fûrandin

glosses:
(av yan şileyek din) zêde kelandin,
wisan kirin ku tiştek bifûre,
bûn sedema fûrîna tiştekê

forms:
difûrînim (present)
difûrînî (present)
difûrîne (present)
difûrînin (present)
bifûrîne (imperative singular)
bifûrînin (imperative plural)
fûrand (past)
fûrand (past)
fûrand (past)
fûrand (past)
–fûrîn– (root present)
–fûrand– (root past)
ez difûrînim (indicative present positive)
ez nafûrînim (indicative present negative)
min fûrand (indicative past positive)
min nefûrand (indicative past negative)
tu difûrînî (indicative present positive)
tu nafûrînî (indicative present negative)
te fûrand (indicative past positive)
te nefûrand (indicative past negative)
ew difûrîne (indicative present positive)
ew nafûrîne (indicative present negative)
wê/wî fûrand (indicative past positive)
wê/wî nefûrand (indicative past negative)
em difûrînin (indicative present positive)
em nafûrînin (indicative present negative)
me fûrand (indicative past positive)
me nefûrand (indicative past negative)
hûn difûrînin (indicative present positive)
hûn nafûrînin (indicative present negative)
we fûrand (indicative past positive)
we nefûrand (indicative past negative)
ew difûrînin (indicative present positive)
ew nafûrînin (indicative present negative)
wan fûrand (indicative past positive)
wan nefûrand (indicative past negative)
min difûrand (imperfect positive)
min nedifûrand (imperfect negative)
min fûrandibû (positive)
min nefûrandibû (negative)
te difûrand (imperfect positive)
te nedifûrand (imperfect negative)
te fûrandibû (positive)
te nefûrandibû (negative)
wê/wî difûrand (imperfect positive)
wê/wî nedifûrand (imperfect negative)
wê/wî fûrandibû (positive)
wê/wî nefûrandibû (negative)
me difûrand (imperfect positive)
me nedifûrand (imperfect negative)
me fûrandibû (positive)
me nefûrandibû (negative)
we difûrand (imperfect positive)
we nedifûrand (imperfect negative)
we fûrandibû (positive)
we nefûrandibû (negative)
wan difûrand (imperfect positive)
wan nedifûrand (imperfect negative)
wan fûrandibû (positive)
wan nefûrandibû (negative)
ez ê bifûrînim (future positive)
ez ê nefûrînim (future negative)
minê fûrandibe (future perfect positive)
minê nefûrandibe (future perfect negative)
tu yê bifûrînî (future positive)
tu yê nefûrînî (future negative)
teyê fûrandibe (future perfect positive)
teyê nefûrandibe (future perfect negative)
ew ê bifûrîne (future positive)
ew ê nefûrîne (future negative)
wê/wîyê fûrandibe (future perfect positive)
wê/wîyê nefûrandibe (future perfect negative)
em ê bifûrînin (future positive)
em ê nefûrînin (future negative)
meyê fûrandibe (future perfect positive)
meyê nefûrandibe (future perfect negative)
hûn ê bifûrînin (future positive)
hûn ê nefûrînin (future negative)
weyê fûrandibe (future perfect positive)
weyê nefûrandibe (future perfect negative)
ew ê bifûrînin (future positive)
ew ê nefûrînin (future negative)
wanê fûrandibe (future perfect positive)
wanê nefûrandibe (future perfect negative)
min fûrandiye (perfect positive)
min nefûrandiye (perfect negative)
min fûrandibûye (nonconfirmative pluperfect positive)
min nefûrandibûye (nonconfirmative pluperfect negative)
te fûrandiye (perfect positive)
te nefûrandiye (perfect negative)
te fûrandibûye (nonconfirmative pluperfect positive)
te nefûrandibûye (nonconfirmative pluperfect negative)
wê/wî fûrandiye (perfect positive)
wê/wî nefûrandiye (perfect negative)
wê/wî fûrandibûye (nonconfirmative pluperfect positive)
wê/wî nefûrandibûye (nonconfirmative pluperfect negative)
me fûrandiye (perfect positive)
me nefûrandiye (perfect negative)
me fûrandibûye (nonconfirmative pluperfect positive)
me nefûrandibûye (nonconfirmative pluperfect negative)
we fûrandiye (perfect positive)
we nefûrandiye (perfect negative)
we fûrandibûye (nonconfirmative pluperfect positive)
we nefûrandibûye (nonconfirmative pluperfect negative)
wan fûrandiye (perfect positive)
wan nefûrandiye (perfect negative)
wan fûrandibûye (nonconfirmative pluperfect positive)
wan nefûrandibûye (nonconfirmative pluperfect negative)
(bila) ez bifûrînim (present subjunctive positive)
(bila) ez nefûrînim (present subjunctive negative)
(bila) min fûrandibe (preterite subjunctive positive)
(bila) min nefûrandibe (preterite subjunctive negative)
(bila) tu bifûrînî (present subjunctive positive)
(bila) tu nefûrînî (present subjunctive negative)
(bila) te fûrandibe (preterite subjunctive positive)
(bila) te nefûrandibe (preterite subjunctive negative)
(bila) ew bifûrîne (present subjunctive positive)
(bila) ew nefûrîne (present subjunctive negative)
(bila) wê/wî fûrandibe (preterite subjunctive positive)
(bila) wê/wî nefûrandibe (preterite subjunctive negative)
(bila) em bifûrînin (present subjunctive positive)
(bila) em nefûrînin (present subjunctive negative)
(bila) me fûrandibe (preterite subjunctive positive)
(bila) me nefûrandibe (preterite subjunctive negative)
(bila) hûn bifûrînin (present subjunctive positive)
(bila) hûn nefûrînin (present subjunctive negative)
(bila) we fûrandibe (preterite subjunctive positive)
(bila) we nefûrandibe (preterite subjunctive negative)
(bila) ew bifûrînin (present subjunctive positive)
(bila) ew nefûrînin (present subjunctive negative)
(bila) wan fûrandibe (preterite subjunctive positive)
(bila) wan nefûrandibe (preterite subjunctive negative)
(bila) min bifûranda (imperfect subjunctive positive)
(bila) min nefûranda (imperfect subjunctive negative)
(bila) min fûrandibûya (pluperfect subjunctive positive)
(bila) min nefûrandibûya (pluperfect subjunctive negative)
(bila) te bifûranda (imperfect subjunctive positive)
(bila) te nefûranda (imperfect subjunctive negative)
(bila) te fûrandibûya (pluperfect subjunctive positive)
(bila) te nefûrandibûya (pluperfect subjunctive negative)
(bila) wê/wî bifûranda (imperfect subjunctive positive)
(bila) wê/wî nefûranda (imperfect subjunctive negative)
(bila) wê/wî fûrandibûya (pluperfect subjunctive positive)
(bila) wê/wî nefûrandibûya (pluperfect subjunctive negative)
(bila) me bifûranda (imperfect subjunctive positive)
(bila) me nefûranda (imperfect subjunctive negative)
(bila) me fûrandibûya (pluperfect subjunctive positive)
(bila) me nefûrandibûya (pluperfect subjunctive negative)
(bila) we bifûranda (imperfect subjunctive positive)
(bila) we nefûranda (imperfect subjunctive negative)
(bila) we fûrandibûya (pluperfect subjunctive positive)
(bila) we nefûrandibûya (pluperfect subjunctive negative)
(bila) wan bifûranda (imperfect subjunctive positive)
(bila) wan nefûranda (imperfect subjunctive negative)
(bila) wan fûrandibûya (pluperfect subjunctive positive)
(bila) wan nefûrandibûya (pluperfect subjunctive negative)
minê bifûranda (present conditional positive)
minê nefûranda (present conditional negative)
minê fûrandibûya (preterite conditional positive)
minê nefûrandibûya (preterite conditional negative)
teyê bifûranda (present conditional positive)
teyê nefûranda (present conditional negative)
teyê fûrandibûya (preterite conditional positive)
teyê nefûrandibûya (preterite conditional negative)
wê/wîyê bifûranda (present conditional positive)
wê/wîyê nefûranda (present conditional negative)
wê/wîyê fûrandibûya (preterite conditional positive)
wê/wîyê nefûrandibûya (preterite conditional negative)
meyê bifûranda (present conditional positive)
meyê nefûranda (present conditional negative)
meyê fûrandibûya (preterite conditional positive)
meyê nefûrandibûya (preterite conditional negative)
weyê bifûranda (present conditional positive)
weyê nefûranda (present conditional negative)
weyê fûrandibûya (preterite conditional positive)
weyê nefûrandibûya (preterite conditional negative)
wanê bifûranda (present conditional positive)
wanê nefûranda (present conditional negative)
wanê fûrandibûya (preterite conditional positive)
wanê nefûrandibûya (preterite conditional negative)
(tu) bifûrîne (imperative present positive)
(tu) nefûrîne (imperative present negative)
(hûn) bifûrînin (imperative present positive)
(hûn) nefûrînin (imperative present negative)
فووراندن
fîrandin
firandin
fîrandin

ipa: /fuːɾɑːnˈdɪn/

hyphenation: fû·ran·din


fûrandin

pos: noun

pos_title: Navdêr

glosses: Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.

etymology_text: : Etîmolojiya vê peyvê nehatiye nivîsîn. Eger tu bi rastî bizanî, kerem bike bişkoka "biguhêre" ya di ser van gotinan re bitikîne û etîmolojiya vê peyvê binivîse. Çavkaniyên ku te ew etîmolojî jê girtiye jî binivîse.


Silêman

pos: name

pos_title: Serenav

forms:
Sileyman
Sleyman
Slêman
Sulêman
Suleyman

etymology_text: Ji erebî سُلَيْمَان (sulaymān, “aştîxwaz, aştîsaz, mirovê aştiyê çêdike”), ji siryaniya klasîk ܫܠܝܡܘܢ (šlemūn), ji îbraniya kevn שְׁלֹמֹה (šĕlōmōʰ, “aştî”).

ሰሎሞን

roman: sälomon

ܫܠܝܡܘܢ

roman: šlēmōn

Саламо́н

roman: Salamón

সোলেমান

roman: śoleman

所羅門

roman: so² lo⁴ mun⁴

撒羅滿

roman: saat³ lo⁴ mun⁵

所羅門

roman: Suǒluómén

撒羅滿

roman: Sāluómǎn

索洛蒙

roman: Suǒluòméng

سُلَيْمَان

roman: sulaymān

Սողոմոն

roman: Soġomon

سلیمان

roman: soleymân

सुलेमान

roman: sulemān

שְׁלֹמֹה

roman: sh'lomo

Сулейман

roman: Suleyman

^솔로몬

roman: Sollomon

Соломон

roman: Solomon

ᠰᠣᠯᠣᠮᠣᠩ

roman: solomong

Сүлеймен

roman: Süleimen

Соломо́н

roman: Solomón

Сулаймон

roman: Sulaymon

שלמה

roman: Shloyme

Σολομών

roman: Solomṓn


aştîxwaz

glosses:
tenahîxwaz, aramîxwaz, hêwirîxwaz, hêminîxwaz,
kesa/ê ku aştiyê dixwaze, kesa/ê ku ji aştiyê hez dike, kesê/a ku li aştiyê digere

forms:
ئاشتیخواز
aşitîxwaz
azadîxwaz

etymology_text: Ji aştî + -xwaz.


aştîxwaz

pos: adj

pos_title: Rengdêr

forms:
aştîxwaztir (comparative)
herî aştîxwaz (superlative)
aştîxwaztirîn (superlative)


-xwaz

pos: suffix

pos_title: Paşgir

glosses: kesa/ê ku tiştekî dixwaze, kesa/ê ku ji tiştekî hez dike:

forms: -xwez

etymology_text: Ji rehê dema niha a lêkera xwastin. Bide ber zazakî waz (“xwaz”) û hewramî واز (waz, “xwaz”).


firrok

glosses: Ji bo guhertoya rastnivîsî binêre firok.


firok

glosses: ajelên yan tiştên ku difirin yan dikarin bifirin

forms:
firoktir (comparative)
herî firok (superlative)
firoktirîn (superlative)
firrok
frok
firoke

etymology_text: Ji fir (“firîn”) + -ok


firrvan

glosses: Ji bo guhertoya rastnivîsî binêre firvan.


firvan

glosses: Kesa/ê ku firokeyan difirîne yan dizane bifirîne.

forms: firrvan

etymology_text: Ji fir + -van.

летец

roman: letec

pilot

roman: a person controlling an aircraft

пилот

roman: pilot

лётчик

roman: lǒtčik

πιλότος

roman: pilótos


qîjîn

pos: verb

pos_title: Lêker

glosses: qajîn, bi dengek bilind û zirav gazî kirin yan girîn

forms:
qîjan
qîjên
qîjiyan
qîjîyan
qîjyan

etymology_text: Ji qîj + -în.

ipa: /qiːˈʒiːn/

hyphenation: qî·jîn


qîj

forms: kîj

ipa: /qiːʒ/

hyphenation: qîj


qaj

glosses:
dengê bilind yê girînê,
qîj, qîj-qîj, qajewaj, qajîn yan qajandin, qîjîn, qîjandin

forms: kaj

ipa: /qɑːʒ/


qajewaj

ipa: /qɑːʒɛˈwɑːʒ/


kotek

glosses: zordarî, tade, zilm, zor, darê zorê, stem, sengî, fişar, pesto, zompe

text: Şixul nabe bi kotek û zorê.

ref: Karapetê Xaço, Zembîlfiroş https://web.archive.org/http://www.stranenkurdi.com/karapete-xaco-zembilfiros/ arşîv, stranenkurdi.com

text: Lewranê Ekrad ku hene xoşnişîn in û bi kêfa xo ne. Bi kotek nabitin

ref: Mele Mehmûdê Bazîdî, Tûhfetu'l-Xîlan Fî Zimanê Kurdan, Weqfa Mezopotamyayê, 2019, çapa 1em, r. 103, ISBN 978-605-80975-1-3

text:
Umîd me herdem bi xwe serdarê li Berzan
Wek Tîrêj dibêje: jîn divê kotek û zor e.

ref: Bilbilê Dilşadî, Seydayê Tîrêj

forms:
کۆتەک
kutik
lêdan

etymology_text: Hevreha farisî کوتنگ (koteng: dar, dardest, doqişk, darê lêdanê), belkî ji yûnanî κώδικος (kódikos) (kodîkos: qurmê darê). Di kurdî de tenê bi maneya xwe ya mecazî peyda dibe. Kötek û kütük yên tirkî ji eynî rehî ne.

notes:
kotek xwarin
kotekxwarin


zordarî

glosses: zilm, zor, darê zorê, stem, zordestî, kotekî, zalimtî, neheqî, tade, kotek, xedre, zorî, teda

forms:
زۆرداری
zordarîtî
zordartî

etymology_text: zor + -darîyan Ji zordar + -î

ipa: /zoːɾdɑːˈɾiː/

audio: LL-Q36163 (kmr)-Ebulfîda-zordarî.wav

hyphenation: zor·da·rî

notes:
zordarî kirin
zordarîkirin
zordarîkirî


darê zorê

glosses: zilm, zor, zordarî, stem, zordestî, kotekî, zalimtî

glosses: tade, mecbûrî, bêdilî, zorî, neheqî, xedre, kotek^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)

forms:
zordarîtî
zordartî

etymology_text: dar + -ê + zor + -ê

ipa: /dɑːˈɾeː zoːˈɾeː/

hyphenation: da·rê zo·rê


zordestî

glosses: zordarî, zilm, zor, darê zorê, stem, kotekî, zalimtî

glosses: mecbûrî, neheqî, zorî^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)

etymology_text: Ji zordest + -îyanzor + dest + -î

ipa: /zoːɾdɛsˈtiː/

hyphenation: zor·des·tî

notes:
zordestî kirin
zordestîkirin
zordestîkirî


zalimtî

glosses: zordarî, zilm, zor, darê zorê, stem, kotekî, zordestî

forms:
zalimî
zalimîtî

etymology_text: Ji zalim + -tî.


zalim

glosses: bêrehm, zordar, zordest, stemkar, ne dilovan, ne birehm

text: Şox û şepala meyperestEw zalima hişyar û mestVê nameyê xef dê vi dest

ref: Melayê Cizîrî, Dîwana Melayê Cizirî, ~1640

etymology_text: Ji erebî ظالم (ẓaḷim), têkildarî zilm.

