Australia

forms:
Straya
'Straya

audio: LL-Q1860 (eng)-Soundguys-Australia.wav


autarchy

pos: noun

pos_title: Navdêr

glosses: fermanrewayî, serdestiya reha, hikûmeta yekmirovî

glosses: xweserî, otonomî, xudmuxtarî, hukmê zatî, otarkî


autobiography

glosses: xwejînenîgarî, otobiyografî, xwejînname (jînnameya ku bi destê wî bi xwe hatiye nivîsîn), jînçîrok


automate

audio: LL-Q150 (fra)-Lepticed7-automate.wav

audio: LL-Q150 (fra)-Poslovitch-automate.wav


automate

pos: adj

pos_title: Rengdêr

etymology_text: Ji latînî automatus (“bi xwe dixebitî”) û automatum, ji yewnaniya kevn αὐτόματον (autómaton).


autonomy

glosses: xweserî, xudmuxtarî, muxtariyet, otonomî


auxiliary

glosses: arîkar, yarmetîdar, yawer, yedek, yarîder,


available

glosses: berdest, tişta/ê mirov dikare bi hêsanî xwe bigihîniyê û jê sûde wergire


avenge

pos: verb

pos_title: Lêker

glosses: heyf hilanîn, tol vekirin, tola xwe stendin

audio: LL-Q1860 (eng)-Vealhurl-avenge.wav


aventurine

wav_url: https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q1860 (eng)-I learned some phrases-aventurine.wav


averse

audio: LL-Q1860 (eng)-Vealhurl-averse.wav


aversion

glosses: nifrîn, nefret, bîz, kerx, acizî, dijî, diljêmayî, kîn, dilnexwazî


avert

glosses: rê li ber girtin, nehîştin, nehêlan, pêşî lê girtin, bergirî lê kirin, manî bûn, vedizîn, vedan, pêşiya tiştekî girtin, jê revîn

audio: LL-Q1860 (eng)-Vealhurl-avert.wav


aviary

audio: LL-Q1860 (eng)-Wodencafe-aviary.wav


aviator

glosses: balafirvan, balafirajo, firokevan, pîlot

audio: LL-Q1860 (eng)-Vealhurl-aviator.wav


avid

glosses: arzûdar, arzûmend, xwezdar, heweskar, perûş, mukur, çavhar, zikkûr, zikmezin


avigation

glosses: balafirvanî, balafirajotî, pîlotî, keştivaniya esmanî


aviso

glosses: hay, agahî, salox, xeber, nûçe, peyam, dengûbehs


avocation

glosses: hewes, mereq, tatêl, xemxwerî, çavzêlkî, balkêşî


avouch

glosses: pejirandin, li xwe mikur hatin, qebûl kirin, li xwe nan


awhile

pos: adv

pos_title: Hoker

glosses: qasek, bîskek, qederek, kêliyek, xêlek, gavek, bêhnek


awn

audio: LL-Q1860 (eng)-Flame, not lame-awn.wav

wav_url: https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q1860 (eng)-Flame, not lame-awn.wav


awning

glosses:
sîwan,
 parça zêde ya ku bi mal an jî dikanan vedikin daku ji hetav an jî baranê bên parastin


axiology

glosses: ilma nirxê, zanîna li ser nirxê, sincîzanî

audio: LL-Q1860 (eng)-Wodencafe-axiology.wav


axon

glosses: akson, beşa noronan ku agahiyê bi wê de dişîne

audio: LL-Q1860 (eng)-Fae7-axon.wav


azure

wav_url: https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q1860 (eng)-Samuel Muldoon (Muldoonsamuel55)-azure.wav


b. c.

glosses: Berî zayinî, berî mîladê, berî Îsa pêxember.


title: bc

redirect: b. c.

pos: hard-redirect


میدان

audio: LL-Q9168 (fas)-Darafsh-میدان.wav


دیوانه

forms: divâne (romanization)

دیوانه کردن

roman: divâne kerden

audio: LL-Q9168 (fas)-Darafsh-دیوانه.wav


اعتقاد

forms: e'teqâd (romanization)

اعتقاد داشتن

roman: e'teqâd dâštan


دایره

audio: LL-Q9168 (fas)-Darafsh-دایره.wav


ترجمه کردن

forms: tercome kerden (romanization)

etymology_text: Ji ترجمه (tercome) + کردن (kerden).


دررو

pos: unknown

pos_title: Mane

glosses: têhilanîn (ji bo axaftina jiişka ve ya tund)

glosses: hevraz, pal (ji bo riya derbejor) 5 jêderan : giriş ile çıkışları hesapla têketan û jêderanan hesab bike bz/m


pîwî

etymology_text: : Etîmolojiya vê peyvê nehatiye nivîsîn. Eger tu bi rastî bizanî, kerem bike bişkoka "biguhêre" ya di ser van gotinan re bitikîne û etîmolojiya vê peyvê binivîse. Çavkaniyên ku te ew etîmolojî jê girtiye jî binivîse.


tirlî

forms: tirliyê çavzer


tirliyê çavzer

glosses: cûreyek ji tirlîyan. Li nav kevir, hejik û driyên nêzî avan dijî. Dengê Fîkîna wî:tirrrr-lîî

etymology_text: Ji tirliyê + çavzer.

ipa: /tɪɾlɪˈjeː t͡ʃɑːvˈzɛɾ/

hyphenation: tir·li·yê çav·zer


دمشق

forms: damiśq, demeśq, dimaśq (romanization)


غیرنظامی

etymology_text: * غیر + نظام + ی


قندیل

glosses: sifirne, sîqal, sîvander, siving, zembelîk, sifirne, qendîl


Serdeşt

pos: name

pos_title: Serenav


شهید

forms: şehîd (romanization)

etymology_text: Ji erebî شَهِيد (šahīd).

शहीद

roman: śahīd

شہید

roman: šahīd


کشاورز

forms: kešâvarz (romanization)

کشاورزی

roman: kešâvarzi


رسم کردن

forms: rasm kerden (romanization)

etymology_text: Ji رسم (rasm) + کردن (kerden).


پارچه داکرون

glosses: dakron, qûmaşeke sentetîk ku ji polyesterê hatiye çêkirin


کوه

forms: kuh (romanization)

کوهستان

roman: kuhestân

audio: LL-Q9168 (fas)-Darafsh-کوه.wav

audio: LL-Q9168 (fas)-Afsham23-کوه.wav


لذیذ

etymology_text: Ji erebî لَذِيذ (laḏīḏ).

لذیذی

roman: lazizi

लज़ीज़

roman: lazīz

لَذِیذ

roman: laẕīẕ


لعنت کردن

glosses: lanet kirin, nalet kirin, nifir lê kirin


رقصنده

glosses: reqsker, dansker, reqsvan, dansker (kesê ku reqskirinê, danskirinê ji xwe re kiriye pêşe)


دایی

audio: LL-Q9168 (fas)-Darafsh-دایی.wav

audio: LL-Q9168 (fas)-Afsham23-دایی.wav


عزیز

audio: LL-Q9168 (fas)-Darafsh-عزیز.wav


بحث کردن

forms: bahs kerden (romanization)

etymology_text: Ji بحث (bahs) + کردن (kerden).


نکول کردن

glosses: wezîfe bi cih neanîn, nehatin ser wezîfeya xwe, nehatin dadgehê


تغییر کردن

glosses: guherîn, guhertin, hesan kirin, texer kirin

forms: tağyir kerden (romanization)

etymology_text: Ji تغییر (tağyir) + کردن (kerden).


تغییر دادن

forms: tağyir dâdan (romanization)

etymology_text: Ji تغییر (tağyir) + دادن (dâdan).


دلشادکردن

glosses: kêfxweş kirin, dilxweş kirin, dilşa kirin


دریا

forms: daryâ (romanization)

دریاب

roman: daryāb

بحر

roman: baḥr

دریاچه

roman: daryâče


زمینلرزه

etymology_text: Ji زمین + لرزه.


زلزله

forms: zelzele (romanization)

زلزلهزده

roman: zelzele-zade


آلمانی

etymology_text: Ji آلمان + ی.


هم سخنی

glosses: danûstandin, gotûbêj, hevpeyivîn, sohbet


رژیم گرفتن

glosses: parêzî girtin, parêzî kirin, diyet kirin


دوختن

glosses: dirûn, dûran, kêl kirin, dirûtin, Dûriyan


جهت

audio: LL-Q9168 (fas)-Mazanin (مازنین)-جهت.wav


سو

glosses:
Awayekî din yê nivîsîna سوی (suy).
alî, hêl, rê


یعنی

glosses: yanî, anku, ango, ye'nî, bi gotineka din, dêmek


احتمال

forms: ehtemâl (romanization)

etymology_text: Deyn ji erebî اِحْتِمَال (iḥtimāl).


حمار

audio: LL-Q13955 (ara)-Fjmustak-حمار.wav


حذاء الثلج

glosses:
kele, lekan, niyal, liyan,
 pêlavên ser berfê


dibiqbiqînim

pos_title: Formeke lêkerê

glosses: Kesê yekem yekjimar dema niha ji lêkera biqbiqandin.

ipa: /dɪbɪqbɪqiːˈnɪm/


dibiqbiqînî

glosses: Kesê duyem yekjimar dema niha ji lêkera biqbiqandin.

ipa: /dɪbɪqbɪqiːˈniː/


dibiqbiqîne

glosses: Kesê sêyem yekjimar dema niha ji lêkera biqbiqandin.

ipa: /dɪbɪqbɪqiːˈnɛ/


dibiqbiqînin

glosses: Kesê yekem pirjimar dema niha ji lêkera biqbiqandin.

glosses: Kesê duyem pirjimar dema niha ji lêkera biqbiqandin.

glosses: Kesê sêyem pirjimar dema niha ji lêkera biqbiqandin.

ipa: /dɪbɪqbɪqiːˈnɪn/


nabiqbiqînim

glosses: Kesê yekem yekjimar dema niha ya neyînî ji lêkera biqbiqandin.

ipa: /nɑːbɪqbɪqiːˈnɪm/


nabiqbiqînî

glosses: Kesê duyem yekjimar dema niha ya neyînî ji lêkera biqbiqandin.

ipa: /nɑːbɪqbɪqiːˈniː/


nabiqbiqîne

glosses: Kesê sêyem yekjimar dema niha ya neyînî ji lêkera biqbiqandin.

ipa: /nɑːbɪqbɪqiːˈnɛ/


nabiqbiqînin

glosses: Kesê yekem pirjimar dema niha ya neyînî ji lêkera biqbiqandin.

glosses: Kesê duyem pirjimar dema niha ya neyînî ji lêkera biqbiqandin.

glosses: Kesê sêyem pirjimar dema niha ya neyînî ji lêkera biqbiqandin.

ipa: /nɑːbɪqbɪqiːˈnɪn/


dibiqbiqand

glosses: Kesê yekem yekjimar raboriya berdest ji lêkera biqbiqandin.

glosses: Kesê duyem yekjimar raboriya berdest ji lêkera biqbiqandin.

glosses: Kesê sêyem yekjimar raboriya berdest ji lêkera biqbiqandin.

glosses: Kesê yekem pirrjimar raboriya berdest ji lêkera biqbiqandin.

glosses: Kesê duyem pirrjimar raboriya berdest ji lêkera biqbiqandin.

glosses: Kesê sêyem pirrjimar raboriya berdest ji lêkera biqbiqandin.

ipa: /dɪbɪqbɪˈqɑːnd/


nedibiqbiqand

glosses: Kesê yekem yekjimar raboriya berdest ya neyînî ji lêkera biqbiqandin.

glosses: Kesê duyem yekjimar raboriya berdest ya neyînî ji lêkera biqbiqandin.

glosses: Kesê sêyem yekjimar raboriya berdest ya neyînî ji lêkera biqbiqandin.

glosses: Kesê yekem pirrjimar raboriya berdest ya neyînî ji lêkera biqbiqandin.

glosses: Kesê duyem pirrjimar raboriya berdest ya neyînî ji lêkera biqbiqandin.

glosses: Kesê sêyem pirrjimar raboriya berdest ya neyînî ji lêkera biqbiqandin.

ipa: /nɛdɪbɪqbɪˈqɑːnd/


biqbiqandiye

glosses: Kesê yekem yekjimar raboriya dûdar ji lêker biqbiqandin.

glosses: Kesê duyem yekjimar raboriya dûdar ji lêker biqbiqandin.

glosses: Kesê sêyem yekjimar raboriya dûdar ji lêker biqbiqandin.

glosses: Kesê yekem pirrjimar raboriya dûdar ji lêker biqbiqandin.

glosses: Kesê duyem pirrjimar raboriya dûdar ji lêker biqbiqandin.

glosses: Kesê sêyem pirrjimar raboriya dûdar ji lêker biqbiqandin.

ipa: /bɪqbɪqɑːndɪˈjɛ/


nebiqbiqandibû

glosses: Kesê yekem yekjimar raboriya dûr ya neyînî ji lêkera biqbiqandin.

glosses: Kesê duyem yekjimar raboriya dûr ya neyînî ji lêkera biqbiqandin.

glosses: Kesê sêyem yekjimar raboriya dûr ya neyînî ji lêkera biqbiqandin.

glosses: Kesê yekem pirrjimar raboriya dûr ya neyînî ji lêkera biqbiqandin.

glosses: Kesê duyem pirrjimar raboriya dûr ya neyînî ji lêkera biqbiqandin.

glosses: Kesê sêyem pirrjimar raboriya dûr ya neyînî ji lêkera biqbiqandin.

ipa: /nɛbɪqbɪqɑːndɪˈbuː/


biqbiqandibû

glosses: Kesê yekem yekjimar raboriya dûr ji lêkera biqbiqandin.

glosses: Kesê duyem yekjimar raboriya dûr ji lêkera biqbiqandin.

glosses: Kesê sêyem yekjimar raboriya dûr ji lêkera biqbiqandin.

glosses: Kesê yekem pirrjimar raboriya dûr ji lêkera biqbiqandin.

glosses: Kesê duyem pirrjimar raboriya dûr ji lêkera biqbiqandin.

glosses: Kesê sêyem pirrjimar raboriya dûr ji lêkera biqbiqandin.

ipa: /bɪqbɪqɑːndɪˈbuː/


bibiqbiqînim

glosses: Kesê yekem yekjimar dema bê ji lêkera biqbiqandin.

ipa: /bɪbɪqbɪqiːˈnɪm/


bibiqbiqînî

glosses: Kesê duyem yekjimar dema bê ji lêkera biqbiqandin.

ipa: /bɪbɪqbɪqiːˈniː/


bibiqbiqîne

glosses: Kesê sêyem yekjimar dema bê ji lêkera biqbiqandin.

glosses: Kesê duyem yekjimar dema fermanî ji lêkera biqbiqandin.

ipa: /bɪbɪqbɪqiːˈnɛ/


bibiqbiqînin

glosses: Kesê yekem pirjimar dema bê ji lêkera biqbiqandin.

glosses: Kesê duyem pirjimar dema bê ji lêkera biqbiqandin.

glosses: Kesê sêyem pirjimar dema bê ji lêkera biqbiqandin.

glosses: Kesê duyem pirjimar dema fermanî ji lêkera biqbiqandin.

ipa: /bɪbɪqbɪqiːˈnɪn/


nebiqbiqînim

glosses: Kesê yekem yekjimar dema bê ya neyînî ji lêkera biqbiqandin.

ipa: /nɛbɪqbɪqiːˈnɪm/


nebiqbiqînî

glosses: Kesê duyem yekjimar dema bê ya neyînî ji lêkera biqbiqandin.

ipa: /nɛbɪqbɪqiːˈniː/


nebiqbiqîne

glosses: Kesê sêyem yekjimar dema bê ya neyînî ji lêkera biqbiqandin.

glosses: Kesê duyem yekjimar dema fermanî ya neyînî ji lêkera biqbiqandin.

ipa: /nɛbɪqbɪqiːˈnɛ/


nebiqbiqînin

glosses: Kesê yekem pirjimar dema bê ya neyînî ji lêkera biqbiqandin.

glosses: Kesê duyem pirjimar dema bê ya neyînî ji lêkera biqbiqandin.

glosses: Kesê sêyem pirjimar dema bê ya neyînî ji lêkera biqbiqandin.

glosses: Kesê duyem pirjimar dema fermanî ya neyînî ji lêkera biqbiqandin.

ipa: /nɛbɪqbɪqiːˈnɪn/


nebiqbiqandibim

glosses: Kesê yekem yekjimar dahatiya pêş ya neyînî ji lêkera biqbiqandin.

ipa: /nɛbɪqbɪqɑːndɪˈbɪm/


nebiqbiqandibî

glosses: Kesê duyem yekjimar dahatiya pêş ya neyînî ji lêkera biqbiqandin.

ipa: /nɛbɪqbɪqɑːndɪˈbiː/


nebiqbiqandibe

glosses: Kesê sêyem yekjimar dahatiya pêş ya neyînî ji lêkera biqbiqandin.

ipa: /nɛbɪqbɪqɑːndɪˈbɛ/


nebiqbiqandibin

glosses: Kesê yekem pirjimar dahatiya pêş ya neyînî ji lêkera biqbiqandin.

