hejandin

glosses: li hewa livandin, recifandin, lerizandin, ajotina landikê

text: Jinikê hew dengê xwe kir, rabû ser xwe, lawikê xwe xiste dergûşê û ew hejand.

ref: Firat Cewerî, Girtî, Weşanên Nûdem, 1986

text: Ew bi rastî gelekî bêhnteng bûbû. Wî porê xwe yê zêrînî li ber bê dihejand.

ref: Mîrzayê Biçûk, Antoine de Saint-Exupéry, werger: Fawaz Husên, Weşanên Nûdem

text: Şah bi qesda kuştina min rim hejandin bêsebeb

forms:
dihejînim (present)
dihejînî (present)
dihejîne (present)
dihejînin (present)
bihejîne (imperative singular)
bihejînin (imperative plural)
hejand (past)
hejand (past)
hejand (past)
hejand (past)
–hejîn– (root present)
–hejand– (root past)
ez dihejînim (indicative present positive)
ez nahejînim (indicative present negative)
min hejand (indicative past positive)
min nehejand (indicative past negative)
tu dihejînî (indicative present positive)
tu nahejînî (indicative present negative)
te hejand (indicative past positive)
te nehejand (indicative past negative)
ew dihejîne (indicative present positive)
ew nahejîne (indicative present negative)
wê/wî hejand (indicative past positive)
wê/wî nehejand (indicative past negative)
em dihejînin (indicative present positive)
em nahejînin (indicative present negative)
me hejand (indicative past positive)
me nehejand (indicative past negative)
hûn dihejînin (indicative present positive)
hûn nahejînin (indicative present negative)
we hejand (indicative past positive)
we nehejand (indicative past negative)
ew dihejînin (indicative present positive)
ew nahejînin (indicative present negative)
wan hejand (indicative past positive)
wan nehejand (indicative past negative)
min dihejand (imperfect positive)
min nedihejand (imperfect negative)
min hejandibû (positive)
min nehejandibû (negative)
te dihejand (imperfect positive)
te nedihejand (imperfect negative)
te hejandibû (positive)
te nehejandibû (negative)
wê/wî dihejand (imperfect positive)
wê/wî nedihejand (imperfect negative)
wê/wî hejandibû (positive)
wê/wî nehejandibû (negative)
me dihejand (imperfect positive)
me nedihejand (imperfect negative)
me hejandibû (positive)
me nehejandibû (negative)
we dihejand (imperfect positive)
we nedihejand (imperfect negative)
we hejandibû (positive)
we nehejandibû (negative)
wan dihejand (imperfect positive)
wan nedihejand (imperfect negative)
wan hejandibû (positive)
wan nehejandibû (negative)
ez ê bihejînim (future positive)
ez ê nehejînim (future negative)
minê hejandibe (future perfect positive)
minê nehejandibe (future perfect negative)
tu yê bihejînî (future positive)
tu yê nehejînî (future negative)
teyê hejandibe (future perfect positive)
teyê nehejandibe (future perfect negative)
ew ê bihejîne (future positive)
ew ê nehejîne (future negative)
wê/wîyê hejandibe (future perfect positive)
wê/wîyê nehejandibe (future perfect negative)
em ê bihejînin (future positive)
em ê nehejînin (future negative)
meyê hejandibe (future perfect positive)
meyê nehejandibe (future perfect negative)
hûn ê bihejînin (future positive)
hûn ê nehejînin (future negative)
weyê hejandibe (future perfect positive)
weyê nehejandibe (future perfect negative)
ew ê bihejînin (future positive)
ew ê nehejînin (future negative)
wanê hejandibe (future perfect positive)
wanê nehejandibe (future perfect negative)
min hejandiye (perfect positive)
min nehejandiye (perfect negative)
min hejandibûye (nonconfirmative pluperfect positive)
min nehejandibûye (nonconfirmative pluperfect negative)
te hejandiye (perfect positive)
te nehejandiye (perfect negative)
te hejandibûye (nonconfirmative pluperfect positive)
te nehejandibûye (nonconfirmative pluperfect negative)
wê/wî hejandiye (perfect positive)
wê/wî nehejandiye (perfect negative)
wê/wî hejandibûye (nonconfirmative pluperfect positive)
wê/wî nehejandibûye (nonconfirmative pluperfect negative)
me hejandiye (perfect positive)
me nehejandiye (perfect negative)
me hejandibûye (nonconfirmative pluperfect positive)
me nehejandibûye (nonconfirmative pluperfect negative)
we hejandiye (perfect positive)
we nehejandiye (perfect negative)
we hejandibûye (nonconfirmative pluperfect positive)
we nehejandibûye (nonconfirmative pluperfect negative)
wan hejandiye (perfect positive)
wan nehejandiye (perfect negative)
wan hejandibûye (nonconfirmative pluperfect positive)
wan nehejandibûye (nonconfirmative pluperfect negative)
(bila) ez bihejînim (present subjunctive positive)
(bila) ez nehejînim (present subjunctive negative)
(bila) min hejandibe (preterite subjunctive positive)
(bila) min nehejandibe (preterite subjunctive negative)
(bila) tu bihejînî (present subjunctive positive)
(bila) tu nehejînî (present subjunctive negative)
(bila) te hejandibe (preterite subjunctive positive)
(bila) te nehejandibe (preterite subjunctive negative)
(bila) ew bihejîne (present subjunctive positive)
(bila) ew nehejîne (present subjunctive negative)
(bila) wê/wî hejandibe (preterite subjunctive positive)
(bila) wê/wî nehejandibe (preterite subjunctive negative)
(bila) em bihejînin (present subjunctive positive)
(bila) em nehejînin (present subjunctive negative)
(bila) me hejandibe (preterite subjunctive positive)
(bila) me nehejandibe (preterite subjunctive negative)
(bila) hûn bihejînin (present subjunctive positive)
(bila) hûn nehejînin (present subjunctive negative)
(bila) we hejandibe (preterite subjunctive positive)
(bila) we nehejandibe (preterite subjunctive negative)
(bila) ew bihejînin (present subjunctive positive)
(bila) ew nehejînin (present subjunctive negative)
(bila) wan hejandibe (preterite subjunctive positive)
(bila) wan nehejandibe (preterite subjunctive negative)
(bila) min bihejanda (imperfect subjunctive positive)
(bila) min nehejanda (imperfect subjunctive negative)
(bila) min hejandibûya (pluperfect subjunctive positive)
(bila) min nehejandibûya (pluperfect subjunctive negative)
(bila) te bihejanda (imperfect subjunctive positive)
(bila) te nehejanda (imperfect subjunctive negative)
(bila) te hejandibûya (pluperfect subjunctive positive)
(bila) te nehejandibûya (pluperfect subjunctive negative)
(bila) wê/wî bihejanda (imperfect subjunctive positive)
(bila) wê/wî nehejanda (imperfect subjunctive negative)
(bila) wê/wî hejandibûya (pluperfect subjunctive positive)
(bila) wê/wî nehejandibûya (pluperfect subjunctive negative)
(bila) me bihejanda (imperfect subjunctive positive)
(bila) me nehejanda (imperfect subjunctive negative)
(bila) me hejandibûya (pluperfect subjunctive positive)
(bila) me nehejandibûya (pluperfect subjunctive negative)
(bila) we bihejanda (imperfect subjunctive positive)
(bila) we nehejanda (imperfect subjunctive negative)
(bila) we hejandibûya (pluperfect subjunctive positive)
(bila) we nehejandibûya (pluperfect subjunctive negative)
(bila) wan bihejanda (imperfect subjunctive positive)
(bila) wan nehejanda (imperfect subjunctive negative)
(bila) wan hejandibûya (pluperfect subjunctive positive)
(bila) wan nehejandibûya (pluperfect subjunctive negative)
minê bihejanda (present conditional positive)
minê nehejanda (present conditional negative)
minê hejandibûya (preterite conditional positive)
minê nehejandibûya (preterite conditional negative)
teyê bihejanda (present conditional positive)
teyê nehejanda (present conditional negative)
teyê hejandibûya (preterite conditional positive)
teyê nehejandibûya (preterite conditional negative)
wê/wîyê bihejanda (present conditional positive)
wê/wîyê nehejanda (present conditional negative)
wê/wîyê hejandibûya (preterite conditional positive)
wê/wîyê nehejandibûya (preterite conditional negative)
meyê bihejanda (present conditional positive)
meyê nehejanda (present conditional negative)
meyê hejandibûya (preterite conditional positive)
meyê nehejandibûya (preterite conditional negative)
weyê bihejanda (present conditional positive)
weyê nehejanda (present conditional negative)
weyê hejandibûya (preterite conditional positive)
weyê nehejandibûya (preterite conditional negative)
wanê bihejanda (present conditional positive)
wanê nehejanda (present conditional negative)
wanê hejandibûya (preterite conditional positive)
wanê nehejandibûya (preterite conditional negative)
(tu) bihejîne (imperative present positive)
(tu) nehejîne (imperative present negative)
(hûn) bihejînin (imperative present positive)
(hûn) nehejînin (imperative present negative)
ههژاندن
hijandin
firandin
livandin