жо́рсткі

roman: žórstki

жесто́к

roman: žestók

ظالم

roman: ẓaḷim

դաժան

roman: dažan

անգութ

roman: angutʻ

ظالِم

roman: zâlem

بی رَحْم

roman: bi rahm

ظالِمانِه

roman: zâlemâne

სასტიკი

roman: sasṭiḳi

ულმობელი

roman: ulmobeli

निर्दयी

roman: nirdayī

ज़ालिम

roman: zālim

אַכְזָרִי

roman: akhzarí

катаал

roman: kataal

ырайымсыз

roman: ırayımsız

잔혹하다

roman: janhokhada

잔인하다

roman: janinhada

ക്രൂരം

roman: krūraṃ

хэрцгий

roman: hertsgij

دینسز

roman: dinsiz

رەھىمسىز

roman: rehimsiz

بىرەھىم

roman: birehim

ۋەھشىي

roman: wehshiy

қатал

roman: qatal

мейірімсіз

roman: meiırımsız

жесто́кий

roman: žestókij

क्रूर

roman: krūra

бераҳм

roman: berahm

золим

roman: zolim

бераҳмона

roman: berahmona

золимона

roman: zolimona

โหด

roman: hòot

క్రూరమైన

roman: krūramaina

рәхимсез

roman: räximsez

ظالِم

roman: z̤ālim

نِرْدَیِی

roman: nirdaiiī

ظالِمانَہ

roman: z̤ālimānah

жорсто́кий

roman: žorstókyj

גרויזאַם

roman: groyzam

אכזריותדיק

roman: akhzóryesdik

σκληρός

roman: sklirós


zalim

glosses: stemkar, sîtemkar, xedar, zorker, zordar, zilmkar, zalim

audio: LL-Q256 (tur)-ToprakM-zalim.wav


bêrehm

glosses:
zalim, zordar, zordest, stemkar, ne dilovan, ne birehm,
kesa/ê ku hest bi rehmê nake hemberî kesên din

text:
Bi ewladan ebed nake
Ewa bêrehm û dijwar e
Wa bêrehm û bêhin teng e

ref: Feqiyê Teyran,

forms:
bêrehmtir (comparative)
herî bêrehm (superlative)
bêrehmtirîn (superlative)
بێرەحم
bêrehim

etymology_text: Ji bê- + rehm.

жесток

roman: žestok

虣

roman: bào

անգութ

roman: angutʻ

სასტიკი

roman: sasṭiḳi

잔인한

roman: janinhan

хэрцгий

roman: hertsgij

нечовечан

roman: nečovečan

ซึ่งก่อให้เกิดความเจ็บปวด

roman: sêung gòr hâi gèrt kwaam jèp bpùat


zordar

glosses:
zalim, zordest, stemkar, zilmkar, bêrehm, ne dilovan, ne birehm,
kesa/ê ku ji neheqî zorê li xelkê dike

glosses: diktator, tîran, zilimker, bêwijdan, bêbext^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)

forms:
zordartir (comparative)
herî zordar (superlative)
zordartirîn (superlative)
زۆردار

etymology_text: Ji zor + -dar.

الباغ

roman: al-bāḡ


zordest

glosses:
zalim, zordar, stemkar, zilmkar, bêrehm, ne dilovan, ne birehm,
kesa/ê ku ji neheqî zorê li xelkê dike

forms:
zordesttir (comparative)
herî zordest (superlative)
zordesttirîn (superlative)

etymology_text: Ji zor + -dest.


kixe

glosses: pîs (tiştê ku nabe mirov bixwe yan wek din bike di devê xwe de)

forms:
bive
tixe


durum

forms:
dirim
dirm
durim
durm

etymology_text: Deyn ji tirkî durum.


durum

audio: LL-Q256 (tur)-Veravi95-durum.wav


dirm

glosses: (Ji bo rewş, hal, wezîyetê) Binêre durum.

etymology_text: : Etîmolojiya vê peyvê nehatiye nivîsîn. Eger tu bi rastî bizanî, kerem bike bişkoka "biguhêre" ya di ser van gotinan re bitikîne û etîmolojiya vê peyvê binivîse. Çavkaniyên ku te ew etîmolojî jê girtiye jî binivîse.


Swîsre

forms:
Siwîsre
Swîs
Swîsra

ስዊዘርላንድ

roman: səwizärland

ܫܘܝܼܣܵܐ

roman: šwīsa

ছুইজাৰলেণ্ড

roman: suizarlend

Швейцария

roman: Šveytsariya

Швейца́рыя

roman: Švjejcáryja

Швайца́рыя

roman: Švajcáryja

সুইজারল্যান্ড

roman: śuijarôljanḍ

Швейца́рия

roman: Švejcárija

ဆွစ်ဇာလန်

roman: hcwacjalan

སུའིཊ་ཛར་ལེན་

roman: su'iṭ dzar len

Швейцари

roman: Šwejcari

ᏍᏫᏣᎳᏂ

roman: switsalani

瑞士

roman: seoi⁶ si⁶

瑞士

roman: Sūi-sū

Швейцари

roman: Švejtsari

ސުވިޒަލޭންޑު

roman: suvizalēn̊ḍu

سْوِيسْرَا

roman: swīsrā

سُوِيسْرَا

roman: suwīsrā

سويسرا

roman: swēsra, suwēsra

Շվեյցարիա

roman: Šveycʻaria

سوئیس

roman: su'is

سویس

roman: sovis

સ્વિત્ઝરલેન્ડ

roman: svitjharlenḍ

შვეიცარია

roman: šveicaria

स्विट्ज़रलैण्ड

roman: sviṭzarlaiṇḍ

שְׁוַיְץ / שְׁװַײץ

roman: sh'váyts

ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲ್ಯಾಂಡ್

roman: sviṭjarlyāṇḍ

Швейцария

roman: Şveytsariya

ස්විට්සර්ලන්තය

roman: swiṭsarlantaya

^스위스

roman: Seuwiseu

ສະວິດເຊີແລນ

roman: sa wit sœ̄ lǣn

ສະວິດ

roman: sa wit

Швајцарија

roman: Švajcarija

സ്വിറ്റ്സർലാന്റ്

roman: sviṟṟsarlānṟŭ

स्वित्झर्लंड

roman: svitjharlaṇḍa

Швейцар

roman: Švejtsar

Швейцарь

roman: Švejtsarʹ

स्विट्जरल्यान्ड

roman: sviṭjaralyānḍa

ସୁଇଜରଲ୍ୟାଣ୍ଡ

roman: suijôrôlyaṇḍô

Швейцари

roman: Švejcari

شۋېتسارىيە

roman: shwëtsariye

سويس

roman: swis

سوټزرلېنډ

roman: sweṭzarlenḍ

ਸਵਿਟਜ਼ਰਲੈਂਡ

roman: saviṭzaralaiṇḍ

Швейцария

roman: Şveisariä

स्विट्झर्ल्याण्ड्

roman: sviṭjharlyāṇḍ

சுவிட்சர்லாந்து

roman: cuviṭcarlāntu

สวิส

roman: swìs

స్విట్జర్లాండ్

roman: sviṭjarlāṇḍ

Швейцария

roman: Şweytsariya

སུད་སི

roman: sud si

سویٹزرلینڈ

roman: svīṭzarlaiṇḍ

ស្វីស

roman: svəyh

שווייץ

roman: shveyts

Ελβετία

roman: Elvetía


totik

text: Li axura bêdeng ko jê bîhneke giran a tirşokî dihat û însên jê hinekî saw digirt, ez jî bêdeng, li kêleka wî, li ser totikan, rûniştim...

ref: Mehmed Uzun, Hawara Dîcleyê 1, Weşanên Nefel, 2003

text: Ez li ber çongê Melîkeyê li ser totikên xwe rûniştim.

ref: Ahmet Ümit (wergêr Rêşad Sorgul), Bazinê Nînattayê, Weşanên Mezopotamyayê, 2008, r. 113

text:
Dema rovî dît nêçir
Zûka sûn kêr û sadir
Rûnişt li ser totikan
Li cem wana veket şêr

ref: Hawar, Roviyê Jîr, Osman Sebrî, hj. 29, 1941

text:
Bi fîncana kaw îçke vedixwar,
 û axrîye jî totikê şîrin xwar.

ref: A. S. Pûşkîn (wergêr Casimê Celîl), Çîroka Masîgir û Masîya Zêrîn, Îstîtûta kurdzanîyê, Wien, 2012, r. 18

text: Di kelê de gelek firne hebûn. Di van firneyan de, nanê sêlê, loşê tenûrê bokkan, totik, kiloç, kade, mirtoxe, şilik, bîşî û cureyên mayîn dipehtin.

ref: Ebubekir GÖREN, DI ROMANÊN EREBÊ ŞEMO DE FOLKLORA KURDÎ, Teza Lîsansa Bilind ya Zanîngeha Mardîn Artukluyê, mêrdîn, 2013, r. 77

text: Piştî kar qîzên gihîştî diciviyan, totêkên şor dipehtin. Di mala Hesenê Pîrê da jî totika şor dipehtin.

ref: Sîma Semend, Xezal, Weşanên Nûdem, 1996, r. 40

glosses: Navê gîhayek e ku mêwa vê xir û pan e wek biskêt.

ipa: /toːˈtɪk/


totik

text: Lê gava ew cara yekemîn çav li Hyppolite, li lawê mêrê xwe, dikeve, hemû jiyana wê sorobinî hev dibe, hiş û totik di serî de namîne.

ref: Fawaz Husên: Ji edebiyata fransî Corneille û Racine, Kovara Nûdem, Hj. 21, 1997, r. 86

text: Helbet li vir qala inyadeka bê totik nayê kirin!

ref: Umer Umîd: Jîr, Kovara Nûpelda, Hj.17/18, 2014, r.25

text:
Serkundirê, totikvalayê mîna belayê ket pêsîra xelqê û bû sedema xelayê
Çavzoqê, dilreqê zêl vexistin ji pişta xelqê û her yek di aliyekî de şandin.

ref: Umîd Demîrhan: Dîwan, Sewad, 2010, r. 18

text:
Tenê hin karbidestên xêv û nezan,
Totik vala û cendek giran

ref: Osman Sebrî, Bersîva Hoşeng https://web.archive.org/https://www.helbestakurdi.com/helbest/osman-sebri--bersiva-hoseng.html arşîv, helbestakurdi.com


sivder

glosses: Cihê kûr yê ku mirov dikare ji derek bilind bikeviyê.

text: Pentagon: Iraq li ber sivdera şerê navxweyî ye

ref: Netkurd.com, 9/2006

text: Bilbo sivderê re lezand...Ji nişkê ve derî vekir. Hemû li ser hev ketin xwarê...

ref: J.R.R. Tolkien (wergêr Samî Hêzil), Hobbit, Cervantes, 2023, çapa 1em, r. 17, ISBN 9786257724838

forms: sivande


sivande

glosses: Ew beşa banê xaniyan ya ku dîwaran ji verêja avê diparêze.

forms: sivde

etymology_text:
Ihtimalen ji sî / sih + ban + -de. Guherîna B bi V li nava peyvê diyardeyeke berbelav ya kurmancî ye: bide ber kurmancî "sêv, şev", farisî "sîb, şeb".
An jî, ji sîl (panel) di ziman ên HindûEwropî (wekî mînak ceiling di Îngilîzîyê da) + av + vend (aman, avrê, jerrik), wate panel ên ji bo rêya avê.

گوێسوانە

roman: gwêswane

سواندە

roman: swande

پاسار

roman: pasar

ओलती

roman: oltī

карниз

roman: karniz

свес крыши

roman: sves kryši


cemxane

glosses: peristgehên elewiyan, pîrozgehên elewiyan

text: Rapor[a Komisyona peywendiyên derve ya Parlamentoya Ewropayê] dixwaze ku cemxaneyên elewiyan resmî wek warên dînî bên nasîn.

text: serrî ke Îstanbul 22 Dîyarbekir de Cemxane Abeno “Wexto ke nazîyan Tarîx de reya verêne Dîyarbekir de yew cem- xane hetê beledîyeya komunîstî berdî.

ref: Newepel

forms:
جهمخانه
camxane

etymology_text: Ji erebî جمع (ceme'e: civîn, kom bûn), hevrehacemaet, camî, civat, civak, civîn, cime, cume, cimhûr, cimhûrî, cimhûriyet, cemawer, cemahir, ictima, cemiyet... + kurdî/farisî -xane

ipa: /d͡ʒɛmxɑːˈnɛ/


jêma

glosses: mîrat, mîras^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)

forms: jêmay

etymology_text: jê + man - -n


komentar

glosses:
şirove, ravek, ravekirin, îzah, şerh, tefsîr, ronkirin,
zelalkirina bingeh û sedemên mijarekê yan bûyerekê

glosses: têbînî, not, ronkirin, koment^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)

etymology_text: Bi rêya fransî commentaire ji latînî commentarius, commentarium; herwiha bi îngilîzî commentary


ravek

glosses: Zelalkirina bingeh û sedemên mijarekê yan bûyerekê.

text: Ravek: Yanî Celal Talebanî ne li ser esasê hilbijartin û faktayan diaxive û ew gotinên wî bi xwe ne û ne yên miletê kurd e. Daxwaza avakirina dewleteka kurdî ya serbixwe ne daxwaza hinek şair û neteweperestên kurd tenê ye û ew daxwaza piraniya miletê kurd e.

text: Ravek bi qertafên zayendê (a,ê,ên) çêdibe. Ravek hem hejmarê, hem zayendê diyar dike. Di zaravayê kurmancî de du peyv bêyî ravekê digel hev bin jî wateyê nadin. Ravek du peyvan digihîne hev û di navbera wan de wateyeke nû derdixe. Bi gihîştina du peyvan re hem zayend, hem hejmar diyar dibe.

glosses: Vekolîn, ron, vegotin, derbirin.^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)

etymology_text: Ji kurteya ravekirin.