glosses: Kesê duyem pirjimar dahatiya pêş ya neyînî ji lêkera biqbiqandin.

glosses: Kesê sêyem pirjimar dahatiya pêş ya neyînî ji lêkera biqbiqandin.

ipa: /nɛbɪqbɪqɑːndɪˈbɪn/


biqbiqandibim

glosses: Kesê yekem yekjimar dahatiya pêş ji lêkera biqbiqandin.

ipa: /bɪqbɪqɑːndɪˈbɪm/


biqbiqandibî

glosses: Kesê duyem yekjimar dahatiya pêş ji lêkera biqbiqandin.

ipa: /bɪqbɪqɑːndɪˈbiː/


biqbiqandibe

glosses: Kesê sêyem yekjimar dahatiya pêş ji lêkera biqbiqandin.

ipa: /bɪqbɪqɑːndɪˈbɛ/


biqbiqandibin

glosses: Kesê yekem pirjimar dahatiya pêş ji lêkera biqbiqandin.

glosses: Kesê duyem pirjimar dahatiya pêş ji lêkera biqbiqandin.

glosses: Kesê sêyem pirjimar dahatiya pêş ji lêkera biqbiqandin.

ipa: /bɪqbɪqɑːndɪˈbɪn/


biqbiqandibûya

glosses: Kesê yekem yekjimar merciya borî II ji lêkera biqbiqandin.

glosses: Kesê duyem yekjimar merciya borî II ji lêkera biqbiqandin.

glosses: Kesê sêyem yekjimar merciya borî II ji lêkera biqbiqandin.

glosses: Kesê yekem pirrjimar merciya borî II ji lêkera biqbiqandin.

glosses: Kesê duyem pirrjimar merciya borî II ji lêkera biqbiqandin.

glosses: Kesê sêyem pirrjimar merciya borî II ji lêkera biqbiqandin.

ipa: /bɪqbɪqɑːndɪbuːˈjɑː/


nebiqbiqandibûya

glosses: Kesê yekem yekjimar merciya borî II ya neyînî ji lêkera biqbiqandin.

glosses: Kesê duyem yekjimar merciya borî II ya neyînî ji lêkera biqbiqandin.

glosses: Kesê sêyem yekjimar merciya borî II ya neyînî ji lêkera biqbiqandin.

glosses: Kesê yekem pirrjimar merciya borî II ya neyînî ji lêkera biqbiqandin.

glosses: Kesê duyem pirrjimar merciya borî II ya neyînî ji lêkera biqbiqandin.

glosses: Kesê sêyem pirrjimar merciya borî II ya neyînî ji lêkera biqbiqandin.

ipa: /nɛbɪqbɪqɑːndɪbuːˈjɑː/


bibiqbiqanda

glosses: Kesê yekem yekjimar merciya borî I ji lêkera biqbiqandin.

glosses: Kesê duyem yekjimar merciya borî I ji lêkera biqbiqandin.

glosses: Kesê sêyem yekjimar merciya borî I ji lêkera biqbiqandin.

glosses: Kesê yekem pirrjimar merciya borî I ji lêkera biqbiqandin.

glosses: Kesê duyem pirrjimar merciya borî I ji lêkera biqbiqandin.

glosses: Kesê sêyem pirrjimar merciya borî I ji lêkera biqbiqandin.

ipa: /bɪbɪqbɪqɑːnˈdɑː/


nebiqbiqanda

glosses: Kesê yekem yekjimar merciya borî I ya neyînî ji lêkera biqbiqandin.

glosses: Kesê duyem yekjimar merciya borî I ya neyînî ji lêkera biqbiqandin.

glosses: Kesê sêyem yekjimar merciya borî I ya neyînî ji lêkera biqbiqandin.

glosses: Kesê yekem pirrjimar merciya borî I ya neyînî ji lêkera biqbiqandin.

glosses: Kesê duyem pirrjimar merciya borî I ya neyînî ji lêkera biqbiqandin.

glosses: Kesê sêyem pirrjimar merciya borî I ya neyînî ji lêkera biqbiqandin.

ipa: /nɛbɪqbɪqɑːnˈdɑː/


فارسی

audio: LL-Q9168 (fas)-Darafsh-فارسی.wav


Qesra Şîrîn

glosses: bajareke girêdayî Kirmaşan li Rojhilatê Kurdistanê ye


custody

audio: LL-Q1860 (eng)-Grendelkhan-custody.wav


mehkûm kirin

forms:
mehkûm dikim (present)
mehkûm dikî (present)
mehkûm dike (present)
mehkûm dikin (present)
mehkûm bike (imperative singular)
mehkûm bikin (imperative plural)
mehkûm kir (past)
mehkûm kir (past)
mehkûm kir (past)
mehkûm kir (past)
mehkûm –k– (root present)
mehkûm –kir– (root past)
ez mehkûm dikim (indicative present positive)
ez mehkûm nakim (indicative present negative)
min mehkûm kir (indicative past positive)
min mehkûm nekir (indicative past negative)
tu mehkûm dikî (indicative present positive)
tu mehkûm nakî (indicative present negative)
te mehkûm kir (indicative past positive)
te mehkûm nekir (indicative past negative)
ew mehkûm dike (indicative present positive)
ew mehkûm nake (indicative present negative)
wê/wî mehkûm kir (indicative past positive)
wê/wî mehkûm nekir (indicative past negative)
em mehkûm dikin (indicative present positive)
em mehkûm nakin (indicative present negative)
me mehkûm kir (indicative past positive)
me mehkûm nekir (indicative past negative)
hûn mehkûm dikin (indicative present positive)
hûn mehkûm nakin (indicative present negative)
we mehkûm kir (indicative past positive)
we mehkûm nekir (indicative past negative)
ew mehkûm dikin (indicative present positive)
ew mehkûm nakin (indicative present negative)
wan mehkûm kir (indicative past positive)
wan mehkûm nekir (indicative past negative)
min mehkûm dikir (imperfect positive)
min mehkûm nedikir (imperfect negative)
min mehkûm kiribû (positive)
min mehkûm nekiribû (negative)
te mehkûm dikir (imperfect positive)
te mehkûm nedikir (imperfect negative)
te mehkûm kiribû (positive)
te mehkûm nekiribû (negative)
wê/wî mehkûm dikir (imperfect positive)
wê/wî mehkûm nedikir (imperfect negative)
wê/wî mehkûm kiribû (positive)
wê/wî mehkûm nekiribû (negative)
me mehkûm dikir (imperfect positive)
me mehkûm nedikir (imperfect negative)
me mehkûm kiribû (positive)
me mehkûm nekiribû (negative)
we mehkûm dikir (imperfect positive)
we mehkûm nedikir (imperfect negative)
we mehkûm kiribû (positive)
we mehkûm nekiribû (negative)
wan mehkûm dikir (imperfect positive)
wan mehkûm nedikir (imperfect negative)
wan mehkûm kiribû (positive)
wan mehkûm nekiribû (negative)
ez ê mehkûm bikim (future positive)
ez ê mehkûm nekim (future negative)
minê mehkûm kiribe (future perfect positive)
minê mehkûm nekiribe (future perfect negative)
tu yê mehkûm bikî (future positive)
tu yê mehkûm nekî (future negative)
teyê mehkûm kiribe (future perfect positive)
teyê mehkûm nekiribe (future perfect negative)
ew ê mehkûm bike (future positive)
ew ê mehkûm neke (future negative)
wê/wîyê mehkûm kiribe (future perfect positive)
wê/wîyê mehkûm nekiribe (future perfect negative)
em ê mehkûm bikin (future positive)
em ê mehkûm nekin (future negative)
meyê mehkûm kiribe (future perfect positive)
meyê mehkûm nekiribe (future perfect negative)
hûn ê mehkûm bikin (future positive)
hûn ê mehkûm nekin (future negative)
weyê mehkûm kiribe (future perfect positive)
weyê mehkûm nekiribe (future perfect negative)
ew ê mehkûm bikin (future positive)
ew ê mehkûm nekin (future negative)
wanê mehkûm kiribe (future perfect positive)
wanê mehkûm nekiribe (future perfect negative)
min mehkûm kiriye (perfect positive)
min mehkûm nekiriye (perfect negative)
min mehkûm kiribûye (nonconfirmative pluperfect positive)
min mehkûm nekiribûye (nonconfirmative pluperfect negative)
te mehkûm kiriye (perfect positive)
te mehkûm nekiriye (perfect negative)
te mehkûm kiribûye (nonconfirmative pluperfect positive)
te mehkûm nekiribûye (nonconfirmative pluperfect negative)
wê/wî mehkûm kiriye (perfect positive)
wê/wî mehkûm nekiriye (perfect negative)
wê/wî mehkûm kiribûye (nonconfirmative pluperfect positive)
wê/wî mehkûm nekiribûye (nonconfirmative pluperfect negative)
me mehkûm kiriye (perfect positive)
me mehkûm nekiriye (perfect negative)
me mehkûm kiribûye (nonconfirmative pluperfect positive)
me mehkûm nekiribûye (nonconfirmative pluperfect negative)
we mehkûm kiriye (perfect positive)
we mehkûm nekiriye (perfect negative)
we mehkûm kiribûye (nonconfirmative pluperfect positive)
we mehkûm nekiribûye (nonconfirmative pluperfect negative)
wan mehkûm kiriye (perfect positive)
wan mehkûm nekiriye (perfect negative)
wan mehkûm kiribûye (nonconfirmative pluperfect positive)
wan mehkûm nekiribûye (nonconfirmative pluperfect negative)
(bila) ez mehkûm bikim (present subjunctive positive)
(bila) ez mehkûm nekim (present subjunctive negative)
(bila) min mehkûm kiribe (preterite subjunctive positive)
(bila) min mehkûm nekiribe (preterite subjunctive negative)
(bila) tu mehkûm bikî (present subjunctive positive)
(bila) tu mehkûm nekî (present subjunctive negative)
(bila) te mehkûm kiribe (preterite subjunctive positive)
(bila) te mehkûm nekiribe (preterite subjunctive negative)
(bila) ew mehkûm bike (present subjunctive positive)
(bila) ew mehkûm neke (present subjunctive negative)
(bila) wê/wî mehkûm kiribe (preterite subjunctive positive)
(bila) wê/wî mehkûm nekiribe (preterite subjunctive negative)
(bila) em mehkûm bikin (present subjunctive positive)
(bila) em mehkûm nekin (present subjunctive negative)
(bila) me mehkûm kiribe (preterite subjunctive positive)
(bila) me mehkûm nekiribe (preterite subjunctive negative)
(bila) hûn mehkûm bikin (present subjunctive positive)
(bila) hûn mehkûm nekin (present subjunctive negative)
(bila) we mehkûm kiribe (preterite subjunctive positive)
(bila) we mehkûm nekiribe (preterite subjunctive negative)
(bila) ew mehkûm bikin (present subjunctive positive)
(bila) ew mehkûm nekin (present subjunctive negative)
(bila) wan mehkûm kiribe (preterite subjunctive positive)
(bila) wan mehkûm nekiribe (preterite subjunctive negative)
(bila) min mehkûm bikira (imperfect subjunctive positive)
(bila) min mehkûm nekira (imperfect subjunctive negative)
(bila) min mehkûm kiribûya (pluperfect subjunctive positive)
(bila) min mehkûm nekiribûya (pluperfect subjunctive negative)
(bila) te mehkûm bikira (imperfect subjunctive positive)
(bila) te mehkûm nekira (imperfect subjunctive negative)
(bila) te mehkûm kiribûya (pluperfect subjunctive positive)
(bila) te mehkûm nekiribûya (pluperfect subjunctive negative)
(bila) wê/wî mehkûm bikira (imperfect subjunctive positive)
(bila) wê/wî mehkûm nekira (imperfect subjunctive negative)
(bila) wê/wî mehkûm kiribûya (pluperfect subjunctive positive)
(bila) wê/wî mehkûm nekiribûya (pluperfect subjunctive negative)
(bila) me mehkûm bikira (imperfect subjunctive positive)
(bila) me mehkûm nekira (imperfect subjunctive negative)
(bila) me mehkûm kiribûya (pluperfect subjunctive positive)
(bila) me mehkûm nekiribûya (pluperfect subjunctive negative)
(bila) we mehkûm bikira (imperfect subjunctive positive)
(bila) we mehkûm nekira (imperfect subjunctive negative)
(bila) we mehkûm kiribûya (pluperfect subjunctive positive)
(bila) we mehkûm nekiribûya (pluperfect subjunctive negative)
(bila) wan mehkûm bikira (imperfect subjunctive positive)
(bila) wan mehkûm nekira (imperfect subjunctive negative)
(bila) wan mehkûm kiribûya (pluperfect subjunctive positive)
(bila) wan mehkûm nekiribûya (pluperfect subjunctive negative)
minê mehkûm bikira (present conditional positive)
minê mehkûm nekira (present conditional negative)
minê mehkûm kiribûya (preterite conditional positive)
minê mehkûm nekiribûya (preterite conditional negative)
teyê mehkûm bikira (present conditional positive)
teyê mehkûm nekira (present conditional negative)
teyê mehkûm kiribûya (preterite conditional positive)
teyê mehkûm nekiribûya (preterite conditional negative)
wê/wîyê mehkûm bikira (present conditional positive)
wê/wîyê mehkûm nekira (present conditional negative)
wê/wîyê mehkûm kiribûya (preterite conditional positive)
wê/wîyê mehkûm nekiribûya (preterite conditional negative)
meyê mehkûm bikira (present conditional positive)
meyê mehkûm nekira (present conditional negative)
meyê mehkûm kiribûya (preterite conditional positive)
meyê mehkûm nekiribûya (preterite conditional negative)
weyê mehkûm bikira (present conditional positive)
weyê mehkûm nekira (present conditional negative)
weyê mehkûm kiribûya (preterite conditional positive)
weyê mehkûm nekiribûya (preterite conditional negative)
wanê mehkûm bikira (present conditional positive)
wanê mehkûm nekira (present conditional negative)
wanê mehkûm kiribûya (preterite conditional positive)
wanê mehkûm nekiribûya (preterite conditional negative)
(tu) mehkûm bike (imperative present positive)
(tu) mehkûm neke (imperative present negative)
(hûn) mehkûm bikin (imperative present positive)
(hûn) mehkûm nekin (imperative present negative)

etymology_text: Ji mehkûm + kirin.

ipa: /mɛhˈkuːm kɪˈɾɪn/

hyphenation: meh·kûm ki·rin


hevalbiçûk

glosses:
hevalzarok, plasenta, hevalçûk, hevalok (ji bo ya jinan),
tiştê wek zerfekê yan perdeyekê ku zarok tê de ye dema ku di zikê dayika xwe de ye

forms:
hevalçûk
hevalpiçûk
ههڤالبچووک

etymology_text: Ji heval + biçûk anku "hevala/ê biçûkê/î" ye. "Biçûk" li vê derê maneya "zarokê/î" dide. Bo plasentaya heywanan "pizdan / pizan" tê gotin ku ew jî "piz+dan(k)" anku "cihê *pizê/î" pêk hatiye. *Piz ne wek peyveka serbixwe lê di peyva "pizo" (zarokê biçûk) de heye. Ji aliyê etîmolojî ve "piz" û "piç-ûk / biç-ûk" hevreh in.

