huur' voorkomen dat een leegstaand gebouw bezet wordt door niet betalende bewoners

Dat is het aantal huishoudens dat noodgedwongen geen eigen woning heeft. Ze wonen bijvoorbeeld samen met een ander huishouden. Dan gaat het bijvoorbeeld om mensen boven de 25 die nog een woning delen met huisgenoten of bij hun ouders wonen. Ook mensen die antikraak wonen in bijvoorbeeld kantoorpanden worden meegeteld.

Weblink bron
Leen Kraniotis
 “Schreeuwend tekort aan woningen, wat moet eraan gedaan worden?” (17-02-2021), NOS

Levi Hilz (23) woont al twee jaar antikraak in Rotterdam. "Het is eigenlijk altijd afwachten tot de brief op de deurmat valt waarin staat dat je eruit moet."

Weblink bron “Jongeren over woningcrisis: 'Zo veel geld héb ik gewoon niet'” (ZA 11 SEPTEMBER 2021), NOS


Biroesjalajim

van Hebreeuws בְּיְרוּשָׁלַיִם en (Biroesjalajim)


lemahadrien

van Hebreeuws למֶהַדרִין zn (lemahadrien)


наперекор

ru-наперекор.ogg


glat

via Jiddisch גלאַט (glat) van Duits glatt
De term had oorspronkelijk betrekking op de staat van de longblaasjes bij tbc-onderzoek van een geslacht dier, oorspronkelijk alleen bij vlees; later ook gebruikt bij vis.


livrooche

via Jiddisch לברכה (livrooche) van Hebreeuws לִבְרָכָה zn (livracha)


loene

Bargoens van Hebreeuws לָ֥נוּ tw (lanoe) "aan ons", tweede woord van Psalm 115


en zo

verbinding van en vw zo bw , volgens spellingregel 6.B geschreven met een spatie
**vw: op te vatten als (verkorting) van "en zo verder"

Het gebruik van en en zo in hun gangbare betekenissen kan ook tot de opeenvolging en zo leiden met andere betekenissen dan hierboven genoemd.

en dergelijke, benevens nog een aantal vergelijkbare zaken
Drukt als toevoeging uit dat er nog meer voorbeelden zijn die bekend worden geacht.

Hij begint net met voetbal en snapt nog niets van buitenspel en zo.

Kijk, iedereen geeft nu hoog op over de Jordaan en zo, maar in Nieuw-West kregen de mensen een douche en een balkon, nou, dat was me wat!

Weblink bron
Felix Rottenberg geciteerd door Machteld van Gelder
 “Felix Rottenberg: ‘Ik voel me soms een huizendetective’” (28 oktober 2021) op nrc.nl


zo dadelijk

verbinding van  zo en dadelijk, geschreven met een spatie volgens spellingregel 6.B

Naast deze specifieke betekenissen kunnen "zo" en "dadelijk" ook in hun gewone betekenisen direct na elkaar voorkomen.

„Ik moet ophangen, want ik word zo dadelijk geïnterviewd”, zei ze.

Weblink bron
Yaël Vinckx
 “Heimwee naar een banaan” (21 september 2021) op nrc.nl

Ze heeft haar verhaal gedaan aan journalisten „van China tot Canada”. Zo dadelijk gaat ze skypen met Australië.

Weblink bron
Arjen Schreuder & Folkert Jensma
 “Zij krijgt het milieu wél op de agenda” (26 juni 2015) op nrc.nl

Het zou gaan om in totaal zo’n 2.000 arbeidsplaatsen. Een nieuwe baan blijkt niet zomaar gevonden. Alhoewel de sluiting al bekend is sinds 4 april, hebben volgens Philip Morris nu circa honderd mensen ander werk gevonden. 92 Procent van de werknemers is zo dadelijk werkloos.

Weblink bron
Merlin Daleman & Marleen Luijt
 “Eerst even rust en het hoofd leegmaken” (29 augustus 2014) op nrc.nl

Zo dadelijk vriest mijn hand nog af. Kan dat?

Weblink bron
Saskia de Coster
 “Overbodige ledematen” (23 oktober 2009) op nrc.nl


binnenboord

Toch is de Nederlandse bestuurscultuur al veel langer een probleem, zeggen oud-Kamerleden tegen Nieuwsuur. "Vroeger werd ook geprobeerd om vanuit het kabinet de geestverwante Kamerfracties een beetje te dimmen", zegt Jacques Wallage, voormalig fractievoorzitter van de PvdA in de Tweede Kamer. "Zo heb ik als fractievoorzitter in 1994 heel vaak van ministers te horen gekregen: 'hee, zou jij dat en dat Kamerlid van jou niet eens een beetje binnenboord kunnen houden? Want we hebben daar heel veel last van'."

Weblink bron “Oud-Kamerleden kritisch op coalitie én oppositie, maar hoe nu verder?” (29-04-2021), NOS

Bij Sportclub Rijssen denken ze dat snelle versoepelingen de leden binnenboord kunnen houden. Voorzitter Rohald de Jong van de voetbalvereniging ziet vooral veel senioren afhaken. "We zijn nu aan het inventariseren voor volgend seizoen wie er door wil en wie twijfelt. Best veel jongens weten het nog niet."

