famdarî

glosses:
têgehiştin, zanîn, şarezayî, nêrîn,
 têgihiştina yekî/ê ji bo hemû tiştên jiyanê û derdoran

forms:
فامداری
fêmdarî

etymology_text: Ji famdar + -î


teîn

pos: noun

pos_title: Navdêr

glosses: diyarkirin, eşkerekirin, xwiyakirin, kifşkirin

glosses: pîşandin, erkedarkirin, wezîfedarkirin, karek dan kesekî, kesek xistin ser karekî

forms:
tayîn
taîn
tayin

etymology_text: Ji erebî تعین

notes:
tayîn kirin
tayîn dan
tayînkirin
tayîndan
tayînkirî


têhelçûn

text: Di nivîsandina lêkerên hevedudanî de tu rastek û qaîde nîne. Mîsal tê hel çûn bi : awayên jêrîn tê nivîsîn : tê hel çûn, tê helçûn, têhelçûn, têhel çûn, tê-helçûn ...

ref: kovara Hêvî - Hejmar 2 / Gulan 1984, rûpel: 72).

text: Avahîya komelgeha dadwerî li ser budçeya hikûmeta herêma Kurdistanê bi kujmê 11 milyar û 343 milyon û 677 hezar dînaran, li ser rûberê 13 hezar metrên çargoşe hatîye ava kirin û hemû pişkên dadgeha têhelçûn û tawan û dadgeha rewşa kesayetî û sinêleyan û dadgehên madde û kar û ketin û lêkolînan, di gel fermangeha dawakarê giştî û sendîkaya parêzeran da bi xwe ve digre.

etymology_text: tê + hel + çûn


nitpicker

glosses: Kesê ku tiştên biçûk rexne digire. Kesê ku di detayên nemuhîm de jî xetayan dibîne.

forms: nit-picker

etymology_text: nitpick + -er.

wav_url: https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q1860 (eng)-Flame, not lame-nitpicker.wav


pozîtîvîzm

glosses: Doktrînek e ku dibêje zanîna rastîn tenê zanîna îlmî ye, û ku zanebûneke wisa tenê dikare ji tesdîqkirina pozîtîv ya teoriyan bi rêbaza hişk a îlmî were, û her forma metafizîkê red dike.

etymology_text: : Etîmolojiya vê peyvê nehatiye nivîsîn. Eger tu bi rastî bizanî, kerem bike bişkoka "biguhêre" ya di ser van gotinan re bitikîne û etîmolojiya vê peyvê binivîse. Çavkaniyên ku te ew etîmolojî jê girtiye jî binivîse.

ipa: /poːziːtiːˈviːzm/

hyphenation: po·zî·tî·vîzm


zimantehl

glosses:
ezman nexweş, dijwar axiftin, ne şîrîn peyvîn,
 ji wî/ê kesî/ê re tê gotin ku bi awayekî pirr xirab dipeyive

forms:
زمانتەحل
zimantal

etymology_text: Ji ziman + tehl.


constructive criticism

forms:
destructive criticism
negative criticism


title: constructive critism

redirect: constructive criticism

pos: hard-redirect


wek kefa destê xwe zanîn

pos: phrase

pos_title: Biwêj

glosses: Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.

forms: wekî kefa destê xwe zanîn


me genim avêt me ceh hilanî

pos: proverb

pos_title: Gotineke pêşiyan

forms: genim avêtin, ceh çinîn


di nav wan de we kî çiyayekî ferq hebûn

forms: di navberê de çiya hebûn


word: di nava wan de ji vir û çiyayekî ferq hebûn


title: kerekê bi kurtan, di nav de derbas nebûn

redirect: kerekê bi kurtan di nav de derbas nebûn


word: kerekê bi kurtan di nav wan re derbas nebûn

glosses: Guhartoyeke kerekê bi kurtan di nav de derbas nebûn.


qîra bisîr bûn

forms: qîra bisîr


nava (wî) û (yekî) tune bûn

glosses: Guhartoyeke dilsarî ketin navbera (wan).


title: bû girara gavanan

redirect: bûn girara gavanan


title: bûye gola gamêşan

redirect: bûn gola gamêşan


terbiyet kirin

pos: verb

pos_title: Lêker

glosses:
perwerde kirin, hîn kirin, elimandin, taşandin, fêr kirin,
 nîşa zarokên xwe dan bi çi rê û şêwe serderiyê bikin dema ku hêdî hêdî mezin dibin

forms:
تەربیەت کرن
terbiye kirin

etymology_text: Ji terbiyet + kirin.

ipa: /tɛɾbɪˈjɛt kɪˈɾɪn/

hyphenation: ter·bi·yet ki·rin


terbiyetkirin

glosses:
perwerdekirin, hînkirin, elimandin, taşandin, fêrkirin,
 nîşadana rê û şêweyên serderiyê bo zarokan

forms:
تەربیەتکرن
terbiyekirin

ipa: /tɛɾbɪjɛtkɪˈɾɪn/


mihazire

glosses:
ders, wane, gotara fêrkirinê,
 gotin û pêşkêş kirina babetekî ji bo hînbûnê (bi taybetî li zankoyê tê gotin)

forms:
محازرە
mihazere

etymology_text: Ji erebî المحاضرة


sererayî

pos: adv

pos_title: Hoker

text: Sereray ku bi biryara qedexeya hatinûçûnê û girtna bazar û chên giştî, hijmareka zor ya welatîyan bê kar man û zerereka zor bi wan keft.

forms:
سەڕەرایی
serrerayî
sererrayî


mitewazi

pos: adj

pos_title: Rengdêr

glosses:
sade, hejar, derûnbiçûk, stûxwar, sernerm,
 kesê/a ku xwe mezin neke

forms: متەواضع

etymology_text: Ji erebî المتواضع


word: berî tu tibila xwe dirêj keye min, xwe piştrast ke tibilên te yên dî ne dipîsin

glosses: eger mirovî pirr xeletî û sûc hebin, nabe xeletiyên kesên din li nav çavên wan bixe

word: if you point the finger at someone, remember that three fingers are pointing back at you


title: arap saçma dönmek

redirect: arap saçına dönmek


di serî de rûneniştin

glosses: Guhartoyeke di serê (yekî) de rûneniştin.


yê welo danîn ser serê celo

glosses: Guhartoyeke kumê elo danîn ser serê welo.


Kinderarbeit

glosses:
xebitandina zarokan, şuxulandina zarokan.
Ew karê ji aliyê zarokan ve tê kirin, ku li gorî temen, hêz û laşê wan ne guncav e, û wan ji jiyana zaroktî û leystinê bêpar dike.


title: bextereşê mırad kın

redirect: bextreşê mirad kin


title: bextereşê mirad kin


matot

text: Havînan, hejmara xelkê bajêr, bi taybetî taxa Qijlê pir zêde dibû. Xaniyên bi kirê peyde nedibûn. Karkerên pembo bi malbatî dihatin bajêr û karê tevrika pembo û matotê (berhevkirina pembo) dikirin.

ref: Z. Gabar ÇIYAN, WEFATA HENEKBÊJÊ HÊJA ŞEHMUS DUMAN (ŞÊXO DÎNO) https://web.archive.org/http://dinadintir.blogspot.com/2016/06/wefata-henekbeje-heja-sehmus-duman-sexo.html arşîv, dinadintir.blogspot.com, 17.06.2016


boil down to

glosses: amount to; be essentially a matter of."it all boils down to a personality clash"


araqxûr

forms:
araqxûrtir (comparative)
herî araqxûr (superlative)
araqxûrtirîn (superlative)


areqxwer

forms:
areqxwertir (comparative)
herî areqxwer (superlative)
areqxwertirîn (superlative)


araqxwer

forms:
araqxwertir (comparative)
herî araqxwer (superlative)
araqxwertirîn (superlative)


areqvexwer

forms:
areqvexwertir (comparative)
herî areqvexwer (superlative)
areqvexwertirîn (superlative)


xwe tê negehand

glosses: ji bo wê rewşê tê gotin ku kesek pêkolê nake an jî nevêt di axiftina mirovî bigehe

forms:
خوە تێ نەگەهاند
xo tê negehand

etymology_text: xwe + tê + ne + gehand


title: altın adı pul oldu, kız adı dul

redirect: altın adı pul oldu, kız adı dul oldu


word: bi qurişekî ketin bi hezarî jê pak nebûn


întac

glosses: berhem, encama karekî, tişta/ê hatiye çêkirin yan çêbûye.

forms:
ئینتاج
intac

etymology_text: Ji erebî الإنتاج


terrefiroş

glosses:
kesê ku fêqî an jî zerzewatî difiroşe,
 kesêk mîwe û sewzî bifiroşê. sewzî firoş-î: sewze firoşî

etymology_text: Ji terre + -firoş


olîvîn

glosses: kevirekî anku berekî bihagiran yê kesk-zeytûnî ye

text: Li gorî planan wê ji van bermayiyan salê 320 hezar ton madena olîvînê bê derxistin.

ref: Trtnuce.com 2/2019

etymology_text: Deyn ji îngilîzî [Peyv?] yan ji fransî olivine.

橄榄石

roman: gǎnlǎnshí


title: دێوە زمە

redirect: دێوەزمە


اتاق نشیمن

forms: otâq nešiman (romanization)

خانه

roman: xâne


جاروبرقی

forms: jârubarqi (romanization)

اتاق نشیمن

roman: otâq nešiman

اثاث

roman: esas


پریز

forms: priz (romanization)


buş diaxivît

glosses: dibêje lê napêje, çentikê wî tijî derew e

etymology_text: Ji buş + diaxivît.


shit happens

wav_url: https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q1860 (eng)-Flame, not lame-shit happens.wav


larehêl

glosses: Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.


bişkî

forms:
biçkî
biçik
biçiq
biçix
bikşî
biqşî
bişqî
biçqî
piçik
piçiq
piçix

etymology_text: Ji tirkî bıçkı, hevreha tirkmenistanî byçgy, herwiha hevreha bıçak (kêr, şefir, çeqo), herdu ji lêkera biçmek (jê kirin, piçandin, jê kirin)

ipa: /bɪʃˈkiː/


betrîq

glosses: canewerekê balindeye na firit hêkkere hişkavîye li gopikên tepa erdî bi awayê bir(revde) di jîn

forms:
بەتریق
petrik
petrîk
betirîq

etymology_text: Ji erebî بطریق

ipa: /bɛtˈɾiːq/

hyphenation: bet·rîq


to be forewarned is to be forearmed

glosses:
hazir be, amade be,
 ev biwêje tê gotin ku eger tu tiştekî bizanî berî çê bibe, dibe tu xwe baştir hazir bikî


karîna derbirînê

pos: unknown

pos_title: Mane

glosses: Ew derfeteke ku die rewşên taybet yan jî hinek zanîn û ramananê kesayetî karîbe bighîne kesên din. Derbirîn yek ji alavên hevgihandinê ye ku di hemû çandên mirovan de ji dayikbûnê bi wan re ye.

etymology_text: karîn + derbirînê


hebo-heb

glosses:
yekoyek, yek bi yek, libo-lib, lib bi lib, heb bi heb,
her hebek / libek bi carekê

forms:
heboheb
hebo-hebo
hebohebo

etymology_text: Ji heb + -o- + heb.


sîlver

ipa: /siːlˈvɛɾ/

hyphenation: sîl·ver


tumbleweed

glosses: Her riweka ku gava hişk bibe, bi adetî ji kokên xwe diqete, girseyeke sivik û gindirok çêdike, ku ji aliyê bayê ve ji cih bi cih tê gerandin; wek Russian thistle, wild indigo, witch grass, Amaranthus albus, hwd.

glosses: Rengekî qemer / esmer, yê wekî nebatê bi eynî navî.

forms: tumble weed

etymology_text: Ji tumble + weed.

audio: LL-Q1860 (eng)-Wodencafe-tumbleweed.wav


frog in one's throat

audio: En-us-frog in one's throat.ogg

ogg_url: https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/En-us-frog in one's throat.ogg

audio: en-au-frog in one's throat.ogg

ogg_url: https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/en-au-frog in one's throat.ogg


Charades

glosses: yariyeke ku ewê yariyê dikin divê peyv an jî girêyekê texmîn bikin ji livînên kesê beramber


title: charades

redirect: Charades


pez vekuştin ser

glosses: dema ku kesek taqîkirin li zanîngehê dike û wereqeya wî gelek xeletî tê de hene ku gelek hibirê sor bikaraniye ji bo rast ve kirinê

etymology_text: Ji pez + vekuştin + ser


title: Pez vekuştin ser

redirect: pez vekuştin ser


panel beater

glosses: asinger, hedad, kesê ku karê asingeriya tirimpêla / seyara dike (tedîl bard)

audio: en-au-panel beater.ogg


skateboard

glosses:
Skeytbord.
Platformeke teng, darîn an jî plastîk a ku li ser cotên tekeran hatiye danîn, ku meriv li ser radiweste û lingekî xwe bi erdê dixe û bi vî awayî xwe bi pêş ve dibe.

glosses: Formateke şasiyan ya wesayitên elektrîkî, ku motorên hemleyê (drive motors) û depoya enerjiya qewetê (wekî nimûne bateriyan) dihewîne, binika wesayitê ava dike.


Kamp

audio: LL-Q9051 (ltz)-Procrastineur49-Kamp.wav


Kappes

glosses: kelemî, lehane (Brassica oleracea, cûrê capitata)


Muhsin

pos: name

pos_title: Serenav

forms:
Mihsin
محسن
موحسن

etymology_text: Ji erebî محسن (muḧsin: qenc, baş, çê, rind, çak), binêrin mu- + husn, hevrehaHesen, Hisên, Hisnî, Hisna, Ihsan...


Kop

glosses: Di biwara bîrkarîyê de seriya çevengekê. Binêre peak.


word: do you want the good news or the bad news?

glosses: ya xweş bo te destpêkê bêjim yan ya nexweş


title: baş üstünde yeri

redirect: baş üstünde yeri var


bila dûr be bila bi nûr be

forms: dûro, bigul û nûro


title: nanê ıso dixwe, selawetê li mûso tîne (dike)

redirect: nanê îso dixwe, selawetê li mûso tîne


title: bıraktığı çayırda (yerde) otluyor (veya otluyorsun)

redirect: bıraktığı çayırda otluyor


title: serê ço bigemar, binê ço bigemar

redirect: serê ço bi gemar binê ço bi gemar


bi serîkî sîr jî nekirin

forms: bi seriyek sîr nekirin


hê nebûye mişk tûr qul dike

forms: kengê bû mişk, di ku re tûr qul kir


das li kû werîs li kû

glosses: Awayekî din yê nivîsîna tir li kû das li kû.


wazih kirin

glosses:
aşkira kirin, berçav kirin, diyar kirin, xuya kirin, zelal kirin,
 babetek an jî mijarek an jî her tiştek rûntir lê kirin û pitirpêzanîn dan berdest

forms:
واضح کرن
وازح کرن

etymology_text: Ji wazih + kirin.

ipa: /wɑːˈzɪh kɪˈɾɪn/

hyphenation: wa·zih ki·rin


title: agir berda komê, xwe da feza zomê

redirect: agir berda komê xwe da fêza zomê


enerjiya tavê

glosses: Enerjiya ji tava rojê peyda dibe, bi taybetî enerjiya komkirî ya tê bikaranîn.

text: Bûka Çînî li Tirkıyê bipiştgiriya hîbeyên KOSGEBê bû muteşebîs. Yînga ku li Moskowê ji xortekî Çewligî hez kir û pê re zewicî, niha li Çewligê panelên enerjiya tavê çê dike.

etymology_text: Ji enerjî + tav.

太阳能

roman: tàiyángnéng

אנרגיה סולארית

roman: energiya solarit

태양 에너지

roman: taeyang eneoji

сончева енергија

roman: sónčeva enérgija

соларна енергија

roman: sólarna enérgija

нарны эрчим хүч

roman: narny erčim hüč

со́лнечная эне́ргия

roman: sólnečnaja enérgija


enerjiya rojê

glosses: Enerjiya ji tava / tîrêja rojê peydakirî, zivirandin elektrîkê.

etymology_text: Ji enerjî + roj.

ipa: /ɛnɛɾʒɪˈjɑː ɾoːˈʒeː/

hyphenation: e·ner·ji·ya ro·jê


rih tê neman

glosses: xof girtin, gelek tirsiyan, pirr hest bi tirsê kirin, zor tirs di dilî de hebûn

forms:
رح تێ نەمان
rih bi (yekî) re neman

etymology_text: rih + tê + neman


title: heft çîvrokên hirçê hene, her heft jî li ser hermiyê ne

redirect: heft çîrokên hirçê hene her heft jî li ser hermiyê ne


title: bir baştan bir başa (veya bir uca)

redirect: bir baştan bir uca


dest dest dişo vedigere rû dişo

glosses: Guhartoyeke dest dest dişo, dest vedigere dev û rûyan dişo.


word: qîz sêva sora li darê ye her kes gopalê xwe diavêjê êdî ka bû nisîbê kê ye

glosses: Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.