ընկերք

roman: ənkerkʻ

नाल

roman: nāl

태반

roman: taeban

плаце́нта

roman: placénta

после́д

roman: posléd

பனிக்குடம்

roman: paṉikkuṭam

รก

roman: rók

జరాయువు

roman: jarāyuvu

మాయ

roman: māya


cyan

glosses: şînê vekirî, rengê ku dikeve dinavbera şîn û kesk de

wav_url: https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q1860 (eng)-Samuel Muldoon (Muldoonsamuel55)-cyan.wav


cyan

audio: LL-Q150 (fra)-GrandCelinien-cyan.wav

audio: LL-Q150 (fra)-Lyokoï-cyan.wav

audio: LL-Q150 (fra)-Poslovitch-cyan.wav

audio: LL-Q150 (fra)-Le Commissaire-cyan.wav

audio: LL-Q150 (fra)-Lunagrouh-cyan.wav


they'd

pos: pron

pos_title: Cînav

etymology_text:
Ji they + would.
* they + had

audio: LL-Q1860 (eng)-Vealhurl-they'd.wav


didewişînim

glosses: Kesê yekem yekjimar dema niha ji lêkera dewişandin.

ipa: /dɪdɛwɪʃiːˈnɪm/


didewişînî

glosses: Kesê duyem yekjimar dema niha ji lêkera dewişandin.

ipa: /dɪdɛwɪʃiːˈniː/


didewişîne

glosses: Kesê sêyem yekjimar dema niha ji lêkera dewişandin.

ipa: /dɪdɛwɪʃiːˈnɛ/


didewişînin

glosses: Kesê yekem pirjimar dema niha ji lêkera dewişandin.

glosses: Kesê duyem pirjimar dema niha ji lêkera dewişandin.

glosses: Kesê sêyem pirjimar dema niha ji lêkera dewişandin.

ipa: /dɪdɛwɪʃiːˈnɪn/


nadewişînim

glosses: Kesê yekem yekjimar dema niha ya neyînî ji lêkera dewişandin.

ipa: /nɑːdɛwɪʃiːˈnɪm/


nadewişînî

glosses: Kesê duyem yekjimar dema niha ya neyînî ji lêkera dewişandin.

ipa: /nɑːdɛwɪʃiːˈniː/


nadewişîne

glosses: Kesê sêyem yekjimar dema niha ya neyînî ji lêkera dewişandin.

ipa: /nɑːdɛwɪʃiːˈnɛ/


nadewişînin

glosses: Kesê yekem pirjimar dema niha ya neyînî ji lêkera dewişandin.

glosses: Kesê duyem pirjimar dema niha ya neyînî ji lêkera dewişandin.

glosses: Kesê sêyem pirjimar dema niha ya neyînî ji lêkera dewişandin.

ipa: /nɑːdɛwɪʃiːˈnɪn/


didewişand

glosses: Kesê yekem yekjimar raboriya berdest ji lêkera dewişandin.

glosses: Kesê duyem yekjimar raboriya berdest ji lêkera dewişandin.

glosses: Kesê sêyem yekjimar raboriya berdest ji lêkera dewişandin.

glosses: Kesê yekem pirrjimar raboriya berdest ji lêkera dewişandin.

glosses: Kesê duyem pirrjimar raboriya berdest ji lêkera dewişandin.

glosses: Kesê sêyem pirrjimar raboriya berdest ji lêkera dewişandin.

ipa: /dɪdɛwɪˈʃɑːnd/


nedidewişand

glosses: Kesê yekem yekjimar raboriya berdest ya neyînî ji lêkera dewişandin.

glosses: Kesê duyem yekjimar raboriya berdest ya neyînî ji lêkera dewişandin.

glosses: Kesê sêyem yekjimar raboriya berdest ya neyînî ji lêkera dewişandin.

glosses: Kesê yekem pirrjimar raboriya berdest ya neyînî ji lêkera dewişandin.

glosses: Kesê duyem pirrjimar raboriya berdest ya neyînî ji lêkera dewişandin.

glosses: Kesê sêyem pirrjimar raboriya berdest ya neyînî ji lêkera dewişandin.

ipa: /nɛdɪdɛwɪˈʃɑːnd/


dewişandiye

glosses: Kesê yekem yekjimar raboriya dûdar ji lêker dewişandin.

glosses: Kesê duyem yekjimar raboriya dûdar ji lêker dewişandin.

glosses: Kesê sêyem yekjimar raboriya dûdar ji lêker dewişandin.

glosses: Kesê yekem pirrjimar raboriya dûdar ji lêker dewişandin.

glosses: Kesê duyem pirrjimar raboriya dûdar ji lêker dewişandin.

glosses: Kesê sêyem pirrjimar raboriya dûdar ji lêker dewişandin.

ipa: /dɛwɪʃɑːndɪˈjɛ/


nedewişandibû

glosses: Kesê yekem yekjimar raboriya dûr ya neyînî ji lêkera dewişandin.

glosses: Kesê duyem yekjimar raboriya dûr ya neyînî ji lêkera dewişandin.

glosses: Kesê sêyem yekjimar raboriya dûr ya neyînî ji lêkera dewişandin.

glosses: Kesê yekem pirrjimar raboriya dûr ya neyînî ji lêkera dewişandin.

glosses: Kesê duyem pirrjimar raboriya dûr ya neyînî ji lêkera dewişandin.

glosses: Kesê sêyem pirrjimar raboriya dûr ya neyînî ji lêkera dewişandin.

ipa: /nɛdɛwɪʃɑːndɪˈbuː/


dewişandibû

glosses: Kesê yekem yekjimar raboriya dûr ji lêkera dewişandin.

glosses: Kesê duyem yekjimar raboriya dûr ji lêkera dewişandin.

glosses: Kesê sêyem yekjimar raboriya dûr ji lêkera dewişandin.

glosses: Kesê yekem pirrjimar raboriya dûr ji lêkera dewişandin.

glosses: Kesê duyem pirrjimar raboriya dûr ji lêkera dewişandin.

glosses: Kesê sêyem pirrjimar raboriya dûr ji lêkera dewişandin.

ipa: /dɛwɪʃɑːndɪˈbuː/


bidewişînim

glosses: Kesê yekem yekjimar dema bê ji lêkera dewişandin.

ipa: /bɪdɛwɪʃiːˈnɪm/


bidewişînî

glosses: Kesê duyem yekjimar dema bê ji lêkera dewişandin.

ipa: /bɪdɛwɪʃiːˈniː/


bidewişîne

glosses: Kesê sêyem yekjimar dema bê ji lêkera dewişandin.

glosses: Kesê duyem yekjimar dema fermanî ji lêkera dewişandin.

ipa: /bɪdɛwɪʃiːˈnɛ/


bidewişînin

glosses: Kesê yekem pirjimar dema bê ji lêkera dewişandin.

glosses: Kesê duyem pirjimar dema bê ji lêkera dewişandin.

glosses: Kesê sêyem pirjimar dema bê ji lêkera dewişandin.

glosses: Kesê duyem pirjimar dema fermanî ji lêkera dewişandin.

ipa: /bɪdɛwɪʃiːˈnɪn/


nedewişînim

glosses: Kesê yekem yekjimar dema bê ya neyînî ji lêkera dewişandin.

ipa: /nɛdɛwɪʃiːˈnɪm/


nedewişînî

glosses: Kesê duyem yekjimar dema bê ya neyînî ji lêkera dewişandin.

ipa: /nɛdɛwɪʃiːˈniː/


nedewişîne

glosses: Kesê sêyem yekjimar dema bê ya neyînî ji lêkera dewişandin.

glosses: Kesê duyem yekjimar dema fermanî ya neyînî ji lêkera dewişandin.

ipa: /nɛdɛwɪʃiːˈnɛ/


nedewişînin

glosses: Kesê yekem pirjimar dema bê ya neyînî ji lêkera dewişandin.

glosses: Kesê duyem pirjimar dema bê ya neyînî ji lêkera dewişandin.

glosses: Kesê sêyem pirjimar dema bê ya neyînî ji lêkera dewişandin.

glosses: Kesê duyem pirjimar dema fermanî ya neyînî ji lêkera dewişandin.

ipa: /nɛdɛwɪʃiːˈnɪn/


nedewişandibim

glosses: Kesê yekem yekjimar dahatiya pêş ya neyînî ji lêkera dewişandin.

ipa: /nɛdɛwɪʃɑːndɪˈbɪm/


nedewişandibî

glosses: Kesê duyem yekjimar dahatiya pêş ya neyînî ji lêkera dewişandin.

ipa: /nɛdɛwɪʃɑːndɪˈbiː/


nedewişandibe

glosses: Kesê sêyem yekjimar dahatiya pêş ya neyînî ji lêkera dewişandin.

ipa: /nɛdɛwɪʃɑːndɪˈbɛ/


nedewişandibin

glosses: Kesê yekem pirjimar dahatiya pêş ya neyînî ji lêkera dewişandin.

glosses: Kesê duyem pirjimar dahatiya pêş ya neyînî ji lêkera dewişandin.

glosses: Kesê sêyem pirjimar dahatiya pêş ya neyînî ji lêkera dewişandin.

ipa: /nɛdɛwɪʃɑːndɪˈbɪn/


dewişandibim

glosses: Kesê yekem yekjimar dahatiya pêş ji lêkera dewişandin.

ipa: /dɛwɪʃɑːndɪˈbɪm/


dewişandibî

glosses: Kesê duyem yekjimar dahatiya pêş ji lêkera dewişandin.

ipa: /dɛwɪʃɑːndɪˈbiː/


dewişandibe

glosses: Kesê sêyem yekjimar dahatiya pêş ji lêkera dewişandin.

ipa: /dɛwɪʃɑːndɪˈbɛ/


dewişandibin

glosses: Kesê yekem pirjimar dahatiya pêş ji lêkera dewişandin.

glosses: Kesê duyem pirjimar dahatiya pêş ji lêkera dewişandin.

glosses: Kesê sêyem pirjimar dahatiya pêş ji lêkera dewişandin.

ipa: /dɛwɪʃɑːndɪˈbɪn/


dewişandibûya

glosses: Kesê yekem yekjimar merciya borî II ji lêkera dewişandin.

glosses: Kesê duyem yekjimar merciya borî II ji lêkera dewişandin.

glosses: Kesê sêyem yekjimar merciya borî II ji lêkera dewişandin.

glosses: Kesê yekem pirrjimar merciya borî II ji lêkera dewişandin.

glosses: Kesê duyem pirrjimar merciya borî II ji lêkera dewişandin.

glosses: Kesê sêyem pirrjimar merciya borî II ji lêkera dewişandin.

ipa: /dɛwɪʃɑːndɪbuːˈjɑː/


nedewişandibûya

glosses: Kesê yekem yekjimar merciya borî II ya neyînî ji lêkera dewişandin.

glosses: Kesê duyem yekjimar merciya borî II ya neyînî ji lêkera dewişandin.

glosses: Kesê sêyem yekjimar merciya borî II ya neyînî ji lêkera dewişandin.

glosses: Kesê yekem pirrjimar merciya borî II ya neyînî ji lêkera dewişandin.

glosses: Kesê duyem pirrjimar merciya borî II ya neyînî ji lêkera dewişandin.

glosses: Kesê sêyem pirrjimar merciya borî II ya neyînî ji lêkera dewişandin.

ipa: /nɛdɛwɪʃɑːndɪbuːˈjɑː/


bidewişanda

glosses: Kesê yekem yekjimar merciya borî I ji lêkera dewişandin.

glosses: Kesê duyem yekjimar merciya borî I ji lêkera dewişandin.

glosses: Kesê sêyem yekjimar merciya borî I ji lêkera dewişandin.

glosses: Kesê yekem pirrjimar merciya borî I ji lêkera dewişandin.

glosses: Kesê duyem pirrjimar merciya borî I ji lêkera dewişandin.

glosses: Kesê sêyem pirrjimar merciya borî I ji lêkera dewişandin.

ipa: /bɪdɛwɪʃɑːnˈdɑː/


nedewişanda

glosses: Kesê yekem yekjimar merciya borî I ya neyînî ji lêkera dewişandin.

glosses: Kesê duyem yekjimar merciya borî I ya neyînî ji lêkera dewişandin.

glosses: Kesê sêyem yekjimar merciya borî I ya neyînî ji lêkera dewişandin.

glosses: Kesê yekem pirrjimar merciya borî I ya neyînî ji lêkera dewişandin.

glosses: Kesê duyem pirrjimar merciya borî I ya neyînî ji lêkera dewişandin.

glosses: Kesê sêyem pirrjimar merciya borî I ya neyînî ji lêkera dewişandin.

ipa: /nɛdɛwɪʃɑːnˈdɑː/


فیسبوک

forms:
feysbuk (romanization)
فیسبوک
فیس بوک

etymology_text: Deyn ji îngilîzî Facebook.


دموکراسی

forms: demokrâsi (romanization)

مردمسالاری

roman: mardomsâlâri


داروسازی

etymology_text: Ji دارو (darû) + ساختن (saxten).


داروساز

پزشک

roman: pezişk


شربت

audio: LL-Q9168 (fas)-Darafsh-شربت.wav


pomad

etymology_text: Ji fransî pommade yan ji îngilîzî pomade herdu ji îtalî pomata ji pomo (sêv) ji ber ku berê melhem ji sêvan dihatin çêkirin.


ointment

audio: LL-Q1860 (eng)-Vealhurl-ointment.wav


قرص

glosses: berdewambû li ser xeybet û nekamî û qesêt kirêt


تنفس

forms: tanaffos (romanization)

etymology_text: Ji erebî تَنَفُّس (tanaffus).


dermandank

glosses: cihê ku derman lê tê danîn an jî veşartin


تاریخچه

forms: târixče (romanization)

etymology_text: Ji تاریخ (târix) + ـچه (-če).


تشخیص

forms: teşxîs (romanization)

etymology_text: Ji erebî تَشْخِيص (tašḵīṣ).


رشته

audio: LL-Q9168 (fas)-Darafsh-رشته.wav


micahid

text: Sedir di beyannameya xwe de dibêje: "Ez serxweşiyê li gelê mucahid ê aram dikim, ji ber wê arasteya ku rêkevtinên siyasî yên pûç dane pêş xwe û çepereke tayifî danîne ji bo çêkirina zemîneya vegera dubare ya gendelkaran."

ref: Rudaw.net/kurmanci 1/2018

forms:
micahidîn
mucahid
mucahidîn

etymology_text: Ji erebî مُجَاهِد (mucahid) ji mu- + جهد (cehede, “tê koşîn, li ber xwe dan, cehd kirin, cehidîn, cehd dan”), têkilî جِهَاد (cihad, “cîhad”).


macûn

glosses: madeyên şil lê çir yê wek hevîrî (bo nimûne macûnê didanan)

forms:
mecûn
me'cûn
mehcûn
mecwîn
mecîn
مهعجوون
(me'cûn)

etymology_text: Ji erebî معجون (me'cûn) ji rehê ع ج ن ('-c-n-, “vestrîn, strîn, hevîr têk vedan”) ku herwiha serekaniya peyvên kurdî ecinandin, eciqandin e.

Тхьацу

roman: Tḥāc°

লুথুৰী

roman: luthuri

па́ста

roman: pásta

паста

roman: pasta

膏

roman: gāo

糊

roman: hú

ముద్ద

roman: mudda

πολτός

roman: poltós

αλοιφή

roman: aloifí

ipa: /mɑːˈd͡ʒuːn/

hyphenation: ma·cûn


mesqele

etymology_text: : Etîmolojiya vê peyvê nehatiye nivîsîn. Eger tu bi rastî bizanî, kerem bike bişkoka "biguhêre" ya di ser van gotinan re bitikîne û etîmolojiya vê peyvê binivîse. Çavkaniyên ku te ew etîmolojî jê girtiye jî binivîse.


papax

glosses: Papax kumekî ji hiriyê ye ku li seranserê Kafkasyayê mêr didin serên xwe.

text: Serekê wan, mêrekî bejnbilind û eblû bû, kurkekî sor li xwe kiribû û papaxekî reş dabû serê xwe, carna bi hurmetgirtin dihate bal general Raêvskî, serekê siwariyan bû.

ref: Aleksandr Pûşkîn, Rêwîtiya Erzurumê ya sala 1829-an, ji rûsî: Têmûrê Xelîl

папаха

roman: papaxa

ipa: /pɑːˈpɑːx/

hyphenation: pa·pax


عجیب

forms: 'ajib (romanization)

عجیب و غریب

roman: 'ajib-o-ğarib

audio: LL-Q9168 (fas)-Darafsh-عجیب.wav


çîçeraskî

glosses: Navdêrek ji bo mirovên dirêj lê jar tê gotin. Ev mirovên han qama wan û giranîya wan ne li hev e.

forms: çîçelaskî

ipa: /t͡ʃiːt͡ʃɛɾɑːsˈkiː/


bleu

audio: LL-Q150 (fra)-Arthur Crbz-bleu.wav

audio: LL-Q150 (fra)-GrandCelinien-bleu.wav

audio: LL-Q150 (fra)-Benoît Prieur-bleu.wav

audio: LL-Q150 (fra)-Lepticed7-bleu.wav

audio: LL-Q150 (fra)-Aemines3-bleu.wav

audio: LL-Q150 (fra)-Aemines5-bleu.wav

audio: LL-Q150 (fra)-Aemines2-bleu.wav

audio: LL-Q150 (fra)-Aemines1-bleu.wav

audio: LL-Q150 (fra)-Justforoc-bleu.wav

audio: LL-Q150 (fra)-DSwissK-bleu.wav

audio: LL-Q150 (fra)-Aemines4-bleu.wav

audio: LL-Q150 (fra)-Aemines6-bleu.wav

audio: LL-Q150 (fra)-Poslovitch-bleu.wav

audio: LL-Q150 (fra)-WikiLucas00-bleu.wav

audio: LL-Q150 (fra)-LoquaxFR-bleu.wav

audio: LL-Q150 (fra)-Touam-bleu.wav


بلندپایه‌تر

etymology_text: # بلندپایه + ter


بلندپایه‌ترین

etymology_text: # بلندپایه + terîn


پرهیز

forms: parhiz (romanization)

پرهیز کردن

roman: parhiz kerden


شرمنده

forms: šarmande (romanization)

شرمنده کردن

roman: šarmande kerden


tweet

glosses: (Twitter) di înternetê de wek post tê fêmkirin

audio: Masked lovebirds.ogg


RT

pos: abbrev

pos_title: Kurtenav

glosses: kurtkirina "retwît, retwît kirin, vetwît kirin, bi twîterê dîsa belav kirin"

text: Yên ku ev twîta min hê jî RT nekiriye, bila herin destnimêja xwe bigirin û bi destê rastê RT bikin, hevalên hêja.

ref: Kesekî bi bernavê Egîdo li ser Twitterê.

etymology_text: Deyn ji îngilîzî RT, kurteya retweet


retweet

audio: LL-Q1860 (eng)-Wodencafe-retweet.wav


mejiyê hestiyan

forms: mejiyê hestî

etymology_text: Ji mejiyê + hestiyan.