Weblink bron “Sportverenigingen hopen op versoepelingen, want leegloop dreigt” (08-05-2021), NOS


daechlich

Afkomstig van het Pennsylvania-Duitse woord daag zn met het achtervoegsel -lich

/ ˈdɛːçlɪç /


daeglich

/ ˈdɛːklɪç /


daeylich

Afkomstig van het Engelse woord day zn met het achtervoegsel -lich

/ ˈdɛːɪlɪç /


om het even

verbinding van om vz , het lw en even bn , zelfstandig gebruikt in de betekenis egaal, gelijk

Naast deze verbinding kan de reeks "om het even" ook voorkomen in zinnen waarin deze woorden in hun gangbare betekenissen worden gebruikt.

zonder verschil in, zonder onderscheid tussen

gevolgd door een vragend voornaamwoord of vragende bijzin

Whisky maakt haar belofte altijd waar, in tegenstelling tot vrienden van vroeger, ratten die me verraadden, bazelde ik in om het even welke bar, op om het even welk tijdstip, tegen welke idioot het maar horen wilde (of deed alsof).

Erik Jan Harmens
 “Door het licht” (2018), Overamstel Uitgevers, ISBN 9789048843923, p. 13

Schmitt vergat dat op die manier zelfs monarchieën met goddelijke rechtvaardiging zich vrij konden voelen om te beweren dat ze het volk beter 'vertegenwoordigden' dan om het even welk ander systeem, wat ze allemaal ook deden.

Jean Louis Vullierme
 “De spiegel van het westen: het nazisme en de westerse beschaving” (2015), De Bezige Bij , ISBN 9789023491910, p. 195

Voor varkens die zulke stallen bevolken, kan het alleen maar een bevrijding zijn als zij worden doodgemaakt, om het even of dat nu wegens de pest of voor consumptie gebeurt.

Weblink bron
Elsbeth Etty
 “Lieve snuiten” (7 februari 1998) op nrc.nl

⧖ Handschoenen, om het even hoe gemaakt, ofte waar van te zamen gesteld, boven ƒ 0:12:0 het paar.

“Decreten en Besluiten van Z. Maj. den koning van Holland van 9 Junij 1806 tot 30 dec. 1807, Volume 4” (1807), p. 99


rechtsomkeert

leenvertaling van Duits rechtsumkehrt tw samenstelling van rechtsom bw en keert ww

overgegaan in de tegengestelde bewegingsrichting, bewegend na een draai van 180°

Weer voelde ze de neiging rechtsomkeert te maken.

Carla de Jong
 “Geheim leven” (2019), Ambo Anthos, ISBN 9789026346132

De sleepboot met het schip heeft bij de spoorbrug rechtsomkeert gemaakt, meldt Omroep Brabant. Van een botsing was geen sprake.

Weblink bron “Superjacht loopt door hoog water vast op spoorbrug bij Den Bosch” (8 januari 2022), NOS


goedbeschouwd

samenstelling van goed bn en beschouwd ww

Onder de borstelige wenkbrauwen stonden zijn ogen vriendelijk en het was een galant gebaar, waar je goedbeschouwd geen nee tegen kon zeggen.

Goedbeschouwd doet food het nog prima. Grievink: "Op meubels, tv's en auto's bijvoorbeeld wordt door mensen veel en veel meer bezuinigd".

Weblink bron “Consument kort niet op voedsel” (07-01-2013), NOS


ervanaf

Ga ervanaf!


hooglijk

afleiding van hoog met het achtervoegsel -lijk

De regimentscommandant van het eerste regiment was hooglijk verbaasd over het bevel van de opperbevelhebber om tirailleurs naar voren te sturen.

Leo Tolstoj
 “Oorlog en Vrede” (1869), van Oorschot, ISBN 978902825115 1

Bij de Republikeinen, de partij van Sessions, zijn ze in de wandelgangen "hooglijk verbaasd en verontrust", maar de partijleiding probeert de zaak vooralsnog te sussen. "Die wil eerst goed onderzoeken wat er aan de hand is voordat er een beslissing wordt genomen."

Weblink bron “'Contact Sessions met Russen brengt Trump opnieuw in lastig parket'” (02-03-2017), NOS


begrijpelijkerwijze

samenstelling van begrijpelijk en wijze met het invoegsel -er-

Zijn eigen strategische plan, dat nu begrijpelijkerwijze niet uitgevoerd kon worden, was vergeten.

Dat dit argwaan wekte bij de nabestaanden onderkent het hof. „Deze uitlatingen deden bij klagers begrijpelijkerwijze de gedachte postvatten dat van enig objectief, effectief en onafhankelijk onderzoek naar de omstandigheden van het overlijden van hun zoon en broer geen sprake zou zijn.”