إِضَافَة

roman: ʾiḍāfa

اضافه

roman: ezâfe

इज़ाफ़ा

roman: izāfā

اضافه

roman: ezāfá

изафе́т

roman: izafét


şerh

text: Berpirsiyariya sunnetê beyan û şerh û tefsîra kitêba Xudê û cîh kirinamuhtewa û naveroka wê ye ji nezerê hukmên şer'î, fikrî û terbiyetî ve.

ref: al-shia.com, jêwergirtin 2006

etymology_text: Ji erebî شَرْح (šarḥ).

hyphenation: şerh


şerh kirin

glosses: Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.

forms:
şerh dikim (present)
şerh dikî (present)
şerh dike (present)
şerh dikin (present)
şerh bike (imperative singular)
şerh bikin (imperative plural)
şerh kir (past)
şerh kir (past)
şerh kir (past)
şerh kir (past)
şerh –k– (root present)
şerh –kir– (root past)
ez şerh dikim (indicative present positive)
ez şerh nakim (indicative present negative)
min şerh kir (indicative past positive)
min şerh nekir (indicative past negative)
tu şerh dikî (indicative present positive)
tu şerh nakî (indicative present negative)
te şerh kir (indicative past positive)
te şerh nekir (indicative past negative)
ew şerh dike (indicative present positive)
ew şerh nake (indicative present negative)
wê/wî şerh kir (indicative past positive)
wê/wî şerh nekir (indicative past negative)
em şerh dikin (indicative present positive)
em şerh nakin (indicative present negative)
me şerh kir (indicative past positive)
me şerh nekir (indicative past negative)
hûn şerh dikin (indicative present positive)
hûn şerh nakin (indicative present negative)
we şerh kir (indicative past positive)
we şerh nekir (indicative past negative)
ew şerh dikin (indicative present positive)
ew şerh nakin (indicative present negative)
wan şerh kir (indicative past positive)
wan şerh nekir (indicative past negative)
min şerh dikir (imperfect positive)
min şerh nedikir (imperfect negative)
min şerh kiribû (positive)
min şerh nekiribû (negative)
te şerh dikir (imperfect positive)
te şerh nedikir (imperfect negative)
te şerh kiribû (positive)
te şerh nekiribû (negative)
wê/wî şerh dikir (imperfect positive)
wê/wî şerh nedikir (imperfect negative)
wê/wî şerh kiribû (positive)
wê/wî şerh nekiribû (negative)
me şerh dikir (imperfect positive)
me şerh nedikir (imperfect negative)
me şerh kiribû (positive)
me şerh nekiribû (negative)
we şerh dikir (imperfect positive)
we şerh nedikir (imperfect negative)
we şerh kiribû (positive)
we şerh nekiribû (negative)
wan şerh dikir (imperfect positive)
wan şerh nedikir (imperfect negative)
wan şerh kiribû (positive)
wan şerh nekiribû (negative)
ez ê şerh bikim (future positive)
ez ê şerh nekim (future negative)
minê şerh kiribe (future perfect positive)
minê şerh nekiribe (future perfect negative)
tu yê şerh bikî (future positive)
tu yê şerh nekî (future negative)
teyê şerh kiribe (future perfect positive)
teyê şerh nekiribe (future perfect negative)
ew ê şerh bike (future positive)
ew ê şerh neke (future negative)
wê/wîyê şerh kiribe (future perfect positive)
wê/wîyê şerh nekiribe (future perfect negative)
em ê şerh bikin (future positive)
em ê şerh nekin (future negative)
meyê şerh kiribe (future perfect positive)
meyê şerh nekiribe (future perfect negative)
hûn ê şerh bikin (future positive)
hûn ê şerh nekin (future negative)
weyê şerh kiribe (future perfect positive)
weyê şerh nekiribe (future perfect negative)
ew ê şerh bikin (future positive)
ew ê şerh nekin (future negative)
wanê şerh kiribe (future perfect positive)
wanê şerh nekiribe (future perfect negative)
min şerh kiriye (perfect positive)
min şerh nekiriye (perfect negative)
min şerh kiribûye (nonconfirmative pluperfect positive)
min şerh nekiribûye (nonconfirmative pluperfect negative)
te şerh kiriye (perfect positive)
te şerh nekiriye (perfect negative)
te şerh kiribûye (nonconfirmative pluperfect positive)
te şerh nekiribûye (nonconfirmative pluperfect negative)
wê/wî şerh kiriye (perfect positive)
wê/wî şerh nekiriye (perfect negative)
wê/wî şerh kiribûye (nonconfirmative pluperfect positive)
wê/wî şerh nekiribûye (nonconfirmative pluperfect negative)
me şerh kiriye (perfect positive)
me şerh nekiriye (perfect negative)
me şerh kiribûye (nonconfirmative pluperfect positive)
me şerh nekiribûye (nonconfirmative pluperfect negative)
we şerh kiriye (perfect positive)
we şerh nekiriye (perfect negative)
we şerh kiribûye (nonconfirmative pluperfect positive)
we şerh nekiribûye (nonconfirmative pluperfect negative)
wan şerh kiriye (perfect positive)
wan şerh nekiriye (perfect negative)
wan şerh kiribûye (nonconfirmative pluperfect positive)
wan şerh nekiribûye (nonconfirmative pluperfect negative)
(bila) ez şerh bikim (present subjunctive positive)
(bila) ez şerh nekim (present subjunctive negative)
(bila) min şerh kiribe (preterite subjunctive positive)
(bila) min şerh nekiribe (preterite subjunctive negative)
(bila) tu şerh bikî (present subjunctive positive)
(bila) tu şerh nekî (present subjunctive negative)
(bila) te şerh kiribe (preterite subjunctive positive)
(bila) te şerh nekiribe (preterite subjunctive negative)
(bila) ew şerh bike (present subjunctive positive)
(bila) ew şerh neke (present subjunctive negative)
(bila) wê/wî şerh kiribe (preterite subjunctive positive)
(bila) wê/wî şerh nekiribe (preterite subjunctive negative)
(bila) em şerh bikin (present subjunctive positive)
(bila) em şerh nekin (present subjunctive negative)
(bila) me şerh kiribe (preterite subjunctive positive)
(bila) me şerh nekiribe (preterite subjunctive negative)
(bila) hûn şerh bikin (present subjunctive positive)
(bila) hûn şerh nekin (present subjunctive negative)
(bila) we şerh kiribe (preterite subjunctive positive)
(bila) we şerh nekiribe (preterite subjunctive negative)
(bila) ew şerh bikin (present subjunctive positive)
(bila) ew şerh nekin (present subjunctive negative)
(bila) wan şerh kiribe (preterite subjunctive positive)
(bila) wan şerh nekiribe (preterite subjunctive negative)
(bila) min şerh bikira (imperfect subjunctive positive)
(bila) min şerh nekira (imperfect subjunctive negative)
(bila) min şerh kiribûya (pluperfect subjunctive positive)
(bila) min şerh nekiribûya (pluperfect subjunctive negative)
(bila) te şerh bikira (imperfect subjunctive positive)
(bila) te şerh nekira (imperfect subjunctive negative)
(bila) te şerh kiribûya (pluperfect subjunctive positive)
(bila) te şerh nekiribûya (pluperfect subjunctive negative)
(bila) wê/wî şerh bikira (imperfect subjunctive positive)
(bila) wê/wî şerh nekira (imperfect subjunctive negative)
(bila) wê/wî şerh kiribûya (pluperfect subjunctive positive)
(bila) wê/wî şerh nekiribûya (pluperfect subjunctive negative)
(bila) me şerh bikira (imperfect subjunctive positive)
(bila) me şerh nekira (imperfect subjunctive negative)
(bila) me şerh kiribûya (pluperfect subjunctive positive)
(bila) me şerh nekiribûya (pluperfect subjunctive negative)
(bila) we şerh bikira (imperfect subjunctive positive)
(bila) we şerh nekira (imperfect subjunctive negative)
(bila) we şerh kiribûya (pluperfect subjunctive positive)
(bila) we şerh nekiribûya (pluperfect subjunctive negative)
(bila) wan şerh bikira (imperfect subjunctive positive)
(bila) wan şerh nekira (imperfect subjunctive negative)
(bila) wan şerh kiribûya (pluperfect subjunctive positive)
(bila) wan şerh nekiribûya (pluperfect subjunctive negative)
minê şerh bikira (present conditional positive)
minê şerh nekira (present conditional negative)
minê şerh kiribûya (preterite conditional positive)
minê şerh nekiribûya (preterite conditional negative)
teyê şerh bikira (present conditional positive)
teyê şerh nekira (present conditional negative)
teyê şerh kiribûya (preterite conditional positive)
teyê şerh nekiribûya (preterite conditional negative)
wê/wîyê şerh bikira (present conditional positive)
wê/wîyê şerh nekira (present conditional negative)
wê/wîyê şerh kiribûya (preterite conditional positive)
wê/wîyê şerh nekiribûya (preterite conditional negative)
meyê şerh bikira (present conditional positive)
meyê şerh nekira (present conditional negative)
meyê şerh kiribûya (preterite conditional positive)
meyê şerh nekiribûya (preterite conditional negative)
weyê şerh bikira (present conditional positive)
weyê şerh nekira (present conditional negative)
weyê şerh kiribûya (preterite conditional positive)
weyê şerh nekiribûya (preterite conditional negative)
wanê şerh bikira (present conditional positive)
wanê şerh nekira (present conditional negative)
wanê şerh kiribûya (preterite conditional positive)
wanê şerh nekiribûya (preterite conditional negative)
(tu) şerh bike (imperative present positive)
(tu) şerh neke (imperative present negative)
(hûn) şerh bikin (imperative present positive)
(hûn) şerh nekin (imperative present negative)

etymology_text: Ji şerh + kirin.

ipa: /ʃɛɾh kɪˈɾɪn/

hyphenation: şerh ki·rin


tefsîr

glosses:
şirove, ravekirin, îzah, ravek, şerh, têbînî, not, ronkirin, koment, komentar,
zelalkirina bingeh û sedemên nivîsekê yan mijarekê yan bûyerekê

text: Ti hukmekî vê Danezanê nikare bê tefsîrkirin wekî ku tu maf dide dewletekê, komekê û kesekî ji bo kirina karekî an pêkanîna kirinekî ku rakirina maf û azadiyên ku tê de hatineberpêşkirin amanc bigire.

ref: Danezana Gerdûnî ya Mafên Mirovan, benda 30, unchr.org, jêwergirtin 2006

glosses: zelal, vekolîn, ronkirin, vegotin, derbirin^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)

etymology_text: Ji erebî تفسير (tefsîr) ji te- + ji aramî פשר (p-ş-r: çare kirin, hel kirin, şirove kirin, ravekirin, ron kirin)