ոսկրածուծ

roman: oskracuc

коскена срж

roman: kóskena srž

костный мозг

roman: kóstnyj mozg

μεδούλι

roman: medoúli

ipa: /mɛʒɪˈjeː hɛstɪˈjɑːn/

hyphenation: me·ji·yê hes·ti·yan


kupandin

glosses: xwarkirina/pelixandina tiştekî bi alî hundir ve


kevirê arbeşk

etymology_text: kevirê pişkên êgir jê dertên

ipa: /kɛvɪˈɾeː ɑːɾˈbɛʃk/

hyphenation: ke·vi·rê ar·beşk


مهر

glosses: mehr, meha heftem li gorî teqwîma hicrî. 30 roj e.

forms: mehr (romanization)

پاییز

roman: payîz

ماه

roman: mah


سکته قلبی

glosses: dilrawestîn, rawestîna dilî, qirîza dil, krîza dil


آسیا

forms: âsiyâ (romanization)

audio: LL-Q9168 (fas)-Afsham23-آسیا.wav


ویرانه

etymology_text: Ji ویران + ه.


بازیکن

glosses: leyizvan, yarîker, gobaz, gogbaz, goyger, lîstî, yarîker, yarîzan


zincifre

glosses: mîneralekê sorî geş e ku wek bo rengdanê tê bikaranîn (nîşana kîmyayî: HgS)

forms:
zencefr
şengerf
sînaber
زنجفره

etymology_text: Hevreha farisî زنجفره (zencefre) / زنجفر (zencefer) û شنگرف (şengeref) ji aramî [Peyv?]סונגפרא / זנגופרא (zingûpra, sûngpira) ji fenîkî [Peyv?] ku herwiha serekaniya κιννάβαρι (kinnabari) ya yûnaniya kevn e ku jê li piraniya zimanên ewropî jî belav bûye: latînî cinnabaris, fransî cinabre, îngilîzî cinnabar, almanî Zinnober, spanî cinabrio, îtalî cinabro, rusî ки́новарь (kînovari)...

киновар

roman: kinovar

ки́новарь

roman: kínovarʹ


zîrkon

forms: zirkon

etymology_text: Ji fransî zircone yan ji îngilîzî zircon herdu ji almanî Zirkon (* sedsala 18em) ji erebî زرقون (zerqûn) ji zimanên îranî, bide ber pehlewî zergon, farisî زرگون (zergûn) ji zer + gon yan jî ji azer (agir) + gon.


zicac

text: Ey dilbera gerdenzucacWay nazika mislê zucacQamet ji reyhana qirac

ref: Feqiyê Teyran,

forms: zucac

etymology_text: Ji erebî زجاج (zucac) ji aramî זגוגא (zigûga), hevreha akadî zekûkîtu, ji fenîkî [Peyv?]


title: loristan

redirect: Loristan


ارمنی

forms: Ermeni (romanization)

ارمنستان

roman: Armanestân


ارمنی

etymology_text: Ji farisî ارمنی (Armani).


آذربایجان غربی

etymology_text: آذربایجان + غرب + ی


-firoş

pos: suffix

pos_title: Paşgir

forms:
-froş
firoş-

etymology_text: Rehê dema niha ji firotin, hevreha soranî soranî ـفرۆش (-firoş), farisî ـفروش (-furûş), zazakî -roş, ji zimanên îranî, binêre: firotin.


-go

forms:
گۆ
go-

etymology_text: Ji farisî گو (-gû) ku rehê dema niha ji lêkera گفتن (guften, “gotin”) e. "go" wek rehê demên borî bi devkî di kurmancî de bi xwemalî hebe jî, ev paşgir ne ji wê ye ji ber ku paşgirên lêkerî yên ku maneya "kesa/ê ku tiştekî dike" didin ji rehê dema niha tên çêkirin, ne ji rehê dema borî. Binêre: -bêj


bêweş

text: Dilocarek xwo hişyar ke, Hilo da biçîne seyranê, Carek bes xwe bêweş ke, Were seyra gulistanê

ref: Feqiyê Teyran


-zede

text: Alîkarê Serokwezîr Beşîr Atalay beşdarî merasîma teslîmkirina xaniyên erdhejzedeyên Wanê bû.

ref: trtxeber.com.tr 9/2012

etymology_text: Ji farisî ـزده (“lêdayî, pêketî”) ku rehê demên borî ji lêkeraزدن (zeden, “lê dan”) (rehê dema niha زن (-zen-)) ku hevrehajenîn ya kurdî ye.


-ava

glosses: paşpirtikek e ku maneya "avabûn rojê" yan "cihê avabûna rojê" dide: rojava

glosses: paşpirtikek e ku maneya "gund", "bajar" yan "tax"ê dide: "Zorava, Ehmedava

forms:
-abad
(ji farisî):
Mihabad
Îslamabad
Heyderabad
-awa
(bi soranî û bi kurmanciya rojavayî):
Rehîmawa
Hacîawa
Şêrawa
-ova
(ji kurdî ketiye tirkî):
Yüksekova
Çukurova

etymology_text: Ji ava, hevreha soranî ـاوا (-awa), farisî ـاباد (“-abad”), ji zimanên îranî.


بیان کردن

glosses: anîn zimên, beyan kirin, îfade kirin, der birin, derbirîn, rohnî kirin


کیلومتر

audio: LL-Q9168 (fas)-Darafsh-کیلومتر.wav


Hemedan

glosses: yek ji sî parêzgehên Îranê ye, dikeve rojhilatê Kurdistan

etymology_text: Hevzayî farisî همدان, farisiya navîn 𐭠𐭧𐭬𐭲𐭠𐭭 (ʾḥmtʾn /Ehmedan/), ji farisiya kevn 𐏃𐎥𐎶𐎫𐎠𐎴 (h-g-m-t-a-n) ji *Hegmetane- ji *Hem-gmete-ene- (“şehrê komkiriyan”), ev bixwe darriştî ji *hem-gmete-, çêbûwara *he(m)-gem- (“hatin hev”), ji *hem- ("hev”) + *gem- (“hatin”); lewma yeksanî hingaftin/hingav + -an.


alûsî

etymology_text: Ji alûs + -î

ipa: /ɑːluːˈsiː/

hyphenation: a·lû·sî


alyan

ipa: /ɑːlˈjɑːn/

hyphenation: al·yan


astengdar

glosses: Ya/yê ku yek yan hin asteng hene; seqet yan kor yan kerr yan lal yan bi awayê din astengekî leşî heyî.

text: Wezareta Perwerdehiya Neteweyî di perwerdehî û hindekariya îsal de 199 milyon û 198 hezar û 960 pirtûkên dersê dê bêpere belavî 16 milyon û 212 hezar û 960 xwendekarên hindekariya seretayî, navîn, hindekariya ji derve û her wiha hindekariya seretayî û navîn ya astengdaran bike.

ref: aa.com.tr/kk 9/2013

text: Ji ber berf û rewşa hewayê li navçeyên Tortim, Norgeh û Espîrê sibê 21ê Adarê perwedehî hat rawestandin herwiha astengdar û jinên ducanî ku di saziyên giştî de dixebitin jî sibê dikarin neçin ser kar.

ref: https://www.rudaw.net/kurmanci/kurdistan/2003202218 https://web.archive.org/https://www.rudaw.net/kurmanci/kurdistan/2003202218 arşîv, rudaw.net, 20.03.2022

etymology_text: Ji asteng + -dar.


astengdar

forms:
astengdartir (comparative)
herî astengdar (superlative)
astengdartirîn (superlative)


petrokîmya

glosses: pişka kîmyayê ya ku bi petrolê, gazê û berhemên wan ve mijûl dibe

text: Lê di beşa parzûnkirin û derxistina petrolê û beşa petrokîmyayê de derfeta kar zêde çêdibe ji ber wê jî niha 7 hezar kes di vî beşî de kar dikin ko 5 hezar jê navxwe û 2 hezar jî biyanî ne.

ref: Rudaw.net/kurmanci 9/2013

etymology_text:
* petrokîmyanas
* petrokîmyayî


شمسية

audio: LL-Q13955 (ara)-Fjmustak-شمسية.wav


toxarî

glosses: du zimanên mirî yên hindûewropî ne ku li navenda Asyayê dihatin peyivîn (toxarî A û toxarî B)

forms:
tokarî
tukarî
tuxarî


xakelêwe

glosses: Bi alfabeya latînî nivîsina خاکهلێوه (xakelêwe).

etymology_text: Têkilî axlêve ya kurmancî, belkî xak + lêw (lêv) lê bo zêdetir agehiyan binêre: axlêve.


برخورد تمدن‌ها

etymology_text: Ji برخورد + تمدنها.


خاور

forms: xâvar (romanization)

شرق

roman: šarq

خاوران

roman: xâvarân


کردستان عراق

etymology_text: کردستان (Kordestân) + عراق ('arâq)

کردستان

roman: Kordestân


سرم

audio: LL-Q9168 (fas)-Mazanin (مازنین)-سرم.wav


مشاهده

forms: mošāhede (romanization)

مشاهده کردن

roman: mošāhede kerden


فرانسه

forms: farânse (romanization)

فرانسوی

roman: farânsavi


فرانسه

forms: frānsa, farānsa (romanization)


شیعه

audio: LL-Q9168 (fas)-Afsham23-شیعه.wav


سوار

forms: sovâr (romanization)

سوار شدن

roman: sovâr šodan

سواره

roman: sovâre


قوم

text: قومێک ئاو

translation: qurtek av

roman: qumêk aw


قوم

glosses: şiyar kirin, hişyar kirin, ji xew rakirin

forms: gawwam (romanization)


قوم

audio: LL-Q13955 (ara)-Fjmustak-قوم.wav


قوم

forms: qaum (romanization)

audio: LL-Q1617 (urd)-Syamantak07-قوم.wav


ایرانی

etymology_text: Ji ایران + ی.


تاجیکستان

audio: LL-Q9168 (fas)-Darafsh-تاجیکستان.wav


نامدار

audio: LL-Q9168 (fas)-Darafsh-نامدار.wav


مرتب کردن

forms: morattab kerden (romanization)

etymology_text: Ji مرتب (morattab) + کردن (kerden).


اعتراض کردن

forms: e'terâz kerden (romanization)

etymology_text: Ji اعتراض (e'terâz) + کردن (kerden).


اعتراض

glosses: Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.

اعتراض

roman: e'terâz


اعتراض

forms: e'terâz (romanization)

etymology_text: Deyn ji erebî اِعْتِرَاض (iʿtirāḍ).

اعتراض کردن

roman: e'terâz kerden


آب کردن

etymology_text: Ji آب + کردن.


طبیعی

etymology_text: Ji erebî طَبِيعِيّ (ṭabīʿiyy).

اورانیوم طبیعی

roman: urâniyom-e tabi'i

translation: ûranyûma siriştî

گاز طبیعی

roman: gâz-e tabi'i

translation: gazê siriştî


به دنیا آمدن

forms: be donyâ âmadan (romanization)

etymology_text: به (be) + دنیا (donyâ) + آمدن (âmadan)


متولد شدن

forms: motavalled šodan (romanization)

etymology_text: Ji متولد (motavalled) + شدن (šodan)


صحیح

forms: sahih (romanization)

etymology_text: Deyn ji erebî صَحِيح (ṣaḥīḥ).


منجمد کردن

forms: monjamed kerden (romanization)

etymology_text: Ji منجمد (monjamed) + کردن (kerden).


یخ بستن

forms: yax bastan (romanization)

etymology_text: Ji یخ (yax) + بستن (bastan).


شک داشتن

glosses: guman kirin, guman hebûn, gumanbar bûn, şibhe kirin

forms: šak dâštan (romanization)

etymology_text: Ji انتظار (entezâr) + داشتن (dâštan).


لباس پوشیدن

glosses: kinc li xwe kirin, cil li xwe kirin, kinc wergirtin, kinc xwe vekirin

forms: lebâs pušidan (romanization)

etymology_text: Ji لباس (lebâs) + پوشیدن (pušidan).


کوبیدن

glosses: hêle, hol, hol kirin, hor, kutan (dikute/bikute)


چکه

forms: čekke (romanization)

چکه کردن

roman: čekke kerdne


خاک

forms: xâk (romanization)

خاکی

roman: xâki

خاکستری

roman: xâkestari


دنیا

forms: donyâ (romanization)

etymology_text: Ji erebî دُنْيَا (dunyā).

به دنیا آمدن

roman: be donyâ âmadan


اکتبر

glosses: kewçêr, cotmeh, çiriya pêşîn, çiriya ewil, çiriya berê

forms: oktobr (romanization)

etymology_text: Ji fransî octobre.

سپتامبر

roman: september

نوامبر

roman: novâmbr


احساسات

forms: ehsâsât (romanization)

etymology_text: Ji احساس (ehsâs).


بس

audio: LL-Q9168 (fas)-Darafsh-بس.wav


اشک

glosses: hêsir, firmêsk, hêsir, rondî, rondik, ronik


بلوغ

audio: LL-Q9168 (fas)-Darafsh-بلوغ.wav


مردی

glosses: mêr, zilam, zelam (mirovê nêr yê mezinbûyî)

forms: mardi (romanization)


توضیح

forms: towzih (romanization)

توضیح دادن

roman: towzih dâdan


حلوا

forms: halvâ (romanization)

etymology_text: Ji erebî حَلْوَى (ḥalwā).

হালুৱা

roman: halua

হালুয়া

roman: haluẏa

हलवा

roman: halvā

حلوا

roman: halva, helva


حلوا

forms: halva, helva (romanization)

etymology_text: Ji farisî حلوا (halvâ), ji erebî حَلْوَى (ḥalwā).

халва́

roman: halvá

алва

roman: alva

halva

חלווה

roman: khalvá

כאַלווע

roman: khalve

халва́

roman: xalvá

халва

roman: halva


انتظار داشتن

forms: entezâr dâštan (romanization)


تمدید کردن

etymology_text: Ji تمدید + کردن.


خاموش کردن

forms: xâmuš kerden (romanization)

etymology_text: Ji خاموش (xâmuš) + کردن (kerden).


سپتامبر

forms: september (romanization)

etymology_text: Ji fransî septembre.

اوت

roman: ut

اکتبر

roman: oktobr


آفتابی

audio: LL-Q9168 (fas)-Afsham23-آفتابی.wav


پاییز

forms: pâyiz (romanization)

خزان

roman: xazân

پاییزی

roman: pâyizi

فصل

roman: fasl

audio: LL-Q9168 (fas)-Afsham23-پاییز.wav


محکم

audio: LL-Q9168 (fas)-Darafsh-محکم.wav


سور

audio: LL-Q13955 (ara)-Fjmustak-سور.wav


موسسه بازرگانی

glosses: fîrmaya tîcaretê, fîrmaya danûstandinê, şîrketa bazirganiyê


قیمت

audio: LL-Q9168 (fas)-Darafsh-قیمت.wav


سیل

glosses: lêhî, lêser, avrabûn, laser, lêkend, lêmişt

forms: seyl (romanization)

etymology_text: Ji erebî سَيْل (sayl).


غذا

forms: ğazâ (romanization)

etymology_text: Ji erebî غِذَاء (ḡiḏāʾ).

خوراک

roman: xorâk

audio: LL-Q9168 (fas)-Darafsh-غذا.wav


بهجهت

glosses: ji bo, bona, ji bo sebeba, sewa ku, seba ku, ji ber


فراموش کردن

forms: farâmuš kardan (romanization)

etymology_text: Ji فراموش + کردن.

جا گذاشتن

roman: ca gozaşten


فلک

forms: falak (romanization)

etymology_text: Deyn ji erebî فَلَك (falak).

