peyv li peyvê sekinî

forms: peyv li peyvê sekinîn


pihîna xwe li koda xwe xistin

pos: phrase

pos_title: Biwêj

glosses: Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.

forms: lingê xwe li kodika xwe xistin


pir kire hindik xware

pos: proverb

pos_title: Gotineke pêşiyan

forms: pirkirê, hindikxwarê


pirça dahşikê da ser pişta kerê

glosses: Guhartoyeke pirça dehşikê dan ser pişta kerê.


word: pîrê têr bû ji kîr e, dûre sêwî hatin bîrê


pîskê xwe jê daweşandin

pos: verb

pos_title: Lêker

forms: pêsîra xwe jê daweşandin


pişk li gû ketin

forms: peşk li gû ketin


pişt li şikandin

forms: pişt lê şikandin


pişta xwe dayîyê

forms: pişta xwe dayîn


pişta xwe kutaye çîyayê bilind

forms: pişta xwe kutan çiyayê bilind


por li ber tavê sipî kirin

forms: por li ber tavê spî kirin


post tije pere kirin

forms: post tijî pere kirin


pozê wê/î naşewite

forms: pozê (yekî) neşewitîn


qala gur ke, dar hazir ke

glosses: Guhartoyeke qala gur kin, dar hazir kin.


qalibê mêşê ye, dengê şeşa ye

glosses: Guhartoyeke qalibê mêşa ye û dengê şeşa ye.


word: qedrê gulê çi zane, kelbeşkê divê kerê reş

glosses: Guhartoyeke qedrê gulê çi zane, kelbeş divê kerê reş.


word: qedrê gulê çi zane; kerbeş divê kera reş

glosses: Guhartoyeke qedrê gulê çizane kerbeş divê kerê reş.


word: qijik nikulê xwe lê xe, piçek goşt pê ve nayê


qirdê me kor, bextê me reş e

forms: qirdê me kor, bextê me reş bûn


qîrînek li erdê yek li esman

glosses: Guhartoyeke qîrînek li erde yek li esman bûn.


qot li hev xistin

forms: qoç li hev xistin


qûn qûna mirîşke ye, hêk hêka qazê ye

glosses: Guhartoyeke qûn qûna mirîşkê ye, hêk hêka qazê ye.


qûna xwe ji derpê avêtin

forms: qûna xwe ji derpê derxistin


qûna xwe vir de wê de avêtin

glosses: Guhartoyeke qûna xwe bi vir de, wê de avêtin.


qûnê bi min re neyê, bêna genî ji te tê

forms: qûnê bi min re neyê, bîna genî ji te tê


word: qûnê dixwazî, qalibek sabûn jî di ser de dixwazî


rast û çepa xwe nas kirin

forms: rast û çepê xwe nas nekirin


reş dike, dilê xwedî xweş dike

glosses: Guhartoyeke reşke, û dilê xwedî pê xweşke.


rêya xwe pê xistin

forms: riya xwe pê xistin


rêya xwe şaş kirin

forms: riya xwe şaş kirin


rî dirêj e, dil qirêj e

forms: rih dirêj, dil qirêj bûn


rihê xwe diqusîne, dûre eynike tîne

forms: rihê xwe diqusîne, dû re eynikê tîne


rîya malê şaş kirin

forms: riya mala xwe şaş kirin


roj li cihekî teng li me bû êvar

forms: roj li cihekî teng lê bûn êvar


roj li nîvro xewnerojk dîtin

forms: rojnîvro xewnerojk dîtin


rû reşo, parî xweşo

forms: rureşo, parîxweşo


rûnê ku bi ser germîyî de rijîyaye

glosses: Guhartoyeke rune me bi ser germiya me de rijiya.


rûye reş û spî ji hev kifş bûn

forms: rûyê reş û spî ji hev kifş bûn


rûyê xwe danîna bin lingê xwe

forms: rûyê xwe dayîn bin piyê xwe


sal borîne, tiştek di mal de nîn e

forms: şal hêşîn e, tiştek di mal de nîn e


word: sal ew sal, lê bihar ne ew bihar e bûyîn

forms: sal ew sal e lê bihar ne ew bihar e


sê kevirê wê kir paş sêrî

forms: sê kevirê wê dan ber sêrî


ser berjêr û qûn hevraz

forms: serberjêr, qûnhevraz


ser boça xwe şîn bûn

forms: li ser boça xwe şîn bûyîn


ser boçika xwe rûniştin

forms: li ser boçika xwe rûniştin


ser eyarê wî agir dadan

forms: li ser eyarê yekî agir dadan


ser lingekî hezar derew kirin

glosses: Guhartoyeke li ser lingan hezar derew kirin.


ser piştê li erdê xistin

forms: li ser piştê li erdê xistin


ser qûna xwe rûniştin

forms: li ser qûna xwe rûniştin


ser sofî dil kafîr bûyîn

forms: sersofî, dilkafir bûn


ser terîya xwe rûnişt

glosses: Guhartoyeke li ser têriya xwe rû niştin.


word: serê min şeh kirîye, derzîya min jî di ber re ye


serê xwe bi hev re yêk kirin

forms: serê xwe bi hev re yek kirin


serê xwe da sira xwe neda

glosses: Guhartoyeke serê xwe bide û sirra xwe nede.


serê xwe di ber xelkê de dişkêne

forms: serê xwe di ber xelkê de çikênandin


sêrê xwe filitandin

forms: serê xwe jê filitandin


serê xwe kir ber xwe

forms: serê xwe kirin ber xwe


serê xwe kirîye cirnekî vala

glosses: Guhartoyeke serê xwe kirin curnekî vala.


serê xwe li ber kesî netewandin

forms: serê xwe li ber tu kesî netewandin


sêrê xwe li der û bera xistin

forms: serê xwe li şel û pelan xistin


serê xwe pê re neêşandin

forms: serê xwe pê re êşandin


serî di ber de ye

forms: serî di ber de bûn


serî gir e, bar nebir e

forms: serîgir e, barnebir e


serî li ber tewandin

forms: serî li ber çemandin


serî quç e, binî pûç e

forms: serî qûç e, binî pûç e


serîk çortan e, birek mêvan e

glosses: Guhartoyeke serîkî çortan e, birkî mêvan e.


serîyo tu qurbana lingan bî

forms: seriyo tu bi qurbana lingan bî


sêwîyê bin çeng şewitî

forms: sêwiyê binçengşewitî


seyê me ye, li ber derîyê xelkê direyê

glosses: Guhartoyeke seyê me ye, li ber deriyê xelkê direye.


sijda xwe li cahnimê raxistin

glosses: Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.

forms: cilika xwe li cehenemê raxistin


simbêl bi pisikan ve jî he ye

forms: simbêl bi pisîkan ve jî hene


simbêl posê, mal mirtib

forms: simbelpoşeyî, mal mirtib bûn


sîrek li heft mahsera gerandin

forms: sîsikek li heft mehseran gerandin


word: sîya pelkê ye, ne li xwe ye, ne li xelkê ye


sofîyê remezanê, wek kerê dûv garanê

glosses: Guhartoyeke sofîyê remezana wek kerê dû garanê ne.


stûna xwe li zêr bûyîn

forms: stûna (yekî) zêr bûn


stûyê xwe xwahr kirin

forms: stûyê xwe xwar kirin


sûravka xwe xwarî

forms: sûravka xwe jê xwarin


şam dûr e, ma mişar jî dûr e

glosses: Guhartoyeke şam dûr e ma mişar jî dûr e.


şayî şayî gotî, şîn şîn gotî

forms: şahî şahî gotî, şîn şîn gotî


şeb û şekir ji hev nake der

glosses: Guhartoyeke şeb û şekir, ji hev nasnekir.


word: şeh û mirêk eyweleh, kar û şixul na wele


word: şerê xwe di ber nêynûkê xwe re derxistin

forms: şer di ber neynûka xwe de derxistin


word: şew û şekir çûn dîyarbekir, şekir rûnişt deng nekir, şew rabû pesnê xwe kir

glosses: Guhartoyeke şeb û şekir çûn diyarbekir, şekir rûnişt dengnekir, şeb rabû pesnê xwe kir.


şewat berda dilan

forms: şewat berdan dilan


şewqê daye newqê

forms: şewqê dan newqê


şîrê kerê pir e, ji dahşikê re ye

forms: şîrê kerê pir e, ji dehşika kerê re


şîrê sêroyî di pozan re hatin

glosses: Guhartoyeke şîrê çilînî di poz re hatin.


şîrê şêr di eyarê şêr de be

forms: şîre şêr, di eyarê şêr de


şîrê şêr di eyarê şêr de xwestin

glosses: Guhartoyeke şîrê şêr di îyarê şêr de wê bîne.


şîrê şêr e, di eyarê berazan da ye

forms: şîrê şêr e, di eyarê beraz de ye


şixulê havînê zivistanê dike

forms: şixule havînê, zivistanê kirin


şor di devê xwe de birin û anîn

glosses: Guhartoyeke (di devê xwe de) birin û anîn.


şorê devê xwe nezanîn

forms: pareza devê xwe nezanîn


şûşt ji herîyê avêt ser darê dirîyê

forms: şûşt ji heriyê avête ser dara diriyê


şûv reş kir, dilê xwedîyan xweş kir

forms: şov reş kir, dile xwedî xweş kir


tahma devê xwe zanîn

forms: tama devê xwe zanîn


talan û teraş kirin

forms: talan û tiraş kirin


tamar tê de tineyîn

forms: tamar tê de tune bûn


tasek av ser de vexwe

glosses: Guhartoyeke tasek av bi ser de vexwarin.


tê de simbêl bada

forms: tê de simbêl ba dan


word: te deve nedît li rêz e, ma te pişkul jî nedît li fêz e


te dî kanî, li ser danî

forms: te dît kanî li ser danî


te silk jî divêt, kutilk jî divêt

forms: te şilk jî divêt, kutilk jî divêt


tê sotin lê nayê gotin

forms: tê sotin, lê nayê gotin


word: te şûşt ava bi gû, ez çi bikin qencîya ji dû


tehtê ku te lê rîtî hê baranê neşûştine

glosses: Guhartoyeke tehtê te lê rîne, hîn baranê neşuştine.


têkeve zikê dîya xwe, ew xelas nabe

forms: têkeve zikê diya xwe xelas nabe


teq û reqa dinyayê

forms: teqereqa ji bo dinyayê


têr û tejî bûyîn

forms: ter û tijî bûn


terîya xwe kir nav şeqê xwe

forms: teriya xwe kirin nav şeqa xwe


textê min gelek mîxan hilnade

forms: texteyê min gelek mîxan hilnade


ti bibî gerdî, tu nebînî wî erdî

forms: tu bibî gerdî, tu nebînî wî erdî


tifî devê hev kirine

forms: tûyî devê hev kirin


tilîyên xwe pê re xwar

forms: tiliya xwe pê re xwarin


tim di kirasekî de ye

forms: tim di kirasekî de man


timahîya çarixan kir gore qetand

forms: timaya çarixan kir, gore qetand


tîr bike dan diçe, rohn bike nan diçe

glosses: Guhartoyeke tîr bike dan diçe ron bike nan diçe.


tir li hemama, derew li xerîbîyê

glosses: Guhartoyeke tirr li hemama derew li xerîbiyê.


tîra ji min e, li min e

forms: tîra minê ji minê


word: tirba dayê xweş çêkir li kêleka wê de rît


tirba yekî kolan

forms: gora (yekî) kolan


tirra par havînê, îsal dike şînê

forms: tira par havînê, îro hatiye şîne


tirralê bin darên xurmeyan

forms: tiralê bin dara xurmeyê bûn


tirs tê firandin

forms: tirs lê firandin


tirsa mirinê ketina dil

forms: tirsa mirinê ketin dilê (yekî)


tivinga destê te, tu teşîya dîya te ye?

forms: tivinga destê te, ma teşiya diya te ye!


toroqa wî dan ser nane wî

glosses: Guhartoyeke toraqa wî danîn ser nanê wî.


word: tu bi vî aqilî herî, tu yê keweke hesînî ji xwe re bigirî


tu çi zû bûyî dîk, te çi zû bang da?

glosses: Guhartoyeke tu çi zû bûyî dîk, te çi zu bang da!.


word: tu çi zû bûyî kundir, te çi zû şax veda?

glosses: Guhartoyeke tu çi zû bûyî kundir, te çi zû şax veda!.


tu di guhê ga de bûyî

forms: ma tu di guhê gê de bûyî?


tu dibêjî qey pê li hêkan dike

glosses: Guhartoyeke tu dibêjî qey tu pêlî hêkan dikî.


tu hatî agir bi deyn bibî

forms: ma tu hatiyî agir bi deyn bibî


tu hê rastî hêlikreşan nehatîye

forms: hê rastî hêlikreşan nehatin


tu ji ber xelayê fîlitîyî

forms: ji ber xelayê filitîn


tu kevir bavêjî çiravê wê peşkê bêne te

glosses: Guhartoyeke tu kevir bavêjê çiravê, wê peşk bêne te.


word: tu kîjan kevirî bilind bikî di binî de ye

glosses: Guhartoyeke tu kîjan kevirî bilind dikî di binî de ye.


tu li kû mala bavê te li kû

glosses: Guhartoyeke tu li ku, mala dawetê li ku?!.


tu nekî xwedê bi te de

glosses: Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.

forms: tu bikî, nekî xwedê bide te


tûrê bênamûsîyê kêşandina serê xwe

forms: lihêfa bênamûsiyê kişandin serê xwe


tûrê derewan bûyîn

forms: kûpê derewan bûn


va barê te, va jî serbarê te

forms: ev bar e, ev jî serbar e


va dil e, ne bilxur e

forms: dil e, ne bilxur e!


va elif-bê ye hê ya pir ê li pey e

forms: ev elifbê ye, hê pir li pey e


va ev ez, va ev jî kefenê min

forms: va ev ez, va ev jî kefene min!


varik e, hekê hesinî dike

forms: varik e, hêkên hesinî dike


vir de wê de tune

forms: vir de, wê de tune bûn


vîrik ser avê xistin

forms: virik bi ser avê xistin


wan girtin heqê xwe, ez mam li reqê xwe

forms: wan girtin heqe xwe, ez mam li reqe xwe


wek avê pê de çûn

glosses: Tiştekî pir baş elimîn û êdî vî tiştî bê xelet kirin.

etymology_text: Ji wek avê pê de + çûn.


wek baranê ser da barî

forms: wek baranê ser de barî


wek berxa ber bizine

forms: wekî berxa ber bizinê bûn


wek berxa ber guran

forms: wekî berxa li ber guran bûn


wek bizina ku li ber ecela xwe bireve

forms: wekî bizina ku ji ber ecelê xwe bireve


wek desmala ser destan

forms: bûn destmala ser destan


wek ecemê ku çav li penêrê ter bikeve

glosses: Guhartoyeke wekî ecemê ku çav bi penêrê ter bikeve.


wek erebê çav li penîrê ter keve

forms: wek erebê çav li penêrê ter keve


wek êtîmên çav li hêkên sor ketî

glosses: Guhartoyeke wekî êtîmên çav bi hêkên sor ketî bûn.