Weblink bron “Hof gelast nader onderzoek doodschieten Marokkaan” (23 juni 2004), Reformatorisch Dagblad


anderdeels

Welke voorstelling van de handeling van een of meer mensen we ook beschouwen, we zien haar altijd als het product van eensdeels de vrijheid van de mens, en van anderdeels de wetten van de onontkoombaarheid.

U zal God moeten erkennen als de enige Oorzaak van alle goede gaven. Maar overdenk ook de hoogheid, heiligheid, heerlijkheid, majesteit, rechtvaardigheid en tevens de wijsheid, goedheid, genade, rechtvaardigheid en barmhartigheid Gods. U zult bevinden dat eensdeels een betamelijke vrees en anderdeels een vurige liefde uw hart zullen bewegen en een heilige vlam zullen ontsteken.

Weblink bron “Overpeinzing” (21 juli 2006), Reformatorisch Dagblad


natuurlijkerwijze

samenstelling van natuurlijk bn en wijze zn met het invoegsel -er-

De beroemde flankmars bestond slechts hieruit dat het Russische leger, dat zich steeds verder in een rechte lijn, in tegengestelde richting van de aanval had teruggetrokken, nadat de aanval van de Fransen was beëindigd, van de aanvankelijk rechte lijn afweek en zich toen, aangezien het niet langer achtervolgd werd, natuurlijkerwijze in die richting bewoog waar de overvloed aan proviand het heen lokte.


ongelukkigerwijze

samenstelling van ongelukkig bn en wijze zn met het invoegsel -er-

afgeleid van gelukkigerwijze met het voorvoegsel on-

Binnenkort staat ons allen een veel groter, veel serieuzer duel te wachten, en bovendien kan Droebetskoj, die zegt dat hij uw oudste vriend is, er niets aan doen dat mijn gezicht u ongelukkigerwijze niet aanstaat.

Belangrijk is dat Nederland zijn leidende rol op bepaalde terreinen niet inlevert, vindt de Prisma-woordvoerder. „Daarbij denken we aan de ondersteuning van (beroeps)onderwijs en gezondheidszorg. Ongelukkigerwijze zijn dat juist de terreinen waarop de minister fors bezuinigt. Ook al is een grotere investering in productieve sectoren zoals landbouw en bedrijvigheid absoluut geboden, behaalde resultaten in eerdergenoemde sectoren mogen niet verloren gaan.”

Weblink bron “Prisma wil kabinetsbrede inzet voor ontwikkelingswerk” (16 september 2009), Reformatorisch Dagblad


pasgeleden

De vluchtelingen slapen in voormalige gymzalen, kazernes, bejaardenhuizen en nu ook in een tentenkamp. Pasgeleden is er zelfs een groep vluchtelingen op matrasjes te slapen gelegd in het gebouw van de Migratiedienst zelf."

Weblink bron “Zweden en Denen vrezen chaos bij de Öresundbrug” (12-11-2015), NOS

Er was bij andere ministers pasgeleden grote ergernis dat de zomermaanden onvoldoende zijn gebruikt om de testcapaciteit op orde te krijgen

Weblink bron “Waarom het nu (wel) knettert in Ruttes coronacrisismachine” (15-11-2020), NOS


pasverworven

recent verkregen; recent machtig geworden

Maar Nederlands leren stopt niet aan de deur van het leslokaal. Anderstaligen moeten ook de kans krijgen hun pasverworven taalkennis te oefenen in de praktijk. En daar wringt nog vaak het schoentje. Wanneer een anderstalige bijvoorbeeld in het Nederlands een brood wil bestellen of bij de gemeente een vraag stelt, schakelt zijn gesprekspartner vaak over op het Engels. Maar op die manier wordt de anderstalige eigenlijk een kans ontzegd om zijn nieuwe taal te oefenen.

Weblink bron
bvb
 “Taalboulevard.be wil anderstaligen meer kansen geven om hun Nederlands te oefenen” (27/10/2011), De Standaard


onder water

onder water staan

overstroomd zijn
(figuurlijk) (bij een met geleend geld gekocht huis) door marktontwikkelingen minder waard zijn dan de restschuld nog bedraagt

steek onder water

(figuurlijk) spot of kritiek die buitenstaanders niet zal opvallen

Ook "onderwater" (met de klemtoon op „water”) kan als bijwoord voorkomen in de betekenis "geheel onder de waterspiegel":
::Door de overstroming staat het paleis onder water.
::Het paleis van de zeemeermin stond onderwater.

onder een laag water, bijvoorbeeld als gevolg van een gestegen waterpeil of bij een drijvend voorwerp

Doe het vlees in een grote pan en zet het onder water.

[Pittig tintelrundvlees Weblink bron]
Hassnae Bouazza
 “ (25 februari 2022) op nrc.nl

De vraag is dan ook niet óf Nederland onder water verdwijnt, maar wannéér dat gaat gebeuren.

Weblink bron
Peter Kuipers Munneke
 “De vraag is niet óf Nederland onder water verdwijnt, maar wannéér” (11 juli 2018) op nrc.nl

Beide ijsbergen reikten tot 200 tot 300 meter onder water.