etymology_text: Ji erebî هَزَّ (hazza, “hejandin”) ji rehê ه ز ز (h z z) + paşgira kurdî -andin. Bo zêdetir binêre: hejîn.

ipa: /hɛʒɑːnˈdɪn/

audio: LL-Q36163 (kmr)-Ebulfîda-hejandin.wav

hyphenation: he·jan·din


hejandin

pos: noun

pos_title: Navdêr

glosses: Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.

ipa: /hɛʒɑːnˈdɪn/


hej

text: Rebbê alemê hejên dara we yên bi xwîna Kurdan hatinî avdan hişk bike

forms: hij

etymology_text: : Etîmolojiya vê peyvê nehatiye nivîsîn. Eger tu bi rastî bizanî, kerem bike bişkoka "biguhêre" ya di ser van gotinan re bitikîne û etîmolojiya vê peyvê binivîse. Çavkaniyên ku te ew etîmolojî jê girtiye jî binivîse.


hejîn

pos: verb

pos_title: Lêker

text: Şaxên hîro yên ku di tozê de mabûn, hejiyan. Ew pinpinîka şîn jî hejiya lê ji cihê xwe tevneliviya.

ref: Dara Hinarê, Yaşar Kemal, Weşanên Nûdem

text: Dest û çongên wê wilo dihejiyan, ku mirov digot a wextî ew were xwarê.

