Bakû

text: Li ser bextê diz û keleşên Bakuyê be, dibêjin Lijneya Bilind a Televizyon û Radyoya Azerî, ji ber ku zimanê Tirkî ziyanê digihîne zimanê Azerî, filmên Tirkî yên bê dublaj qedexe kir.

ref: Lotikxane.com, 11/2007

forms: Baku

etymology_text: Ji farisî باد-کوبه (bad-kûbe, “ba-kutayî, ji ber bayê xurt yê zivistana wî bajarrî”).

Бақәа

roman: Bāk°ā

ባኩ

roman: baku

Баку

roman: Baku

Баку́

roman: Bakú

Бакох

roman: Bakoχ

بَاكُو

roman: bākū

Բաքու

roman: Bakʻu

باکو

roman: bâku

باکویه

roman: bâkuye

ბაქო

roman: bako

බාකු

roman: bāku

ບາກູ

roman: bā kū

بكو

roman: Bakü

باکو

roman: bākú

Бақы

roman: Baqy

Боку

roman: Boku

பக்கூ

roman: pakkū

Бакы

roman: Baqı

པཱ་ཁི

roman: pā khi

បាគូ

roman: baakuu

Μπακού

roman: Bakoú

ipa: /bɑː'kʰuː/


têzan

pos: noun

pos_title: Navdêr

glosses:
kanî, kehnî,
ciyê ku ava bin erdê jê derdikeve ser erdê

forms: têdizîn

etymology_text: Ji tê + zayîn.


dernexûn

pos: adj

pos_title: Rengdêr

glosses:
derneqot, derxûm
 Tiştekî wek beroşê ku devê wê ne li jor be lê li jêr be. Danîna beroşê an sîtil an tiştekî wekî wan ku devê wan li erdê be ne li hewa

forms:
dernexûntir (comparative)
herî dernexûn (superlative)
dernexûntirîn (superlative)
dernexwûn
dernexwîn
nixumandî

etymology_text: : Etîmolojiya vê peyvê nehatiye nivîsîn. Eger tu bi rastî bizanî, kerem bike bişkoka "biguhêre" ya di ser van gotinan re bitikîne û etîmolojiya vê peyvê binivîse. Çavkaniyên ku te ew etîmolojî jê girtiye jî binivîse.


fê

glosses:
atî, teb, edr, hedr, keps, edir, epîlepsî,
êşek e car-car tavilê têt mirovî û mirov bêhiş dibe û bêhemdî xwe dilive

text: Ser didit ab-i kewserê

ref: Melayê Cizîrî, Dîwana Melayê Cizirî, ~1640

forms:
فێ
bê
çê
dê
ê
hê
jê
kê
lê
mê
nê
rê
sê
şê
tê
vê
wê
xê
yê
zê

etymology_text: Ji proto-hindûewropî *poyǝmn-, *spoyǝmn- ("kef, kefa avê yan sabûnê" ji ber ku di rewşa fê de kef bi ser devê mirovî dikeve), proto-îranî *pH2oi̯no, *(s)pH2oi̯no, hevrehaفین (fîn, “kif, kifkifa difinê”) ya farisî, fink (kef) ya osetî, sanskrîtî fêna (kef), almanî Feim (kef), îngilîzî foam (kef), latînî spuma (kef), rusî пена (péna)...

간질

roman: ganjil

епілепсія

roman: epilepsija

επιληψία

roman: epilipsía


debr

glosses: debra ku bi palehiyê hatiye çinîn û dirûn

text: Ev mumkin û masiwayê mewcûdHemiyan bi te ye mudare û debrFeyyadê riyadê xelq û we-l-emr

ref: Ehmedê Xanî, Mem û Zîn, ~1692

forms:
Hişkawiz
Textirme

ipa: /dɛbɾ/


strû

glosses: şax, qiloç, stûre, strih, hestiyên di serê hin lawiran re derdikevin

glosses: qoç^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)

forms:
strih
stirû
stûre
strî

etymology_text: Ji proto-hindûewropî *ḱer- (“strû, şax”), hevrehên kurmancî şax, ser, û sîx, avestayî 𐬯𐬭𐬏 (srū: strû), farisî û soranî شاخ (şax), sanskrîtî शिरस् (siras), ermenî սար (sar) (çiya), slavonî, sruna, latînî cornu, yûnaniya kevn kéras, albanî krye, îngilîzî horn...

𒋛

roman: qarnu

ⵜⵉⵙⴽⵜ

roman: tiskt

ቀንድ

roman: ḳänd

ܩܪܢܐ

roman: qarnā

শিং

roman: xiṅ

мөгөҙ

roman: mögöð

рог

roman: roh

শিঙা

roman: śiṅa

рог

roman: rog

ချို

roman: hkyui

эбэр

roman: eber

маӏа

roman: maʿa

гә

roman: gə

җүә

roman: žüə

角

roman: jiǎo

мӑйрака

roman: măjraka

قَرْن

roman: qarn

قرن

roman: ʔarn

قرن

roman: garn

قرن

roman: gərn

եղջյուր

roman: eġǰyur

պոզ

roman: poz

կոտոշ

roman: kotoš

եղջիւր

roman: ełǰiwr

сюро

roman: sjuro

ие

roman: ije

شاخ

roman: šâx

سرو

roman: soru

𐌷𐌰𐌿𐍂𐌽

roman: haurn

რქა

roman: rka

सींग

roman: sīṅg

खाँग

roman: khā̃g

खँगुवा

roman: khãguvā

खगुवा

roman: khaguvā

खँगवा

roman: khãgvā

शाख

roman: śākh

सिंग

roman: siṅg

शृंग

roman: śŕṅg

קֶרֶן

roman: kéren

муӏ

roman: muʿ

өвр

roman: övr

мүйүз

roman: müyüz

сюр

roman: sjur

뿔

roman: ppul

ເຂົາ

roman: khao

ນໍ

roman: nǭ

ᡠᡳᡥᡝ

roman: uihe

эвэр

roman: ever

ଶିଙ୍ଗ

roman: śiṅgô

сыкъа

roman: syk’a

بوینوز

roman: boynuz

مۈڭگۈز

roman: münggüz

ਸਿੰਙ

roman: sĩṅ

мүйіз

roman: müiız

शृङ्ग

roman: śṛṅgá

ꠢꠤꠋ

roman: hiṅ

рогъ

roman: rogŭ

шох

roman: šox

เขา

roman: kǎo

นอ

roman: nɔɔ

కొమ్ము

roman: kommu

мөгез

roman: mögez

ቀርኒ

roman: ḳärni

རྭ

roman: rwa

𐎖𐎗𐎐

roman: qrn

سینگ

roman: sī̃g

ріг

roman: rih

ស្នែង

roman: snaeng

муос

roman: muos

κέρατο

roman: kérato

κέρας

roman: kéras

ipa: /stɾuː/

hyphenation: strû


title: shan’t

redirect: shan't

pos: hard-redirect


title: doesn’t

redirect: doesn't


title: aren’t

redirect: aren't


aristokraattinen

glosses: zadegan, malmezin, esilzade, xanedan, sergewer, arîstokrat, tovrind, beg, axa, feodal


armahtava

glosses: efûker, dilovan, dilnerm, mihrevan, piyar, bexşende, birehm, rehîm, rehman, muşfîq, şefîq


کلمه

etymology_text: Ji erebî كَلِمَة (kalima, “kelîme”).

audio: LL-Q9168 (fas)-Darafsh-کلمه.wav


dîşlix

glosses: sebir, tirûş, sebat, semax, tebat, bêhnfirehî, xweragirî, tolerans, vehewan, hedan, hedirîn, bênfirebûn

forms:
dişliẍ
dîşlîx


derwêş

glosses: sofî, abid, dîndarên misilman yên hejar û gerok yan yên ser bi cemaeteke îslamî ve:

text:
Li bala cedwelek cebbarî lê da hemqiran ebrû
Ku heq ev herf û xet kêşan li talayê me derwêşan
Du qewsan goşe lê badan we ser peyweste man ebrû

text: Li defê xistin, derwêşên nîvtazî li ser êgir bi porên xwe yen gijbûyî, bi lez diçûn dihatin.

ref: Çiyayê Agirî, Yaşar Kemal, Weşanxana Çanda Kurdî

forms:
derwîş
dewrêş
dewrîş
دهروێش
дәрԝеш

etymology_text:
Hevreha soranî دهروێش (derwêş), farisî درویش (dervîş, dervêş), tacikî дарвеш (darveş), pehlewî 𐬛𐬀𐬭𐬫𐬋𐬱 (deryoş, driyoş: feqîr, jar, nedar), avestayî 𐬛𐬭𐬌𐬔𐬎 (drigu) û 𐬛𐬭𐬌𐬖𐬎 (driγu: feqîr, jar, hewcedar, sanskrîtî ध्रिगु (dhrigu: hewcedar, nedar)... hemû ji proto-îranî.
Peyv bi wateya "abidênmisilman yên hejar yan gerok" ji zimanên îranî ketiye piraniya zimanên dinyayê, bo nimûne: erebî درويش (derwîş), osmanî درويش (dervîş), tirkî derviş, ermenî դերվիշ (derviš), gurcî დერვიში (derviši), hindî दरवेश (darveś), yûnanî δερβίσης (dervísis), rusî де́рвиш (dérviš), îngilîzî dervish, fransî derviche, almanî Derwisch, çînî 德爾維希 / 德尔维希 (dé'ěrwéixī), japonî ダルヴィーシュ (daruvīshu)...

伊斯兰教苦行僧

roman: Yīsīlánjiào kǔxíngsēng

درويش

roman: derwîş

դերվիշ

roman: derviš

درویش

roman: dervîş

दरवेश

roman: darveś

탁발승

roman: takbalseung

дервиш

roman: dérviš

درویش

roman: dervêś


zavend

glosses:
dawet, dîlan, bû, zewicîn,
şahiya ku bo bûk û zava têt kirin

forms:
zamawend
zavend

etymology_text: Ji zema (=zava) + -wend

pulm#Estonian

roman: pulm

svadba#Serbian

roman: svadba


pê kanîn

pos: verb

pos_title: Lêker

glosses: hêza xwe bi tiştekî an yekî kirin, hêz lê bûn, qowet lê bûn

forms: pê karîn

etymology_text: pê (bi wê/wî) + kanîn

ipa: /peː kɑːˈniːn/

hyphenation: pê ka·nîn


veçopirîn

glosses: (baran yan berf) êdî nebarîn, êdî nehatin, êdî lê nekirin

glosses: (top û bombebaran) êdî nehatin avêtin yan êdî dengê wan nehatin

etymology_text: Ji ve- + çopirîn.

ipa: /vɛt͡ʃoːpɪˈɾiːn/

hyphenation: ve·ço·pi·rîn


veçopirîn

glosses: Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.

ipa: /vɛt͡ʃoːpɪˈɾiːn/


metatez

glosses: veguhastina cihê dengan yan herfan di peyvekê de

etymology_text: Deyn ji yûnanî μετάθεσις (metáthesis, “veguhastin”) ji meta- + tez

ipa: /mɛtɑːˈtɛz/


tirimbêlfiroş

glosses: kesê/a ku tirimbêlan difiroşe, kêsê/a ku karê vî karî dike

ipa: /tɪɾɪmbeːlfɪˈɾoːʃ/

hyphenation: ti·rim·bêl·fi·roş


kulîlkfiroş

glosses: kesê/a ku kulîlkan difiroşe, kêsê/a ku karê vî karî dike

ipa: /kʊliːlkfɪˈɾoːʃ/

hyphenation: ku·lîlk·fi·roş


rojnamefiroş

glosses: kesê/a ku rojnameyan difiroşe, kêsê/a ku karê vî karî dike

ipa: /roːʒnɑːmɛfɪˈɾoːʃ/

hyphenation: roj·na·me·fi·roş


zêrfiroş

ipa: /zeːɾfɪˈɾoːʃ/

hyphenation: zêr·fi·roş


fût neçûn

glosses: (ji bo berdana gule û fîşekan) li nîşanê xistin, li hedefê xistin

forms: fût

etymology_text: Ji fût + neçûn.

ipa: /fuːt nɛˈt͡ʃuːn/

hyphenation: fût ne·çûn


kombers

glosses: Makîneya ku bernameyên nivîsînê, Internetê, hejmartinê û hin bernameyên din tê de hene.

text: Hejmara bikarhênerên kombersê, ji milyarekê derbas bû.

ref: Osman Aslanoğlu, Ferhenga Çapemeniya Kurdî https://web.archive.org/https://books.google.com.tr/books?id=EtRMDwAAQBAJ&pg=PA46&lpg=PA46&dq=%22bikarh%C3%AAner%22&source=bl&ots=3p82ntfx7l&sig=ACfU3U2mwNZlRdlliM_jN3qme4p-RTfQcg&hl=tr&sa=X&ved=2ahUKEwjfmrLv69_rAhUHjqQKHSB1CIY4HhDoATAGegQIBBAB#v=onepage&q=%22bikarh%C3%AAner%22&f=false arşîv, 2012, r. 46, ISBN 9789944360593

text: Ji xeynî wan, mamoste û xwendevanên zanîngehê yên erdnigarî, kombers û pedagogiyê jî nivîsên taybet li ser platforma me ya hevpar diweşïnin - wek Memet Guneri, Ramo Gundogdu, Çepo Gewez û min - û bi vî rengî platforma me ronî dikin

ref: Halfetihaber.com, 6/2011

text: Ji bo ku ekrana kombersê berevajî bibe sê bişkok divê.

ref: Ekrana kombersa Windowsê berevajî bû, çawa rast dibe https://web.archive.org/https://web.archive.org/web/20200404102455/https://teknistan.wordpress.com/2018/09/09/ekrana-kombersa-windowse-berevaji-bu-cawa-rast-dibe/ arşîv, Teknistan, 09.09.2018

text: Gelek westîyayî derengê şevê em zivirîn malê, min kombers vekir û li peyamên twîtêrê mêze kir.

ref: Rêwîyê Kal, Tirk xew û xewnên me jî dilewitînin! https://web.archive.org/https://web.archive.org/web/20200404103407/http://www.lotikxane.com/2015/07/21/tirk-xew-u-xewnen-me-ji-dilewitinin/ arşîv, Lotikxane, 21.07.2015

etymology_text: Ji kom + bers (“berisandin”).

компютър

roman: kompioutăr

计算机

roman: jìsuànjī

حاسوب

roman: ḥāswb

კომპიუტერი

roman: ḳomṗiuṭeri

कंप्यूटर

roman: kaṃpyutar

מחשב

roman: maħšev

ᖃᕋᓴᐅᔭᖅ

roman: qarasaujaq

ᖃᕆᑕᐅᔭᖅ

roman: qaritaujaq

컴퓨터

roman: keompyuteo

संगणक

roman: saṃgaṇak

компьютер

roman: kompiouter

компютер

roman: kompyuter

کمپیوٹر

roman: kmpevṭr

компютер

roman: kompiuter

קאָמפּיוטער

roman: qompywtor

υπολογιστής

roman: ypologistís

ipa: /koːmˈbɛɾs/


xêvjimêr

etymology_text: Ji xêv + jimartin, wergerandina yekser ji tirkî bilgisayar ji bilgi (“agahî”) + saymak (“jimartin”).