Weblink bron
Marcel aan de Brugh
 “IJsreuzen remmen opwarming” (16 januari 2016) op nrc.nl


eergisteravond

Hij werd eergisteravond aangehouden en zit in de bak.


некогда

ru-некогда.ogg

Мне некогда ему помога́ть.

Некогда знаменитое учение.


приятно

ru-приятно.ogg

И в оранжерее тоже приятно пахнет ― да жить в ней нельзя.

En in de orangerie ruikt het ook heerlijk. Maar je moet er niet wonen.


вообще-то

ru-вообще-то.ogg

/vɐpˈɕːe‿tə/

overigens, trouwens, eigenlijk, in feite

Вообще-то я вас слышу

Trouwens, ik kan jullie wel horen, hoor.


прежде

Он служил прежде в одном из кавалерийских полков и был один из числа значительных и видных офицеров.

Hij had voorheen in een va de cavallerieregimenten gediend en was er een van de belangrijke en vooraanstaande leden van.

Прежде чем принать решение, давайте ещё саз обсудим

Vooraleer die beslissing te nemen, laten we ons nog een keer beraden.


нахуй

Нахуй такое надо?


снаружи

ru-снаружи.ogg

Снаружи было очень холодно.


по-детски

Его суждения всегда были поверхностными и по-детски наивними.

Zijn oordeel was altijd oppervlakkig en kinderlijk naïef


по-кошачьи

/pə‿kɐˈʂat͡ɕɪ̯ɪ/

Кричать по-кошачьи.


по-солдатски

Он кратко по-солдатски, ответил на све мои вопроси

Hij beantwoordde net als een soldaat kort al mijn vragen.


по-другому

ru-по-другому.ogg

Давайте подумаем, как это сказать по-другому.

Kom laten we eens bedenken, hoe dat anders te zeggen.


по-волчьи

/pɐ‿ˈvoɫt͡ɕɪ̯ɪ/

Пришедший человек, лет под сорок, был черен, оборван, покрыт засохшей грязью, смотрел по-волчьи.

De man die aankwam, nog geen veertig, was donker, verlopen, bedekt met aangekoekte modder en keek als een wolf.


quand même

Cet espoir est toujours là quand même et malgré tout !

Deze hoop is steeds toch en desondanks aanwezig !

Jacques Lancelot
 “Au Chili, l’espoir quand même” (1987), p. 5


harentwille

om harentwille: omdat zij dat wil; ter wille van haar

Het was een innerlijke geprikkeldheid die bij haar veroorzaakt werd, doordat zijn liefde minder werd, bij hem door een gevoel van spijt dat hij zich om harentwille in een zo moeilijke positie gebracht had die zij, in plaats van deze te verlichten, alleen nog moeilijker maakte.

Lev Tolstoj (vert. Wils Huisman)
 “Anna Karenina” (1877), G.A. van Oorschot , ISBN 9789028276062


desniettemin

Waren zij dat wel waard? Het trof Vronski als iets onaangenaams, maar desniettemin besefte hij dat Golenisjtsjev ongelukkig moest zijn en hij had medelijden met hem.


devun

Afkomstig van Duits: davon bw dat terugkomt van Middelhoogduits: dāvon bw

Samenstelling van da bw "daar" en vun bw "van" met het invoegsel -en-

In de 1930s hot es en Movement gewwe um Ricketts Glen ass en National Park zu mache, awwer nix iss devun kumme..

In de jaren dertig was er een beweging om van Ricketts Glenn een nationaal park te maken, maar daar kwam niets van terecht.


зря

Зря мы туда сунулись.

We hebben ons daar voor niets ingemengd.


toevalligerwijze

samenstelling van toevallig en wijze zn met het invoegsel -er-

by chance

op een manier die berust op toeval of pech

De omstandigheden, waaronder deze groepen leefden, waren toevalligerwijze in de Commissie van de tweede juni besproken en er was door Aleksej Aleksandrovitsj met kracht op gewezen dat dit een zaak was, die geen uitstel duldde, daar de autochtone bevolking zich in een jammerlijke toestand bevond.

Eind mei zat ook een Apeldoornse wijk zonder gas. Ook toen was er modder in de gasleiding gekomen na een waterleidingbreuk. "Het is toevalligerwijze in een aangrenzende wijk. De gebieden overlappen enigszins."

Weblink bron “Vijf kilometer gasleiding vervuild in Apeldoorn” (08-12-2014), NOS


daartussendoor

Voor de vlieggaten van de korven krioelden voor zijn ogen de heen en weer wriemelende, elkaar op één plaats verdringende, speels gonzende bijen en darren en daartussendoor vlogen de werkbijen onophoudelijk weg van de korven, steeds in dezelfde richting het bos in, naar de bloeiende linden, om met de ene vracht na de andere terug te keren.