Café de Paris sauce

glosses:
sosa Café de Paris sauce, avika Café de Paris sauce,
avik anku soseke ji nîvişkî

etymology_text: café + de + Paris + sauce


qidûmê (yekî) şikestin

forms: qidûm şikestin


title: qudûme çokên (yekî) birîn

redirect: qudûmê çokên (yekî) birîn


gotina rast tehl e

glosses: Guhartoyeke gotina rast bi mirov ne xwaş tê.


berî baranê xwe şil kirin

forms: xwe li ber baranê şil kirin


hesp tune ye afir dikole

forms: hê hesp tune, afir çêdike


title: li ser dest û piyên xwe bûn '

redirect: li ser dest û piyên xwe bûn


word: di mal de tune jajî kur pê diavêje kajîvajî

glosses: Guhartoyeke li malê tune nan û jajî xwedî dike tûle û tajî.


nan di devê şêr de ye

forms: nan di eniya hirçê de bûn


title: ji mirine vegerîn

redirect: ji mirinê vegerîn


çi ji destê (yekî) hatin texsîr nekirin

forms: çi ji dest te texsîr nekirin


(yek) bêminet bûn ji bavê xwe de

forms: ji bavê xwe bêminet bûn


title: kûçik çiqas tavli ( qelew ) bibe, goştê wî nayê xwarin

redirect: kûçik çiqas qelew bibe, goştê wî nayê xwarin


timewasting

glosses: yê bêfêde, bêencam, yê ku wextê mirov beredayî xerc dike


timewasting

glosses: îsrafkirina wextê, beredayî xerckirina wextê, serfkirina demê

etymology_text: Ji time + wasting.


ji qeweta (yekî) zêde bûn

forms: ji qewetê der bûn


eniya wê li mêran venebûye

forms: eniya wê li mêran venebûn


destê xwe dan ser wijdanê xwe û gotin

glosses: Guhartoyeke destê xwe dan ser wîcdana xwe û gotin.


word: rovî nediçû qûlê hijek bi teriya xwe ve datanî


word: rovî nediçû qûlê radibû hijek bi teriya xwe ve datanî


word: em destê xwe deynin ser wîcdanê xwe û xeber bidin


word: şîrê çilîtîyê di pozê (yekî) de derketin

glosses: Guhartoyeke şîrê çilînî di poz re hatin.


kesî baran ji ewrê (wî) nedîtin

forms: baran ji ewrê (yekî) nebarîn


word: dar dikeve kes nizane berê wê bi kû de ye

forms: dar dikeve, (gelo) berî bi kû ve


title: her gav diya mirov kur nayne

redirect: her gav diya mirov kur nayne carinan qîz jî tine


bû nehekê ser dehekan

forms: bila ew jî nehikê li ser dehan be


FAQ

pos: abbrev

pos_title: Kurtenav

glosses:
kurteya "Frequently asked questions"
"Pirsên Pir tên Kirin"


title: heya ber qirika (yekî) hatin dê hatina qirikê

redirect: heya ber qirika (yekî) hatin


serê (yekî) bûn wekî dolab

glosses: Guhartoyeke serê (yekî) bûn wekî dolabê.


word: bizin ketiye etra kêrê qesab jî ketiye etra bez


newala xir û xalî mişk lê dibe walî

forms: newal xalî ye, rovî walî ye


kerentîna

glosses: di welatek de ciyê taybetî yê kontrolkirina hin kesên ji derê wî welatî yên ku gumana nexweşiyek ji wan tê kirin dema kesin ji welatekî dî biçin wî welatî û guman bê kirin ku nexweşiyeke wan kesan heye ew kes di wî ciyê taybetî de di kerentinê de demek tên parastin û kontrol tên kirin

forms:
کەرەنتینا
kerentîn
kerentîne

etymology_text: Peyvik bi eslê xwe îtalî [Peyv?] ye, di wî zimanî de quarantena tê nivîsîn û "karantena" tê gotin û wateya wê anko çil (40), li derdorên sala 1377 ê ji ber nexweşiya taûnê


kirîdar

glosses: Kesê ku tiştek dikire, kesê ku mîqdarek pere dide xwediyê tiştekî firotinê û bi wî pereyî wî tiştî dikire digihîne destê xwe û ji xwe re dike mal.

etymology_text: Ji kirî + -dar.


kordele

glosses: tiştê dirêj yê xemlê yê ku nexşkirî ye û wek bendek pahn e ne wek benek yan şirîtek gilor e

forms: qurdele

etymology_text: : Etîmolojiya vê peyvê nehatiye nivîsîn. Eger tu bi rastî bizanî, kerem bike bişkoka "biguhêre" ya di ser van gotinan re bitikîne û etîmolojiya vê peyvê binivîse. Çavkaniyên ku te ew etîmolojî jê girtiye jî binivîse.

ipa: /koːɾdɛˈlɛ/


lahane

glosses: tiştekî şînbûyî yê xwarinê ye pelên lahaneyê fire û nerm in û li hev pêçayî ne bi wî awayî lahane berî jêkirina pelên wê mîna kundireke gir e dişibe kundireke gir pelên lahaneyê hem bi xavîtî tên xwarin hem jî tên pehtin û pehtî tên xwarin di celebkirina navên giya û daran de navê wê yê zanyarî yê bi zimanê latînî "brassica oleracea" ye hvm "kelem"a kurdî ye "mezin û zarûk tev ji xwarina lahaneyan hez dikin"

etymology_text: * Ji yûnanî [Peyv?]


lebik

glosses: Rewşa xirabûna karek yan ketina karek ji bo zorayiyek, rewşa ku bi wê karek xira bibe yan ji têkeve zorayiyek wisa bibe ku bi tevayî xira bibe yan jî têkeve zorayiyek û ji ber wî semedî êdî neyê meşandin, meşandina wî êdî ne pêkan be "dema fabrîkayek îflas bike lebik li karê karkerên wê dikeve"


lefîn

ipa: /lɛˈfiːn/

hyphenation: le·fîn


lehf

glosses: Beşê jêrîn yê çiyayek yan girek, ciyê despêka bilindbûna çiyayek yan girek, ji wir dest bi bilindbûnê dike.


lepir

glosses: sêniya xurekan, sêniya ku wek sifreyek bi kar tê anîn, sêniya ku hin xurek hin tiştên xwarinê li ser wê tên danîn û hin kes li dora wê rûdinên û wan xurekan wan tiştên xwarinê dixun şrv: tê texmînkirin ku eslê vê peyvikê "leppirr" e, yanî sêniya ku pirr lep pirr dest li dora wê hene li dora wê civiyane û ew lep ber bi wê tên dirêjkirin ji bo sivikbûnê yek ji tîpên "p"yê ji peyvikê ketiye û bi wî awayî peyvik bûye "lepirr" û di ziman de wisa cî girtiye ev ihtimal ne dûrê aqil e

forms: lepirr


leqeleq

glosses: tevayiya peyvên pirr zêde yên bi tevayî bêfêde û bêrûmet û tewş, tevayiya peyvên pirr zêde yên bi tevayî bêfêde û bêrûmet û tewş yên ku ji aliyê kesek ve tên gotin yan jî hatine gotin hvm "leqleq" e "bû leqeleqa wî zilamî gelek peyvên tewş gotin" "hin kes di civatan de leqeleq dikin û dikin" û wd "umrê leglegê diçe bi leqeleqê" şrv: ı-ev peyvika sazber carinan bi awayê "leq-leq"ê ji bi kar tê anîn, lê mana wê dîsa wek xwe ye naguhere ıı-peyvik bi her du awayên xwe jî argo ye di peyvinên cidî de qet bi kar nayê anîn


leqe-leq

glosses: tevayiya peyvên pirr zêde yên bi tevayi bêfêde û bêrûmet û tewş, tevayiya peyvên pirr zêde yên bi tevayi bêfêde û bêrûmet û tewş yên ku ji aliyê kesek ve tên gotin yan ji hatine gotin hvm 'leq-leq'ê ye 'bû leqe-leqa wî zilami gelek peyvên tewş gotm' 'hin kes di civatan de leqe-leq dikin û dikm' û wd 'umrê leglegê diçe bi leqe-leqê' şrv: ıev peyvika sazber carina bi awayê 'leq-leq'ê ji bi kar tê anin, lê mana wê disa wek xwe ye naguhere 'feqir û gunehkar im ez bêedeb/ midam leq-leq û xeyb e min rûz û şeb' ııpeyvik bi her du awayên xwe ji argo ye di peyvinên cidi de qet bi kar nayê anin


lûnapark

glosses: Cihê kêfxweşiyê ku lê qadên lîstinê hene.

etymology_text: Ji Luna Park: luna ("heyv") û park.


marbirî

glosses: wek termeke dînî û resmî û civatî jinek û mêrek yên ku bi hev re zewicîne û mara wan li hev hatiye birîn û bi wî awayî ew jin bûye xêzana wî mêrî ew mêr jî bûye şûyê wê jinê "piştê ku melayê gund mara fersosmê û fêris li hev birî ew her du bûn marbiriyên hev"

forms: marbirrî


meke

pos_title: Formeke lêkerê

glosses: Kesê yekemê yekjimar di fermaniyê neyînî de ji lêker kirin.

forms: neke


meke

glosses: formek neyînî ji devoka soranî ku dibe (neke an jî nake)


metqeb

glosses: emrazê hesiniyê kunkirina daran û texteyan, emrazekî hesinî yê piçek dirêj e ku serekî wê tûj e û ew serê wê yê tûj li ser darek yan texteyek tê danîn û serê wê yê dî bi çakûçek tê kutan bi wî awayî ew dar yan texte bi wî serê wê yê tûj tê kunkirin hvm "kunker" û "miqar" peyvik bi eslê xwe erebî ye û di wî zimanî de "mîsqeb" e

text: آگر د آب و گل دکتقلبان ژ قلبان هل دکتمتقب د جان و دل دکتدائم اڤستن کار چرخ

roman: Agir di ab û gil dikitQelban ji qelban hildikitMetqeb di can û dil dikitDaim evistin kar-i çerx

ref: Melayê Cizîrî, Dîwana Melayê Cizirî, ~1640

forms: متقب

etymology_text: Ji yan hevreha erebî مثقب (miṯqab).

ipa: /mɛtˈqɛb/

hyphenation: met·qeb


mijmijandin

glosses: girtin û vekirina kesek çavên xwe gelek caran peya-pey, ku kesek li ber tavê yan li ber cameke îsayî yan li ber bayê yan jî ji ber êşeke çavan û wd niğkare çavên xwe tam veke û vekirî bihêle lê gelek caran çavên xwe peya-pey li pey hev bigire û veke.

ipa: /mɪʒmɪʒɑːnˈdɪn/

hyphenation: mij·mi·jan·din


mijmijandin

glosses: girtin û vekirina kesek çavên xwe gelek caran peya-pey

ipa: /mɪʒmɪʒɑːnˈdɪn/


mijûbûn

glosses: derbasbûna demeke dirêj bi ser pehtina nan re û xirabûna tama wî, ku demeke dirêj bi ser pehtina nan re derbas bibe û ji ber wî semedî tama wî xirab bibe û bi wî awayî êdî ji xwarinê re nebe êdî bi kêrê xwarinê neyê "nanê ku mijû bûye êdî ji xwarina mirovan re ne kêrhatî ye"

ipa: /mɪʒuːˈbuːn/


mîknatîz

glosses: maddeyeke ku di hin parçeyên hesin de heye û hin parçeyên dî yên hesin ber bi xwe dikêşe dema nêzîkê hin parçeyên di yên hesin bê birm wan parçeyan bi aliyê xwe ve dikêşe peyvik bi eslê xwe yunanî ye û di wî zimanî de "magnêtis" e

etymology_text: Ji yûnanî [Peyv?].


motorsiklêt

glosses: Piskilêta motorkirî, piskilêta ku motora wê heye û bi wê motorê dişixule dikeve kar.

etymology_text: * Ji fransî motocyclette.


mozebeş

glosses:
stêng, zirkêtk, kermêş,
 mêşek pêveder e ya pişta wê xîtxîtî û zer û reş e

glosses:
mozeke jehrî ya sor e,
 mozeke jehrî ye ku rengê wê sor e ew moz ji mozeqirtikê girtir e,
 eger kesek yan lawirek gez bike jehra xwe digihîne laşê wî û wî diêşîne

forms:
مۆزەبەش
mozbeş

etymology_text: Ji soranî

оса

roman: osa

կրետ

roman: kret

оса

roman: ósa

морин зөгий

roman: morin zögij

оса

roman: osá

σφήξ

roman: sphḗx

σφήκα

roman: sfíka


mubalexekirin

glosses: salixdana ji rastiyê zêdetir, ku kesek bi gotin yan bi nivîsîn salixê kesek bûyerek karek û wd ji rastiyê zêdetir bide bi awayekî wisa salix bide ku ew salixdan ji rastiyê bibûre ji rastiyê zêdetir bibe "di straneke gelî de evîndarek îddîa kiriye ku ji ahên wî û yara wî avên çeman û kahniyan ziwa bûne"

etymology_text: Ji mubalexe + kirin.


nazbalgî

glosses: Balgiya biçûk ya nexşkirî, balgiya ku ji balgiyên adetî piçek biçûktir û teniktir e û rûyê wê hatiye nexşkirin nazbalgî bi piranî di dema razanê de li ser balgiyên mezin tên danîn.

forms:
nazbalgîv
nazbalgih
nazbalgîf
nazbalguh
nazbalîv
nazbalîf


nesk

glosses: valahî a ku li zik ê meriva da,dikeve jêra parxanan û rast çepên navikê

glosses: tevayiya tiştê ku hatiye nivîsîn û di kitêbek de yan jî di kovarek de cî girtiye, tevayiya metnê ku hatiye nivîsîn û bûye kitêbek yan jî bûye beşekî kovarek hvm "metn"ê erebî û "tekst"a ewrupî ye "neska vê kitêbê pirr bi hêsanî tê famkirin" "neska nivîsareke wê kovarê bi hêsanî nayê famkirin" û wd

glosses: di mêjedemê de di demên berîn de her beşek ji

glosses: beşên ku kitêba "avesta"yê ya dînê zerdeşt ji wan pêkhatiye pehlewî: "nesk"

ipa: /nɛsk/

audio: LL-Q36368 (kur)-Mihemed Qers-nesk.wav

hyphenation: nesk


neynûkbir

glosses: Emrazê biçûk yê birîna serên neynûkan, emrazê biçûk yê ku di birîna serên neynûkan de bi kar tê anîn, emrazê ku bi taybetî ji bo birîna serên neynûkan hatiye çêkirin û serên neynûkên dirêjbûyî bi wê tên birîn bi wê tên jêkirin.

ipa: /nɛjnuːkˈbɪɾ/

hyphenation: ney·nûk·bir


nezirkirin

glosses: wek termeka dînî dayîna biryarek ji bo dayîna tiştekî xêrê yan ji bo serjêkirina qurbanek di riya Xwedê de yan jî ji bo kirina îbadetek, ku kesek biryar bide ku di riya Xwedê de tişteki xêrê yê wek sedeqeyek bide xîzanan yan qurbanek serjê ke yan jî ibadetek bike

etymology_text: Ji nezir + kirin.


nîvsîtil

glosses: Sîtila ku ji sîtilên adetî biçûktir e û ji beroşên adetî mezintir e, sîtila ku bi meziniya xwe di navbera beroşên adetî û sîtilên adetî de ye.

etymology_text: Ji nîv + sîtil.

ipa: /niːvsiːˈtɪl/


olîmpiyad

glosses: wek termeke navberneteweyî ya sporê tevayiya hin leyistikên sporê yên navberneteweyî ye ew leyistik di demên berê de tenê li yunanistanê hatine leystin, ji sala

glosses: 'an pê ve bûne leyistikên navberneteweyî û di çar salan de carek her carê li welatek tên leystin şrv: peyvik bi eslê xwe peyvikeke yunanî ye û ji navê çiyayekî yunanistanê hatiye girtin û gihiştiye hemî zimanên dinyayê navê wî çiyayî "olimpos" e peyvik di hin zimanên ewrupî de bi awayê "olympiade" tê nivîsîn û "olimpiyad" tê gotin

etymology_text: * Ji yûnanî [Peyv?].