forms:
dihejim (present)
dihejî (present)
diheje (present)
dihejin (present)
biheje (imperative singular)
bihejin (imperative plural)
hejîm (past)
hejî (past)
hejî (past)
–hej– (root present)
–hejî– / –hejiya– (root past)
ez dihejim (indicative present positive)
ez nahejim (indicative present negative)
ez hejîm / hejiyam (indicative past positive)
ez nehejîm / nehejiyam (indicative past negative)
tu dihejî (indicative present positive)
tu nahejî (indicative present negative)
tu hejî / hejiyayî (indicative past positive)
tu nehejî / nehejiyayî (indicative past negative)
ew diheje (indicative present positive)
ew naheje (indicative present negative)
ew hejî / hejiya (indicative past positive)
ew nehejî / nehejiya (indicative past negative)
em dihejin (indicative present positive)
em nahejin (indicative present negative)
em hejîn / hejiyan (indicative past positive)
em nehejîn / nehejiyan (indicative past negative)
hûn dihejin (indicative present positive)
hûn nahejin (indicative present negative)
hûn hejîn / hejiyan (indicative past positive)
hûn nehejîn / nehejiyan (indicative past negative)
ew dihejin (indicative present positive)
ew nahejin (indicative present negative)
ew hejîn / hejiyan (indicative past positive)
ew nehejîn / nehejiyan (indicative past negative)
ez dihejiyam (imperfect positive)
ez nedihejiyam (imperfect negative)
ez hejîbûm / hejiyabûm (positive)
ez nehejîbûm / nehejiyabûm (negative)
tu dihejiyayî (imperfect positive)
tu nedihejiyayî (imperfect negative)
tu hejîbûyî / hejiyabûyî (positive)
tu nehejîbûyî / nehejiyabûyî (negative)
ew dihejiya (imperfect positive)
ew nedihejiya (imperfect negative)
ew hejîbû / hejiyabû (positive)
ew nehejîbû / nehejiyabû (negative)
em dihejiyan (imperfect positive)
em nedihejiyan (imperfect negative)
em hejîbûn / hejiyabûn (positive)
em nehejîbûn / nehejiyabûn (negative)
hûn dihejiyan (imperfect positive)
hûn nedihejiyan (imperfect negative)
hûn hejîbûn / hejiyabûn (positive)
hûn nehejîbûn / nehejiyabûn (negative)
ew dihejiyan (imperfect positive)
ew nedihejiyan (imperfect negative)
ew hejîbûn / hejiyabûn (positive)
ew nehejîbûn / nehejiyabûn (negative)
ez ê bihejim (future positive)
ez ê nehejim (future negative)
ez ê hejîbim / hejiyabim (future perfect positive)
ez ê nehejîbim / nehejiyabim (future perfect negative)
tu yê bihejî (future positive)
tu yê nehejî (future negative)
tu yê hejîbî / hejiyabî (future perfect positive)
tu yê nehejîbî / nehejiyabî (future perfect negative)
ew ê biheje (future positive)
ew ê neheje (future negative)
ew ê hejîbe / hejiyabe (future perfect positive)
ew ê nehejîbe / nehejiyabe (future perfect negative)
em ê bihejin (future positive)
em ê nehejin (future negative)
em ê hejîbin / hejiyabin (future perfect positive)
em ê nehejîbin / nehejiyabin (future perfect negative)
hûn ê bihejin (future positive)
hûn ê nehejin (future negative)
hûn ê hejîbin / hejiyabin (future perfect positive)
hûn ê nehejîbin / nehejiyabin (future perfect negative)
ew ê bihejin (future positive)
ew ê nehejin (future negative)
ew ê hejîbin / hejiyabin (future perfect positive)
ew ê nehejîbin / nehejiyabin (future perfect negative)
ez hejîme / hejiyame (perfect positive)
ez nehejîme / nehejiyame (perfect negative)
ez hejîbûme / hejiyabûme (nonconfirmative pluperfect positive)
ez nehejîbûme / nehejiyabûme (nonconfirmative pluperfect negative)
tu hejiyî / hejiyayî (perfect positive)
tu nehejiyî / nehejiyayî (perfect negative)
tu hejîbûyiye / hejiyabûyiye (nonconfirmative pluperfect positive)
tu nehejîbûyiye / nehejiyabûyiye (nonconfirmative pluperfect negative)
ew hejiye / hejiyaye (perfect positive)
ew nehejiye / nehejiyaye (perfect negative)
ew hejîbûye / hejiyabûye (nonconfirmative pluperfect positive)
ew nehejîbûye / nehejiyabûye (nonconfirmative pluperfect negative)
em hejîne / hejiyane (perfect positive)
em nehejîne / nehejiyane (perfect negative)
em hejîbûne / hejiyabûne (nonconfirmative pluperfect positive)
em nehejîbûne / nehejiyabûne (nonconfirmative pluperfect negative)
hûn hejîne / hejiyane (perfect positive)
hûn nehejîne / nehejiyane (perfect negative)
hûn hejîbûne / hejiyabûne (nonconfirmative pluperfect positive)
hûn nehejîbûne / nehejiyabûne (nonconfirmative pluperfect negative)
ew hejîne / hejiyane (perfect positive)
ew nehejîne / nehejiyane (perfect negative)
ew hejîbûne / hejiyabûne (nonconfirmative pluperfect positive)
ew nehejîbûne / nehejiyabûne (nonconfirmative pluperfect negative)
(bila) ez bihejim (present subjunctive positive)
(bila) ez nehejim (present subjunctive negative)
(bila) ez hejîbim / hejiyabim (preterite subjunctive positive)
(bila) ez nehejîbim / nehejiyabim (preterite subjunctive negative)
(bila) tu bihejî (present subjunctive positive)
(bila) tu nehejî (present subjunctive negative)
(bila) tu hejîbî / hejiyabî (preterite subjunctive positive)
(bila) tu nehejîbî / nehejiyabî (preterite subjunctive negative)
(bila) ew biheje (present subjunctive positive)
(bila) ew neheje (present subjunctive negative)
(bila) ew hejîbe / hejiyabe (preterite subjunctive positive)
(bila) ew nehejîbe / nehejiyabe (preterite subjunctive negative)
(bila) em bihejin (present subjunctive positive)
(bila) em nehejin (present subjunctive negative)
(bila) em hejîbin / hejiyabin (preterite subjunctive positive)
(bila) em nehejîbin / nehejiyabin (preterite subjunctive negative)
(bila) hûn bihejin (present subjunctive positive)
(bila) hûn nehejin (present subjunctive negative)
(bila) hûn hejîbin / hejiyabin (preterite subjunctive positive)
(bila) hûn nehejîbin / nehejiyabin (preterite subjunctive negative)
(bila) ew bihejin (present subjunctive positive)
(bila) ew nehejin (present subjunctive negative)
(bila) ew hejîbin / hejiyabin (preterite subjunctive positive)
(bila) ew nehejîbin / nehejiyabin (preterite subjunctive negative)
(bila) ez bihejiyama (imperfect subjunctive positive)
(bila) ez nehejiyama (imperfect subjunctive negative)
(bila) ez hejîbûma / hejiyabûma (pluperfect subjunctive positive)
(bila) ez nehejîbûma / nehejiyabûma (pluperfect subjunctive negative)
(bila) tu bihejiyayî (imperfect subjunctive positive)
(bila) tu nehejiyayî (imperfect subjunctive negative)
(bila) tu hejîbûyayî / hejiyabûyayî (pluperfect subjunctive positive)
(bila) tu nehejîbûyayî / nehejiyabûyayî (pluperfect subjunctive negative)
(bila) ew bihejiyaya (imperfect subjunctive positive)
(bila) ew nehejiyaya (imperfect subjunctive negative)
(bila) ew hejîbûya / hejiyabûya (pluperfect subjunctive positive)
(bila) ew nehejîbûya / nehejiyabûya (pluperfect subjunctive negative)
(bila) em bihejiyana (imperfect subjunctive positive)
(bila) em nehejiyana (imperfect subjunctive negative)
(bila) em hejîbûna / hejiyabûna (pluperfect subjunctive positive)
(bila) em nehejîbûna / nehejiyabûna (pluperfect subjunctive negative)
(bila) hûn bihejiyana (imperfect subjunctive positive)
(bila) hûn nehejiyana (imperfect subjunctive negative)
(bila) hûn hejîbûna / hejiyabûna (pluperfect subjunctive positive)
(bila) hûn nehejîbûna / nehejiyabûna (pluperfect subjunctive negative)
(bila) ew bihejiyana (imperfect subjunctive positive)
(bila) ew nehejiyana (imperfect subjunctive negative)
(bila) ew hejîbûna / hejiyabûna (pluperfect subjunctive positive)
(bila) ew nehejîbûna / nehejiyabûna (pluperfect subjunctive negative)
ez ê bihejiyama (present conditional positive)
ez ê nehejiyama (present conditional negative)
ez ê hejîbûma / hejiyabûma (preterite conditional positive)
ez ê nehejîbûma / nehejiyabûma (preterite conditional negative)
tu yê bihejiyayî (present conditional positive)
tu yê nehejiyayî (present conditional negative)
tu yê hejîbûyayî / hejiyabûyayî (preterite conditional positive)
tu yê nehejîbûyayî / nehejiyabûyayî (preterite conditional negative)
ew ê bihejiyaya (present conditional positive)
ew ê nehejiyaya (present conditional negative)
ew ê hejîbûya / hejiyabûya (preterite conditional positive)
ew ê nehejîbûya / nehejiyabûya (preterite conditional negative)
em ê bihejiyana (present conditional positive)
em ê nehejiyana (present conditional negative)
em ê hejîbûna / hejiyabûna (preterite conditional positive)
em ê nehejîbûna / nehejiyabûna (preterite conditional negative)
hûn ê bihejiyana (present conditional positive)
hûn ê nehejiyana (present conditional negative)
hûn ê hejîbûna / hejiyabûna (preterite conditional positive)
hûn ê nehejîbûna / nehejiyabûna (preterite conditional negative)
ew ê bihejiyana (present conditional positive)
ew ê nehejiyana (present conditional negative)
ew ê hejîbûna / hejiyabûna (preterite conditional positive)
ew ê nehejîbûna / nehejiyabûna (preterite conditional negative)
(tu) biheje (imperative present positive)
(tu) neheje (imperative present negative)
(hûn) bihejin (imperative present positive)
(hûn) nehejin (imperative present negative)
ههژین
hejan
hejhan
hejhîn
hejihan
hejihîn
hejiyan
hijîn
hijhan
hijhîn
hijihan
hijihîn
hijiyan
firîn
livîn
meşîn

etymology_text:
Ji erebî هَزَّ (hazza, “hejandin”) ji rehê ه ز ز (h z z) + paşgira kurdî -în. Di peyvên biyanî ên ku dikevin kurdî de, /d/ dibin /z/ û /z/ dibin /j/; bide ber miraz, pêşniyaz, diroz, mêj. Herwiha, gelek caran teşeyên nekurdandî jî peyda dibin wek hezîn. Ji heman rehî herwiha soranî هەژان (hejan). Chyet jî peyvê dide ber erebî هَزَّ (hazza); ÇabolovTsabolov idia dike ku bi "pêşlêker"a "he-" ji jenîn e lê ev ihtimala vê pir kêm e.
^(Çavkanî:
* Chyet, Michael L. (2003): Kurdish-English Dictionary, Ferhenga Kurmancî-Inglîzî, Yale University Press.
* Tsabolov, R. L., Ferhenga etîmolojî ya zimanê kurdî ["Цаболов, Р. Л.: Эмцмолоƨцческцц̆ словарь курδскоƨо языка"], Moskova, 2001-2010)

摆动

roman: bǎidòng

摇摆

roman: yáobǎi

摆荡

roman: bǎidàng

摆

roman: bǎi

تأرجح

roman: ta'árjaHa

качаться

roman: kačát’sja

раскачиваться

roman: raskáčivat’sja

κουνιέμαι

roman: kouniémai

ipa: /hɛˈʒiːn/

hyphenation: he·jîn


hesp

glosses: dewarek e ku dişibe keran lê mezintir e û bi taybetî bo lêsiwarbûnê tê bikaranîn:

text: Hespê beza, hespê rewan, hespê şehmoz.

text: Li hespî / hêsp siwar bûn.

text: Ji hespî / hêsp peya bûn.

text: Hespên wan rêhevalên wan bûn, ji bo gera dûr baskên wan bûn, şoreta wan bûn, di şeran de ruhxelasên wan bûn, di şênahiyan de, di şahiyan de, di dawetan de navdengiya wan bû. Wexta bỉ çargaviyê diçûn, te digot wekî lingên wan li erdê nakevin.