Verder zijn er ankerplaatsen voor wachtende zeeschepen en plekken die de scheepvaart moet mijden vanwege de dumping van munitie uit de Tweede Wereldoorlog. Daarnaast liggen er duizenden scheepswrakken en andere obstakels. Mammoettankers zoeken daartussendoor de diepere vaargeulen verder buiten de kust op, terwijl de reguliere koopvaardij in de minder diepe routes terecht kan.

Weblink bron “Drastische wijziging in scheepvaartroutes Noordzee” (31-07-2013), Tubantia


когда-нибудь

ru-когда-нибудь.ogg

/kɐɡˈda‿nʲɪbʊtʲ/

И это когда-нибудь для всех будет ясно.

Ook dit zal ooit voor iedereen duidelijk worden.


nimmermeer

Mijn schild ende betrouwen
zijt Gij, o God mijn Heer,
op U zo wil ik bouwen,
Verlaat mij nimmermeer.

Weblink bron “27 april moeten we allemaal tegelijk het Wilhelmus zingen” (09 apr. 2020), De Telegraaf


ten lijve

De afgelopen weken ondergingen we een digitale spoedcursus waar we de voor- en nadelen ten lijve ondervonden.

kondigt de begunstigde aan van bijv. een lijfrente

Frans Claesen Bruinvis van Hoorn ten lijve van zijn dochter Neeltien Frans Bruinvis, oudt 16 iaeren daer moeder aff is Marretien Lamberts Opperdoes f250.

Bureau Groenendaal,
 “Algemeen Nederlandsch familieblad Volume 2”, digitale editie (1885), p. 49


tappelings

afgeleid van tappen ww met het achtervoegsel -lings en met het invoegsel -e-

in grote stromen; in straaltjes; als uit een tap of kraan

Langs zijn van kruitdamp zwart geworden gezicht liep het zweet tappelings neer.

Ik moest denken aan dat omaatje uit Amsterdam-Noord dat onderlaatst in deze rubriek langskwam. Ooit woonde ze in een gezellige buurt, nu is die volledig verkleurd. In haar flat van veertig woningen is ze de enige autochtoon. Ze heeft meegemaakt dat het bloed van de geslachte schapen tijdens de ramadan tappelings van de balkons afdroop.

Weblink bron
Jan van Klinken
 “De wonderlijke capriolen van Cohen” (4 juli 2008), Reformatorisch Dagblad


daartegenin

samenstelling van daar en tegenin
samenstelling van daartegen en in

Het verdedigingsteam van Trump zal daartegenin brengen dat deze twee aanklachten niet wijzen op ongrondwettelijk handelen van de president en dat het ook geen misdrijven zijn. Een president kan alleen afgezet worden als hij (of zij) zich schuldig heeft gemaakt aan ernstige misdaden of vergrijpen (high crimes and misdemeanors).

Weblink bron “Nederlander duikt op in Oekraïne-affaire Trump” (19-01-2020), NOS

Volgens Grapperhaus staat dat los van de vraag wat er bij de demonstratie precies is gebeurd. Want dat moet worden onderzocht door onafhankelijke instanties, benadrukte hij. En de bewindsman vindt ook niet dat "elke keer als er een filmpje wordt vertoond de politie daartegenin moet gaan met eigen dronebeelden".

Weblink bron “Grapperhaus: begrip voor tonen dronebeelden door Rotterdamse politie” (03-11-2021), NOS


heuvelop

Aranburu ging op driehonderd meter van de streep als eerste aan. Colbrelli wist dat hij de Spanjaard, die ook gespecialiseerd is in sprints heuvelop, niet kon laten rijden. Hij kroop in zijn wiel mee, versnelde op het juiste moment en kon eindelijk juichen. In de eerste twee etappes viste Colbrelli net achter het net in de sprint, omdat een vluchter het aanstormende peloton voor wist te blijven.

Weblink bron “Na twee tweede plaatsen heeft Colbrelli zijn ritzege in Dauphiné te pakken” (01-06-2021), NOS

Jarmusch’ met Hollywoodsterren overladen film ging met veel bombarie in de competitie in première in het festivalpaleis aan de jachthaven van het steenrijke stadje; het VR-werk, geselecteerd voor het bijprogramma Quinzaine des Réalisateurs, is te zien in een kleine kunstgalerie, hemelsbreed op een steenworp afstand van het festivalgewoel, maar dankzij een wandeling heuvelop er toch flink van verwijderd.

Weblink bron
Joost Broeren-Huitenga
 “De maan, Jarmusch, Anderson en Huang samen in Cannes” (15 mei 2019), Het Parool


duizendwerf

En het was niet waar, duizendwerf niet waar wat hij zo-even allemaal over haar had uitgekraamd in een moment van twijfel.

Boris Pasternak (vert. Margriet Berg en Marja Wiebes)
 “Dokter Zjivago” (1957), G.A. van Oorschot , ISBN 9789028261396


staatswege

samenstelling van staat en weg met het invoegsel -s- met het achtervoegsel -e

archaïsche vorm die in enkele staande uitdrukkingen voorkomt


кстати

Кстати, я купил молоко

Мы с женою предпочли видеть «Альзиру» и приехали в театр очень кстати.