wek eyarê genî ku bêhn jê bê

forms: wekî eyarê genî ku bêhn jê bê bûn


wek feleka xapxapok

forms: wekî feleka xapînok


wek garisê li ser defê

forms: wekî garisê li ser defê bûn


wek gurê devbixwîn e

forms: wekî gurê devbixwîn bûn


wek gurê di kevlê mihê de

forms: wekî gurê di keviya mîhê de


wek hirça devê gelîyan

forms: bûye hirça devê geliyan


wek kefa devê seyê har

forms: wekî kefa devê segê har bûn


wek kerê ba ber guha keve

glosses: Guhartoyeke wek kerrê ba bi ber guhê wî keve.


wek kerê guh sist

forms: wekî kerê guhsist bûn


wek kerê ku ber bi gur ve bizire

forms: wekî kerê ku ber bi gur ve bizire bûn


wek kevçîyê neşûştî xwe davêje nav

forms: wekî kevçiyê neşûştî xwe avêtin nav


wek kevirê binê bîrê

forms: wekî kevirê binê bîrê bûn


wek kewenê tiving li ser teqîyayî

forms: wekî kewên tiving li ser teqiyayî bûn


wek korê rîya kanîyê naskirî

forms: wekî korê riya kaniyê naskirî bûn


wek liba nîskê, ne ber e, ne pişt e

forms: wekî liba nîskê ye, ne ber e, ne pişt e


wek mar e, ne cih e, ne war e

forms: wekî mar e, ne cih e, ne war e


wek marê di tûr de

forms: bûn marê di tûr de


wek melayê nexeritandî

forms: wekî melayê nexeritandî bûn


wek mêşa ku li ser gameşê dane

forms: wekî mêşa ku li ser gamêşê daniye bûn


wek mirîşka melisok

forms: wekî mirîşka melisok bûn


wek mişkê ku têkeve qula marê reş

forms: wekî mişke ku têkeve qula marê reş bûn


wek peza ji kerî qetyayî

forms: wekî peza ji kerî qetiyayî bûn


weke pisîkan, li ser piştê neketin

forms: wekî pisîkan, li ser piştê neketin


welatê bav û kalan

forms: warê bav û kalan


word: wexta ciwan bû ew bû çelengê siwaran, wexta ku kal bû, ma li dewsa waran


word: wexta heye mêranî, wexta tune be golikvanî

glosses: Guhartoyeke wexta heye mêvanî, wexta tine golikvanî.


word: wexta karan rû digerîne, wexta sivê kevçîya digerîne


word: wextê gîya bû, kes ne xuya bû, dema bû firîk, hemo û heso bûn şirîk


wez wezê mûsa ye, fêl fêlê firewun

forms: wez wezê musa ye, fêl fêlê firewûn e


word: wî tim dewê tirş vexwarîye, çi haya wî ji dinyayê heye?


word: wiha dike dê dimire, wiha/wa dike bav dimire


xaç di paşilê de ye

forms: xaç di paşilê de bûn


xal xidiro, teq li viro

forms: xal xidiro, hero li viro


word: xatê wisa dibêje, hele ka fatê çi dibêje


xelaya mêran rabûbû

forms: xelaya mêran rabûn


xelkê re edet e, ji min re erbet e

glosses: Guhartoyeke ji xelkê re edet e, ji me re erbet e.


xelkê re gul e, ji min ra sil e

glosses: Guhartoyeke ji xelkê re gul e, ji xwe ra kul e.


xelkê re masî giro, ji xwe re kûsî giro

glosses: Guhartoyeke ji xelkê re masîgiro ji xwe re kûsîgiro.


xelkê re pirbêjo ji min re ker u gêjo

glosses: Guhartoyeke ji xelkê re pirbêjo, ji xwe re ker û gêjo.


xêr li te barî kevir kuçk li min barîn

glosses: Guhartoyeke xêr bêr li te barîn kevir kuçik li min barîn.


xêra ji te'tê, bila ji xwedê bê

forms: xêra ku ji (yekî) tê, bila ji xwedê bê


xêra ji xêrê derbas bûyî

forms: xêr ji xêran derbas bûn


xew jî diwêt, kew jî diwêt

glosses: Guhartoyeke xew jî divêt û kew jî divêt.


xewna xwe bi ro dîtin

forms: xewna xwe bi roj dîtin


xulamê bavê te bûyîn

forms: xulamê bavê (yekî) bûn


xurt e ne bi malê xwe

forms: xurtê ne bi malê xwe bûn


xwe avêt bextê namûsa yekî

glosses: Guhartoyeke xwe avêtin bext û namûsa (yekî).


xwe avêt xaret û xîretan

glosses: Guhartoyeke xwe avêtin xaret û xîretên (yekî).


xwe bi ava zemzemê şûştin

forms: bi ava zemzemê şûştin


word: xwe bidî tîzan nedî tîzan, tê bidî heqê gûzan


xwe jê re kirina erd û xwelî

glosses: Guhartoyeke xwe jê re kirin erd û xwelî.


xwe lê nekirina xwedî

forms: xwe lê nekirin xwedî


xwe li dîntîyê danîn

forms: xwe li dînîtiyê danîn


xwe li nezanî danîn

forms: xwe li nezaniyê danîn


xwe li xamîyê danîn

forms: xwe li xamiyê danîn


xwe ne ji dêrê dike, ne ji vange

glosses: Guhartoyeke xwe ne ji dêrê dikê ne ji mizgeftê.


word: xwe weke baz e, le nêçîra wî ji xelkê re ye

glosses: Guhartoyeke bi xwe baz e, lê nêçîra wî ji xelkê re ye.


xwe ya hemû girara ye

glosses: Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.

forms: bûn xwêya hemû giraran


xwedê bêjê kan e, ez bêjim han e

forms: xwedê bibêje kanê, ez bibêjim hanê


xwedê bi dest û pîyan re be

forms: xwedê bi dest û piyên (yekî) re bûn


xwedê bike, qul ê çi bike

glosses: Guhartoyeke xwedê ku bike, qûlê çi bike!.


xwedê emanetê xwe stand

forms: xwedê emanetê xwe jê stendin


xwedê ya dide min ya dide te

forms: xwede yan bide min, yan bide te


word: xwedîyê goşt jî dizane goşt heram e, xwedîyê pera jî zane pere qelp in


xwedîyê gotina xwe ye

forms: xwediye gotina xwe bûn


xwelîyê bavê li erdê neketin

forms: xweliyê biavêjî li erdê nakeve


xweş xebere lê min jê ne bawer e

forms: xweş xeber e, lê min jê ne bawer e


xwezî bi navê we ne di nav we

forms: xwezî bi navê we, ne di nav we


xwîn germik bûyîn

forms: xwîngerm bûn


xwîn ketina çavan

forms: xwîn ketin çavan


xwişk û birayê axretê

forms: xwîşk û birayên axretê bûn


ya ji min wê de, yê min tê de

forms: a ji min wê de, yê min tê de


word: yê direve jî gazî xwedê dike, yê dide pey jî gazî xwede dike

glosses: Guhartoyeke yê direve jî gazî xwedê dike, yê dide pey jî gazî xwedê dike.


word: yê ku hêvîya yarê ma, heft saian bêjin ma


yê te can e, yê me bacan e

glosses: Guhartoyeke çima yê te can e, yê min bacan e!.


yek ez zanim, yek xwedê zane

glosses: Guhartoyeke yek ez dizanim, yek jî xwedê dizane.


yek ta nabe, du ta tê re nab

glosses: Guhartoyeke yek ta nabe, du ta tê re nabe.


yekî negot, mendo kerê te çendo

glosses: Guhartoyeke yekî nego mendo kere te bi çendo.


zad di gewrîyê de neçûn

forms: nan di gewriye de neçûn


zad û zîwan tev li hev kirin

forms: zad û ziwan tevlihev kirin


zarê xwe xerc kirin

forms: navê xwe xera kirin


zarokan dor lê girtine

forms: zarokan dor lê girtin


word: zavayê me çi zava ye, tenîya don e li me gerîya ye


zik gihîştîye ber dev

forms: zik gihiştin ber dêv


word: zik têr dibe sturîye xwe li kendalan dide


zik têr e, çav birçî bûyîn

forms: ziktêr, çavbirçî bûn


zik têr e, xew jê re xêr e

forms: ziktêr e, xew jê re xêr e


zik û pişt bûyîna yek

forms: zik û pişt bûn yek


word: zilamek hebû, dema nanê wî hebû, dewê wî tune bû, dema dew hebû, nan tune bû, dema her du jî hebûn, ew ne li mal bû


ziman di dêvketana

forms: ziman di dêv ketana


zimanê xwe birrîn

forms: zimanê xwe birîn


zimanê xwe dora devê xwe xistin

forms: ziman bi dora lêvê nexistin


ziravqetîyayî bûn

forms: ziravqetyayî bûn


zîvir zîvir dîsa li vir

forms: zivir zivir dîsa li vir


aqil nebirîn

glosses: Bawernekirina tişt û bûyeran ez bawer nakim ku bibe dibe ku bibejî lê bawerîya min pê nîn e ku dê bibe ev zargotin ji bo tişt yan jî bûyerên tevlihev û dawî ne xuya tê bikaranîn

forms: aqil nebirrîn


word: aqilê min dibire, lê aqilê ewkê min nabire

glosses: Dibe ku hin kes bi ew tişt û bûyera ku tu dibêjî bixapin lê ez naxapim, ew biwêj ji bo kesên ku bîr û bawerîya wan kêm û ne saxlem tê bikaranîn ku kesên wisa bi tevgera xwe bawerîyê nadin yê li hember xwe.


word: ardê ku kom kirîye bi bayê wî re fîrî çû ber daro

glosses: Ji bo tiştekî yan qezencekê çû derekê li wê derê tu tişt bi dest wî/wê neket lê bi wê jî namîne tiştê ku wî/wê yê berê ku bi keda xwe komkirî jî ji destê wî/ê derket û zerar kir çîrokeke vê zargotinê heye dibêjin, rojekê jineke qereçîya bi ser û sekeyî perîşan li pêşîya malekê dît ku jineke din ya qereçî ji bo sedeqeyekê dike biçe malekê li pêşîya wê gerîya û got


ava wî dijwar e

forms: ava çîyê vexwarin


bavêjî ber kûçik, kûçik naxwe

glosses: Guhartoyeke biavêjî ber segan, seg naxwin.


bêlome be

glosses: gelek ecêb e xwedê nede serê kesî dûr ji serê canik û camêran, xwedê neyîne serê kesî dozek wer giran e ku rexne kirin ne rast e

text: Piştî vê gotinê meclis ji nişka ve winda bû. Xwedê herdu destê xwe li pişt xwe girêda, du sê gavan çû hat. Vegeriya, ji ferîştehê xwe re got, "Bêlome be! Ev çi tiştekî sosret e, her ku min mirov afirandine ez pêrgî tiştekî wiha nehatime, nayêm jî.

ref: Mihemed Şarman, Pirça Winda, Avesta, 2016, çapa 2em, r. 57, ISBN 978-605-5585-41-9

etymology_text: Ji bêlome + be.


berde binê te erd e

glosses: heta dikarî derew û viran bike ne kesê ku bi te bawer dike ne jî kesê ku li te guhdarî dike heye

text: Tiral qet di bin bandora van gotinan de nema û ji Çiçino re got, Berde binê te erd e.

ref: Mihemed Şarman, Pirça Winda, Avesta, 2016, Çapa Duyem, r. 43, ISBN 978-605-5585-41-9

etymology_text: berde + binê + te + erde


beroşê binî şewitî

forms: beroşa binî kizirî ye


bi bavê xwe re jî rast nelivîn

forms: ji bavê xwe jî hûzî kirin


bi çipikan toz ji xwe daweşandin

glosses: paqij û tirintas bûyîn '(tirintas: di mijarekê de tîtiz û hesas bûyîn)'


bi nanê sifra me mezin bûn

forms: bi kurtolên sifra me mezin bûn


bi ser ve kirin

glosses: firotina mal û xizmetekî ya bêkêf û daxwaza kiryar

etymology_text: :bi + ser + ve + kirin


bi serê dahşikê be

forms: bi serê kerê be


bi wîjdana kûçikê te be

forms: bi bextê kûçikê te be


bi xwe jî nizane ku çi dibêje

forms: bi xwe jî fêhm nake ku çi dibêje


word: bila tu bibûya gur pêşî kerê min xwaribûya


boçê wan bi hev ve girêdayî ye

forms: boçê hev bernadin


boçik bi davikê xistin

forms: boça xwe bi ber derî xistin


boçik lê rep bûn

forms: boç lê bûna terik


word: bûna kera bezok ya ku ber bi guran ve dizire


bûna şora devê xelkê

forms: bûna çîroka devê xelkê


cinê mirov ji hev hez nekirin

glosses: Guhartoyeke cinê mirov ji yekî hez nekirin.


cinê mirov ji yekî hez nekirin

glosses: kêfa mirov ji yekî re nehatin, bi yekî ve nok û nîskê mirov tev nekelîn, bi yekî ve gotinên mirov li hev nehatin


çav dîndoq bûn

glosses: Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.

forms: çav beloq bûn


çav li xwe revandin

forms: çav ji xwe borandin


word: çil kilamên hirç ne, hemû li ser dara hermîyê ne

glosses: Binêre heft çîrokê hirçê ne, her heft jî li ser dara hermîyê ne.