ref: Eyüp Kiran, Dewrêşê Evdî Kulîlka Bilbizêk û Rim, Nûbihar, 2018, çapa 4em, r. 34, ISBN 978-9944-360-95-1

text: Rêwîtiya li ser hespê ko jî Mûsilê heta Cizîrê hatibû pê, ez ji hev xistibûm; pişta min, stûyê min bûbû mîna minareya mizgefta Nebî Nûh yê qehîm, min nikaribû ew bilivandina.

ref: Mehmed Uzun, Hawara Dîcleyê 1, Weşanên Nefel, 2003

text:
Dil maye li pencer û şibakan
Hespê xwe dida l' ciyê peyakan
Mîr bir ji Memê temamî şeş dest

ref: Ehmedê Xanî, Mem û Zîn, ~1692

text:
Dir û yaqût û mirarî
Misk û enber jê dibarî
Hespê şahê şehsiwarî,
Angeh ez pabûsî bûm.

ref: Siyahpûş, Dilberek Min Dî Bi Çavan https://web.archive.org/https://www.helbestakurdi.com/helbest/siyahpus--dilberek-min-di-bi-cavan.html arşîv, helbestakurdi.com

text: Û hespêd spehî û cins(xwedan nijadên pak) di nêv wan de heyîn. Çar cins(cûre) hesp heyîn; Kehêl, Hed, Seglawî, Mi'enneg. Nejdî jî peyda dibin, lakin kêm heyîn

ref: Mele Mehmûdê Bayezîdî, Amadekar: Jan Dost Adat û Rusûmatnameê Ekradiye, Weşanxaneya Nûbihar, 2010, r. 63, ISBN 9789944360678

forms:
هەسپ
һәсп
esp
hasp
asp

etymology_text:
Hevrehasoranî ئەسپ (esp), kurdiya başûrîesp, goranî/hewramî esp, gîlekî اسپ (esp), mazenderanî اسو (esv), farisî berê اسپ (esp) û niha اسب (esb), tacikî асп (asp), osetîефс (efs), peştûyîاسپه (espe, “mahîn”) û اس (es) / آس (as, “hesp”), baxterî ασπο (aspo /asp/), sogdî 𐼰𐼼𐼾𐼷 (ʾspy /əspí/), avestayî 𐬀𐬯𐬞𐬀 (aspa /espe/), hexamenişî 𐎠𐎿 (a-s /asa/) û 𐎠𐎿𐎱 (a-s-p /aspa/)... sanskrîtî अश्व (áśva)... lîtwanî ašva... latînî equa (“mahîn”) û equus (hesp)... hîtîtî 𒀲𒆳𒊏𒍑 (ekkus)... yûnaniya mikenî 𐀂𐀦 (i-qo /íkkʷos/), yûnaniya kevn ἵππος (híppos), yûnaniya niha ίππος (íppos)... ermenî էշ (ēš, “ker”)... hemû ji proto-hindûewropî *h₁éḱwos (“hesp, hespê nêr”).
Ji heman rehî herwiha: siwar.
Peydabûna hesp ya kurmancî ji proto-hindûewropî*h₁éḱwos wiha bûye: hesp < *ʰesp < *ʰespe < *ʰesve < ʰeçve < ʰeçwe < *ʰeçweh < *ʰeçwes < *h₁éḱwos. ʰ ya jornivîs nîşana wê yekê ye ku belkî H li destpêka peyvê hebû yan jî tine bû.
Bo guherîna *k ya proto-hindûewropî bi S di zimanên îranî de, bidin ber bo nimûne ser û sed. Bo guherîna *w ya proto-hindûewropî bi P, bidin ber bo nimûne spî.
Peyv ji mêj ve ji zimanên îranî û hindûîranî ketiye gelek zimanan. Bo nimûne akadî 𒊍𒉺𒀪 (as-pa-ʾ), hurî 𒀸𒋗𒉿 (aš-šu-wa), piraniya zimanên Kafkasyayê *ʼɨčʷe. Peyv ji kurdî (ihtimalen kurmancî) wek հասբ (hasb) ketibû ermeniya kevn jî.
Hêjayî gotinê ye ku hesp ne hevreha peyvên germenî yên bo nimûne wek îngilîzî horse, danmarkî hest yan swêdî häst e. Ev ji proto-hindûewropî *ḱr̥sós in.
;Çavkanî
*
* Cathcart, Chundra Aroor (2015): Iranian Dialectology and Dialectometry, Doctoral dissertation, University of California at Berkeley.
* Chyet, Michael L. (2003): Kurdish-English Dictionary, Ferhenga Kurmancî-Inglîzî, Yale University Press.
* Lubotsky, Alexander. Indo-Aryan inherited lexicon. University of Leiden.
*
* Mayrhofer, Manfred (1992–2001): Etymologisches Wörterbuch des Altindoarischen [Ferhenga etîmolojî ya hindûaryayiya kevn] (bi almanî), Heidelberg: Carl Winter Universitätsverlag.
* Kloekhorst, Alwin (2008): Etymological Dictionary of the Hittite Inherited Lexicon (Leiden Indo-European Etymological Dictionary Series; 5), Leiden, Boston: Brill.
*
* Расторгуева В. С., Эдельман Д. И. Этимологический словарь иранских языков. [Rastorguyeva V.S., Edelman D.I.: Ferhenga Etîmolojî ya Zimanên Îranî] (bi rûsî) 2000-2011.
* The Tower of Babel - An Etymological Database Project [Birca Babilê - Projeyeke Danegeha Etîmolojî] (bi îngilîzî û rusî): http://starling.rinet.ru/
* Tsabolov, R. L., Ferhenga etîmolojî ya zimanê kurdî ["Цаболов, Р. Л.: Эмцмолоƨцческцц̆ словарь курδскоƨо языка"], Moskova, 2001-2010
*
* Witzel, Michael (2003): Linguistic Evidence for Cultural Exchange in Prehistoric Western Central Asia.

ئەسپ

roman: esp

аҽы

roman: āčə

шы

roman: šə

ፈረስ

roman: färäs

ܣܘܼܣܵܐ

roman: susa

ܣܘܼܣܬܵܐ

roman: susta

סוסיא

roman: sūsyā’

ঘোঁৰা

roman: ghü̃ra

чу

roman: ču

ウンマ

roman: umma

آت

roman: at

йылҡы

roman: yïlqï

დოჼ

roman: dõ

конь

roman: konʹ

اسپ

roman: asp

اپس

roman: aps

ঘোড়া

roman: ghoṛa

кон

roman: kon

မြင်း

roman: mrang:

адуу

roman: aduu

རྟ

roman: rta

говр

roman: gowr

айгІар

roman: ajgІar

кхела

roman: qela

ᏐᏈᎵ

roman: soquili

ма

roman: ma

馬

roman: mâ

馬

roman: mǎ

馬

roman: mā

馬

roman: bé

конэкон

roman: konėkon

конэт

roman: konėt

ӈавконэкон

roman: ṇavkonėkon

ӈавконэт

roman: ṇavkonėt

лаша

roman: laša

އަސް

roman: as

حِصَان

roman: ḥiṣān

فَرَس

roman: faras

خَيْل

roman: ḵayl

خيل

roman: ḵēl

حيلة

roman: ḵēla

حْصَان

roman: ḥṣān

حُصَان

roman: ḥuṣān

عود

roman: ʿawd

خيل

roman: ḵīl

ձի

roman: ji

նժույգ

roman: nžuyg

երիվար

roman: erivar

лишме

roman: lišme

алаша

roman: alaša

му̣ри̣н

roman: mụrịn

мурин

roman: murin

𐎠𐎿𐎱

roman: a-s-p

𐎠𐎿

roman: a-s

اسب

roman: asb

𐤎𐤎

roman: ss

ઘોડો

roman: ghoḍo

ცხენი

roman: cxeni

ჰუნე

roman: hune

घोड़ा

roman: ghoṛā

अश्व

roman: aśva

तुरग

roman: turag

𒀲𒆳𒊏𒍑

roman: ekkus

סוּס

roman: sus

ды

roman: də

мөрн

roman: mörn

ಕುದುರೆ

roman: kudure

گُر

roman: gur

пши

roman: pši

жылкы

roman: cılkı

අශ්වය

roman: aśwaya

말

roman: mal

ᑳᐸᓚᑲᔅᑴᐤ

roman: kaapalakaskwew

ᒥᐢᑕᑎᒼ

roman: mistatim

чву

roman: čwu

шив

roman: šiv

коњ

roman: konj

കുതിര

roman: kutira

ᠮᠣᡵᡳᠨ

roman: morin


dewar

glosses: Ker û hesp û hêstir û ajelên yên bo lêsiwarbûnê û barpêkişandinê tên bikaranîn.