parlament

glosses: Meclîsa welatek ya ku gelwekîlên hilbijartî yên wî welatî tê de civînên xwe dibestin û hem qanûnan dipejirînin hem jî di heqê kargêriya welatê xwe de biryarên pêwîst didin kar û xebatên hikûmeta xwe kontrol dikin û li ser wan gengeşe dikin û bi giştî kar û xabatên xwe yên gelwekîliyê dimeşînin hvm "meclîs"a erebî ye "parlamenta welêt piştê hilbijartinê civîna xwe ya pêşîn best"

forms: parleman

etymology_text: Peyvek bi eslê xwe îtalî ye û di wî zimanî de "parlamento ye peyvik ji zimanê îtalî belav bûye û ketiye gelek zimanên dî yên cîhanê û di piraniya wan zimanên dî de piçek guheriye û li fonetikên wan zimanan hatiye anîn, di kurdî de ji piçek guheriye û bûye "parlament".


parone

glosses: her yek ji golikên yek sale, her yek ji golikên ku saleke umrên xwe dagirtine saleke umrên xwe temam kirine û gihiştine sala

glosses: 'yan a umrên xwe ew golik çi mê bin çi jî nêr bin ji wan re her "parrone" tê gotin "dema ku parrone xwe bilind diavêjin û dadikevin kêfa zarûkan pirr ji wan re tê" di gotinê de heceya

forms:
parrone
panore

ipa: /pɑːɾoːˈnɛ/

hyphenation: pa·ro·ne


payizxêr

glosses: Wek termeke botanîkê û civatî çêreya payizê, çêreya ku di saledema payizê de şîn dibe û digîje ew çêre ji ber ku di payizan de şîn dibe wek xêra payizan hatiye pejirandin û bi wê pejirandinê navê wê "payizxêr" hatiye danîn hvm "zerçinik" "lawirên giyaxur ji xwarina payizxêrê pirr hez dikin".

glosses: Nîşana destpêkirina payîzê ye. Di vê demê de genim û ceh tê çandin. Dinya bi xêra barana hênik dibe.

forms:
payîz xêr
paîzxêr
payîzxêr

etymology_text: Ji payiz + xêr.


peleguh

glosses: wek termeke anatomiyê û civatî pelika guhê her mirovek, beşê pirr nerm yê ku bi binê guhê her mirovek ve ye "beybûnê peleguha xwe de kunkirin û guhareke zêrîn pê ve kir"


pêpezk

glosses: benê girêdana lingên miyan di dema qusandina hiriya wan de, benê ku di dema qusandina hiriya miyan de bi lingên wan ve tê girêdan da ku nerevin.

ipa: /peːˈpɛzk/


peyasekirin

glosses: wek termeke civatî pêkanîna tevgera peyaseyê, ku kesek bi mexseda kêfxweşiyê û livandina xwe û derbaskirina dema xwe di hin kuçe û kolanan de yan li hin ciyên dî yên vekirî bigere û bi wî awayî kêfxweş bibe û xwe bilivîne û dema xwe derbas bike "em çend heval carinan derdikevin derveyê bajêr û peyase dikin" "ez carinan di hin kuçe û kolanan de peyase dikim" û wd

etymology_text: Ji peyase + kirin.

ipa: /pɛjɑːsɛkɪˈɾɪn/


piralîtî

glosses: wek termeke civatî rewşa kesê pirralî, rewşa kesê ku çend huner yan çend kar û xebat ji destê wî tên û hem dikare wan huneran binumîne hem jî dikare wan kar û xebatan pêk bîne "pirralîtî xweş e lê ji her kesek re nabe nesîb"


pirceleb

glosses: tevayiya tiştên ku ji pir celeban pêk tên, tevayiya tiştên ku ne tenê ji celebek in lê ji pir celeban in "di dikanên hemî qumaşfiroşan de qumaşên pirceleb tên firotin"


pirçande

glosses: ciyê ku tê de pirr çande hene, ciyê wek welatek yan herêmek û wd yê ku çend komên mirovan yên ji çandeyên cure cure tê de dijîn û bi wî awayî pirr çande tê de hene "di cîhanê de gelek welatên pirrçande hene"


pirçandeyî

glosses: rewşa ciyê pirçande, rewşa ciyê wek welatek yan herêmek û wd yê ku çend komên mirovan yên ji çandeyên cure cure tê de dijîn û bi wî awayî pir çande tê de hene.

ipa: /pɪɾt͡ʃɑːndɛˈjiː/

hyphenation: pir·çan·de·yî


pirhewes

glosses: Giyandarê ku hewesa wî pir e, kes yan lawirê ku heweseke pir di dilê wî de heye "ew bilbil eger çî pirhewes bû/ zindanê beden li wî qefes bû"

ipa: /pɪɾhɛˈwɛs/

hyphenation: pir·he·wes


pirhez

glosses: giyandarê ku pir ' hêz didêre, mirov yan lawirê ku xwediyê hêzeka pir e, mirov yan lawirê ku hêza wî pir e û ji aliyê hêzê ve têkûz e di hêza wî de çu kêmayiyek tune hvm 'têrhêz' e djm 'kêmhêz' e 'kesên pirhêz dişên karên giran bikin'

ipa: /pɪɾˈhɛz/

hyphenation: pir·hez


pirhêz

glosses: giyandarê ku pir hêz didêre, mirov yan lawirê ku xwediyê hêzeke pir e, mirov yan lawirê ku hêza wî pir e û ji aliyê hêzê ve têkûz e di hêza wî de çu kêmayiyek tune hvm "têrhêz" djm "kêmhêz" "kesên pirhêz dişên karên giran bikin"

ipa: /pɪɾˈheːz/

hyphenation: pir·hêz


pirhêzî

glosses: rewşa giyandarê pirhêz, rewşa kes yan lawirê ku pir hêz didêre, rewşa kes yan lawirê ku xwediyê hêzeke pir e, rewşa kes yan lawirê ku hêza wî pir e û ji aliyê hêzê ve têkûz e di hêza wî de çu kêmayiyek tune hvm "têrhêzî"yê ye djm "kêmhêzî" "bi xêra pirhêziya hespan mirov li wan siwar dibin û wan diajon"

ipa: /pɪɾheːˈziː/

hyphenation: pir·hê·zî


pirîparêz

glosses: wek termeke felsefeyê kes sazî yan vêkxistineke ku bîr û baweriya felsefi ya pluralizmê diparêze, kes sazî yan vêkxistineke ku gerdûnê ji pirr tiştan pêkhatî dibîne û ji bo yekbûna wan tiştan çu havilek çu çareyek mimkun nabîne û ji bo yekbûna wan tiştan gerîna li havilan bêhûde dibîne hvm "pluralist"ê fransî ye

ipa: /pɪɾiːpɑːˈɾeːz/

hyphenation: pi·rî·pa·rêz


pirîparêzî

glosses: wek termeke felsefeye bîr û baweriya felsefi ya ku gerdûnê ji pirr tiştan pêkhatî dide zanîn û ji bo yekbûna wan tiştan çu havilek çu çareyek qebûl nake hvm "pluralizm"a fransî ye

ipa: /pɪɾiːpɑːɾeːˈziː/

hyphenation: pi·rî·pa·rê·zî


pirkar

glosses: kesê ku karê wî pir e, kesê ku pir kar li ber destê wî hene û bi pêkanîna wan karên xwe yên pir mijûl dibe "ew nivîskar pirkar e wextê wî ji gerê re tune"

ipa: /pɪɾˈkɑːɾ/

hyphenation: pir·kar


pirkîn

glosses: kesê ku kîna wî pir e, kesê ku di sirişta wî de di kerektera wî de pêjna girtina kînê pir e û bi tesîra wê pêjnê di heqê hin kesên dî de pir kîn digire pir kîn dikeve dilê wî "mixabin di nava civatê de hin mirovên pirkîn jî hene!"

ipa: /pɪɾˈkiːn/

hyphenation: pir·kîn


pirpeyiv

glosses: kesê ku pir zêde dipeyiveû pir tiştan dibêje qala pir tiştan dike, kesê ku ji awayê adetî pirtir zêdetir dipeyive û di peyivên xwe de gelek tiştan dibêje qala gelek tiştan dike hvm "pirbêj" û "peyivok" û "bêjok" e.

ipa: /pɪɾpɛˈjɪv/

hyphenation: pir·pe·yiv


pirpeyivî

glosses: rewşa kesê pirpeyiv, rewşa kesê ku pir zêde dipeyive û pir tiştan dibêje, rewşa kesê ku ji awayê adetî pirtir zêdetir dipeyive û di peyivên xwe de gelek tiştan dibêje qala gelek tiştan dike.

ipa: /pɪɾpɛjɪˈviː/

hyphenation: pir·pe·yi·vî


pirpeyvî

glosses: rewşa kesê pirpeyv, rewşa kesê ku pir zêde dipeyive û pir tiştan dibêje, rewşa kesê kuji awayê adeti pirtir zêdetir dipeyive û di peyvên xwe de gelek tiştan dibêje qala gelek tiştan dike hvm 'pirbêji'yê û 'peyvoki'yê ye 'di sirişta hin kesan de pirpeyvi heye'

ipa: /pɪɾpɛjˈviː/

hyphenation: pir·pey·vî


pirrengî

glosses: Rewşa tiştê pirreng, rewşa tiştê ku bi awayekî siriştî pir reng li ser wî hene yan jî pir reng li ser wî hatine peydakirin hatine çêkirin.

etymology_text: Ji pir- + reng + -î.

ipa: /pɪɾɾɛnˈɡiː/

hyphenation: pir·ren·gî


pirşewq

glosses: wek termeke edebî û civatî keçeke xama yan jineke pirr rind pirr xweşik û bedew ya ku rindî û xweşikiya wê dişibe şewq û ronayiya rojê yan hivê yan jî lembeyek "

glosses: wek termeke civatî kesê ku şewqa wî hewes û daxwaza wî ya ji kar û xebatek yan jî tiştek re pirr zêde ye, kesê ku ji bo kar û xebatek yan ji bo tiştek gelek şewq gelek hewes û daxwaz di dilê wî de heye "hemî rewşenbîrên me ji bo xebata neteweyî pirrşewq in"

ipa: /pɪɾˈʃɛwq/

hyphenation: pir·şewq


pirtewir

glosses: Tevayiya tiştên ku ji pir tewiran ji pir cureyan pêk tên, tevayiya tiştên ku ne tenê ji tewirek in lê ji pir tewiran in.

ipa: /pɪɾtɛˈwɪɾ/

hyphenation: pir·te·wir


pirxem

glosses: kesê ku xemên wî pir in, kesê xwediyê xemên pir, kesê ku pir derdedar bûye û ketiye ber gelek xeman, kesê ku pir derd û kul dîtine û ji rûyê wan derd û kulan pir xemgîn bûye pir xem dikişîne

ipa: /pɪɾˈxɛm/

hyphenation: pir·xem


pirxemî

glosses: Rewşa kesê pirxem, rewşa kesê ku xemên wî pir in, rewşa kesê xwediyê xemên pir, rewşa kesê ku ketiye ber gelek xeman, rewşa kesê ku pir derd û kul dîtine û ji rûyê wan derd û kulan pir xemgîn bûye pir xem dikişîne

ipa: /pɪɾxɛˈmiː/

hyphenation: pir·xe·mî


pişrûg

glosses: xurekê ku ji seyan re tê çêkirin hin xwediyên seyan hin ard dikin nava avê piçek li hev dixin û ji wî ardî qulatên hûrik hûrik yên wek teneyên ce genim û wd çêdikin û dikin qafikên seyan û didin ber wan.

ipa: /pɪʃˈɾuːɡ/

audio: LL-Q36368 (kur)-Mihemed Qers-pişrûg.wav

hyphenation: piş·rûg


pixîn

glosses: Rewşa ku dema kesek radizê û xew dike dengê "pix"ê ji gewriya wî derdikeve û tê bihîstin.

ipa: /pɪˈxiːn/


plaqa

glosses: Her yek ji lewheyên biçûk yên madenî yên jimarên guhastekên wek trimpêl û qamyon û otobosan, her yek ji lewheyên biçûk yên ku ji hesin yan ji te nekeyan tên çêkirin jimarên guhastekên wek trimpêl û qamyon û otobosan li ser wan bi boyaxê tên nivîsîn û didu ji wan li pêşî û paşiya yekê ji wan guhastekan tên bi cih kirin û ew jimar li ser wan tê ditin

forms: plaqe

etymology_text: Peyvek bi eslê xwe îtalî ye, di wî zimanî de placca tê nivîsîn û 'plaka' tê gotin.


poçax

glosses:
kagul, perçem, pêşenîk, temorî,
 beşê porê yê ku xwe bi xwe ji xwe ber dadikeve ser eniyê yan jî bi ser eniyê de tê berdan

forms:
پۆچاخ
puçax


porkur

glosses: Îdyoma ragihandina heqaretê ye li jinan yan li keçên xama.

text: Gidî porkurê te çima pirsa xalê xwe yê nexweş nekir!

text: Xalê wê porkurê jê xeyidiye, naxwaze rûyê wê jî bibîne.

glosses: Îdyoma diyarkirina fedîkariyê ye ji aliyê jinan û keçên xama ve ji bo diyarkirina fedîkariyê tê bikaranîn. Bi piranî digel pêşgira "li"yê û şûnnava "min"ê yan jî "me"yê tê bikaranîn.

text: Li min porkurê ev çi peyveke nexweş bû ku hat gotin!

text: Li me porkuran ew çi tevgereke neng bûye ku hatiye kirin!

glosses: Îdyoma ragihandina derdêdariyê û xemgîniyê ya jinên şînî û keçên xama yên şînî ye.

forms:
gulîbir
kezîkur
porkem

etymology_text: Bide ber kezîkurr, gulîbirr, soranî گێسووبڕاو (gêsûbrraw, “kezîbirrî”), zazakî gijkilm; ji wê nerîta Kurdî a kû heke bûk der keve ku xama ne bûye, keziyên wê dibirrin ku bi herkesî diyar be û şermezar bimîne.


pozkir

glosses: kesê ku pozê wî bêvilê wî ne temam e, kesê ku di pozê wî de di bêvilê wî de kêmayî heye, kesê ku pozê wî bêvilê wî nîvçe ye, kesê ku pozê wî bêvilê wî li gora pozên emsalên wî kin e "xalê pozşingir/ çû aşê binê gir/ sê şev û sê roj genimê xwe li êş kir/ libek jî jê sipî nekir/ paşê rabû çû mala xalê xwe yê pozkirr"

ipa: /poːzˈkɪɾ/

hyphenation: poz·kir


qanser

glosses: Ji bo guhertoya rastnivîsî binêre qansêr.


qazik

glosses: Beroşa ku ji beroşên adetî mezintir e û ji sîtilên adetî biçûktir e, beroşa ku bi meziniya xwe di navbera beroşên adetî û sîtilên adetî de ye.

etymology_text: : Etîmolojiya vê peyvê nehatiye nivîsîn. Eger tu bi rastî bizanî, kerem bike bişkoka "biguhêre" ya di ser van gotinan re bitikîne û etîmolojiya vê peyvê binivîse. Çavkaniyên ku te ew etîmolojî jê girtiye jî binivîse.

ipa: /qɑːˈzɪk/


qedene

glosses: lawirekî pirr gir yê ji cinsê hêstiran e, lawirekî pirr gir yê barkirinê yê ji cinsê hêstiran e lê ji hêstirên adetî pirr girtir e û di guhastina baran de bi kar tê anîn peyivik bi eslê xwe peyivikeke rûsî ye û di wî zimanî de "kadane" ye


qehwehêrik

glosses: çerxa biçûk ya hêrana teneyên qehweyê, çerxa biçûk ya taybetî ya ku di nava qutiyeke biçûk de ye û bi wê teneyên qehweyê û hin tiştên wisa tên hêran teneyên qehweyê û hin tiştên wisa di wê qutiyê de tên dagirtin û bi rêya badana wê çerxê tên hêran û bi wî awayî tên hûrkirin tên hêran hvm "aşê qehwê" "di hemî qehwexaneyan de qehwehêrik pirr pêwîst in" di gotinê de heceya paşin "rik" tê pîtkirin

etymology_text: qehwe + hêr + -ik

ipa: /qɛhwɛheːˈɾɪk/


qirteqirt

glosses: wek termeke civatî dengê bilind yê peyapey yê gengeşeyeke digel hêrsê, dengê bilind yê ku dema hin kes bi hêrs digel hev gengeşe dikin peyapey ji devên wan derdikeve li derdora wan belav dibe û tê bihîstin "bû qirteqirta wan zilaman di salona komelê de bi hev re gengeşe kirin" peyivik argo ye, di peyivînên cidî de bi kar nayê anîn


qorne

glosses: tûtika trompêlan û otobosan û qamyonan, tûtika ku di trompêlan û otobosan û qamyonan de heye û dengeki bilind jê derdikeve û dema şofer trompêlan yan otobosan yan qamyonan baj on û bixwazm bala hin kesan bikêşin wê tûtikê bi kar tinm 'dema kesek li ser riya trompêlek be şoferê wê trompêlê li qomeyê dixe de ku ew kes ji ser rê biçe' peyvik bi eslê xwe itali ye, di wî zimanî de 'coma' tê nivîsîn û 'koma' tê gotm

etymology_text: Ji îtalî corno (“şax”).