çû ber çêm çem miçiqand

glosses: gelek bêsîud û bextreş e ku destê xwe diavêje kîjan karî ew kar xira dibe û di wî karî de zirarê dike

glosses: talihê wî/ê tune ye çi karî dike li hev nayê tim dawî xirab tê


daf li serî venandin

forms: feq li serî venan


destê xwe şil û ziwa nake

forms: destê xwe di ava sar û germ de nekirin


di dest de bi dereke xwe de çûyîn

forms: di dest yekî de, bi dereka xwe de çûyîn


di kûzê vala de fis kirin

forms: di kupê vala de fis kirin


di pêçîyê mirovê kul de mîz nekirin

glosses: Guhartoyeke bi ser tiliya kul de mîz nekirin.


di ser yê bêar de mîstin, got 'baran e'

forms: bêarê çalê bûn


di xwarinê de ketin

forms: di xwarin û vexwarinê de ketin


di xwe de com kirin

glosses: ji bo xwe birin û dews li ser windakirina tiştekî [


dibe ku dibe

forms: dibe jî dibe


dibê qey hingiv xwarîye

forms: dibê qey şekir xwarîye


dibê qey şekir xwarî bûn

forms: dibê qey hingûv xwarî bûn


dil biçeq bûn

forms: dil çetel bûn


dil kirina hev

forms: dil dayîna hev


dilê pisîkekê jî pê re tinebûn

forms: dilê kîvroşkekê jî pêre tinebûn


dînan ji ber tatan bar kirin

glosses: kesên dîn ji xwe dîn in û tu dikarî li gor rastîya wan tevbigerî lê ji ber ku tat xwe dîn qebûl nakin û tu nikarî gotinan bi wan bidî fêm kirin bi wan re îdarekirin gelek zehmet e


dostê rojxweşîyan bûn

forms: dostê kêfxweşîyan bûn


emelî pê nabe

glosses: bawerî pê nabe, mirov nikare jê bawer bike


emir têlif kirin

forms: emir rizandin


endê xwe de gotin

forms: di ber xwe de çêkirin


erd hişk, esman dûr bûn

forms: erd hişk, esman bilind bûn


erewê wî serê xwe danî ye

glosses: vê gavê sîûda wî/ê tine ye bextê wî naxebite ji wê ye ku karê wî/ê ne di rê de ye [


word: ez dikarim heftê mîna te ji berîya xwe derxim


fên lê kirin

glosses:
xapandin, xirrandin, fêl kirin, serda birin, lêb lê kirin, hîle kirin,
 hîle li yekî kirin bi bûyerên derveyî rê xapandina kesekî

forms:
فێن لێ کرن
fen lê kirin

etymology_text: fên + lê + kirin

ipa: /feːn leː kɪˈɾɪn/

hyphenation: fên lê ki·rin


ga mir dew birî

glosses: tiştê me yê ku we mafê xwe lê dikir xelas bû

glosses: ji vê pêve tu tiştê me yê ku hûn bixwin nema loma hûn ji me dûr ketin


word: gavan xeyidî neçû ber garanê, hew dizinîbû dewar ê li bestê bimîne

glosses: Binêre gavan xeyidî nanê xwe berhev nekir, hew dizanibû gundî dê hev du qir bikin.


girêka wî pişt heçikê ket

glosses: ez di gelek bihurkên zor de borîm. Êdî ez rehet û bêked im, karê niha ku ez dikim ne zor e hêsan e.


goştê wî avêtin kûçikan

forms: goşt avêtina kûçikan


word: gur hate nav malan, wey li halê feqîr û jaran

glosses: Binêre gur hate dîyara, hewar kete hejara.


word: haya min ji hemûyî hebû, haya min ji vî rengî nebû

glosses: min her tişt dizanî ji bilî vî tiştê ku te kirî


heft niqiran di binê din re bûn

glosses: gelek ji yê din xirabtir û nebaştir bûyîn


her kes bi derdê xwe de ketin

glosses: Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.


her kes neh mehî ye

forms: her kes çîp tazî tê dinê


heta ku ev serî li ser vî laşî be

glosses: heta ku ez heme ewlehîya bûyîna vî karî ez im heta ku ez sax im


hezar gotin çû pereyekî

glosses:
gelek gotin hatin gotinê lê gotinan cihê xwe negirt,
 dema ku kesek gotinan dike lê ti ji wan nake

forms: hizar gotin gorî kiriyarekê bin

word: a thousand promises but all he did was sell a pair of socks


word: him debara xwe dike, him jî debara xelê birayê xwe dike


hînbûna dêv

glosses: ne bi dest xwe gotin bi devê xwe nekarîn


hiş ji sêrî birin

glosses: gêj kirin û hiş di serê yekî de nehiştin

text: Guleya zêrînî hiş ji serê wî birin, şeytan kete bêvila mirov, nêzîkî zarok bû...

ref: Mehmet Öncü: 101 Gotinên Pêşiyan 101 Çîrok, Nûbihar, 2019, r. 84


ji bin xij filîtî çû bin zinêr

forms: ber baranê revî çû ber zîpikê


ji bitrî rabû kera şixul da ber dasa

glosses: kesê betal fikr û ramanên bixeter xwedî dike


ji bitrî serê ew ê xwe jêkir

glosses: Binêre ji bitrî rabû kera şixul da ber dasa.


ji hespî peya bû, li kerê siwar bû

glosses: Binêre ji hespî dahat, li kerê siwar bû.


word: ji kê re dibejim 'birawo ', ji min re dibêje 'bira xwaro'


keç revandin

glosses: ji bo mehrkirinê ji alîyê hezkirîyê wê ve ji mala bavê derxistina keçê

text: Keç revandin di (nav) Ekradan da 'eyb (şerm) nîne, lakin bi riza. Bê riza keçê nabî. Wekû keç û kurî hevdû hebandin û bab, da (bav û dêya) keçê nedane wî kurî, îcarê (kur) ewê keçê direvîne, dibine mala axayekî û yanê şêxekî. Û xweyêd (xwediyên) keçê bi pey dikevin. Eger li rê rast hatî, keçê û kurî herduyan dikujin. Eger rast nehatî, selamet çûn, êdî xweyê keçê qadirê tiştekî nabî (nikare tiştekî bike). Îcarê ew axa û ew şêx ko keç û kur çûyîne malê, dikevine mabeynê (navberê). Eger malê wî kurî jî tunebe ji kîsê xwe û yane ji cîranan miqdarekî malî û dirav berhev dikin û dibin diçine mala xweyê keçê û rica dikin, Elbette sulha wan dikin (wan li hev tînin). Û ewê keçê li wî kurî mar (mehr) dikin û dijminî radibe.

ref: Mele Mehmûdê Bayezîdî, Amadekar: Jan Dost Adat û Rusûmatnameê Ekradiye, Weşanxaneya Nûbihar, 2010, r. 55, ISBN 9789944360678


kera me ye barê xelkê dikşîne

forms: kera me di bin barê xelkê de mir


word: kes halê bavê mirov napirse her kes dibê halê dîya te çi ye


kes nikane çipikê xwe lê bide

forms: çipikê xwe pê kirin


ketina hembêzê

glosses: ji bo hev şa bûnê bi yekî re ketina lihêfê


kevirê ku wî danîye kes nikare rake

glosses: kes nikare li ser gotina wî gotineke din bibêje biryar biryara wî ye kes nikare biryara wî binpê ke


kirina qîçek benîşt û cûtin

glosses: hêza te li wî nabe û ew ê bi rehetî karibe te


korê ku kêç ketî destan

text: Zilam, merivekî bi rû û têrpeyv e. Li tomofîlê siwar dibe nabe, direqînê û dest bi axaftinê dike. Gelek eyan bû ku mêrik birçiyê peyvê ye. Mîna korekî kêçek bikeve nav lepan! De vêca ne kêçek, em çar heb kêç, bibore çar heb pepûkên xwedê ketine nav lepê wî.

ref: Agîd Yazar, Welatê Antîakos ê zîrek Komagene IV https://web.archive.org/https://xwebun.org/welate-antiakos-e-zirek-komagene-iv/ arşîv, xwebun.org, 2020


word: ku ew zimanê te nebe, qijikê çavên te biqewirînin

glosses: Binêre ku ew zimanê te nebe gur ê te bixwin.


ku nebû fîstan em ê bikin kiras

forms: ku nebû caw, em ê bikin kiras


word: ku wî/ê got 'sibeh e ', tu bibêje 'êvar e'

forms: ku wî got 'reş e ' tu bêje 'spî ye'


kul û rêşî dîtin

forms: kul û derd dîtin


word: kûlika heft kepira li ser wî/ê hol kirin

forms: kûlik ji ser pişta wî/ê hol kirin


kumê şeytên berevacî dide sêrî

forms: kincê şeytên vaca lê dike


li pirêza wî ce çandin

forms: li warê wî ce çandin


li pîya tazî kirin

forms: li pê şelandin


word: lingê rovî girt avêt nêv holîtka mirîşkan

glosses: Binêre lingê gur girtin avêtin nav koza berxan.


ma goştê mirov tê xwarin

forms: ma çermê mirov tê pêkirin


ma ji sifra bavê te xwarîye

forms: ma li ser sifra bavê te ye


ma te gûlik xwarîye

forms: ma te kepek xwarîye


ma tu ji çîyê hatî

forms: ma tu li çîyê mezin bûyî


ma tu li bejê mezin bûyî

forms: ma tu li nav şênîyan mezin nebûyî


ma xwîn winda dibe

forms: ma xwîn betal dibe


ma xwîna te ji ya wî sortir e

glosses: ew jî ne weke te ye ferqa te û ya wî çi ye?


ma zikê te embar e

forms: ma zikê te bû kadîn


mala me çêla me

forms: mala me şora me


mêjî vala bûn

forms: totik vale bûn


mêvanê ku ekmerdîyê dirizîne

forms: mêvanê bermexmel rizandî bûn


min şik ji hemûyî bir, şik ji vê nebir

glosses: Binêre haya min ji hemûyî hebû, haya min ji vî rengî nebû.


mîna boxça heft pîne

forms: mîna buxça heft rengî


mîna gurê ku ketî destê bêrîyan

forms: mîna marê ku bêrîvanan kuştî


mîna ku li mala bavê xwe rûniştî be

forms: mîna ku li ser bera bavê xwe rûne


mîna ku mar pê vede

forms: mîna ku mar pê bigre


mîna ku talozek tê werde

forms: mîna ku bi ber talozekê keve


mîna ku tu guhê hirçê badî

glosses: Hatina ji kesekî/ê ji tiştekî dengên ecêb û sosret


mîna ku tu ji vî dîwarî re bibêjî

glosses: Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.

forms: mîna ku tu ji kêvir re bibêjî


mîna ku xwedê nû bide

forms: mîna ku nû were dinê


word: nan û xwêya wî, li ser textikê jûnîyê wî ye

glosses: Binêre nan û xwêya wî/ wê li ser çokê ye.


nanê cê dixwe, tirê şidî dike

forms: nanê bêxwê dixwe, tirên şor dike


nanê xwe çand xwînê

forms: nanê xwe diçîne xwînê


nanê xwe lewitandin

forms: nanê xwe herimandin


navika wan bi hev re hatîye birîn

glosses: Binêre navika wan bi hev re hatiye birîn.


ne di hesêb de bûn

forms: ne di beşê de bûn


neynûgê wî yê çêkirinê bi te nadim

forms: neynûga wî bi te ye


nikare du bizina bîne ser avê

forms: nikare bêjingek ka pare du keran ke


panîya wî xwê dan

forms: panîya poz kêr kirin


payîz xêr

glosses: Nîşana destpêkirina payîzê ye. Di vê demê de genim û ceh tê çandin. Dinya bi xêra barana hênik dibe.

forms:
payizxêr
paîzxêr


pêçîqûn bûn

forms: tilîqûn bûn


word: qêdê me tinebûn sîpa kî cîrana bû ku bokça xwe tine

forms: de were xemo xema nexwe


qewet be

glosses:
hêsanî be, sanahî be,
biwêjek e ku ji bo diyarkirina hêviyên baş, xwestina rehetiya karê, ji bo kesên ku karekî dikin tê gotin.


razikê ketin

forms: rabendê ketin


reş girêdayîn

glosses: Ji bo guhertoya rastnivîsî binêre reş girê dan.


risqê xwe hatîye girêdan

forms: risqê wî hatîye birîn


serî pê re leqandin

forms: serî pê re hejandin


şûn û şop dûz bûn

forms: şûn bûna ceh


te ez maşandim

forms: te ez helandim


te kire helaw

glosses: (di wateya neyînî de) te ew kar anî telwîsê

etymology_text: te + kire + helaw


teresê salê xwe bûn

forms: got 'teres! ' got 'teresê sala xwe me'


tewz pê kirin

glosses: qerfê xwe pê kirin, tinazê xwe pê kirin, henekê xwe pê kirin

etymology_text: Ji tewz + pê + kirin.


tiştên bele xwarî

forms: tiştên bele çivî


tu bi şopa çi ketîyî

forms: tu di pey çi ketîyî


tu dibêjî qey ji tirbê rabûye

forms: tu dibêjî qey ji gorê vegerîye


tu kengî bûyî kundir te kengî serî girt

forms: tu kengî bûyî dar te kengî ber girt


word: tu kengî bûyî pisîk te kengî mişk girtin


tu tiştê ku xwe pê bigre neman

forms: tu derên ku xwe pê ve bigre neman


tu xezala min î

forms: tu delala min î


va mala min ev mala te

forms: ev derîyê min ev derîyê te


wê perdê li hev neke

forms: wê defterê li hev neke


wek seyê xwe li ber baranê şil bike

forms: wekî segê xwe li ber baranê şilkirî bûn


word: wî got 'vir de wê de 'min got ' ez hatim wê de'


xwe li şeva tarî qelibandin

forms: xwe li reşîyê qelibandin


ya ku hate dilê me kete serê me

forms: ya ku hatî dilê wî kete ser milê wî


ya star

glosses: xwedê ji bela biparêze dema ku tiştekî mezin tê holê mirov naxweze ku ew mezinahî xisarê bibîne wê demê tê gotin ku

etymology_text:
Teorî 1: Ji ya + star. Ji erebî سَتَّار (sattār, “yê ku vedişêre û diparêze”).
;Çavkanî:
* Chyet, Michael L. (2003): Kurdish-English Dictionary, Ferhenga Kurmancî-Inglîzî, Yale University Press, r. 553.
Teorî 2: Hevreha Îştar, bi latînî Astarte, bi yûnaniya kevn Ἀστάρτη (Astártē), hemû ji akadî 𒀭𒈹 (ᵈIštar), ji proto-samî *ʕaṯtar- (“navê xwedavendeke stêran”), dibe ji proto-hindûewropî *h₂stḗr (“stêr”).
;Çavkanî:
*Kamûran Yîtîk, Ramazan Çeper, Ferhenga Mîtolojiya Kurdî, Enstîtuya Kurdî Ya Stenbolê, 2017, çapa 1em, r. 199, ISBN 978-975-6282-71-7


ya wî bû jê re nema

forms: ya ku kirî jê re nema


yek bi şîv bin yê din bi taştê bin

glosses: hûn her du jî pey hev re bimrin xwedê bela xwe bide we

glosses: ne tu bî ne yê din be hûn yek ji yê din xerabtirin


yek û yek

glosses: hemû di rêzê de di pey hev re ev biwêj ji bo tiştên ku di pey hev re dibin yan li pey hev in tê gotin dema ku mirov tiştekî dijmêre tê gotin ku


yekî dot ê din meyand

forms: yekî zû, yê din rist


zikekî têr e deh zikan birçî ye

glosses: rewşa wî ya aborî ne baş e carînan nan jî tineye ku bixwe


title: gurî dimre, dibe porzêrîn; kor dimre, dibe çavfîn can

redirect: gurî dimre, dibe porzêrîn; kor dimre, dibe çavşîn

pos: hard-redirect


word: keçel dimire porsor dibe gurî dimire gulîzep dibe

glosses: Guhartoyeke gurî dimre, dibe porzêrîn; kor dimre, dibe çavşîn.


word: ne di tirban de razê ne jî xewnê xweş bibîne

glosses: Guhartoyeke ne li newalên kûr razê, ne xewnên xirap bibîne.


zikekî têr e yekî birçî ye

glosses: Guhartoyeke zikekî têr e deh zikan birçî ye.


yek bi şîv yek bi taştê be

glosses: Guhartoyeke yek bi şîv bin yê din bi taştê bin.


title: wî got ' vir de wê de'min got ' ez hatim wê de'

redirect: wî got 'vir de wê de 'min got ' ez hatim wê de'


ê te bike qîçek benîşt û bicû

glosses: Guhartoyeke kirina qîçek benîşt û cûtin.


title: erewê wî serê xwe danî ye/erewê wî/ê razaye

redirect: erewê wî serê xwe danî ye


word: ne li gelîyê kûr radizêm ne jî dibînim xewnên xerab

word: ne li newalên kûr razê, ne xewnên xirap bibîne


word: ez li mezelan ranezame ku xewnan bibînim


word: ez li erdê kaş ranazêm ku xewnên şaş bibînim

glosses: Guhartoyeke ne raze li erdê kaş ne jî bibîne xewnên şaş.