роёна

roman: royona


sîsem

text: Ez dara sîsemê bi dara tûwê nas dikim. Dara tûwê û dara Tûşêmê binebira ne. Darên tûwa hin jê bêber (sêhr) in. Fêkîyê dara tûwêve sipî, reş û xemrî ye. Ko bergir bê, berê wê lib libî ye û tama wê ji hev cida ye. Dara Tûşêmê berê wê reşe, tama wê miz e, bi dara Tûwê ve tê fetrûm kirin.

ref: Xoybun.com, 6%2005


belavker

glosses: lêkveker, dabeşker, kêsê/a ku tiştekî belav dike, parve dike

forms: بهلاڤكهر

etymology_text: Ji belav + -ker.


sapok

glosses: bot, potîn, cezme (bi taybetî yên lingkurt)

text: Mamoste, gelo peyva "sapok" ji kû hatiye? Min ev peyv qet di ferhengekê de nedît. Lê li ba me Bazîdiyan tê bikaranîn.

ref: Mahmut Oğurlu di koma "Zimanê Kurdî" ya li ser Rûnameyê ji Husein Muhammed dipirse.

forms: sapog

etymology_text: Ji rusî сапог (sapog).


tewênî

glosses: dengê "tew-tew" yê ku dengbêj yan jî guhdarên wê/wî di ber stranan re dibêjin

text: "Hay hayî" ango "tewênî" hem ji hêla payîzokbêj ve di destpêk, navber û dawiyên payîzokan de û hem jî guhdarvan bi xwe jî bi taybetî di navbera payîzokan de digel payîzokbêj tînin. di warê rîtmî de mirov dikare tewêniya guhdarvanan wekî beşdariya koroya çalak a stranê û dîsa wekî melodiya navbera stranê bihesibîne.

ref: Zekî Özmen di koma "Zimanê Kurdî" ya Rûnameyê de, 12/2011

etymology_text: onomatopoetîk ji "tew-tew"ê


stasyoner

glosses: sabit, neliv, bicihkirî, bêliv, xweragir, ne seyar, ne livok, tişta/ê ku li derekê hatiye bicihkirin û ne bo berdewam gerandinê ye

text: Bikirên kompûteran di jiyana xwe ya seyar de êdî bi jîrtelefon û surfplatayan li Internetê dinêrin û li malê jî dixwazin komputereka wan ya xurt û saxlem hebe vêca çi stasyoner be yan laptopeka xurt û binecih be.

forms:
stasyonertir (comparative)
herî stasyoner (superlative)
stasyonertirîn (superlative)

etymology_text: Ji fransî stationnaire, hevreha îngilîzî stationary, herdu ji latînî stationarius, ji stato ji stō ku ji proto-hindûewropî ye û hevreha -stan û rawestandin yên kurdî ye jî

անշարժ

roman: anšarž


nijinandin

glosses: danîn ser hev, li ser hev civandin, li ser hev kom kirin

forms:
dinijinînim (present)
dinijinînî (present)
dinijinîne (present)
dinijinînin (present)
binijinîne (imperative singular)
binijinînin (imperative plural)
nijinand (past)
nijinand (past)
nijinand (past)
nijinand (past)
–nijinîn– (root present)
–nijinand– (root past)
ez dinijinînim (indicative present positive)
ez nanijinînim (indicative present negative)
min nijinand (indicative past positive)
min nenijinand (indicative past negative)
tu dinijinînî (indicative present positive)
tu nanijinînî (indicative present negative)
te nijinand (indicative past positive)
te nenijinand (indicative past negative)
ew dinijinîne (indicative present positive)
ew nanijinîne (indicative present negative)
wê/wî nijinand (indicative past positive)
wê/wî nenijinand (indicative past negative)
em dinijinînin (indicative present positive)
em nanijinînin (indicative present negative)
me nijinand (indicative past positive)
me nenijinand (indicative past negative)
hûn dinijinînin (indicative present positive)
hûn nanijinînin (indicative present negative)
we nijinand (indicative past positive)
we nenijinand (indicative past negative)
ew dinijinînin (indicative present positive)
ew nanijinînin (indicative present negative)
wan nijinand (indicative past positive)
wan nenijinand (indicative past negative)
min dinijinand (imperfect positive)
min nedinijinand (imperfect negative)
min nijinandibû (positive)
min nenijinandibû (negative)
te dinijinand (imperfect positive)
te nedinijinand (imperfect negative)
te nijinandibû (positive)
te nenijinandibû (negative)
wê/wî dinijinand (imperfect positive)
wê/wî nedinijinand (imperfect negative)
wê/wî nijinandibû (positive)
wê/wî nenijinandibû (negative)
me dinijinand (imperfect positive)
me nedinijinand (imperfect negative)
me nijinandibû (positive)
me nenijinandibû (negative)
we dinijinand (imperfect positive)
we nedinijinand (imperfect negative)
we nijinandibû (positive)
we nenijinandibû (negative)
wan dinijinand (imperfect positive)
wan nedinijinand (imperfect negative)
wan nijinandibû (positive)
wan nenijinandibû (negative)
ez ê binijinînim (future positive)
ez ê nenijinînim (future negative)
minê nijinandibe (future perfect positive)
minê nenijinandibe (future perfect negative)
tu yê binijinînî (future positive)
tu yê nenijinînî (future negative)
teyê nijinandibe (future perfect positive)
teyê nenijinandibe (future perfect negative)
ew ê binijinîne (future positive)
ew ê nenijinîne (future negative)
wê/wîyê nijinandibe (future perfect positive)
wê/wîyê nenijinandibe (future perfect negative)
em ê binijinînin (future positive)
em ê nenijinînin (future negative)
meyê nijinandibe (future perfect positive)
meyê nenijinandibe (future perfect negative)
hûn ê binijinînin (future positive)
hûn ê nenijinînin (future negative)
weyê nijinandibe (future perfect positive)
weyê nenijinandibe (future perfect negative)
ew ê binijinînin (future positive)
ew ê nenijinînin (future negative)
wanê nijinandibe (future perfect positive)
wanê nenijinandibe (future perfect negative)
min nijinandiye (perfect positive)
min nenijinandiye (perfect negative)
min nijinandibûye (nonconfirmative pluperfect positive)
min nenijinandibûye (nonconfirmative pluperfect negative)
te nijinandiye (perfect positive)
te nenijinandiye (perfect negative)
te nijinandibûye (nonconfirmative pluperfect positive)
te nenijinandibûye (nonconfirmative pluperfect negative)
wê/wî nijinandiye (perfect positive)
wê/wî nenijinandiye (perfect negative)
wê/wî nijinandibûye (nonconfirmative pluperfect positive)
wê/wî nenijinandibûye (nonconfirmative pluperfect negative)
me nijinandiye (perfect positive)
me nenijinandiye (perfect negative)
me nijinandibûye (nonconfirmative pluperfect positive)
me nenijinandibûye (nonconfirmative pluperfect negative)
we nijinandiye (perfect positive)
we nenijinandiye (perfect negative)
we nijinandibûye (nonconfirmative pluperfect positive)
we nenijinandibûye (nonconfirmative pluperfect negative)
wan nijinandiye (perfect positive)
wan nenijinandiye (perfect negative)
wan nijinandibûye (nonconfirmative pluperfect positive)
wan nenijinandibûye (nonconfirmative pluperfect negative)
(bila) ez binijinînim (present subjunctive positive)
(bila) ez nenijinînim (present subjunctive negative)
(bila) min nijinandibe (preterite subjunctive positive)
(bila) min nenijinandibe (preterite subjunctive negative)
(bila) tu binijinînî (present subjunctive positive)
(bila) tu nenijinînî (present subjunctive negative)
(bila) te nijinandibe (preterite subjunctive positive)
(bila) te nenijinandibe (preterite subjunctive negative)
(bila) ew binijinîne (present subjunctive positive)
(bila) ew nenijinîne (present subjunctive negative)
(bila) wê/wî nijinandibe (preterite subjunctive positive)
(bila) wê/wî nenijinandibe (preterite subjunctive negative)
(bila) em binijinînin (present subjunctive positive)
(bila) em nenijinînin (present subjunctive negative)
(bila) me nijinandibe (preterite subjunctive positive)
(bila) me nenijinandibe (preterite subjunctive negative)
(bila) hûn binijinînin (present subjunctive positive)
(bila) hûn nenijinînin (present subjunctive negative)
(bila) we nijinandibe (preterite subjunctive positive)
(bila) we nenijinandibe (preterite subjunctive negative)
(bila) ew binijinînin (present subjunctive positive)
(bila) ew nenijinînin (present subjunctive negative)
(bila) wan nijinandibe (preterite subjunctive positive)
(bila) wan nenijinandibe (preterite subjunctive negative)
(bila) min binijinanda (imperfect subjunctive positive)
(bila) min nenijinanda (imperfect subjunctive negative)
(bila) min nijinandibûya (pluperfect subjunctive positive)
(bila) min nenijinandibûya (pluperfect subjunctive negative)
(bila) te binijinanda (imperfect subjunctive positive)
(bila) te nenijinanda (imperfect subjunctive negative)
(bila) te nijinandibûya (pluperfect subjunctive positive)
(bila) te nenijinandibûya (pluperfect subjunctive negative)
(bila) wê/wî binijinanda (imperfect subjunctive positive)
(bila) wê/wî nenijinanda (imperfect subjunctive negative)
(bila) wê/wî nijinandibûya (pluperfect subjunctive positive)
(bila) wê/wî nenijinandibûya (pluperfect subjunctive negative)
(bila) me binijinanda (imperfect subjunctive positive)
(bila) me nenijinanda (imperfect subjunctive negative)
(bila) me nijinandibûya (pluperfect subjunctive positive)
(bila) me nenijinandibûya (pluperfect subjunctive negative)
(bila) we binijinanda (imperfect subjunctive positive)
(bila) we nenijinanda (imperfect subjunctive negative)
(bila) we nijinandibûya (pluperfect subjunctive positive)
(bila) we nenijinandibûya (pluperfect subjunctive negative)
(bila) wan binijinanda (imperfect subjunctive positive)
(bila) wan nenijinanda (imperfect subjunctive negative)
(bila) wan nijinandibûya (pluperfect subjunctive positive)
(bila) wan nenijinandibûya (pluperfect subjunctive negative)
minê binijinanda (present conditional positive)
minê nenijinanda (present conditional negative)
minê nijinandibûya (preterite conditional positive)
minê nenijinandibûya (preterite conditional negative)
teyê binijinanda (present conditional positive)
teyê nenijinanda (present conditional negative)
teyê nijinandibûya (preterite conditional positive)
teyê nenijinandibûya (preterite conditional negative)
wê/wîyê binijinanda (present conditional positive)
wê/wîyê nenijinanda (present conditional negative)
wê/wîyê nijinandibûya (preterite conditional positive)
wê/wîyê nenijinandibûya (preterite conditional negative)
meyê binijinanda (present conditional positive)
meyê nenijinanda (present conditional negative)
meyê nijinandibûya (preterite conditional positive)
meyê nenijinandibûya (preterite conditional negative)
weyê binijinanda (present conditional positive)
weyê nenijinanda (present conditional negative)
weyê nijinandibûya (preterite conditional positive)
weyê nenijinandibûya (preterite conditional negative)
wanê binijinanda (present conditional positive)
wanê nenijinanda (present conditional negative)
wanê nijinandibûya (preterite conditional positive)
wanê nenijinandibûya (preterite conditional negative)
(tu) binijinîne (imperative present positive)
(tu) nenijinîne (imperative present negative)
(hûn) binijinînin (imperative present positive)
(hûn) nenijinînin (imperative present negative)
نژناندن

etymology_text:
Ji proto-hindûewropî *kwei- (berhev kirin, çinîn), yeksanî ni- + çinîn, hevrehaçandin û çinîn yên kurmancî, niçîn- ya pehlewî... Bo zêdetir agahî binere: çandin û çinîn.
Çavkanî: Cheung p.26, Watkins p.45, Etymonline

ipa: /nɪʒɪnɑːnˈdɪn/

hyphenation: ni·ji·nan·din


nijinandin

ipa: /nɪʒɪnɑːnˈdɪn/


fîler

text: Pêlava kevin li ba me [=liEfrînê] ´fîler´ e, yên nû qundere ne.

ref: Azad Ekkaş di koma "Zimanê Kurdî" ya Rûnameyê de, 12/2011


bizî

glosses: Hin cûn darên bilind û belg-gir in û biharê berî belgdanê kulîlkan didin.

forms:
بزی
bazî
bezî
bijî
dizî
mizî

etymology_text: Ji proto-hindûewropî *ṷinĝ-, *ṷeiĝ-, *ṷiĝ-, proto-îranî *wizu-, hevreha zazakî bizmêrî, goranî û lorî wiz, mukrî bûz, soranî wuzm, semerqendî û sîstanî guzm, talîşî û astarayî vizim, zabûlî ẍuzbê, rusî вяз (viyaz), îngilîzî wych (elm) ^(Çavkanî: Chyet), herwiha polonî wiąz, albanî vidh, lîtwanî vìnkšna...

бряст

roman: brjast

թեղի

roman: tʻeġi

نارون

roman: narven

느릅나무

roman: neureumnamu

λεύκα

roman: léfka


زیرک

glosses: çespan, erwend, felît, mişag, girtole, jêhat, jîr, karkêş, serkeftî, serkeftî, weyn, weyn


xweteqer

glosses: Kesê ku xwe bi tiştekî yan cihekî ve ji bo kuştinê yan jî xerakirinê diteqîne.

text: Xweteqerekî li Enqereyê bû sedema kuştina 15 kesan.

text: Sedem û amanc çi bin jî, dema komeke ji olekê di rojeke pîroz ya bawermendên oleke din de bombeyan û xweteqeran di şûnên îbadeta wan de bide teqandin, ew koma ne layiqe rêza Xwedê, ne jî ya mirovan e.

ref: Şahîn Soreklî

forms: xwekuj

etymology_text: Ji xwe + teqîn + -er.

ipa: /xʷɛtɛˈqɛɾ/

hyphenation: xwe·te·qer


debirîn

glosses:
debar kirin, debara xwe kirin, jiyar, bijewî, îdare, meîşet, risq,
xwirak û vexwirak û tiştên din yên pêdivî bo jiyanê

forms:
دهبرین
debare

etymology_text: : Etîmolojiya vê peyvê nehatiye nivîsîn. Eger tu bi rastî bizanî, kerem bike bişkoka "biguhêre" ya di ser van gotinan re bitikîne û etîmolojiya vê peyvê binivîse. Çavkaniyên ku te ew etîmolojî jê girtiye jî binivîse.

ipa: /dɛbɪˈɾiːn/


qeram

glosses:
berpirsyariya debarê, barê debarkirinê, jiyar, bijewî, îdare, meîşet, risq,
xwirak û vexwirak û tiştên din yên pêdivî bo jiyanê

forms:
qerram
qerem
qerrem


derawa

glosses: rewş, kavdan, hal, barûdox, zirûf, dirim

glosses: derfet, delîv, firset, fersend, mical, îmkan

forms: dest-û-dar

etymology_text: dest + û + dar

상황

roman: sanghwang

ситуация

roman: situacija

κατάσταση

roman: katástasi

ipa: /dɛɾɑːˈwɑː/

hyphenation: de·ra·wa


asûn

glosses: Rewş, kavdan, hal, barûdox, zirûf, dirim.

text: Li gor vî asûnî, divê em her pêncî salan carekê zimanê xwe yê standard biguhorin.

ref: Newzad Hirorî: "Piranî û piralî di avakirina kurmanciya standard de (1)", Nefel.com 8/2005

glosses: Derfet, delîv, firset, fersend, mical, îmkan.

ipa: /ɑːˈsuːn/

hyphenation: a·sûn


şilavil

glosses: beqerî, karp, masîpank, masiyekî avên şîrîn e

text: Tên. Ji bo ku li darê dinyê kokên me biqeliînin tên. Weke di zuhayê de şilavilên ku xwe li avê û di berfê de reşêleyên ku xwe li rêxê bigirin tên.

ref: Rênas Jiyan: Kok, Rohat-rosi.blogspot.com, 4/2008

forms:
شلاڤل
şilavî

мөрөг

roman: mörög

карп

roman: karp

κυπρίνος

roman: kyprínos

σαζάνι

roman: sazáni

ipa: /ʃɪlɑːˈvɪl/

hyphenation: şi·la·vil


katîk

glosses: Amûrek bidestik e û serikê wê yê ji madenekî gir bo kutkirina berlêvên tûj tê bikaranîn.

forms:
کاتیک
kartîk
kartîx
kartûk
kerkit
kerkît
kertik
kertîk
kerxît


axpîn

glosses: zeviya ku zibil lê hatiye belavkirin û loma biber e

forms: axpîne

etymology_text:
Ji ermenî axb (“zibil”)^(Çavkanî: Tsabolov, R. L., Ferhenga etîmolojî ya zimanê kurdî ["Цаболов, Р. Л.: Эмцмолоƨцческцц̆ словарь курδскоƨо языка"], Moskova, 2001-2010
==== Werger ====
* Farisî: زمین حاصلخیز
== Zazakî ==
==== Mane ====
# axpîn, xaka(ax) baş a ku zad zêde dide. bw. axpîr
=== Çavkanî ===)

ipa: /ɑːxˈpiːn/

hyphenation: ax·pîn


jinxas

glosses: jina wêrek, jinên bisteh, jinên cesûr, jinên qehreman, jinên gernas û egîd

etymology_text: Ji jin + xas (anku "jina taybet") li gor mêrxas hatiye çêkirin

女英雄

roman: nǚ-yīngxióng

女主角

roman: nǚzhǔjué

հերոսուհի

roman: herosuhi

героиня

roman: geroínja

នារីក្លាហាន

roman: nea ry klar harn

វីរនារី

roman: vi reak nea ry

העלדין

roman: heldin

ηρωίδα

roman: iroída

ipa: /ʒɪnˈxɑːs/

hyphenation: jin·xas


استعمال

forms: este'mâl (romanization)

استعمال کردن

roman: este'mâl kerden


çûçe

pos: unknown

pos_title: Mane

text: Em bi zarokan re dibêjin "Çûçe" yanî rûne. Gelo koka vê peyvê ji ku hatiye?

ref: Salih Bozan di koma "Zimanê Kurdî" ya li ser Rûnameyê de, 12/2011

forms:
cocê
cûce


çoq

text: "Pişt" ji stû heta navê ye; li hêla piştê, binê stû, nav her du milan "qorik" e. Ji kesên ku ji qorikê ve xûl dibin re "qop" dibêjin, ango bi Tirkî "qambûr". "Qop" û "qup" dijwate ne; Qup tîkbûn û qop jî xûlbûn e. Mînak; filankeso xwe çiqas qup dike, bêvankesê qop bûye, li qorika pişta wî/wê xistin. Li cem me ji kesên ku qop bûne re "qopo" tê gotin. Meşa ne serast an kesên seqet "çoq" e, ji kesên wisa re jî "çoqo" tê gotin. Em ji kesên ku xwe dihetikînin ango şerm nakin re "şûtik" dibêjin.

ref: Abdurrahman Önen di koma "Zimanê Kurdî" ya li ser Rûnameyê de, 12/2011

forms: çolax


qorik

glosses: navbera herdu milan li piştê (li herêma serhedê li vira ra dibêjin pîl )

forms:
qork
qorîk

ipa: /qoːˈɾɪk/

audio: LL-Q36368 (kur)-Mihemed Qers-qorik.wav

hyphenation: qo·rik


soxîn

text: Xwedê soxîna me xêr bike

text: Soxînê ev plan di avê de diçe.