notes:
tefsîr kirin
tefsîrkirin
tefsîrkirî


tefsîr kirin

forms:
tefsîr dikim (present)
tefsîr dikî (present)
tefsîr dike (present)
tefsîr dikin (present)
tefsîr bike (imperative singular)
tefsîr bikin (imperative plural)
tefsîr kir (past)
tefsîr kir (past)
tefsîr kir (past)
tefsîr kir (past)
tefsîr –k– (root present)
tefsîr –kir– (root past)
ez tefsîr dikim (indicative present positive)
ez tefsîr nakim (indicative present negative)
min tefsîr kir (indicative past positive)
min tefsîr nekir (indicative past negative)
tu tefsîr dikî (indicative present positive)
tu tefsîr nakî (indicative present negative)
te tefsîr kir (indicative past positive)
te tefsîr nekir (indicative past negative)
ew tefsîr dike (indicative present positive)
ew tefsîr nake (indicative present negative)
wê/wî tefsîr kir (indicative past positive)
wê/wî tefsîr nekir (indicative past negative)
em tefsîr dikin (indicative present positive)
em tefsîr nakin (indicative present negative)
me tefsîr kir (indicative past positive)
me tefsîr nekir (indicative past negative)
hûn tefsîr dikin (indicative present positive)
hûn tefsîr nakin (indicative present negative)
we tefsîr kir (indicative past positive)
we tefsîr nekir (indicative past negative)
ew tefsîr dikin (indicative present positive)
ew tefsîr nakin (indicative present negative)
wan tefsîr kir (indicative past positive)
wan tefsîr nekir (indicative past negative)
min tefsîr dikir (imperfect positive)
min tefsîr nedikir (imperfect negative)
min tefsîr kiribû (positive)
min tefsîr nekiribû (negative)
te tefsîr dikir (imperfect positive)
te tefsîr nedikir (imperfect negative)
te tefsîr kiribû (positive)
te tefsîr nekiribû (negative)
wê/wî tefsîr dikir (imperfect positive)
wê/wî tefsîr nedikir (imperfect negative)
wê/wî tefsîr kiribû (positive)
wê/wî tefsîr nekiribû (negative)
me tefsîr dikir (imperfect positive)
me tefsîr nedikir (imperfect negative)
me tefsîr kiribû (positive)
me tefsîr nekiribû (negative)
we tefsîr dikir (imperfect positive)
we tefsîr nedikir (imperfect negative)
we tefsîr kiribû (positive)
we tefsîr nekiribû (negative)
wan tefsîr dikir (imperfect positive)
wan tefsîr nedikir (imperfect negative)
wan tefsîr kiribû (positive)
wan tefsîr nekiribû (negative)
ez ê tefsîr bikim (future positive)
ez ê tefsîr nekim (future negative)
minê tefsîr kiribe (future perfect positive)
minê tefsîr nekiribe (future perfect negative)
tu yê tefsîr bikî (future positive)
tu yê tefsîr nekî (future negative)
teyê tefsîr kiribe (future perfect positive)
teyê tefsîr nekiribe (future perfect negative)
ew ê tefsîr bike (future positive)
ew ê tefsîr neke (future negative)
wê/wîyê tefsîr kiribe (future perfect positive)
wê/wîyê tefsîr nekiribe (future perfect negative)
em ê tefsîr bikin (future positive)
em ê tefsîr nekin (future negative)
meyê tefsîr kiribe (future perfect positive)
meyê tefsîr nekiribe (future perfect negative)
hûn ê tefsîr bikin (future positive)
hûn ê tefsîr nekin (future negative)
weyê tefsîr kiribe (future perfect positive)
weyê tefsîr nekiribe (future perfect negative)
ew ê tefsîr bikin (future positive)
ew ê tefsîr nekin (future negative)
wanê tefsîr kiribe (future perfect positive)
wanê tefsîr nekiribe (future perfect negative)
min tefsîr kiriye (perfect positive)
min tefsîr nekiriye (perfect negative)
min tefsîr kiribûye (nonconfirmative pluperfect positive)
min tefsîr nekiribûye (nonconfirmative pluperfect negative)
te tefsîr kiriye (perfect positive)
te tefsîr nekiriye (perfect negative)
te tefsîr kiribûye (nonconfirmative pluperfect positive)
te tefsîr nekiribûye (nonconfirmative pluperfect negative)
wê/wî tefsîr kiriye (perfect positive)
wê/wî tefsîr nekiriye (perfect negative)
wê/wî tefsîr kiribûye (nonconfirmative pluperfect positive)
wê/wî tefsîr nekiribûye (nonconfirmative pluperfect negative)
me tefsîr kiriye (perfect positive)
me tefsîr nekiriye (perfect negative)
me tefsîr kiribûye (nonconfirmative pluperfect positive)
me tefsîr nekiribûye (nonconfirmative pluperfect negative)
we tefsîr kiriye (perfect positive)
we tefsîr nekiriye (perfect negative)
we tefsîr kiribûye (nonconfirmative pluperfect positive)
we tefsîr nekiribûye (nonconfirmative pluperfect negative)
wan tefsîr kiriye (perfect positive)
wan tefsîr nekiriye (perfect negative)
wan tefsîr kiribûye (nonconfirmative pluperfect positive)
wan tefsîr nekiribûye (nonconfirmative pluperfect negative)
(bila) ez tefsîr bikim (present subjunctive positive)
(bila) ez tefsîr nekim (present subjunctive negative)
(bila) min tefsîr kiribe (preterite subjunctive positive)
(bila) min tefsîr nekiribe (preterite subjunctive negative)
(bila) tu tefsîr bikî (present subjunctive positive)
(bila) tu tefsîr nekî (present subjunctive negative)
(bila) te tefsîr kiribe (preterite subjunctive positive)
(bila) te tefsîr nekiribe (preterite subjunctive negative)
(bila) ew tefsîr bike (present subjunctive positive)
(bila) ew tefsîr neke (present subjunctive negative)
(bila) wê/wî tefsîr kiribe (preterite subjunctive positive)
(bila) wê/wî tefsîr nekiribe (preterite subjunctive negative)
(bila) em tefsîr bikin (present subjunctive positive)
(bila) em tefsîr nekin (present subjunctive negative)
(bila) me tefsîr kiribe (preterite subjunctive positive)
(bila) me tefsîr nekiribe (preterite subjunctive negative)
(bila) hûn tefsîr bikin (present subjunctive positive)
(bila) hûn tefsîr nekin (present subjunctive negative)
(bila) we tefsîr kiribe (preterite subjunctive positive)
(bila) we tefsîr nekiribe (preterite subjunctive negative)
(bila) ew tefsîr bikin (present subjunctive positive)
(bila) ew tefsîr nekin (present subjunctive negative)
(bila) wan tefsîr kiribe (preterite subjunctive positive)
(bila) wan tefsîr nekiribe (preterite subjunctive negative)
(bila) min tefsîr bikira (imperfect subjunctive positive)
(bila) min tefsîr nekira (imperfect subjunctive negative)
(bila) min tefsîr kiribûya (pluperfect subjunctive positive)
(bila) min tefsîr nekiribûya (pluperfect subjunctive negative)
(bila) te tefsîr bikira (imperfect subjunctive positive)
(bila) te tefsîr nekira (imperfect subjunctive negative)
(bila) te tefsîr kiribûya (pluperfect subjunctive positive)
(bila) te tefsîr nekiribûya (pluperfect subjunctive negative)
(bila) wê/wî tefsîr bikira (imperfect subjunctive positive)
(bila) wê/wî tefsîr nekira (imperfect subjunctive negative)
(bila) wê/wî tefsîr kiribûya (pluperfect subjunctive positive)
(bila) wê/wî tefsîr nekiribûya (pluperfect subjunctive negative)
(bila) me tefsîr bikira (imperfect subjunctive positive)
(bila) me tefsîr nekira (imperfect subjunctive negative)
(bila) me tefsîr kiribûya (pluperfect subjunctive positive)
(bila) me tefsîr nekiribûya (pluperfect subjunctive negative)
(bila) we tefsîr bikira (imperfect subjunctive positive)
(bila) we tefsîr nekira (imperfect subjunctive negative)
(bila) we tefsîr kiribûya (pluperfect subjunctive positive)
(bila) we tefsîr nekiribûya (pluperfect subjunctive negative)
(bila) wan tefsîr bikira (imperfect subjunctive positive)
(bila) wan tefsîr nekira (imperfect subjunctive negative)
(bila) wan tefsîr kiribûya (pluperfect subjunctive positive)
(bila) wan tefsîr nekiribûya (pluperfect subjunctive negative)
minê tefsîr bikira (present conditional positive)
minê tefsîr nekira (present conditional negative)
minê tefsîr kiribûya (preterite conditional positive)
minê tefsîr nekiribûya (preterite conditional negative)
teyê tefsîr bikira (present conditional positive)
teyê tefsîr nekira (present conditional negative)
teyê tefsîr kiribûya (preterite conditional positive)
teyê tefsîr nekiribûya (preterite conditional negative)
wê/wîyê tefsîr bikira (present conditional positive)
wê/wîyê tefsîr nekira (present conditional negative)
wê/wîyê tefsîr kiribûya (preterite conditional positive)
wê/wîyê tefsîr nekiribûya (preterite conditional negative)
meyê tefsîr bikira (present conditional positive)
meyê tefsîr nekira (present conditional negative)
meyê tefsîr kiribûya (preterite conditional positive)
meyê tefsîr nekiribûya (preterite conditional negative)
weyê tefsîr bikira (present conditional positive)
weyê tefsîr nekira (present conditional negative)
weyê tefsîr kiribûya (preterite conditional positive)
weyê tefsîr nekiribûya (preterite conditional negative)
wanê tefsîr bikira (present conditional positive)
wanê tefsîr nekira (present conditional negative)
wanê tefsîr kiribûya (preterite conditional positive)
wanê tefsîr nekiribûya (preterite conditional negative)
(tu) tefsîr bike (imperative present positive)
(tu) tefsîr neke (imperative present negative)
(hûn) tefsîr bikin (imperative present positive)
(hûn) tefsîr nekin (imperative present negative)

etymology_text: Ji tefsîr + kirin.

ipa: /tɛfˈsiːɾ kɪˈɾɪn/

hyphenation: tef·sîr ki·rin


tefsîrkirin

ipa: /tɛfsiːɾkɪˈɾɪn/

hyphenation: tef·sîr·ki·rin


berpêş

glosses:
pêşkêş, raber, araste, berçav, diyar, xwiya, berdest,
tişta/ê ku mirov dikare xwe bigihîniyê yan bibîne

text: Ti hukmekî vê Danezanê nikare bêtefsîrkirin wekî ku tu maf dide dewletekê, komekê û kesekî ji bo kirina karekî an pêkanîna kirinekî ku rakirina maf û azadiyên ku tê de hatine berpêşkirin amanc bigire.

glosses: hizûr^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)

forms:
berpêştir (comparative)
herî berpêş (superlative)
berpêştirîn (superlative)

etymology_text: Ji ber- + pêş.


berpêş bûn

text: Bi qasî ku tê bîra min, di nav valahiya xewnê de tiştine berpêş dibûn û xwe nîşan didan.

ref: Mehmed Uzun, Mirina Kalekî Rind, Weşanxana Orfeus, 1987

forms:
berpêş dibim (present)
berpêş dibî (present)
berpêş dibe (present)
berpêş dibin (present)
berpêş bibe (imperative singular)
berpêş bibin (imperative plural)
berpêş bûm (past)
berpêş bûyî (past)
berpêş bû (past)

etymology_text: Ji berpêş + bûn.

ipa: /bɛɾˈpeːʃ buːn/


berpêş kirin

forms:
berpêş dikim (present)
berpêş dikî (present)
berpêş dike (present)
berpêş dikin (present)
berpêş bike (imperative singular)
berpêş bikin (imperative plural)
berpêş kir (past)
berpêş kir (past)
berpêş kir (past)
berpêş kir (past)
berpêş –k– (root present)
berpêş –kir– (root past)
ez berpêş dikim (indicative present positive)
ez berpêş nakim (indicative present negative)
min berpêş kir (indicative past positive)
min berpêş nekir (indicative past negative)
tu berpêş dikî (indicative present positive)
tu berpêş nakî (indicative present negative)
te berpêş kir (indicative past positive)
te berpêş nekir (indicative past negative)
ew berpêş dike (indicative present positive)
ew berpêş nake (indicative present negative)
wê/wî berpêş kir (indicative past positive)
wê/wî berpêş nekir (indicative past negative)
em berpêş dikin (indicative present positive)
em berpêş nakin (indicative present negative)
me berpêş kir (indicative past positive)
me berpêş nekir (indicative past negative)
hûn berpêş dikin (indicative present positive)
hûn berpêş nakin (indicative present negative)
we berpêş kir (indicative past positive)
we berpêş nekir (indicative past negative)
ew berpêş dikin (indicative present positive)
ew berpêş nakin (indicative present negative)
wan berpêş kir (indicative past positive)
wan berpêş nekir (indicative past negative)
min berpêş dikir (imperfect positive)
min berpêş nedikir (imperfect negative)
min berpêş kiribû (positive)
min berpêş nekiribû (negative)
te berpêş dikir (imperfect positive)
te berpêş nedikir (imperfect negative)
te berpêş kiribû (positive)
te berpêş nekiribû (negative)
wê/wî berpêş dikir (imperfect positive)
wê/wî berpêş nedikir (imperfect negative)
wê/wî berpêş kiribû (positive)
wê/wî berpêş nekiribû (negative)
me berpêş dikir (imperfect positive)
me berpêş nedikir (imperfect negative)
me berpêş kiribû (positive)
me berpêş nekiribû (negative)
we berpêş dikir (imperfect positive)
we berpêş nedikir (imperfect negative)
we berpêş kiribû (positive)
we berpêş nekiribû (negative)
wan berpêş dikir (imperfect positive)
wan berpêş nedikir (imperfect negative)
wan berpêş kiribû (positive)
wan berpêş nekiribû (negative)
ez ê berpêş bikim (future positive)
ez ê berpêş nekim (future negative)
minê berpêş kiribe (future perfect positive)
minê berpêş nekiribe (future perfect negative)
tu yê berpêş bikî (future positive)
tu yê berpêş nekî (future negative)
teyê berpêş kiribe (future perfect positive)
teyê berpêş nekiribe (future perfect negative)
ew ê berpêş bike (future positive)
ew ê berpêş neke (future negative)
wê/wîyê berpêş kiribe (future perfect positive)
wê/wîyê berpêş nekiribe (future perfect negative)
em ê berpêş bikin (future positive)
em ê berpêş nekin (future negative)
meyê berpêş kiribe (future perfect positive)
meyê berpêş nekiribe (future perfect negative)
hûn ê berpêş bikin (future positive)
hûn ê berpêş nekin (future negative)
weyê berpêş kiribe (future perfect positive)
weyê berpêş nekiribe (future perfect negative)
ew ê berpêş bikin (future positive)
ew ê berpêş nekin (future negative)
wanê berpêş kiribe (future perfect positive)
wanê berpêş nekiribe (future perfect negative)
min berpêş kiriye (perfect positive)
min berpêş nekiriye (perfect negative)
min berpêş kiribûye (nonconfirmative pluperfect positive)
min berpêş nekiribûye (nonconfirmative pluperfect negative)
te berpêş kiriye (perfect positive)
te berpêş nekiriye (perfect negative)
te berpêş kiribûye (nonconfirmative pluperfect positive)
te berpêş nekiribûye (nonconfirmative pluperfect negative)
wê/wî berpêş kiriye (perfect positive)
wê/wî berpêş nekiriye (perfect negative)
wê/wî berpêş kiribûye (nonconfirmative pluperfect positive)
wê/wî berpêş nekiribûye (nonconfirmative pluperfect negative)
me berpêş kiriye (perfect positive)
me berpêş nekiriye (perfect negative)
me berpêş kiribûye (nonconfirmative pluperfect positive)
me berpêş nekiribûye (nonconfirmative pluperfect negative)
we berpêş kiriye (perfect positive)
we berpêş nekiriye (perfect negative)
we berpêş kiribûye (nonconfirmative pluperfect positive)
we berpêş nekiribûye (nonconfirmative pluperfect negative)
wan berpêş kiriye (perfect positive)
wan berpêş nekiriye (perfect negative)
wan berpêş kiribûye (nonconfirmative pluperfect positive)
wan berpêş nekiribûye (nonconfirmative pluperfect negative)
(bila) ez berpêş bikim (present subjunctive positive)
(bila) ez berpêş nekim (present subjunctive negative)
(bila) min berpêş kiribe (preterite subjunctive positive)
(bila) min berpêş nekiribe (preterite subjunctive negative)
(bila) tu berpêş bikî (present subjunctive positive)
(bila) tu berpêş nekî (present subjunctive negative)
(bila) te berpêş kiribe (preterite subjunctive positive)
(bila) te berpêş nekiribe (preterite subjunctive negative)
(bila) ew berpêş bike (present subjunctive positive)
(bila) ew berpêş neke (present subjunctive negative)
(bila) wê/wî berpêş kiribe (preterite subjunctive positive)
(bila) wê/wî berpêş nekiribe (preterite subjunctive negative)
(bila) em berpêş bikin (present subjunctive positive)
(bila) em berpêş nekin (present subjunctive negative)
(bila) me berpêş kiribe (preterite subjunctive positive)
(bila) me berpêş nekiribe (preterite subjunctive negative)
(bila) hûn berpêş bikin (present subjunctive positive)
(bila) hûn berpêş nekin (present subjunctive negative)
(bila) we berpêş kiribe (preterite subjunctive positive)
(bila) we berpêş nekiribe (preterite subjunctive negative)
(bila) ew berpêş bikin (present subjunctive positive)
(bila) ew berpêş nekin (present subjunctive negative)
(bila) wan berpêş kiribe (preterite subjunctive positive)
(bila) wan berpêş nekiribe (preterite subjunctive negative)
(bila) min berpêş bikira (imperfect subjunctive positive)
(bila) min berpêş nekira (imperfect subjunctive negative)
(bila) min berpêş kiribûya (pluperfect subjunctive positive)
(bila) min berpêş nekiribûya (pluperfect subjunctive negative)
(bila) te berpêş bikira (imperfect subjunctive positive)
(bila) te berpêş nekira (imperfect subjunctive negative)
(bila) te berpêş kiribûya (pluperfect subjunctive positive)
(bila) te berpêş nekiribûya (pluperfect subjunctive negative)
(bila) wê/wî berpêş bikira (imperfect subjunctive positive)
(bila) wê/wî berpêş nekira (imperfect subjunctive negative)
(bila) wê/wî berpêş kiribûya (pluperfect subjunctive positive)
(bila) wê/wî berpêş nekiribûya (pluperfect subjunctive negative)
(bila) me berpêş bikira (imperfect subjunctive positive)
(bila) me berpêş nekira (imperfect subjunctive negative)
(bila) me berpêş kiribûya (pluperfect subjunctive positive)
(bila) me berpêş nekiribûya (pluperfect subjunctive negative)
(bila) we berpêş bikira (imperfect subjunctive positive)
(bila) we berpêş nekira (imperfect subjunctive negative)
(bila) we berpêş kiribûya (pluperfect subjunctive positive)
(bila) we berpêş nekiribûya (pluperfect subjunctive negative)
(bila) wan berpêş bikira (imperfect subjunctive positive)
(bila) wan berpêş nekira (imperfect subjunctive negative)
(bila) wan berpêş kiribûya (pluperfect subjunctive positive)
(bila) wan berpêş nekiribûya (pluperfect subjunctive negative)
minê berpêş bikira (present conditional positive)
minê berpêş nekira (present conditional negative)
minê berpêş kiribûya (preterite conditional positive)
minê berpêş nekiribûya (preterite conditional negative)
teyê berpêş bikira (present conditional positive)
teyê berpêş nekira (present conditional negative)
teyê berpêş kiribûya (preterite conditional positive)
teyê berpêş nekiribûya (preterite conditional negative)
wê/wîyê berpêş bikira (present conditional positive)
wê/wîyê berpêş nekira (present conditional negative)
wê/wîyê berpêş kiribûya (preterite conditional positive)
wê/wîyê berpêş nekiribûya (preterite conditional negative)
meyê berpêş bikira (present conditional positive)
meyê berpêş nekira (present conditional negative)
meyê berpêş kiribûya (preterite conditional positive)
meyê berpêş nekiribûya (preterite conditional negative)
weyê berpêş bikira (present conditional positive)
weyê berpêş nekira (present conditional negative)
weyê berpêş kiribûya (preterite conditional positive)
weyê berpêş nekiribûya (preterite conditional negative)
wanê berpêş bikira (present conditional positive)
wanê berpêş nekira (present conditional negative)
wanê berpêş kiribûya (preterite conditional positive)
wanê berpêş nekiribûya (preterite conditional negative)
(tu) berpêş bike (imperative present positive)
(tu) berpêş neke (imperative present negative)
(hûn) berpêş bikin (imperative present positive)
(hûn) berpêş nekin (imperative present negative)

etymology_text: Ji berpêş + kirin.