min sîr nexwarine ku bêhn ji min bê

glosses: Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.


title: alinin külâhını veliye, veliin külahını aliye ters giydirmek

redirect: alinin külâhını veliye velinin külahını aliye ters giydirmek


zelam yêt heyn û zelamoşk jî yêt heyn

glosses: ev biwêje tê gotin demê ku hin zelam hene hin kiriyarên jinan encam diden û wekû wan reftar dikin

etymology_text: : Etîmolojiya vê peyvê nehatiye nivîsîn. Eger tu bi rastî bizanî, kerem bike bişkoka "biguhêre" ya di ser van gotinan re bitikîne û etîmolojiya vê peyvê binivîse. Çavkaniyên ku te ew etîmolojî jê girtiye jî binivîse.

word: when the going gets tough, the tough get going


dilsarî ketin nava (wan)

forms: dilsarî ketin navberê


heta te got gur û rovî post hate nîvî

glosses: Guhartoyeke heta tu bejî gur û rovî, dê eyar be nêvî.


word: piyê xezalan nal dikin kûsî dibêje; ka pepim

glosses: Guhartoyeke nalbenda kihêl nal dikirin, kêvjalê got eve lingê min jî.


word: nalbendan hespê xwe nal dikirin kevjalê digot; va pepikê min

word: nalbenda kihêl nal dikirin, kêvjalê got eve lingê min jî


word: qûna (wî) qûna tûtika ye hekên betan dike

glosses: Guhartoyeke qûna wî qûna çûkan e û dixwaze hêkê elokan bike.


word: tu dibêjî qey çûkan zimanê wî/wê xwariye

glosses: Guhartoyeke tu dibêjî qey kuliyan zimanê wî/wê xwariye.


tu dibêjî qey kuliyan piyê te xwariye

forms: kuliyan piyên (yekî) xwarin


word: agir bi serê min ketîye tu firîgê xwe diqelînî


agirê fileha ye?

glosses: vê şeva ha, ev şahîya ji bo çi ye, çi tawa ye? (Agirê fileha=Şeva 27'ê Sibatê fileh şahîya gunehefûkirinê dikin.)


anî ji derîya, da xêra serîya

glosses: Guhartoyeke anî ji derîya, da xêra mirîya.


aş çûye, li çeqçeqonkê dipirse

forms: aş çûye bi dûv şeq şeqê ketîye


aş wêran bûye tu li şeqşeqê digerî

forms: aş çûye li şeq şeqê dipirse


title: av bi ser agir de rijandin/nerijandin

redirect: av bi ser agir de rijandin


ava heft girara ji dev çûn

forms: ava aşekî ji dev çûyin


avêt stûyan

forms: kir stûyan


bal lê bûn

forms: guh li ser bûyin/nebûyin


bê lome be

glosses: Ji bo guhertoya rastnivîsî binêre bêlome be.


bê rohnî xwe têwerkirin

forms: bê rohnî xwe avêt ser


bêhnfetisî kirin

glosses: nehişt rihet bêhnê bigire bnr bêhnçikîyayî kirin


bêhntengî kirin

forms: bêsebirî kirin


benikê dû heban

forms: benê dû şûjinê


berfa ber derîyê xwe kir ber derîyê me

glosses: gemara xwe yan edûyê serê xwe kir ser me


bi bê hatin, bi baranê çûn

forms: bi baranê re hat lehîyê bir


bi derpîyê xwe de kirin

forms: derpîyê xwe tije kirin


bi lingê xwe ket feqê

forms: bi lingê xwe ket dahfikê


bi meydanê xistin

forms: bi rastê xistin


bi nimêj û avdas e

forms: bi nimêj û desmêj e


bi racem ketin

forms: bi ber ketin


bi sêrî de çûn

forms: ber bi hişa çûyin


bi yaxê girtin

forms: bi sikura girtin


bûye mişkê heram, ketîye kevçîyê me

forms: bûye mişkê heram, ketîye beroşa me


cerd û cûrd

forms: şer û şonik


cila şil ketî stûyan

forms: cil û ketî mil


çala yekî kolan

forms: bîra yekî kolan


çav di kûrkort de çûn

forms: çav di kûr de çûyin


çav girê dan

etymology_text: Ji çav + girê dan.

ipa: /t͡ʃɑːv ɡɪˈɾeː dɑːn/

hyphenation: çav gi·rê dan


çavê xwe rind veke

forms: çavê xwe çar veke


çêyî ji bîr kirin

forms: çêyî winda kirin


çi bû qedîya

forms: çi bû bû


çi di tûr de hebû gotin

forms: hebanê xwe weşandin


çola xwedê

text: Ma dibe ku ew li vê çola Xwedê bimire, ma qet dibe ku termê wî li vir, di bin vê germa dojehî de bihele?

ref: Dara Hinarê, Yaşar Kemal, Weşanên Nûdem


da ber çavê xwe

glosses:
Binêre dan ber çavan.
berî biryar dayinê zîyan û xeterê dê bibin jî hesab kirin


daweta mîra, agirgir ketî feqîra

forms: daweta mîra agir ketî feqîra


de here le!

forms: de here lo!


dê û jin dan ser hev

forms: dê û jin anî perekî


de were nemire

forms: de were neteqe


dek û pîk çêkirin

etymology_text: Ji dek + û + pîk + çêkirin


dêl lê bûn

forms: guh li ser bûyin/nebûyin


dêla min lê ye

forms: bala min lê ye


delalokê/a dê û bavê xwe

forms: berxê/a dêya xwe


derî di hev de

forms: derî di dêrî de


dest dar girtin

forms: dest ço girtin


dest girê dan

glosses: Nîşandana rêzgirtinek bilind li hemberê xwe.

text: Îkram û îzazekê zêde ji hed ji boy Seyda Şeref kirî, xulam û benîn sef bi sef dest girê dane.

ref: Mela Mûsayê Hekarî, Amadekar: Hêmin Omer, Durrû’l Mecalîs, 2022 ["1857"], r. 194

text: Nêzokê du hezar siwarê wan ji destê girê dabûn ku Kerhê û Ehmê herdu bira destvemalî, bi tene çiyayî hatine xwarê û qesda tabûra ekradan kirin û rikêb kirine du hezar siwarê Namiq Paşa.

ref: Mele Mehmûdê Bazîdî, Cami’eya Riseleyan û Hikayetan Bi Zimanê Kurmancî, Lîs, 2010, çapa 1em, r. 107, ISBN 978-605-5683-27-6

forms: destgirêdan (noun-from-verb)

etymology_text: Ji dest + girê dan.


dest kir qirikê

glosses: Guhartoyeke dest kirin qirika hev û din.


dest tê sûrikandin

forms: dest tê dayin


destav ketî binî

forms: ketî çoga nikare here destavê


dev bizmar kirin

forms: dev kilît kirin


dev girêdan

glosses: nivişt jê re kir nehişt xwarinekê bixwe (ji bo lawiran)

glosses: bi nivişt û berbejnan yek ji ser fikra wî guhertin

glosses: astengkirina piste-pist û gotegotên xelkê

text: Vê çi anî serê min, zara xwe hîşt, çû, ez ê çawa bikim? Xelq, der-cînar, heval-hogirên min wê çi bêjin, ez ê devê kê girê bidim?..

ref: Dê û Dêmarî, Egîdê Xudo, Weşanên Nûdem


dev sar bûn

glosses: Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.

forms: dev negerîn


dew hêrandin

forms: av di soqî de kutan


dewl bi avê neketin

forms: pûş kuta


deynê xwe sax kirin

forms: deynê xwe dayin


di çav min de

forms: di nezera min de


di dest de ketî belayê

forms: di destan de ketî elemanê


di eyarê xwe de şewitîn

glosses: nikarîbû hêrsa xwe têke der kerb di zikan de mayin


di lîlikan re kirin

forms: di çavan re kirin


di qulik û bexşikan de

forms: di qul û kewaran de


di ser pozê xwe re mêr e

glosses: camêr e xîret û şeref e jêhatîye lehengê mêra ye tu qisûr lê tune

forms: ser pozê xwe re mêr e


di wê rê de serê xwe dan

forms: di wê rê de canê xwe dayin


di xwe dan

forms: di xwe sûrikandin


di xwînê de gevizîn

glosses: ji ber birîna xwe perpitî di nav xwînê de mayin

glosses: wer hêrsê girtî kuştina xwe daye ber çavê xwe


dibêjî qey bi zor ji xwedê girtî

forms: dibê qey bi zor ji xwedê girtî


dibêjî qey ji devê maran kişandine

forms: dibê qey ji devê maran kişandine


dibêjî qey ji xelayê derketîye

forms: dibê qey ji xelayê derketîye


dibêjî qey mar pê mijîyaye

forms: dibê qey mar pê mijîyaye


dibêjî qey maran pê girtî

forms: dibê qey maran pê girtî


dibêjî qey mastêrik di dev de ye

forms: dibê qey mastêrik di dev de ye


dibêjî qey sêvek e, kirine du cîya

forms: dibê qey sêvek e kirine du cîya


dibêjî qey siwaran dane dû

forms: dibê qey siwaran dane dû


dibêjî qey te arî ser de kirî

forms: dibê qey te arî ser de kirî


dibêjî qey xwîn ji paş guhan berdaye

forms: dibê qey xwîn ji paş guhan berdaye


dibêjî qeytan e

forms: dibê qeytan e


dîke kirin

glosses: asê bûyin, ji xwe dûr xistin, kirin ên din

forms:
dîke dikim (present)
dîke dikî (present)
dîke dike (present)
dîke dikin (present)
dîke bike (imperative singular)
dîke bikin (imperative plural)
dîke kir (past)
dîke kir (past)
dîke kir (past)
dîke kir (past)
dîke –k– (root present)
dîke –kir– (root past)
ez dîke dikim (indicative present positive)
ez dîke nakim (indicative present negative)
min dîke kir (indicative past positive)
min dîke nekir (indicative past negative)
tu dîke dikî (indicative present positive)
tu dîke nakî (indicative present negative)
te dîke kir (indicative past positive)
te dîke nekir (indicative past negative)
ew dîke dike (indicative present positive)
ew dîke nake (indicative present negative)
wê/wî dîke kir (indicative past positive)
wê/wî dîke nekir (indicative past negative)
em dîke dikin (indicative present positive)
em dîke nakin (indicative present negative)
me dîke kir (indicative past positive)
me dîke nekir (indicative past negative)
hûn dîke dikin (indicative present positive)
hûn dîke nakin (indicative present negative)
we dîke kir (indicative past positive)
we dîke nekir (indicative past negative)
ew dîke dikin (indicative present positive)
ew dîke nakin (indicative present negative)
wan dîke kir (indicative past positive)
wan dîke nekir (indicative past negative)
min dîke dikir (imperfect positive)
min dîke nedikir (imperfect negative)
min dîke kiribû (positive)
min dîke nekiribû (negative)
te dîke dikir (imperfect positive)
te dîke nedikir (imperfect negative)
te dîke kiribû (positive)
te dîke nekiribû (negative)
wê/wî dîke dikir (imperfect positive)
wê/wî dîke nedikir (imperfect negative)
wê/wî dîke kiribû (positive)
wê/wî dîke nekiribû (negative)
me dîke dikir (imperfect positive)
me dîke nedikir (imperfect negative)
me dîke kiribû (positive)
me dîke nekiribû (negative)
we dîke dikir (imperfect positive)
we dîke nedikir (imperfect negative)
we dîke kiribû (positive)
we dîke nekiribû (negative)
wan dîke dikir (imperfect positive)
wan dîke nedikir (imperfect negative)
wan dîke kiribû (positive)
wan dîke nekiribû (negative)
ez ê dîke bikim (future positive)
ez ê dîke nekim (future negative)
minê dîke kiribe (future perfect positive)
minê dîke nekiribe (future perfect negative)
tu yê dîke bikî (future positive)
tu yê dîke nekî (future negative)
teyê dîke kiribe (future perfect positive)
teyê dîke nekiribe (future perfect negative)
ew ê dîke bike (future positive)
ew ê dîke neke (future negative)
wê/wîyê dîke kiribe (future perfect positive)
wê/wîyê dîke nekiribe (future perfect negative)
em ê dîke bikin (future positive)
em ê dîke nekin (future negative)
meyê dîke kiribe (future perfect positive)
meyê dîke nekiribe (future perfect negative)
hûn ê dîke bikin (future positive)
hûn ê dîke nekin (future negative)
weyê dîke kiribe (future perfect positive)
weyê dîke nekiribe (future perfect negative)
ew ê dîke bikin (future positive)
ew ê dîke nekin (future negative)
wanê dîke kiribe (future perfect positive)
wanê dîke nekiribe (future perfect negative)
min dîke kiriye (perfect positive)
min dîke nekiriye (perfect negative)
min dîke kiribûye (nonconfirmative pluperfect positive)
min dîke nekiribûye (nonconfirmative pluperfect negative)
te dîke kiriye (perfect positive)
te dîke nekiriye (perfect negative)
te dîke kiribûye (nonconfirmative pluperfect positive)
te dîke nekiribûye (nonconfirmative pluperfect negative)
wê/wî dîke kiriye (perfect positive)
wê/wî dîke nekiriye (perfect negative)
wê/wî dîke kiribûye (nonconfirmative pluperfect positive)
wê/wî dîke nekiribûye (nonconfirmative pluperfect negative)
me dîke kiriye (perfect positive)
me dîke nekiriye (perfect negative)
me dîke kiribûye (nonconfirmative pluperfect positive)
me dîke nekiribûye (nonconfirmative pluperfect negative)
we dîke kiriye (perfect positive)
we dîke nekiriye (perfect negative)
we dîke kiribûye (nonconfirmative pluperfect positive)
we dîke nekiribûye (nonconfirmative pluperfect negative)
wan dîke kiriye (perfect positive)
wan dîke nekiriye (perfect negative)
wan dîke kiribûye (nonconfirmative pluperfect positive)
wan dîke nekiribûye (nonconfirmative pluperfect negative)
(bila) ez dîke bikim (present subjunctive positive)
(bila) ez dîke nekim (present subjunctive negative)
(bila) min dîke kiribe (preterite subjunctive positive)
(bila) min dîke nekiribe (preterite subjunctive negative)
(bila) tu dîke bikî (present subjunctive positive)
(bila) tu dîke nekî (present subjunctive negative)
(bila) te dîke kiribe (preterite subjunctive positive)
(bila) te dîke nekiribe (preterite subjunctive negative)
(bila) ew dîke bike (present subjunctive positive)
(bila) ew dîke neke (present subjunctive negative)
(bila) wê/wî dîke kiribe (preterite subjunctive positive)
(bila) wê/wî dîke nekiribe (preterite subjunctive negative)
(bila) em dîke bikin (present subjunctive positive)
(bila) em dîke nekin (present subjunctive negative)
(bila) me dîke kiribe (preterite subjunctive positive)
(bila) me dîke nekiribe (preterite subjunctive negative)
(bila) hûn dîke bikin (present subjunctive positive)
(bila) hûn dîke nekin (present subjunctive negative)
(bila) we dîke kiribe (preterite subjunctive positive)
(bila) we dîke nekiribe (preterite subjunctive negative)
(bila) ew dîke bikin (present subjunctive positive)
(bila) ew dîke nekin (present subjunctive negative)
(bila) wan dîke kiribe (preterite subjunctive positive)
(bila) wan dîke nekiribe (preterite subjunctive negative)
(bila) min dîke bikira (imperfect subjunctive positive)
(bila) min dîke nekira (imperfect subjunctive negative)
(bila) min dîke kiribûya (pluperfect subjunctive positive)
(bila) min dîke nekiribûya (pluperfect subjunctive negative)
(bila) te dîke bikira (imperfect subjunctive positive)
(bila) te dîke nekira (imperfect subjunctive negative)
(bila) te dîke kiribûya (pluperfect subjunctive positive)
(bila) te dîke nekiribûya (pluperfect subjunctive negative)
(bila) wê/wî dîke bikira (imperfect subjunctive positive)
(bila) wê/wî dîke nekira (imperfect subjunctive negative)
(bila) wê/wî dîke kiribûya (pluperfect subjunctive positive)
(bila) wê/wî dîke nekiribûya (pluperfect subjunctive negative)
(bila) me dîke bikira (imperfect subjunctive positive)
(bila) me dîke nekira (imperfect subjunctive negative)
(bila) me dîke kiribûya (pluperfect subjunctive positive)
(bila) me dîke nekiribûya (pluperfect subjunctive negative)
(bila) we dîke bikira (imperfect subjunctive positive)
(bila) we dîke nekira (imperfect subjunctive negative)
(bila) we dîke kiribûya (pluperfect subjunctive positive)
(bila) we dîke nekiribûya (pluperfect subjunctive negative)
(bila) wan dîke bikira (imperfect subjunctive positive)
(bila) wan dîke nekira (imperfect subjunctive negative)
(bila) wan dîke kiribûya (pluperfect subjunctive positive)
(bila) wan dîke nekiribûya (pluperfect subjunctive negative)
minê dîke bikira (present conditional positive)
minê dîke nekira (present conditional negative)
minê dîke kiribûya (preterite conditional positive)
minê dîke nekiribûya (preterite conditional negative)
teyê dîke bikira (present conditional positive)
teyê dîke nekira (present conditional negative)
teyê dîke kiribûya (preterite conditional positive)
teyê dîke nekiribûya (preterite conditional negative)
wê/wîyê dîke bikira (present conditional positive)
wê/wîyê dîke nekira (present conditional negative)
wê/wîyê dîke kiribûya (preterite conditional positive)
wê/wîyê dîke nekiribûya (preterite conditional negative)
meyê dîke bikira (present conditional positive)
meyê dîke nekira (present conditional negative)
meyê dîke kiribûya (preterite conditional positive)
meyê dîke nekiribûya (preterite conditional negative)
weyê dîke bikira (present conditional positive)
weyê dîke nekira (present conditional negative)
weyê dîke kiribûya (preterite conditional positive)
weyê dîke nekiribûya (preterite conditional negative)
wanê dîke bikira (present conditional positive)
wanê dîke nekira (present conditional negative)
wanê dîke kiribûya (preterite conditional positive)
wanê dîke nekiribûya (preterite conditional negative)
(tu) dîke bike (imperative present positive)
(tu) dîke neke (imperative present negative)
(hûn) dîke bikin (imperative present positive)
(hûn) dîke nekin (imperative present negative)