şebab

text: Li cem me (=liKobaniyê ) peyva şebab heye, bi wateya pir baş e. Em dibêjin: Xortekî şebab e, hespek e şebab e, genimekî şebab e, yanî pir başe. Gelo ev peyva li hin deverên din bi kar tê.

ref: Salih Bozan di koma "Zimanê Kurdî" ya Rûnameyê de, 12/2011

etymology_text: Ji erebî شَبَاب (šabāb, “xort”) yan jî bi maneya "pirr baş, gelek hêjatî" ji şa(h) + bab, bo nimûneyên bi heman awayî çêkirî binere: şabanû û sebab / segbab.


cayî

glosses:
jintî, jina tiyê kesekê,
jina birayê mêrê jinekê,
jinên ku mêrên wan birayên hev in (herdu mêr bira ne)

forms:
cawî
جایی

etymology_text:
Ji proto-hindûewropî *iénəter- (“cayî, jintî”), *yata- > yater-, sanskrîtî yatri- (yater-), farisî جارى (carî), يارى (yarî), ييرى (yêrî), zazakiya Siwêregêcêrî, peştûyî yor, yûnaniya kevn enatēr, latînî janitrices, sirbo-xirwatî jetrva.
_(Çavkanî: Chyet)


serqorî

glosses:
sereguhî, çavdêrî, matîjêkirin, dîqet, lênerîn, xwedîkirin, xwedankirin, lêmiqatebûn, xemjêxwarin,
 nehêlan ku ti ziyan bigihinê

forms:
serîqorî
sereqorî

etymology_text: Ji ser + qorî.

notes:
serqorî kirin
serqorîkirin
serqorîkirî


şeb

text: şekir û şebê

ref: di gelelk stranên kurdî de

text: Ayîne bi Eskenderî û cam-i bi Cem daErwahê muqeddes şebê qedran te dixwazinNûra te ye misbah-i di qendîlê Herem da

ref: Melayê Cizîrî, Dîwana Melayê Cizirî, ~1640

forms: şeba

etymology_text: Li gor Dihxuda navê deverekê ye li Yemenê û bi biharat û gulavên xwe yên bihagiran navdar e û ehlê wê ji bi firotina wan zengîn bûye.


şeb

text: Şebê zulumatê bi îmkanê dibit subhî numa

ref: Ehmedê Xanî

etymology_text: Ji farisî شب (şeb)


beqerî

text: Masiyê beqerî di gol û çeman de dijî. Masiyekî hov e. Masiyên biçûk dixwe.

ref: Ansîklopediya zarokan - www.scribd.com/doc/56803584/ansiklopediyan-zarokan

text: Beqerî: Hûr e, rengê wî şîn e, zer e, zere şîn e.

forms:
بهقهری
Beqere

etymology_text: Ji erebî بقر (beqer: ga, garan, çêlek) + -î

ipa: /bɛqɛˈɾiː/

hyphenation: be·qe·rî


masîpehnik

text: Hesenê Dewrêş Pehnik: Masîyekî perîkê wî soreyî ye. Di nav çem û şeta bi pirrayî dibin kendalan de dijî. Weke navê xwe masîyekî pehn e, ne dirêj lê fireh e. Dişibe masîyên di akwaryûman de.

ref: Koma "Zimanê Kurdî" li ser Rûnameyê, 11/2011

forms:
masîpanik
masîpan
masîpehn
masîpank
panik
pehnik

etymology_text: masî + pehn + -ik

χωματίδα

roman: chomatída

ipa: /mɑːsiːpɛhˈnɪk/

hyphenation: ma·sî·peh·nik


masîzerk

text: Zere, li gor masîyê dinî di çema de gellekî mezin dibin, ser pişta wan hebekî reş e, bi kevz û kurmikên di nav kevzê de xwe xwedî dikin, hebekî zexel e, pirr nayên şewkan, ji ku tiştan bixwin carna dadikevin delavan, lê di golên kur de dijîn, goştê wan pirr bi dasî nin.

ref: Hesenê Derwêş di koma "Zimanê Kurdî" ya Rûnameyê de, 12/2011

forms:
masîzer
masîzerik

etymology_text: masî + zer + -k

ipa: /mɑːsiːˈzɛɾk/

hyphenation: ma·sî·zerk


bisimbêl

glosses: bisimêl, zilamên ku simêlên xwe netiraşîne

forms:
bisimbêltir (comparative)
herî bisimbêl (superlative)
bisimbêltirîn (superlative)

etymology_text: Ji bi + simbêl.

ipa: /bɪsɪmˈbeːl/


masiyên bisimbêl

glosses: Masiyekî binzikê wî pehn û mohreyî ye, di lêva wî yî jor de wek simbêlên pisîkan çend tayên dirêj hene, li gor masîyên dinî di çeman de kêmdasî ye.

text: Hesenê Dewrêş Bisimbêl: Bi tirkî jê re yayin baligi tê gotin, masîyekî bin zikê wî pehn û mohreyî ye, di lêva wî yî jor de wek simbêlên pisîkan çend tayên dirêj hene, li gor masîyên dinî di çema de kêm dasî ye.

ref: Koma "Zimanê Kurdî" ya li ser Rûnameyê, 12/2012

forms:
bisimbêl
bisimêl
masiyên bisimêl

etymology_text: Ji masiyên + bisimbêl.

сом

roman: som

լոքո

roman: lokʻo

메기

roman: megi

γατόψαρο

roman: gatópsaro

ipa: /mɑːsɪˈjeːn bɪsɪmˈbeːl/

hyphenation: ma·si·yên bi·sim·bêl


dayên

glosses:
dêşîr, daşîr, dayikşîr, deyşîr,
jina ku zarokê/a jinek din bi şîrê xwe dimijîne yan mijandiye,
jina ku zarokên jinek din xwedî dike yan kiriye

forms:
dayen
dayene
dayin
dayîn

etymology_text: Ji proto-hindûewropî *dhē(i)- (“mêtin”), hevrehadê (“dayik”) û dêl. Binere dayik.

ipa: /dɑːˈjeːn/


sala nû pîroz be

pos: phrase

pos_title: Biwêj

glosses:
sersal pîroz be,
silav yan hêviyek e ku li dawiya yan destpêka salê tê gotin

forms:
sala nû li te pîroz be
sala nû li we pîroz be
sala te ya bû pîroz be
sala we ya nû pîroz be

etymology_text: Ji sala + nû + pîroz + be

з Новым годам!

roman: z Nóvym hódam!

শুভ নববর্ষ

roman: śubha nababarṣa

Честита Нова Година

roman: Čestita Nóva Godína

恭喜发财

roman: gung¹ hei² faat³ coi⁴

新年快乐

roman: xīnnián kuàilè

新年好

roman: xīnnián hào

恭贺新禧

roman: gōnghèxīnxǐ

恭喜发财

roman: gōngxǐ fācái

كل عام وأنتم بخير

roman: kull ʿām wa-ʾántum bi-xáyr

سنة جديدة سعيدة

roman: sána jadīda saʿīda

Շնորհավոր Նոր Տարի

roman: Šnorhavor Nor Tari

سال نو مبارک باد

roman: sâl-e nou mobârak bâd

გილოცავ ახალ წელს

roman: gilocav axal c̣els

გილოცავთ ახალ წელს

roman: gilocavt axal c̣els

नया साल मुबारक

roman: nayā sāl mubārak

שנה טובה

roman: shanah tovah

ಹೊಸ ವರ್ಷದ ಶುಭಾಷಯಗಳು

roman: hosa varṣada śubhāṣayagaḷu

Жаны Жынылыздар менен

roman: Canı Cınılızdar menen

සුබ නව වසරක් වේවා

roman: suba nawa wasarak wēwā

새해 복 많이 받으세요

roman: saehae bok manhi bateuseyo

Среќна Нова Година

roman: Sréḱna Nóva Gódina

നവവല്സര ആശംസകല്

roman: navavalsara āśaṃsakalŭ

Од Киза мархта

roman: Od Kiza marxta

Жаңа жыл құтты болсын!

roman: Jaña jyl qūtty bolsyn!

с Новым годом!

roman: s Nóvym gódom!

ساڵی نوێ پیرۆز بێت

roman: Salî nwê pîroz bêt

สวัสดีปีใหม่

roman: sàwàtdee peemài

з Новим роком!

roman: z Novým rókom!

សួស្ដីឆ្នាំថ្មី

roman: soursdey chnamm tmei

גליקלעכן נייעם יאָר

roman: gliklekhn neyem yar

καλή χρονιά

roman: kalí chroniá

ευτυχισμένος ο καινούριος χρόνος

roman: eftychisménos o kainoúrios chrónos


sersal pîroz be

glosses:
sala nû pîroz be,
silav yan hêviyek e ku li dawiya yan destpêka salê tê gotin

forms:
sersala te pîroz be
sersala we pîroz be
sersal li te pîroz be
sersal li we pîroz be

etymology_text: Ji sersal + pîroz + be

з Новым годам!

roman: z Nóvym hódam!

শুভ নববর্ষ

roman: śubha nababarṣa

Честита Нова Година

roman: Čestita Nóva Godína

恭喜发财

roman: gung¹ hei² faat³ coi⁴

新年快乐

roman: xīnnián kuàilè

新年好

roman: xīnnián hào

恭贺新禧

roman: gōnghèxīnxǐ

恭喜发财

roman: gōngxǐ fācái

كل عام وأنتم بخير

roman: kull ʿām wa-ʾántum bi-xáyr

سنة جديدة سعيدة

roman: sána jadīda saʿīda

Շնորհավոր Նոր Տարի

roman: Šnorhavor Nor Tari

سال نو مبارک باد

roman: sâl-e nou mobârak bâd

გილოცავ ახალ წელს

roman: gilocav axal c̣els

გილოცავთ ახალ წელს

roman: gilocavt axal c̣els

नया साल मुबारक

roman: nayā sāl mubārak

שנה טובה

roman: shanah tovah


gêndî

pos: pron

pos_title: Cînav

glosses: (devkî, devokî) ew; xwe, ez bi xwe, ew bi xwe, ê dî bi xwe, em bi xwe...

text: Birano, peyva "gêndî" weke we gotî ji "kendi" ya tirkî hatiye û heta berî çel pênî salî li Efrînê kêm bû dûre ji aliya Tirkî hêdî hêdî belav bû û ket şûn cînava "wî" de di hin deran de...

ref: Azad Ekkaş, ji Efrînê, di koma "Zimanê Kurdî" ya li ser Rûnameyê de, 1/2012

text: Em jî gêndî bi kar tînin. Ew gêndi di tirkî de wekî "kendi" ye.

ref: Kesek bi bernavê Gundê Qaşan di heman komê de

etymology_text: Ji tirkî kendi (xwe)


kortej

text: Korteja veşartina cenazeyên 36 kurdan

ref: binnivîsa wêneyê nûçeyekê di Nefel.com de, 1/2012

etymology_text: Ji fransî cortège ji îtalî corteggio ji corto (dîwan, eywan, koş.9, hevrehakurtîsan.


çincîr

glosses: Tişta/ê her serek wê / wî bi tiştekî ve hatiye girêdan lê ew bi xwe sist li hewa maye bo ku mirov rûne yan xwe pal de ser û xwe tê de bihejîne anku bicolîne.

text: Çincîr ji zarokan re dihat çêkirin, lê ne wekî vê bû.

ref: Hogir Hingiv di koma "Zimanê Kurdî" de li ser Rûnameyê, 1/2012

text: Wexta dîya min wana da, çincîr çêdikirin. Werîsek dianîn ji kêranekî ra dikirin, carek jî ji kêranekî din re dikirin. Dianîn dihatin têrek tê re dizivirandin û doşeka wê dikirine hindir. Bebik dirinê. Bi şev bebik bigiriya, serê kejiyê davêtine wê cincîrê pê dihejandin.

forms:
hêsk
landik

etymology_text: : Etîmolojiya vê peyvê nehatiye nivîsîn. Eger tu bi rastî bizanî, kerem bike bişkoka "biguhêre" ya di ser van gotinan re bitikîne û etîmolojiya vê peyvê binivîse. Çavkaniyên ku te ew etîmolojî jê girtiye jî binivîse.

хамак

roman: khamak

ճոճ

roman: čoč

ჰამაკი

roman: hamaḳi

दो खूँटियों से बंधा जालीदार झूला

roman: do khū̃ṭiyõ se bandhā jālīdār jhūlā

ערסל

roman: arsal

해먹

roman: haemeok

лежалка

roman: léžalka

гамак

roman: gamák

гамак

roman: hamák

підвісне ліжко

roman: pidvísne lížko


hêlûç

glosses: colank, çincîr, gangol, kêşik, gengola, hamak

text: Di devokê me de (= KurdiyaAnadoliya Navîn) hêlûçe. hêlûçji hêlbûnê tê ye.

ref: kesek bi bernavê Gundê Qaşan di koma "Zimanê Kurdî" de li ser Rûnameyê, 1/2012

ເປ

roman: pee


title: çinçîr

redirect: çincîr


gangol

glosses:
colank, çincîr, hêlûç, kêşik, hêlanok, gengola, hamak,
tişta/ê her serek wê / wî bi tiştekî ve hatiye girêdan lê ew bi xwe sist li hewa maye
 bo ku mirov rûne yan xwe pal de ser û xwe tê de bihejîne anku bicolîne

text: Em jî (=di devoka Diyarbekirê de) dibêjin 'gangol'.

ref: Aykut Togcu di koma "Zimanê Kurdî" de li ser Rûnameyê, 1/2012

forms:
gengola
hêsk
landik


regulator

text: Divê di çarçoveya Geliyê Çemê Dîcleyê de ji aliyê DSÎ'yê ve li ser Çemê Dîcleyê 2 regulator bên avakirin.

ref: Netkurd.com, 1/2012

etymology_text: Ji fransî régulateur yan îngilîzî regulator, herdu jî ji latînî regulare (eyar kirin; bi rê ve birin)


regulator

glosses: minezime, lezkar, demjimêra hûr, rêzikar

audio: LL-Q1860 (eng)-Vealhurl-regulator.wav


peyzaj

text: Divê li taxa Şehitlikê û Benusenê 1160şevnişîn bi alîkariya TOKÎ ji nûve peyzaja wan bê çêkirin û rastkirin.

ref: netkurd.com, 1/2012

etymology_text: Ji fransî paysage (dîmen, menzere, bergeh) ji pays (war, welat) + -age

пэйзаж

roman: pejzaž

ландшафт

roman: landšaft

вид

roman: vid

краэвид

roman: kraèvyd

περιοχή

roman: periochí

τοπίο

roman: topío


greyfûrt

glosses:
sindî, lîmona bihiştê, pistanbûk, greyp,
narinciyeke wek pirteqalan e lê goştê wê sor û tehltir e

text: Greyfûrt riwakek daran e, ji malbata narinciyan e. Fêqîyek tama wê tahlemiz e. Dara wê 6-15 metro bilind dibe. Belgên wê keskê tarî, biriqok, kevilane, mezinahîya belgan bi qasî 15 cm hêkane û naweşin. Kulîlkên wê wek hûşîyan spî û bi hev re ne. Di nava kulîlkê de navikek û tozdanka dolkirinê heye. Ji wê kulîlkê fêqîyek ji pirteqalan mezintir, serûbinê wê hinekî dewisandî (pahn) û qaşilzirav, têravî û têrgoşt çêdibe. Aha ji wê fêqîyê re greyfûrt tê gotin. Rengê wan spîyane, peyazî an jî sorane ne. Her weha rengê goştê fêqî ji wisa nin. Bixwe rengê goştê wê dide qaşil. Du cûreyên wê hene, yên bi sîsik û yên bê sîsik. Lê yên herî bi qîmet yên goştsor in. Bi piranîya zimanên din jî ew nav lê tê kirin (bê guman navên wê yên şibandî jî hene, wek memikên keçan, fêqîya biheştê, pirteqala tahl û hwd.) Fêqîyek gellek faydedar e, lê nabit bi dermanan re bê xwarin ( ji ber ku bandora dermanan zêde bilind dike, dibe sedema (mirin jî têde) xisardayînên mezin.

ref: Bavê Jîndar: Greyfûrt, Lotikxane.com, 11/2011

forms: greypfrût

etymology_text: Deyn ji îngilîzî grapefruit ji grape (tirî) + fruit yan jî ji greatfruit ("fêkiyê hêja"). Ji ber zêdebûna herfên bêdeng di bilêvkirina peyva resen ya îngilîzî de, di kurdî û tirkî de bo hêsankirina gotinê "p" bi "f" ve heliye û herwiha "greyfrût" bûye "greyfûrt".