ipa: /bɛɾˈpeːʃ kɪˈɾɪn/


berpêşbûn

ipa: /bɛɾpeːʃˈbuːn/

hyphenation: ber·pêş·bûn


berpêşkirin

ipa: /bɛɾpeːʃkɪˈɾɪn/

hyphenation: ber·pêş·ki·rin


berpêşbûyî

forms:
berpêşbûyîtir (comparative)
herî berpêşbûyî (superlative)
berpêşbûyîtirîn (superlative)


berpêşkirî

forms:
berpêşkirîtir (comparative)
herî berpêşkirî (superlative)
berpêşkirîtirîn (superlative)


muhtewa

glosses: naverok, têdek, serecem, tiştên ku di tiştekî de

forms: mihtewa

etymology_text: Ji erebî [Peyv?].


istifta

glosses: (di îslamê de) pirsîn ji aliman li ser ka çi helal e yan heram e yan jî mekrûh e

forms:
istîfta
îstifta
îstîfta
istifa
istifade

etymology_text: Ji erebî [Peyv?]


helal

glosses:
ne heram, ne qedexe, serbest,
 (li gor îslamê) tiştê ku mirovan destûr bikin, tiştê ku dirist e bê kirin yan xwarin

text: Ger ne seyqel dit bi nûra 'işqê wek hekkak-i rûhDê bi vê endaz û terzê key dibit sihrê helalGer ne balateb'-i bit wek pehlewan çalak-i rûh

ref: Melayê Cizîrî, Dîwana Melayê Cizirî, ~1640

text: Gelo Saşaê min zane, wekî kû diya wî ya helal heye, an jî dibe kû we jê re qet tu tişt negotiye, ew hew zane?

ref: Dê û Dêmarî, Egîdê Xudo, Weşanên Nûdem

forms:
حهلال
ḧelal

etymology_text: Ji erebî حلال (ḥelal) ji rehê ḥ-l-l-: destûr dan, izin dan, îcaze dan, ruxset dan; çareser kirin, hel kirin. Ji heman rehî: hel (çare, çareserî

حلال

roman: ḥelal

hyphenation: he·lal


helal bûn

forms:
helal dibim (present)
helal dibî (present)
helal dibe (present)
helal dibin (present)
helal bibe (imperative singular)
helal bibin (imperative plural)
helal bûm (past)
helal bûyî (past)
helal bû (past)

etymology_text: Ji helal + bûn.

ipa: /hɛˈlɑːl buːn/

hyphenation: he·lal bûn


helal kirin

forms:
helal dikim (present)
helal dikî (present)
helal dike (present)
helal dikin (present)
helal bike (imperative singular)
helal bikin (imperative plural)
helal kir (past)
helal kir (past)
helal kir (past)
helal kir (past)
helal –k– (root present)
helal –kir– (root past)
ez helal dikim (indicative present positive)
ez helal nakim (indicative present negative)
min helal kir (indicative past positive)
min helal nekir (indicative past negative)
tu helal dikî (indicative present positive)
tu helal nakî (indicative present negative)
te helal kir (indicative past positive)
te helal nekir (indicative past negative)
ew helal dike (indicative present positive)
ew helal nake (indicative present negative)
wê/wî helal kir (indicative past positive)
wê/wî helal nekir (indicative past negative)
em helal dikin (indicative present positive)
em helal nakin (indicative present negative)
me helal kir (indicative past positive)
me helal nekir (indicative past negative)
hûn helal dikin (indicative present positive)
hûn helal nakin (indicative present negative)
we helal kir (indicative past positive)
we helal nekir (indicative past negative)
ew helal dikin (indicative present positive)
ew helal nakin (indicative present negative)
wan helal kir (indicative past positive)
wan helal nekir (indicative past negative)
min helal dikir (imperfect positive)
min helal nedikir (imperfect negative)
min helal kiribû (positive)
min helal nekiribû (negative)
te helal dikir (imperfect positive)
te helal nedikir (imperfect negative)
te helal kiribû (positive)
te helal nekiribû (negative)
wê/wî helal dikir (imperfect positive)
wê/wî helal nedikir (imperfect negative)
wê/wî helal kiribû (positive)
wê/wî helal nekiribû (negative)
me helal dikir (imperfect positive)
me helal nedikir (imperfect negative)
me helal kiribû (positive)
me helal nekiribû (negative)
we helal dikir (imperfect positive)
we helal nedikir (imperfect negative)
we helal kiribû (positive)
we helal nekiribû (negative)
wan helal dikir (imperfect positive)
wan helal nedikir (imperfect negative)
wan helal kiribû (positive)
wan helal nekiribû (negative)
ez ê helal bikim (future positive)
ez ê helal nekim (future negative)
minê helal kiribe (future perfect positive)
minê helal nekiribe (future perfect negative)
tu yê helal bikî (future positive)
tu yê helal nekî (future negative)
teyê helal kiribe (future perfect positive)
teyê helal nekiribe (future perfect negative)
ew ê helal bike (future positive)
ew ê helal neke (future negative)
wê/wîyê helal kiribe (future perfect positive)
wê/wîyê helal nekiribe (future perfect negative)
em ê helal bikin (future positive)
em ê helal nekin (future negative)
meyê helal kiribe (future perfect positive)
meyê helal nekiribe (future perfect negative)
hûn ê helal bikin (future positive)
hûn ê helal nekin (future negative)
weyê helal kiribe (future perfect positive)
weyê helal nekiribe (future perfect negative)
ew ê helal bikin (future positive)
ew ê helal nekin (future negative)
wanê helal kiribe (future perfect positive)
wanê helal nekiribe (future perfect negative)
min helal kiriye (perfect positive)
min helal nekiriye (perfect negative)
min helal kiribûye (nonconfirmative pluperfect positive)
min helal nekiribûye (nonconfirmative pluperfect negative)
te helal kiriye (perfect positive)
te helal nekiriye (perfect negative)
te helal kiribûye (nonconfirmative pluperfect positive)
te helal nekiribûye (nonconfirmative pluperfect negative)
wê/wî helal kiriye (perfect positive)
wê/wî helal nekiriye (perfect negative)
wê/wî helal kiribûye (nonconfirmative pluperfect positive)
wê/wî helal nekiribûye (nonconfirmative pluperfect negative)
me helal kiriye (perfect positive)
me helal nekiriye (perfect negative)
me helal kiribûye (nonconfirmative pluperfect positive)
me helal nekiribûye (nonconfirmative pluperfect negative)
we helal kiriye (perfect positive)
we helal nekiriye (perfect negative)
we helal kiribûye (nonconfirmative pluperfect positive)
we helal nekiribûye (nonconfirmative pluperfect negative)
wan helal kiriye (perfect positive)
wan helal nekiriye (perfect negative)
wan helal kiribûye (nonconfirmative pluperfect positive)
wan helal nekiribûye (nonconfirmative pluperfect negative)
(bila) ez helal bikim (present subjunctive positive)
(bila) ez helal nekim (present subjunctive negative)
(bila) min helal kiribe (preterite subjunctive positive)
(bila) min helal nekiribe (preterite subjunctive negative)
(bila) tu helal bikî (present subjunctive positive)
(bila) tu helal nekî (present subjunctive negative)
(bila) te helal kiribe (preterite subjunctive positive)
(bila) te helal nekiribe (preterite subjunctive negative)
(bila) ew helal bike (present subjunctive positive)
(bila) ew helal neke (present subjunctive negative)
(bila) wê/wî helal kiribe (preterite subjunctive positive)
(bila) wê/wî helal nekiribe (preterite subjunctive negative)
(bila) em helal bikin (present subjunctive positive)
(bila) em helal nekin (present subjunctive negative)
(bila) me helal kiribe (preterite subjunctive positive)
(bila) me helal nekiribe (preterite subjunctive negative)
(bila) hûn helal bikin (present subjunctive positive)
(bila) hûn helal nekin (present subjunctive negative)
(bila) we helal kiribe (preterite subjunctive positive)
(bila) we helal nekiribe (preterite subjunctive negative)
(bila) ew helal bikin (present subjunctive positive)
(bila) ew helal nekin (present subjunctive negative)
(bila) wan helal kiribe (preterite subjunctive positive)
(bila) wan helal nekiribe (preterite subjunctive negative)
(bila) min helal bikira (imperfect subjunctive positive)
(bila) min helal nekira (imperfect subjunctive negative)
(bila) min helal kiribûya (pluperfect subjunctive positive)
(bila) min helal nekiribûya (pluperfect subjunctive negative)
(bila) te helal bikira (imperfect subjunctive positive)
(bila) te helal nekira (imperfect subjunctive negative)
(bila) te helal kiribûya (pluperfect subjunctive positive)
(bila) te helal nekiribûya (pluperfect subjunctive negative)
(bila) wê/wî helal bikira (imperfect subjunctive positive)
(bila) wê/wî helal nekira (imperfect subjunctive negative)
(bila) wê/wî helal kiribûya (pluperfect subjunctive positive)
(bila) wê/wî helal nekiribûya (pluperfect subjunctive negative)
(bila) me helal bikira (imperfect subjunctive positive)
(bila) me helal nekira (imperfect subjunctive negative)
(bila) me helal kiribûya (pluperfect subjunctive positive)
(bila) me helal nekiribûya (pluperfect subjunctive negative)
(bila) we helal bikira (imperfect subjunctive positive)
(bila) we helal nekira (imperfect subjunctive negative)
(bila) we helal kiribûya (pluperfect subjunctive positive)
(bila) we helal nekiribûya (pluperfect subjunctive negative)
(bila) wan helal bikira (imperfect subjunctive positive)
(bila) wan helal nekira (imperfect subjunctive negative)
(bila) wan helal kiribûya (pluperfect subjunctive positive)
(bila) wan helal nekiribûya (pluperfect subjunctive negative)
minê helal bikira (present conditional positive)
minê helal nekira (present conditional negative)
minê helal kiribûya (preterite conditional positive)
minê helal nekiribûya (preterite conditional negative)
teyê helal bikira (present conditional positive)
teyê helal nekira (present conditional negative)
teyê helal kiribûya (preterite conditional positive)
teyê helal nekiribûya (preterite conditional negative)
wê/wîyê helal bikira (present conditional positive)
wê/wîyê helal nekira (present conditional negative)
wê/wîyê helal kiribûya (preterite conditional positive)
wê/wîyê helal nekiribûya (preterite conditional negative)
meyê helal bikira (present conditional positive)
meyê helal nekira (present conditional negative)
meyê helal kiribûya (preterite conditional positive)
meyê helal nekiribûya (preterite conditional negative)
weyê helal bikira (present conditional positive)
weyê helal nekira (present conditional negative)
weyê helal kiribûya (preterite conditional positive)
weyê helal nekiribûya (preterite conditional negative)
wanê helal bikira (present conditional positive)
wanê helal nekira (present conditional negative)
wanê helal kiribûya (preterite conditional positive)
wanê helal nekiribûya (preterite conditional negative)
(tu) helal bike (imperative present positive)
(tu) helal neke (imperative present negative)
(hûn) helal bikin (imperative present positive)
(hûn) helal nekin (imperative present negative)

etymology_text: Ji helal + kirin.

ipa: /hɛˈlɑːl kɪˈɾɪn/

hyphenation: he·lal ki·rin


helalkirin

forms: حهلالكرن


merasim

glosses:
dêlindêz, rêûresm, ayîn, resmiyet, seremonî,
civînek fermî yan formal bo pîrozkirina yan bibîranîna kesekî yan bûyerekê

forms: merasîm

εθιμοτυπία

roman: ethimotypía


dêlindêz

glosses:
merasim, rêûresm, ayîn, resmiyet, seremonî,
civînek fermî yan formal bo pîrozkirina yan bibîranîna kesekî yan bûyerekê, rîtual, protokol

etymology_text: : Etîmolojiya vê peyvê nehatiye nivîsîn. Eger tu bi rastî bizanî, kerem bike bişkoka "biguhêre" ya di ser van gotinan re bitikîne û etîmolojiya vê peyvê binivîse. Çavkaniyên ku te ew etîmolojî jê girtiye jî binivîse.


rêûresm

glosses:
dêlindêz, merasim, ayîn, resmiyet, seremonî, rîtual,
civînek fermî yan formal bo pîrozkirina yan bibîranîna kesekî yan bûyerekê

forms:
rê-û-resm
rê û resm
rêwresm

etymology_text: dibe ji rê û resm?? yan ji erebî merasîm ??


dotmîr

glosses: keçmîr, prenses, keça mîrî, qîza paşayekî, dota keyekî, zaroka qiralekî

forms:
duhmîr
duhtmîr

etymology_text: Ji dot + mîr.

공주

roman: gongju


keçmîr

glosses: dotmîr, prenses, keça mîrî, qîza paşayekî, dota keyekî, zaroka qiralekî

forms: kiçmîr

etymology_text: Ji keç + mîr.


prenses

glosses: dotmîr, keçmîr, keça mîrî, qîza paşayekî, dota keyekî, zaroka qiralekî

forms: prînses

etymology_text: Ji fransî princesse.


prenses

audio: LL-Q256 (tur)-ToprakM-prenses.wav


pismîr

glosses: kurrmîr, prens, kurrê paşayekî, lawê qiralekî, pisê keyekî, zarokê şahekî

forms:
pisam
pisap
pismam
pismet
pisxal
pisxalet

etymology_text: Ji pis + mîr.

ipa: /pɪsˈmiːɾ/

hyphenation: pis·mîr


prens

glosses: pismîr, kurrmîr, kurrê paşayekî, lawê qiralekî, pisê keyekî, zarokê şahekî

forms:
prîns
pisam
pisap
pismam
pismet
pisxal
pisxalet

etymology_text: Bi rêya fransî [Peyv?] ji latînî.

ipa: /pɾɛns/


kurrmîr

glosses: Ji bo guhertoya rastnivîsî binêre kurmîr.

ipa: /kʊrˈmiːɾ/

hyphenation: kurr·mîr


kurmîr

glosses: pismîr, prens, kurê paşayekî, lawê qiralekî, pisê keyekî, zarokê şahekî

forms:
kurrmîr
kuram
kurap
kurmam
kurmet
kurxal
kurxalet

etymology_text: Ji kur + mîr.