Mijn vrouw en ik zagen liever "Alzira" en kwamen op tijd in het theater aan.

Я про эти балки так только вспомнил, что вот по случаю купить можно дёшево, думал, вам на постройку кстати.

Ik herinnerde me net even die balken, die je soms goedkoop kunt krijgen; ik dacht dat ze voor jullie bouw van pas kwamen.

Зайдёмте кстати на почту; ко мне должны быть письма из полка.

Laten we meteen even naar de post gaan, er kouden brieven van het regiment voor me moeten liggen.


офигенно

/ɐfʲɪˈɡʲenːə/

Я вот не понимаю людей, которые вываливают свое офигенно полезное мнение по поводу ненужности того или иного продукта.

Ik begrijp dus die mensen niet die hun geweldig nuttige mening over de nutteloosheid van een of ander product kwijt moeten.


позже

Сейчас или позже


примерно

ru-примерно.ogg

Поездка занимает примерно 10 часов.

De treinreis neemt ongeveer 10 uur in beslag.


похоже

dat lijkt erop dat, alsof, ernaar uitziend

Похо́же на дождь.

tussen komma's: me dunkt, lijkt me, denk ik

Русский язык, похоже, довольно сложный.

Het Russisch is, lijkt me, behoorlijk moeilijk.


нормально

ru-нормально.ogg

нор-ма́ль-но

Как дела? -- Нормально.


напрямик

Если бы птица полетела напрямик с моря через горы, то, наверное, не встретила бы ни одного жилья, ни одной живой души на расстоянии пятисот верст и больше.

Als een vogel rechtuit van de zee over de bergen zou vliegen, zou hij vijfhonderd werst of meer geen enkel huis en geen enkele levende ziel tegenkomen.

onomwonden, oprecht, eerlijk, recht door zee

Нет, скажи напрямик, ты не хочешь играть?

Nee,, zeg me eerlijk, wil je niet spelen?


много

Есть осенние одуванчики, они много меньше летних и крепче их.

Er zijn herfstpaardenbloemen, ze zijn veel kleiner en sterker dan die van de zomer.


внезапно

ru-внезапно.ogg

"Нам не выгодна эта война!" На шоу Скабеевой внезапно прозвучала правда.

"Deze oorlog is niet in ons belang" Op de show van Ol'ga Skabejeva wordt plotseling de waarheid uitgeroepen.

Denis Kazanskyi
 “Vlog van Denis Kazanskyi” (2022-04-22)


осенью

/ˈosʲɪnʲɪ̯ʊ/


якобы

naar verluidt, naar het heet, naar bewering, zogenaamd


поблизости

ru-поблизости.ogg

по-бли́-зо-сти

Лекаря поблизости не было.


tegoejem

via Jiddisch van Duits zu Gutem, vergelijk tegoei

met een echt positief resultaat, goed, wel

⧖ De moedertjes! Die waren gisteravond al op, toen de kuikentjes al op stok waren, om te droomen van malsche wei en vetten voer. Die hadden gisteravond al vanmorgen, toen ze boterhammen sneden en belegden met kaas en mazzel-en-brooge, toen ze de broekjes nog even nakeken en de jurkjes, de kousjes even stopten en de snoepzakjes, de schoentjes poetsten en de slapende snoetjes inspecteerden. Die hebben nu al vanavond, omdat ze hun hartjes graag simge gunnen, maar nog grager ze weer thuis weten, besjoolem en tegoejem, omdat ze tóch vandaag geen rust en geen duur hebben.

Hond, M. de
 “Kiekjes : I. Jodenbreestraat - Waterlooplein” (1926), Hertzberger, Amsterdam, p. 176


tegoei

van Limburgs tegoei, op te vatten als samenstelling van te vz en goed bn , vergelijk tegoejem

Was je handen tegoei voordat je eet!

Doe dat eens opnieuw, maar nu tegoei.


snelle jelle

bijna-reduplicatie van snel; Snelle Jelle is de hoofdpersoon uit een reeks jeugdboeken over een voetballer die vanaf 1984 verschenen; in 2002 werd Snelle Jelle als merknaam voor een kruidkoek in reepvorm geïntroduceerd

ˈsnɛlə ˈjɛlə

Ik ga snelle jelle iets halen en ik kom zo terug.

Betaal mijn ticket en hotel en wollah ik ga snelle jelle nu direct

Weblink bron Gearchiveerde versie
ABombali
 reactie #10 (10 juli 2018) in:
Nattekat
 De atmosfeer staat op ontploffen #987 nat (10 juli 2018), fok.nl


in statu nascendi

verbinding van  in, statu en nascendi
Latijn: in toestand van geboren worden

En als je met de Stones in je achterhoofd het Engels Aftermath laat meeklinken dan klinkt ‘Etgroen’ nog definitiever: naspel, en dan nog met de bijklank van ‘kater’. Maar in de aantekeningen heet het dat de bundel Etgroen is ‘in statu nascendi’.