грейпфрукт

roman: grejpfrukt

אשכולית

roman: eshkolít

грејпфрут

roman: gréjpfrut

цитрон

roman: citrón

грейпфрут

roman: gr'ejpfrút


kunêr

glosses: Cihê ku intihabê girtiye, cihê ku kul bûye; kulikeka mezin û bi jane li canê mirovî dihêt.

text: Giyakolox, canemergê (berfîn, befrîn) ji malbata nêrgizan dihesibînin. Navê wê yê latînî GALANTHUS e. Di tibê de ji bo çêkirina dermanan wek hilberînek kêrhatî tê bi kar anîn. Di nav Kurdan de kulîlka wê ji bo hêzkirina dil, mexde û ji bo alîkarîya ketina cilan (adet) biket tê xebitandin. Kixsê (pîvazok) wê jî heke bê qutan ûxerişandin ji bo ku kunêr û birînan “ser û der bike” pir kêrhatî ye. Herweha pîvazoka wê gelek xweş e, tameke şîrîn jê tê û ji bo lotikan jî wek nûjdarîyê ye. Xasma yên betenan (beroj, tingal) dema em zaro bûn me serê çiveke stûr tîj dikir, pê pîvazoka wê derdixist û dixwar.

ref: Bavê Jîndar: Canemerg (berfîn), Lotikxane.com, 3/2008

glosses: Cihê ku pizirûg û xişirûgê girtiye, cihê ku kul bûye.

forms:
کونێر
kûnêr
kînor
kwînêr

قيح

roman: qeyḧ

पीब

roman: pīb

मवाद

roman: mavād

pus#it

roman: pus

고름

roman: goreum

гној

roman: gnoj

πύον

roman: pýon

ipa: /kˤʊˈneːɾ/

hyphenation: ku·nêr


çiv

glosses: Tevgera ku kesek bi wê, xwe bilind davêjê di eynî demê da ji xwe li hewa dizivîrîne bû vî avayî dîsa xwe li ser lingan davêjê erdê.

text: Kurik çiv da xwe û hevalên xwe têr kenandin.

ref: M. Emîn Bozarslan, Ferhenga Kurdî, Deng, 2011, çapa 1em, r. A-D;539, ISBN 978-975-7011-75-0

glosses:
her dafdana xwezayî, her pêla çivîkan a firê
 felankeso wa bi çivan bazdide
 çûk çiv dida xwe û difirîya


jornivîs

glosses: herfên yan hejmarên ku li gel herf û hejmarên din tên nivîsîn lê hinekî ji rêza wan bilindtir û bi giştî hûrtir in

forms:
jornîşan
sernivîs

etymology_text: Ji jor + nivîs.


jêrnivîs

glosses: herfên yan hejmarên ku li gel herf û hejmarên din tên nivîsîn lê hinekî ji rêza wan nizmtir û bi giştî hûrtir in

forms:
ژێرنووس
jêrnîşan
binnivîs

etymology_text: Ji jêr + nivîs.

زیرنویس

roman: zîrnivîs


gizûn

text: Ji devê hevalekî ji derûdora Ruhayê min wê rojê seh kir ku peyva no û gizûnê jî di maneya tûjaya bîber ûhîçharan de bi kar tînin...

ref: Kesekî bi bernavê Pezkûviyê Cûdî di koma "Zimanê Kurdî" ya li ser Rûnameyê de, 1/2012

text: Gizûnkirdkî ye, gelo kesek bi etîmoya vê peyvê dizane?

ref: Kesekî bi bernavê Derqamî Kardox heman mijarê de didomîne, di koma "Zimanê Kurdî" ya li ser Rûnameyê de, 1/2012

forms:
gizûntir (comparative)
herî gizûn (superlative)
gizûntirîn (superlative)
gûzan

etymology_text: hevrehagûzanê yan gezînê


kirdkî

forms: kirdî

etymology_text: Ji kird + -kî.

ipa: /kɪɾdˈkiː/

audio: LL-Q36368 (kur)-Mihemed Qers-kirdkî.wav

audio: LL-Q36163 (kmr)-Ebulfîda-kirdkî.wav

hyphenation: kird·kî


kirdkî

text: Ganî merdim heqê kursan zî înkar nêkero. Çunke gelêk kursê ziwanî dîyayî, wendiş û nuştişê kirdkî nê kursan reyde weş vila bî. Unîversîteyan de abîyayîşê beşanê kurdkî (kurmancî û kirdkî) zî averşîyayîşê kirdkîya nuştekî de rewşêka pozîtîfe arde meydan, zaf faydeyê xo bi.

ref: Roşan Lezgîn, Nuşteyê Edîtorî yê Rojnameyê Newepelî-64 https://web.archive.org/http://www.zazaki.net/haber/nustey-edtor-y-rojnamey-newepel-64-1749.htm arşîv, zazaki.net, 18.7.2014


etîmo

text: Gizûn kirdkî ye, gelo kesek bi etîmoya vê peyvê dizane?

etymology_text: etîmolojî


binnivîs

glosses:
Wergerandina diyalogên filman bi nivîsan
(ne bi dublajê).

text: Weke hûn dizanin yek ji projeyên herî mezin ên malpera me wergera fîlman e. Lê dîsa weke hûn dizanin em ji bo fîlman dublajê nakin, em tenê ji bo fîlmên biyanî binnivîsan amade dikin. Lê heye ku herkes nezane binnivîs çi ne û çawa tên bikaranîn. dixwazim di vê nivîsê de li ser vê yekê bisekinim.

forms:
binivîs
jêrnav
bernivî
jornivîs

etymology_text: Ji bin- + nivîs.

उपशीर्षक

roman: upśīrṣak

자막

roman: jamak

титл

roman: titl

титлови

roman: títlovi

превод

roman: prévod

субтитр

roman: subtítr

субтитры

roman: subtítry

υπότιτλοι

roman: ypótitloi

ipa: /bɪnnɪˈviːs/


rehê duyem

glosses:
"rehê duyem" yê hejmara n ew hejmar e ku dema li xwe were carandin, hingê dibe n,
nîşana wê √ e,
rehê duyem yê "n" √ ye
Rehê duyem yê 9ê 3 ye (= 3²)
rehê duyem yê 4ê 2 ye ((= 2²)

forms: rehê sêyem

etymology_text: Ji rehê + duyem.

平方根

roman: píngfāng-gēn

جذر تربيعي

roman: cezr terbî'î

քառակուսի արմատ

roman: kʻaṙakusi armat

квадратен корен

roman: kvadraten koren

квадратный корень

roman: kvadrátnyj kóren'

వర్గమూలం

roman: vargamūlaṃ

τετραγωνική ρίζα

roman: tetragonikí ríza

ipa: /rɛˈheː dʊˈjɛm/

hyphenation: re·hê du·yem


carandin

glosses:
Hejmarek hin caran li heman hejmarê zêdekirin:
3+3+3+3 bi carandinê wiha ye: 3x4=12

forms:
dicarînim (present)
dicarînî (present)
dicarîne (present)
dicarînin (present)
bicarîne (imperative singular)
bicarînin (imperative plural)
carand (past)
carand (past)
carand (past)
carand (past)
–carîn– (root present)
–carand– (root past)
ez dicarînim (indicative present positive)
ez nicarînim (indicative present negative)
min carand (indicative past positive)
min necarand (indicative past negative)
tu dicarînî (indicative present positive)
tu nicarînî (indicative present negative)
te carand (indicative past positive)
te necarand (indicative past negative)
ew dicarîne (indicative present positive)
ew nicarîne (indicative present negative)
wê/wî carand (indicative past positive)
wê/wî necarand (indicative past negative)
em dicarînin (indicative present positive)
em nicarînin (indicative present negative)
me carand (indicative past positive)
me necarand (indicative past negative)
hûn dicarînin (indicative present positive)
hûn nicarînin (indicative present negative)
we carand (indicative past positive)
we necarand (indicative past negative)
ew dicarînin (indicative present positive)
ew nicarînin (indicative present negative)
wan carand (indicative past positive)
wan necarand (indicative past negative)
min dicarand (imperfect positive)
min nedicarand (imperfect negative)
min carandibû (positive)
min necarandibû (negative)
te dicarand (imperfect positive)
te nedicarand (imperfect negative)
te carandibû (positive)
te necarandibû (negative)
wê/wî dicarand (imperfect positive)
wê/wî nedicarand (imperfect negative)
wê/wî carandibû (positive)
wê/wî necarandibû (negative)
me dicarand (imperfect positive)
me nedicarand (imperfect negative)
me carandibû (positive)
me necarandibû (negative)
we dicarand (imperfect positive)
we nedicarand (imperfect negative)
we carandibû (positive)
we necarandibû (negative)
wan dicarand (imperfect positive)
wan nedicarand (imperfect negative)
wan carandibû (positive)
wan necarandibû (negative)
ez ê bicarînim (future positive)
ez ê necarînim (future negative)
minê carandibe (future perfect positive)
minê necarandibe (future perfect negative)
tu yê bicarînî (future positive)
tu yê necarînî (future negative)
teyê carandibe (future perfect positive)
teyê necarandibe (future perfect negative)
ew ê bicarîne (future positive)
ew ê necarîne (future negative)
wê/wîyê carandibe (future perfect positive)
wê/wîyê necarandibe (future perfect negative)
em ê bicarînin (future positive)
em ê necarînin (future negative)
meyê carandibe (future perfect positive)
meyê necarandibe (future perfect negative)
hûn ê bicarînin (future positive)
hûn ê necarînin (future negative)
weyê carandibe (future perfect positive)
weyê necarandibe (future perfect negative)
ew ê bicarînin (future positive)
ew ê necarînin (future negative)
wanê carandibe (future perfect positive)
wanê necarandibe (future perfect negative)
min carandiye (perfect positive)
min necarandiye (perfect negative)
min carandibûye (nonconfirmative pluperfect positive)
min necarandibûye (nonconfirmative pluperfect negative)
te carandiye (perfect positive)
te necarandiye (perfect negative)
te carandibûye (nonconfirmative pluperfect positive)
te necarandibûye (nonconfirmative pluperfect negative)
wê/wî carandiye (perfect positive)
wê/wî necarandiye (perfect negative)
wê/wî carandibûye (nonconfirmative pluperfect positive)
wê/wî necarandibûye (nonconfirmative pluperfect negative)
me carandiye (perfect positive)
me necarandiye (perfect negative)
me carandibûye (nonconfirmative pluperfect positive)
me necarandibûye (nonconfirmative pluperfect negative)
we carandiye (perfect positive)
we necarandiye (perfect negative)
we carandibûye (nonconfirmative pluperfect positive)
we necarandibûye (nonconfirmative pluperfect negative)
wan carandiye (perfect positive)
wan necarandiye (perfect negative)
wan carandibûye (nonconfirmative pluperfect positive)
wan necarandibûye (nonconfirmative pluperfect negative)
(bila) ez bicarînim (present subjunctive positive)
(bila) ez necarînim (present subjunctive negative)
(bila) min carandibe (preterite subjunctive positive)
(bila) min necarandibe (preterite subjunctive negative)
(bila) tu bicarînî (present subjunctive positive)
(bila) tu necarînî (present subjunctive negative)
(bila) te carandibe (preterite subjunctive positive)
(bila) te necarandibe (preterite subjunctive negative)
(bila) ew bicarîne (present subjunctive positive)
(bila) ew necarîne (present subjunctive negative)
(bila) wê/wî carandibe (preterite subjunctive positive)
(bila) wê/wî necarandibe (preterite subjunctive negative)
(bila) em bicarînin (present subjunctive positive)
(bila) em necarînin (present subjunctive negative)
(bila) me carandibe (preterite subjunctive positive)
(bila) me necarandibe (preterite subjunctive negative)
(bila) hûn bicarînin (present subjunctive positive)
(bila) hûn necarînin (present subjunctive negative)
(bila) we carandibe (preterite subjunctive positive)
(bila) we necarandibe (preterite subjunctive negative)
(bila) ew bicarînin (present subjunctive positive)
(bila) ew necarînin (present subjunctive negative)
(bila) wan carandibe (preterite subjunctive positive)
(bila) wan necarandibe (preterite subjunctive negative)
(bila) min bicaranda (imperfect subjunctive positive)
(bila) min necaranda (imperfect subjunctive negative)
(bila) min carandibûya (pluperfect subjunctive positive)
(bila) min necarandibûya (pluperfect subjunctive negative)
(bila) te bicaranda (imperfect subjunctive positive)
(bila) te necaranda (imperfect subjunctive negative)
(bila) te carandibûya (pluperfect subjunctive positive)
(bila) te necarandibûya (pluperfect subjunctive negative)
(bila) wê/wî bicaranda (imperfect subjunctive positive)
(bila) wê/wî necaranda (imperfect subjunctive negative)
(bila) wê/wî carandibûya (pluperfect subjunctive positive)
(bila) wê/wî necarandibûya (pluperfect subjunctive negative)
(bila) me bicaranda (imperfect subjunctive positive)
(bila) me necaranda (imperfect subjunctive negative)
(bila) me carandibûya (pluperfect subjunctive positive)
(bila) me necarandibûya (pluperfect subjunctive negative)
(bila) we bicaranda (imperfect subjunctive positive)
(bila) we necaranda (imperfect subjunctive negative)
(bila) we carandibûya (pluperfect subjunctive positive)
(bila) we necarandibûya (pluperfect subjunctive negative)
(bila) wan bicaranda (imperfect subjunctive positive)
(bila) wan necaranda (imperfect subjunctive negative)
(bila) wan carandibûya (pluperfect subjunctive positive)
(bila) wan necarandibûya (pluperfect subjunctive negative)
minê bicaranda (present conditional positive)
minê necaranda (present conditional negative)
minê carandibûya (preterite conditional positive)
minê necarandibûya (preterite conditional negative)
teyê bicaranda (present conditional positive)
teyê necaranda (present conditional negative)
teyê carandibûya (preterite conditional positive)
teyê necarandibûya (preterite conditional negative)
wê/wîyê bicaranda (present conditional positive)
wê/wîyê necaranda (present conditional negative)
wê/wîyê carandibûya (preterite conditional positive)
wê/wîyê necarandibûya (preterite conditional negative)
meyê bicaranda (present conditional positive)
meyê necaranda (present conditional negative)
meyê carandibûya (preterite conditional positive)
meyê necarandibûya (preterite conditional negative)
weyê bicaranda (present conditional positive)
weyê necaranda (present conditional negative)
weyê carandibûya (preterite conditional positive)
weyê necarandibûya (preterite conditional negative)
wanê bicaranda (present conditional positive)
wanê necaranda (present conditional negative)
wanê carandibûya (preterite conditional positive)
wanê necarandibûya (preterite conditional negative)
(tu) bicarîne (imperative present positive)
(tu) necarîne (imperative present negative)
(hûn) bicarînin (imperative present positive)
(hûn) necarînin (imperative present negative)
جاراندن

etymology_text: Ji car + -andin.