qûçkirin

glosses: Komkirina gelek keviran û danîna wan li ser hev bi awayê kumbetek, ku kesek gelek keviran li ciyek kom bike û li ser hev dayne û wan bike mîna kumbetek, yan jî ku hin kes wisa bikin "me kevirên nava rezê xwe berhev kirin û li qeraxê rez qûç kirin"

etymology_text: Ji qûç + kirin.


qulteqult

glosses: dengê peyivîna bi erebî, dengê peyivîna bi zimanê ereban dema kesek qala peyivîna bi zimanê ereban bike ew kes ji bo nasandin û salixdana dengê wî zimanî van her du peyivikan bi kar tîne û bi rêya wan dide zanîn û salix dide ku ji peyivîna bi wî zimanî dengekî wisa derdikeve "bû qultequlta wan zilaman û bi erebî peyivin me fam nekir ku çi dibêjin"


qutûbir

glosses: awayê ragihandina kirina karek yan qewimîna bûyerek e bê guman, awayê ku dide zanîn ku karek dê bê guman bê kirin di kirina wî karî de qet guman tune, yan jî dide zanîn ku bûyerek dê bê guman biqewime û bê meydanê di qewimîna wê bûyerê de qet guman tune hvm "elbet"a erebî/ kurdî ye "cejna newrozê qutûbir dê bê pîrozkirin" ev peyivikeke sazber e ku ji peyivikên "qut" û "bir"ê û bendika "û"yê hatiye sazkirin, ew her sê bûne yek û bi wî awayî peyivika sazber bûye "qutûbir" û di zimên de wisa cî girtiye


rafizî

text: Her çi keç û bûkin ku qudreta şerê nînin, bilanê ew jehriyê hazir biken weko hûn fewt bûyî, bilanê ew jehriyê bixwen da bi dest rafiziyan nekevin.

ref: Mele Mehmûdê Bazîdî, Cami’eya Riseleyan û Hikayetan Bi Zimanê Kurmancî, Lîs, 2010, çapa 1em, r. 116, ISBN 978-605-5683-27-6

etymology_text: Ji erebî رَافِضِيّ (rafîdîyy) herf bi herf "redker, yê ku red dike", ji lêker erebî رَفَضَ (rafada) red kirin. Rafîdîn di zimanê erebi de piraniya rafîd e û 'd'ya wê qelew tê gotin lê peyvek piştî ku ji erebî gihaye zimanê kurdî di kurdî de bûye 'rafizî' û di zimên de wisa cih girtiye wek ku 'qadî'yê erebî di kurdi de bûye 'qazî' 'qeda'ya erebî di kurdî de bûye 'qeza' û wd."

ipa: /rɑːfɪˈziː/


rafizîtî

glosses:
rewşa kesên rafizî,
rewşa kesên ku bi zeydê neviyê Hezretê Huseyn re peyman çêkirine lê paşê peymana xwe şikandine û terka zeyd kirine.

ipa: /rɑːfɪziːˈtiː/


rambûyî

glosses: Kesê ku ram bûye, kesê ku ji ber hin sedeman yan ji bo gihana hin armanc û daxwazan li ber kesekî dî yan hêzek yan rejimek stûyê xwe xwahr kiriye teslîmê wî kesê dî yan wê hêzê yan wê rejimê bûye ketiye binê fermana wî kesê dî yan wê hêzê yan wê rejimê û bi wî awayî ji azadiyê bêpar bûye.

glosses: kesê ku ji ber hin sedeman yan ji bo gihana hin amanc û daxwazan bi kesekî dî ye yan bi hêzek ve hatiye bendkirin hatiye girêdan.


ruxayî

glosses: avayî yan heyşeteke ku ruxaye, avayiyeke wek xaniyek dikanek enbarek û wd yan jî heyşteke wek gundek bajarokek bajarek ya ku ji ber semedekî siriştî ji rewşa avabûnê derketiye û wêran bûye kavil bûye xira bûye û êdî ji hêwirin û jiyana giyandaran re yan ji karanînê re nabe ne kêrhatî ye hvm "hilweşiyayî" "çu giyandarek nikare di xaniyekî ruxayî de bihêwire û bijî" di gotinê de heceya navîn "xa" tê pîtkirin


afirê gamêşa, bû warê mêşa

glosses: Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.

forms: afire gameşan bû warê gelşa meşan


agir avêt devê xwe

forms: agir avêtin devê xwe


agir berda kayê, xwe da alî bayê

glosses: Guhartoyeke agir berda kayê xwe da ber bayê.


word: agir têkeve dahlê, qevdik pûşê min tê de tune ye

glosses: Guhartoyeke agir bikeve dehlê qevdek pûşê min tê de tune.


agir û av disekine, ew nasekine

forms: av bisekine, ew nasekine


agirê kewan e, rizqê betan e

forms: arê kewan e, risqê betan e


agirê xwe pêtin, arîya xwe rêtin

glosses: Guhartoyeke arê xwe pehtin, ariya xwe rêtin.


anegorî makê golik pak e

forms: gorî makê, golik pak e


anî ji derîya da xêra serîya

glosses: Guhartoyeke anî ji derîya, da xêra mirîya.


anî ji parsê da xêra xasê

glosses: Guhartoyeke anîye ji parsê dide xêra xasê.


ardê xwe bêt, kepeka xwe rêt

glosses: Guhartoyeke arê xwe bêtin, kapeka xwe rêtin.


aş çûye, bi dûv çeqçeqonkê ketîye

glosses: Guhartoyeke aş çû ye bi dû çeqçeqo keti ye.


av li desta nekirin

forms: av li dest nekirin


ava di coyekê de neçûn

glosses: Guhartoyeke ava (...) di coyekê de neçûn.


ava heft şorba li dev çûn

forms: ava heft giraran ji dev çû


avêt hundirê xwe

forms: avêtin hundirê xwe


axa bin ling bûyin

forms: axa bin ling bûn


axbet li sêrî be

forms: aqûbet li serî bûn


ba jî jê tê, baran jî jê tê

glosses: Guhartoyeke ba jî jê ye, baran jî jê ye.


banga melayê biharê

forms: banga meleyê biharê


bar ketîye ser milan

forms: bar ketin ser milan


barana kûsîyan e

forms: barana kûsiyan


bask tune pê bifire

forms: bask tune ku pê bifire


bav ji aş tê, law pirsa bajar jê dike

glosses: Guhartoyeke bav ji aş tê law pirsa bajêr jê dike.


bave xwe nasnekirin

forms: bavê xwe nas nekirin


bawerîya te bi xwedê hebe

forms: baweriya te bi xwedê hebe


bayê dila pê girtin

forms: bayê dilan pê girtin


bazara macîrokê û gumgumokê ye

forms: bazara macîrok û gumgumokê


bêcih û bêwar bûyîn

forms: bêcih û bêwar bûn


bedewê here, xêr ji bazara te nayê!

forms: bedewê here, xêr ji bazara te nayê


bêesil bênesil bûyîn

forms: bêesil û befesil bûn


behra şîn e, lê av tê de nîne

forms: behra şîn e, av tê de nîn e


word: bela xelkê ji çol û çîya tê ya min ji ber lingê min tê

glosses: Guhartoyeke bela xelkê ji çol û çîya tê, ya min ji ber lingê mi tê.


bela xwe kir ber dêrî

forms: bela xwe kiriye ber dêrî


belengazê aqilê xwe bûyîn

forms: belengazê aqilê xwe bûn


belengazê xwedê bûyîn

forms: belengazê xwedê bûn


bênamûsê ilmê xwe bûyîn

forms: bênamûsê ilmê xwe bûn


benîştê devê xelkê bûyîn

forms: benîştê devê xelkê bûn


ber bi mino, hay ji xwe tuno

forms: ber bi mino, hay ji xwe tino


word: ber kerê re derbas dibe wê dahşikê jê didize


beranê çar gurçik bûyîn

forms: beranê çargurçikî bûn


berê bi edilîne paşê bi xemilîne

glosses: Guhartoyeke berê biedilîne paşê bixemilîne.


berê diranan negirtin

forms: binê diranan negirtin


berê gul bû, baranê lê xist şil bû

glosses: Guhartoyeke berê gul bû baranê lêxist şil bû.


berê havînê bavê kulînê

glosses: Guhartoyeke kevirê havînê, bavê bin kulînê.


berê kêvçî bi ber bi xwe ve kirin

forms: tim berê kevçî ber bi xwe ve kirin


berê merezî bû, îcar teresê jî lê xist

glosses: Guhartoyeke berê merezî bû îcar teresê jî lê xist.


berê tevşo da xwe

forms: berê tevşo dan xwe


berhevkjr ji derîyan da xêra mirîyan

forms: berhev kir ji deriyan û da xêra miriyan


berîya sincirê xwe diavê tenûrê

forms: beriya sicûrê xwe diavêje tenûrê


bet û bereket tê nebûn

forms: xêr û bereket tê de neman


bêyî hev tasek av jî venexwarin

forms: bêyî hev tasek av venexwarin


bêyî zirne reqisîn

forms: bêzirne reqisîn


bez bi stûyê pisîkê de kirin

forms: bez bi stûyê pisîkê ve kirin


bez spartî pisikê

forms: bez spartin pisîkê


bêzar û bêziman bûyîn

forms: bêzar û beziman bûn


bi hayê hatîye, bi hûyê diçe

glosses: Guhartoyeke bi bayê hatiye bi baranê diçe.


bi agir leyistin

glosses: Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.

forms: bi agir re lîstin


bi agirê namûsê terbîye bûyîn

forms: bi namûsê terbiye bûn


bi ba hat bi baranê çû

glosses: Guhartoyeke bi bayê hat bi baranê re çû.


word: bi barek mishef sond bixwe, kes pê bawer nake


bi bavê xwe nedayîn

forms: bi bavê xwe nedan


bi ber bayê wî neketin

forms: bi ber bayê (yekî) ketin


bi çar destan pê re girtin

forms: bi çar destan girtin


bi çavê biratîyê lê mêze kirin

glosses: Guhartoyeke bi çaven biratiyê lê niherîn.


bi çavekî biçûk lê nêrîn

forms: bi çavekî biçûk lê nihêrîn


bi çavekî pir mezin lê nihêrîn

forms: bi çavekî mezin lê niherîn


bi destezorê pîrê davejin bîrê

forms: bi destê zorê pîrê diavêjin bîrê


bi devê xwe nekarîn

forms: bi devê xwe karîn


bi devê xwe, xwe dayîna dest

forms: bi xwe, xwe dan dest


bi dilê xwe hespê/a xwe bezandin

forms: bi dilê xwe hespê xwe bezandin


bi êşkê xwe ve rîtin

forms: bi teşikên xwe de rîtin


bi eşqa mewîja, dil diçe guvîja

forms: bi eşqên mewîjan, dil diçe guwîjan


bi felekê re xeber dide

forms: bi felekê re xeber dan


word: bi guran re digere, bi xwedîyan re şînê dike

glosses: Guhartoyeke bi gur re dixwin, bi xwediyê miyê re şînê digrin.


bi hember ve avis bûyîn

forms: li hember (yekî) avis bûn


bi hev re kal û pîr bûyîn

forms: bi hev du re kal û pîr bûn


bi hevdu re hevrîşkê avê çêdikin

forms: ji hev û din re hevrîşken avê çêkirin


bi heyram qurban

forms: bi heyran û qurban


bi hirî ba, ewê li nav kerî ba

glosses: Guhartoyeke tu bi hirî ba, tê li nav kerî ba.


bi kapekekî uris nekirin

forms: bi kapêkekî ûris nekirin


bi keda enîya xwe qezenc kirin

glosses: Guhartoyeke bi xwêdana eniya xwe qezenc kirin.


bi kêra koh serjêkirin

forms: bi kêreke kot şerjê kirin


bi kerê nikare, diçe dahşikê

glosses: Guhartoyeke bi kerê nikare, diçe kuriyê.


bi kêrî xwe ve nehatin

forms: bi kêrî xwe nehatin


word: bi kêvçî kom kirin û bi heskê belav kirin

glosses: Guhartoyeke bi kêfçi kom kir, bi heskê bela kir.


bi kirasê canê xwe ve qeherîn

glosses: Guhartoyeke bi kirase canê xwe re şer kirin.


bi lingê xwe ketina dafê

forms: bi lingê xwe ketin telê


bi mirîşkan re diçe lîsê

forms: bi mirîşkan re dihere lûs


bi misînê vala diçe destlimêjê

forms: bi misînê vala çûn destmêjê


bi nan û av, rê kirin

forms: bi nan û av kirin


bi nanê yekî lîstin

forms: bi nanê (yekî) lîstin


bi pereyan leyistin

forms: bi pereyan lîstin


bi pêyê xwe kete tele

forms: bi piyê xwe ketin telê


bi qûna zuha filitîn

forms: bi qûna ziwa filitîn


bi qûnê ketîye çala gênim

forms: bi qûnê ketin nav çala genim


bi qûnê ketîye kodika jajerûnê

glosses: Guhartoyeke bi qûnê ketin nav kodika jajerûnê.


word: bi roj kefenê mirîyan jê dike, bi şev ji bilqe bilqa kuzan ditirse

glosses: Guhartoyeke bi roj kefenê miriyan jê dike, bi şev ji bulqebulqa kûzan ditirse.


word: bi roj mirîyan dişêlîne, bi şev ji qurquroneka derî ditirse

glosses: Guhartoyeke bi roj miriyan dişelîne bi şev ji qurquroneka derî ditirse.


bi ser ar û avê ketin

forms: bi ser av û ar ketin


bi serê lêvan kenîn

forms: bi serê lêvê kenîn


bi serî sond xwarin

forms: bi serê (yekî) sond xwarin


bi serîyek sîr nekirin

forms: bi seriyek sîr nekirin


bi şev şemamok bi roj pîrebok bûn

glosses: Guhartoyeke bi şev şemamok e bi roj pîrebok e.


bi tepa bi serê xwe ketin

forms: bi tepan bi serê xwe ketin


bi ve qûnê, tu naxwî hêkerûnê

forms: bi vê qûnê, tu naxwî hêkerûnê


bi vî hişî tu nagihêjî tu par û piştî

forms: bi vî hişî, tu nagihêjî tu par û pişî


bi viran sond bixwe serî naêşe

forms: bi viran sond bixwin, serî naêşê


bi xêra serîyan dixwe parîyan

glosses: Guhartoyeke bi xêra seriya dixwe keriya.


bi zimanê xwe ketê

forms: bi zimanê xwe ketin


word: bîbêje bimir e? dimire, bibêje bimîn e? dimîne

forms: bêje bimire bimire, bêje bimîne bimîne


bila avis be, kengê be dê bizê

glosses: Guhartoyeke bila avis be, kengê dizê bila bizê.


bila bibêjin xencera xaço heye

forms: bila bibêjin xençera xaço heye


bila ev jî daxek be, li destê min be

forms: bila daxek be, li destê min be


word: bila gur gur be, bila pêşî kera min bixwe

glosses: Guhartoyeke bila gur, gur be, bila pişta kera min bixwe.


word: bila ne di min de be, bila di dêya min de be


bila nehên te li ser dehan be

forms: bila ew jî nehikê li ser dehan be


bila razana te hebe, rabûna te tune be

forms: bila razana te hebe, rabûna te tune be!


bila şûrê xwe yî tûj biavêje kizika min

forms: bila şûre xwe yê tûj biavêje gûzika min


bila tu xweş bî, gula siwaran bî

glosses: Guhartoyeke bila xweş be, gula siwaran be.


bila xweş be, gula govenda be

glosses: Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.

forms: bila xweş be, gula govendan be


bilind firî nizim ket

forms: bilind firîn, nizim ketin


bin destan de bûn

forms: di bin destan de bûn


bin sekinîye, ser nasekine

glosses: Guhartoyeke ê bin sekinî, ê ser ne sekinî.