forms: دهوار

etymology_text: Ji tirkî davar ji tirkiya kevn *taβar, tabar, hevreha mongolî tavar (mal, serwet, sermiyan, eşya). Ji zimanên tirkîkî-mongolî ketiye ermenî տավար (tavar), bi ermeniya navîn տաւար (tawar), gelek zimanên slavî товар (tovar: mal, eşya) û heta fînlendî jî tavara (eşya).

গৰু

roman: goru

боцӏи

roman: boc̣i

бу́йная рага́тая жывёла

roman: bújnaja rahátaja žyvjóla

бы́дла

roman: býdla

е́дър рога́т доби́тък

roman: édǎr rogát dobítǎk

гове́до

roman: govédo

даьхний

roman: däχnī

牛

roman: niú

家牛

roman: jiāniú

بَقَر

roman: baqar

مواشي

roman: mawaši

بْهايم

roman: bhæym

كْسيبة

roman: ksiba

խոշոր եղջերավոր անասուն

roman: xošor eġǰeravor anasun

տավար

roman: tavar

արջառ

roman: arǰaṙ

авду

roman: awdu

𐌰𐌿𐌷𐍃𐌰

roman: auhsa

საქონელი

roman: sakoneli

בקר

roman: baqár

бежан

roman: bežan

доахан

roman: doaχan

ದನಗಳು

roman: danagaḷu

소

roman: so

ᦷᦣ

roman: ho

говедо

roman: govedo

үхэр

roman: üher

фос

roman: fos

сиыр

roman: siyr

кру́пный рога́тый скот

roman: krúpnyj rogátyj skot

скоти́на

roman: skotína

бык

roman: byk

коро́ва

roman: koróva

पशु

roman: paśu

скотъ

roman: skotŭ

гов

roman: gov

วัว

roman: wuua

сыер

roman: sıyer

רינד

roman: rind

βοοειδή

roman: vooeidí

βόες

roman: bóes

ipa: /dɛˈwɑːɾ/

audio: LL-Q36368 (kur)-Dildadil-dewar.wav

hyphenation: de·war


dewar

pos: adj

pos_title: Rengdêr

glosses: pêrih, bêhiş, bêaqil, nezan, netêgihiştî

forms:
dewartir (comparative)
herî dewar (superlative)
dewartirîn (superlative)


mahîn

forms:
ماهین
mehîn
mihîn
maker

etymology_text:
Hevreha soranî مایین (mayîn), zazakî mahîne hewramî mayînî, farisî مادیان (mādiyān) û pehlewî mādiyān... hemû ji zimanên îranî, têkilî ma- (mak; mê).
Bo H di kurdî de beramberî D di farisî û pehlewî de, bidin ber bahîv.
Herwiha bidin ber maker.
Peyva azerî madyan / مادیان, ermenî մադիան (madian) û osmanî مادیان (madiyan) ji zimanên îranî hatine wergirtin.
Ji aliyê etîmolojî ve mahîn ne hevrehahevwateya xwe ya îngilîzî anku mare ye.

гӏала

roman: ʿala

бейә

roman: beyä

кабы́ла

roman: kabýla

коби́ла

roman: kobíla

гүүн

roman: güün

кхаьл

roman: qäl

騍馬

roman: kèmǎ

母馬

roman: mǔmǎ

кӗсре

roman: kĕsre

حِجْر

roman: ḥijr

فَرَس

roman: faras

عْودة

roman: ʿuda

մատակ

roman: matak

զամբիկ

roman: zambik

эльде

roman: elʹde

مادیان

roman: mâdiyân

ფაშატი

roman: pašaṭi

ჭაკი

roman: č̣aḳi

ხრდალი

roman: xrdali

סוסה / סוּסָה

roman: susá

кхал

roman: qal

бээ

roman: bee

암말

roman: ammal

ко́била

roman: kóbila

гүү

roman: güü

ефс

roman: efs

قیصراق

roman: kısrak

یوند

roman: yund

بايتال

roman: baytal

اسپه

roman: aspa

ਘੋੜੀ

roman: ghoṛī

бие

roman: bie

кобы́ла

roman: kobýla

кобꙑла

roman: kobyla

модиён

roman: modiyon

ఆడగుర్రం

roman: āḍagurraṃ

బడబ

roman: baḍaba

бия

roman: biya

бе

roman: be

кызырак

roman: kızırak

пии

roman: pii

φοράδα

roman: foráda

ἵππος

roman: híppos

ipa: /mɑːˈhiːn/


-hîn

pos: suffix

pos_title: Paşgir

glosses: Paşgirek e dikeve gel hin peyvan û maneya hesp yan hêstir didiyê:

etymology_text: Ji peyvek proto-hindoewropî ya ku herwiha serkaniya hinnus ya latînî, innnos ya yûnanî û hinny ya îngilîzî ye.


mehîn

text: ملزم و خرک هر دو مشار قطع برین سن ددانابل و بعیر عیس و جمل ناقه جماذ او دڤه نهحجر مهین هم عقله مهر کری هسپه حصان

roman: Milzem û xirk herdu mişar; qeṭʿ-i birrîn; sinn-i didanIbl û beʿîr, ʿîs û cemel, naqe cemaz̤, ew deve neḤicr-i mehîn hem ʿeqil e; muhr-i kurî; hesp e, ḥiṣan

ref: Ehmedê Xanî, Nûbihara Biçûkan, 1683

forms:
مهین
maker

etymology_text:
Hevreha soranî مایین (mayîn), zazakî mahîne hewramî mayînî, farisî مادیان (mādiyān) û pehlewî mādiyān... hemû ji zimanên îranî, têkilî ma- (mak; mê).
Bo H di kurdî de beramberî D di farisî û pehlewî de, bidin ber bahîv.
Herwiha bidin ber maker.
Peyva azerî madyan / مادیان, ermenî մադիան (madian) û osmanî مادیان (madiyan) ji zimanên îranî hatine wergirtin.
Ji aliyê etîmolojî ve mehîn ne hevrehahevwateya xwe ya îngilîzî anku mare ye.