乘

roman: chéng

ضاعف

roman: da'fe

곱하다

roman: gophada

умножать

roman: umnožát’

πολλαπλασιάζω

roman: pollaplasiázo

ipa: /d͡ʒɑːɾɑːnˈdɪn/


carandin

glosses: Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.

ipa: /d͡ʒɑːɾɑːnˈdɪn/


reyting

glosses: rêje, pile, teqdîr, nirxandin, sinifandin, hejmar, mêjer

text: Ratinga TRT6ê li gor serfiraziyê her roj zêde dibe. Ev salek û nîv e ku em di nav sîstema raitinga hemû qenalên TRTê de ne. Li gor rutingên ku tên TRT6ê, ev kanal pir ji aliyê temaşevanan ve tê temaşekirin. Li herêma Başûrê Rojhilatî, TRT6 di nava hemû qenalên neteweyî yên TRTê de, rêza 13 û 14an digire. Bi rastî ez nizanim ku TRT6 di nava qenalên ku bi Kurdî weşanê dikin de çewan e. Niha TRT6 li tevahiya Tirkiyeyê, di rêza 20î de ye. Lê her roja ku derbas dibe, temaşekirina li weşana TRT6ê, zêdetir dibe û ev yek jî wek rutingê vedigere ser me. Ha wisa her demeke ku derbas dibe, TRT6 jî zêdetir tê temaşekirin û naveroka wê jî çêtirtir tê fêmkirin.

ref: Fethullah Kirşan, kordînatorê giştî yê TRT6ê, 1/2012

forms: rating

etymology_text: Deyn ji îngilîzî rating ji rate + -ing


azadiya gotinê

glosses:
azadiya beyanê, azadiya derbirînê, azadiya ramanê,
maf û azadiya ku dibêje welatiyan dikarin dîtin û baweriyên xwe bêsansûr bibêjin û ji ber gotin û ramanên xwe neyên cezakirin

text: Yek ji mercên bingehîn ên demokrasî û zanyariyê, mafê azadîya ramanê ye. Bêyî mafê rexne û azadiya gotinê, zor û çavsorî dê her desthilatdar be. Darizandina Dr. Ismaîl Beşikçi çavsorîya ku li Tirkî heye diyar dike.'*

ref: Rudaw.net, 1/2012

etymology_text: Ji azadî + -ya + gotin + -ê

свабода слова

roman: svabóda slóva

свобода на слово

roman: svoboda na slovo

言论自由

roman: yánlùnzìyóu

խոսքի ազատություն

roman: xoskʻi azatutʻyun

آزادی بیان

roman: âzâdi-ye bayân

अभिव्यक्ति की स्वतंत्रता

roman: abhivyakti kī svatantratā

표현의 자유

roman: pyohyeon jayu

слобода на говор

roman: sloboda na govor

свобода слова

roman: svoboda slova

آزادی گفتار

roman: āzādī gftār

ελευθερία έκφρασης

roman: elefthería ékfrasis

ipa: /ɑːzɑːdɪˈjɑː ɡoːtɪˈneː/

hyphenation: a·za·di·ya go·ti·nê


azadiya çapemeniyê

glosses:
azadiya rojnamevaniyê, azadiya weşandinê, azadiya belavkirinê,
maf û azadiya ku dibêje çapemenî dikare nûçe û dîtin û baweriyan bêsansûr biweşîne û belav bike

text: Enstîtuya Çapemeniya Navneteweyî (IPI), der barê sala 2011'an de rapora azadiya çapemeniyê amade kir. IPI, di raporê de diyar kir ku Tirkiye di qada azadiya çapemeniyê de welatê herî xerab ê Ewropayê ye.'*

ref: Ku.firatnews.com, 12/2011

forms:
azadiya civînê
azadiya dînî
azadiya gerînê
azadiya gotinê
azadiya peymanê
mafê çekhilgirtinê
mafê daxwazkirinê
mafê takekesiyê

etymology_text: Ji azadî + -ya + çapemenî + -yê

ipa: /ɑːzɑːdɪˈjɑː t͡ʃɑːpɛmɛnɪˈjeː/

hyphenation: a·za·di·ya ça·pe·me·ni·yê


azadiya gerînê

glosses:
mafê livînê, azadiya hatinûçûnê,
maf û azadiya ku dibêje welatî dikare li welatê xwe serbest bigerin û ji welatê xwe derkevin û lê vegerin

text: ji 1, 5 milyonan zêdetir kes ji bikaranîna mafên xwe yên bingehîn, azadiya gerînê, şertên jiyana baş, xebat, tenduristî û perwerdehiyê mehrûm in.'

ref: Aknews.com, 10/2011

forms:
azadiya çapemeniyê
azadiya civînê
azadiya dînî
azadiya gotinê
azadiya peymanê
mafê çekhilgirtinê
mafê daxwazkirinê
mafê takekesiyê

etymology_text: Ji azadî + -ya + gerîn + -ê.

ئازادیی ڕۆژنامەگەری

roman: azadîy rojnamegerî

word: свобода передвижения и выбора места жительства

roman: svoboda peredviženija i vybora mesta žitelʹstva


şaltî

glosses: gumtil, girik, kêsek, gilok, gulolk, girikên axê

text: Hevalno, dema em axê dikolin û ax dibe girik girik, em ji wan parçeyên axê yên mezin re dibêjin şaltî. Gelohewe jî ev gotin bihîstiye?

ref: İdris Aksoy di koma "Zimanê Kurdî" ya li ser Rûnameyê de, 1/2012

glosses: kêrsek, gulat, teltî^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


gumtil

glosses:
şaltî, girik, kêsek, gilok, gulolk, gulat, teltî, kêrsek,
girikên axê

text:
Hevalno, dema em axê dikolin û ax dibe girik girik, em ji wan parçeyên axê yên mezin re dibêjin şaltî. Gelohewe jî ev gotin bihîstiye?
Newzad Hirorî bersivê dide:- Em dibêjinê "gumtil"

ref: İdris Aksoy û Newzad Hirorî di koma "Zimanê Kurdî" ya li ser Rûnameyê de, 1/2012

glosses: telte^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)

etymology_text: Ji gum-til, "gum" hevreha kurmancî kom, soranî ko û komele, hewramî koma, farisî کومه (kûmê), tirkî küme, hemû ji erebî كومة (kûme) ji yûnanî κύμα (kýma) ji κύω (kûo: pif bûn, qelew bûn, mezin bûn) ji proto-hindûewropî *keu (pif bûn). "-til" ji til (2).


merrbêr

glosses: Ji bo guhertoya rastnivîsî binêre merbêr.


metirke

glosses: bêr, mer, merbêr, bêrik, merik, merbêl, amûra pêkolandina axê

text: Rast e, "merbêr" û "merbêl" jî heman "bêr" e. Corekê bêrê heye ku devê wê tûj e û pêpikekê darînî pê ve ye ji bo ku mirov pêyê xwe dane ser û bêrê pê di axê re bike. Ji vî corî re dibêjin "mera metirke" yan "metirke".

ref: Newzad Hirorî di koma "Zimanê Kurdî" ya li ser Rûnameyê de, 1/2012

forms: merra metirke

etymology_text: : Etîmolojiya vê peyvê nehatiye nivîsîn. Eger tu bi rastî bizanî, kerem bike bişkoka "biguhêre" ya di ser van gotinan re bitikîne û etîmolojiya vê peyvê binivîse. Çavkaniyên ku te ew etîmolojî jê girtiye jî binivîse.


cost

text: at all costs

audio: En-uk-to cost.ogg

audio: LL-Q1860 (eng)-Nattes à chat-cost.wav

wav_url: https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q1860 (eng)-Nattes à chat-cost.wav

audio: LL-Q1860 (eng)-Wodencafe-cost.wav

audio: LL-Q1860 (eng)-Grendelkhan-cost.wav


cost

text: It costs five euros.


derbekar

glosses: kesên ku bi darbeyên leşkerî hikûmeta sivîl hildiweşînin û dewletê digirin destê xwe

text: Bi îdianameya 80 rûpelan a ku duh li anqerê ji bal dadgeha 12-ê hate qebûl kirin, Li Tirkiyeyê pêvajoya berdadkirina derbekarên 12-ê îlonê vebû. Li gor îdianameyê bûyerên dilêş û bixwîn, hatine plan kirin û ji derbeyê re şert hatine amade kirin. Di heyama derbeyê de, 31 awe işkence li mirovan hatiye kirin, 50 kes hatin îdam kirin û 119 kes jî di îşkenceyan de can da bû. Bi sedhezaran însan ketin zîndanan. Bi dehan di girevÊn biçîtiyê de jiyanên xwe ji dest dan.

ref: Xeberenkurdi.com, 1/2012

forms:
darbekar
darbeker
derbeker

etymology_text: Ji derbe + -kar.


onbaşî

glosses:
serdeste, sercoxe, erîf,
(li Tirkiyê) efserên bi nizmtirîn pileya eskerî

text: Demirtaş li ser daxwiyaniyaserokerkan, ya ku gotibû "ez li dijî perwerdeya bi zimanê kurdî me", bersiva wî dabû û gotibû: "Ma tu kî yî li ser vê meselê diaxivî. Tu generalek bî jî, di nezera me de tu onbaşıyek î.

etymology_text: Ji tirkîonbaşı ji on (deh) + baş (ser) + -ı anku "serokê deh eskeran"

ефрейтор

roman: efrejtor

سرجوخه

roman: sarjuxe

десетар

roman: desetár

капрал

roman: kaprál

υποδεκανέας

roman: ypodekanéas


serdeste

glosses:
onbaşî, sercoxe, erîf,
efserên bi nizmtirîn pileya eskerî

text: Duh di operasyonên ku li derdora Çiyayê Kupelî têne meşandin de pevçûn derket. Di pevçûnê de Çawişê Pispor ê Piyade Mustafa Çîgîloglu, Serdesteyê (Onbaşi) Piyade Muhammet Bînîcî, Serdesteyê Piyade Omer Yaman û Leşkerê Piyade Mustafa Coruk jiyana xwe ji dest da.

ref: Rojaciwanan.com, 5/2006

etymology_text: ser- + deste anku serokê komeke eskeran

سرجوخه

roman: sercûxe

ipa: /sɛɾdɛsˈtɛ/

hyphenation: ser·des·te


şell

text: Li Êlihê dibêjin "Şell". Bi taybetî gava ku 'erd tê cotkirin dertê holê. Havînê ku ev şell hişk dibin, dibîn mîna kevir.

ref: Mehmet Yildiz di koma "Zimanê Kurdî" ya li ser Rûnameyê de, 1/2012

forms: şel

audio: LL-Q36368 (kur)-Mihemed Qers-şell.wav

hyphenation: şell


windows

pos_title: Formeke navdêrê

audio: LL-Q1860 (eng)-Grendelkhan-windows.wav


-iştin

pos: suffix

pos_title: Paşgir

glosses: Paşgireke lêkeran lê ji rehê dema niha dikeve

forms:
-istin
-îştin
-stin
-ştin


-ştin

glosses: Paşgireke lêkeran lê rehê wê yê dema niha dibe -j

forms:
-iştin
-istin
-îştin
-stin


-artin

glosses: Paşgireke lêkeran ku rehê wê yê dema niha dibe "-êr-"


-astin

glosses: Paşgireke lêkeran ku rehê wê yê dema niha dibe "-êz-"


xirmaşe

glosses:
milêb, şene, şeneke, çarguh, pêncguh, çarguhk, pêncguhk,
amûrek wek merran lê devtilî ye ku pê kewş tê tevdan û tê avêtin patozê

text: Li nik me "xirmaşe" yan "xilmaşe" jî heye.

ref: Newzad Hirorî li ser suhbeta Mahmut Ogurlu ya "Em Em Bazîdî/Agirî (Herêma Serhedê) ji vê ra dibêjin 'şene'. Lê hûn çi dibêjin?", di koma "Zimanê Kurdî" ya li ser Rûnameyê de, 1/2012

glosses: şen^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)

forms:
xelmaşe
xermaşe
xilmaşe
خرماشه

вила

roman: víla

вилы

roman: víly

δίκρανο

roman: díkrano

δικράνι

roman: dikráni


şene

glosses:
milêb, dirgan, xirmaşe, çarguh, pêncguh, çarguhk, pêncguhk,
amûrek wek merran lê devtilî ye ku pê kewş tê tevdan û tê avêtin patozê

text: Em Bazîdî/Agirî (Herêma Serhedê) ji vê ra dibêjin 'şene'. Lê hûn çi dibêjin?.

ref: Mahmut Ogurlu di koma "Zimanê Kurdî" ya li ser Rûnameyê de, 1/2012

glosses: şen, şeneke^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)

forms:
şeneke
شهنه

notes:
şene kirin
şenekirin


şen

glosses: şene, şeneke, milhêb, çarguhk, pêncguhk, xirmaşe, xilmaşe

text: Medrekê 'ilmê demîrê şemmeyek wesfa te hatWer ne key 'alem bi şe'nê qedr û miqdarê te bîQest û daxwaza Melê da'im ji can û dil ev e

ref: Melayê Cizîrî, Dîwana Melayê Cizirî, ~1640

forms: -şen

ipa: /ʃɛn/


şen

text: Şen adam.

text: Şen şarkılar.

audio: LL-Q256 (tur)-ToprakM-şen.wav


merxezar

text:
Ev mêwe li kî cihî gehane?
Ev gul di çi gulsenê numane?
Serwêd çicobarekî ne?
Teyrêd çi merxezarekî ne?

ref: Ehmedê Xanî, Mem û Zîn, ~1692

forms: merxezarr

etymology_text: Ji merx + -e- + -zarr.


cobar

glosses: robar, co, herika avê, celal, çemên biçûk, lehî

ref: Ehmedê Xanî: Mem û Zîn, 1695

forms: جۆبار

etymology_text: Ji co + -bar

ipa: /d͡ʒoːˈbɑːɾ/


fatreşk

glosses: pişik^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)

forms:
fatereşk
فاتڕهشک

প্লীহা

roman: pliha

слезка

roman: slezka

脾脏

roman: pízàng

сула

roman: sula

ހުންކޮށި

roman: hun̊koṣi

طحال

roman: TiHāl

փայծաղ

roman: pʻaycaġ

փայծաղն

roman: pʻaycaġn

ელენთა

roman: elenta

तिल्ली

roman: tillī

טחול

roman: tkhol

지라

roman: jira

ფანწალა

roman: panc̣ala

слезенка

roman: slezenka

പ്ലീഹ

roman: plīha

дэлүү

roman: delüü

селезёнка

roman: selezjónka

ม้าม

roman: máam

ప్లీహము

roman: plīhamu

σπλήνα

roman: splína

πεϊσάχι

roman: peïsákhi

ipa: /fɑːtˈɾɛʃk/

audio: LL-Q36368 (kur)-Dildadil-fatreşk.wav

hyphenation: fat·reşk


gulat

glosses:
şaltî, girik, kêsek, gilok, gulolk, telte, kêrsek,
girikên axê

text:
Hevalno, dema em axê dikolin û ax dibe girik girik, em ji wan parçeyên axê yên mezin re dibêjin şaltî. Gelohewe jî ev gotin bihîstiye?
Hogir Hingiv, ji devera Gabarê, bersivê dide:
- şaltî an jî gulat divê bi kulma destî bê girtin, lê heke jê mezintir be mirov nikare jê re bbêje şaltî an gulat

glosses: gumtil^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


telte

glosses:
gumtil, şaltî, girik, kêsek, gilok, gulolk, gulat, kêrsek,
girikên axê

text:
Hevalno, dema em axê dikolin û ax dibe girik girik, em ji wan parçeyên axê yên mezin re dibêjin şaltî. Gelohewe jî ev gotin bihîstiye?
Feratê Dengizî bersivê dide: Kêrsek an jî telte


kêrsek

glosses:
gumtil, şaltî, girik, kêsek, gilok, gulolk, gulat, telte,
girikên axê

text:
Hevalno, dema em axê dikolin û ax dibe girik girik, em ji wan parçeyên axê yên mezin re dibêjin şaltî. Gelohewe jî ev gotin bihîstiye?
Feratê Dengizî bersivê dide: - Kêrsek an jî telte

glosses: teltî^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


replicate

glosses: ferkandin, kopî jê afrandin, libergirtin, rûnivîskirin


ripîreş

text: Di wêtarîbara êvarê de li ser peyarêyeke xumxumî em li hevdu qelibîn û em bi hev re ketin dora otobusê. Wê ez nas kirim, ji çavên wê yên ripîreş çirûskên kêfxweşiyê dipekiyan. Kirasê kenê xwe avêt ser rûyê wê û peyivî

ref: Navê wê Şevîn bû, Receb Dildar, 2012-01-13, kulturname.com

forms:
gipîgewr
hilîheram
ripîrût
sipîsor
sîsspî
zipîzer

etymology_text: Ji ripî- + reş.

ipa: /rɪpiːˈɾɛʃ/

hyphenation: ri·pî·reş


hilîheram

glosses: Ji bo xurtkirina peyvek xwedî wateyek neyînî tê bikaranîn. Maneyên pîs, nebaş dide.

forms:
hilîheramtir (comparative)
herî hilîheram (superlative)
hilîheramtirîn (superlative)
gipîgewr
ripîreş
sipîsor
zipîzer

etymology_text: Ji hilî- + heram.


sipîsor

text: Ji her çavekî wê du lib hêstirên wek tiriyê mezrone yê Newala Bûnisra ji nav dehlên Gurînî û bawerneyiyan ji çavên wê yên belek pêşî xwe bi ser rûyê wê yê masûm-melekî û hinarikên wê yên sipîsor de berdan, dawî her çar dilopên hêstiran yên ku wergeriyan tozeke elmasî û krîstalîze bûn, ketin ser tuşan.

ref: Evîna Vîrtuel a Nefel û Baran, Hasan Kaya, 28-02-2006, netkurd.com

text: Rûyê Kahraman Axayî sipîsor bû. Di pêşbirkeke weha de li paşmayîn, jê re şikandina şanaziyê bû. Ahmetî pê derxist dê niqaşeke bêdawî serî bide, têkilî axaftinê bû.

ref: Kahraman Axayê Rikoyî, Jules Verne, Werger: Ayhan Meretowar, Weşanên Taybet yên Kovara Mehname, 2003, mehname.com

forms:
sipîsortir (comparative)
herî sipîsor (superlative)
sipîsortirîn (superlative)
sipsor
spîsor
gipîgewr
hilîheram
ripîreş
zipîzer

etymology_text: Ji sipî- + sor.


zipîzer

text: Remezan bi boçika hêjîra zipîzer î girover û mezin girtibû, pêşî li xweşikbûna wê nihêrîbû bi dû re jî bi derbekê re heta boçikê xistibû devê xwe, xwaribû.

ref: Mîran Janbar, Qolyeya Cécileê, Weşanxaneya Lîs, 2012, çapa 1em, r. 38, ISBN 9786054497010

text: Dilê wî dikirgupe gup. Ji gupîna dilê wî, sînga wî jî bi lez radibû û dadiket. Weke ko di bin barana zivistanê de mabe û bi tayê ketibe, diricifî. Çavên wî dikira ji serê wî baz bidaya. Ruyê wî zipîzer bûbû.