bin simbêlan re kenîn

forms: di bin simbêlan re kenîn


bin xwe ve rîtin

forms: bi xwe de rît in


birçî bû têr nabe, têr bû birçî nabe

forms: birçî bû têr nabe, ter bû birçî nabe


birçîna zik mistan

forms: ji birçînan zik miz dan


birîna xwe bi destên xwe derman kirin

glosses: Guhartoyeke birîna xwe bi destê xwe derman ke.


bixwe, xwe da dest

forms: bi xwe, xwe dan dest


bizin mir, gir vemirî

forms: bizin mir, gir vemir


bizina kol elimîye berûya

forms: bizina kol elimiye danûkan


bizina kol, elimî ye danûyê şor

glosses: Guhartoyeke bizina kol, elimîye danê şor.


bizina kor hîn bû danûyên şor

glosses: Guhartoyeke bizina kol, hîn bûye daniyên şor.


boçê mişk di malê de bi ard nebûn

forms: boçika mişk di malê de biarvan nebûn


boçika wî ketîye qûnê

forms: boçika (yekî) ketin qûnê


bû marê nîvkuştî

forms: bûn marê nîvkuştî


bû stêrka bin ewran

forms: bûn stêrka bin ewran


word: bûka malê xweş xebitî, ker girêda ga filitî


bûye benîşt pê ve zeliqîye

forms: bûn benîşt, pê ve zeliqîn


bûye birayê tahlo

forms: bûn birayê tehlo


word: bûye çêleka sor, şîrê xwe dide, di dawîyê de lingê xwe lê dixe dirêje


bûye çîyayê sîpane, serê xwe danaxe

forms: bûye çiyayê sipanê, serê xwe danaxe


bûye darê nav tirafê

forms: bûn darike nav tirafe


bûye qîr qîyamet

forms: bûn qîra qiyametê


bûye rîya kadizê

forms: bûye riya kadizê


bûye tajîyê kuçeyan

forms: bûn tajiyê kuçeyan


bûyîna bûka baranê

forms: bûn bûka baranê


bûyîna fîta hesenê hewerî

forms: bi fita hesenê hewêrî


bûyîna gola req û beqan

forms: bûn gola req û beqan


bûyîna serîyekî keran

forms: bûn seriyekî keran


word: car heye mirov ji yarê dîya xwe re dibeje 'bavo'


word: carina dimis û rûn e, carina qetil û xwîn e

glosses: Guhartoyeke carinan dimisrûn e, carina qetilxwîn e.


word: carinan dims û rûn e, carinan qetil û xwîn e


cî lê teng kirin

forms: cih lê teng kirin


cih lê teng bûyîn

forms: cih lê teng bûn


cihe bêdef direqise, ma dora cihe bidef

glosses: Guhartoyeke li cihê bêdef direqise, ma dora ciyê bidef!.


cila xwe li cehnemê rêxistin

forms: cilika xwe li cehenemê raxistin


cilên xwe li dojehê raxistin

forms: sicadeya xwe li dojehê raxistin


cote xwe dayîna kêvir

forms: cotê xwe dayîn kevir


çapa dev de lêxistin

forms: di çapa dêv de lêxistin


çav li der bûyîn

forms: çav li der bûn


çav vekirî bûyîn

forms: çavvekirî bûn


çav vekirî çûn

forms: çavvekirî çûn


çavê girtin û destê xwe pelikandin

forms: çavên xwe girtin û destên xwe pelandin


çavê hev derxistin

forms: çavên hev derxistin


çavê xwe germ kirin

forms: çavên xwe germ kirin


çavên xwe dayîna hev

forms: çavên xwe dan hev


çavên xwe girt û devê xwe vekir

glosses: Guhartoyeke çavên xwe girtin û devê xwe vekirin.


çavtirsonek bûn

forms: çavtirsonek (bûn)


çawa dirêse, wisa ba dide

forms: çawa dirêse, wilo ba dide


çax û benda hev re ne

forms: di çax û benda hev de bûn


çelekê didoşe xatê, to dixwe fatê

forms: çêlekê didoşe xatê, to dixwe fatê


çend nîsk ji serî kêm in

forms: çend nîsk ji serî kêm bûn


çerxa felekê lê çep gerîyaye

forms: çerxa felekê çep gerîn


çi di bin zimanê te de heye?

glosses: Guhartoyeke mûkî di bin zimanî te da heye.


word: çi qas dinya li hev dikeve, tiştek ji me re bi ser dikeve


çi xwelîyê li serê xwe bikim

glosses: Guhartoyeke çi xwelîyê li sere xwe bike.


word: çi zû bûyî kundir, çi zû hustîye te direj bû


çîrokên jinebîyan

forms: çîrokên jinebiyan


çîya bilind e, dor bajar û gund e

glosses: Guhartoyeke çiya bilind e, dorê bajar û gund e.


çol fire ye, derew bê pere ye

glosses: Guhartoyeke çol fere ye, tir bi pere ye.


çov di bin çovê kesî re nebûyîn

forms: çovê xwe di bin çove kesî re nekirin


çov di ser çov re dike

forms: çov di ser çov re kirin


çoyê xwe di ber xwe de berda

forms: serê xwe di ber xwe de berdan


çû dermanê mîzê, gû lê esirî

forms: çû dermanê mîze, gû lê esirî


çû heyfa bavê, qûna dê da ser

forms: çû heyfa bavê, qûna dê jî da ser


çû rewanê birinc ji sawara malê jî bû

glosses: Guhartoyeke çû rewanê birinc, ji sawarê malê jî bû.


çû seferê, hat dîsa kerê berê

glosses: Guhartoyeke kerê me çû seferê hat dîsa kerê berê.


çûg e diçe li ser hêkên betê rûdine

forms: çûk e, diçe li ser hêkên betan rûdine


çûga xeme xabûr çem e

forms: çûkan xem e, xabûr çem e


çûm mala fatê, fatê çûye civatê

forms: em çûn mala fatê, fatê çû civatê


word: çume derve fatekor, hatim hûndir xatekor


çume mala apê xwe ketme kapê xwe

forms: çûme mala apê xwe ketime kapê xwe


word: çume mala dewreşa, danîn ber min mastê gamêşa

glosses: Guhartoyeke çûm mala derwêşa, danî ber min mastê gamêşa.


çûna ser dilovanîya xwe

forms: çûn ser dilovaniya xwe


dan ez dikutim, intîn te digire

glosses: Guhartoyeke dan ez dikutim, intînî ji te tê.


dane ber berê reş

forms: danîn ber berê reş


word: darbiro daran bibir, gumana xwe ji xwede nebir


word: darê min kulavê min, rehme li dê û bavê min

glosses: Guhartoyeke dar û kulavê min, rehme li dê û bavê min.


word: darê min kulavê min, rehmet li dê û bavê min

word: dar û kulavê min, rehme li dê û bavê min


dareke digire hezar darî dihejîne

glosses: Guhartoyeke darekî bigire, hezar devî bihejîne.


word: darekî têxe qûna wî, kulîlkekê dide ber difna wî

glosses: Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.


darî xwehr e, hosteyî rast e

forms: darî xwar e, hosteyî rast e


dasek e û dehlek e

forms: dasek û dehlek


daw û delingê xwe hilçinî

forms: daw û delingên xwe hilçinîn


dawa xwe xist devê xwe

forms: dawa xwe xistin devê xwe


dawet ferikî, berbû hetikîn

glosses: Guhartoyeke dawet ferikî , berbû hetikî.


daweta dîya te ye?

forms: ma daweta diya te ye?


daweta mîra, agir ketî feqîra

glosses: Guhartoyeke daweta mîra gir e li feqîra.


dayîna ber çavan

forms: dayîn ber çavan


dayîna ser dilê xwe

forms: dayîn ber dilê xwe


de ka kuma deynin pirsa jê bikin

forms: de ka kuman daynin, pirsan jê bikin


de were vî kerî, ji vê avê derbaske

glosses: Guhartoyeke de were vî kerî ji vê avê derbas bike.


de were vî nîrî, hilgire ser vî milî

glosses: Guhartoyeke de were vî nîrî hilgire ser vî milî.


word: def û zirne berdaye, bi kendale abes girtîye


deftera xêr û gunehan vedibe

forms: deftera xêr û gunehan vebûn


dek û dolab li serî gerandin

glosses: Guhartoyeke dek û dolab li (yekî) gerandin.


word: delala min, ji şîr jî, ji şekir jî şirîntir e


dem bi demê re, her dem bi xwedê re

glosses: Guhartoyeke dem bi demê re, herdem bi xwedê re.


word: dema nêçîra min tê gûyê tajîya min jî tê

glosses: Guhartoyeke dema nêçîra min tê, gûyê tajîya min tê.


word: dengê te xweş tê lê ku xwendina te qur’an be


word: derb ku hat serî, xwedê we çawa xilas bike


derbekê li nal dixe, yekê li mix dixe

glosses: Guhartoyeke derbekê li nêl dixe yekê li bizmêr.


derdê wî girara sibê ye

forms: derdê wî jî girara sibê ye


dêrek ava kir, mizgeftek xira kir

forms: dêrek ava kir, mizgeftek xera kir


derewên bêyî xwê kirin

forms: derewên bêxwê kirin


derîyê xwe ji her kesî re vekirî bûyîn

forms: derî jî her kesî re vekirî bûn


derpê min li xwe ke, tira tê de neke

glosses: Guhartoyeke derpîyê mi li xwe ke û fisa tê de neke.


derpê sor e, çavî kor e

forms: dêre sor e, çavî kor e


word: derpê sorê, xwe li ba kir, dilê xortan tev kul kir


derzî di ber guh re kirin

glosses: Guhartoyeke derzî di ber guhê (yekî) re kirin.


dest dayîna ber

forms: dest danîn ber


dest di stûyên hev re birin

forms: dest bi stûyê hev re birin


dest dirêj kirin

forms: destdirêjkirin


word: dest ji cotê reş berdaye bi zirna zer girtin


dest ji erd û esman qetîn

glosses: Guhartoyeke deste (yekî) ji erd û esman qetîn.


dest li ba kirin

forms: destlibakirin


dest û pîyê xwe jê kişandin

glosses: Guhartoyeke dest û piyên xwe jê kişandin.


destê min di xwînê de bûn

forms: destê (yekî) di xwînê de bûn


destê wî tije garis be, libek jê narije

glosses: Guhartoyeke destê wî tije garis e, libek jê nakeve.


word: destê xwe de hêkerûnê çêkî û bidî, ê bêje devê min şewitî, destê te neşewitî

glosses: Guhartoyeke di destê xwe de hêkerûnê çêkî û bidiyê ew ê beje: devê min şewitî, destê te neşewitî.


destê xwe di ber xwe de berda

forms: serê xwe di ber xwe de berdan


destê xwe hine kirin

forms: destê xwe hene kirin


destê xwe jê kişand

forms: destê xwe jê kişandin


destê xwe li ber xelkê vegirtin

forms: destê xwe li ber xelkê vekirin


destê xwe li sînga xwe xistin

forms: destê xwe li sîngê xwe xistin


dev nermê pişt hişk

forms: devnerm, pişthişk bûn


word: dêve biçêrm ve dixwe, dilê xwe bi meşê diêşîne


devê te li kevrê reş bûyîn

glosses: Guhartoyeke devê te li kevirê reş bikeve.


devê te ne dev e, zirna zer e

forms: devê te ne deve zirneya zer e


devê xwe daye ber bayê gelîyan

forms: devê xwe dayîn ber baye geliyan


devê xwe ji şîr şewitîye pifî avê dike

glosses: Guhartoyeke dev ji şîr şewitiye, pifî dêw dike.


devê xwe şepilandin

glosses: Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.

forms: dev şepilandin


devê xwe xwahr kirin

forms: devê xwe lê xwar kirin


word: dew tune fir bike, li hespê siwar dibe çêr dike

glosses: Guhartoyeke dew tune fir bike li hespê siwar dibe çir dike.


dew tûne, rûn difiroşe

forms: dew tune, rûn difiroşe


dewê silavê, li ber avê

forms: dewê şilave, li ber avê


word: dewletê beie-gewr e, bi şev sayî ye, bi roj ewr e


dewsa xwe winda kirin

forms: hêza xwe winda kirin


word: di afirê keran de razîn û xewnê pêxemberan dîtin


di arê xwe de şewitîn

forms: di agirê xwe de şewitîn


di av û dohnê xwe de qijilîn

glosses: Guhartoyeke di av û donê xwe de qijilîn.


word: di ber kerê re derbas bibe, cehşikê jê didize


di bin ga de li golikê gerîn

forms: di bin gê de li golikan gerîn


di bin xwe de kirin

forms: di bin xwe de rîtin


di dest û pîyan de ketin

forms: ji dest û piyan ketin


di destan re derbas kirin

forms: di bin destan re derbas kirin


di devê xwe de bir û anî

glosses: Guhartoyeke (di devê xwe de) birin û anîn.


di eynê xwe dernexistin

forms: di eynê xwe re dernexistin


di halê xwe de bûyîn

forms: di halê xwe de bûn


di kirasê berê de

forms: di kirasê berê de bûn


di ku de zirav e, bila di wir de biqete

glosses: Guhartoyeke di kuda zirave, bila di wir da biqete.


di kuna derzîyê re derbas bûyîn

forms: di qûna derziyê re derxistin


word: dimirim, dibiecim, ce dibêje ez birinc im


di nava diranan de bûyîna benîşt

glosses: Guhartoyeke di nav diranan de bûn benîşt.


di navbeyna xelîl û celîl de man

forms: di navbera xelîl û celîl de man


di nîvê rê hiştin

forms: li nîvê rê hîştin


di paşila xwe de çêlemar xwedî kirin

forms: di paşila xwe da mar xwedî kirin


di ser xwe re kes nedîtin

forms: di ser xwe re tu kes nedîtin


di ser xwe re û ber xwe re avêtin

forms: di ser serê xwe re avêtin


di sîtila dew de muyê spî gerîn

forms: di sîtila dêw de li mûyê spî gerîn


di tahmê de hiştin

forms: di tehmê de hîştin


di xwe dernexistin

forms: ji xwe dernexistin


dibêje nûh, nabêje nebî

forms: dibêje nuh nabêjê nebî


word: dibên, li bexdayê jî xurme zef in, ji min re çi ye?


dikale şîr nade

forms: dikale lê şîr nade


word: dil bide ser dilan, gul bide ser simbêlan

glosses: Guhartoyeke dil bide ser dila ,gul bide ser simbêla.


dil çargopal lêxistin

forms: çargopal lê xistin


dil dixwaze, ji dest nayê

glosses: Guhartoyeke dil dixwaze, lê bi dest ve nayê.


dil e, ne kasika bilxur e

forms: dil e, ne bilxur e!


dilê se bi sevarê xweş kirin

forms: dilê segan bi savarê xweş kirin


dilo bixwaze, te boq te pîvaz

forms: dilo bixwaze te, boq te pîvaz


word: dimirim, dibeicim; ceh dibêjê, ez birinc im


dinya kirina dara dojehê

forms: dinya kirin dara dojê


dinya nedîtî bûyîn

forms: dinyanedîtî bûn


word: dinya tev de bişewite, gurzek gîyayê wî/ê naşewite

glosses: Guhartoyeke dinya tev bişewite, gurzek gîhayê wî naşewite.


diran qiriçandin

forms: diran qirqiçandin


word: diranê xwe veşêre, se li hestîyan digere


diranê yekî kişandin

forms: diranên (yekî) kişandin


dîwar tep bû, xubar rabû

forms: dîwar tep bû, xûbar rabû


dîwaro ji te re dibêm bûkê tu fahm bike

glosses: Guhartoyeke dîwaro ji te re dibêjim, bûkê tu fêhm bike.


dîya te ji bo xwedê nanekî germ dabû

glosses: Guhartoyeke diya (yekî) ji bo xwedê nanekî germ dan.


dîya te li ser nimêjê bûyîn

forms: diya (yekî) li ser nimêjê bûn


word: diz xwedîyê malê girt, du tir jî je berdan


word: dizan ji dizan dizî, erd û esman tev hezî


dîzika devgirtî ye

forms: dîzika devgirtî


dizo, dizo, dizekî be însafo

forms: dizo dizo. dizekî bi însafo


dohnê yekî di sêrî dan

forms: donê (yekî) li serî dan


dostê bav û kalan

forms: dostê bav û kalan bûn


doxîn ket stûyan

forms: doxîn ketin stûyan


doxîn sist bûyîn

forms: doxînsist bûn


du kel bi kevirekî vegerandin

forms: sê kêl bi kevirekî walgerandin


dû xwe kaş kirin

forms: li dû xwe kaş kirin


word: duh ji hêkê derketîye, îro bi mirîşkê qayîl nabe


ecêba li ser ecêban

forms: ecêba li ser ecêban bûn


word: eger ez bûm keç, ez dizanim ka ez ê çend gileya bavêjim doxîna xwe


eger ne fen e, ev çi dar û ben e

forms: eger ne fend e, ev çi dar û bend e


word: em çûn avamasya, delêka belek bi me hesîya, kula me yek bû, bû sisîya


em ne ji malekê ne, lê bi halekî ne

glosses: Guhartoyeke em ne ji maleke ne, lê bi halekî ne.