چرخ و فلک

roman: čarx-o-falak

फ़लक

roman: falak


فلک

etymology_text: Bide ber erebî فَلَقَة (falaqa).


backpedal

glosses: ji soza xwe vegerîn, li sozê xwe poşman bûn, gotina xwe paş ve kişandin, gotina xwe guhertin

forms: back-pedal

etymology_text: Ji back + pedal.


backstroke

glosses: cureyekî melevaniyane ku mirov li ser piştê melevaniya dike


backwater

forms:
back water
back-water

etymology_text: Ji back + water.


backwoods

audio: LL-Q1860 (eng)-Wodencafe-backwoods.wav


badge

audio: LL-Q1860 (eng)-Wodencafe-badge.wav


badger

glosses:
kurebeşk,
 canewerekê goştxwer û giyaxwer e û şîrdar e ji xêzana sivoran e, pûrtekê reş û risasî heye

audio: LL-Q1860 (eng)-Wodencafe-badger.wav


baffle

glosses: behîtandin, heyirandin, şelişandin, şaşwazkirin, metel hîştin


bagnio

etymology_text: Ji îtalî bagno, ji latînî balneum (“serşok, hemam”). Cotrehê bain.


bagpipes

forms: bagpipe

etymology_text: Ji forma berê bagpipe, ji îngilîziya navîn bagpipe; herwiha wek bag + pipes.

audio: LL-Q1860 (eng)-Wodencafe-bagpipes.wav


bait

audio: LL-Q1860 (eng)-Wodencafe-bait.wav


bait

glosses: xap, êmê masîgirtinê yê bi şokê tê xistin


bake

glosses: sor kirin, qelandin, qijilandin, qijirandin

wav_url: https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q1860 (eng)-Samuel Muldoon (Muldoonsamuel55)-bake.wav


bakehouse

etymology_text: Ji îngilîziya navîn bakhows, bakhous, bachous, ji îngilîziya kevn bæchūs (“firinxane”), wekheva bake + house. Hevreha skotî bake-hous (“firinxane”), frîsiya saterlandî Bakhuus (“firinxane”), nedersaksî backhus (“firinxane”).


baksheesh

etymology_text: Ji tirkî bahşiş, ji farisî بخشیش (baxšiš, “diyarî”) yan بخشش (baxšeš), ji بخشیدن (baxšidan, “dan, bexşandin”).

audio: LL-Q1860 (eng)-Vealhurl-baksheesh.wav


balanced

glosses: parsengdar, biparseng, terazîkirî, hevseng

audio: LL-Q1860 (eng)-Persent101-balanced.wav


baleful

audio: LL-Q1860 (eng)-Vealhurl-baleful.wav


ballistics

etymology_text: Ji ballista + -ics.

audio: LL-Q1860 (eng)-Vealhurl-ballistics.wav


ballyhoo

glosses: bi welwele reklam kirin, bi şemate reklam kirin


bambino

audio: LL-Q652 (ita)-Maupao70-bambino.wav

audio: LL-Q652 (ita)-Ciampix-bambino.wav


Demoskopie

glosses: anket, lêkolîna raya giştî, lêkolîna rayan


verhalten

glosses: Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.


Waldweg

glosses: riya daristanan, riya di nav daristanan re


Urinprobe

glosses: nimûneya mîzê, nimûneya mîzê ya bo tehlîlê


Zweitstimme

glosses: vokal, denga duyemîn, denga li piş denga kesê ku stranê distire


Bevormundung

glosses: paternalîzm, mîna dê û bavan lê hukm kirin, bavanî


Makû

glosses: Bajarekê Rojhilatê Kurdistanê ye û dikevê bakûrê rojavayê Îranê.

etymology_text: : Etîmolojiya vê peyvê nehatiye nivîsîn. Eger tu bi rastî bizanî, kerem bike bişkoka "biguhêre" ya di ser van gotinan re bitikîne û etîmolojiya vê peyvê binivîse. Çavkaniyên ku te ew etîmolojî jê girtiye jî binivîse.


دریاچه

forms: daryâče (romanization)

etymology_text: Ji دریا (daryâ) + ـچه (-če).


بلوچی

forms: baločî (romanization)

etymology_text: Ji بلوچ (baluč, “belûç”) + ـی (-i, “-î”).


تعریف

forms: ta'rif (romanization)

etymology_text: Deyn ji erebî تَعْرِيف (taʿrīf).

تعریف کردن

roman: ta'rif kerden


زبان‌شناسی

etymology_text: Ji زبان + شناختن.


آکادمی

audio: LL-Q9168 (fas)-Darafsh-آکادمی.wav


مابین

audio: LL-Q9168 (fas)-Darafsh-مابین.wav


محاکمه

glosses: mehkeme, dadgeh; dezgeha biryarên qanûnî dide

forms: mohâkeme (romanization)

etymology_text: Deyn ji erebî مُحَاكَمَة (muḥākama).

محاکمه کردن

roman: mohâkeme kerden

محکمه

roman: mahkame


dozgerê giştî

glosses: dozgerên giştî, kesa/ê ku li ser navê dewletê yan komeka kesan dozekê dijî tawanbaran vedike

etymology_text: Ji dozgerê + giştî.

ipa: /doːzɡɛˈɾeː ɡɪʃˈtiː/

hyphenation: doz·ge·rê giş·tî


title: dozirê giştî

redirect: dozgerê giştî


تقسیم شدن

etymology_text: Ji تقسیم + شدن.


فرمان دادن

etymology_text: Ji فرمان + دادن.


Cangîr

forms:
Cihangîr
Cîhangîr

etymology_text: Ji farisî, sivikkirina جهانگير (cihangîr, “cîhangir, imparator”).


destsivik

glosses:
ji destên xwe jêhatî, zîrek, çalak, aktîv,
kesa/ê ku karên xwe zû dike

forms: دهستسڤك

etymology_text: Ji dest + sivik.

hyphenation: dest·si·vik


marksîst

etymology_text: Deyn ji îngilîzî Marxist, wekheva Marks + -îst.


سال‌ها

pos_title: Formeke navdêrê

forms: sâl-hâ (romanization)


درس دادن

forms: dars dâdan (romanization)

etymology_text: Ji درس (dars) + دادن (dâdan).


دبیرستان

forms: debîrestan (romanization)

etymology_text: Ji farisiya navîn dpyrstʾn' (dibīrestān, “dibistan, mekteb”), wekheva دبیر (debir, “katib, nivîsevan, debîr”) + ستان (estân, “-istan”).


مخفی

forms: maxfi (romanization)

مخفی کردن

roman: maxfi kerden


کسب کردن

forms: kasb kerden (romanization)

etymology_text: Ji کسب (kasb) + کردن (kerden).


خطر

forms: خطير

etymology_text: Ji rehê خ ط ر (ḵ-ṭ-r).

خطر

roman: ḵaṭar


خطر

forms: ḵaṭar (romanization)

etymology_text: Ji erebî خَطَر (ḵaṭar).

خطرناک

roman: xatarnâk


کشتی

glosses: guleşt^([çavkanî hewce ye]), guleştanê^([çavkanî hewce ye])


سرکرده

glosses: general, pileya leşkerî ya serhengan mezintir


سرتیپ

glosses: general, sertît, pileya leşkerî ya serhengan mezintir


بهبودی

glosses: noşdarî, saxî, selametî, sihet, tenduristî, xweşî


نوشیدنی

glosses: vexwarin, vexwurek, noşav^([çavkanî hewce ye])


ایمان

audio: LL-Q9168 (fas)-Afsham23-ایمان.wav


نیک

forms:
نیکو
نکو

etymology_text: Ji farisiya navîn 𐭭𐭩𐭪 (nēk, nīk).

خوب

roman: xub

به

roman: beh


مطلوب

glosses: xwestî, daxwazkirî, telebkirî, daxwazbûyî, telebbûyî


وظیفه

forms: vazife (romanization)

etymology_text: Ji erebî وَظِيفَة (waẓīfa).


banish

glosses: mişext kirin, sirgûn kirin, qewte kirin, celî kirin, ji cih rakirin


bantam

glosses: çîçelok, cisnekî dîk an jî mirişkên hûrik


banter

glosses: henek kirin, yarî kirin, galte kirin, qerf pê kirin

audio: LL-Q1860 (eng)-Vealhurl-banter.wav


baptism

glosses: imad, tafîrkirin, weftîkirin, jêravkirin


baptize

glosses: tafîr kirin, weftîz kirin, mêrûn kirin, babtîs kirin


barbarize

audio: LL-Q1860 (eng)-Vealhurl-barbarize.wav


barbed

glosses: strîdar, strîn, bistrî, kelemdar, bikelem, bihêstrî


barely

audio: LL-Q1860 (eng)-Wodencafe-barely.wav

audio: LL-Q1860 (eng)-Grendelkhan-barely.wav


barge

glosses: barên elekrîkî yê di navbera iyonên negatîv û pozîtîv de.

glosses: niqumîn, noqav bûn / kirin, bin av bûn/kirin


baritone

etymology_text: Ji îtalî baritono, ji yûnaniya kevn βαρύτονος (barútonos), ji βαρύς (barús, “giran”) + τόνος (tónos, “ton”). Cotrehê baryton.

audio: LL-Q1860 (eng)-Ltrlg-baritone.wav


barker

audio: LL-Q1860 (eng)-Wodencafe-barker.wav


barmy

audio: LL-Q1860 (eng)-Vealhurl-barmy.wav


word: agir bi çiyan dikeve ter û hişk tevde dişewite

pos: proverb

pos_title: Gotineke pêşiyan

glosses: wekî bûyerek mezin pêk were û tiştên rast neyê xuyabûn. kesên mafdar û ne mafdar têkevin rêzekê. mînak:dema du girse şer bikin, berê xwe didin girseyê gişî, nabêjin ku di nava girseyê de hinekî bê sûc hene. demahevalê mirov an yê di heman fikrê de be û şaşiyekê bike mirov jî jê xisarê dibîne.


agir û pîşo li cem hev nabe

glosses: tiştên li hevdû neke li ba hev nabin. pişo ku mirov ji paçika bi êgir çêdike.dema agir û paçik li ba hev bin wêbişewite. dîsa pîşo di wateya barûdê de ye. ku agir here ba barûdê wê biteqe. du mirovên ku dijminê hevdû binû ji bo kuştinê li hev bigerin mirov nikare wan li ba hevdû bihêle.


agirê gûr di qurman de ye

glosses: wekî karê hêja, mirovên bi ezmûn dikarin pêk bînin. mirovên pîr pir geriyane pir bûyer dîtine, ji ber wê yekê jî biezmûn in.ew kesana tiştan hê xweş bikartînin û çêdikin.çawa agirê qurman mirov baş germ dike, kirinênmirovên bi ezmûn jî bandorê li mirovan çêdike.


aqil bi peran nayê pis

glosses: wekî aqil bi pereyan nabe piştgirî. aqil bi pereyan naxebite. divê aqilê mirovan ji xwezayî de an bi azmunan ûperwerdehiyê bixebite.mirovin hene ku dewlemend in lê aqilê wan wekî yê xizanekî ne pêşketî ye.


aqil bi pereyan nayê firotin

glosses: ev tê wateya ku aqil(hiş)tiştekî xwezayî ye û nayê kirîn û firotin.mirovê çiqas dewlemend be jî dibe ku aqilê wîkêm be. ne wekî alavekî dikanan be ku mirov here bikire. heke aqilê mirovan bi xwe çê nebe ji xwe bi pereyançê nabe.


aqil di serya de ye ne di riya de ye

glosses: wekî nayê wateya ku mirovên pîr bi aqil bin, lewre dibe ku aqilê ciwanan hê pir dişixule. hin ciwan henin ku biperwerdehiyê bi hertiştî dihesin û zane ne. lê hin mirovên pîr jî henin ku aqilê wan wekî yê zarokekî tune ye.


aqil ji aqil zêdetir e

glosses: tê wateya ku aqilê herkesî ne wekî yê hev in.yên hinekan pir e yê hinekan hindik e. dîsa wekî ku fikir û raman jîji hevdû cûda ne. her mirov li gor xwe an li gor ku hişê wan digihîjê difikirin.


aqil ne li bejnê ye li serî ye

glosses: ev gotin jî wekî mirovên dirêj bin an kin bin nayê wê wateyê ku biaqilbin an bê aqilbin.aqil ne li gorî bejnê ye.dibe ku mirovên dirêj aqilê wan kêm be û yên kin jî pir be.


aqil taca zêrîn e li serê herkesî nîne

glosses: ev jî, wekî aqil pir bi rûmet e, kêm kes dikarın bikar bînin. heke aqil hebe ji xwe ew bi xwe zêr e û zêr tîne. tiştêku mirov bi serdixe an mirov bi pêş de dixew dîsa aqil e û aqile pir an baş jî ne di serê her mirovî de ye di serêkêm mirovan de ye.


aqlê sivik barê giran e

glosses: Ji bo guhertoya rastnivîsî binêre aqilê sivik barê giran e.


ar ji kesê nezan re bar e

glosses: ar, tê wateya heya an namûs û fedîyê, ji ber wê yekê ev gotin jî tê wateya ku mirovên nezan nizane namûs çiyean fedî çiye û li kîjan deverê xuya dibe.


aşê dîna bê av digere

glosses: aşê dînan an serê wan, bê av an bê mejî digere. heke mejiyên wan hebûya an wekî yê mirovên din asayîbixebitîya ji wan jî re dîn nedihat gotin.


word: aşiq birçî dibin qala nanê dawetan dikin

glosses: carinan ku mirov di dilê xwe de tiştekî bixwaze, lê belê rasterast mirov qala wî tiştî neke, ya jî mirov tim qala wîtiştî bike .mînak ku dilê yekî hebe xaniyekî çê bike, bi wê ramanê her tim di civatan de behsa xaniyan bike û ew liser bala wî be.


av di ciyê gels de diqete

glosses: yekîtiya girseyan di cîhê qels de xera dibe û girse ji hevdû belav dibe.dîsa karek ku kêmanî tê de hebe ew kêmanî wê herku here mezın bibe an hinekîdilnexwaz wê bi wê kêmaniyê wî karî xera bike. dema qelş di karê mirov de çê bibe û mirov wê qelşê nexetimîne, her ku her wê firek bibe . rojek wê bê êdî mirov nikare bixetimîne û kar giş wê pê re xera bibe.


av di golê de bimîne wê genî bibe

glosses: divê hertişt di dema xwe de bê bikaranîn.dema ku pêvist be divê bê bikaranîn.ku dema wî tiştî derbasbiberûmeta wî jî namîne. dîsa her tişt di dema xwe de hê xweş çareser dibe. tiştin hene ku mirov di dema wî de destnavêjê wateya wî û çareserkirina wî dijwartir dibe.


av heta girav nebe zelal nabe

glosses: dema bûyerên mezin çêdibin mirov hê nû li çareseriyê digerin, dîsa berî ku tevlihevî çêbibe mirov bi hişekî rastnafikire lê dema giravî (tevlihev)çêdibe û jiyana herkesî dibin bandora wê bûyer de dimîne wê demê herkesdixwaze çareserî çêbibe û di wî warî de hewl dide..


word: av ji çiyan diherike li newalan xwe dide der

glosses: her tişt ji jor de(ji serê kaniyê) dest pê dike û li jêrê xwe belav dibe. wekî ku zagonek li parlemento derkeve ûbandora xwe li girseyê gel bike. heke başiya wan zagonan hebe jî li jor xuya nabe, dema li nava gel werepêkanîn xuya dibe û pirsgirêk xwe dide der.


av ji serê sikir de ziha dibe

glosses: cîhê ku kanî ziha bibe ava ku jê tê giş ziha dibe. dîsa cîhê ku biryar tê sitendin bandorê li der dora xwedike.dema ku kargeha arvan bê girtin li dikana jî arvan nayê firotin. ev jî wekî ku zagonên li parlementoderdikevin bandora xwe li mirovan dikje.


av rabû sikir û bend belav bû

glosses: dema ku av bi yek carê û gûr rabe û biherike bendav li ber nasekine.dîsa dema ku girseyên mirovan bi hevdûre tevbigerin a astengî nikare li himber wê girseyê bisekine. sikir, wekî cihok e.bend jî bendav e, beraj e.


ava bîran bi tevdîran

glosses: ava bîra zû diqede an hindik e, divê bi tevdîr bê bikaranîn.herwiha hertiştê hindik jî divê bi tevdîr û hindik hindik bi qasî ku pêwist be bê bikaranîn.


ava cemidî ji kaniya qut nabe

glosses: tiştê pak tim ji kaniya xwe derdikeve dû re xera dibe an gemarî dibe an di serî de her tişt ne gemarî ye dûregemarî dibe.tiştên xweş û xwerû di jêderkê de ye.


ava xurt serevraz diçit

glosses: ava xurt tu astengiya li pêşiya xwe nahêle, ji ber ku bi hêz e û herderê tije dike û dihere. girseyên bi hêz û pir jîçi astengiyên ku derdikevin pêşberî wan, nikare bi wê girseyê.lewre girse bi yek be û pir be çi derkeve pêşdiheciqîne û dihere.


ava xwestî naçe serî

glosses: wekî ava ku xwediyê wê hebe an hinekan xwestibe naçe serî . tiştên ku hinekî bixwaze û mirov lê bi xwedîderkeve an yê hinekî din be û mirov lê xwedî derkeve nabe yê mirov.


ava zelal tê de xuya ye xem û xeyal

glosses: tiştê zelal û paqij her tim xweş tê fêmkirin, bûyer û tişt zelal dibe mirov ji xeyalên xwe li gor wê yekê dirêsin. jixwe dema ku bêyer pêşiya wê ne diyar û xuyayî be kes nizane rast bifikire.ji bo mirov rast bifikire û rasttevbigere divê mirov li benda zelalbûna wê bûyerê bisekine.


ax û avahî nav û navdayî

glosses: wekî ax bi avahîyan xweş dibe, nav bi navdayînê tê bihîstin.dîsa wekî ku axa mirov, avahiyên mirov hebin mirovnavdar dibe.


word: axa bi xulam xulam bi olam olam bi tentene ye

glosses: axa bi xulam xwe dipesinîne, xulam jî bi yê bin xwe, xwe dipesinîne ew jî olam e. lê olam xwe bi tenteneyên xwebi rewşikên xwe xwe dipesinîne. jê û pê ve tu tişt tune ye an tu kes di bin wî re tune ye ku xwe pê bipesinîne.carinan hin miovên herî ketî ji axeyan bêhtir xwe axe dihesibînin.