etymology_text: Ji dîke + kirin.


dil xurandin

forms: dil xweş kirin


dinya holika zarokan e

forms: dinya vala ye


diran bîç kirin

forms: diran qîç kirin


diranê xwe lê seqandin

forms: diran lê sûyin


dixwe û tê hil dide

forms: dixwe û ser xwe re davêje


dûrî me bela xwe bibîne

forms: dûrî me ser bela xwe ve be


esil ne hor e, hor e, esil qewş û dor e

glosses: bnr asil na çav û kildan e asil duhêl û badan e


esman qul bûye!

forms: esman qelişî!


ew li ku ev li ku

glosses: her du ne wek hev in yek ji yê din çêtir e


word: ez dibêm xadim im, tu dibêjî çend kurê te hene

forms: ez dibêm stewr e tu dibêjî jî bidoşe


ez kor, tu kor, kî mehîrê bibe jor

glosses: (barê me bibe jor) bnr ez axa tu axa kî golikê bibe bin baxa


ez mîrajo tu mîrajo kî kerê me biajo

forms: ez axa tu axa kî golikê bibe bin baxa


ezmanekî dûr, erdekî kûr

forms: erdekî hişk ezmanekî bilind


word: firax tune bi zik diçe avê, deyn dike dide xêra dê û bavê

forms: anî ji derîya da xêra mirîya


gavek berê

glosses: wexta ku piçik berê derbasbûyî, lehzek berê


gaz jî, meqes jî di destê te de ye

glosses: Guhartoyeke gaz jî di destê te de ye, top jî, çawan dipîvî bipîve.


gem kişandin

forms: dizgîn kişandin


girêk paş heçî xistin

forms: girêya xwe paş xistin


golik kir zikan

forms: kul kir zikan


gotin ne hewce ye

forms: gotin çi hewce ye


govend li dar xistin

forms: govend gerandin


gurê serê çîyê ye

forms: gurê har e


ha elo kir, ha welo kir

glosses: Guhartoyeke ha qulîya xwar ha kulîya xwar.


ha kulîya xwar ha qulîya xwar

glosses: hat xwarin şûn de kê xwarî çer xwarî girîng nîne xwedî ber xisara xwe dikeve ber kesê xwarî nakeve


hal xweş bûn

forms: hal wext di cî de


hat însafê

forms: rehm ket ber dilan


hê doh ji dêya xwe bûye

forms: hê zarokê dohîn e


hebûn û tunebûna wî/ê yek

forms: jê av sar û germ nabe


heft heşt kirin

text: ...Bi hesreta ku ez ê wê li ser dehleke daretûyê bibînim û em ê vêkre heft û heştan bikin dilê min fenanî etfek tirî diguvişî dikumişîm ser hev.

ref: Înan Eroglu, Têbîniyek, Weşanên Avesta, 2019, r. 36, ISBN 9786052246474


hem hez kirin, hem gez kirin

forms: saet li ser nayê girêdan


her gavê xwedê

forms: serê gavê


her kesî bi rêyekê de neajo

forms: her kesî bi eynî darî neajo


hestîyên heram ketî navbênê

forms: hestî ji hev şikandine


heta li ser erdê bim

forms: heta li rû dinyayê bimînim


hev bê minet kirin

forms: resta hev kişandin


hev û din hêrandin

forms: hev û din xwarin


hev û din pihîn kirin

forms: li hev dan tîzikan


word: hewceye di tûr de be, bila di hûr dew be

forms: ha di tûr de ha di hûr de


heyf jê standin

forms: heyf jê girtin


heyfa xwe ji guran re nehiştin

forms: heyfa xwe bi guran re bernade


heyv ji rojinê derbas bûye

forms: heyv ji pacê bihurî


hişk û hola bûn

forms: hişk û biring bûyin


hivza zimanê xwe kirin

forms: hivza devê xwe kirin


jê bêzar bûn

forms: jê eciz bûyin


jê pê ve rihetîya can

forms: jê pê vê rehma xwedê


jê peyda bûn

forms: jê de ketin


jê re şekal rast kirin

forms: jê re stû xwahr kirin


ji aş û bajar peyvîn

forms: ji aş û bajar daye hev


ji ber baranê revîya çû ber zîpikê

forms: ji ber baranê revîya çû ber çirikê


ji birçîna ketin

forms: ji birçînan mirin


ji bizav de xistin

forms: firka yekî şikandin


ji dêv derket

forms: ji dêv filitî


ji devê çû guh

forms: ji devê guhek


ji dîqanos de man

forms: gûna dîqanos de mayin


ji ezman de hatî

forms: ji jor de hatî?


ji hûran heta giran

forms: ji hû heta mû


ji îro pê şûn de

pos: adv

pos_title: Hoker

forms: ji îro pê ve


ji kena xeriqî

forms: ji kena hişk bûyin


ji pêsîrê birîn

forms: ji şîr birîn


ji ser pêyan de ketin

forms: ji ser lingan de ketin


ji serê me zêde ye

glosses: em bi vê rewşa xwe yan bi vê xwarina li hizûr şikir dikin

glosses: em ne pir maqûl in ev dîyarîya ji me re bes e


ji stûyê xwe derxistin

forms: ji stûyê xwe avêtin


ji xwe razî ye

text: Diyar e tu gelekê ji xo raziyî, ma tu ji nû dizanî ev e ne cihê tuxmêt wekî te ye?

ref: Xelîl Duhokî, Antolojiya Çîroka Nû ya Kurmancên Başûr, Weşanên Nûdem, Stockholm, 1994


kar ket ser hev

forms: kar ber hev ketin


kê ji mirîşka te re gotî kiş

forms: kê ji kera te re gotî qatir


kefen qetand

forms: kefen çirand


ket eksê

forms: kir rik


ketî dewsa jinan

forms: ketî dar û berê jinan


ketî dewsa mêran

forms: ketî darê mêran


ketin gewrîya hev

forms: ketin qirka hev


kevirê xwe ber xwe de berda

glosses: Guhartoyeke kevirê xwe bi rûberî xwe berdan.


kezîya min vegirtî ye

forms: serê min şûştî ye


kin birîn

glosses: di kurtî de jêkirin ser re jêkir dirêj nekirin

ipa: /kɪn bɪˈɾiːn/

hyphenation: kin bi·rîn


kir fersenda xwe

glosses: Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.

forms: ba lê anî


kulê bixwe

forms: ziqûmê bixwe


lê çeqober çêbûye

forms: ketî nav xelîl û celîl


lê diran sûyin

forms: gef û guran lê xwarin


lê miselet bûn

forms: serî kir ser


li çermê stû siwar bûn

forms: li kolikê siwar bûyin


li erdê kir term

text: Xwediyê wî her çi qas li dorê çû û hat û xwest wî ji erdê rake jî lê ker ranebû, xwe li erdê kir term..

ref: Zinar Xamo, Hecî Gur https://web.archive.org/https://web.archive.org/web/20200303140536/http://zinarexamo.blogspot.com/2011/03/heci-gur.html?m=1 arşîv, Zinarê Xamo.blogspot.com, 19.03.2011


li halika ye

forms: li ser pifekê ye


li hev sor kirin

etymology_text: Ji li + hev + sor + kirin

ipa: /lɪ hɛv soːɾ kɪˈɾɪn/

hyphenation: li hev sor ki·rin


li hêvîya yarê bê dost man

forms: paboka yarê bê dost mayin


li kolikê siwar bûn

forms: li stûyan siwar bûyin


li pêş û paş mêze nekirin

glosses: hesab û hucamê nekirin, çi hat ber devan gotin

glosses: li kar û zerarê nepirsîn, dil çi bixwaze kirin


li qirpika stûyan siwar bûn

forms: li stû siwar bûyin


li ser kapa diavêje

forms: pê difire


li ser neynûkan reqisîn

text: Zilamekî qemer ê di kirasê çermsoran de, hinekî li pêş, destê xwe ji me re bilind dike. Hew tenê destê xwe bilind dikir? Na wele! Camêro hemû bedena xwe, bi destê xwe re bilind dikir. Ji bo me bide sekinandin, edetî li ser nenûkan direqisî.


li ser pişta xelkê comerdî kirin

forms: ji kîsê xelkê comerdî kirin


li ser xwe girtin

text: Ez ketim, nikarim xwe li ser xwe bigirim. Ev çi civîn bû Rebbî! Tam şeş saetan axivîn, ketin gengaşiyê. Baş e di dawiyê de qediya.

ref: Mihemed Şarman, Pirça Winda, Avesta, 2016, çapa 2em, r. 67, ISBN 978-605-5585-41-9

etymology_text: li + ser + xwe + girtin


li ser xwe nekir mal

etymology_text: Ji li + ser + xwe + nekir + mal


li şilika stûyan xistin

forms: li paş guha xistin


lîlik barandin

forms: hêsir barandin


mahr birîn

glosses: Bi urf û edetên dinyayê bi gorî şert û şurtên Îslamê zewicîn.

etymology_text: Ji mahr + birîn.


mahr lê nayê birrîn

forms: mahr lê neketin


mal xirab

forms: mal viritî


mala mîn viritî

forms: mala min şewitî


malê de tune arvan, navê jinikê ordîlan

glosses: Guhartoyeke di mal de tune arvan e navê jinikê Gulnîgar e.


mêjî cilq bûn

glosses: hiş li sêrî nemayin xwe ji bîr kirin yan çewt bi bîr anîn

ipa: /meːˈʒiː d͡ʒɪlq buːn/

hyphenation: mê·jî cilq bûn


mêjî çelq bûn

ipa: /meːˈʒiː t͡ʃɛlq buːn/

hyphenation: mê·jî çelq bûn


mêjû kakilek e

forms: kêmaqilekî/ê dera hanê ye


mezinên me tom e, xwelî li serê qom e

forms: axayê me silo be dê halê me wilo be


mîna çira ber koran

forms: mîna bilûra ber gayan


mirin dî, bi tayê razî bûn

forms: mirin da ber bi nexweşîyê razî bûyin


word: mirina bi emrê xwedê, ser ser û ser çavan

glosses: bila bi destên qûla nebe bi mirina bi emrê xwedê pê razî me


nahlet lê here

forms: serê xwe bixwe


nakeve sêrî

forms: nakeve hişa


nan birîn

forms: nan birrîn

ipa: /nɑːn bɪˈɾiːn/

hyphenation: nan bi·rîn


nan û av li dinyayê nema

forms: nan û av li dinyayê qedîya


nav û nûçik lêkirin

forms: nav û niç lêkirin


navika wan bi hev re hatî birrîn

glosses: Binêre navika wan bi hev re hatiye birîn.


word: ne yê me jê ye, ne yê me pê ye, me çi jê ye


nefs kûr kirin

forms: kurmê xwe rijandin


nexweşê giran

forms: nexweşê bê hal


nîsk kir gîsk

forms: nîsk kirin gîsk


paç li tilîya xwe gerandin

forms: bend li tilîya xwe gerandin


paşî birîn

forms: paşî birrîn

ipa: /pɑːˈʃiː bɪˈɾiːn/

hyphenation: pa·şî bi·rîn


paşî û pêşî jê birîn

ipa: /pɑːˈʃiː uː peːˈʃiː ʒeː bɪˈɾiːn/

hyphenation: pa·şî û pê·şî jê bi·rîn


pê galte kirin

forms: pê yarî kirin


pê malûm bûn

forms: pê eyan bûyin


pê nayê avêtin

forms: pê li pêyan ketin


per û bask şikîya ye

forms: qidûm şikîyayî bûyin


pêşî lê birrîn

glosses: Ji bo guhertoya rastnivîsî binêre pêşî lê birîn.


word: pêşîyê de herî dev lê dike, li dû herî tîzika diavêje


pêyên xwe neavêtin

forms: lingê xwe neavêtin


peyvên nemayê jê re kirin

forms: qiseyê nemayê jê re kirin


pirsên kerametê kirin

forms: pirsên ezabê qebrê


pişt lê şikîya

forms: pişt lê tevîya


qahrana behecî

forms: qahrana mirin


qal û meqal

text: Meger li wê navê êrêsan ji dûr ve hisa me kirîne û zanîne ku diz ketine nêva dêrê. Êdi min seh kir ku ji derve bûye qal û meqal û qûrî û şemate.