ref: Îbrahîm Seydo Aydoğan: Reş û Spî, Nefel, 2002

forms:
zipîzertir (comparative)
herî zipîzer (superlative)
zipîzertirîn (superlative)
gipîgewr
hilîheram
ripîreş
sipîsor
sîsspî

etymology_text: Ji zipî- + zer.

ipa: /zɪpiːˈzɛɾ/


gipîgewr

glosses: Gelekî pir gewr, gelekî sipî, wek berfê sipî

forms:
gipîgewrtir (comparative)
herî gipîgewr (superlative)
gipîgewrtirîn (superlative)
hilîheram
ripîreş
sipîsor
sîsspî
zipîzer

etymology_text: Ji gipî- + gewr.


sîsspî

text: Li aliyê din, li nêzî xanî bi xwe, li nav baxçe û nav cinînê, ku bi şitilên xwe ve bi qasî sî hektaran fire bû, li hewayê ne xweş jî hertim xweşik û dilhebîn bû. Sorgul û sosinên ew qas sosret, gulên kamelya, hind laleyên pirr-reng ji yên sîsspî ta yên ripîreş, bi kurtî, ew dewlemendiya gulên li baxçeyê Pesotskiyan, Kovrîn ti caran li ti derek din nedîtibû.

ref: Novêla Keşîşê Reş, Anton Çexov, Werger: Husein Muhammed, Weşanên Han - 44, Berlîn/Îlon-2010

text: Zivistana mîrat roj kurt kiribûn... Evareke direng gihiştin nav bajêrkê Elbakê. Befrê, deşta Elbakê sîsspî kiribû. Di tarîgewirka êvarê da ev deşta bilinde şirîn dibiriqî li bin perda spîye befrê...

ref: Rêvingê Bênav, Rojan H., Kovara Nûdem, Hejmar 10, 1994

forms:
sîsespî
gipîgewr
hilîheram
ripîreş
sipîsor
sîrsahî
zipîzer

etymology_text: Ji sîs- + spî.


sîsespî

text: Esman sîrsahî, tîrên hetavê ji serê baskên berze bilinde Elbakê hewa germ kiribû... Befira sîsespî di bin tîrên hetavê da dibiriqî... Hetav bilind bibû... Roje nîvro nava bajêr ji boşahîya mirovan mişt bibû...

forms:
sîsspî
gipîgewr
hilîheram
ripîreş
sipîsor
sîrsahî
zipîzer

etymology_text: Ji sîse- + spî.


qulîpank

glosses:
teqle, balqazî, teqil, toqlanî, qulopanî, xulopanî,
serê xwe danîn erdê û xwe di ser re qulipandin

forms:
qelibanî
qelibank
qelifînk
qilipank
qilupanî
qilupank
qulipanî
qulupanî
qulupank
qiloz
qilofînk
qilopink

etymology_text: Ji qulipîn - -în + -ank.

معلق

roman: mu'eleq

кульбит

roman: kulibît


tivîrk

glosses:
koter, kebokurk, qumrî, kotir, kotirk,
çûkek ji binemala kevokan e, zêdetir li ser daran hêlîna xwe çêdike, du hêkan dike û kurk dibe û dişibin kevokan

glosses: goyîn, tivirg, fatfatok, fatmok, tiltivîk, fatimok, kevok^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)

forms:
تڤیرك
tivir

туркаука

roman: turkauka

гургулица

roman: gurgulíca

къор-кхокха

roman: q̇or-qoqa

欧斑鸠

roman: ōubānjiū

ترغلة

roman: turghulla

տատրակ

roman: tatrak

грлица

roman: g'rlica

горлица

roman: górlica


kotir

glosses: kevokên kedî yan navmalî, kebokurk, koter

glosses: kevok, qumrî, tivîrk^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)

forms:
koter
koterk
kotirk
kutir
kutirk
کۆتر

etymology_text: Hevreha kurmancî kevok, soranî کۆتر (kotir), farisî کبوتر (kebûter), urdûyî û belûçî کپوت (kepot), hindî कपोत (kepot), hemû ji proto-îranî.

голуб

roman: golub

гълъб

roman: gǎlǎb

ᏬᏱ

roman: woyi

鸽子

roman: gēzǐ

աղավնի

roman: aġavni

کبوتر

roman: kebûter

მტრედი

roman: mṭredi

कबूतर

roman: kabūtar

비둘기

roman: bidulgi

гулаб

roman: gulab

тагтаа

roman: tagtaa

голубь

roman: gólub’

голубица

roman: golubica

голѫбь

roman: golǫbĭ

นกพิราบ

roman: nók pírâap

పావురం

roman: pāvuraṃ

голуб

roman: holoub

טױב

roman: toyb

περιστέρι

roman: peristéri


xêzîn

forms: خێزین


Vîena

pos: name

pos_title: Serenav


gozel

text: Li cem me jî du cûre kew heye, ji bêşa yekê re dibêjin kewê gozel: ev cûreya han ling û nîkil sor e, û di dora stûyan wan de xelekên sor heye. Ên din re jî dibêjin kewêcûre, ev cûr zêde xelekên sor wan de nîne û kes qîmetê nade van. Dibe ku ev be.

ref: Jiyan Alpîranî di koma "Zimanê Kurdî" ya li ser Rûnameyê de, 1/2012

glosses: (di hin stranën folklorî de) spehî, delal, ciwan, xweşik:

forms:
gozeltir (comparative)
herî gozel (superlative)
gozeltirîn (superlative)

etymology_text: Ji tirkî güzel (“delal, spehî, ciwan, xweşik”) yan hê jî rasttir ji tirkiya kevn gözel yan ji azerî gözəl (ku wek گوزل (gûzel) ketiye farisî jî) ji proto-tirkî *közel. Lê herwiha bide ber îbranî גוזל (gozal: teyrên nû-bi-firrê-ketî, teyrên nû hînîfirînê bûne), hevreha aramî (bi metatezê) ܙܘܓܠܐ (zuğella). Herwiha bide ber peyva "nêrî" bi zimanên slavî, bo nimûne rûsî козёл (kozyól), slovakî û slovenî kozel, polonî kozioł. Anku maneya berê dikare "nêr" be, paşî "nêrekew" û taliyê jî "kewên bihagiran" lê ev ihtimal biçûk e.


guhêr

glosses: kotan, cihê çeperkirî / tankirî (lê bêban) bo sewalan

forms: guher

etymology_text: Ji guh + -êr.


şeytanok

glosses:
guhşeytan, hiseynok, balîfê marî, qepûşk,
ajelek hûrik yê laşlîç lê biqalik e
(bi taybetî bi meşa xwe ya hêdî navdar e)

glosses: mîdye, ajelek xwerbar ya avî û biqalik e

text: Em li Çewligê/Bîngolê ji mîdyeyê re dibêjin şeytanok.

glosses: Filmkarton, filmên kartonî, filmên ku wêneyên wan bidest yan bi grafîkê hatine çêkirin.

forms: شهیتانۆک

etymology_text: Ji şeytan + -ok

акамыршша

roman: āḳāmərššā

цӏыӏргъ

roman: c̣əʾrġ

শামুক

roman: xamuk

цӏадал хӏама

roman: c̣adal ḥama

ჰიმო̂

roman: himô

смоўж

roman: smoŭž

сліма́к

roman: slimák

улі́тка

roman: ulítka

শামুক

roman: śamuk

о́хлюв

roman: óhljuv

ပက်ကျိ

roman: pakkyi.

𑄥𑄟𑄪𑄇𑄴

roman: sāmuk

𑄌𑄖𑄴

roman: cat

этмаьӏиг

roman: etmäʿig

ᎡᎶᏆ

roman: eloqua

蝸牛

roman: wo¹ ngau⁴

蝸牛

roman: wōniú, guāniú

牛母牛囝

roman: ngù-mō̤-ngù-giāng

露螺

roman: lō͘-lê

шуй

roman: šuj

حَلَزُونَة

roman: ḥalazūna

حَلَزُون

roman: ḥalazūn

بُوجَغلال

roman: bujaġlal

بزاقة

roman: bazzāʔa

قوقعة

roman: ʔoʔʕa

صبّان

roman: ṣabbān

زلنطح

roman: zalanṭaḥ

بَبُّوش

roman: babbūš

غلالة

roman: ḡlāla

بزّقة

roman: bezzaʔa

ببّوش

roman: bebbūš

խխունջ

roman: xxunǰ

гуйтодов

roman: gujtodov

حلزون

roman: halazun

لیسک

roman: lisak

راب

roman: rāb

ლოკოკინა

roman: loḳoḳina

घोंगा

roman: ghoṅgā

חִלָּזוֹן

roman: ẖilazón

שַׁבְּלוּל

roman: shablúl

митал

roman: mital

ಬಸವನ ಹುಳು

roman: basavana huḷu

ಶಂಬುಕ

roman: śambuka

илбиз

roman: ilbiz

үлүл

roman: ülül

ගොළුබෙලි

roman: goḷubeli

달팽이

roman: dalpaeng-i

와우

roman: wau

ᐊᑲᐦᑿᕀ

roman: akahkway

っとぅんな

roman: ttunna

ຫອຍນ້ຳຈືດ

roman: hǭi nam chư̄t

ფენწო

roman: penc̣o

полжав

roman: polžav

ഒച്ച്

roman: occŭ

गोगलगाय

roman: gogalgāy

لیسک

roman: lisek

گرسکل

roman: gereskel

ფერწო

roman: perc̣o

ლოქორუა

roman: lokorua

んーな

roman: nna

эмгэн хумс

roman: emgen hums

бүрээ хорхой

roman: büree horhoj

ᠡᠮᠡᠭᠡᠨ ᠬᠢᠮᠤᠰᠤ

roman: emegen qimusu

ᠪᠦᠷᠢᠶᠡ ᠬᠣᠷᠣᠬᠠᠢ

roman: büriy-e qoroqai

တု

roman: taoˀ

ちんなん

roman: chinnan

сӕтӕлӕг

roman: sætælæg

قۇلۇلە

roman: qulule

غوابيژه

roman: ǧwābíža

غوابيژی

roman: ǧwābížay

غواګۍ

roman: ǧwāgǝ́y

ұлу

roman: ūlu

शम्बूक

roman: śambūka

ꠢꠣꠝꠥꠇ

roman: hamuk

смолжь

roman: smolžĭ

მჷრღჷჭ

roman: mərɣəč̣

მჷყა̄ნც

roman: məq̇ānc

тӯқумшуллуқ

roman: tüqumšulluq

холазун

roman: xolazun

நத்தை

roman: nattai

నత్త

roman: natta

лайлач

roman: laylaç

ኣረነ

roman: ʾaränä

སྨུག་འབུ

roman: smug 'bu

хап-балык

roman: xap-balık

аьлбиз

roman: älbiz

куалялюльы

roman: kualjaljulʹy

акач-тукач

roman: akać-tukać

биётака

roman: bijotaka

گھونگا

roman: ghõṅgā

ра́влик

roman: rávlyk

слима́к

roman: slymák

ខ្យង

roman: khyɔɔng


hiseynok

glosses: (devoka êzidiyan) Şeytanok (ajelê biqalik).

text: Michael Chyet: Êzîdî dibêjnê "hiseynok", ji ber ku ew newêrin peyiva "şeytan" bi lêv bikin. Li gora dînê wan/ola wan qedexe ye ku wê peyivê bêjin.

ref: di koma "Zimanê Kurdî" ya li ser Rûnameyê de, 1/2012

forms:
hisênok
huseynok
husênok

etymology_text: Ji hiseyn + -ok

ipa: /hɪsɛjˈnoːk/

hyphenation: hi·sey·nok


forvet

text: Bi mebesta ku ji binêtabelleyê xilas bibe, Erganispor hewl dide ku kadroya xwe nû bike. Di navbera sezonê ya zivistanê de Erganispor di kadroya xwe de hinek guhertin çêkir û niha jî pêdiviya wê herî kêm bi sê forvetan heye.

ref: Rudaw.net, 1/2012

forms: forwed

etymology_text: Deyn ji tirkî forvet ji îngilîzî forward (player - lîstikvanêpêşve) ji forward (pêşve, ber bi pêş ve) ji fore- (pêş + -ward (-ve, ber bi ... ve). Forvet bi rêya tirkî ketiye kurdî loma w bûye v (di tirkî de w nîne) û d jî bûye t ji ber ku di tirkî de d nayê dawiya peyvê.

форвард

roman: fórvard


jokey

glosses:
pêşbazên siwariya hespên rewan,
 siwarên ku pêşbaziyê dikin

text: Li Tirkiyeyê, jokey Selim Kaya, ku heta niha serkeftiyê 2 hezar pêşbirkan e, diyar kir ku serokê Kuluba Jokey a Tirkiyeyê (TJK) dixwaze jokeyên kurd jiHîpodruma Veliefendi biavêje.

forms: cokey

etymology_text: Deyn ji îngilîzî jockey li gor bilêvkirina fransî

џокеј

roman: džokej

жокей

roman: žokéj


hîpodrom

glosses: meydana pêşbirka hespan, pêşbaziya siwariyê, saheya pêşbaziya siwariyê

text: Li Tirkiyeyê,jokey Selim Kaya, ku heta niha serkeftiyê 2 hezar pêşbirkan e, diyar kir ku serokê Kuluba Jokey a Tirkiyeyê (TJK) dixwaze jokeyên kurd ji Hîpodruma Veliefendi biavêje.

glosses: xara hespan, pêşbirka hespan, pêşbaziya siwariyê

etymology_text: Ji yûnanî ἱππόδρομος (ἱppódromos) ji ἵππος (hîppos: hesp) + δρόμος (drómos: bez, xar, rev)


hebilîn

glosses: Ji bo benik, têl û ta linavhevketin, lê zîvirîn, asê bûn

text: Bi hizrên ku kişkişîbûn nava serê te re zimanê te li hev hebilîbû.

ref: Nameyek Ji Xwedê Re (Yunus Eroğlu) (r.14

etymology_text: : Etîmolojiya vê peyvê nehatiye nivîsîn. Eger tu bi rastî bizanî, kerem bike bişkoka "biguhêre" ya di ser van gotinan re bitikîne û etîmolojiya vê peyvê binivîse. Çavkaniyên ku te ew etîmolojî jê girtiye jî binivîse.

ipa: /hɛbɪˈliːn/

hyphenation: he·bi·lîn


şepelor

glosses: di laş de wermahiya fireh, gulover û mor ku bi derbê, bi lêdanê çê bûye


liqat

glosses: berhevdana bermahiyên berhemên çandî yên wek genim, ceh, garis û hwd.

text: Çîroka me çû liqatê rehmet li dê û bavê cimatê.

ipa: /lɪˈqɑːt/

hyphenation: li·qat


hîledar

forms:
hîledartir (comparative)
herî hîledar (superlative)
hîledartirîn (superlative)

etymology_text: Ji hîle + -dar


nexweşokî

glosses: hîledar, kesê/a ku kêmhêz e û tim nexweş dikeve


neti

pos: num

pos_title: Hejmar


neti

glosses: vala, tal, têkoşînek vala û ne hewce, ne-ti-tişt

glosses: netê, tu netê dixebitî. Ev axaftin netê ye


title: l’

redirect: l'


lundo

wav_url: https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q143 (epo)-Robin van der Vliet-lundo.wav

audio: LL-Q143 (epo)-Lepticed7-lundo.wav


pilûs

glosses: Hêza navxweyî ya ji mijarên ewlehîya hundurîn berpirsiyar


mehtav

etymology_text: Ji farisî مهتاب (mehtab) ji مه (meh, “heyv”) + تاب (tab, “tav”).

ipa: /mɛhˈtɑːv/

hyphenation: meh·tav


destevîl

glosses: Kesê/a di gotina xwe de ji dil rastgo be

forms:
destevîltir (comparative)
herî destevîl (superlative)
destevîltirîn (superlative)


bestseller

glosses: berhemên ku pirr tên firotin (bi taybetî pirtûk)

text: Kitêba Ehmedê Xanî "Mem û Zîn" li Kurdistanê û Tirkiyeyê bû bestseller.

forms:
bestsellertir (comparative)
herî bestseller (superlative)
bestsellertirîn (superlative)

etymology_text: Deyn ji îngilîzî bestseller: ji best (baştirîn, herî baş) + seller (-firoş, firoşkar)


twitter

glosses: mîkroblog, blogên kurt, peyamên kurt li ser Internetê

text: Serokê Fransayê Nicolas Sarkozy duhî di malpera “wîtikandinê” yanî di twitterê de hesabek bi navê xwe vekir û piştî du seetan 20 000 têbînî di hesabê wî de hatin nivîsandin. Di rojekê de jî 35 000 kesan da dûv twittera Nicolas Sarkozy.

ref: Nefel.com, 2/2012

forms:
twit
twît
twîtter

etymology_text: Deyn ji îngilîzî twitter ji navê malpera twitter.com ji dengêçûkan yê wek "çîp-çîpê".

ipa: /twɪtˈtɛɾ/

hyphenation: twit·ter


twitter

glosses: pirbêjî, lerz, strîn, keniyek nivnixaftî


şivik

glosses: şivist, şivtan, şivên zirav û nazik, terrik, darik, gilç, hûrik, êzing, pej, hejik, çeq, çeqik, çiqil, çiqilk

text: ...û wî xwest ku biçe û çiyayên bilind bibîne, dengêdareçaman û sûlavan bibihîze, şikeftan kifşe bike, û li şûna şivikekê şûrekî bide destê xwe.

ref: J.R.R. Tolkien (wergêr Samî Hêzil), Hobbit, Cervantes, 2023, çapa 1em, r. 24, ISBN 9786257724838

glosses: tirrik, şiv^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)

forms:
شڤك
şivk

etymology_text: Ji şiv + -ik.

notes:
şivik kirin
şivikkirin
şivikkirî


ayem

glosses: mirov, meriv, insan, adem, ademîzad, xelk

forms: eyam

etymology_text: Adem


kemere

glosses: tezeng, rîxa hişkbûyî ya ku bo şewitandinê tê bikaranîn

text: Li ba me şiv, şivik:darikê zirav--ço:darikê hinekî din stûr.--êzing:darikê ji bo şewatê.---hêj, hêjik:darek piçûke, gulîyên wê hişkin çalı(tirkî)--hûrik:êzingên hûr kirî, yên hatine birîn. sap:ev darikê ku ji frêzan, ji gênim û cê dimîne re tê gotin.---kemere:tezeng, rêxa hişk bûyî--- qal û qirş:giya û darikên hişk an tevî hev.pûş:giyayê hişk û rengî xwe spî re tê gotin---çirpî:darikê ziravtir, qirbaç,. . gotinek:destên min ê weka hêjin.(ellerim hêj gibi sert)

ref: kesekî bi bernavê "Gundê Qaşan" ji Anatoliya Navîn di koma "Zimanê Kurdî" ya li ser Rûnameyê de, 2/2012


kemere

audio: LL-Q10199 (zza)-Mirzali-kemere.wav


tezeng

glosses: kemere, rîxa hişkbûyî ya ku bo şewitandinê tê bikaranîn


fisegur

glosses: kivark, hacîlok, karok, domelan, gigkorik

etymology_text: Ji fis + -e- + gur.