word: em negihiştin we, ma ku hûn bigihêjin me


emelê pîrê, nayên bîrê

forms: emelên pîrê nayên bîrê


emenî birî, ta firî

forms: emeni birî, ta firî


enîşka xwe pê nîşan dayîn

forms: enîşka xwe pê nîşan dan


erd jê teng bûyîn

forms: erd lê teng bûn


erd û ezman hatina hev

forms: erd û ezman lê hatin hev


erdê ez qebulnekirin

forms: erdê jî qebûl nekirin


erdekî hişk, ezmanekî bilind

glosses: Guhartoyeke erdekî hişk û ezmanekî bilind.


erdî hişk, esmanî dûr e, xwîn jê nayê

glosses: Guhartoyeke erd hişk e, ezman dûr e, xwîn jê nayê.


erê erê ne, gişt kurê kerê ne

glosses: Guhartoyeke erê ere ne, gişt jî kurê kerê ne.


erul bû kefîle zerzul

forms: erûl, bû kefile zerzûl


esmanê şîn ser de girt

forms: ezmanê hêşîn bi ser de girtin


êşa li hevalan tîra li kendalan

glosses: Guhartoyeke birîna li hevalan tîra li kendalan.


eto heyato, çer lê hato

forms: eteheyato, çawa lê hato


ev bar e, ew jî serbar e

forms: ev bar e, ev jî serbar e


ev dewa hîna pir tê çelqandinê

glosses: Guhartoyeke ev dew hîn pir tê çeliqandinê.


ev hevîr dê hê gelek av hilîne

glosses: Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.

forms: ev hevîr hê wê gelek avê hilîne


ev nînaye, tirnîna hîn paş de ye

forms: ev hîn nîna ye, tirnîna hîn maye


word: evdilxebûr e, ji rehma xwedê dûr e, koda wî biçuk e, çirnika wî kûr e


ew jî elimî tirên bin çengan

glosses: Guhartoyeke ew jî elimî tirrê bin çenga.


ew jî eyba li tev eyban veşartîye

glosses: Guhartoyeke ew jî eyba li tev eyba veşartî ye.


word: ew qas li ser erdê ye, ew qas jî di bin erdê de ye


eyba xwe bincil kirin

forms: eyba xwe bin cil kirin


eyşika li xwe şik

forms: eyşike ji xwe şike


ez axa, tu axa, kî golikê bibe bin baxa

glosses: Guhartoyeke ez axa, tu axa, kî golika bibe nav baxa.


word: ez çîya, tu çîya, kî ji golikê re here gîya

glosses: Guhartoyeke ez çiya tu çiya, kî wê ji golik re here giya.


word: ez dibêjim aş ê min e, tu dibêjî dor ya min e

glosses: Guhartoyeke ez dibêjim aş ê min e, ew dibêje: 'dora min e'.


word: ez dibêjim ewr tune, tu dibêjî wê baran bê

glosses: Guhartoyeke ez dibêjim ewr tune, tu dibêjî: 'wê baran be'.


word: ez dibêjim ezman sayî ye, tu dibêjî şilî ê bibare

glosses: Guhartoyeke ez dibêjim, ezman sayî ye, tu dibêjî: 'şilî dê bibare'.


word: ez dibêm hirç vaye, tu dibêjî jî rêç ka?

glosses: Guhartoyeke ez dibêjim hirç va ye tu dibêjî rêç va ye.


word: ez dibêm rê vaye, tu dibêjî jî rêç vaye?

word: ez dibêjim hirç va ye tu dibêjî rêç va ye


ez dibêm stewr e, tu dibêjî bidoşe

glosses: Guhartoyeke ez dibêjim stewr e tu dibêjî bidoşe.


ez dikim u te dibare

forms: ez dikim li te dibare


ez dikutim 'intîn' ji wî te

forms: dan ez dikutim, lê intîn ji wî tê


ez dizanim çend rêvî di hûre te de hene

glosses: Guhartoyeke ez dizanim çend rêvî di hûrê tê de hene.


ez dizanim xwedê dizane

forms: ez dizanim û xwedê dizane


word: ez ê bixwim wî xwurdî, tu dê bimirî bi wî derdî


ez ez, tu tu bûyîn

forms: ez ez im, tu tu yî


ez hatim daweta te, tu hatî dizîya min

glosses: Guhartoyeke ez hatim daweta te, tu hatî diziya min.


word: ez hevrîşka bidohn im, zû ji min têr dibin


word: ez ji te xilas bûm, tu ji emelê xwe xilas nebî


ez kêr, tû penêr

forms: ez kêr, tu penêr


ez kewê zinarê me

forms: ez kewê zinaran im


ez mîr tu mîr, kî ga bibe ber gunîr

glosses: Guhartoyeke ez mîr, tu mîr kî wê bibe wezîr.


ez mîr tu mîr, kî soqil hemîr

glosses: Guhartoyeke ez mîr tu mîr kî soqil hemîr?.


word: ez namirim bi vê derbê, ezê bimirim bi vê kerbê


ez rim im, naçim te re

forms: ez rim im, naçim têrê


word: ez xwe bi tehta digirim, ew jî hatîye xwe bi min digire


ez yek im, ji kê re hêka bikim

glosses: Guhartoyeke ez yek im, ji kê ji we ra hêk kim.


ezo ne ezo, desmala gul gevezo

forms: ezo ne ezo, destmala gulgevezo


fermana devê derket rovî xwe veşart

forms: fermana dêwê derket rovî xwe veşart


word: ga dikirim dibe golik, genim diçînim dibe colik


ga û golik tev derdane

forms: ga û golik tev berdan


gava kûçik hezîya gur, gur mir

glosses: Guhartoyeke gava kûçik bezîya gur, gur mir.


word: gavan xeyidî nanê xwe berhev nekir, hew dizanîbû gundî dê hevudu qir bikin

glosses: Guhartoyeke gavan xeyidî nanê xwe berhev nekir, hew dizanibû gundî dê hev du qir bikin.


word: gavan xeyidî neçû ber garanê, hew dizinîbû dewar ê ıi bestê bimîne

glosses: Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.


gayê min e, ez xuysetê wî dizanim

forms: gayê min e, ez bi xuysetê wî dizanim


gayê nav golikan e

forms: bûn gayê nav golikan


word: gaz jî di dest te de ye, top jî, çawa dipîvî bipîve


word: gaz jî di destê te de ye, top jî, çawan dipîvî bipîve


geh tîr dike, geh rohn dike

forms: geh tîr dike, geh rehn dike


gewrîya xwe qelişand

forms: gewriya xwe qelişandin


giha li ber gur e, goşt li ber mihê ye

forms: gîha li ber gur e, goşt li ber mîhê ye


word: gileya bi gû ye, ne bi destan, ne bi devan tê vekirin


word: girara ku para min tê tine be, bila serîyekî sa di nav de be

glosses: Guhartoyeke ew girara ku para min tev tune be, bila seriyekî segan di nav de be.


girara ser bi dêw e, dixwî naxwî ev e

forms: girara serbidew e, dixwî, nexwî ew e


girê xwe bi destê xwe xurandin

forms: girê xwe bi destê xwe vemirandin


girêk ket qirikê

forms: girêk ketin qirikê


girêka xwe bi destên mirov derman dike

forms: girê xwe bi destên min derman neke


golikê malê, gayê malê nas dike

glosses: Guhartoyeke golikê malê ji gayê malê natirse.


gon lê zer bûyîn

forms: gûn lê zer bûn


gorî makê golik pak e

forms: gorî makê, golik pak e


goşt hiştîye, bi pey serpîyan ketîye

glosses: Guhartoyeke goşt hiştiye, pey serpiyan ketiye.


word: goştê berxan naxwe lê parîya xwe di nav avşorê datîne

glosses: Guhartoyeke goştê berxan naxwe, lê pariyê xwe di nav avşorê datîne.


word: goştê ciwanan dixwî tu zanî, goşte pîra dixwî tu zanî, dilê te dişewite tirşikan jî dixwî tu zanî


goştê min şor e, li xelkê xweş nayêm

forms: goştê min şor e, li xelkê xweş nayê


word: got ew çi ye, tu diçinî ? got kengî şîn bû, tu yê bibînî

glosses: Guhartoyeke gotin: 'ew çi ye tu diçînî' got: 'kengê hêşîn bû tê bibînî.


word: gotin baş e baş, çû di curnê gund de rît


word: gotin bêje negot, dûre bi xwe got û dengê xwe nebirî

glosses: Guhartoyeke gotin bêje, negot. dû re bi xwe got û denge xwe nebirî.


word: gotin bêje negot, peyre çû li ser kulîk got


word: gotin tu delalî, çû di serê kanîyê de rî

glosses: Guhartoyeke gotin, delalî delalî, çû di serê kaniye de rî.


gotinan hev û din negirtin

glosses: Guhartoyeke gotinan li hev û din negirtin.


gotinê di xwe de nabihure

forms: gotin di xwe de nebihartin


word: gotinên wî bi heft bar hingiv re nayên xwarin


word: gû di rûye mirov didin, eynikê jî didin ber


guh depalî kirin

forms: guh dapêlî kirin


word: guhdirêj ji bo zîyandayîna xwedîyê xwe geberbûna xwe dixwaze


guhê kerr dan ber

forms: guhê ker dayîna ber


guhê şeytan kerr be

forms: guhên şeytan ker bûn


guhek kirî serad, yek kirî bêjing

glosses: Guhartoyeke guhek kirin serad yek kirin bêjing.


gula geş bû, çilmisî

forms: gula geş bî, neçilmisî


gulî dirêj e, aqil qirêj e

forms: gulî dirêj, aqil qirêj


guneh li stûyê gotîyan

forms: guneh li stûyê gotiyan bûn


gunehê gawiran pê tê

forms: gunehê gawiran pê hatin


gunehê xwe jî bi deyn nade

forms: gunehê xwe jî bi deyn nedan


gur hate dîyara, delîl li halê jara

glosses: Guhartoyeke gur hate diyaran, delîl halê jaran.


gur hate dîyara, hewar kete hejara

forms: gur hate diyaran, hewar kete hezaran


gur postê xwe navêje

glosses: Guhartoyeke gur eyarî ( postê ) xwe navêje.


word: gur û hirç bûn destbira, dinya bû mehdî zeman


guran ser re bazdaye

forms: gur di ser re baz dan


gurê di kavilê mîyê de

glosses: Guhartoyeke gurê di bin kevilê mî yê de ye.


gurê lê xe, qijikê bixwe

forms: guro vexwe, qijikê bixwe


word: gurî kerê hesê xwarîye, ne gazîye ne hewar e


word: guro bila tu gur bûya, bila te golika min bixwara


gûz û kap li hev par kirin e

glosses: Guhartoyeke gûz û kap li hev parê kirin.


gûza xwe bi hev re parvekirin

forms: gûz li hev parve kirin


word: gûza xwe hesab dike, sêva xelkê hesab nake


ha hesen keçel ha keçel hesen

forms: ha hesen keçel, ha keçel hesen!


ha kulî xwar, ha qulî xwar

glosses: Guhartoyeke ha kulî xwar û ha jî gurî xwar.


hasil di mûsil'ê re derbas bû

glosses: Guhartoyeke hasil di musilê re derbas bû.


hat cîyê min, rabû rûyê min

forms: hate cihê min, rabû rûyê min


word: hat ji der de, ji ray û tedbîra me xeber da

glosses: Guhartoyeke hate ji der de, ji ref û tedbîra me xeber da.


hat ji palê, bû xwedîyê malê

glosses: Guhartoyeke hat ji newalê bû xwediyê malê.


hat mirovê malê, nehat qeda salê

glosses: Guhartoyeke hat, ji malê, nehat qeda salê.


hay ji bayê felekê tune

glosses: Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.

forms: hay ji baye felekê tune bûn


hê mastê ser bi sîr nexwarin

forms: hê mastê serbisîr nexwarin


hebek kuncî ji dest narije

glosses: Guhartoyeke hebek kuncî ji dest nerijîn.


hedara xwe pê anîn

forms: hedûra xwe anîn


word: hêdî diçe dibêjin gêj e, zû diçe dibêjin bij e


word: hêdî diçim dibêjin gêj e, zû diçim dibêjin bij e


heft caran gîsinê xwe lê dide

forms: heft caran gîsinê xwe lê dan


heftyaro li ber çavan dîyaro

glosses: Guhartoyeke heftyaro li ber çavan diyaro.


hêk bi çembîl kirin

forms: hêk çemil kirin


hêka wî li diranê xwe xistin

forms: hêka (yekî) li diranê xwe xistin


word: heke beranê bisko bûya, wê li nêv pezê bavo bûya


heke bi min e, ji bo min e

forms: ger bi min e, ji bo min e


word: heke hat kurê malê, ku nehat zîyana salê

glosses: Guhartoyeke hat kurê malê, nehat ziyana salê.


heke ji ber sa hestîyê kewan bimîne

forms: heke li ber segan hestiyê kewan bimîne


heke ne fen e, ev çi dar û ben e

forms: heke ne fend e, ev çi dar û bend e!


hem ji karê hem ji yarê bûn

glosses: Guhartoyeke hem ji karê, hem ji yarê bûn.


hem ji qerê, hem ji perê bûn

glosses: Guhartoyeke hem ji kerê hem ji perê bûn.


hem tîr dike, hem rohn dike

glosses: Guhartoyeke hem tîr dike, hem rehn dike.


hemî file, ne îso ne

forms: hemû fileh ne îso ne


hemû rîyan dizane rîya bajêr nizane

forms: hemû riyan dizanî, riya bajêr nizanî


heqê xwe jî dide, serê xwe jî dişkîne

forms: heqê xwe jî dide, serê xwe jî dişkene


heqîyê di destê neheqîyê de barebar e

forms: heqiyê di destê neheqiyê de barebar e


her ne kur e, li min mikur e

forms: herine kûre, li min mikure


her pexemberî berê dua li xwe kirîye

glosses: Guhartoyeke her pêximberî berî dua li xwe kiriye.


hereket korê, ziman sor bûyîn

forms: hereket kor e, ziman zor e


herîyê biavêjî li erdê nakeve

forms: xweliyê biavêjî li erdê nakeve


hesabê pêşî û paşîya xwe nekir

forms: hesabe paşî û pêşiya xwe nekirin


hesin avêtina ber lingê yekî

forms: hesin avêtin ber lingên (yekî)


hesin bi sarî badan

forms: hesin bi sarî cûtin


hesinê xwe kutandin

forms: hesinê xwe kutan


heska nav malan e

forms: heska nav malan


hesp ji dest çûye, bi pey hefsêr ketîye

glosses: Guhartoyeke hesp ji dest çûye, bi pey hefsar ketiye.


hesp ya min e, ez xuysetê we dizanim

glosses: Guhartoyeke hesp a min e, ez xisletê wê dizanim.


hesret vê re çû axê

forms: hesret... pê re çûn gorê


hestîyê qorikê tên jimartin

forms: hestiyên qorikê hatin jimartin


heta aqil naskir, temen xelaskir

glosses: Guhartoyeke heta aqil nas kir temen xelas kir.


heta bûk xemilî, govend fitilî

forms: heta bûk xemilî, govend betilî


word: heta çavek derman kir, yê din jî kor kir

forms: heta çavek derman kir, yek jî kor kir


word: heta hebû dims, ez mam û tu pis, gava nema motî ez şervî û tu botî


word: heta hebû şilik, milik, gava nema qeder û kulîk

glosses: Guhartoyeke heta hebû şillik millik, gava nema keder û kulik.


word: heta kirasê wî/ wê bişewite, canê min wê bişewite


heta ku di xwe de nedît bawer nekir

forms: hirçê heta di xwe de nedît, bawer nekir


heta ku malek ava kir, şehrek wêran kir

glosses: Guhartoyeke heta malek ava kir, şehrek wêran kir.


word: heta neçe dîyarê gorê, mirin nakeve bîrê

glosses: Guhartoyeke heta neçe diyarê gorê, mirin nakeve bîrê.


word: heta qelîya me hebû, mamik bûka me bû; roja qelîya me xilas bû, mamik çirtek da xwe ji me derbas bû


heta tu bibêjî bes e

forms: heya ku tu bibejî bes


heta xanim fetilî, dawet betilî

forms: heta bûk fetilî, dawet betilî


heta xwe nas kir, emir xelas kir

glosses: Guhartoyeke heta me xwe nas kir, emir xelas kir.


hev û din bir û anîn

forms: hev û din birin û anîn


hêvî jê hat birîn

forms: hêvî jê hatin birîn


hewş di hev de ne

forms: hewş di hev de bûn


heyfa canê ku çûyî

forms: heyf li canê çûyî


hezar sond û selawat xwar

forms: hezar sond û selewat xwarin


hîle xurde li dorê tune ne

forms: hîle û xurde li dorê nebûn


him digirî, him dikene

forms: hem digirî, hem dikene


him dinale, him vedimale

forms: hem dinale, hem vedimale


him ji kerê bû, him ji perê bû

glosses: Guhartoyeke hem ji kerê bû, hem ji perê bûn.


him li dêrê him li mizgeftê bûyîn

forms: hem ji dêrê, hem ji mizgeftê bûn


word: him serê xwe dişkêyne, him jî beşa xwe dide


him sil e, him kul e

forms: hem şil e, hem kul e


hinek mirinê, hinek jî têvekirinê

forms: hin bi mirine, hin jî bi têvekirinê


hinekan pifî guha kirî

forms: hinekan pifî guhan kirin


hişê xwe komî serê xwe kirin

forms: hişê xwe topî serê xwe kirin


horê tenûr dada, qehpê pê veda

forms: hûrê tendûr dada, qehpê pê veda


hûr bajo kûr bajo ga newestîne

glosses: Guhartoyeke hûr bajo, kûr bajo, û dewara ne westîne.


hûr biajo kûr biajo gayê zer neêşîne

glosses: Guhartoyeke hûr biajo, kûr biajo lê gaye pir neêşîne.