ref: Mele Mehmûdê Bazîdî, Cami’eya Riseleyan û Hikayetan Bi Zimanê Kurmancî, Lîs, 2010, çapa 1em, r. 91, ISBN 978-605-5683-27-6

forms: qal û qîr


qirika xwe di kêrê re dan

forms: gewrîya xwe di kêrê re dayin


qisa xwe kin birîn

ipa: /qɪˈsɑː xʷɛ kɪn bɪˈɾiːn/

hyphenation: qi·sa xwe kin bi·rîn


qise ji dêv kişandin/vekişandin

forms: qise jê vekşandin


word: qîzikê got ez ji vî zika xelisîm, rûyê bavê gelek xorta de dirîm


qotek lêxistin

forms: serîk lêxistin


qultek av

forms: firek av


qûn erd negirtin

forms: li cîyê xwe netebitî


qûş lê teng kirin

forms: gewrîya yekî guvaştin


rê birrîn

glosses: Ji bo guhertoya rastnivîsî binêre rê birîn.


rê û rêwan zanîn

forms: rê û marîfet zanîn


rehma Xwedê lê be

glosses: (paş mirîyan de tê gotin) rehmetî qenc bû


rî da dest

forms: hevsar daye dest


rihê xwe teslîm kirin

forms: rihê xwe dayin


rik jê girtin

forms: rik lê girêdan


rişkê yekî fetiqîn

forms: rişkê yekî bûn nûtik


roj xirab li min çûye ava

forms: li min teng qewimîye


roja reş

glosses: xirabtirîn roj an jî dem di jiyana yekî/ê de, dema herî xirab

forms: روژا رەش

etymology_text: roj + -a + reş


roja xwe birîn

glosses: kîjan rojê ye di qewlê xwe de nîşan kirin


rojekê pêş de

forms: rojekê berê


rokirin û pîvan

glosses: li cem xwe kar û zerar hesab kirin, dan ber hev û ser hev

text: Bibêjim. Ez li ser vê yekê gelekî fikirîm, min ro kir û pîva.

ref: Mîran Janbar, Qolyeya Cécileê, Weşanxaneya Lîs, 2012, çapa 1em, r. 80, ISBN 9786054497010


ser dan sir nedan

glosses: bi kuştina xwe razî bûyin dîsa sira xwe eşkera nekirin


ser leqandin

forms: ser hejandin


ser pozê xwe re mêr e

text: Ew Kardûk, mêr bû, mêrekî ser pozê xwe re bû. Çi bigirta diqetand, têra xwe jêhatî bû.

ref: Mihemed Şarman, Pirça Winda, Avesta, 2016, Çapa Duyem, r. 33, ISBN 978-605-5585-41-9

forms: di ser pozê xwe re mêr e


serê heft gotina gotinek dibire

forms: serê hezar qiseyî qiseyek e


serê xwe xwar kirin/nekirin

forms: stûyên xwe xwahr kirin


sereqûnî hev kirin

forms: serobinî hev kirin


serî lêxistin

forms: serî lê dan


sêwîyê ser qimitî

forms: sêwîyên bin çeng şewitî


şîrê ter xwarî

forms: şîrê xag xwarî


talihê xirab

forms: şexsê xirab


taştîya mîrê esmana birî

forms: taştîya xwedê birî


têxe hişê xwe

forms: têxe serê xwe


tîr ji kevan filitî

forms: tîr ji kevan pekîya


tu bavêjî avê

forms: bavêjî kuçê


tu bê nebê

forms: tu bibêjî nebêjî


tu ji dê ye, em ji damarîyê ne

forms: tu ji dê ye em ji dotê ne?


tu li rêya xwe, ez li rêya xwe

forms: tu li maia xwe ez li mala xwe


tu teyrî, ez xak im

glosses: Guhartoyeke tu teyr î, ez xak im; tu bi ku ve herî, tu yê li min vegerî.


word: tu were manga min bidoşe, ez jî herim manga axê bidoşim


tûtika reş e, tim nexweş e

forms: mirîşka reş e tim nexweş e


virên bi dûvik dike

forms: derewên bi boçik kirin


xanima malan e

forms: xanima jinan e


xewê pê girtin

forms: xew ketîye çavan


xiybet kirin

forms: xeybet kirin

etymology_text: Ji xiybet + kirin.


xof lê çê bûn

forms: tirs ket zikan


xwe da alî

text: Hûn tev xwe bidin alî / Ev xezeb e dibarî

ref: Çîroka Malbata Evdo, Firat Cewerî, Weşanên Nûdem


xwe jê dizî

forms: xwe ji ber veşart


xwe jê re kir erd

glosses: Guhartoyeke xwe jê re kirin erd û xwelî.


xwesûya te tu hewandî

glosses: Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.

forms: xwesûya te ji te hez dike


xwezî di dêv de ziwa bûn

forms: xwezî di ber de mayin


ya min û te ew qas e

forms: ya min û te qedîya


zik da ber

forms: hûr da ber


zik li ber dev

forms: zik gihaye ber dev


zîn li kerê kirin

forms: zîn li bizinê kirin


ziravê kergoşkê pê re ye

forms: zirav pisîk e


title: hışırtılı yarı kapantılı

redirect: hışırtılı yarı kapantılı ses


STD

pos: noun

pos_title: Navdêr

glosses:
herpes utd,
 nexweşiyên bi rêya peywendiyên cinsî tên veguhastin bi rêya bakterî an jî vîrûsî


title: kilit gibi olmak ji

redirect: kilit gibi olmak


melel

glosses: Rewşa ku mirov tê de pirr bêzewq û bêhal dibe.

forms: مەلەل

etymology_text: Ji erebî ملل.


title: yek yeke dudu kulfet e, (kuflet e)

redirect: yek yek e dudu kulfet e


title: ger tirs nebê, her kes wê xwedêyekî xwe ji heriyê (celbê) çêke

redirect: ger tirs nebê, her kes wê xwedêyekî xwe ji celbê çêke


title: yan pîre, yan tîre ( kîre )

redirect: yan pîr e yan tîr e


title: gerandin ( gerr )derman e, risq li ser piyan e

redirect: gerr derman e risq li ser piyan e


title: çiyayên bilind bê berf (befir) nabin, mirovên çê bê dijmin nabin

redirect: çiyayên bilind bê berf nabin mirovên çê bê dijmin nabin


title: dostê te, dijmjnê te, zimanê te ye

redirect: dostê te dijminê te zimanê te ye


title: ahê (axîn) bizina kol, ji ya qiloç re namîne

redirect: ahê bizina kol, ji ya qiloç re namîne


title: dar ji kokê xwe de kurmi dibê

redirect: dar ji kokê xwe de kurmî dibê


title: keir (kar) di rêça bizinê re diçe

redirect: kar di rêça bizinê re diçe


wirrbûn

glosses: Ji bo guhertoya rastnivîsî binêre wirbûn.

ipa: /wɪrˈbuːn/

hyphenation: wirr·bûn


title: kurd dibên

redirect: kurd dibên: rizq sibeha beladibe


title: qey te nmûsa xwe bi nên re xwariye

redirect: qey te namûsa xwe bi nên re xwariye


title: yekî ne go

redirect: yekî ne go: kerî te bi çend pera ye


oniomania

audio: LL-Q1860 (eng)-Vealhurl-oniomania.wav


fumer

etymology_text: Ji latînî fumare.

audio: LL-Q150 (fra)-GrandCelinien-fumer.wav

audio: LL-Q150 (fra)-WikiLucas00-fumer.wav

audio: LL-Q150 (fra)-Poslovitch-fumer.wav

audio: LL-Q150 (fra)-LoquaxFR-fumer.wav


spekulator

glosses:
rîskhilgir, rîskker, rîskraker,
kesa/ê ku tiştekî bi rîskên mezin dikire bi armanca qazancên mezin

text: [Serokê Tirkiyê Recep Tayyip Erdogan:] "Spekulatorên di sektora çandiniyê da, mîna terorîstên ku xwe li sînorên me telandine, em wekî pirsgirêkeke ewlekariya neteweyî dibînin."

ref: Trtnuce.com 2/2019

forms: spekûlator

etymology_text: îngilîzî [Peyv?]speculator, têkilî spekulasyon.


salib

glosses: mînûs, kêm, kêmkirin, kêmtir, di matematîkê de nîşana -

forms: سالب

etymology_text: Ji erebî سَالِب (sālib).

سَالِب

roman: sālib


elxistag

pos: adj

pos_title: Rengdêr


title: Elxistag

redirect: elxistag


rûkenig

glosses: Rûken; kesa/ê ku rûyê wê/î tim dikene û dilşa ye.


title: دانبخۆداگرتنەوە

redirect: دانبەخۆداگرتنەوە


false friend

audio: en-au-false friend.ogg

audio: en-us-false friend.ogg


in flagranti ertappen

glosses: Di ser kirina tiştekî an jî gunehekî de hatin zeftkirin


Drakula

pos: name

pos_title: Serenav

glosses: Vampîrê (xwînmij) xeyalî ya di novela bi navê "Dracula" yê ku nivîskar Bram Stoker nivîsiye.


bîdestepa

glosses: Ji bo mirovên ku jiyaneke biserûber nadomînin, dihê gotin.

forms:
îrenderig<sc:Latn>
bînanûaw<sc:Latn>


elvigirag

forms:
düya
paş


zêdenav

pos: unknown

pos_title: Mane

glosses: navek ku şexs ya neferek piştî nav u pinav bi vê têde naskirinê.

text: Mîrekî kela Dimdimê hebûyê navê Xan Abdal bûye. Lakin qewî zêde lawekî ciwan û spehî bûye, zêdenavî Mîrê Çepilzêrîn digotin.

ref: Mele Mehmûdê Bazîdî, Cami’eya Riseleyan û Hikayetan Bi Zimanê Kurmancî, Lîs, 2010, çapa 1em, r. 114, ISBN 978-605-5683-27-6

forms: زێدهناڤی


Cengîz

etymology_text:
Ji navê Cengîz Xan ji mongolî ᠴᠢᠩᠭᠢᠰ
ᠬᠠᠭᠠᠨ (čingɣis qaɣan) anku "serokê giştî".


emanetdar

glosses: Spardegir, emanetgir. Kesê/a xwediyê emanetê ye. Kesê ku tiştekî jê re hatiye emanetdayîn.

etymology_text: Ji erebî [Peyv?], têkildarî amîn, emîn, emn, emanet


title: golikê beş, ma li (ber) devê deriyê reş

redirect: golikê beş, ma li ber deriyê reş


denghez

glosses: kesê/kesa tiştê deng dide(radyo- teyp hwd.) hez dike

glosses: odyofîl, kesê/a ji guhdarîkirina qeydên (newarên) kalîtedar yên muzîkê û dengên wekî din hez dike.

etymology_text: Ji deng + -hez.


nazbalgîv

text: Li keviya dîwaran berbere hawîdor doşekên tije liba û li ser wan balgîv û nazbalgîvên tije hirê û pirtik li ser êkdu disekinîn.

ref: Zeynelabidîn Zinar: Kadîna Mişkan, Weşanxaneya Çanda Kurdî, 1993, r. 14


the devil is in the detail

glosses: hûratiyên meselekê bi arîşetirîn rûyê wê ye


totî

forms:
tûtî
kirin

etymology_text: : Etîmolojiya vê peyvê nehatiye nivîsîn. Eger tu bi rastî bizanî, kerem bike bişkoka "biguhêre" ya di ser van gotinan re bitikîne û etîmolojiya vê peyvê binivîse. Çavkaniyên ku te ew etîmolojî jê girtiye jî binivîse.


kevaştin

glosses: Jêkirina xwarinê bi diranan û bi gezên piçûk ji tiştekî hişk. Weke mînak jêkirina goşt ji hestîyan û xwarina nanê hişk.

ipa: /kɛvɑːʃˈtɪn/

hyphenation: ke·vaş·tin


kevaştin

glosses: Jêkirina xwarinê bi diranan û bi gezên piçûk ji tiştekî hişk.

ipa: /kɛvɑːʃˈtɪn/


public limited company

glosses: şirketa pişkdarî ya giştî, şirketa pardarî ya giştî,

etymology_text: Ji public + limited company.


teşmîl

glosses: : belav kirin, berdest kirin, berfireh kirin, hindirandin, vehewandin, şamil kirin

etymology_text: Ji erebî تشميل ji te- + rehê ş-m-l- ku herwiha serekaniya peyvên wek şamil û şimûl e jî.


şarezorî

glosses: Kes an tiştê ji Şarezorê an eleqedarê wê.

forms:
şehrezorî
şehrezûrî
şahrîzorî

etymology_text: Ji Şarezor + -î.


word: he couldn't organise a bus queue on a one-way street

glosses: Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.

word: couldn't organise a piss-up in a brewery


be committed

text: Yousif goes to church most Sundays but he is not very committed


rûçayg

forms: rûçayig


wîyin

forms: wîn


nüstin

forms:
nüsandin
nüsîn
nüsan


dêkeftin

forms: dê keftin

etymology_text: Ji dê (de ewe) + keftin.


fewrî

glosses: nişkavî, lepira, xaftila, ji nişkê ve, neplankirî, bêplan

text: "Dixwazim bibêjim ez wê êrîşa li Zelandaya Nû ser Misilmanên ku ji bo nimêja înê hatibûn cem hev hat kirin, şermezar dikim. Eşkere ye êrîş bi planeke dûrûdirêj û bi motîvasyonekê hatine kirin û meriv nikare bibêje tevgereke fewrî ye û derbas bike.

ref: trtnuce.com 3/2013

etymology_text: erebî [Peyv?]


sêrehendî

glosses: Xwedî sê rehendan; anku dirêjî, firehî û bilindahî bûn. Di gerdûnê de cih girtin.

glosses: Dîmenê ku wek îluzyonekê; xwedî dirêjî, firehî û bilindahiyê dixuyê.

forms:
سێ ڕهههندی
sê-rehendî

etymology_text: sê + rehend + -î

трехмерный

roman: trexmernyj


ewmirandin

glosses: vemirandin, karê reşkirina agir yan roniyê ye.

etymology_text: Ji ew + mirandin.


ewmirdin

glosses: Kar yan rewşa reşbûyina agir yan roniyê ye.

etymology_text: Ji ew + mirdin.


sêwîyin

glosses: Kar yan rewşa vemirîna agir yan roniyê ye.

etymology_text: Ji sê + wîyin.


xwêzayî

glosses: Tiştê ku ji destê mirovan ve derneketiye; ji tebîetê ye.

etymology_text: Ji xwê + zayîn.


mêrikperist

glosses: Jibo kesên ku bi karên felsefî ve girîngiya mirovê diparêze, dihê gotin.

etymology_text: Ji mêrik + peristin.


suflor

glosses: Li şanoyan kesa/ê ku bi dengekî nizm replîk û gotinên şanovanan jê re dixwîne û şanovan jî wan bi dengê bilind pêşkêş dikin.

text: Em ji miletê xwe tiştekî venaşêrin. Em gotinên xwe bi zimanê çivîkê bi sufloran nabêjin, em eşkere dibêjin.

ref: trtnuce.com 3/2019

etymology_text: Bi riya tirkî suflör yan yekserfransî souffleur ji souffler + -eur.