дождевик

roman: doždevik

гриб

roman: grib


tîftolok

glosses: perwane, pinpinî, pirik, melmelok, têr, nîfrok^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


pirrpirrîk

glosses: Ji bo guhertoya rastnivîsî binêre pirpirîk.


nîfrok

glosses: perwane, pinpinî, pirik, tîftolok, melmelok, têr^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)

forms: nîvrok


melmelok

glosses: perwane, pinpinî, pirik, tîftolok, têr, nîfrok^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


qatix

forms: qatiq

etymology_text: Etîmolojî ya vê peyvê nayê zanîn, eger ji tirkî di ku ji peyva katık be lê ji ber ku di kurmanciya Xorasanê û li Qersê de tê bikaranîn, ihtimal e ku ji tirkmeniya Tirkmenistanê yan jî ji azerî be.

ipa: /qɑːˈtɪx/

audio: LL-Q36368 (kur)-Mihemed Qers-qatix.wav

hyphenation: qa·tix


mend

glosses: jaj, siyabo, giyayek e ku têkilî nav penîrê hûrkirî tê kirin û jajî jê tê çêkirin

forms: -mend


mend

glosses: pate kirin, veçinîn, çak kirin, rast kirin

audio: LL-Q1860 (eng)-Vealhurl-mend.wav

audio: LL-Q1860 (eng)-Wodencafe-mend.wav


fekirîn

ipa: /fɛkɪˈɾiːn/

audio: LL-Q36163 (kmr)-Ebulfîda-fekirîn.wav

hyphenation: fe·ki·rîn


xwang

text: Xwanga min, tu ji kurê xwe xirabtir; kurê te ji te tofantir.

ref: Mihemed Şarman, Pirça Winda, Avesta, 2016, çapa 2em, r. 49, ISBN 978-605-5585-41-9

forms: xweng

ipa: /xʷɑːnɡ/


zindîn

glosses: lê nerîn, fekirin, berê xwe danê, seh kirin, temaşe kirin

text: Dilgeş Dilsoz Li nik me, binêre, berê xwe bidê ye. Li navenda Culemêrgê, zindeyê, bizindê,fukê, fekê, (dibe ku fe ke ya Cizîr û Şirnexkî be) jî tê bikaranîn. Bi taybetî li Geverê Zindeyê, bizindê... gelekî aktîf e. Li Çelê, berê xwe bidê, binêre, nav Pinyanişiyan jî Birrêne... têne gotin.

ref: Koma "Zimanê Kurdî" li ser Rûnameyê, 2/2012

forms:
zindeyîn
zindî
zinandin


adek

glosses: Hêsinê yan darikê zirav û dirêj bi taybetî bo goşt bêt bi ser ve kirin û pê bêt wergerrandin di dema biraştinê de.

forms:
ade
adode
bistik

etymology_text: Ji ad + -ek.

سيخ

roman: sîx

꼬치

roman: kkochi

вертел

roman: vertel

σούβλα

roman: soúvla

ipa: /ɑːˈdɛk/

hyphenation: a·dek


zegir

glosses:
bist, xişt, şîş, şîşik, pîjik, bistik, sîx, adek,
asinê yan darikê zirav û dirêj
(bi taybetî bo goşt bêt bi ser ve kirin û pê bêt wergerrandin di dema biraştinê de)

forms:
zegr
zecir


belgefilm

glosses: filmê dokûmentî, filmên ku rastiyê nîşan didin, ne filmên xeyalî

text: Piştî ku Hewlêr ji bo pêşbirkêya paytexta geştyarî ya Erebî hat namzetkirin, biryare belgefilmek li ser Hewlêrê bê amadekirin. Rêveberê Ragihandina Parêzgeha Hewlêrê Hemze Hamid ji Rûdawê re got: “Filma li ser Hewlêrê tê amadekirin, filmekî dokumenteriye û wê taybet li ser çand, rûyê şaristanî, geştyarî, karîn û hebûna Hewlêr a ji bo paytexta geştyarî be. Biryare piştî hat amadekirin, dawiya meha adara bê pêşkêşî lijneya taybet a geştyarî ya Erebî bê kirin.” Hamid bilêv kir ku amadekariyên wê filmê ji aliyê cîgirê parêzgarê Hewlêrê ve serpereştiya wê tê kirin.

ref: Rudaw.net, 2/2012

forms:
belgefilim
belfefîlim
belgefîlîm
belgefîlm

etymology_text: Ji belge + film.

ipa: /bɛlɡɛˈfɪlm/

hyphenation: bel·ge·film


misafir

text: Di vê bername de ‘alim û nivîskar û rewşenbîr hatin civandin. Bername bi xwendina Qurana Pîroz hate vekirin. Seyda Mela Orhan Kalkan bi dengê xweyê şîrîn Quran mîna ji hîrayê hate xwar tîlawet kir. Piştî xwendina Qurana Pîroz, nivîskarê kovara “Banga Heq Kelhaamed Parêzer Necat Özdemir” derheqê armanca bernameya Melayê Cizîrî de axaftinek kurt kir. Parêzer Necat Özdemir serê bernamê de behsa Melayê Cizîrî û ‘eşqa Seyda kir û misafirên xwe yên ‘ezîz bi me da naskirin. Ku yek ji wan misafira ji “Kurdistana Başur” “Mamoste Abdullah Dihokî” bî. Ji me re behsa Melayê Cizîrî û ‘alimên Kurdîstanê kir. Yek ji wan misafira Seyda Mela ‘Ebdullahê Dêrgulî bî… Wan jî ji me re behsa Seyyîd Qedrî û Dîwana wî kir. Yek ji wan misafira jî nivîskarê Banga Heq Mela Mahmud Tibyatî bî. Ewî jî ji me re behsa Şêx Seyda û malbata wî kir. Xweda ji wan razî be...

ref: Bangaheq.net, 10/2011

forms:
musafir
مسافر

etymology_text: Ji erebî مُسافِر (musāfir), hevreha sefer bi pêşgirami- / mu-.


misafir

audio: LL-Q256 (tur)-ToprakM-misafir.wav


sewtîn

etymology_text: Ihtimal e ku ji zeft

ipa: /sɛwˈtiːn/

hyphenation: sew·tîn


sewtîn

glosses: Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.


anê

pos: adv

pos_title: Hoker

etymology_text: Ji tirkî anne + kurdî -ê (paşgiragazîkirinê)


loş

text: Loş pehtin.

forms:
lawşe
lûş

etymology_text: Nayê zanîn bide ber soranî لەواشە (lewaşe), zazakî levaş, ermenî լավաշ (lavaš), farisî لواش (lavâš), talişî ləvoş, gurcî ლავაში (lavaši), siryaniya klasîk ܠܝܫܐ (layšā, “lodeke hevîr”), akadî 𒇷𒄿𒋙 (/līšu/, “hevîr”), îbraniya kevn לַיִשׁ (láyiš, “hevîr”).

ܠܘܫܐ

roman: lāwāšā

لاواش

roman: lāvāsh

ләүәш

roman: läwäš

лава́ш

roman: laváš

لَافَاش

roman: lavaš

لَافَاش

roman: lafāš

لواش

roman: lavâš

ლავაში

roman: lavaši

лаваш

roman: lavaş

라바슈

roman: rabasyu

лаваш

roman: lawaş

лавош

roman: lavoš

ләвәш

roman: läwäş

ipa: /loːʃ/

hyphenation: loş


olat

text: Devera me re dibêjin "Olatê Hevedan" û ev dever dikeve navbêra Entab û Semsûrê... Rast e, divê Welatê Hevêdan be, lê li hêla me peyva welat xirab bûye û wekî "olat" maye. Loma jî em jê re dibêjin Olatê Hevedan'.

ref: Robîn Reşvan di koma "Zimanê Kurdî" ya li ser Rûnameyê de, 2/2012

forms: olan

ipa: /oːˈlɑːt/

hyphenation: o·lat


paşbazarr

glosses: Ji bo guhertoya rastnivîsî binêre paşbazar.


Elbistan

glosses: bajarek e li parêzgeha Mereşê li Bakurê Kurdistanê

forms:
Albistan
Olbistan
Olbiston


Mereş

glosses: bajarek e li parêzgehek e li Bakurê Kurdistanê


biyet

glosses:
guhdarî, dilsozî, sedeqet, îtaet, taet, nokerî, xulamî, bindestî, jêrdestî,
pejirandina emirê kesekî li ser xwe,
kesek yan hêzek wek serok û serwerên xwe

text: [neviyê Şêx Seîd] Abdulillah Firat: Mistefa Kemal li ser Şêx Seîd efendî bîatê ferz dike. Mistefa Kemal dibêje “Eger hûn ji min re bîat bikin, ez ê li vir hikûmetekê çêbikim”. Şêx Seîd efendî dibêje ev yek xelet e. Niha xanedana Alî Osmanan heye, em di muqabilê wan de nikarin tiştekî qise bikin. Ji Ataturk re dibêje eger armanca te têkoşîn be, tu xelkê Selanîkê yî, Stenbol di bin dagirkeriyê de ye, here Stenbolê rizgar bike. Em Kurd jixwe li vir têra xwe hene, em dikarin xwe rizgar bikin. Hemû şêx û girgirên Kurdan li hemberî Mistefa Kemal bîat dikin, lê Şêx Seîd li ber Mistefa Kemal bîat nake.'*

forms:
beyet
beyat
biyat
bey'et
biet
bîat
bîet
biyat

etymology_text: Ji erebî بيعة (bey'e[t])

вярност

roman: vjarnost

преданост

roman: predanost

лоялност

roman: lojalnost

верность

roman: vernostʹ

преданность

roman: predannostʹ

ipa: /bɪˈjɛt/


birmîz

glosses:
kelmîz, şeto, şetê, bixwevemîz,
 zaroka/ê ku di dema xewê de bi xwe ve dimîze

forms:
birmîztir (comparative)
herî birmîz (superlative)
birmîztirîn (superlative)
bermîz

etymology_text: Ji bir- + mîz.


nobanê

glosses: nobetanê, doranê, noranê, bi dorê, bi dorgiriyê, li pey hev

etymology_text: Ji nobet + -anê.


kevnik

glosses:
kevnûnû, kevnenû, destê duyem,
 tiştên ku hatine bikaranîn û cara duyem tên frotin.

forms: kevînk

etymology_text: kevn + -ik anku piçekêkevn

第二手

roman: dì'èrshǒu

ნახმარი

roman: naxmari

половен

roman: póloven

половна

roman: pólovna

половно

roman: pólovno

подержанный

roman: podéržannyj

б/у

roman: be-ú


kevnik

glosses: pîstê serê ya diwerî û tûkil dide. pîstê serê ya mirî.


kevnik

text:
Fatima bi vê çîrokê dilê me bi xwe dișewitand û hêstirên xwe bi kevnika xwe paqij dikr ta ku dihișt hêstrên dêya min jî bêne xwarê û her dem gotinek digot:
 “ Erê dunya pûç e, petal e û fena ye ji ti kesî re nemaye “.

ref: Şar, Jin jî xebatkar e https://web.archive.org/http://shar-magazine.com/wp-content/uploads/2018/06/kurdi_2.pdf arşîv, Nerîn, 2015, r. 24

text: Pêşî kevnikeke fireh, li ser jî sifreya hesin hatibû danîn. Li ser sifreyê, hangava kevçî hatibûn belavkirin.

ref: Mîran Janbar, Qolyeya Cécileê, Weşanxaneya Lîs, 2012, çapa 1em, r. 122, ISBN 9786054497010

forms: kebnik


kevnûnû

glosses:
kevnik, kevnenû, destê duyem,
 tiştên ku hatine bikaranîn û cara duyem tên fortin

forms:
kevinûnû
kevn-û-nû
kevn û nû

etymology_text: kevn + -û- + nû anku hem kevn e (hatiye bikaranîn) û hem jî nû ye (dikare hê jî were bikaranîn)


sag

forms:
sak
zag
zak

etymology_text: Têkildarî zan, zayîn, sava


sag

audio: LL-Q1860 (eng)-Mélange a trois-sag.wav

wav_url: https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q1860 (eng)-Mélange a trois-sag.wav

audio: LL-Q1860 (eng)-Wodencafe-sag.wav


sag

audio: LL-Q9043 (nor)-Telaneo-sag.wav


gedek

glosses: Golika medekê (gamêş) a di navbera 1 heta 4 salî.

etymology_text: : Etîmolojiya vê peyvê nehatiye nivîsîn. Eger tu bi rastî bizanî, kerem bike bişkoka "biguhêre" ya di ser van gotinan re bitikîne û etîmolojiya vê peyvê binivîse. Çavkaniyên ku te ew etîmolojî jê girtiye jî binivîse.

word: (golika medekê(gamêşa) ya hê nû hatiye dinê.(″k″ nerm tê xwendin))

ipa: /ɡɛˈdɛk/

audio: LL-Q36368 (kur)-Mihemed Qers-gedek.wav

hyphenation: ge·dek


sosîn

glosses: sosik, kêzika hecê, kêzika xalo, kêzxatûn, solik, horhorîk, kêza deqdeqî, hechecok, sûsnîmûsnî^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)

forms: sosin


sosik

glosses: kêzxatûn, sosîn, kêzika hecê, kêzika xalo, solik, horhorîk, kêza deqdeqî, hechecok, sûsnîmûsnî^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


kêzika hecê

glosses: sosîn, sosik, kêzika xalo, kêzxatûn, solik, horhorîk, kêza deqdeqî, hechecok, sûsnîmûsnî^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)

forms:
kêza hecê
kêzka hecê


kêzika xalo

glosses: sosîn, sosik, kêzika hecê, kêzxatûn, solik, horhorîk, kêza deqdeqî, hechecok, sûsnîmûsnî^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)

forms:
kêza xalo
kêza xaloyî
kêzka xalo
kêzika xaloyî
kêzka xaloyî

etymology_text: Ji kêzika + xalo.


horhorîk

glosses: kêzxatûn, sosîn, sosik, kêzika hecê, kêzika xalo, solik, kêza deqdeqî, hechecok, sûsnîmûsnî^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)

forms: hûrhûrî


kêza deqdeqî

glosses: kêzxatûn, sosîn, sosik, kêzika hecê, kêzika xalo, solik, horhorîk, hechecok, sûsnîmûsnî^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)

forms:
kêzika deqdeqî
kêzka deqdeqî


hechecok

glosses: kêzxatûn, sosîn, sosik, kêzika hecê, kêzika xalo, solik, horhorîk, kêza deqdeqî, sûsnîmûsnî^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)

forms: hechecîk


sûsnîmûsnî

glosses: kêzxatûn, sosîn, sosik, kêzika hecê, kêzika xalo, solik, horhorîk, kêza deqdeqî, hechecok^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


kirêvok

text: corek dîtir jî heye, em dibêjine wan "kirêvok". Ew jî rengzer û ji vê ya ku dibêjinêmoz an zirkêtk ê biçûktir e,... ziravtir e.

ref: Kirmanc Çalî di koma "Zimanê Kurdî" ya li ser Rûnameyê de, 2/2012


mezrûk

text: Li Elazîzê dibêjin "mezrûk" (merzûk).