axa jin û mêr ne ji hev be tev nagere

glosses: wekî jin û mêr ne ji ser axekê be, ne ji welat an herêmekê û çanda wan ne yek be li hevdû nakin.dîsa wekî jin ûmêr ne nasên hev bin bi hevre naqedînin û jiyana wan naçe serî.


axa jin û mêra ji hev e

glosses: ev gotin jî wekî axa jin û mêran ji hev ku bi hev û dû re dizewicin. heke axa wan ne ji hev be hevdû nabînin.dîsawekî ku çanda wan an welatê wan ne yek be li hevdû nakin.


word: axa mala mirov ji cewahirê xelkê çêtir e

glosses: tiştê ku mirov zanibe yê mirove bi mirov şêrîn e.tiştên herî xweş, avahî û erdên herî xweş bin jî ku ne yê mirovbe, mirov zane ku rojekê wê ji dest wan here ji ber wê yekê tim bi mirov xweş e.lê tiştê ku mirov zanibe yêmirove û heta heta yê mirov e. wê demê bi dilê mirov e û wekî tu tişt li dinê jê xweştir tune ye.bi taybetî ev gotinji bo xwarinan hatiye gotin, lê wekî din jî mirov dikare şîrove bike.


axurê mirov ji qesrê xelkê çêtir e

glosses: ev gotin jî ji bo avahiya hatiye gotin ku dema ne yê mirov be nexweş e an yê mirov be ji yê biyanan û demdemîdi destê mirov de be çêtir e.


aynê bizna kol ji ya bi qloç re namîne

glosses: bizina kol bizina bê qiloç e.ji ber wê yekê bizina bi qiloç weki bi çek be û ya kol bê çek be.mirovên bi çek jî hertim dikarin tahdeyê li yê bê çek bike lê belê zilm tu car bê bersîv namîne û tol tê hilanîn .

word: boynuzsuz kol keçinin ahı boynuzlu keçiye kalmaz


ba bê sebesa bidêr ba neyê guha bidêr

glosses: ku ba bê her tiştê ji bo libakirinê dibe ku mirov liba bike. heta jebeş jî dibe. lê ku ba neyê mirov guhdarî ser badibe. ku dema tiştekî bikaranînê be mirov wî tiştî bikar bîne. lê ku ne dema wî be divê mirov li bende be ûguhdar be. wekî; dema xelayê mirov genimê herî nebaş jî bifiroşe wê xweş bê firotin . lê ne xela be yê nebaş wêerzan here. dîsa dema av tunebe li bajarekî, ava herî gemarî jî wê bê firotin.


bahra wanê bi devê tajîkî heram nabe

glosses: wekî mirov dev ji tiştên mezin berde û bi tiştekî biçûk bigire an mirov ji bo tiştekî biçûk tiştên mezin jî xerabike.wekî di vê gotinê de jî tê xuyakirin ji bo çelpandina tajîkî ne hewceye ku mirov golekê gişi vala bike anmirov bibêje giş heram bûye.


bajarî li erdê narî

glosses: bajar cîhê şarîstaniyê ye, li bajara mirov hê zûtir fêrî tiştan dibe herwiha paqijî jî ji gundan hê bêhtir pêşde ye.evgotin li ser ku daşir li bajaran heye hatiye gotin.


baran dibare erd xwe dipesinîne

glosses: baran dibare li erdê şênahî û fêkî çêdibin, zad çêdibin her wiha kêfa mirovan ji erdê re tê, lê belê ne baran bûyaerd şîn nedibû. Di civakê û jiyanê de ji gelek tişt hene ku yê anîne hole ne diyar in û hinerkî din ji dêleva wan pesnê xwe vedidin.


word: bar merivan nakuje serbar merivan dikuje

glosses: wekî ku mirov barekî hilgire û ew li gorî mirov be, tenê mirov dikare wî barî bi hêsanî hilgire lê hinek barê xwe jîbavêje ser milê mirov. wê demê bi tûmî mirov tengezer dibe.


word: başî û xerabî herdû jî di destê kesan de ne

glosses: başî jî, xerabî jî mirov an kes dikin.wekî ku mirov bixwaze dikare baş be jî dikare xerab an nebaş be jî.mirovdikarin başiyê jî bikin û xerabiyê jî bikin.herwiha mirov dema li xwe miqatebin wê baş bin.lê li xwe ne miqatebinrewşa wan jî wê nebaş be.


word: bavê te siwara kuşt peya kuşt lê nepirse

glosses: wekî ku bav, çi sivara çi peya kûştibe di dawiyê de hatiye kuştin, heke mirov kanibe mirov ne li peya ne li sivarabipirse û tola wî hilîne.bûyerên ku biqewimin an pirsgrêkên ku çê bibin divê mirov bi piranî li çareserkirinê bigere.heke hertim mirov li jêderkê bifikire ji xwe çareserî jî çê nabe.


word: baz bi baza, qaz bi qaza, mirîşka kor bi dîkê kulek re

glosses: wekî her kes bi mirove wekî xwe re tevbigere .dîsa yên baş bi yên baş re, yên xerab bi yên xerab re dibin haval.lê carinan tiştine ecêb çêdibe û hinek yê qet ne barê wî an nêzîkî wî be lê ew pê re bigere.


bazar bila li şûvê be ne li pirêzê be

glosses: şûv erdê ajotî û li bende çandiniyê ye.dema bazar li ser şûvê bibe, di rojên pêş de ku genim bê holê jî mirovê ligor bazara xwe yî berê tevbigere.lê bazar li ser pirêzê ku genim bê çinîn û sap tenê bimîne, wekî hertişt diqedeû bazar jî nabe.ku mirov dest bi tiştekî bike divê mirov di pêşiyê de bingeha wê xurt bike, ne ku ew tişt derbas bedûre mirov şiyar bibe an li çareseriyê bigere.


bazara mal û bajêr li hav nake

glosses: carinan tiştê ku mirov hêvî dike û rastiya jiyanê ne wekî hev in.dîsa wekî ku mirov li ba xwe bûyeran şîrove bikelê dema mirov têkeve nava bûyeran tiştekî din derkeve pêşberî mirov.raman û qewimîn dibe ku ne wekî hev bin.


bê xwedê dibe bê xwedî nabe

glosses: ev bi taybetî rastiya jiyan ciwaka feodalizmê ye.di vê gotinê de wekî mirov li himber mirovan ji bo xwe biparêzexwedî hêz be an hinek mirovên din li dor xwe kom bike da ku ew mirovana lê xwedî derkevin.bi taybetî di ciwakafeodalî de êl û malbat li hav xwedî derdikevin yê ku di nava wan êlan de be xwedî hêz in û yê himberwan, dijminê wan ji xediyê wan ji êla wan ditirse û nikare xisarê bide wan kesan.lê gotina bê xwedê dibe. wekîku mirov bê xwedê jî be kes xisarê nade mirov, tenê li wê dinyê xwedê li mirov tê rehmê.lê dibe ku mirov limirovan neyê rehmê


bêhna diya tê ji xaltiya

glosses: xaltî xweha diya ye, herwiha xaltî çiqas dûr be jî tim mirov wê wekî diya xwe dihesibîne. tiştên ku jêderka wanyek be an ji cîhekî bin, li ku dibin bila bibin xwe xuya dikin û mirov pê dihese.


bêhna fireh ji qelsî ye

glosses: dema ku mirov nikaribe li himber neheqiyan bisekine, hinek tê ji mirov re dibêje”tiştek nabe bêhna xwe firehbike”lê esil ew e ku ne ku mirov bêhna xwe fireh bike, esil ewe ku mirov ji tirsa an ji qelsi dengê xwe nake. demaku dibêje “bêhna xwe fireh bike”, wekî “dibêje rexneyên tund neke” an “tund nepeyîve”.


bela nabêje vay ez hatim

glosses: beriya ku tişt xera bibe divê mirov tevdîrê bistîne. heke mirov li pêşiya xwe binehêre û mirov hinekî ku tiştêndibe ku biqewimin bifikire, belayan jî pirsgrêkan jî mirov dê hinekî kêm bike. mînak mirov nebêje ku erebe li ser rêtune ne û mirov li nava rê birê ve here. lê dibe ku ji nedîtî erebe bên. heke mirov, ji serî de erebe tunebe jî, likêleka rê birê, ve here erebe ji nedîtî jî bê pêl mirov nake.


word: belengaz çûne diziyê,heyv li wan derketiye

glosses: mirovên belengaz tim çewtiyan li pêş xwe dibîne û ji bo ku siûda wî li hev nayê hertiştî dike pirsgirêk an hertiştdibe pirsgrêk li pêş çavên wî.


benîştê dêhna ji ritlê ye (batman)

glosses: wekî benîştê dêhna pir e, mezine.tevger û lebata dêhna jî ecêb û ne wekî tiştên asa ye. herwiha dema mirovin jîtiştine ne li rê û derî mirovahiyê bike ev gotin ji bo wan tê gotin. ‘ritil’ di vê derê de ‘lîtir’ tê fêmkirin.


beq nequre wê bidire

glosses: ku xuya mirovan çawa be mirov dê tim li pey wê xuya xwe here .disa mirov hînî çi tiştî bibe mirov tim li pey wîtiştî ye ku bide der, ne wiha be mirovê tengezer bibe. dîsa ku mirov li ser tiştên ku difikire nepeyive, mirov di hişêxwe de dihêle, ji bo vê yekê dibêjin “bera hundirê xwe dide.”


ber siya rovî de nebe bila şêr te bixwe

glosses: rovî ajalekî fenek e, şêr jî pir bi hêz û ajal giş jê ditirsin.dema ku mirov li pey yekî fenek bigere dibe ku mirovtêkeve dafikan, herwiha mirov wekî wî jî xuya dibe.lê dema mirov li pey yekî mêr û bi hêz bigere, hêz ji mirov reçêdibe û mirovê bihêz û mêr jî tiştên xwe, eşkere dikin.pêwistiyê jî bi fen û dafikan nabînin.tiştên eşkere jî mirovli gor wê yekê tevdîra xwe distîne.dîsa ev gotin tê vê wateyê ku mirov tiştek kir bila hêja be, ne ku mirov bi peytiştê hûrik keve û dawiyê jî taba mirov belasebe here.


berberî û nanê genim li cem hev nabin

glosses: berberî an fesadî, nanê genim jî namet û pîroz e .jiber wê yekê jî tiştên pîroz û fesadî berberî li hev nakin .yanmirov wekî nanê genim paqij be yan jî mirov bi fesadî û berberiyê bi pey tiştên ne rast bikeve. dîsa wekî kumirovên berberiyê dikin her tim serê wan di teşqeleyan deye. ji ber wê yekê jî her tim xizan û belengaz in, nanêgenim ji wan re biha ye.


word: berê xweha li bira ye yê bira li çiya ye

glosses: ev gotin raste rast ji bo kurdan hatiye gotin.di demên berê de bira an mêr tim li çiya bûn, di jiyan û dîroka kurdande ev yek tim pêk hatiye.lê belê demên berê xweh an jin tim li pey mêran bû an xwe bi birayê xwedisitirandin.dema birayê wan jî biçûya çiyê hêviya wanzaq jî nema bi tu kesî dihat.dîsa tê wateya ku bira tim litiştên mezin digerin.


title: bar merıvan nakuje serbar merıvan dıkuje

redirect: bar merivan nakuje serbar merivan dikuje


berfa çiyayê bilind pir dibe

glosses: çiyayên bilind tim sar û berf xwe lê digire.tiştên mezin û mirovê li pey tiştên mezin digerin her tim bûyerênmezin jî tê pêşiya wan û zor li dora wan digere.


ber li cîhê xwe bi qedr e

glosses: ber wekî berê giya û çandiniyê ye. genim an nîsk li cihê xwe bi rûmet û qedr e. dema mirov giyayek li welatêmirov ku tê xwarin û mirov bibe cîhekî ku ew giya neyê xwarin bifiroşe kes rumetê nadê yê.


bertîl keviran nerm dike

glosses: ne hewceyî şîrove yê ye lê belê wekî tê gotin dinya li ser timahiyê ava bûye û mirov di jiyana xwe de tim li peyjiyaneke xweş û tijî hebûnê ye.ji ber wê yekê jî hebûn carinan dixe riya xerab û tiştên neli rê jî dike.


berû ji kovkê der e

glosses: berû dema ji kovika xwe derdikeve tiştekî çihê ye ne wekî kovika xwe ye, tiştên ku nû çêdibin ji yê kevn cûdatir e.herwiha zaro jî ji dê û bavê xwe cûda ne û tiştên nû difikirin û diparêzin ji ber wê yekê ye ku dibêjin law tim bavêxwe bi şûn de dihêle.wekî tê zanîn mirovên ku pîr dibin ji zarokên xwe re dibêjin zarokên zemane.hinek pîr jîdibêjin çima zarokên me wekî me nafikirin.lê berû ji kovikê der e.


berû zarê bizinê ye

glosses: bizin wekî xwe bi berûyê tîne zimên, kul û derdê bizinê ku berûyê bixwe, dema qala berûyê dibe bizin tê bîramirov. dîsa wekî tembûr zarê hunermend e, bi tembûra xwe xwe tîne zimên û tiştên di dilê xwe de dide fêmkirin.


berxê çê li ber dê bellî ye

glosses: berx dema têne kozê, baş be an nebaş be, xurt be an qels be xuya dibe.herwiha xortên baş hê di mala xwe dexuya dibin .dîsa tê wateya ku xortên mêr di kozika şer de xuya dibin û hunerên xw wê demê didin xuyakirin.


berxê nêr ji bo kêr

glosses: berxê nêr ji ber ku zêdayî jê çê nabe tim yê firotina ji bo goşt e. mêr jî her tim ji bo şer û cengê ye her tim mirin ûkuştin li ser wan e. dîsa tê wateya ku berxê nêr ji bo karê zêdayî yê ye. mêrên baş jî divê bi kêrî tiştekî bê.


berxê xelkê di koza mirov de mezin nabe

glosses: berxê hinekî din dema di koza mirov de be her tim mirov ne yê xwe dibîne û baş lê miqate nabe.dîsa tê wateyaku çi mirov çi ajal ne li cîhê ku lê çêbûye be mezin nabe an her tim hişê wî li ser eslê wî ye.


bext keleha mêra ye

glosses: ne sond ne qesem û ne peyv tenê bext, bextê ku başiya mirovan dide nîşandayin.mirovên baş bextê xwe xeranake û xerabiyê nake .dema ku dibêjin filankeso mêr e, divê bextê wî rast be.


bextê dê cihîzê qîzê ye

glosses: bext (wîjdan)ê dê ku baş be ji xwe qîz wê bi yekî dilê xwe re bizewice.dema ku bi yekî dilê xwe re zewicî wêdemê jî ne hevce ye ku qîz ceyiz jî çêbike. dema dû baş be wê çeyizê qîza xwe baş çêbike. wekî ku mirov dikarekî de bixebite hostayê şagirt bi bext be û baş rê wî bide ji xwe ew jî dibe hosta.


bextê reş tim ê xwedî ye

glosses: bext an wîjdan tim yê ku hildigire wekî din tu kesî têkildar nake. rastî an nerastî tim yê xwediyê xwe ye, li serkesekî din nayê hesêb.


bextê romê tune ye

glosses: wekî rastiya roman tuneye, wîjdanê wan tuneye, bawerî bi wan nayê. ev gotineke dîrokî ye ku gelên enedolê pir zordestî ji destê Roman dîtiye wê xuya dike.


beza bergîlê zû xelas dibe

glosses: wekî bergilan bergîrê pêşbirkê tenê ji bo pêşpirkê ye û pêşbirka wan jî meda wê kin e.him zû diherin him jî zûxelas dikin.ev gotin jî tê wateya ku tiştên ji serî de bi lezgînî be bi lezgînî jî xelas dibe.


beza pisîkê heta ber kulînê ye

glosses: cîhê asê ji pisîkê re kulîna nivîna ye.herkesek jî reva wî heta cîhekî ye, mîsoger wê li derekê asê bibe û bêdîtin.her karek jî dawiyek wê heye û ji bêhn firehiyê re jî sînorek heye .


bi alastinê zik têr nabe

glosses: tiştên ku mirov dikin divê bi bingeh û hêjayî tiştekî be da ku bibe bingeha tiştinan.tiştên hûrik tim kêm dimîne ûtiştên mezin dernaxe holê.dîsa bi parîkan û bi parsê mirov bi hêsanî têr naxwîn. bi bergera koledarî jî tu tişteknakeve destên mirov.


bi çêlikê guran be, nebe biçûkê biran

glosses: dibêjin biçûkê bira tim yê suxreya ye û hertim zora birayên mezin li ser wan heye. di kîjan karî de be, yê mezintim yê biçûk dişîne. di civakê de jî wiha ye. wekî girseya biçûk her tim li dawiyê ye û berjewendî her tim ji yê pirhêz re dihere.