îro dinya sibe axret

glosses: Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.

forms: îro dinya ye, sibe axret e


îşê nemayê anî sêrî

forms: îşê nemayî anîn sêrî


ji bavê xwe de bê minet e

glosses: Guhartoyeke ji ba bavê xwe de bêminet e.


word: ji behrê xilas bûyîn û di çêm de xeniqîn

forms: ji behrê xelas bûn, di çem de xeniqîn


ji ber baranê revîn, çûn ber zîpikan

glosses: Guhartoyeke ji ber baranê revîn çûn ber tiriyê.


ji ber dilopê çû ber mezribê

glosses: Guhartoyeke ji ber dilopê çû ber merzibê.


ji ber kêçekê livînek şewitandin

glosses: Guhartoyeke ji bo kêçekê lihêfek şewitandin.


ji ber ve tetirxanî bûn

forms: ji qehran tetirxanî bûn


ji ber xelayê hatin

forms: ji ber xelayê filitîn


ji berîya emrê xwe xeber dide

forms: ji beriya emrê xwe xeber dan


ji birçîna bêhn ji dêv hatin

glosses: Guhartoyeke ji birçî bûnê bêhn ji devî hatin.


ji bo kêçekê nivînekê dişewitî ne

glosses: Guhartoyeke ji bo kêçekê lihêfekê dişewitîne.


ji bo nanekî arvanekî xira dike

glosses: Guhartoyeke ji bo nanekî ervanekî xera dike.


ji bo nanekî, xirab kir arvanekî

glosses: Guhartoyeke ji bo nanekî xera kir arvane.


ji bo nefsê xwe avêt hepsê

glosses: Guhartoyeke ji bo nefsê, xwe diavêje hepsê.


ji bo quruşekî deh teqle avêtin

forms: seba qurişekî deh teqle avêtin


ji bo xatirê xatiran, da barê qatiran

glosses: Guhartoyeke ji bo xatirê xatiran, da barê qantiran.


ji canê xwe bêzar e

forms: ji canê xwe bêzar bûn


ji cihê xwe hezkirin

forms: ji canê xwe hez kirin


ji dayika te re her der teşt e

forms: ji diya min re her der teşt e


ji der ve meleye, ji dil ve file ye

forms: ji der ve mele ye, ji dil ve file ye


ji devê ketîye hop hop jê hatin

glosses: Guhartoyeke ji devehê ketîye hop hop jê tê.


word: ji devê re sol çê dikirin, jûjî got pepey min jî

glosses: Guhartoyeke ji deveye re sol dikirin, jûjî got: "pepe min jî.


ji dîn û îmanê derketin

forms: ji dîn û îman derketin


ji erdê heta esmên neheq bûyîn

forms: ji erdê heta esmên neheq bûn


ji erş û kurş xeberdan

forms: ji erş û kurş xeber dan


word: ji êş bê, serî biard be, dîsa jê bawer neke

forms: ji êş bê, serî ar be, kes jê bawer nake


ji ezmana bi zembîlê peya bûye?

glosses: Guhartoyeke ji ezmana bi zembîl peya bûn.


ji gur birçîtir, ji mar tazî tir e

glosses: Guhartoyeke ji gur birçîtir e, ji mar tazîtir e.


ji gur û dêlegurê re tu rê neman

forms: ji gur û delegurê re tu rê neman


ji hebek tirî mehserek çê kirin

forms: ji hebek tirî mehserek çêkirin


ji helînê çû kulînê

forms: ji hêlînê çû kulînê


ji her erdekî kêsekek anîn

forms: ji her zeviyeke kersekek anîn


ji her serîkî dengek derketin

glosses: Guhartoyeke ji her serî dengek derketin.


ji hespê dê hat li kerê siwar bû

glosses: Guhartoyeke ji hêsp peya bû li kerê sîwar bû.


word: ji hespî peya bû/dêhat, li kerê siwar bû


ji hêştirê ketîye, ji hokhokê namîne

glosses: Guhartoyeke ji hêştirê ketîye, ji hop hopê namîne.


ji hev têr bûyîn

glosses: Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.

forms: ji hev têr bûn


word: ji hinekan re beşbîrlîk e, ji hinekan re seferberlig e

glosses: Guhartoyeke ji hinekan re beşbirlik e, ji hinekan re seferberlig e.


word: ji hinekan re ho dike, ji hinekan re ro dike

glosses: Guhartoyeke ji hinekan re hok e, ji hinekan re kok e.


word: ji îne heya înê, çêkir cila mehînê, ew jî kin e, nagihêje ser qunê


word: ji kê re dibejim 'birawo ', ji min re dibêje 'bira xwaro '


ji kêfa mewîja dil çû guvîja

glosses: Guhartoyeke ji kêfa mewîjan, dil çû guhîjan.


ji kerî, por kirî herî

forms: ji kerî por kir hirî


ji kêvir nermtir çi hebe dixwe

forms: ji kevir nermtir çi hebe xwarin


word: ji kirinên şêx û melan, dîsa rehmet li cahilan

glosses: Guhartoyeke ji kirinên şêx û melan dîsa rehmet li cahilan.


ji min ketîye, li pêşîya min diçe

glosses: Guhartoyeke ji min ketiye, li pêşiya min dihere.


ji min re bike, ji xwe re bibe

forms: şixul ji min re bike, ji xwe re hîn be


ji mirinê filitî

forms: ji mirine filitîn


ji mûyekî werisek çêkirin

forms: ji mûyekî werîsek çêkirin


ji nan û avê qut bûyîn

forms: ji nan û avê qut bûn


ji nanê xwe bûyîn

forms: ji nanê xwe bûn


ji nexweşan re çûyîna berf

forms: ji nexweşan re çûn berfê


ji pertav de ketin

forms: ji pertav ketin


ji pira pir ji hindika hindik

glosses: Guhartoyeke ji pira pir, ji hindika hindik.


ji qahrana tetirxanî bûn

forms: ji qehran tetirxanî bûn


ji qehra xwe davêje behra

forms: ji qehran xwe diavêje behran


word: ji quran'ê kiras li xwe kir, dîsa kesî jê bawer nekir


word: ji quranê kirasek li xwe kir dîsa jî kesî pê bawer nekir


ji ser şûrê tazî venagere

forms: ji ser şûre tazî venegerîn


ji serê xwe zêdetir xeberdan

glosses: Guhartoyeke ji serê xwe zêdetir xeber dan.


ji şîr tirsîya, pifî dêw kir

glosses: Guhartoyeke ê ji şîr tirsî, pife dêw dike.


ji xelayê derketî

forms: ji xelayê derketin


ji xelkê re gul e, ji malê re kul e

glosses: Guhartoyeke ji xelkê re gul e, ji xwe ra kul e.


ji xelkê re masî, ji xwe re kûsî girtin

glosses: Guhartoyeke ji xelkê re masîgiro ji xwe re kûsîgiro.


ji yek û nîva xwe nehat xwar

glosses: Guhartoyeke ji yek û nîva xwe nehatin xwarê.


jin birîye, hê qelen nebirîye

forms: jin biriye, hê qelen nebiriye


jin çûne hewarê, mêr ketin kewarê

glosses: Guhartoyeke jin çûn hewara, mêr ketin kewara.


jinek min heye li mala bavê xwe ye

forms: jineke min heye, li mala bavê xwe ye


ka teslimî ba kirin

forms: ka teslîmî bê kirin


ka û dan tevlihev dike

forms: ka û dan tevlihev kirin


kale, lê galegal e

forms: kal e, lê galegal e


kanîya êqil bûyîn

forms: kana êqil bûn


kaya kevn û teze dide bê

forms: kaya kevn û teze dayîn be


kê karê pir kir, kezîya xwe kur kir

forms: karê pir kirê, keziya xwe kur kirê


kê tir kir, xerîbê gund kir

forms: kê tir kir, xeribe gund kir


ked kiro, keda xwe nexwaro

forms: kedkiro, keda xwe nexwaro


word: kêfa me bi xunavê xweş bû, xunavê jî kurek mirî anî


kefenê xwe kirî devê xwe

forms: kefen kirin devê xwe


kêleka xwe da kêleka boxe beranan

forms: kêleka xwe dan kêleka bokeberanan


kelemê ber çavan bûyîn

forms: kelemê li ber çavan bûn


kêm fersendî kirin

forms: kêmfirsendî kirin


kenê bêarîyê pê girtin

forms: kenê bêariyê pê girtin


kera min dimre boçika wî dixwure

forms: kera min dimire boçika wî dixure


kerê di kurtên de rît

forms: kerê di kurtan de rî


kerê me çû seferê, hat ker kerê berê

glosses: Guhartoyeke kerê me çû seferê hat dîsa kerê berê.


kerê nabe ber gîya, gîya tîne ber kerê

forms: kêrê nabe ber gê, gê tîne ber kêrê


word: kêrguyê xaman e, dev diçêre, çav li bazdan e


kerî berdaye li pey qeruş ketîye

forms: kerî berdaye, bi pey qerûş ketiye


word: kerî bi kerîtî daye, pey de qeruş qeruş e

glosses: Guhartoyeke kerî bi kerîtî daye, di pey de qerûş qerûş e.


kêrî xwe nehatin

forms: bi kêrî xwe nehatin


kes nabê mendo kerê te çendo

forms: kes nabêje mendo, ker bi çendo


kesê mino destê mino

forms: kesê mino, destê mino


word: kesibê aşan e rojên şilîyan dest û pîyên wan zuha ne


keşe her roj kadeyan naxwe

forms: keşîş her roj kadeyan naxwe


keşe hînî kadeyan bûye

forms: keşîş hînî kadeyan bûye


keşk e, rûyê kebanîyê reş ke

forms: keşk e, ruyê kebaniyê xweş ke


ket tatûla zikê xwe

forms: ketin tatola zikê xwe


ket xeberdan, ker da guran

forms: ket xeberan ker da guran


ketin ser kurm û kirasên hev

glosses: Guhartoyeke ketin ser kurm û kirasê (yekî).


ketina bin yekî/ê

forms: ketin binê (yekî)


ketina nav daweta cinan

forms: ketin nav daweta cinan


ketîye zikê dîya xwe

forms: ketin zikê diya xwe


kevir dayîna ber dile xwe

forms: kevir xistin ber dilê xwe


kevirê giran bûyîn

forms: kevirê giran bûn


kî bûk e, ew pê re berbûlî ye

forms: kî bûk e ew pê re berbû ye


kî şemitî, ew şewitî

forms: kî şemitî, ew şewitî!


kîjan kevirî bilindkî di binî de ye

glosses: Guhartoyeke tu kîjan kevirî bilind dikî di binî de ye.


kîjan kevirî rakî ji bin der tê

glosses: Guhartoyeke kîjan kevirî rakî ji bin derdikeve.


kilan ji çavan didize

glosses: Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.

forms: kil ji çavandizîn


kir û bira xwe yek kirin

forms: kir û bira xwe kirin


kirasê min şar e, xwarina min jahr e

glosses: Guhartoyeke kirasê min şahr e, xwarina min jehr e.


kirasê nedirûtî lêkirin

glosses: Guhartoyeke kirasê nedirûtî li mirov kirin.


koka hev kolandin

forms: koka hev anîn


word: koro tu li min binere çavekî, ez li te binerim her du çavan


kortika stûyê xwe xurand

forms: patika stûye xwe xurandin


ku aqil belav kirin tu li kû bûyî

glosses: Guhartoyeke dema aqil belav dikirin tu li ku bûyî!.


word: ku çavî kê li serê min dikeve serê xwe bi heft rengan girêdide


word: ku derê zirav e, bila di wê derê de biqete

glosses: Guhartoyeke ku der zirav e bila di wir de biqete.


word: ku ew zimanê te nebûya qijikan wê çavên te derxistana


ku hewes e, ew jî bes e

forms: heke hewes e, ew jî bes e


word: ku kê nanê min xwar, wî/ê tirba min kola

forms: kê nanê min xwar, tirba min kola


ku te da avê, ha li çokê, ha li navê

glosses: Guhartoyeke te ku da avê, ha li çokê, ha li navê.


ku wî got; 'reş e' tu bêje 'spî ye'

forms: ku got reş e, tu bibêje spî ye


word: ku wî/ê got; 'sibeh e ', tu bibêje; 'êvar e'

glosses: Guhartoyeke ku got sibeh e, tu bibêje êvar e.


ku xwedê bike mela yê çi bike

forms: xwedê bike, mele dikare çi bike!


kûçikê me ye, li ber derê xelkê direye

glosses: Guhartoyeke kûçikê me ye, li ber derê xelkê direyê.


kulav guyo malî ava

forms: kulavgûyo malî ava!


word: kumê belo, li serê celo; yê celo, li serê belo


kumê bênamûsîyê dayîna serê xwe

forms: kumê bênamûsiyê dayîn serê xwe


kumê min ji rastîyê qetîyaye

forms: kumê min ji rastiyê qetiyaye


word: kumê xiço li serê piço, ne hat û ne jî diço

glosses: Guhartoyeke kumê xiço li serê piço, ne hat ne diço.


kumê xwe avêt hewa

forms: kumê xwe avêtin hewa


kumê xwe bi xwelîyê ve daye serê xwe

forms: kumê xwe bi xweliyê ve danîn serê xwe


kûpê derewan bûyîn

forms: kûpê derewan bûn


word: kurkê memê qubeye tiştek di binî de heye


kurm di serê wî de livîn

forms: kurm di serê (yekî) de livîn


kurtikî çux e, dew tune bixwe

glosses: Guhartoyeke kurtikî çuxe, dew tune bixwe.


kutilka min jî ji berfînê re ye

forms: kutilka min jî ji berfo ye


lêv û devên xwe xwehr kirin

forms: lê devê xwe xwar kirin


lêvek li erdê yek li esmên bûyîn

forms: lêvek li erdê, yek li esmên bûn


leyîstina pisîkê ye, mirina mişkê ye

forms: lîstina pisîkê ye, mirina mişkê ye


word: li bejnê nêrî bi zêra kirî, laçek rakir qotek gurî

glosses: Guhartoyeke li bejnê nerî bi zêra kîrî, laçek rakir kertkê gurî.


li ber çavan çûn

forms: ji ber çavan çûyîn


li ber defa bêdeng dilîze

glosses: Guhartoyeke li ber defa bê deng direqise.


li ber derîyan mezin bûn

forms: li ber deriyan mezin bûn


li ber roja xwe sekinîye

forms: li ber roja xwe sekinîn


li berîya mêrdînê li siwara pirsîn

forms: tu li berîya mêrdînê li siwara dipirsî?