принц

roman: princ

ipa: /kʊɾˈmiːɾ/

hyphenation: kur·mîr


emîre

forms: mîre

etymology_text: Ji erebî [Peyv?], awayê mê ji peyva emîr


wize

glosses: enerjî, vejen, hêz, xurtî, hinêr, taqet, şiyan, qewet, jen, liv, lebat, hereket

text: Di gotara xwe de ya bi navê ’Du calcul de l'effet des machines’ [Gaspard Gustave de Coriolis] di sala 1829an de pênasînên nûjen (modern definition) yên kar û wizeya livînî (kinetic energy) danîn.

ref: Zagrosê Hajo: Bandora hêza Coriolis çi ye?, Netkurd.com, 8/2006

glosses: hiz, qudret^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)

forms:
vize
wuze

etymology_text: Ji soranî وزە (wze), hevreha kurmancî hizî (“taqet, wize”), ji hêz + -e.

طاقة

roman: ṭāqa


vize

audio: LL-Q256 (tur)-Veravi95-vize.wav


taw dan

glosses: Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.

etymology_text: Ji taw + dan.

ipa: /tɑːw dɑːn/

hyphenation: taw dan


pele

glosses: Bi alfabeya latînî nivîsina پەلە (pele).


pele

audio: LL-Q10199 (zza)-Mirzali-pele.wav


bilyar

glosses: lîstikek ser maseyê ye ku mirov darikê dirêj li gogên req dide daku biçin di kunên li kujiyên maseyê de heyî.

forms:
bilar
bilard
bilardo
bilyard
bilyardo
bîlar
bîlard
bîlardo
bîlyar
bîlyard
bîlyardo

당구

roman: danggu

μπιλιάρδο

roman: biliárdo

ipa: /bɪlˈjɑːɾ/


firar

text: Buna firar denilmez, kurtuluş denir.


bost

glosses: dirêjahiya yan mezinahiya bi qasî kefa destî û her çar tilan dema ku tên pankirin

text: Ji jora zîndanê, ji çend pencereyên zirav û dirêj, bi qasî bi bostekî rohnî digiya binê zîndanê.

ref: Çiyayê Agirî, Yaşar Kemal, Weşanxana Çanda Kurdî

text: Sîya zilamekî ketibû ser pêlîyên rûyê çolê, gih zelal dibû, gih kin dibû, gih biqasî spîndarekê bejin dida, direj dibû û gih jî xwe bi paş de vedikêşa, dibû bostek.

ref: Nûdem Hezex: Bîr, Weşanên Dara, 2018, r.7

forms:
bihost
bihust
buhist
buhust
بۆست
бост
hutik
kef
kulm
mist

etymology_text:
Bi Pehlevî=Vitast-Vitist
Bi Farsiya Navîn=Widast,Widest
Bi Hurmuzganî=Birest

بست

roman: bist

пядь

roman: pjadʹ

ipa: /boːst/

hyphenation: bost


bihust

text: Biqêrîna Ûsiv re pinpinîk bi qasî bihustekê firiya û dîsan mîna ku tiştek nebûbe xwe li cihê xwe yê berê danî.

ref: Dara Hinarê, Yaşar Kemal, Weşanên Nûdem

ipa: /bɪˈhʊst/

hyphenation: bi·hust


şovenîzm

glosses: Neteweperistiya fanatîk, baweriya ku gelên din ne hêja û jêhatî ne.

text: Xwediyê Qesaba Mudurnu Tavukçuluk Ferît Yorgun jî derbasî menuya bi kurdî bû. Yorgun, da zanîn ku Wanê kurdî gelek tê bikaranîn û ew ji ber vê yekê menuyên xwe kurdî daye nivîsandin. Yorgun, wiha domand; “Li vir nifûsa herî zêde ji kurdan pêk tê. Em difikirin ku dema ku zimanê mirovan me xîtap kir êw kêfxweş dibin û ji ber vê yekê me ev gav avêtiye. Me bertekên erênî ji mirovan girt. Armanca me ne cudaxwaziye ne jî şovenîzm e. Em li vir bi zimanê van mirovan xitabî wan dikin. Her ku diçe pêşveçûnên nû çêdibin û em jî li gorî vê gavan diavêjin.

glosses: Baweriya ku jin ne temetî zelaman hêja yan jêhatî ne.

forms:
şovinîzm
şovînîzm
şovenî
şovinî
şovînî
şovenîtî
şovinîtî
şovînîtî
şoventî
şovintî
şovîntî

etymology_text: Ji fransî chauvinisme (ji navê Nicolas Chauvin ku leşkereke pir dilsozî Napoleon Bonaparte bû + -isme)

шовинизм

roman: šovinizm


neteweperistî

glosses:
neteweperwerî, welatperwerî, niştimanperwerî, welatparêzî, neteweparêzî, nasyonalîzm,
hezkirina ji milet û welatê xwe

glosses: şovenîzm, baweriya ku miletên din ne hêja yan jêhatî ne

forms: neteweperestî

etymology_text: netewe + -peristîyanneteweperist + î


neteweperwerî

glosses:
welatperwerî, niştimanperwerî, welatparêzî, neteweparêzî, nasyonalîzm, neteweperistî,
hezkirina ji milet û welatê xwe

glosses: patriyotîzm, welatperwer, niştimanparêzî^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)

etymology_text: netewe + -perwerîyanneteweperwer + î


nasyonalîzm

glosses:
neteweperwerî, welatperwerî, niştimanperwerî, welatparêzî, neteweparêzî, neteweperistî,
hezkirina ji milet û welatê xwe

etymology_text: Bi rêya fransî nationalisme ji latînî natio (netewe, gel, milet)

ipa: /nɑːsjoːnɑːˈliːzm/

hyphenation: nas·yo·na·lîzm


welatperwerî

glosses:
welatparêzî, niştimanperwerî, neteweperwerî, neteweparêzî, neteweperistî, patriyotîzm,
hezkirina ji welatê xwe û xwestina xwefîdakirina bo welatê xwe

glosses: nasyonalîzm, niştimanparêzî^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)

etymology_text: Ji welatperwer + -îyanwelat + -perwerî

родолюбие

roman: rodoljubie

애국

roman: aeguk

патриотизм

roman: patriotizm

патріотизм

roman: patriotyzm

πατριωτισμόσ

roman: patriotismós

φιλογένεια

roman: filogéneia

φιλοπατρία

roman: filopatría


welatparêzî

glosses:
welatperwerî, niştimanperwerî, neteweperwerî, neteweparêzî, neteweperistî, patriyotîzm,
hezkirina ji welatê xwe û xwestina xwefîdakirina bo welatê xwe,
parastina welatê xwe ji dijminan

text: Welatparêziya kurd tu caran qalib û carçoweyek nîjadparêziyê wernegirtiye û dijminatiya nîjadî ji xwe re nekiriye armanc

ref: Welatparêzî, Kesparêzî… https://web.archive.org/http://german.rizgari.com/modules.php?name=Content&pa=showpage&pid=14 arşîv, german.rizgari.com, 28.03.2011

etymology_text: * Ji welatparêz + -î yan welat + -parêzî


niştimanperwerî

glosses:
welatperwer, welatparêzî, niştimanparêzî, neteweperwerî, neteweparêzî, neteweperistî, patriyotîzm,
hezkirina ji welatê xwe û xwestina xwefîdakirina bo welatê xwe,
parastina welatê xwe ji dijminan

glosses: welatperwerî, nasyonalîzm^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)

forms: نشتمانپهروهری

etymology_text: Ji niştimanperwer + -îyanniştiman + -perwerî

ipa: /nɪʃtɪmɑːnpɛɾwɛˈɾiː/

hyphenation: niş·ti·man·per·we·rî


patriyotîzm

glosses:
welatperwerî, niştimanperwerî, welatparêzî, niştimanparêzî, neteweperwerî, neteweparêzî, neteweperistî,
hezkirina ji welatê xwe û xwestina xwefîdakirina bo welatê xwe,
parastina welatê xwe ji dijminan

glosses: nasyonalîzm, welatperwer^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)

etymology_text: Ji patriyot + -îzm.


niştimanparêzî

glosses:
welatperwerî, niştimanperwerî, welatparêzî, niştimanperwerî, neteweperwerî, neteweparêzî, neteweperistî,
hezkirina ji welatê xwe û xwestina xwefîdakirina bo welatê xwe,
parastina welatê xwe ji dijminan

glosses: welatperwer, patriyotîzm^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)

forms:
niştimanperestî
niştimanperistî

etymology_text: Ji niştimanparêz + -îyanniştiman + -parêzî


neteweparêzî

glosses:
welatparêzî, neteweperwerî, welatperwerî, niştimanperwerî, nasyonalîzm, neteweperistî,
hezkirina ji milet û welatê xwe,
parastina gelê xwe ji dijminan

etymology_text: Ji neteweparêz + -îyannetewe + -parêzî


neteweperwer

glosses:
welatparêz, neteweparêz, welatperwer, niştimanperwer, nasyonalîst, neteweperist,
evîndara/ê milet û welatê xwe,
parêzera/ê gelê xwe

etymology_text: Ji netewe + -perwer.

националист

roman: nacionalist

민족주의자

roman: minjokjuuija

εθνικόφρων

roman: ethnikófron


welatperwer

glosses: Kesên welatê xwe yan welatekî diparêzin.

glosses: Kesên bo azadiya welatê xwe yan welatekî tê dikoşin.

forms:
welathez
welatparêz
welatperist
neteweparêz
neteweperist
neteweperwer

etymology_text: Ji welat + -perwer.

патриот

roman: patriot

πατριώτης

roman: patriótis

φιλόπατρισ

roman: filópatris

ipa: /wɛlɑːtpɛɾˈwɛɾ/

hyphenation: we·lat·per·wer


welatperwer

ipa: /wɛlɑːtpɛɾˈwɛɾ/


niştimanperwer

glosses: kesên bo azadiya welatê xwe yan welatekî tê dikoşin

forms:
نشتمانپهروهر
niştimanparêz
niştimanperest
niştimanperist
neteweparêz
neteweperist
neteweperwer

etymology_text: Ji niştiman + -perwer.


niştimanparêz

ipa: /nɪʃtɪmɑːnpɑːˈɾeːz/

hyphenation: niş·ti·man·pa·rêz


neteweperest

etymology_text: : Etîmolojiya vê peyvê nehatiye nivîsîn. Eger tu bi rastî bizanî, kerem bike bişkoka "biguhêre" ya di ser van gotinan re bitikîne û etîmolojiya vê peyvê binivîse. Çavkaniyên ku te ew etîmolojî jê girtiye jî binivîse.


nêgir

glosses:
zengî, reşik,
mirovên rengê wan reş yan tarî (mîna efrîqiyan)

text: Kî ji nijada kurd, nêgir yan ermenî ye, lê li welatekî ereban dijî, ew bi rast ereb e.

ref: Tosinê Reşîd: Barzanî û KGB, Netkurd.com, 9/2006

negro#Anglais

roman: negro

ipa: /neːˈɡɪɾ/


efsane

glosses:
dastan, çîrok, çîvanok, hikayet, çîrokên ku basa bûyer yan afirandiyên seyr û sosret dikin,
çîrokên ku qehremaniyê salox didin

forms: ئهفسانه

etymology_text: Hevreh soranî ئهفسانه (efsane), ji farisî افسانه (efsanê), hevreha avestayî *epe-seŋhe- (pê gotin) ji epe (pê ve) + seŋhe- (behs, mijar) ji sah- (gotin, behs kirin), hevreha hexamenişî θah- (thah-), ji zimanên îranî.

ipa: /ɛfsɑːˈnɛ/

audio: LL-Q36163 (kmr)-Ebulfîda-efsane.wav

hyphenation: ef·sa·ne


dastan

glosses: Çîrokên ku basa bûyer yan afirandiyên seyr û sosret dikin; çîrokên ku qehremaniyek yan evîneke pir xurt salox didin.

glosses: Bûyerek ku tê de qehremaniyek mezin hatiye kirin.

text: Pêşmergeyan gelek dastan di dîroka welatperweriyê de tomar kirine.

forms:
داستان
destan

etymology_text: Hevreha soranî داستان (dastan), farisî دستان (dastan), bi gengaztirîn qusandina farisiya navîn d'tst'n (dadistan, “dawa, doz, pêvajo, babeta dadî”) ji proto-îranî *dāt-ya- (“dadî”), ji dad + -istan. Ramana îroyîn a çîrok ji farisî ye.

риүәйәт

roman: riwäyät

легенда

roman: legenda

леге́нда

roman: ljehjénda

কিংবদন্তি

roman: kiṅbdônti

леге́нда

roman: legénda

ဒဏ္ဍာရီ

roman: dandari

傳說

roman: cyun⁴ syut³

傳說

roman: chuánshuō

傳說

roman: thoân-soat

أُسْطُورَة

roman: ʾusṭūra

خرافة

roman: ḵurāfe

ավանդություն

roman: avandutʻyun

լեգենդ

roman: legend

առասպել

roman: aṙaspel

افسانه

roman: afsâne

روایت

roman: revâyat

𐍃𐍀𐌹𐌻𐌻

roman: spill

किंवदंती

roman: kĩvdantī

अफ़्साना

roman: afsānā

रिवायत

roman: rivāyat

אַגָּדָה

roman: agadá

전설

roman: jeonseol

ຕຳນານ

roman: tam nān

ഇതിഹാസം

roman: itihāsaṃ

домог

roman: domog

ᠳᠣᠮᠤᠭ

roman: domug

افسانه

roman: efsane

داستان

roman: dastan, destan

اسطوره

roman: ustura

رىۋايەت

roman: riwayet

ئەپسانە

roman: epsane

افسانه

roman: afsāna

روايت

roman: rawāyat

ертек

roman: ertek

әпсана

roman: äpsana

аңыз

roman: añyz

әфсана

roman: äfsana

пове́рье

roman: povérʹje

сказа́ние

roman: skazánije

преда́ние

roman: predánije

इतिहास

roman: itihāsá

афсона

roman: afsona

ривоят

roman: rivoyat

риваять

roman: riwayat’

གཏམ་རྒྱུད

roman: gtam rgyud

སྒྲུང་གཏམ

roman: sgrung gtam

леге́нда

roman: lehénda

ព្រេងនិទាន

roman: preingnitiən

រឿងព្រេង

roman: rɨəngpreing

ឥតិហាស

roman: ʼĕtĕhas

לעגענדע

roman: legende

θρύλος

roman: thrýlos

ipa: /dɑːsˈtɑːn/


destan

glosses: (çîrokên dirêj yên evînî yan qehremanî) Binere: dastan

text: Eva destana ji wan mayî

ref: Mele Mehmûdê Bazîdî, Cami’eya Riseleyan û Hikayetan Bi Zimanê Kurmancî, Lîs, 2010, çapa 1em, r. 75, ISBN 978-605-5683-27-6

ipa: /dɛsˈtɑːn/

wav_url: https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q36163 (kmr)-Key Mîrza-destan (epos).wav

audio: LL-Q36163 (kmr)-Key Mîrza-destan.wav

hyphenation: des·tan


destan

pos_title: Formeke navdêrê

glosses: Rewşa çemandî ya pirjimar a binavkirî ya dest.

forms: destî (masculine definite oblique singular)

audio: LL-Q36163 (kmr)-Key Mîrza-destan (epos).wav


seyr

glosses: ecêb, sosret, nedîtî, mat, xerîb, ne edetî, ne asayî, ne normal, ne adî

text: Min xweşik nêrî. Min çi dît! Mirovekî biçûk, gelekî seyr, li ber min bû û li min mêze dikir.