word: bi dest bisiqitî kari xwe bigrî, bi nig bisiqitî, karî xwe bigrî bi ziman bisqitî nikarî xwe bigrî

glosses: di vê gotinê de jî xuya dibe ku ziman an gotin pir giring e.divê mirov li gotin û peyvên xwe miqate be, da ku rojekbê mirov ji bo peyvên xwe fedîkar dernekeve.di demên berê de dotina devê mirovan wekî peymanê bûye .jibona wê yekê mirovan nikarîbûn peyvên ne li rê bikirana an nikarîbûn xwedîtiyê li peyvên xwe nekin.gotinamirovan dibû kesayetiya wan.


bi dinyê bişêwir bi aqilê xwe bik

glosses: ji bo karekî, divê mirov lêkolînê bike û bi gelek kesan bişêwire, lê herkes li gorî xwe ramanê xwe dibêje. di navawan ramanan de divê yê ku herî dikeve serê mirov, mirov wê pipejirîne. heke dema kê çi got û mirov bibje ewrast e, mirov tu carî nagihije rastiyê, lewre hişê mirovan tewl bi tewl e.


bi eşqên mewîjan diçit guwîjan

glosses: dema mirov bi eşq, bi xwestin karekî bike ew kar bi mirov şêrîn dibe .wekî ku mirov bi xwestin here guwîjan ewguwîj bi mirov dibe wekî guwîjan şêrîn. dîsa wekî ku mirov ji bona tiştekî bibîne, (mînak yara xwe) here cîhekî kumirov demeke din neçê.


bi got got mirov nare cot

glosses: dema mirov karek kir divê mirov pir li ser nepeyîve an divê miheqeq kirin divê li pêş be.tenê gotin nabe tiştekî.jibo karekî xebat pir giring e. bi tirkî dibêjin “bi peyvê keştiya penêr nameşe”. ku mirov karek kir û pir bi belengazîli ser peyîvî ji xwe ew kar nameşe. wekî mirov bê dilî xwe wî karî bike.


word: bihara xwe sil nekin, payizan xwe gêro nekin

glosses: bihar her tim şilî ye. mirov xwe şil bike mirov dê nexweş bibe. payîzan jî toz û dixan e, divê mirov xwe li erdêgêro neke. wekî mirov li gorî demê tevbigere û ew dem çi rêbazê dixwaze mirov wê yekê pêk bîne.


bi hevalê xwe neken wê were serê te jî

glosses: dema tiştekî xerab tê serê hevalê mirov divê mirov pê nekene û mirov wê yekê baş binirxîne.da ku neyê serêmirov jî.heke mirov bikene û qerfên xe pê bikê û derbas be, rojekê heman bûyer bê serê mirov wê demê mirovnizane ku mirovê çi bike.


bi ilme melê bike bi emelê wî neke

glosses: mele wekî ilmdar zanîst tê hesêp, tiştên ku dibêje, dibe ku rast be lê dibe ku ew di jiyana xwe de li gor wî ilmîtevnegere ew wî ji karî berpirs e.lê divê ilmê wî ji alî mirovan de bê nirxandin.ev gotin jî tê wê wate yê kumirovên zana û zanis dibe ku di jiyana xwe de li gor wî zanistiya xwe tevnegere lê zanistî jî ji ber wê yekê ji holêranabe û nayê wê wateyê ku ne rast e.


bike kala bixwe mala

glosses: wekî ku, divê xort bi kalan re bizewicin. lewre kal malê wan heye. ne hewce ye ku ji nû de malê çê bikin. lê bixortan ra bizewice divê malê ji nûv de çêbike. ev gotin bi awayekî din jî tê gotin. “ biki kala bixwî mala tê çi bikî jixortê kum vala an tûrik vala”.


bi mezina bike cejnek berî te xwariye

glosses: ezmûn pir giring e. mirovên bi temenê xe mezin xwedî ezmêûnin jî, heke mirov tim bi mezinê xe bişêwire û biwan re kar bike sûda wê yekê heye.


bi peyvê paxir nabe zêr

glosses: ev gotın jî tê wateya ku kirin ji peyvê çêtir e. tişt bi peyvê tenê nayê holê. dema mirov kar neke tu tiştekçênabe. mirov çiqasî bi ser paxir de jî bipeyive dîsa nabe zêr. lê mirov hewl bide û xebatê bike guherîn di hertiştî de çê dibe.


word: bi peyvekê mirov dihere cinetê,bi yekê mirov dihere cehnemê

glosses: ku gotinên mirov ji bo xêrê be û başiya mirovan tê de be mirov dê here cinetê lê ne ji xêrê re be miro dênebaşiyê jê bibîne û mirovê berdêla wê bide.divê mirov li peyvên xwe miqatebe, bi peyvekê jî gelek tişt têneguhertin.gotinek dibe sedema qetla gelek mirovan an dibe sedema aştiyê û xweşiyê.bi gotinekê serê mirovdikeve belayan.


bi pirsê mirov dihere xursê

glosses: tiştên ku mirov nizanibe rêyên ku mirov nizane pê de here, divê mirov bipirse, dibe ku mirov nizanibe ev ne tiştekîeyb e, lê mirov bipirse mirovê hînî gelek tiştan bibe û mirovê riya xwe bibîne.


bi qasî xwe bipeyive

glosses: kesayetiya mirov çava be çiqas mezin an çiqas biçûk be divê mirov li gor wê yekê tevbigere.di civakê de jî kumirov pir li pey mirov bin ewqas hêza mirov heye.wekî serok komarek dikare bibêje “ez dê bi filan dewletê reherbê bikim”, lê karkerek an gundiyêk nikare vê yekê bibêje.


bi şevê dar û devî bi guh in

glosses: bi şevê deng zû belav dibe.dîsa bi şevê gelek tişt ji ber ku herkes di rehetokê de ye û deng kêm e çi deng ûgotin çêbibe zû tê bihîstin.


bi tajiyê xelkê nêçîr nabe

glosses: dema mirov karek kir û mirov hacetên hinekî din bikar bîne mirov tim dibêje bila tiştek bi vî hacetî neyê.jiber wêyekê dibe ku mirov ji wê tirse karê xwe serrast neke.lê hacet yê mirov be bê xem mirovê bikar bîne û wê hê başkarê mirov here serî.


bi xweziya dest nagihîje baqê keziya

glosses: tiştekî ku mirov bixwaze bi dest mirov keve, divê ji bo wî tiştî xebat bê kirin.tenê bi xwestinê nabe.wekî ku dilêmirov bixwaze welatek ava bibe lê dema ji bo wê yekê xebat neyê kirin wê çawa ava bibe .

forms:
bi xweziyan kes nagihe keziyan
kes bi xoziya nagehîte cotê kesiya


biçûka mezin neke,mezina biçûk neke

glosses: herkes çawa be divê wiha xwe xuya bike û mirov jî wan wisa bide xuyakırin.ne mirov yê biçûk mezin bike kudawiyê bibe diriyê nava piyên mirov û ne ku mirov yê mezin biçûk bike da ku dawiyê mirov poşman nebe.


biçûkayî dibê hêk, mezin dibe qaqê

glosses: ku zarok dema bi çûkayî xwe li tiştine biçûk digirin û jê hez dikin, bi mezinan pir ecêb tê. ji ber ku ezmûn hê firehe.tiştên ku mirov destpê dike jî mirov pir jê hez dike û dibe ku mirov vî tiştî pir baş bibînin lê dema mirov dijiyanê de bi tiştinan dihese û ezmûn fireh dibe wê demê jî mirov hê li tiştê mezin difikire.


bide netirse bitirse sêrm neke

glosses: di jiyanê de her tim divê mirov netirse ku mirov zanime di jiyanê de hertişt tê serê mirov wê demê him bi tevdirbe û him jî xebata xwe bike. lê divê mirov ji tiştê metirsî jî bitirse, dema mirov ji tişten nebaş bitirse wê demê jîmirovê tevdîra xwe jî bistîne. ku mirov jî tiştên metirsî netirse wê demê mirov nikare tevdîran bistîne.tirs jî dijiyanê de divê mîsoger hebe. divê zanebûn, tirs û mêranî bi hev re hebin.


bila avis be bila derengî be

glosses: tiştekî ku mirov pir bixwaze lê çêbûna wî tiştî bê hêvî be lê nîşanek hebe ku dê çêbibe.wê demê mirov dibêjebila ne bêhêvî be bila bi derengî be.çawa biwê rojekê çêbibe.


bila avisbe kengî dizê bila bizê

glosses: ev gotin jî wekî bila çêbibe bila bi derengî be.dema avis be mîsoger wê bizê wekî din rê tuneye.dema qewimînber bi çêbûnê ve here mirov hêviyê xwe wiha tîne zimên.


bila bîr be bila kûr be

glosses: tiştê ku mirov dixwaze bila ew be bila hinekî cûda be. heke mirov tiştekî bixwaze û bi tûmî tune be qet ne xweşe, lê hinek hebe an bi kêmanî hebe ji tunebûnê çêtir e.


bila bor buhur be bila kûr be

glosses: bor an buhur cihê ku mirov tê re derbas dibe. îjar dibêjin bila cihê mirov tê re derbas be hebe bila kûr an tengbe.karekî ku mirov bike lê rê ya çêkirina wî karî hinekî bi daf ê astengî be lê wekî din çare tunebe û divê mîsogerew kar jî bi cîh bê, wê demê mirov dibêje, de bila karê me here serî ev astengî ne pir muhim e.


word: bila ciwangê rokê bim ne çêleka sed rojî bim

glosses: ciwange nîşanê mêraniyê ye, çêlek nîşanê bikaranînê ye.heke hinek ji mirov re bibêje tê bi çêlekî bimîne ez dête sed rojî xwedî bikim, lê tu bibêje ez dê li ser xîreta xwe bimînim wê demê tenê em dê nanê rojekê bidine te.


word: bila girtiyê hepsa be bila ne miriyê gora be

glosses: vegera mirinê tuneye lê hêvîya vegera hevsê(girtîgeh) heye.dema mirov ji her duyan yekî bipejirînê mirovêbibêje, girtîgeh. wekî dibêje “divê mirov xwe ji mirinê û tiştên metirsiya mirinê tê de hebe biparêze.”


bila keç be bila pîr be

glosses: ev gotin him li ser zewacê him li ser tiştekî kirînê hatiye gotin. dema zewacê kî dibe bila bibe li jinek bî nagere, pêşî li qîzekê digere.tiştekî ku mirov bikire jî mirov dibêje bila nuh be an nehatibe bikaranîn.


bila kûçik nere ber çêçik

glosses: kûçik dibe ku çêçikê bixwe ew metirsî heye.tiştê ji hevdû dixwin divê ne li ba hev bin ji serî de divê mirovhesabê vê yekê bike. dîsa wekî ku di karekî de mirov bibêje “tu sûcê min di vê bûyerê de tune ye, bila filan tiştwiha neba, an filankes bila wiha nekira.”


bila li ersa be ne li bin fersa be

glosses: wekî bila sax be li ku dibe bila bibe, dixwaze bila li erşan be(ezman). lê dema li bin ferşa be, mirî be veger tuneye. tiştên ku bi tumî careke din venegere, mirov hêvî nake, lê ku hêvî hebe vegere ji binê axê an ji nevegerê çêtire.

word: dağ ardında olsun da, yer altında olmasın


bila mê be sîr qişmet e

glosses: şîr ji sewalên mê çêdibe, heke mê be hêviya şîr jî heye.ku mirov bi rê yekê de here mirov zanibe ev rê dê mirovbibe cihê rast, hêvîya mirov çêdibe.dîsa mirov karê xwe bi rastî bike, bi bawerî bike dê rastî jî were holê.


word: bila mirov bi xwe xwedî rûmet be ne di bin siya yê bi rûmet de be

glosses: mirovên xwedî rûmet teqez tiştekî hêja kirine an tiştekî ku di nava civakê de hêja tê dîtin kirine lewma bi rûmetxuya dibin.lê hinek hene ku xwe wiha xuya dikin lê bi saya hinekî din.dema ku ap an xalê yekî bi rûmet be û ewjî bi vê yekê xwe bipesinîne wekî ji xwe re jî parê derxe wê demê divê eyb bê dîtin lewre rûmeta bavê wî an xalêwî ji wan re ye.heke xalê mirov apê mirov an jî bavê mirov baş be di nava civakê de baş bê dîtin nayê wêwateyê ku mirov jî dê mîsoger baş be.divê mirov bi xwe baş be da ku hinek ji mirov re nebêje vaya xwarziyêfilankes e.dema wiha bibêje ew paye ne ji mirov re ye ji xalê mirov re ye.


word: bila mirov her ser heft hewiyan, nere ser du sêwiyan

glosses: sêwî, an zarokên bê dê û bav. xwedîkirina wan ne bi destê dê û bavê wan be tu car bi dilxeşî çênabe.ne mirovdikare ji dil li wan xwedî derkeve û ne ew bi hêsanî bi ya mirov neke.ev gotin bi taybetî li ser jinên ku diherin bizilamên bî an xwedî zarok re dizewicin hatiye gotin.ew jin qet nikare zarokên biyan wekî zarokên ji bedena xwexwedî bike.


bila rê be bila dûr be

glosses: dema mirov ji bo xelasiyê li rêyekê bigere, ew rê çi dûr çi nêzîk divê mirov pê de here.ji bo her tiştî wiha yedema miro bixaze tiştekî bi dest bixe mirov li rêyekê digere, dema mirov di divê mirov nebêje ev zor e an dêr e, rêrê ye.


word: bila rûyê mirov bi êse bila serê mirov ne êse

glosses: di serî de karê ku mirov nikaribe bike, mirov bibêje başe, ne ku karê mirov nikaribe bike ê mirov bi derewanbibêje ez dikarim .dawiyê mirov fedîkar derdikeve û serê mirov dikeve teşqeleyan.ji serî de miro hinekî serê xwebiêşîne û mirov hinekî di berxwe bide dawiyê serê mirov naêşe.


word: bila sihûda mirov hebe, bila alîkî mirov tunebe

glosses: siûd baweriyek e. ji hinek mirovan re siûd hertiştî tîne pêşiya mirov. dema siûd xerab be her tişt bi hêsanî jimirov re bi xêr digere, lê dema xerab be her tişt ji ber mirov winda dibe.heke mirov seqet be jî siûd hebe wekîmirovên saxlem mirov dibe xwedî mal û milk.ev jî baweriyeke di nava mirovan de.


word: bila sêrê sûvê be bila ne qopqopê bênderê be

glosses: qop qop ji bo navê çekê hatiye bikaranîn. pirsgirêkek ji bo erd be li ser şûvê hê hêsan tê çareserkirin.lewre liser şûvê hê tiştekî ji erd hatibe tuneye li holê.dema bigihîje ser bênderê û tiştê ji erd hetibe li holê be hê pirçareserî û parkirin zor e.tê wê wateyê ku bazar ji serî de saxlem be û bi cîh bê kirin baş e.dîsa divê bazara hertiştî li ser çibe, li wê derê bê kirin ne li cîhekî din, an kar xelas bibe mirov bibêje de ka em bazara xwe bikin..


word: bila şîn di malan de be ser ne di malan de be

glosses: şîn an şûn, wekî şûna hinekî mirî. dema hinek dimirin li şûna wî, li dû wî tazî tê kişandin wekî tiştê dawiyê têpeyvandin û gotin.lê şer dema di malan de be her tim metirsiya mirin û kuştinê heye.ji ber wê yekê gotine kuşîn ji şer çêtir e.


bila tu xwîndar bî ne deyndar bî

glosses: xwîndar jî wekî, mirov hinek kuştibe û deyndarê xwînê be. dema mirov deyndarê xwînê be canekî mirov heye kumirov bide, lê deyndarê diravan an milk be û tunebe mirov bide hê zortir hatiye dîtin û ev gotin hatiye gotin.


word: bila zikê mela bel be bila gîha û pel be

glosses: mela yê berê tenê bi xwarin û zikatê xwe xwedî dikirin û bi wî awayî peyvîr dikirin xwari tunebûya wan jî peywîrameletiyê bi cîh neditanî.ji ber wê yekê jî gundiyan zikê wan têr bikira bes bû.çi bida wan bila bida wan bes ewxwarin bûya.


word: bila zikê mirov têr be bila qalikê dêr be

glosses: dema mirov birçî be, her xwarin bi mirov xweş e.qalikê daran be jî mirov bixwe zikê mirov tijî bibe wekî mirovnan bixwe mirov dikare tev bigere.wekî dibêjin “kevir xiste ber dilê xwe”


bilind nefire tê nizm bikeve

glosses: divê mirov bi derewan xwe mezin neke .heke mirov xwe bilind bibîne û ne wiha be wê rojekê derew bê fêmkirinû mirovê dîsa were cihê xwe î berê, mirovê nizm bikeve ûciwak wê mirov biçûk bibîne.


bira bira ye hesab li dera ha ye

glosses: di bazirganiyê de bazar divê bi heqî be çi bira dibe çi mirovên din dibe mafdarî divê li pêş be.bira be jî divê mafêkeda xwe bi erzanî mirov nede kesî.lê biratî jî li alîkî divê bê parastin.