суфльор

roman: sufljor

հուշարար

roman: hušarar

суфлёр

roman: sufljór

подска́зчик

roman: podskázčik

υποβολέας

roman: ypovoléas


pister

forms:
pistker
pistkar

etymology_text: Ji pistîn - în + -er.


Scorpio

glosses: Dûpişk, Eqreb, Birca Dûpişkî, Birca Eqrebê


herniate

audio: LL-Q1860 (eng)-Vealhurl-herniate.wav


lamassu

glosses: lamasû, gayê biperr, yezdanê parastinê yê asûrî wisa tê rave kirin ku serê weku mirovan heye û laşê gayî an jî şêr an jî balindên biçeng

forms: lamassus


lamasû

glosses: yezdanê parastinê yê asûrî wisa tê rave kirin ku serê weku mirovan heye û laşê gayî an jî şêr an jî balindên biçeng

forms: لاماسوو

etymology_text: Ji akadî (lamassu) û sûmerî (lammař). Herwisa dibe ji erebî û îngilîzî


nîvmaraton

glosses: Pêşbirkeke bezînê ya bi dirêjahiya 21 097, 5 metreyan, beramberî nîv maratonê.

text: Nîvmaratona Navneteweyî ya Batmanê - 250 sporvanên xwecihî û biyanî ji bo bibîranîna tevî bûn

ref: Trtnuce.com 3/2019

forms: nîv-maraton

etymology_text: Wergerandina yekser ji îngilîzî half marathon, ji nîv + maraton.

полумарафон

roman: polumarafon


qeyale

forms: qiyale


title: herneate

redirect: herniate


Verdunkelungsgefahr

glosses: di qanûnê de, biv û xetera ku mirov li ser tiştekî(gunehkariyekê)binuxumîne û ji ber dest û çavên lêgerîner veşêre.


Xerîb

forms: غهریب

etymology_text: Ji xerîberebî غریب (ẍerîb), têkilî xerb


uneinbringliche Schulden

glosses: deyn an jî wamê mirî, ango mirov nikare dîsa ji kesê deyndar bistîne. Deynê jidestçûyî


a cappella

glosses:
a cappella, a capella,
strangotina bi komkî yê lê bêyî muzîkê

audio: En-us-a capella.ogg

audio: en-au-a capella.ogg


Tatverdacht

glosses: Şik, şibhe, guman. Gumana gunehkariyê an sûcdariyê. Gumana ku kesekî/ê gunehkariyek an jî cirmek kiriye. (hiqûq)

etymology_text: Ji Tat + Verdacht.


word: heta ku mirov sîr nexwe bêhn ji devê mirov nayê

glosses: Guhartoyeke yê ku sîr nexwe bêhn jê nayê.


newirîn

etymology_text: : Etîmolojiya vê peyvê nehatiye nivîsîn. Eger tu bi rastî bizanî, kerem bike bişkoka "biguhêre" ya di ser van gotinan re bitikîne û etîmolojiya vê peyvê binivîse. Çavkaniyên ku te ew etîmolojî jê girtiye jî binivîse.

ipa: /nɛwɪˈɾiːn/

hyphenation: ne·wi·rîn


înzîlaq

glosses: tehisîn/ di ser êk de çûna endamek leşî bi taybetî hestiyên pişta mirovî di ser êk de

forms:
ئینزیلاق
inzîlaq

etymology_text: Ji erebî الإنزلاق


substitutionary atonement

glosses: bîrdoza Mesîhî; qurtalbûn bi rêka xwequrbana Îsayê Mesih


Xodê bedel veket

glosses: Tê gotin ji bo kesê tirumpêla xwe xistiye rûdanê an jî tiştekî xwe ji dest da ye

etymology_text: Ji Xodê + bedel + veket


word: take only pictures, leave only footprints


qaqib

glosses:
niqre, mencel, neqerî, legen, test, kerge,
 amanek pan e lê ne zêde kûr e

forms: قاقب


title: kê gotiye: "dizo malî ava

redirect: kê gotiye: "dizo malî ava"


title: kê gotiye: "dewê min tirş e

redirect: kê gotiye: "dewê min tirş e"


diên nazik nagehin çi mirada

glosses: Guhartoyeke dilên nazik nagihin çi mirada.


dendrochronology

glosses:
dendrokronolojî, dargavjimarî,
zanista diyarkirina temenê daran


dendrokronolojî

glosses:
dargavjimarî,
zanista diyarkirina temenê daran

etymology_text: Ji dendro- + kronolojî.


dendrokronolojîst

glosses:
şarezayê/a dendrokronolojiyê,
alimê temenê daran

forms: dendrokronolog

etymology_text: Ji dendrokronolojî + -îst.


dendrokronolog

forms: dendrokronolojîst

etymology_text: Ji dendro- + kronolog.


Bêxebar

glosses: gundekî valakirî/wêrankirî ye li navçeya Batûfê ya ser bi bajarê Zaxoyê ve

text: Nivîskar û parêzer Husein Muhammed li Bêxebarê hatiye dinyayê.

forms: بێغهبار

etymology_text: Ji erebî [Peyv?]bêt (mal) + Ẍebar, bidin ber Bêduh, Bêşebab...

ipa: /beːɣɛˈbɑːɾ/


Batûf

forms:
Batîf
Batîfa
Batûfa


planetolojî

glosses: planetnasî, gerestêrnasî, zanista li ser planetan

etymology_text: Ji planet + -olojî.


planetnasî

glosses: planetolojî, gerestêrnasî, zanista li ser planetan

etymology_text: Ji planet + -nasî.


gerestêrnasî

glosses: planetolojî, planetnasî, zanista li ser planetan

etymology_text: Ji gerestêr + -nasî.


kirmê biharê

glosses: Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.

ipa: /kɪɾˈmeː bɪhɑːˈɾeː/

hyphenation: kir·mê bi·ha·rê


sersuxrevan

glosses:
serokê qulixdaran, mezinê xizmetkaran, berpirsê xidmetkaran,
 kesê/a ku li ser serê xizmetkaran, kesê/a ku berpirse ji xidmetkarên cihekî mîna qesrekê

forms:
سەرسوخرەڤان
sersûxrevan

etymology_text: Ji ser + suxrevan.


potpourri

forms: pot pourri

etymology_text: Ji fransî pot-pourri (“cureyekî xwarinê”), wergerandina yekser ji spanî olla podrida.


potpûrî

etymology_text: Ji fransî pot-pourri.

ipa: /poːtpuːˈɾiː/

hyphenation: pot·pû·rî


signifier

audio: LL-Q150 (fra)-Lepticed7-signifier.wav


nîşanbar

text: Saussure modeleke dyadic pêşkeş dixe. Di terîfa wî de nîşanek ji nîşandêr (signifier) û ji nîşanbar (signified) pêk tê.

ref: Mehmet Yonat, SEMİYOTÎK Çİ YE? https://web.archive.org/https://www.academia.edu/43330657/SEM%C4%B0YOT%C3%8EK_%C3%87%C4%B0_YE arşîv, academia.edu, 2016

etymology_text: Ji nîşan + -bar


title: dibêjin lê napêjin

redirect: dibêjît lê napêjît


destê Xwedê da ye

glosses: derbirîneke ku dibêje Xwedê serwer e; hindek cara ev gotin yê li dwîv fatalîzm dihête gotin

etymology_text: Ji destê + Xwedê + da + ye


hełe

glosses: Bi alfabeya latînî nivîsina ههڵه (helle).


hełe

forms: hele


هه‌ڵه

etymology_text: Hevreha peyva xelet, herdu ji erebî غلط (ẍelet). Bo ketina T ji dawiya peyvê, bidin ber "got > go" yan "dît > dî".


fîçer

ipa: /fiːˈt͡ʃɛɾ/

hyphenation: fî·çer


lasilkî

glosses: lereya ser bala, amûrê ku peywendiyan bi yek dikin wekû tîmek

forms:
لاسلکی
lasirkî

etymology_text: Ji erebî لاسلکي


encoding

glosses: kodkarî, kodkirin, kodnivîsîn, şîfrekirin


Ehlam

text: Eymenê 14 salî, piştî ku salekê peywendiya wî ya evînê li gel Ehlama 17 salî çêdibe, biryar dane ku bizewicin. Eymen ji Ehlamê sê salan biçûktir e, piştî ku dilê wî dikeve wê û salek bi hev re diaxivin, çend roj berê Eymenî Ehlam revandiye mala xalê xwe.

ref: Rudaw.net/kurmanci 4/2019

forms:
ئهحلام
Ahlam

etymology_text: Ji erebî أحلام (Eḧlam, “navekî jinan bi maneya xewn, xeyal”), forma pirhejmar ji حلام (ḧulm, ḧulum, “xewn”), hevreha aramî חלמא (ḧelma: xewn) û îbrî חלום (xalom: xewn).

ipa: /ɛħˈlɑːm/


Qêsim

glosses:
Qasimî,
forma çemandî anku tewandî ji navê "Qasim"

text: EFRÎN - Koçberên gundê Qêsim vedigerin warê xwe

forms: Qasimî


title: خشگ شویی

redirect: خشک‌شویی


title: شیشهبری

redirect: شیشه‌بری


esel

text:
Spî û wek şîr şêrîn, wek esel
Nê ji wê şîr û esel bûne mesel

ref: Mela Hesenê Bateyî: Mewlûda Kurmancî

forms:
عهسهل
'esel

etymology_text: Ji erebî عسل ('esel).


Khartoum

audio: LL-Q1860 (eng)-Vealhurl-Khartoum.wav


selsele

etymology_text: : Etîmolojiya vê peyvê nehatiye nivîsîn. Eger tu bi rastî bizanî, kerem bike bişkoka "biguhêre" ya di ser van gotinan re bitikîne û etîmolojiya vê peyvê binivîse. Çavkaniyên ku te ew etîmolojî jê girtiye jî binivîse.


at-will employment

glosses: Awayekî din yê nivîsîna at will employment.


dûr here, silamet were

forms:
دویر هەڕە، سلامەت وەرە
dwîr herre, silamet werre


mens rea

glosses: fikra tawan, niyeta tawankirinê, mens rea

forms: actus reus


keep your hair on!

glosses: torre nebe, hêrs nebe, aciz nebe, rihet be!, Xwe aciz neke!, aram be, dilteng nabe


title: keep your hair on

redirect: keep your hair on!


worst-case scenario

glosses: weku kabûsek, senaryoya xerabtirîn rewşê

forms: worst case scenario

wav_url: https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q1860 (eng)-Flame, not lame-worst-case scenario.wav


küçük düşürücü

glosses: biçûkxister, hûrhesibaner, bêqîmetker, bêrûmetker

text: Bana olan sözleri küçük düşürücüydü.

etymology_text: Ji lêkera küçük düşürmek.


derbxane

glosses:
sike, sikke,
cihê ku pare / dirav lê tê çapkirin

forms: zerbxane

etymology_text: derb / zerb + xane


title: Xirvatkî

redirect: xirvatkî


title: Xirvat

redirect: xirvat


beca

etymology_text: Li Evista peyvê "bec" bi wateyên "par, beş, tîke, parçe, pirtî" hatiye bikaranîn. Ku peyvên "bêce, beca, bîçax" formên guhertî bûyî ji peyvê "bec" in. Bec => parek , beşek, tîkeyek. Beca => bec (nav) + -a (paşgira hokersaz)^([çavkanî hewce ye])


GDP

glosses: Kurtkirina Gross Domestic Product (“Hatiniya Neteweyî ya Nesafî”).

text: GDP (Gross Domestic Product) is one of the important indicator for economy.


Tihlo

ipa: /tɪhˈloː/

hyphenation: Tih·lo


pêtav

glosses: Cilekî bi dest çêkirî ye ku mêrên kurd li piyên xwe dikin.

text: Li Xorasan'ê mêr parçeyeke qumêş a hatiye neqişkirin li ser bewşî ling li dor gore û derpêyên xwe dipêçin. Jê re "pêtav" tê gotin.

ref: Folklora Kurdan, Cil û Xemila Neteweyî ya Kurdên li Navenda Anadole https://web.archive.org/https://issuu.com/ugurirendeli/docs/folklora_kurdan_4 arşîv, Şoreş Reşî, hj. 4, 2015, r. 8

text: Ji pêtava gerdana te perrikên hestên min rûçikîn. Ev şîla ku wê di qirrika min re biçe, aniha zûr bûye li neçariya ji çavên min diniqutin, dinihêre.

ref: Kamuran ÇAPAN, Perperok 2 https://web.archive.org/https://allpoetry.com/poem/14047389-Perperok-2-by-Dareb%C3%AE arşîv, allpoetry.com, 2019

text: Li kurdî peyvên " pêtav , pirtî " û li Farsî peyvên " petû , pete" mane û têne kar.

ref: Diyako kiyanî, Peyvên hevreh li kurdî û Evista https://web.archive.org/http://www.xeml.blogfa.com/post/8 arşîv, xeml.blogfa

ipa: /peːˈtɑːv/


gulag

glosses: kamp an zindanên karkirina mecbûrî li Sovyetistanê

forms: gûlag

etymology_text: Ji rusî гула́г (gulag).


herbe

audio: LL-Q150 (fra)-Guilhelma-herbe.wav

audio: LL-Q150 (fra)-Roll-Morton-herbe.wav

audio: LL-Q150 (fra)-X-Javier-herbe.wav

audio: LL-Q150 (fra)-Nattes à chat-herbe.wav

wav_url: https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q150 (fra)-Nattes à chat-herbe.wav

audio: LL-Q150 (fra)-Lepticed7-herbe.wav

audio: LL-Q150 (fra)-GrandCelinien-herbe.wav

audio: LL-Q150 (fra)-Penegal-herbe.wav

audio: LL-Q150 (fra)-DSwissK-herbe.wav

audio: LL-Q150 (fra)-Poslovitch-herbe.wav

audio: LL-Q150 (fra)-Yug-herbe.wav

audio: LL-Q150 (fra)-Opsylac-herbe.wav

audio: LL-Q150 (fra)-Ash Crow-herbe.wav

audio: LL-Q150 (fra)-WikiLucas00-herbe.wav

audio: LL-Q150 (fra)-Madehub-herbe.wav

audio: LL-Q150 (fra)-T. Le Berre-herbe.wav

wav_url: https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q150 (fra)-T. Le Berre-herbe.wav


erva

wav_url: https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q5146 (por)-Nelson Ricardo 2500-erva.wav


bloem

wav_url: https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q7411 (nld)-Robin van der Vliet-bloem.wav


blomst

audio: LL-Q9043 (nor)-Telaneo-blomst.wav


health and wealth

glosses: (the concerns of churches that preach the 'prosperity gospel'): sehet û pare


pass the hat round

glosses: Komkirina alîkariyê, berhevkirina bexşên madî ji însanan .

forms:
pass the hat
pass the hat around


Eyûb

glosses: pêxemberek bû (li gor cihûtî, mesîhîtî û îslamê)

forms: Eyyûb

etymology_text: Bi riya erebî أيوب ji îbranî איוב (Iyob, Iyov).