ref: Mîrzayê Biçûk, Antoine de Saint-Exupéry, werger: Fawaz Husên, Weşanên Nûdem

text: Wajigûn dewrê numa min çerx û bayê lewlebanKewkeban seyra muxalif girt û têkil kir hisabVêk ketin Şems û Zuhel îro di birca 'Eqrebê

forms:
seyir
seyîr

etymology_text: Ji erebî سیر (seyr, “nêrîn, sêr kirin”), hevreha sêr; bi wateya ku tiştê ku li xwe dide sêrkirin. Bide ber zazakî temaşe, bi heman ramanê.


seyr

glosses: lê nerîn, temaşe kirin, çavên xwe lê gerandin

notes:
seyr kirin
seyr bûn
seyrkirin
seyrbûn
seyrkirî


seyr kirin

glosses: Ji bo demekê lê nêrîn, fekirin an temaşe kirin.

forms:
seyr dikim (present)
seyr dikî (present)
seyr dike (present)
seyr dikin (present)
seyr bike (imperative singular)
seyr bikin (imperative plural)
seyr kir (past)
seyr kir (past)
seyr kir (past)
seyr kir (past)
seyr –k– (root present)
seyr –kir– (root past)
ez seyr dikim (indicative present positive)
ez seyr nakim (indicative present negative)
min seyr kir (indicative past positive)
min seyr nekir (indicative past negative)
tu seyr dikî (indicative present positive)
tu seyr nakî (indicative present negative)
te seyr kir (indicative past positive)
te seyr nekir (indicative past negative)
ew seyr dike (indicative present positive)
ew seyr nake (indicative present negative)
wê/wî seyr kir (indicative past positive)
wê/wî seyr nekir (indicative past negative)
em seyr dikin (indicative present positive)
em seyr nakin (indicative present negative)
me seyr kir (indicative past positive)
me seyr nekir (indicative past negative)
hûn seyr dikin (indicative present positive)
hûn seyr nakin (indicative present negative)
we seyr kir (indicative past positive)
we seyr nekir (indicative past negative)
ew seyr dikin (indicative present positive)
ew seyr nakin (indicative present negative)
wan seyr kir (indicative past positive)
wan seyr nekir (indicative past negative)
min seyr dikir (imperfect positive)
min seyr nedikir (imperfect negative)
min seyr kiribû (positive)
min seyr nekiribû (negative)
te seyr dikir (imperfect positive)
te seyr nedikir (imperfect negative)
te seyr kiribû (positive)
te seyr nekiribû (negative)
wê/wî seyr dikir (imperfect positive)
wê/wî seyr nedikir (imperfect negative)
wê/wî seyr kiribû (positive)
wê/wî seyr nekiribû (negative)
me seyr dikir (imperfect positive)
me seyr nedikir (imperfect negative)
me seyr kiribû (positive)
me seyr nekiribû (negative)
we seyr dikir (imperfect positive)
we seyr nedikir (imperfect negative)
we seyr kiribû (positive)
we seyr nekiribû (negative)
wan seyr dikir (imperfect positive)
wan seyr nedikir (imperfect negative)
wan seyr kiribû (positive)
wan seyr nekiribû (negative)
ez ê seyr bikim (future positive)
ez ê seyr nekim (future negative)
minê seyr kiribe (future perfect positive)
minê seyr nekiribe (future perfect negative)
tu yê seyr bikî (future positive)
tu yê seyr nekî (future negative)
teyê seyr kiribe (future perfect positive)
teyê seyr nekiribe (future perfect negative)
ew ê seyr bike (future positive)
ew ê seyr neke (future negative)
wê/wîyê seyr kiribe (future perfect positive)
wê/wîyê seyr nekiribe (future perfect negative)
em ê seyr bikin (future positive)
em ê seyr nekin (future negative)
meyê seyr kiribe (future perfect positive)
meyê seyr nekiribe (future perfect negative)
hûn ê seyr bikin (future positive)
hûn ê seyr nekin (future negative)
weyê seyr kiribe (future perfect positive)
weyê seyr nekiribe (future perfect negative)
ew ê seyr bikin (future positive)
ew ê seyr nekin (future negative)
wanê seyr kiribe (future perfect positive)
wanê seyr nekiribe (future perfect negative)
min seyr kiriye (perfect positive)
min seyr nekiriye (perfect negative)
min seyr kiribûye (nonconfirmative pluperfect positive)
min seyr nekiribûye (nonconfirmative pluperfect negative)
te seyr kiriye (perfect positive)
te seyr nekiriye (perfect negative)
te seyr kiribûye (nonconfirmative pluperfect positive)
te seyr nekiribûye (nonconfirmative pluperfect negative)
wê/wî seyr kiriye (perfect positive)
wê/wî seyr nekiriye (perfect negative)
wê/wî seyr kiribûye (nonconfirmative pluperfect positive)
wê/wî seyr nekiribûye (nonconfirmative pluperfect negative)
me seyr kiriye (perfect positive)
me seyr nekiriye (perfect negative)
me seyr kiribûye (nonconfirmative pluperfect positive)
me seyr nekiribûye (nonconfirmative pluperfect negative)
we seyr kiriye (perfect positive)
we seyr nekiriye (perfect negative)
we seyr kiribûye (nonconfirmative pluperfect positive)
we seyr nekiribûye (nonconfirmative pluperfect negative)
wan seyr kiriye (perfect positive)
wan seyr nekiriye (perfect negative)
wan seyr kiribûye (nonconfirmative pluperfect positive)
wan seyr nekiribûye (nonconfirmative pluperfect negative)
(bila) ez seyr bikim (present subjunctive positive)
(bila) ez seyr nekim (present subjunctive negative)
(bila) min seyr kiribe (preterite subjunctive positive)
(bila) min seyr nekiribe (preterite subjunctive negative)
(bila) tu seyr bikî (present subjunctive positive)
(bila) tu seyr nekî (present subjunctive negative)
(bila) te seyr kiribe (preterite subjunctive positive)
(bila) te seyr nekiribe (preterite subjunctive negative)
(bila) ew seyr bike (present subjunctive positive)
(bila) ew seyr neke (present subjunctive negative)
(bila) wê/wî seyr kiribe (preterite subjunctive positive)
(bila) wê/wî seyr nekiribe (preterite subjunctive negative)
(bila) em seyr bikin (present subjunctive positive)
(bila) em seyr nekin (present subjunctive negative)
(bila) me seyr kiribe (preterite subjunctive positive)
(bila) me seyr nekiribe (preterite subjunctive negative)
(bila) hûn seyr bikin (present subjunctive positive)
(bila) hûn seyr nekin (present subjunctive negative)
(bila) we seyr kiribe (preterite subjunctive positive)
(bila) we seyr nekiribe (preterite subjunctive negative)
(bila) ew seyr bikin (present subjunctive positive)
(bila) ew seyr nekin (present subjunctive negative)
(bila) wan seyr kiribe (preterite subjunctive positive)
(bila) wan seyr nekiribe (preterite subjunctive negative)
(bila) min seyr bikira (imperfect subjunctive positive)
(bila) min seyr nekira (imperfect subjunctive negative)
(bila) min seyr kiribûya (pluperfect subjunctive positive)
(bila) min seyr nekiribûya (pluperfect subjunctive negative)
(bila) te seyr bikira (imperfect subjunctive positive)
(bila) te seyr nekira (imperfect subjunctive negative)
(bila) te seyr kiribûya (pluperfect subjunctive positive)
(bila) te seyr nekiribûya (pluperfect subjunctive negative)
(bila) wê/wî seyr bikira (imperfect subjunctive positive)
(bila) wê/wî seyr nekira (imperfect subjunctive negative)
(bila) wê/wî seyr kiribûya (pluperfect subjunctive positive)
(bila) wê/wî seyr nekiribûya (pluperfect subjunctive negative)
(bila) me seyr bikira (imperfect subjunctive positive)
(bila) me seyr nekira (imperfect subjunctive negative)
(bila) me seyr kiribûya (pluperfect subjunctive positive)
(bila) me seyr nekiribûya (pluperfect subjunctive negative)
(bila) we seyr bikira (imperfect subjunctive positive)
(bila) we seyr nekira (imperfect subjunctive negative)
(bila) we seyr kiribûya (pluperfect subjunctive positive)
(bila) we seyr nekiribûya (pluperfect subjunctive negative)
(bila) wan seyr bikira (imperfect subjunctive positive)
(bila) wan seyr nekira (imperfect subjunctive negative)
(bila) wan seyr kiribûya (pluperfect subjunctive positive)
(bila) wan seyr nekiribûya (pluperfect subjunctive negative)
minê seyr bikira (present conditional positive)
minê seyr nekira (present conditional negative)
minê seyr kiribûya (preterite conditional positive)
minê seyr nekiribûya (preterite conditional negative)
teyê seyr bikira (present conditional positive)
teyê seyr nekira (present conditional negative)
teyê seyr kiribûya (preterite conditional positive)
teyê seyr nekiribûya (preterite conditional negative)
wê/wîyê seyr bikira (present conditional positive)
wê/wîyê seyr nekira (present conditional negative)
wê/wîyê seyr kiribûya (preterite conditional positive)
wê/wîyê seyr nekiribûya (preterite conditional negative)
meyê seyr bikira (present conditional positive)
meyê seyr nekira (present conditional negative)
meyê seyr kiribûya (preterite conditional positive)
meyê seyr nekiribûya (preterite conditional negative)
weyê seyr bikira (present conditional positive)
weyê seyr nekira (present conditional negative)
weyê seyr kiribûya (preterite conditional positive)
weyê seyr nekiribûya (preterite conditional negative)
wanê seyr bikira (present conditional positive)
wanê seyr nekira (present conditional negative)
wanê seyr kiribûya (preterite conditional positive)
wanê seyr nekiribûya (preterite conditional negative)
(tu) seyr bike (imperative present positive)
(tu) seyr neke (imperative present negative)
(hûn) seyr bikin (imperative present positive)
(hûn) seyr nekin (imperative present negative)

etymology_text: Ji seyr + kirin.

ipa: /sɛjɾ kɪˈɾɪn/

hyphenation: seyr ki·rin


seyrkirin

glosses: Lênêrîn, fekirin an temaşekirina ji bo demekî.

text: Lê îro jî wilo ye ku çi li Tirkiyeyê, çi li Îranê ji bo çêkirin, belavkirin û seyrkirina fîlmên kurdî qedexe têne dayîn û di beşdarbûna wan a festîvalên fîlman de astengî çêdibin û fon nayên dayîn.

ref: Dilop, LI SER SÎNEMAYA KURDAN - 1 https://web.archive.org/http://www.kovaradilop.net/wp-content/uploads/2020/05/DILOP-10.pdf arşîv, Miradê Miradan, hj. 10, 2019, r. 25, 26


sosret

glosses: ecêb, seyr, nedîtî, mat, xerîb, ne edetî, ne asayî, ne normal, ne adî

forms:
sosrettir (comparative)
herî sosret (superlative)
sosrettirîn (superlative)
sodiret
sodret
sosiret

etymology_text: Herwiha sodiret, ji erebî سُدُورة (sudûret), ji reha سدر (sdr, “dîmen vegirtin, bînahiyê ragirtin, çav li berê delîn”)

سەرسوورهێنەر

roman: sersûrhêner

ناوازە

roman: nawaze


nedîtî

text: Herkesê carek diye ew zinde ma hetta ebedWê nedîtî ew perîrû zindegî lê bit heramHerkesê camê ji destê wê binoşit noş-i bit

glosses: ecêb, seyr, sosret, mat, xerîb, ne edetî, ne asayî, ne normal, ne adî

forms: dinyanedîtî

etymology_text: Ji ne- + dîtî.


bînbar

glosses:
dîtbar, tiştê ku tê dîtin yan dikare bêt dîtin,
tiştê ku mirov dibîne yan dikare bibîne

forms:
bînbartir (comparative)
herî bînbar (superlative)
bînbartirîn (superlative)

etymology_text: -bîn- (rayê dema niha ji lêkera dîtin) + -bar


dîtbar

glosses:
bînbar, tiştê ku tê dîtin yan dikare bêt dîtin,
tiştê ku mirov dibîne yan dikare bibîne

forms:
dîtbartir (comparative)
herî dîtbar (superlative)
dîtbartirîn (superlative)

etymology_text: dîtin - -in + -bar


patriyot

forms:
patriyotîst
neteweparêz
neteweperist
neteweperwer

etymology_text: Ji latînî patria (“niştiman”)

патриот

roman: patriot

πατριώτης

roman: patriótis

φιλόπατρισ

roman: filópatris


Asena

glosses: (di mîtolojiya tirkan de, di dastana Ergenekon de) dêlegurek e ku zarokekî xwedî dike û paşî hemû tirk ji wî çêdibin

ipa: /ɑːsɛˈnɑː/

hyphenation: A·se·na


dêlegur

text: Kurd û Tirk tucarî nikarin bibin brayên hev. Ew ji qewmê Dêlegura Asenayê, Tatar, hov û dagîrkeran e. Ew nevîyên Hûlagû, Cengizxan, Tîmûrling û nevîyên Kor Mistoyê Kerxana Selanîkê ne. Lê em Kurd Arî ne, Zerdûştî ne, nevîyên Keyxusrew, Şêx Evdilqadirê Geylanî, Selaheddînê Eyyûbî, Ristemê Zal, Şêx Hadî, Şêx Seîd, Seyid Rizo, Simko û Barzanîyê nemir in.

ref: Ehmed BEYAN, Dî dibêje naletê li bavê xwe tîne! https://web.archive.org/http://www.lotikxane.com/arsiv/chp%20pkp.htm arşîv, lotikxane.com, 06.12.2007

forms:
dêlegurg
dêhlegur
dêhlegurg
dihlegur
dihlegurg

etymology_text: Ji dêle- + gur.