birîna bi xwe kira derman nabe

glosses: tiştên ku mirov bi xwe bike mirovên din bi hêsanî nikare tevlê bibe.lewre xerabiya ku mişrov bi xwe jî bike kesê


birîna li hevalan tîra li kendalan

glosses: ku birîn ne li bedena mirov be, mirov naêşe. çiqas mirov bibêje heval jî dîsa wekî birîna xwe mirov tênagihîjê ûbedena mirov naêşe.


birîna xwe bi destê xwe derman ke

glosses: wekî herkes karê xwe bi destê xwe bike, karê xwe î ne di rê de jî divê mirov bi xwe rast bike, nexwe hinekî din bêkarê mirov rast bike dibe ku berjewendiyên xwe bifikire.birîna mirov be jî mirov bi destê kesî ve bernede û bi xwederman bike.


birîndar bi birîna xwe zane

glosses: zordestî li kê bê ew zane ku kî dike.nebaşî, xerabî ji ku gihaştibê ew kesê ku gihaştiyê zane. kê çi tiştê baş annebaş kiribe ew zane wî çi kiriye. kesê sêyemîn nizane ku wî çikiriye. dema qala wî tiştî jî bê kirin ew keserêdikişîne, lê yên derî wî nizane ku ji bo çi keserê dikişîne.


bitrî ji gayê cot re namîne

glosses: bitrî, ji ser hişê xwe çûyîna bê bingeh e. dema hinek dewlemend dibe ji ser hişê xwe dihere û neheqiyê limirovan dikin wekî ku tu car nemire. lê yê ku zor lê tê tu car jibîr nake û heyfa xwe jê hiltîne.


bixwe bi gurîkî rabe bi mêrikî

glosses: wekî dema mirov xwar li deverekê, mirov xwe wekî guriyan bike û dema mirov rabû jî wekî mêran xwe xuyabike. dîsa wekî ku dema mirov xwar mirov bi guriyan re bixwe lê dema mirov tiştek kir bi mêran re bike.


bizin bi dizî gon dixwe eskere dizê

glosses: tiştên bi dizî mîsoger rojekê derdikeve holê, tu tişt heta qiyametê veşartî namîne.çiqas mirov tiştan veşêre, wêrojekê ewqas mezin bibe ku neyê veşartin. tiştên ku mirov dike dibe ku di serî de veşartin pêwist be, lê dema wîbê divê mirov derxe holê an bi xwe derdikeve holê.


word: bizin bizin e berê ciyê xwe bikol dike dû re mexel tê

glosses: divê hertişt bi sazûmanî be, çi kar çêbibe di serî de rê û rêbaz jê re dive, dû re çêkirin û rastîya çêkirinê. mirov jîdivê dema rûnişt an rabû an jî karek kir, divê bifikire û bi ewleyî tevbigere, bi zaneyî tevbigere.


bûk li hespê ye kes nizane risqê kê ye

glosses: tişt heta dema wî neyê kes nizane wê çawa bibe.tiştên ku pêşiya wan ne diyar be divê li ser şîroveyên şaşneyê kirin an gotinên derew û tûj an qûtayî neyê kirin. ev gotin ji bo bûyerên ku pêşiya wan ne diyar an mirovnizanibe wê çawa çê bibe hatiye gotin.


bûka salê qesmera malê

glosses: bûka ku hê salek wê be li malê fediyok e. ji ber wê yekê jî yên malê giş dixwazin rê bi berxin an henekê xwe pêdikin. mirov di karekî keve di serî de bê ezmûnî mirov tengezer dike û carinan mirov dibe pêkenokên mirovan.


ceh qet nebûye genim

glosses: tiştên di xwezayê de cîh digirin giş ji hevdû cûda ne, lê hinek tişt hene ku dişibin hevdû, hinek tişt jî hene ji hevdûpir dûr in û mirov qet wan nikare bide ber hevdû.mirovên baş û nebaş, mêr û jin, zarok û mezin, rastî û derewhwd.


cêr nû ye kes nabêje heqê wî çi ye

glosses: cêrê ku mirov nû dikire herkes ava wê ji ber ku cemidiye vedixwe. lê kes nabêje te bi çi kirî. lê dema kevn dibeava wî germ dibe, îjar yê ku dibêje te biha kiriye, yê ku dibêje cêrê te nebaş e. tiştekî ku mirov nû bikire herkesdixwaze sûdeyê jê bibîne û di serî de baş e. lê dema ku kevn dibe kes bi kar nayne.


word: cîhê destê te heriyê lingê xwe jî têxiyê

glosses: dema mirov ji bo pirsgirêkekê çareser bike, mirov li qulpekê digere an li çirûskeke ku wê çareserî çêbibedigere, dema mirov wê çirûskê dibîne mirov xwe lê dişidîne, ku mirov bi serî girt dawiya werîs wê bi xwe bê anmirov destê xwe xist qelşê, mirov piyê xwe jî têxe bin erda ku careke din neyê girtin.


cilê terziyan tim qetiya ye

glosses: wekî mirovên pîşekar tim hewl didin ku karê xwe î pereyan tîne bikin, tiştên pera neyne guhê xwe nadinê. ji ber


word: cinet û cahnime di bin lingê dê û bavan de ye

glosses: yê ku mirov anîne dinyê û bi hezar pêkûtî û zahmetî xwedî kirine û mezin kirine, mafê wan pir li ser mirovan li serzarokên wan hene .ji ber wê yekê jî divê mirov rûmetê bide dê û bavê xwe.


word: cîranê xerab mirov dike xwediyê her tistî

glosses: cîranê mirov an yê ku li dora mirov xerab bin, wekî ne jêhatî bin û mirov hinekî jêhatî be mirov dê her tim ji wanmezintir û baqiltir xuya bibe. dema mirov ji wan baqiltirbe ew kesên nêzîkî mirov dê hertiştî bi mirov bişêwire, heta mirov di nava wan de wekî serok jî dikare xwe bide pejirandin, ji ber wê yekê jî mirov dikare bibe xwedî erkû gelek tiştên din.


ciyê tîr hundirê kevan e

glosses: her tişt di cîhê xwe de sûda wî heye. dema tişt di cîhê xwede neyê bi kar anîn rûmeta wî tûneye.wekî, kasettûnebe teyb ji tiştekî re nabe, derî tûnebi kilît ji tiştekî re nabe. herwiha tîr tûnebe kevan ji tiştekî re nabe û kevantûnebe tîr ji tiştekî re nabe.


cot bi gayê pîr nabe

glosses: jibo karekî divê hertim mirov tiştên nûjen bi kar bîne . tiştên kevn her tim sûdeyeke baş jibo karekî bi rê û peknade. ciwanî hertim nûjeniyê bi xwe re tîne û ciwan her tim bi hêz in.


çavê kul ji yê kor çêtir e

glosses: çevê kul hêviyeke ku rehet bibe heye, lê çavê kor tu hêvî tune ye û bi tûmî qediyaye tu sûdeya wî jî tune ye.wekî mirovên ku kar qet nekin û mirovên dikin lê bi kêmanî bikin.ji xwe yê bi kêmanî bike ji yê ku qet neke çêtire.


çavê nalbenda li simê hespan e

glosses: ji ber ku herkes li karê xwe difikire, ew karê wî tim di hişê wî de ye ku mirov qala çi bike ew disa peyvê tîne serkarê xwe. yê nalbend jî hespekê li ku bibîne li nalên wî dinehêre dibêje hela nalê wî heye an na, dibe ku nalê wîtunebe ez çêbikim.


çavê şeliqî ji yê kor çêtir e

glosses: çavê şeliqî yê kul e yê kul jî ji yê kor çêtir e, tiştin hene ku hebûna wan î bi nêvî an bi kêmanî ji tunebûnê çêtire.


çax ji çaxa fedî nake

glosses: roj û dem her tim diherike û tu kes nikare bisekinîne.tiştên di demekê de dibin, demek din ku tê wî tiştî derwderdixe an rastî bi xwe derdikeve holê. çax an dem ji hevdû fedî nake lewre careke din nayê ba hevdû.


word: çê kiro bi xwe kiro, xera kiro bi xwe kiro

glosses: mirovên çêyan jî dikin ji bo xwe dikin an başiyê bikin ji bo jiyana wan baş e.her wiha xerabiyê jî bikin ew jî ji bojiyana wan ne baş e.


çêleka stewr bê şîr e

glosses: tiştên li ber çavan ne hewceyî şiroveyê ye.tiştên xuyayî ne hewceyî nîqaş û tevliheviyê ye. heke çêlek stewrbe, ne avis be şîr jî nade ev tiştekî xwezayî ye kes jî nikare biguhere. herwîha rastiyê jî kes nikare biguhere.


çêleka rêxok garanê xera dike

glosses: di nava girseya mirovan de hinekî guh li mirovan nekin û tiştên nebaş bikin an li derî rêzê tevbigerin, bê gûmangirse giş pê nerehet dibin û giş pê tawanbar dibin.


çêlikê guran ji mirov re nabin bira

glosses: gur her tinm ji mirovan ditirsin û mirovan wekî neyar dihesibînin. mirov jî guran wekî mirovxur dibînin. ji ber wêyekê gur û mirov li hev nakın û nabin dost û bira.tiştên di zagona xwezayê de li dijî hevdû bin li hevdû nakin.


çêlikê maran bê jar nabin

glosses: mar wekî tê zanîn bi jahr in, herwiha çêlikên wan jî bi jahr in.mirov ji vê gotşinê dikare şîroveyeke wiha derxe kuzarokên mirovên ne baş an mirovên baş jî dê nebaşî pê re hebe an çiqas baş bin jî wê tiştekî ji bavê xwe hilîne.damarek wî zarokî mîsoger wê wekî yê dê û bavê xwe be.


çerxa felekê geh li jêr e geh li jor

glosses: çerxa felekê jî tiştekî xwezayî ye û li ser herikandina roj û şevê hatiye gotin.stêrk û dinya her tim li dora tavêdigerin guh nade kesî her tim digere.rojek tê ji hinekan re başî ji hinekan re xerabî heye, roja din jî berawajî wêtê holê.


word: çêya berdin bila herin xeraba bigrin bila nerin

glosses: mirovên çê her tim tiştên çê dikin û difikirn. ji ber wê yekê bi ewle nin.lê mirovên nebaş bê ewle nin divê her timmirov lê miqate be da ku tiştên xerab nekin. mirovên çê dema azad bin ji xwe çêyan dikin, lê mirovên xerab demamirov wan bêxwedî berde tiştên nebaş ji wan çêdibe.


çi tê serê mirov ji zimanê mirov e

glosses: hin mirov hene bi gotinan gelek tiştan tevlîhev dikin, heta gotinên wekî serokkomaran carinan dibin sedema şerû aştiyan. gotin jî bi ziman tê gotin dema mirov nizanibe li gor civakê bipeyive serê mirov dikeve belayan û


word: çiqas serê mirov mezin dibe çavên mirov ecêban dibîne

glosses: serê mirov ji zaroktiya mirov pê de mezin dibe û her ku mirov mezin dibe mirov fêrî jiyanê dibe, mirov di jiyanê detiştên ecêb dibîne. dîsa jibo ku mirov pir tiştan bifikire an pirtûkan bixwîne jî mirov tiştên tewl bi tewl dibîne, mirovfêrî gelek tiştan dibe.


çira herkesî pêxistî namîne hete sibehê

glosses: dema ku zarok nû ji dayika xwe çêdibin wê şevê mala zarok çira xwe pêxistî dihêlin heta sibehê. herwiha demaşîn, miri di malan de çê bibe jî çira heta sibehê pêxistî dimîne. ev yek tiştekî taybet e û herkes vê yekê pêknayne, yê ku van bûyerana di serê wan de bê pêk tînin. ev gotin jî tê wateya ku herkes li bûyerên şadî û xerabiyêrast nayê .


word: çira ji koran re, def ji keran re fêde nake

glosses: çi tişt hene ku mirov ji ehlê wê re bibêje fêm dike, heke ne ehlê wî be û jê re ne pêwistbe naxwaze fêmbike.dîsa tiştin hene û ne gengaz e ku hin mirov an ajal jê sûdê wergirin, mîna kor û çira.


word: çiya bi çiya nakevin, çav li çava dikevin

glosses: çiya her tim di cîhê xe de disekinin, lê mirov tim digerin çi dem derbas bibe dibe ku rastî hevdu werin. ji ber wêyekê jî divê mirov li gor wê yekê tevbigerin û hesabê hevdîtinê bikin.

word: mountain will not meet with mountain, but eye will meet with eye


çiya bilind e, dorê bajar û gund e

glosses: çiya bilind e li ser bajar çê nabin lê ji ber bilindahiya wî û xweşiya wî şênahî li dorê çê dibin. mirov dikare bibêjeku mirovên qedirbilind jî mirovan li dor xwe kom dikin û disitirînin. mirovê mezin an serok girseyên gel li dor xwekom dikin.


word: çiya çiqas bilind be wê rojekê bikeve bin lingê mirovan

glosses: mirov dikarin her tiştî pêk bînin û dikarin herin cîhê herî bilind. herweha tişt çikas mezin bin jî di demên pêş dedibe ku tiştên mezintir derkevin û ew têkeve ber piyan. her ku dem diherin tiştên kevin winda dibin, tiştên nû birûmettir dibin.


word: çiya çiqas bilind be wê rojekê rê pêkeve

glosses: ev jî tê wê wateyê ku mirov dikarin herin herderê û tiştên herî mezin dûr jî wê rojekê mirov wan bi dest bixin.mirov çiqas xwe mezin bibîne û mirov çiqas xwe ji hin bûyeran biparêze wê rojekê bê ba mirov.


çiya diguheri ehlaq naguheri

glosses: tê wê wateyê ku ehleq, sinc ji serî de çi be heta dawiyê ev e.pir zor e guherîna wî.çiya bi milyon salan nayêguherîn.


word: çiyayê bilind bê ba nabe, newalê kûr bê av nabe

glosses: an çiyayên bilind bê dar nabin, çiya bê ba nabin. çiya sape nin dar û ber bi hêsanî lê mezin dibin, çiya cîhê darû ber û nebatanin. newal jî cîhê şênahî û avê ye, av ji serê çiyan tê di newalan de derdikeve.


çiyayê dihejin xerab nabin

glosses: çiyayên dihejin an mirovên di ber xwe didin di jiyanê de baş tê ditin û li jiyana xwe xwedî derdikevein.


word: çiyayên bê gul mirovên bê dil herdû jî yek in

glosses: mirov hezkirî be bi dil be, di jiyanê de ji tiştekî hez bike ew ji mirov re dibe hêza jiyanê. divê mîsoger tiştekî kumirov jê hez bike hebe nê wîha be jiyan wekî bê xwê be. jixwe çiya jî bê gul be navê wî nabe çiya wê demê tenênavê wî dibe ax.


word: çûna gayê nezan li serê çêlekê siwar dibe

glosses: mirovên nezan her tim li ser pişta mirovên zana dibe bar. mirovên zana dema ji hevalên xwe an derdora xwetiştan bide fêmkirin wê mirovên zana pir bibin her wiha barê ser milê wî jî sivik dibe.


dahşê bêr kûçkê nobetê

glosses: dahşê li bin bêr çiqas dikaribe sûdeyê bide mirovan, kûçkê li ber tiştan nobetê jî bigire ew qas sûdeyê didemirovan. her dû ji har in an dahş dema wî î harbûnê ye ciwane bi hêz e. kûçik ji xwe tim har e.


dan û sitendin di destê xwedê de ye

glosses: ev gotin ji bo dan û stendina giyan (rih) hatiye gotin. jibo bo baweriya ku her tiştî jî xweda dide û distîne ye. kesbi hêsanî nikare mafe kesî bidest bixe, bi zor bistîne.


dar yê edebê bûya ji cenetê dernediket

glosses: heke dar û lê dan tiştekî baş bûya ev navê ku ji cenetê derketittye nedihat ser wî. misoger ne baş eku ji cenetê(bihuştê) jî hatiye der kirin.


word: dara ketî, yê bivirê xwe lê bidin pir in

glosses: dara ku li ser piyan be tu kes bi hêsanî nikare wê ji cîhê wê bileqîne, lê piştî ku ket erdê li per piyan e, her kes bihêsanî dikare bivirê xwe lê biceribîne. ji bo civakê jî wiha ye, civaka bê hêz bê xwedî bê reh herkes ji xwe redika mal û pê dilîze. mirovên bindest an ketî û lawaz jî herkes qerfê xwe pê dike an dixaze çoyê xwe li ser serî kilbike. lê mirov û ciwakên bi hêz xwedî pişt kes nikare nêzî wan bibe.


dara xebatkara tim bi ber e

glosses: xebatkar hertim ji bo karekî an barekî henin, tim bar li ser milê wan in. ku yek bibêje ez dê xebatê jibo tiştekîbikim divê bar hilgire ser milên xwe. dema dawiya xebatê tê jî mîsoger tiştek tê holê. wekî xebatkarê kargehaerebeyan, dawiya xebatên wan erebe çê dibe.