Weblink bron
Hans Groenewegen
 “ (2005-02-27), ZL. Jaargang 5,2005-2006, p. 82

gezegd van een element of atoom in de fase waarin dit nog gevormd wordt

De waterstof in statu nascendi doet verschillende tetrahydrouvitinzuren ontstaan.

Jong, Anne Willem Karel de
 “Inwerking van brandigdruivenzuur op brandigdruivenzuurammonium” (1900)


dicke

Willem, die Madoc maecte,
Daer hi dicken omme waecte,
Hem vernoyde so haerde
Dat die avonture van Reynaerde
In dietsche onghemaket bleven.

Weblink bron “Vanden Vos Reynaerde” (13e eeuw) op Wikisource


terwilen

Doen verstont hi ter wilen,

Weblink bron “Karel ende Elegast” (13e eeuw)

Dor die ontsprekelike vruecht,
Daer hu gheist in was verhuecht,
Terwile als hu ende niement el
Biden archangel Gabriel
Was gheboodsceipt, maeghet scone,
Dat ghi ontfinct den Gods zone

Door de onuitsprekelijke vreugde
waar uw geest zich in verheugt
terwijl u en niemand anders
 uitziet naar de aartsengel Gabriel
werd gemeld, schone maagd
dat gij de zoon Gods zoudt ontvangen

Weblink bron “Gruuthuse-handschrift (gebeden en allegorische gedichten)” (14e eeuw)


podrobně

Afgeleid van het bijvoeglijke naamwoord podrobný met het achtervoegsel -ě

I když to Milan podrobně vysvětlil, já si stejně nejsem jistý, že tomu opravdu rozumím.

Zelfs toen Milan het tot in detail had uitgelegd, was ik er nog steeds niet zeker van, dat ik het echt begreep.


sneeuwzeker

op sneeuwzekere wijze, onder sneeuwzekere omstandigheden

Sneeuwzeker skiën met een schitterend uitzicht op de omliggende bergwereld kan in Pejo 3000.


také

Byl tam on a ona také.


teoreticky

Afgeleid van het bijvoeglijke naamwoord teoretický met het achtervoegsel -y

theoretisch; wat niet perse in de werkelijkheid voorkomt, m.b.t. feiten en wetten berustende wetenschappelijke kennis die niet proefondervindelijk aan de praktijk is getoetst


teoreticky

Teoreticky by to šlo, ale prakticky je to příliš těžké.

Theoretisch zou het kunnen, maar praktisch gezien is het erg moeilijk.


blessurevrijer

Ze werden opgericht in de achterkamer van een hardloopspeciaalzaak in de Wasatch Mountains met als doel mensen te helpen natuurlijker en blessurevrijer te rennen, en dat is wat hen vandaag drijft.


iwwerall

Afleiding van het Pennsylvania-Duitse bijwoord all met het voorvoegsel iwwer-


blessurevrij

samenstelling van blessure zn en vrij bn

op blessurevrije wijze, zonder blessures

Weten hoe je blessurevrij kunt trainen is een belangrijke sleutel tot succes.


schonekes

afgeleid van schoon bn met het verkleiningsachtervoegsel -ke en de uitgang -(n)s die de genitief aangaf, vergelijk -tjes

Dit is Belgisch-Nederlands, maar ook in België geen standaardtaal.

op een manier die helemaal voldoet aan wensen of verwachtingen

Blijf maar schonekes wachten.

Ik heb schonekes gezwegen.

Ze stonden schonekes op een rij.


schonekens

Blijf maar schonekens wachten.

Ik heb schonekens gezwegen.

Ze stonden schonekens op een rij.


perseenlich

Afleiding van Pennsylvania-Duits: Paerson zn met het achtervoegsel -lich

Duits: persönlich bw
Engels: personally bw


manu militari

De uitzending van Zembla maakte duidelijk dat we Baudet moeten beschouwen als een soldaat in vreemde krijgsdienst, in de hybride oorlog die Rusland tegen het Westen voert. Niet manu militari maar via onophoudelijke beïnvloeding. Wantrouwen kweken, verdeeldheid zaaien: het Stalinorgel van de informatieoorlog.

Weblink bron
Tommy Wieringa
 “Onze man in Moskou” (25 april 2020) op nrc.nl


volle petrol

ˈvɔləpəˌtrɔl

zo snel mogelijk, in volle vaart, met maximale energie


koste wat het kost

verbinding van  koste, wat, het en kost, leenvertaling van Frans coûte que coûte

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/nl-koste wat het kost.ogg

Je kunt koste wat het kost ouder van een kind willen worden, maar wanneer slaat verlangen om in gekte, vroeg ze zich af.