母马

roman: mǔmǎ

حجر

roman: ḧicr

סוסה

roman: sosa

бээ

roman: bee

암말

roman: ammal

гүү

roman: güü

अश्वा

roman: aśvā

ipa: /mɛˈhiːn/


meyîn

glosses: tîrbûn û hişkbûna xwînê, meyîna xwînê, firobûna xwînê, cemisîna xwînê, gomçikbûna xwînê

forms:
dimeyim (present)
dimeyî (present)
dimeye (present)
dimeyin (present)
bimeye (imperative singular)
bimeyin (imperative plural)
meyîm (past)
meyî (past)
meyî (past)
مهیین
mehîn
meyan

etymology_text: Hevreha may, made, farisî مایه (mayê: made), pehlewî madek, ji zimanên îranî. Ketina D yan guherîna wê bi H/Y di kurdî de hevberî D ya farisî / pehlewî diyardeyeka berbelav e.

ipa: /mɛˈjiːn/

hyphenation: me·yîn


meyîn

ماسیدن

roman: masîden

congeal

sense: tîrbûna xwînê

сгущаться

roman: sguščát'sja

свёртываться

roman: svjórtyvat'sja


meyandin

forms:
dimeyînim (present)
dimeyînî (present)
dimeyîne (present)
dimeyînin (present)
bimeyîne (imperative singular)
bimeyînin (imperative plural)
meyand (past)
meyand (past)
meyand (past)
meyand (past)
–meyîn– (root present)
–meyand– (root past)
ez dimeyînim (indicative present positive)
ez nameyînim (indicative present negative)
min meyand (indicative past positive)
min nemeyand (indicative past negative)
tu dimeyînî (indicative present positive)
tu nameyînî (indicative present negative)
te meyand (indicative past positive)
te nemeyand (indicative past negative)
ew dimeyîne (indicative present positive)
ew nameyîne (indicative present negative)
wê/wî meyand (indicative past positive)
wê/wî nemeyand (indicative past negative)
em dimeyînin (indicative present positive)
em nameyînin (indicative present negative)
me meyand (indicative past positive)
me nemeyand (indicative past negative)
hûn dimeyînin (indicative present positive)
hûn nameyînin (indicative present negative)
we meyand (indicative past positive)
we nemeyand (indicative past negative)
ew dimeyînin (indicative present positive)
ew nameyînin (indicative present negative)
wan meyand (indicative past positive)
wan nemeyand (indicative past negative)
min dimeyand (imperfect positive)
min nedimeyand (imperfect negative)
min meyandibû (positive)
min nemeyandibû (negative)
te dimeyand (imperfect positive)
te nedimeyand (imperfect negative)
te meyandibû (positive)
te nemeyandibû (negative)
wê/wî dimeyand (imperfect positive)
wê/wî nedimeyand (imperfect negative)
wê/wî meyandibû (positive)
wê/wî nemeyandibû (negative)
me dimeyand (imperfect positive)
me nedimeyand (imperfect negative)
me meyandibû (positive)
me nemeyandibû (negative)
we dimeyand (imperfect positive)
we nedimeyand (imperfect negative)
we meyandibû (positive)
we nemeyandibû (negative)
wan dimeyand (imperfect positive)
wan nedimeyand (imperfect negative)
wan meyandibû (positive)
wan nemeyandibû (negative)
ez ê bimeyînim (future positive)
ez ê nemeyînim (future negative)
minê meyandibe (future perfect positive)
minê nemeyandibe (future perfect negative)
tu yê bimeyînî (future positive)
tu yê nemeyînî (future negative)
teyê meyandibe (future perfect positive)
teyê nemeyandibe (future perfect negative)
ew ê bimeyîne (future positive)
ew ê nemeyîne (future negative)
wê/wîyê meyandibe (future perfect positive)
wê/wîyê nemeyandibe (future perfect negative)
em ê bimeyînin (future positive)
em ê nemeyînin (future negative)
meyê meyandibe (future perfect positive)
meyê nemeyandibe (future perfect negative)
hûn ê bimeyînin (future positive)
hûn ê nemeyînin (future negative)
weyê meyandibe (future perfect positive)
weyê nemeyandibe (future perfect negative)
ew ê bimeyînin (future positive)
ew ê nemeyînin (future negative)
wanê meyandibe (future perfect positive)
wanê nemeyandibe (future perfect negative)
min meyandiye (perfect positive)
min nemeyandiye (perfect negative)
min meyandibûye (nonconfirmative pluperfect positive)
min nemeyandibûye (nonconfirmative pluperfect negative)
te meyandiye (perfect positive)
te nemeyandiye (perfect negative)
te meyandibûye (nonconfirmative pluperfect positive)
te nemeyandibûye (nonconfirmative pluperfect negative)
wê/wî meyandiye (perfect positive)
wê/wî nemeyandiye (perfect negative)
wê/wî meyandibûye (nonconfirmative pluperfect positive)
wê/wî nemeyandibûye (nonconfirmative pluperfect negative)
me meyandiye (perfect positive)
me nemeyandiye (perfect negative)
me meyandibûye (nonconfirmative pluperfect positive)
me nemeyandibûye (nonconfirmative pluperfect negative)
we meyandiye (perfect positive)
we nemeyandiye (perfect negative)
we meyandibûye (nonconfirmative pluperfect positive)
we nemeyandibûye (nonconfirmative pluperfect negative)
wan meyandiye (perfect positive)
wan nemeyandiye (perfect negative)
wan meyandibûye (nonconfirmative pluperfect positive)
wan nemeyandibûye (nonconfirmative pluperfect negative)
(bila) ez bimeyînim (present subjunctive positive)
(bila) ez nemeyînim (present subjunctive negative)
(bila) min meyandibe (preterite subjunctive positive)
(bila) min nemeyandibe (preterite subjunctive negative)
(bila) tu bimeyînî (present subjunctive positive)
(bila) tu nemeyînî (present subjunctive negative)
(bila) te meyandibe (preterite subjunctive positive)
(bila) te nemeyandibe (preterite subjunctive negative)
(bila) ew bimeyîne (present subjunctive positive)
(bila) ew nemeyîne (present subjunctive negative)
(bila) wê/wî meyandibe (preterite subjunctive positive)
(bila) wê/wî nemeyandibe (preterite subjunctive negative)
(bila) em bimeyînin (present subjunctive positive)
(bila) em nemeyînin (present subjunctive negative)
(bila) me meyandibe (preterite subjunctive positive)
(bila) me nemeyandibe (preterite subjunctive negative)
(bila) hûn bimeyînin (present subjunctive positive)
(bila) hûn nemeyînin (present subjunctive negative)
(bila) we meyandibe (preterite subjunctive positive)
(bila) we nemeyandibe (preterite subjunctive negative)
(bila) ew bimeyînin (present subjunctive positive)
(bila) ew nemeyînin (present subjunctive negative)
(bila) wan meyandibe (preterite subjunctive positive)
(bila) wan nemeyandibe (preterite subjunctive negative)
(bila) min bimeyanda (imperfect subjunctive positive)
(bila) min nemeyanda (imperfect subjunctive negative)
(bila) min meyandibûya (pluperfect subjunctive positive)
(bila) min nemeyandibûya (pluperfect subjunctive negative)
(bila) te bimeyanda (imperfect subjunctive positive)
(bila) te nemeyanda (imperfect subjunctive negative)
(bila) te meyandibûya (pluperfect subjunctive positive)
(bila) te nemeyandibûya (pluperfect subjunctive negative)
(bila) wê/wî bimeyanda (imperfect subjunctive positive)
(bila) wê/wî nemeyanda (imperfect subjunctive negative)
(bila) wê/wî meyandibûya (pluperfect subjunctive positive)
(bila) wê/wî nemeyandibûya (pluperfect subjunctive negative)
(bila) me bimeyanda (imperfect subjunctive positive)
(bila) me nemeyanda (imperfect subjunctive negative)
(bila) me meyandibûya (pluperfect subjunctive positive)
(bila) me nemeyandibûya (pluperfect subjunctive negative)
(bila) we bimeyanda (imperfect subjunctive positive)
(bila) we nemeyanda (imperfect subjunctive negative)
(bila) we meyandibûya (pluperfect subjunctive positive)
(bila) we nemeyandibûya (pluperfect subjunctive negative)
(bila) wan bimeyanda (imperfect subjunctive positive)
(bila) wan nemeyanda (imperfect subjunctive negative)
(bila) wan meyandibûya (pluperfect subjunctive positive)
(bila) wan nemeyandibûya (pluperfect subjunctive negative)
minê bimeyanda (present conditional positive)
minê nemeyanda (present conditional negative)
minê meyandibûya (preterite conditional positive)
minê nemeyandibûya (preterite conditional negative)
teyê bimeyanda (present conditional positive)
teyê nemeyanda (present conditional negative)
teyê meyandibûya (preterite conditional positive)
teyê nemeyandibûya (preterite conditional negative)
wê/wîyê bimeyanda (present conditional positive)
wê/wîyê nemeyanda (present conditional negative)
wê/wîyê meyandibûya (preterite conditional positive)
wê/wîyê nemeyandibûya (preterite conditional negative)
meyê bimeyanda (present conditional positive)
meyê nemeyanda (present conditional negative)
meyê meyandibûya (preterite conditional positive)
meyê nemeyandibûya (preterite conditional negative)
weyê bimeyanda (present conditional positive)
weyê nemeyanda (present conditional negative)
weyê meyandibûya (preterite conditional positive)
weyê nemeyandibûya (preterite conditional negative)
wanê bimeyanda (present conditional positive)
wanê nemeyanda (present conditional negative)
wanê meyandibûya (preterite conditional positive)
wanê nemeyandibûya (preterite conditional negative)
(tu) bimeyîne (imperative present positive)
(tu) nemeyîne (imperative present negative)
(hûn) bimeyînin (imperative present positive)
(hûn) nemeyînin (imperative present negative)
مهیاندن
mehandin