word: li bexdayê xurme zehf in, ji min re çi ye


li bin guhên hev xistin

forms: li bin guhê hev xistin


li çareya serê xwe mêze kirin

forms: li çareya serê xwe gerîn


li çokê xwe xistin

forms: li çoka xwe xistin


li dewsa şêra rovî dikin gera

glosses: Guhartoyeke dewsa şêra roviya kire gêra.


li dorê çûn û hatin

forms: li dora (yekî) çûn û hatin


li dûr gerîya, li nêzik dît

forms: li dûr gerîn, li nêzik dîtin


li gorî make, golik pak e

forms: li gorî makê, golik pakê


li hêlikê şeytên siwar bûn

forms: li hespê şeytên siwar bûn


li kefa xwe mêzekirin

forms: li kêfa xwe mêze kirin


li kerekî mirî digere nalan jêbike

glosses: Guhartoyeke li kerê mirî digere da nalan jê bike.


li kerên mirî digere ku nalê jê ke

glosses: Guhartoyeke li kerê mirî digere ku nala jêke.


li ku kanî li ser danî

forms: te dît kanî li ser danî


li nîvê rê hiştin

forms: li nîvê rê hîştin


li pey malê xwe gerîn

forms: li pey heqê xwe gerîn


li rehetîya xwe nêrîn

forms: li rehetiya xwe gerîn


li rûyê hev nenêrîn

forms: li rûyên hev nenihêrîn


li ser boçkê xwe rûniştin

forms: li ser boçika xwe rûniştin


li ser dîwarê alebilê sekinîye

forms: li ser dîwarê alebilê sekinîn


li ser lingekî hezar derew kirin

glosses: Guhartoyeke li ser lingan hezar derew kirin.


li ser lingekî leyîstin

forms: li ser lingekî lîstin


li ser sêl û beroşan gerîn

glosses: Guhartoyeke li ser teşt û beroşan gerîn.


li ser terîya xwe rûnişt

glosses: Guhartoyeke li ser têriya xwe rû niştin.


li ser tilîyan birê ve çûyîn

glosses: Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.

forms: li ser tiliyan bi rê ve çûn


li serê çîyê mezin bûye?

forms: li serê çiyayan mezin bûn


word: li vir teq, li wir teq, heta çûne dinya heq


li zimanê xwe gerandin

forms: li zimanê xwe pêçandin


li zorê qerase kirin

forms: li zorê qirase kirin


lihêfa ser çavan jî birevînî deng nake

glosses: Guhartoyeke lihêfa ser çavê wî jî birevînî deng nake.


ling bi ling çû ber sing

forms: ling bi ling, çûn ber sing


ling bîn xwe ve nekirin

forms: lingên xwe hene kirin


ling tê hildayîn

forms: ling lê hildan


lingê dîk di tawê de dîtin

glosses: Guhartoyeke lingê dîk, di tawekê de dît.


lingê xwe dayîna erdê

forms: ling dayîn erdê


lingê xwe gora bera xwe dirêj kirin

forms: piyê xwe li gorî bera xwe dirêj kirin


lingê xwe ıi dor guhê xwe xistin

glosses: Guhartoyeke lingê xwe li guhê xwe xistin.


lingê xwe li koda xwe xistin

forms: lingê xwe li kodika xwe xistin


lingek li vir, lingek li wir

glosses: Guhartoyeke lingekî li vir e, lingekî li wir e.


lomeya pîvazê ji sîrê kirin

forms: lomeya pîvazê li sîrê genî kirin


ma bavê te ser bavê min re ye

glosses: Guhartoyeke ma bavê te ji bavê min çêtir e?.


ma dar tehl e, berê darê şîrîn e

forms: ma dar tehl e, berê darê şîrîn e!


ma ev gû yê henekan e

forms: ma ev gûyê henekan e!


ma ga dike, ga dixwe

forms: ma ga dike, ga dixwe!


ma gawiristanî ye

forms: ma kafiristanî ye?


ma ji mirinê wê de, rê heye

forms: ji mirine wê de çi heye


ma kes kane qismetê kesî bixwe

glosses: Guhartoyeke kes nikare qismetê kesî bixwe.


ma min kefa xwe bêhn kirîye

glosses: Guhartoyeke ma min kefa xwe bêhn kirî ye.


ma morîkên dîya te li vir qetîyane

glosses: Guhartoyeke ma morîkê diya te li vir qetîne.


ma panîya dîya min pê xwîn bûye

forms: ma paniya diya min pê xwîn bûye!


ma tu di guhê ga de bûyî?

forms: ma tu di guhê gê de bûyî?


ma yê te can e, yê me balcan e

glosses: Guhartoyeke çima yê te can e, yê min bacan e!.


mahd û mirûzê xwe kirin

forms: mehd û mirûzê xwe kirin


mahna sergînan, çû gundê mehînan

forms: bi mehneya sergînan, çû gundê mexîna


mal li mîratan gerîn

forms: mal li mîratan geriyaye


word: mala bavê min dûr bûna, min dê têr pesnê wan bidana

glosses: Guhartoyeke mala bavê min dûrbana, minê têr pesnê wan bidana.


word: mala bûkê def û zirne, mala zavê hay ji tiştî tune


word: mala xelkê dişewitî, wî/ê jî li ber firikê xwe diqeland

glosses: Guhartoyeke mala xelkê dişewitî, wî jî li ber firikê xwe diqeland.


malê dinyayê qilêra destan e

glosses: Guhartoyeke malê dinyayê qirêja destan e.


malê li malxê dipê

forms: malê li malxwê dipê


malê xwe di avê de berdaye

forms: malê xwe bi avê de berdan


mehîna pîr, hefsarê rengîn

forms: mehîna pîr, hefsarê rengîn!


melekê wan bi hev re kenîn

glosses: Guhartoyeke milyaketên wan ji hev re kenîn.


mêr ketine kewarê, jin çûn e hewarê

glosses: Guhartoyeke mêr ketin kewara, jin çûn hewara.


merdê ji kîsî malê xelke bûyîn

forms: merdê ji kîsmalê xelkê bûn


mêrê xerab du caran şer dixwaze

glosses: Guhartoyeke mêrê qels du caran şer dixwaze.


mêrik ket ba pîrê, pê re guneh hat bîrê

forms: mêrik ha pîrê, pey re guneh hat bîrê


mêşa çav derxistin

forms: mêşan çav derxistiye


mêvanê mal di gund de bûyîn

forms: mêvanên mal di gund de bûn


mezelê mirovan jê dûr be

forms: mezelê merivan jê dûr be!


word: min baxçe dayê bi nezanî, ji der de hat got ez xwedî tu cenanî

glosses: Guhartoyeke me baxçe danî bi nezanî, ji der de hat got: 'ez xweyî, tu cenan î'.


min da avê, ha li çogê ha li navê

glosses: Guhartoyeke dan navê ha li çokê ha li navê.


word: min xelk hîn kir lîstikê, dûre kesî destê min negirt

glosses: Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.


word: min xwedî kir bi bistanê xwe, jinê ji min stand bi navrana xwe


word: mîna dûpişkan boçika xwe dayîna ser milê xwe


mîna gurê yekane

forms: mîna gurê yekane bûn


mîna hîva bin êwr

forms: bûn hîva bin ewr


mîna îmana xwe dizane

forms: mîna îmana xwe zanîn


mîna kefa destê xwe zanîn

forms: wekî kefa destê xwe zanîn


mîna marê nîvkuştî

forms: bûn marê nîvkuştî


mîna masîyê ku av ji ser hatî birîn

forms: mîna masiyê ku av li ser bê birîn


mîna mişkê ku xwe li pişorê qelibandî

forms: mîna mişkê xwe li pişo biqelibîne


mineta te li kaşê hanê

forms: mineta te li kaşê han!


mirazê bêdil, wek kirasê bêmil

glosses: Guhartoyeke mirazê bê dil wek kirasê bê mil.


word: mirî ber bi qebrê dibirin, termê mirî ber bi malê ve bû


mirin heye, man heye

forms: mirin heye, mayîn heye


mirin jê re zêrê zer bûyîn

forms: mirin jê re zêrê zer bûn


mirin li ber çavê xwe dît

forms: mirin li ber çavê xwe dîtin


mirinê dibîne, bi tayê razî dibe

forms: mirine dibine, bi taye qayîl dibe


mirîşka kesî ji xew ranekirî

forms: mirîşka kesî ji xewê ranekirin


word: mirîşka me ye, diçe di pîna xelkê de hêkan dike

glosses: Guhartoyeke mirîşka me ye, diçe di kadîna xelkê de hêk dike.


mirîşka reş e, tim nexweş e

forms: mirîşka reş e, her roj nexweş e


mû bi zimanan ve hatin

forms: mû bi ziman ve hatin


mû bi zimanê mirov ve hatin

glosses: Guhartoyeke mû bi zimanê (yekî) ve hatin.


mûyê xwe bi ciwana re qusandin

forms: mûyê xwe bi ciwanan re qusandin


nabêje kê kir, dibêje kê got?

forms: nabêje kê kir, dibêje kê got


naçim cineta bi minet

forms: naçim cineta biminet


nagihêje kerê, palan dikûte

glosses: Guhartoyeke zor nagihîje kerê, palan dikute.


nagihime te, xwe ji te diborînim

forms: nagihîjime te, xwe ji te dibuhirînim


nal avêtina ber lingê yekî

forms: hesin avêtin ber lingên (yekî)


nan bi guhan xwarin

forms: nan bi guhên xwe xwarin


nan da ber me, tajîya xwe berda ser me

forms: nan da ber me, tajiya xwe berda ser me


nan genimî kirin

forms: nangenimî kirin


word: nan ji malan, av ji malan, çi ye taştêya paleyan

glosses: Guhartoyeke nan ji malan, av ji malan, taşteya palan.


nan pir, pîvaz pir, gelo çima mir

forms: nan pir, pîvaz pir, gelo ev çima mir!


nan û xwêya wî/ wê li ser çokê ye

glosses: Guhartoyeke nan û xwêya (wî) li ser çongê ye.


nanê bê xwê dixe, tirê şor dike

forms: nanê bêxwê dixwe, tirên şor dike


nanê bêxwê dixwe tirê şor dike

glosses: Guhartoyeke nanê bê xwe dixwe, tirrê şor dike.


nanê ceyîn dixwe û tirê polayî dike

glosses: Guhartoyeke nanê cehîn dixwe, tiren polayî dike.


word: nanê garis ne tu nan e, kes nabê ev mal bê arvan e

glosses: Guhartoyeke nane garis ne tu nan e, kes nabê ew mal bê ervan e.


nanê îsa dixwe selawatan li mûsa tîne

glosses: Guhartoyeke nanê îsa dixwe, selawatê li ser mûsa dide.


nanê me bê xwê ye

forms: nanê me bêxwê ye


nanê wî li ser kaba wî ye

glosses: Guhartoyeke nan û xwêya wî li ser kaba wî ye.


nanê xwe derxistin

forms: nanê xwe jê derxistin


nanê xwe ji kêvir derxistin

glosses: Guhartoyeke nanê xwe ji kevir derxistin.


nav nal û bizmar de man

forms: di nav nal û bizmar de man


nav û niç/nûçik lêkirin

forms: nav û nûçik lê kirin


nav xwîna sor de gewixî

forms: di nav xwîna sor de gewixîn


navber sar bûyîn

forms: navber sar bûn


navbera jin û mêrê bîra çiherine

forms: navber a jin û merî, bîra niherî


word: navê jinê dîwanok, di mal de tune arvanok

glosses: Guhartoyeke navê jinê cîranok, di malê de tune arvanok.


navika wî avêtine nav malan

forms: navika (yekî) avetin nav malan


word: ne bi berxîfî têr şîr vexwar, ne bi kavirtî têr gîya xwar


ne bi dest xwe bûyîn

forms: ne bi destê xwe bûn


ne bi kêrî şevê, ne bi kerî şivê tê

glosses: Guhartoyeke ne bi kêrî şevê, ne bi kêrî şivê hatin.


ne bi serê xwe bûyîn

forms: ne bi serê xwe bûn


ne dixwim gêlazan ne didim hevrazan

glosses: Guhartoyeke ne dixwim gêlazan, ne didim hevrazan.


ne fen e, ev çi dar û ben e

glosses: Guhartoyeke ne fen e, ev çi dar û ben e?.


word: ne gayê min li garanêye, ne galgala nanê gavan dikim

glosses: Guhartoyeke ne gayê min li garanê ye, ne galgala nanê gavan dikim.


ne guregura ewran, ne hîrehîra hespan

glosses: Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.


ne hûn bin, ne navê we be

forms: ne tu yî, ne navê te ye


ne ji bilik e, ne ji holik e

glosses: Guhartoyeke ne ji bilikê, ne ji holikê bûn.


ne ji defê re dibe, ne ji zirnê re dibe

glosses: Guhartoyeke ne ji defê re dibê, ne ji zurnê re dibê.


ne ji dêrê dibe, ne ji mizgeftê

glosses: Guhartoyeke xwe ne ji dêrê dikê ne ji mizgeftê.


ne jor li te tê, ne jêr li te tê

glosses: Guhartoyeke ne sar li te tê ne germ li te tê.


ne kera min e ne gayê te ye

forms: ne kerê min e, ne gayê te ye


word: ne kera min li garan e, ne pisîyar li gavan e

forms: ne ker li garanê, ne pirsiyar li çavanê


ne li malê ye, ne li te ye

forms: ne li minê, ne li teyê


ne tu tişt bûyîn

forms: ne tu tişt bûn


word: ne xwar ne da hevala, genî kir avêt newala

glosses: Guhartoyeke ne xwar, ne da hevala, genî kir avêt newala.


ne xwe ji dêrê dike, ne ji mizgeftê

glosses: Guhartoyeke ne xwe ji dêrê dike ne jî ji mizgeftê.


neanî ser eynê xwe

forms: neanîn ser eynê xwe


nefs tenik bûyîn

forms: nefstenik bûn


nefsa xwe kor kirîye

forms: nefsa xwe kor kirin


negere li cîyê kaş, nebîne xewnê şaş

glosses: Guhartoyeke megere li cîhê kaş, nebêne xewnê şaş.


neynûk di hev re dan

forms: neynok di hev dan


neynûk nemaye ku pê xwe bixwerîne

forms: neynok nemaye ku xwe pê bixurîne


neynûk tune xwe pê bixwirîne

glosses: Guhartoyeke neynûk tune, xwe pê bixwerîne.


nikare bi kerê bazdide kurtan

glosses: Guhartoyeke bi kerê nikare baz dide kurtan.


nikare di bin stêrkan re bimeşe

forms: nikare di bin histêrkan de bimeşe


nîvê xwe de qurifî

forms: di nîva xwe de qurifîn


nivişta bêtişt, xwedîyê xwe kuşt

glosses: Guhartoyeke nivişta bê tişt xwedi yê xwe kuşt.


word: par mirdî, pêrar mirdî, kefen zerdî, tu îsal dibêjî, şirdî birdî

glosses: Guhartoyeke par mirdî, pêrar mirdî, kefen zerdî, îsal dibêjî: 'şîrdî birdî'.


para gerokan çû/li ber babîsokan

glosses: Guhartoyeke para gerokan çû ber bablîsokan.


parî di dêv de werimî

forms: parî di dêv de werimîn


parîyê xwe xweş kir, rûye xwe reş kir

forms: pariyê xwe xweş kir, rûyê xwe reş kir


pars kir ber derîya, da xêra mirîya

glosses: Guhartoyeke pars kir li ber deriyan, da xêra miriyan.


parsekê bi dar û qetekê

forms: parsek e, bişûr û qetek e


paşî ji dest çûyîn

forms: paşî ji dest çûn


paşila xwe de xwedî kirin

forms: di paşila xwe de xwedî kirin


paşîya tirê hîn li min kezîkurê

glosses: Guhartoyeke paşîya tirê hê li min kezî kurê.


patika stûye xwe xwerand û çû

forms: patika stûye xwe xurandin


pê li boça se kirin

forms: pê li boça seyî kirin


pê li cîyê şil nekirin

forms: pê li cihê şil nekirin


pê li dilê xwe kirin

forms: dev li dilê xwe kirin


pela neyne bîra dizan

forms: pel anîn bîra dizan


per tine ku pê bifire

forms: per tune ku pê bifîre


pêşî mişt, paşî di gû de hişt

forms: pêşî mişt û paşî di gû de hişt


pêşî xweş e, dawî reş e

forms: pêşî xweş, dawî reş bûn


word: pêşîyê diçî gezok e, pişt re diçî tîzok e


peyayê çar gurçik

forms: peyayê çargurçik


pêyê xwe gorî bera bavê xwe avêtin

glosses: Guhartoyeke piyê xwe li gorî bera bavê xwe avêtin.