Weblink bron
Judith Eiselin
 “Wanneer slaat een kinderwens om in gekte?” (10 februari 2022) op nrc.nl


kost wat kost

verbinding van  kost en wat, leenvertaling van Frans coûte que coûte

Dit is Belgisch-Nederlands, maar ook in België geen standaardtaal. Weblink bron “Kost wat kost / (het) koste wat (het) kost” op nrc.nl


7 op 7

verbinding van  7 en op, (verkorting) van 7 dagen op 7: alle zeven van de zeven weekdagen Weblink bron “7 dagen op 7 / zeven dagen per week / elke dag” op nrc.nl

elke dag van de week, de hele week, iedere dag (dus ook in het weekeinde)


24 uur op 24

verbinding van  24, uur en op, leenvertaling van Frans 24 heures sur 24, op te vatten als (verkorting) van 24 uur op 24 uur: de hele vierentwintig uur die een etmaal duurt Weblink bron “24 uur op 24 / vierentwintig uur per dag / dag en nacht” op taaladvies.net

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/nl-24 uur op 24.ogg

vierentwintig uur per dag, gedurende het volledige etmaal


te bevoegder plaatse

vaste verbinding van te (voorzetsel), bevoegder (bijvoeglijk naamwoord) en plaats (zelfstandig naamwoord) met de uitgang -er van de datief

De naamwoorden die bij het voorzetsel "te" horen, stonden vroeger in de datief. In deze archaïsche vorm is -er de uitgang van de datief, niet de vergrotende trap. Omdat de zinsnede is afgeleid van "bevoegde plaats", zonder bepaald lidwoord, is de vorm met "te" juist: er wordt niet naar een bepaalde instantie of plaats verwezen.

door of bij een instantie die erover gaat


ter bevoegder plaatse

vaste verbinding van ter (voorzetsel), bevoegder (bijvoeglijk naamwoord) en plaats (zelfstandig naamwoord) met de uitgang -er van de datief

Het woord "ter" is een samentrekking van het voorzetsel "te" en "der", de datief van het lidwoord de. De naamwoorden die bij het voorzetsel "te" horen, stonden vroeger in de datief, met de uitgang -e voor "plaats" en de uitgang -er voor "bevoegd" (niet te verwarren met de vergrotende trap). In een minder archaïsche vorm krijgt het bijvoeglijk naamwoord "bevoegd" niet meer de specifieke uitgang "-er", maar de gewone verbogen vorm op -e. Als de zinsnede is afgeleid van "bevoegde plaats", zonder bepaald lidwoord, is de vorm met "te" juist: daarmee wordt dan aangegeven dat er niet naar een bepaalde instantie of plaats wordt verwezen.

door of bij de instantie die erover gaat


langs waar

verbinding van  langs en waar, gangbaar in Belgisch-Nederlands Weblink bron “Langs daar / daarlangs” op taaladvies.net

Het getroffen gebouw staat tussen twee andere loodsen met daartussen een doorgang langs waar we de vlammen konden bestrijden.

Weblink bron Gearchiveerde versie
Serge Vander Ougstraete geciteerd door Dylan Vermeulen
 “Zware industriebrand in haven van Gent onder controle” (5 januari 2022) op demorgen.be


tegen het hart

verbinding van  tegen, het en hart, op te vatten als leenvertaling van Frans à contrecoeur bw ; in plaats van het wordt vaak het bezittelijk voornaamwoord gebruikt dat past bij het onderwerp van de zin


langs hier

verbinding van  langs en hier, gangbaar in Belgisch-Nederlands Weblink bron “Langs daar / daarlangs” op taaladvies.net

Als je tijdens het verlof langs hier komt, ben je natuurlijk welkom.

Weblink bron
Jan Walravens
 “‘Mens-zijn, zonder meer, is slechts aan weinigen gegeven’ : De briefwisseling tussen Adolf Merckx en Jan Walravens, slot: onrust in Celbeton en publicatiehonger” (22 mei 1960) op dewitteraaf.be


langs daar

verbinding van  langs en daar, gangbaar in Belgisch-Nederlands Weblink bron “Langs daar / daarlangs” op taaladvies.net

Ik besef wel dat ik nu vooral voor mezelf moet zorgen, maar als ik denk aan al die eenzame mensen in het rusthuis die geen bezoek meer krijgen… Ik heb daar enorm veel hartzeer van. Het enige wat ik nu nog kan doen is langs daar wandelen en eens zwaaien voor de ramen.

Weblink bron Gearchiveerde versie
Bieke Cobbaert
 “Nora (70), vrijwilligster: "Ik krijg hartzeer als ik aan de mensen in het rusthuis denk"” (26 november 2020) op kw.be


langs de ene kant

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/nl-langs de ene kant.ogg

ˌlɑŋzdəˈʔenəˌkɑŋt

gebruikt als inleiding van het eerste deel van een tegenstelling

Waarom gaan wij zo weinig door de deur bij elkaar binnen, rechtuit - met de deur in huis? Langs de ene kant hebben wij dikwijls 'drempelvrees', wij durven niet zomaar open en eerlijk de andere tegemoet treden, zonder masker, helemaal zoals we zijn, kwetsbaar.

Marja Hermans e.a.
 “Preeksuggestie: Ik ben de deur...” (2004) op kuleuven.be