etymology_text: Hevreha meyîn, may, made, farisî مایه (mayê: made), pehlewî madek, ji zimanên îranî. Ketina D yan guherîna wê bi H/Y di kurdî de hevberî D ya farisî / pehlewî diyardeyeka berbelav e.

ipa: /mɛjɑːnˈdɪn/

hyphenation: me·yan·din


mehandin

text: Bûyer mezin e. Wê bandora xwe li sîstemê hemû bike. Civak, bi diyardeyên nû re rûbirû ne. Heman diyarde ji bo welatên koçberan jî li dar in. Ewropî baş zanin ku bêyî polîs û sîxurên Tirkiyê trafîka koçberiyê nameşe. Lê bêdeng dimînin. Rawestandina şerê Sûriyê çareserî ye, lê dihêlin ku mîrkut her di destê DYA, Rûsya, Siûdî, Îran û Tirkiyê de be. Ewropî, di korerêyê de ne. Rê li ber lîstik û gefên Tirkiyê nagrin. Ji demokrasî, mafên mirovan û xweşbiniya civakî gavên paş tavêjin. Weke ku ew bi zanebûn nirxên xwe yên bingehîn dimihînin.

ref: rudaw.net/kurmanci 3/2013

forms: mihandin

etymology_text: Bide ber mehû kirin, ji erebî محا (“jê birin, hilweşandin”).

ipa: /mɛhɑːnˈdɪn/

hyphenation: me·han·din


kerr

glosses: (Guhgiran, nebihîz) Ji bo guhertoya rastnivîsî binêre ker.

text: Bo xudanê zadî û bo hemnişînHer selatan dê bidin kerr û bîyîn

ref: Mela Hesenê Bateyî, Mewlûda Kurdî, ~1720

ipa: /kɛr/

audio: LL-Q36368 (kur)-Mihemed Qers-kerr.wav

hyphenation: kerr


kor

glosses: Kesa/ê ku qet yan baş bi çavên xwe dinyayê nabîne.

text:
Bêguman xaka riya wê tûtiya û dane ye
Ger di çehvên kor ve înin xweş dibin pê dîde ye
Meyyitê sedsale jî wê rê vi ber qebrê kevit

ref: Melayê Cizîrî, Dîwana Melayê Cizirî, ~1640

forms:
kortir (comparative)
herî kor (superlative)
kortirîn (superlative)
کۆر
kwêr
kore
kwîr
kûr
ker
lal

etymology_text: Ji zimanên îranî, hevreha soranî کوێر (kwêr), belûçî کور (kor), farisî کور (kûr), pehlewî kûr. kör ya tirkî, کور (kûr) ya urdûyî, քոռ (kʻoṙ) ya ermenî, kor ya azerî, кьорав (korav) ya bulgarî, ћорав (çorav) ya sirbî-xirwatî û chior ya romanî ji zimanên îranî hatine wergirtin. Sebeba neguherîna "o" ya kurmancî-soranî ji bo "û"yê ew e ku osmanîکور (kör) û ermenîքոռ (kʻoṙ) tesîra xwe li bilêvkirinê kiriye.

کوێر

roman: kwêr

слепой

roman: slepoj

hyphenation: kor


kor

glosses: pereng, pengir, sotik, pizot, xurî, pilox


lal

glosses: kesa/ê zimanê wê / wî qet yan baş nagere û nikare bipeyive anku biaxive

forms:
laltir (comparative)
herî lal (superlative)
laltirîn (superlative)
لال
kerr
kor

etymology_text: Hevreha soranî لاڵ (lall) (lał), farisî لال (lal), ji zimanên îranî

бзако

roman: bzāko

нямы́

roman: njamý

ням

roman: njam

အ

roman: a.

啞巴

roman: yǎba

啞

roman: yǎ

أَخْرَس

roman: ʾaḵras

أَبْكَم

roman: ʾabkam

أخرس

roman: aḵras

համր

roman: hamr

լալ

roman: lal

لال

roman: lâl

گنگ

roman: gong

𐌳𐌿𐌼𐌱𐍃

roman: dumbs

गूंगा

roman: gūṅgā

मूक

roman: mūk

אילם

roman: 'ilém

бзагуэ

roman: bzāg°ă

ගොලු

roman: golu

нем

roman: nem

ᡥᡝᠯᡝ

roman: hele

ମୂକ

roman: mūkô

немо́й

roman: nemój

бесслове́сный

roman: besslovésnyj

मूक

roman: mūka

лол

roman: lol

เงียบ

roman: ngîiap

німи́й

roman: nimýj

άλαλος

roman: álalos

ἐνεός

roman: eneós

ἄναυδος

roman: ánaudos

ἄφωνος

roman: áphōnos

hyphenation: lal


lal

text:
Doza ciwanê can e lê
Camalebaleb daye min
Ma kî ji lêvên erxewan
Cama şerabê namijî?
Cama şeraba lal û dur
Min lêv bi ser lêvan de bir
Pêncsed qedeh min jê vexwar
Tîna dilê min nakujî.

ref: Cegerxwîn: Dîwana III, Pesnê yar

etymology_text: Hevreha farisî lal û lale (lale), pehlewî elaleg (lale, elale), ji zimanên îranî. Wek le'l ji zimanên îranî ketiye erebî û di navê Le'lê, Le'lîxan de li kurdî vegeriye.


lal

glosses: ji dayik bûn, hatin dinyayê, welidîn, bûn


hêstir

glosses: Dewarek e bi xwe nazê lê ji cotbûna kerekî û mahînekê peyda dibe.

text: Hêstir rewan tên wek coyan tîr dan ewan reşebriwanDil wek goyan ber kaşowan ser lu'lu'an bergên wereq

text: Bila ker negihe wan, me ne lazimî hêstirê ye.

forms:
هێستر
hesp
hêştir
ker
mahîn
maker

etymology_text:
Ji peyvek proto-hindoewropî ya herwiha serekaniya hesp ya kurmancî, esp yên soranî, اسب (esb) ya farisî, ίππος (hippos) ya yûnaniya kevn, equus ya latînî, horse ya îngilîzî, hestur ya îzlendî, häst ya swêdî, hest ya danmarkî û norwecî.
proto-hindûewropî: *ekwo- ("hesp")
:proto-îranî
::pehlewî: ester ("hêstir")
::farisî: ester ("hêstir")
::kurdî: hêstir ("hêstir") ...
::zazakî: astor ("hesp") ^(alfabeya arî)
:sanskrîtî: ačvatarā- ("hêstir")