forms:
merzûk
mezrik


dendî

text: Hinek din hene ku [jimozan mezintir in, rengê wan jî piçek sor e. Em ji wan re dibêjin "dunde/dundî".

ref: Mehdî Jafarzadeh di koma "Zimanê Kurdî" ya li ser Rûnameyê, 3/2012

forms:
dunde
dundî


şandelîk

text: Mêrdîn: Ji vanên zere re em dibêjin "şandelîk", ji yên sore re em "moz" dibêjin...

ref: Osman Mehmed di koma "Zimanê Kurdî" ya li ser Rûnameyê de, 3/2012


koşkar

glosses: çêkerê solan anku pêlavan, tamîrkerê/a pêlavan anku solan

glosses:
hespê bûkê, kerqebîlk, hespê fatma nebî, kuliyê fatmayê, hespê nebî, hespê xwedê, fatma xanim, kerikê fatma nebiya, hespê pêxember, hespê pîrî, hespê nebî, fatfatok, hespê Îmam Elî, hespê Hemzeyê Pehlewan, kulîhespk,
hin cûnên kuliyan in ku destên xwe wek yên duakeran digirin loma bi gelek devokan navekî dînî lê hatiye kirin

etymology_text: koş (pêlav, sol, bide ber kewş anku kalik ya soranî) + -kar

шаве́ц

roman: šavjéc

чабата́р

roman: čabatár

чабата́рка

roman: čabatárka

обуща́р

roman: obuštár

обуща́рка

roman: obuštárka

鞋匠

roman: xiéjiàng

إِسْكَاف

roman: ʾiskāf

إِسْكَافِيّ

roman: ʾiskāfiyy

سَكَّاف

roman: sakkāf

حَذّاء

roman: ḥaḏḏāʾ

خَفَّاف

roman: ḵaffāf

خراز

roman: ḵarrāz

طراف

roman: ṭarrāf

կոշկակար

roman: koškakar

кемстыця

roman: kemstycja

کفشگر

roman: kafšgar

کفش دوز

roman: kafš duz

کفاش

roman: kaffâš

بوت دوز

roman: but dôz

მეწაღე

roman: mec̣aɣe

ფეხსაცმლის მკერავი

roman: pexsacmlis mḳeravi

მეჩექმე

roman: mečekme

ხარაზი

roman: xarazi

मोची

roman: mocī

סַנדְלָר

roman: sandelár

өтүкчү

roman: ötükçü

제화공

roman: jehwagong

신발 제조자

roman: sinbal jejoja

ຊ່າງເຮັດເກີບ

roman: sāng het kœ̄p

чевлар

roman: čevlar

чевларка

roman: čevlarka

кондураџија

roman: konduradžija

موزدۇز

roman: mozduz

بزونکی

roman: bozunkay

بوټ دوز

roman: buṭ doz

موچي

roman: moči

څميار

roman: śamyār

کوښار

roman: kawx̌ār

څپښی

roman: śaрǝx̌ay

етікші

roman: etıkşı

сапо́жник

roman: sapóžnik

сапо́жница

roman: sapóžnica

башма́чник

roman: bašmáčnik

башма́чница

roman: bašmáčnica

обувщи́к

roman: obuvščík

обувщи́ца

roman: obuvščíca

мӯзадӯз

roman: müzadüz

кафшдӯз

roman: kafšdüz

маҳсидӯз

roman: mahsidüz

చర్మకారుడు

roman: carmakāruḍu

итекче

roman: itekçe

جُفْت ساز

roman: juft sāz

швець

roman: švecʹ

чобота́р

roman: čobotár

чобота́рка

roman: čobotárka

ជាងកាត់ស្បែកជើង

roman: ciəngkatsbaekcəəng

שוסטער

roman: shuster

παπουτσής

roman: papoutsís

υποδηματοποιός

roman: ypodimatopoiós

τσαγκάρης

roman: tsagkáris

σκυτεύς

roman: skuteús

πίσυγγος

roman: písungos

багамо́л

roman: bahamól

богомо́лка

roman: bogomólka

хузы

roman: huzɨ

螳螂

roman: tángláng

刀螂

roman: dāolang

فَرَس اَلنَّبِيّ

roman: faras an-nabiyy

աղոթարար

roman: aġotʻarar

հարցուկ

roman: harcʻuk

آخوندک

roman: âxundak

גְּמַל שְׁלֹמֹה

roman: gamál shlomó

사마귀

roman: samagwi

당랑

roman: dangnang

ແມງມ້າ

roman: mǣng mā

богомолка

roman: bogomolka

богомо́л

roman: bogomól

богомо́л

roman: bohomól

កណ្ដូបសេះ

roman: kɑndoop seh

αλογάκι της Παναγίας

roman: alogáki tis Panagías

ipa: /koːʃˈkɑːɾ/

hyphenation: koş·kar


hespê fatma nebî

ipa: /hɛsˈpeː fɑːtˈmɑː nɛˈbiː/

hyphenation: hes·pê fat·ma ne·bî


kakûl

forms: kakil

etymology_text: hevrehakalikê (2) ye, bi metatezê bûye kakil, paşî kakûl


nivîstin

forms: nivistin

ipa: /nɪviːsˈtɪn/

hyphenation: ni·vîs·tin


nivîstin

glosses: Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.


pirêz

glosses: zeviya dirûyî / dirûtî lê ne dîsa kolandî

forms:
perêz
perêze
pirêze
ferêz
ferêze
firêz
firêze
parêz
parîz

etymology_text: hevrehaparîz (baxçe), bide ber avestayî "peyrideêze" (baxçe, gulistan, bihişt) ji "peyri-" (dor, dorber, dorûber, dewrûdor) + "deêze" (dîwar) anku "cihê dîwarkirî, cihê ku dîwarek yan sûrek li dor hatiye avakirin daku wê biparêze) ku serekaniya peyva îngilîzî paradise (biheşt) û ya gelek zimanên din jî yên ewropî yên bi eynî maneyê ye.


dîkê şevê

glosses:
kesê ku bi şev xewa wî nayê,
kesê ku bi şev şiyar dimîne

text: Dîkê şevê li ba me bi wateya yê ku ranaze, yê ku diçe û tê tê bikaranîn.

ref: Oktay Mastfiroş di koma "Zimanê Kurdî" ya li ser Rûnameyê de, 3/2012

forms: dîkilê şevê

etymology_text: Ji dîkê + şevê.


filmkarton

glosses: filmên kartonî, filmên ku wêneyên wan bi destan yan jî bi grafîkê hatine çêkirin û ne rast in

forms:
film karton
karton

etymology_text: film + karton ji ber ku berê wêneyên wan li ser kartonan dihatin çêkirin


heba

etymology_text:
Ji erebî هباء (habāˀ, “xubara ku di hewayê de difire”).
;Çavkanî:
* Sevan NİŞANYAN, Heba https://web.archive.org/https://www.nisanyansozluk.com/?k=heba&lnk=1 arşîv, nisanyansozluk.com

hyphenation: he·ba


nerme

glosses: Çîtê mirov pirça anku porê xwe diniximînin (bi taybetî jin).

forms: nerm

шамија

roman: šámija

марама

roman: márama


şelpe

glosses: Çîtê mirov pirça anku porê xwe pê diniximînin (bi taybetî jin).

glosses: şarpe^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)

forms:
şelbe
şerpe


çarok

forms: çarik


dolbend

forms:
tolbend
tulbend

ipa: /doːlˈbɛnd/


hubirî

forms:
hibirî
hibrî
hubrî


yazme

forms:
yazma
yezma
yezme

etymology_text: Ji tirkî yazma.


fas

forms: tayêt

ipa: /fɑːs/


tera

glosses: tara bûn: tehisîn, hilisîn, şemitîn, bêhemdî xwe li ser erdê xuşîn û ketin

text: Em li Êlihê "terabûn" bikartînin û gelek berbelav e. "Ez tera bûm, û li 'erdê ketim. Vêga dest û piyê min hemû diêşin." "Trimbêl tera bû û kesên ku tê de bûn, hemû mirin."

ref: Mehmet Yildiz di koma "Zimanê Kurdî" ya li ser Rûnameyê, 3/2012

forms:
teratir (comparative)
herî tera (superlative)
teratirîn (superlative)
tara

notes:
tera bûn
tera kirin
terabûn
terakirin
terabûyî
terakirî


kelle

glosses: derbeya bi serî, lêdana bi serî (bi taybetî li goga futbolê)

forms:
kele
kel

etymology_text: Bi metatezê ji *kelçe (piçekê kel anku serrût) ji kel + -çe, ji proto-hindûewropî *gal- (hilû, rût, bêmû, kel, keçel), hevrehên kurmancî kel, kele, kelle, kulox, hilû, farisî کل (kel), كله (kelle), latînî calvus (> fransî chauve), rusî голый (goliy: rût), îngilîzî callow, almanî kahl, holendî kaal, çekî û holý, slovenî gol, polonî goły...


kelle

text: Peynir kellesi.

text: Şekerin kellesi.

text: Buğday kellesi


çêjîn

glosses:
tamijîn, tam, hesta bi zimanî têt sehkirin
(wek şîrînî, talî, tûjî, sûrî, bêxwêtî û tirşî)

text:
Şerbetî xewf we recay exyar we yar
tirş we şêrîn, hem deçêjim hem dexom

ref: Helbesta Nalî

ipa: /t͡ʃeːˈʒiːn/

hyphenation: çê·jîn


çêjîn

ipa: /t͡ʃeːˈʒiːn/


çêjîn

ipa: /t͡ʃeːˈʒiːn/


tamijîn

glosses:
çêjîn, tamkirin, hesta bi zimanî têt sehkirin
(wek şîrînî, talî, tûjî, sûrî, bêxwêtî û tirşî)

glosses: bitehm bûn, tamxweş bûn, çêjxweş ketin, guherîn ber bi bitehmbûnê ve.

forms: تامژین

ipa: /tɑːmɪˈʒiːn/

hyphenation: ta·mi·jîn


tamijîn

ipa: /tɑːmɪˈʒiːn/


xerifî

glosses: Kalpîrên ku gelek ji bîr dikin û hinekî ne biaqil in


ferx

text: Pîrê şear e di şi'rê we Melê şalifiroşTu nişan min mede Ferxî ko li nik min bûye ferx

ref: Melayê Cizîrî, Dîwana Melayê Cizirî, ~1640

forms:
ferxik
fêrik
fêrk
fexr
ferq

etymology_text: Ji erebî [Peyv?].

hyphenation: ferx


bihalekî

forms:
bihalekê
bihalkê
bihalkî

etymology_text: bi- + hal (rewş) + -ek + -î


mihû

text: li Cizîrê peyva mihû heye ku ez hê jî nizanim tê çi wateyê.. Ji bo nimûne Mihû nizane mihûyê kengî bimire.. Helwesta kesên faşîst mihû ji dîn û îman derdixe.. carinan di wateya em û hûn'ê de dihê bikar anîn Û carinan jî di wateya 'insanî de...

ref: Kesek bi bernavê Pezkûviyê Cûdî di koma "Zimanê Kurdî" ya li ser Rûnameyê de, 3/2012

forms: Miho

etymology_text:
Ji mirov bi guhartina dengê R bi H. Ev diyarde [=fenomen] (ku li Hekkariyan jî heye, ez şaş nebim) di zimanên din da jî heye, wek Portugalîya Brazîl'ê, wek mînak.
;Çavkanî:
* Michael Chyet, koma "Zimanê Kurdî" ya li ser Rûnameyê de, 3/2012


mezirge

glosses: destgorka ku pê hevîrê pehnkirî li dîwarê tenûrê tê dan û piştî biraştinê pê jê tê deranîn


destgork

glosses:
lepik, destik,
cilên ku mirov pê dest û tilên xwe ji sarmayê yan jî ji pîsbûnê diparêze

forms:
desgork
dezgork

etymology_text: dest + gore + -k anku "goreyêndestan"

ipa: /dɛstˈɡoːɾk/


xwanik

glosses: depê pehn û gilovirr yê ku nan bi tîrokê li ser tê belavkirin berî ku bikeve ser sêlê yan jî di tenûrê de

forms:
خوانک
xanik
xank
xwank


heftûheşt

glosses: gengeşe, qerqeşe, nîqaş, dubendî, hevrikî, ne hevbîrî

forms:
heft û heşt
heft-û-heşt
heft-heşt
yekûdu


şobik

glosses:
tîrok, nabûnk,
alava girikên hevîrî pê tên pankirin berî ku bên patin

forms:
şopik
şovik
kefçik
mifsik
moçik

գրտնակ

roman: grtnak

скалка

roman: skálka

ipa: /ʃoːˈbɪk/

hyphenation: şo·bik


qerwaş

glosses: Kesa bindest, kesa di xizmeta kesekî/ê din de dixebite.

text: Pişta min diêşe, sibê heya êvarê karên mala me li ser pişta xulam, qerwaşan bûne.

ref: Mihemed Şarman, Pirça Winda, Avesta, 2016, çapa 2em, r. 6, ISBN 978-605-5585-41-9

text: Çîroka romanê li ser wê yekê ye ku, zilamek tê gundekî û malekê kirê dike, piştî hin buyerên ku tên serê wî, ji qerwaşa malê daxwaz dike ku qala serpêhatiya malbatê bike.

ref: İnan Eroğlu, Giyabanok https://web.archive.org/http://berbend.blogspot.com/2016/12/giyabanok.html arşîv, berbend.blogspot.com, 21.12.2016

text: Modela qerwaşa di bin xizmeta malbatekê de li hin herêmên cîhanê, bi taybetî li welatên Kendavê û Asyayê hebûna xwe weke berê didomîne.

ref: François-Xavier Devetter, François Horn (wergêr Simko Destan, Luqman Guldivê), Laneta Melkesê https://web.archive.org/https://diplo-kurdi.com/ku/laneta-melkese arşîv, diplo-kurdi.com

forms:
قەرواش
qewraş

etymology_text: Belkî hevreha piregaş (xidam, carî) ya sogdî. Berevajî ku Chyet dide diyarkirin, "qerwaş" ne ji karavaş ya tirkî ye yan û "karavaş" bi xwe jî ne ji kara (reş) e. Binere: Nişanyan.

ipa: /qɛɾˈwɑːʃ/


lewend

glosses: Di serdema osmaniyan de, eskerê hêzên deryayî.


hemete

glosses: parastin, sitirandin, hefz, himmet, himayet

text: li ba we jî peyva 'hemete' tê bikaranîn? 'Hemete' tê wateya 'parastinê'. Mînak: Xwedê te hemete bike. Xwe ji kes ên wiha hemete bike. Herêm: Serhed/Agirî/Bazîd

ref: Mahmut Oğurlu di koma "Zimanê Kurdî" ya li ser Rûnameyê de, 3/2012

glosses: parêzvanî, parêzkarî, pasevanî, nobedarî, çavdêrî^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)

etymology_text: Divê ji erebî [Peyv?] be

hyphenation: he·me·te


himayet

glosses: parastin, sitirandin, hefz, hemete, himmet, parêzvanî, parêzkarî, pasevanî, nobedarî, çavdêrî

forms:
hîmayet
ḧimayet
ḧîmayet

ipa: /hɪmɑːˈjɛt/


title: Xerifî

redirect: xerifî


bindav

glosses:
Jêrzevî, binzevî, jêrzemîn,
qatê nizmtir ji seviyeya erdê.

forms:
بنداڤ
bindam

etymology_text:
Ji bin- + -dav. Bin ji proto-hindûewropî *bʰudʰno-, hevreha بن (bun) ya farisî, बुध्न (budhne) ya sanskrîtî, Boden ya almanî, bodan, botm yên inglîziya kevn, bottom ya inglîziya nû, fundus ya latînî, fond ya fransî û pythmen ya yewnaniya kevn e. -dav ji proto-hindûewropî *demh₂- (“ava kirin”), proto-îranî *dam-, hevreha avestayî damen- (xanî, mal), pehlewî, farisî û zazakî dam (xanî, mal), sanskrîtî दम (dama) (deme: xanî, mal), yûnaniya kevn δόμος (dómos) (dómos: xanî, mal), latînî domus (xanî, mal), rusî дом (dom) (dom: xanî, mal), ermenî տուն (tun) (tun: xanî, mal), almanî Zimmer (ode), îngilîzî timber (darê xanî)...
;Çavkanî:
* Horn, Paul. (1893): Grundriss der neupersischen Etymologie [Bingehê etîmolojiya farisî] (bi almanî). Strassburg r. 117.,
* Watkins, Calvert, The American Heritage Dictionary of Indo-European Roots https://web.archive.org/http://www.amazon.com/American-Heritage-Dictionary-Indo-European-Roots/dp/0618082506 arşîv, Houghton Mifflin Co., 2007, çapa 2em, r. 16,
* Etymonline. Online English Etymology Dictionary. <etymonline.com> by Douglas Harper.

ژێرزهوی

roman: jêrzewî

сутерен

roman: suteren

بدروم

roman: bedrewm

նկուղ

roman: nkuġ

ભોંયરું

roman: bhõyarũ

지하실

roman: jihasil

υπόγειο

roman: ypógeio

ipa: /bɪnˈdɑːv/