আইয়ুব

roman: aiẏub

約伯

roman: joek³ baak³

約伯

roman: Yok-pak

約伯

roman: Yuēbó

約伯

roman: Iók-báik

約伯

roman: Iok-pek

أَيُّوب

roman: ʾayyūb

Հոբ

roman: Hob

ایوب

roman: ayyub

იობ

roman: iob

אִיּוֹב

roman: 'Iyóv

Ио́в

roman: Ióv

Ἰώβ

roman: Iṓb

Ἰὼβ

roman: Iṑb

ipa: /ɛˈjuːb/


Elqoş

text: Bajarokê Elqoşê 50 kîlometre dikeve bakurê bajarê Mûsilê û niştecihên wî %100 Krîstiyan in.

ref: Rudaw.net/kurmanci 5/2019

forms: Elqûş


compressed air

glosses: Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.


coveralls

wav_url: https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q1860 (eng)-Flame, not lame-coveralls.wav


xulamik

etymology_text: Ji xulam + -ik.

ipa: /xʊlɑːˈmɪk/

hyphenation: xu·la·mik


du ser li qazanekê nekelin

glosses: tête gotin fa pêşkêş ken ku Ereb û Kurd nikarin pêk vê bijîn

etymology_text: Ji du + ser + li + qazanekê + nekelin


handlebar moustache

glosses: simbêl wek, bo nimûne ya Mîr Victor Napoleon


Ebdulqehir

glosses: kurkekî gelek romantîk, yê kete di evînê de

etymology_text: Ebdulqehir Zaxoyî, sitranbêjeke navûdeng ku bara pitir stranên evînî dibêje


game over

wav_url: https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q1860 (eng)-Flame, not lame-game over.wav


peçavtin

glosses: kirin di nav tiştekî re, tiştek lê alandin, niximandin, tiştek pê dadan

glosses: ser tiştekê an kesekê girtin, parastin, veşartin

etymology_text: pêç + -an, ji zimanên îranî, hevreha pehlewî pêçîden, farisî پوشیدن (pûşîden)

ipa: /pɛt͡ʃɑːvˈtɪn/

hyphenation: pe·çav·tin


şivterk

text: Husên piçekî li dûrî wî, li binê dara tûyê bû, di destekî wî de, werîsê çêleka ku bi dû xwe ve dikişkişand, di destê din de jî şivterkek hebû, ku carinan li çêlekê dizivirî û li pişta çêlekê dadiweşand...

ref: Mîran Janbar, Qolyeya Cécileê, Weşanxaneya Lîs, 2012, çapa 1em, r. 35, ISBN 9786054497010

etymology_text: Ji peyvên "şiv" û "ter" pêk tê. Qertafa "-k" standiye.

ipa: /ʃɪvˈtɛɾk/


sîdad

ipa: /siːˈdɑːd/


merism

glosses: Ji bo îfadekirina temamiya tişteke du peyvên berevajî (eks - dijî hev) anîn ba hev.

glosses: Bo destnîşankirina tiştekî lîstekirina parçeyên wê.

etymology_text: Ji yewnaniya kevnare "μερισμός" (merismós).


ber dilê (yekî) de hatin

glosses: kesê ku nexweşiyek an jî derdeseriyek heye mirov wî/ê aram bike û xema wî/ê li ser sivik bike

forms: بەر دلێ یەکی دە هاتن


hêda

forms: هێدا


mum's the word

glosses: xwe mit bike, ji kesî re nebêje, bila di navbera me de bimîne

text: Otherwise it’s mum’s the word, but Steven Moffat and Mark Gatiss’s juggernaut Conan Doyle reboot isn’t the only crime drama returning this coming week.

ref: Ji malpera www.independent.co.uk

text: - "… and that mum is the word till I give you liberty to speak"

translation: - "… û xwe bêdeng bike heya ku ez destûra xeberdanê bidim te"

ref: 1879, Anna Katharine Green, The Leavenworth Case: A Lawyer's Story, G. P. Putnam's Sons, rûpela 256:

etymology_text: Ji bêdeng. Hatiye qeydkirin ji sala 1704an û pê ve.


gulam

glosses: Ji bo maneya xizmetkar, geda, noker Binêre xulam.


Kurmanci

forms: Kurmançça

etymology_text: Ji kurmancî kurmancî.


kurdîxwîn

text: Ma ji ber ku em çînî û japonî nizanim, qet nabe em bi rêya wergerandina ji îngilîzî li kurdî wêjeya wan bi xwendevanên kurdîxwîn bidin nasîn?

ref: Ji malpera Diyarname

forms: kurdîxwen

etymology_text: Ji kurdî + -xwîn.


kurdîxwen

glosses: Ji bo kesê/a ku bi kurdî dixwîne Binêre kurdîxwîn.


devêş

forms:
çavêş
dilêş
diranêş
guhêş
piştêş
serêşî
zikêş

etymology_text: ji dev + -êş.

ipa: /dɛˈveːʃ/


agirbiran

ipa: /ɑːɡɪɾbɪˈɾɑːn/

hyphenation: a·gir·bi·ran


GCSE

glosses: kurtkirina General Certificate of Secondary Education


di firnikê (yekî) de hatin

glosses: Guhartoyeke di firnikên pozê (yekî) de derketin.


word: şîrê çilitîyê di pozê (yekî) de derketin


word: kirin ku şîrê çilitîyê di pozê (yekî) re were

forms: di bêvila (yekî) re anîn


word: şîrê çilitîyê di pozê (yekî) de derxistin


word: şîrê çilîtiya diya (yekî) di pozê (yekî) de derketin

glosses: Guhartoyeke şîrê çilitîyê di pozê (yekî) de derketin.


word: kirin ku şîrê çilîtiyê di pozê (yekî) de derê

glosses: Guhartoyeke şîrê çilitîyê di pozê (yekî) de derxistin.


oldies but goldies

glosses: kevin in lê zêrîn in, gotineke îngilîzî ye ku tê maneya hin tiştên kevin yên klasîk herdem baş in

forms: old but gold

etymology_text: Ji oldies + but + goldies.


old but gold

forms: oldies but goldies

etymology_text: Ji old + but + gold.


overtaking

text: Overtaking vehicles.


putty knife

glosses:
şefre,
 şefreka tûj e bikêrî rakirina tiştan tê ku bi dîwar an bi dereke din ve heye, herwisa bikêrî belavkirinê jî tê bo mînak cebilê


tiroir

etymology_text: Ji tirer (“kişandin”) + -oir.

audio: LL-Q150 (fra)-DSwissK-tiroir.wav

audio: LL-Q150 (fra)-Tamahashi-tiroir.wav

wav_url: https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q150 (fra)-Anonymât (Kvardek du)-tiroir.wav

audio: LL-Q150 (fra)-Poslovitch-tiroir.wav


anî ji derîyan da xêra mirîyan

glosses: Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.

forms: anî ji deriyan, da xêra miriyan


parsek e bi şûr û qertek e

forms: parsek e, bişûr û qetek e


gulûr

etymology_text: : Etîmolojiya vê peyvê nehatiye nivîsîn. Eger tu bi rastî bizanî, kerem bike bişkoka "biguhêre" ya di ser van gotinan re bitikîne û etîmolojiya vê peyvê binivîse. Çavkaniyên ku te ew etîmolojî jê girtiye jî binivîse.

ipa: /ɡʊˈluːɾ/

hyphenation: gu·lûr


zebeşok

etymology_text: Ji zebeş + -ok.

ipa: /zɛbɛˈʃoːk/

hyphenation: ze·be·şok


word: destê xwe diavêje zêr di dest de dibe xwelî

forms: zêr di dêst de bûn xwelî


ayaqyalın

etymology_text: Ji ayaq (“pê”) + yalın (“xwas, rût”).


yalınayaq

etymology_text: Ji yalın (“xwas, rût”) + ayaq (“pê”)


The Fall

glosses: keftin, destewajeyeka tradîsyonel e amajê bi êkem guneha Adem û Hewayê dike ya ku hukim danaye ser siriştî û mirovan


pusîn

forms:
dipusim (present)
dipusî (present)
dipuse (present)
dipusin (present)
bipuse (imperative singular)
bipusin (imperative plural)
pusîm (past)
pusî (past)
pusî (past)

ipa: /pʊˈsiːn/

hyphenation: pu·sîn


'elaqe

ipa: /ʕɛlɑːˈqɛ/

audio: LL-Q36163_(kmr)-Key Mîrza-'elaqe.wav

hyphenation: 'e·la·qe


title: axa rabûn hingurman (pevçûn), feqîr û xizan çûn li ber lingan

redirect: axa rabûn hingurman, feqîr û xizan çûn li ber lingan


koser

forms: kosere

etymology_text: Ji erebî كوسره

ipa: /koːˈsɛɾ/

hyphenation: ko·ser


çavên te di ron

glosses: bo nimûne, tu wisa dibejî eger yekî dizivirre mal piştî çend sal li derveyî welatî

etymology_text: Ji çavên + te + di + ron


congratulations

pos: intj

pos_title: Baneşan

glosses: çavronayî, pîrozî, bimbarekî, cejna we pîroz be, ser xêrê be!, pîroz be, bi xêr û xweşî be


Kesnezan

glosses: navçeyek e li parêzgeha Hewlêrê li Başûrê Kurdistanê

text: Rêveberê Asayişa Hewlêrê ragihand, hêzên Asayişa Hewlêrê li nahiyeya Kesnezan a ser bi qezaya Deşta Hewlêrê ve çend tometbar desteser kirin.

forms: kesnezan


dewletxwaz

glosses: kesên ku alîgirê dewletbûnê ne, kesên ku serxwebûnê dixwazin

etymology_text: Ji dewlet + -xwaz.


zincîreêrîş

glosses: zincîreya êrîşan, çend êrîşên ku li pey hev tên

etymology_text: Ji zincîre- + êrîş.


zincîreserdan

glosses: zincîreya serdanan, çend serdanên ku li pey hev tên

etymology_text: Ji zincîre- + serdan.


zincîreçiya

glosses: zincîreya çiyaan, çend çiyayên ku li pey hev tên

etymology_text: Ji zincîre- + çiya.


zincîrekonser

glosses: zincîreya konseran, çend konserên ku li pey hev tên

etymology_text: Ji zincîre- + konser.


zincîreteqîn

glosses: zincîreya teqînan, çend teqînên ku li pey hev tên

etymology_text: Ji zincîre- + teqîn.


zincîreqeza

glosses: zincîreya qezaan, çend qezayên ku li pey hev tên

etymology_text: Ji zincîre- + qeza.


zincîreçalakî

glosses: zincîreya çalakiyan, çend çalakiyên ku li pey hev tên

etymology_text: Ji zincîre- + çalakî.

ipa: /zɪnd͡ʒiːɾɛt͡ʃɑːlɑːˈkiː/

hyphenation: zin·cî·re·ça·la·kî


zincîrepirtûk

glosses: zincîreya pirtûkan, çend pirtûkên ku li pey hev tên weşandin

etymology_text: Ji zincîre- + pirtûk.


zincîrecejn

glosses: zincîreya cejnan, çend cejnên ku li pey hev tên

etymology_text: Ji zincîre- + cejn.


zincîrecinayet

glosses: zincîreya cinayetan, çend cinayetên ku li pey hev tên

etymology_text: Ji zincîre- + cinayet.


zincîreplan

glosses: zincîreya planan, çend planên ku li pey hev tên

etymology_text: Ji zincîre- + plan.


zincîrekitêb

glosses: zincîreya kitêban, çend kitêbên ku li pey hev tên

etymology_text: Ji zincîre- + kitêb.


zincîrebername

glosses: zincîreya bernameyan, çend bernameyên ku li pey hev tên

etymology_text: Ji zincîre- + bername.


zincîrekaresat

glosses: zincîreya karesatan, çend karesatên ku li pey hev tên

etymology_text: Ji zincîre- + karesat.


zincîreprogram

glosses: zincîreya programan, çend programên ku li pey hev tên

etymology_text: Ji zincîre- + program.


round bracket

etymology_text: Ji round (gilover) + bracket (kevanok, qews)


keyn

text: HDP: Dê piştevaniyê li berbijarê CHPê keyn (= HDP: Em dê piştgiriyê li berbijarê CHPê bikin)

ref: waarmedia.com/latini 6/2019

forms: ken

etymology_text: -ke- (rehê dema ji lêkera "kirin" - heman reh bi kurmanciya nivîskî -k- ye + -yn / -în (paşgirakesê yekem yê pirhejmar anku "em")

notes: Bi taybetî kurmanciya rojhilatî / behdînî


şivêdî

text: Zincîreyeka peqînan şivêdî li navenda bajarê Kerkûkêrûdan û bi wê egerê bîst û neh kes hatin kuştin û birîndar kirin.

ref: Waarmedia.com/latini 5/2019

forms:
şivê dî
şevê dî

etymology_text: şiv- (şev) + dî (ji "din, dîtir" yan "duhî, duh)


zincîrenivîs

glosses: rêzenivîs, zincîreya nivîsan, çend nivîsên ku li pey hev tên

etymology_text: Ji zincîre- + nivîs.


zincîrenivîsar

glosses: rêzenivîsar, zincîreya nivîsaran, çend nivîsarên ku li pey hev tên

etymology_text: Ji zincîre- + nivîsar.


pirvaryant

glosses: tiştên ku ji yekî zêdetir varyantên wan hene

text: Ev zimanzanan bi xebata vê ferhengê ku di beşa xwe de xebata yekem e, bi taybetî 9.000 peyvên pirguherto (pirvaryant) ku li gor herêman ji alîyê nivîskî û devkî ve guhertoyên wan ên cuda tespît kirine û di navbêra xwe de gengeşî kirine û biryar dane ji bo rastnivîsîna kurmancîyê kîjan guherto wekî standard bê pejirandin û di ferhengê de encamên ku bi hev re gihîştinê û pêşnîyazên xwe derxistine holê.

ref: Weşanxaneya RÛPELê bi du berhemên girîng dest bi weşanê kir ! https://web.archive.org/http://www.mediakurd.com/details.aspx?an=2672 arşîv, Mediakurd.com, 1/2013

forms: pirrvaryant

etymology_text: Ji pir + varyant.


nemirovane

glosses: neînsanane, tiştûmiştên ku bi hovane, bi xirabî têne kirin, bi awayeke nemirovî

etymology_text: Ji nemirov + -ane.

ipa: /nɛmɪɾoːvɑːˈnɛ/


neînsanane

glosses: nemirovane, tiştûmiştên ku bi hovane, bi xirabî têne kirin, bi awayeke nemirovî, neînsanî

etymology_text: Ji neînsan + -ane.


lugar

audio: LL-Q1321 (spa)-Eavqwiki-lugar.wav


dêrin

glosses: Bi maneya kevnar, qedîm ji bo nivîsîna rast Binêre dêrîn.


hevbir

glosses: Çeprast, xêzikên ku hevdu di nîvî de dibirin, hevstûnî

etymology_text: * hev +bir

ipa: /hɛvˈbɪɾ/

hyphenation: hev·bir


rêbazkirin

etymology_text: Ji rêbaz + kirin.

ipa: /reːbɑːzkɪˈɾɪn/


birêbazkirin

glosses: diyarkirina rêbazên tiştekî, tiştekî kirin birêbaz

etymology_text: Ji birêbaz + kirin.

ipa: /bɪɾeːbɑːzkɪˈɾɪn/

hyphenation: bi·rê·baz·ki·rin