волчица

roman: volčica

ipa: /deːlɛˈɡʊɾ/


nêregur

forms: nêregurg

etymology_text: Ji nêre- + gur.

ipa: /neːɾɛˈɡʊɾ/

hyphenation: nê·re·gur


melez

glosses:
diliqî, kestel, dureh, zir, soryaz, têkil, col,
riweka ku ji du riwekên cûnê wan cuda hatiye perisandin

forms: merez


melez

glosses:
mirovê ku dayika wî û bavê wî ne ji heman nijadê ne,
mirovên ku binyata wan ji du yan zêdetir nijadan e

text: Her çiqasî tu jî yek ji wan melezên Brezîlî bî jî, lê divê hinekî şexsiyet bi insan re hebe kurê min!

ref: Lotikxane.com, 9/2006


melez

text: Melez dil.


binyat

glosses:
Bingeh, esas, hîm, xîm, temel, binaxe, binçîne, binetar,
bin, binî, binyan, bintar, binanî, binêşe, binema, asas,
binê tiştekî, destpêka tiştekî.

text: Ber çi nemeşrûh ev sexinRojek ji bunyada mezinBîna qedeh jê d'hate min

ref: Feqiyê Teyran,

forms:
بنیات
binyad
binat

إض

roman: ʾiḍ

ipa: /bɪnˈjɑːt/

hyphenation: bin·yat


hêm

glosses:
nem, ritûbat, şilî
(bi taybetî ya dîwaran di hindirê avahiyan ve)

glosses: şilî, ritubat, rewek, rewa^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)

forms:
hem
him
hîm

влажност

roman: vlažnost

влага

roman: vlaga

влажность

roman: vlažnostʹ

ipa: /heːm/


nem

glosses:
hêm, ritubat, şilî, rewek, rewa, hêw
(bi taybetî ya dîwaran di hindirê avahiyan ve)

forms:
نهم
nêm

etymology_text: Ji proto-hindûewropî *nebʰ- (mij; ewr; şilî), hevreha farisî نم (nem: şilî), pehlewî nem, avestayî 𐬥𐬀𐬠𐬀𐬵 (nebeh) û 𐬥𐬀𐬞𐬙𐬀 (nepte: şil), sanskrîtî नभस् (nebhes) (şilî), latînî nebula (ewr, mij, şilî), hîtîtî 𒉈𒂊𒁉𒅖 (nēpis: esman), yûnanî νέφος (néphos: ewr), rûsî небо (nêbo: hewa, esman)...

ipa: /nɛm/

hyphenation: nem


nêm

glosses:
cerahet, zox, edab, zoxav, çirk, givirt, sijî, avnêm, lêm, avxwîn,
xwîna yan ava zerik ya li birînan yan cihên kul yên leşî

forms:
نێم
kêm
lêm
nem
nêv
nêw

ipa: /neːm/

notes:
nêm girtin
nêmgirtin
nêmgirtî


kêm bûn

glosses: Ketina rewşek kêm; hejmar, mîqdar yan hêz û şiyana tiştekî daketin, hendik bûn yan jî jar bûn

text: Raporeke van demên dawîn ya li ser rewşa medyaya Amerîka mercên ku medya tê de ye baş eşkere dike: Rojname divê rêyeke weha peyda bikin ku “berî ku dahata wan yên ji kaxezê bi temamî kêm bibe, bi wê rêyê bikarin zêdebûna muşterîyên li ser înternetê veguhezînin pereyan û têra xwe karê jê bikin ku bikarin li ser lingan bimînin.

ref: Avakirina nû ya bingehîn, reklam serbest e, 2011-09, http://lemonde-kurdi.com

text: Gelekan ji wan zû de hevdu nedîtibûn, loma wan li kar û mijûliyên hev dipirsîn, guhertinên ku di wan de bûbûn meraq dikirin, gazin ji jiyana sirgûnê û têkiliyên sar ên ku berhemên jiyana sirgûnê ne dikirin. Heta ku hebekî xilbexilba wan kêm bû min ji wan daxwaz kir ku ew rabin û ji xwe re xwarinê bînin.

ref: Firat Cewerî, Payiza Dereng, Avesta, 2014, r. 16

forms:
kêm dibim (present)
kêm dibî (present)
kêm dibe (present)
kêm dibin (present)
kêm bibe (imperative singular)
kêm bibin (imperative plural)
kêm bûm (past)
kêm bûyî (past)
kêm bû (past)
کێم بوون
kêm
kêmbûn

etymology_text: Ji kêm + bûn.

কমা

roman: koma

намаля́вам се

roman: namaljávam se

減少

roman: jiǎnshǎo

下降

roman: xiàjiàng

փոքրանալ

roman: pʻokʻranal

պակասել

roman: pakasel

کاستن

roman: kâstan

פחת

roman: pakhát

азаю

roman: azaü

уменьша́ться

roman: umenʹšátʹsja

уме́ньшиться

roman: uménʹšitʹsja

снижа́ться

roman: snižátʹsja

сни́зиться

roman: snízitʹsja

понижа́ться

roman: ponižátʹsja

пони́зиться

roman: ponízitʹsja

μειώνομαι

roman: meiónomai

λιγοστεύω

roman: ligostévo

μινύθω

roman: minúthō

ipa: /keːm buːn/

hyphenation: kêm bûn


kêm kirin

glosses: Kirin rewşek kêm; hejmar, mîqdar yan hêz û şiyana tiştekî daxistin, hendik kirin yan jî jar kirin.

text: Netewe yên Êkgirtî jimara karmendên xwe li Iraqê kêm kir û nuha kêmtir ji 50 karmendan mane ji ber pirsa parastinê.

ref: Netewe yên Êkgirtî jimara karmendên xwe li Iraqê kêm kir, 2003-09, voanews.com/kurdi

forms:
kêm dikim (present)
kêm dikî (present)
kêm dike (present)
kêm dikin (present)
kêm bike (imperative singular)
kêm bikin (imperative plural)
kêm kir (past)
kêm kir (past)
kêm kir (past)
kêm kir (past)
kêm –k– (root present)
kêm –kir– (root past)
ez kêm dikim (indicative present positive)
ez kêm nakim (indicative present negative)
min kêm kir (indicative past positive)
min kêm nekir (indicative past negative)
tu kêm dikî (indicative present positive)
tu kêm nakî (indicative present negative)
te kêm kir (indicative past positive)
te kêm nekir (indicative past negative)
ew kêm dike (indicative present positive)
ew kêm nake (indicative present negative)
wê/wî kêm kir (indicative past positive)
wê/wî kêm nekir (indicative past negative)
em kêm dikin (indicative present positive)
em kêm nakin (indicative present negative)
me kêm kir (indicative past positive)
me kêm nekir (indicative past negative)
hûn kêm dikin (indicative present positive)
hûn kêm nakin (indicative present negative)
we kêm kir (indicative past positive)
we kêm nekir (indicative past negative)
ew kêm dikin (indicative present positive)
ew kêm nakin (indicative present negative)
wan kêm kir (indicative past positive)
wan kêm nekir (indicative past negative)
min kêm dikir (imperfect positive)
min kêm nedikir (imperfect negative)
min kêm kiribû (positive)
min kêm nekiribû (negative)
te kêm dikir (imperfect positive)
te kêm nedikir (imperfect negative)
te kêm kiribû (positive)
te kêm nekiribû (negative)
wê/wî kêm dikir (imperfect positive)
wê/wî kêm nedikir (imperfect negative)
wê/wî kêm kiribû (positive)
wê/wî kêm nekiribû (negative)
me kêm dikir (imperfect positive)
me kêm nedikir (imperfect negative)
me kêm kiribû (positive)
me kêm nekiribû (negative)
we kêm dikir (imperfect positive)
we kêm nedikir (imperfect negative)
we kêm kiribû (positive)
we kêm nekiribû (negative)
wan kêm dikir (imperfect positive)
wan kêm nedikir (imperfect negative)
wan kêm kiribû (positive)
wan kêm nekiribû (negative)
ez ê kêm bikim (future positive)
ez ê kêm nekim (future negative)
minê kêm kiribe (future perfect positive)
minê kêm nekiribe (future perfect negative)
tu yê kêm bikî (future positive)
tu yê kêm nekî (future negative)
teyê kêm kiribe (future perfect positive)
teyê kêm nekiribe (future perfect negative)
ew ê kêm bike (future positive)
ew ê kêm neke (future negative)
wê/wîyê kêm kiribe (future perfect positive)
wê/wîyê kêm nekiribe (future perfect negative)
em ê kêm bikin (future positive)
em ê kêm nekin (future negative)
meyê kêm kiribe (future perfect positive)
meyê kêm nekiribe (future perfect negative)
hûn ê kêm bikin (future positive)
hûn ê kêm nekin (future negative)
weyê kêm kiribe (future perfect positive)
weyê kêm nekiribe (future perfect negative)
ew ê kêm bikin (future positive)
ew ê kêm nekin (future negative)
wanê kêm kiribe (future perfect positive)
wanê kêm nekiribe (future perfect negative)
min kêm kiriye (perfect positive)
min kêm nekiriye (perfect negative)
min kêm kiribûye (nonconfirmative pluperfect positive)
min kêm nekiribûye (nonconfirmative pluperfect negative)
te kêm kiriye (perfect positive)
te kêm nekiriye (perfect negative)
te kêm kiribûye (nonconfirmative pluperfect positive)
te kêm nekiribûye (nonconfirmative pluperfect negative)
wê/wî kêm kiriye (perfect positive)
wê/wî kêm nekiriye (perfect negative)
wê/wî kêm kiribûye (nonconfirmative pluperfect positive)
wê/wî kêm nekiribûye (nonconfirmative pluperfect negative)
me kêm kiriye (perfect positive)
me kêm nekiriye (perfect negative)
me kêm kiribûye (nonconfirmative pluperfect positive)
me kêm nekiribûye (nonconfirmative pluperfect negative)
we kêm kiriye (perfect positive)
we kêm nekiriye (perfect negative)
we kêm kiribûye (nonconfirmative pluperfect positive)
we kêm nekiribûye (nonconfirmative pluperfect negative)
wan kêm kiriye (perfect positive)
wan kêm nekiriye (perfect negative)
wan kêm kiribûye (nonconfirmative pluperfect positive)
wan kêm nekiribûye (nonconfirmative pluperfect negative)
(bila) ez kêm bikim (present subjunctive positive)
(bila) ez kêm nekim (present subjunctive negative)
(bila) min kêm kiribe (preterite subjunctive positive)
(bila) min kêm nekiribe (preterite subjunctive negative)
(bila) tu kêm bikî (present subjunctive positive)
(bila) tu kêm nekî (present subjunctive negative)
(bila) te kêm kiribe (preterite subjunctive positive)
(bila) te kêm nekiribe (preterite subjunctive negative)
(bila) ew kêm bike (present subjunctive positive)
(bila) ew kêm neke (present subjunctive negative)
(bila) wê/wî kêm kiribe (preterite subjunctive positive)
(bila) wê/wî kêm nekiribe (preterite subjunctive negative)
(bila) em kêm bikin (present subjunctive positive)
(bila) em kêm nekin (present subjunctive negative)
(bila) me kêm kiribe (preterite subjunctive positive)
(bila) me kêm nekiribe (preterite subjunctive negative)
(bila) hûn kêm bikin (present subjunctive positive)
(bila) hûn kêm nekin (present subjunctive negative)
(bila) we kêm kiribe (preterite subjunctive positive)
(bila) we kêm nekiribe (preterite subjunctive negative)
(bila) ew kêm bikin (present subjunctive positive)
(bila) ew kêm nekin (present subjunctive negative)
(bila) wan kêm kiribe (preterite subjunctive positive)
(bila) wan kêm nekiribe (preterite subjunctive negative)
(bila) min kêm bikira (imperfect subjunctive positive)
(bila) min kêm nekira (imperfect subjunctive negative)
(bila) min kêm kiribûya (pluperfect subjunctive positive)
(bila) min kêm nekiribûya (pluperfect subjunctive negative)
(bila) te kêm bikira (imperfect subjunctive positive)
(bila) te kêm nekira (imperfect subjunctive negative)
(bila) te kêm kiribûya (pluperfect subjunctive positive)
(bila) te kêm nekiribûya (pluperfect subjunctive negative)
(bila) wê/wî kêm bikira (imperfect subjunctive positive)
(bila) wê/wî kêm nekira (imperfect subjunctive negative)
(bila) wê/wî kêm kiribûya (pluperfect subjunctive positive)
(bila) wê/wî kêm nekiribûya (pluperfect subjunctive negative)
(bila) me kêm bikira (imperfect subjunctive positive)
(bila) me kêm nekira (imperfect subjunctive negative)
(bila) me kêm kiribûya (pluperfect subjunctive positive)
(bila) me kêm nekiribûya (pluperfect subjunctive negative)
(bila) we kêm bikira (imperfect subjunctive positive)
(bila) we kêm nekira (imperfect subjunctive negative)
(bila) we kêm kiribûya (pluperfect subjunctive positive)
(bila) we kêm nekiribûya (pluperfect subjunctive negative)
(bila) wan kêm bikira (imperfect subjunctive positive)
(bila) wan kêm nekira (imperfect subjunctive negative)
(bila) wan kêm kiribûya (pluperfect subjunctive positive)
(bila) wan kêm nekiribûya (pluperfect subjunctive negative)
minê kêm bikira (present conditional positive)
minê kêm nekira (present conditional negative)
minê kêm kiribûya (preterite conditional positive)
minê kêm nekiribûya (preterite conditional negative)
teyê kêm bikira (present conditional positive)
teyê kêm nekira (present conditional negative)
teyê kêm kiribûya (preterite conditional positive)
teyê kêm nekiribûya (preterite conditional negative)
wê/wîyê kêm bikira (present conditional positive)
wê/wîyê kêm nekira (present conditional negative)
wê/wîyê kêm kiribûya (preterite conditional positive)
wê/wîyê kêm nekiribûya (preterite conditional negative)
meyê kêm bikira (present conditional positive)
meyê kêm nekira (present conditional negative)
meyê kêm kiribûya (preterite conditional positive)
meyê kêm nekiribûya (preterite conditional negative)
weyê kêm bikira (present conditional positive)
weyê kêm nekira (present conditional negative)
weyê kêm kiribûya (preterite conditional positive)
weyê kêm nekiribûya (preterite conditional negative)
wanê kêm bikira (present conditional positive)
wanê kêm nekira (present conditional negative)
wanê kêm kiribûya (preterite conditional positive)
wanê kêm nekiribûya (preterite conditional negative)
(tu) kêm bike (imperative present positive)
(tu) kêm neke (imperative present negative)
(hûn) kêm bikin (imperative present positive)
(hûn) kêm nekin (imperative present negative)
کێم کرن
kêm
kêmkirin

etymology_text: Ji kêm + kirin.

কমোৱা

roman: komüa

намаля́вам

roman: namaljávam

הפחית

roman: hifkhít

уменьша́ть

roman: umenʹšátʹ

уме́ньшить

roman: uménʹšitʹ

понижа́ть

roman: ponižátʹ

пони́зить

roman: ponízitʹ

снижа́ть

roman: snižátʹ

сни́зить

roman: snízitʹ

μειώνω

roman: meióno

ελαττώνω

roman: elattóno

ipa: /keːm kɪˈɾɪn/

audio: LL-Q36368 (kur)-Dildadil-kêm kirin.wav

hyphenation: kêm ki·rin


kêmkirin

glosses: karê jar kirin yan jî daxistina hejmar, mîqdar yan hêz û şiyana tiştekî

text: Nûcêfî gotibû; “Her kêmkirinek di hejmara kursiyê Neynewayê de, tê wateya bezandina mafê parêzgehê. Eeger careke din yasaya hilbijartinan neyê verastkirin, ew beşdarî hilbijartinên dahatû yên Iraqê nabin.”

ref: Xesrew Goran: “Em pêbendî biryarên Nûcêfî nînin” , 2009-01, dengeazad.com

glosses: jê birin, hindikkirin, lawaz, valakirin, daweşîn, neman, zerer, dij, tarî kirin, daxistin, sist, naqis, kêmtir, hêdîkirin, têderxistin, nizmkirin, kurtbûn, kurtkirin, kinkirin, jêderxistin, danîn^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)

forms:
کێمکرن
kêm
kêm kirin


lêm

audio: LL-Q36163 (kmr)-Ebulfîda-lêm.wav


nêm girtin

glosses: Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.

etymology_text: Ji nêm + girtin.

ipa: /neːm ɡɪɾˈtɪn/

hyphenation: nêm gir·tin