ⴰⵙⵔⴷⵓⵏ

roman: asrdun

በቅሎ

roman: bäḳlo

мул

roman: mul

খচ্চর

roman: khôccôr

муле

roman: mule

လား

roman: la:

ᏗᎦᎵᏰᏅᎯᏓ

roman: digaliyenvhida

馬騾

roman: mǎluó

騾子

roman: luózi

بَغَل

roman: baḡal

بغل

roman: baḡl

بغلة

roman: baḡla

ջորի

roman: ǰori

በቅል

roman: bäḳl

قاطر

roman: qâter

ჯორი

roman: ǯori

खच्चर

roman: khaccar

פֶּרֶד

roman: péred

פִּרְדָּה

roman: pirdá

качыр

roman: kaçır

노새

roman: nosae

ລໍ

roman: lǭ

ລວາ

roman: luā

му́ле

roman: múle

ᠯᠣᡵᡳᠨ

roman: lorin

ᠯᠣᠰᠠ

roman: losa

луус

roman: luus

ଖଚ୍ଚର

roman: khôccôrô

قېچىر

roman: qëchir

کچره

roman: kačǝ́ra

қашыр

roman: qaşyr

ⲧⲉⲙⲑⲁⲙ

roman: temtham

ⲙⲁⲥⲫⲟⲣⲕ

roman: masphork

ჰუ̈ლ

roman: hül

လႃး

roman: láa

хачир

roman: xačir

ล่อ

roman: lɔ̂ɔ

కంచరగాడిద

roman: kañcaragāḍida

качыр

roman: qaçır

དྲེལ

roman: drel

𐎔𐎗𐎄

roman: prd

خچر

roman: xaccar

លា

roman: liə

μουλάρι

roman: moulári

ημίονος

roman: imíonos

ἡμίονος

roman: hēmíonos

ὀρεύς

roman: oreús

ipa: /heːsˈtɪɾ/

audio: LL-Q36163 (kmr)-Key Mîrza-hêstir.wav

hyphenation: hês·tir


qantirr

glosses: Ji bo guhertoya rastnivîsî binêre qantir.


qantir

forms:
qatir
qatirr
qantirr
hesp
hêştir
ker
mahîn
maker

etymology_text: Ji zimanên îranî. Li gor Chyethêstir ji hesp + tir e. Li gor Nişanyan jî "katır" (qatir/qantir/hêstir) ji zimanekî îranî ye û ew jî bi heman metoda "hêstir ji hesp+tir" ji "xer + terê" (xer bi hin zimanên îranî = ker bi kurdî). Eger texmîna Nişanyan li ser "qatir ji "ker+terê" rast be, ihtimal heye ku ew ne ji farisî lê ji kurdî ye ji ber ku "x" di tirkî de dibe "h" û "q" dibe "k". Lê eger "qatir" ji "ker+tir" be û wek "katır" ketibe tirkî jî, wisa diyar e ku forma kurdî bi xwe winda bûye û "qatir" ya niha ji tirkî vegeriye kurdî. Zêdebûna "n" (qatir > qantir) di nava peyvê de di kurdî de tiştekî berbelav e: çok > çong, tac > tanc, firset > firsend.

мул

roman: mul


hêsir

glosses: Ava ji çavan tê bi taybetî dema mirov digirî.

text: Dilê mêrik bi rewşa wî şewitî û bê hemdî wî çend dilop hêsir ji çavên wî hatin.

forms:
histirik
hêstirik
hêster
ûstir
istir
hêstirk
hêsr
hêstr
هێسر

etymology_text: Ji proto-hindûewropî [[Jinûvesazî:proto-hindûewropî/[h₂eḱru-|*[h₂eḱru-]] / *dáḱru- hevreha zazakî hesr, avestayî esir-, farisiya navîn esr, soranî esrîn, farisî ارس (ers), sanskrîtî अश्रु (aśru) (eşru), hîtîtî 𒅖𒄩𒀪𒊒(isḫaḫru), ermenî արտոսր (artosr) (artosr), latviyayî asara, lîtwanî ašara, yûnaniya kevn δάκρυ (dákru) (dakru), latînî lacruma, gotî 𐍄𐌰𐌲𐍂 (tagr), îngilîzî tear

ዕምባ

roman: ʿəmba

እንባ

roman: ʾənba

চকুপানী

roman: sokupani

চকুলো

roman: sokulü

লো

roman: lü

магӏу

roman: maʿu

йәш

roman: yäš

сляза́

roman: sljazá

অশ্রু

roman: ôśru

আঁখিজল

roman: ãkhijôl

هرس

roman: hars

сълза́

roman: sǎlzá

မျက်ရည်

roman: myak-rany

бӏаьрхи

roman: bʿärχi

眼淚

roman: ngaan⁵ leoi⁶

нянлуй

roman: ni͡anluy

淚

roman: lèi

眼淚

roman: yǎnlèi

目屎

roman: ba̍k-sái

珠淚

roman: tsu-luī

мэрэмэр

roman: mėrėmėr

мэрэт

roman: mėrėt

ކަރުނަ

roman: karuna

دَمْع

roman: damʿ

دَمْعَة

roman: damʿa

արցունք

roman: arcʻunkʻ

արտասուք

roman: artasukʻ

اشک

roman: ašk

ارس

roman: ars

𐍄𐌰𐌲𐍂

roman: tagr

આંસું

roman: ā̃sũ

ცრემლი

roman: cremli

आँसू

roman: ā̃sū

𒅖𒄩𒀪𒊒

roman: išḫaḫru

маъкъу

roman: måq’u

דִּמְעָה

roman: dim'á

ತುಂಡು

roman: tuṇḍu

көз жаш

roman: köz caş

жаш

roman: caş

කඳුළු

roman: kaⁿduḷu

බපප

roman: bapapa

අස්සු

roman: assu

눈물

roman: nunmul

누ᇈ믈

roman: nuᇈmeul

누ᇇ믈

roman: nuᇇmeul

خَرس

roman: xars

макь

roman: maq̇

ຍົມ

roman: nyom

ຍົມມະນາ

roman: nyom ma nā

ຊົນລະນາ

roman: son la nā

нагъв

roman: naġv

солза

roman: solza

കണ്ണുനീർ

roman: kaṇṇunīr

കണ്ണീർ

roman: kaṇṇīr

അശ്രു

roman: aśru

اسری

roman: asri

нулимс

roman: nulims

ياش

roman: yash

اوښکه

roman: úӽka

көз жасы

roman: köz jasy

жас

roman: jas

आंहू

roman: ānhū

слеза́

roman: slezá

сльза

roman: slĭza

ашқ

roman: ašq

сиришқ

roman: sirišq

కన్నీటి బొట్టు

roman: kannīṭi boṭṭu

күз яше

roman: küz yaşe

яшь

roman: yaş’

ንብዓት

roman: nəbʿat

མིག་ཆུ

roman: mig chu

𐎄𐎎𐎓𐎚

roman: dmʿt

сльоза́

roman: slʹozá

ទឹកភ្នែក

roman: tɨkphnɛɛk

អស្សុ

roman: ʼɑɑʼɑhsoʼ

טרער

roman: trer

δάκρυ

roman: dákry

δάκρυ

roman: dákru

δάκρυον

roman: dákruon

ipa: /heːˈsɪɾ/

audio: LL-Q36163 (kmr)-Key Mîrza-hêsir.wav

hyphenation: hê·sir


rondik

glosses: Ava ku ji çavan tê bi taybetî dema mirov digirî.

forms:
ronik
ronk
rohnik
rohndik
ruhndik
ruhnik

etymology_text: Herwiha ronik, ronk, ihtimalen ji ron + -ik. Bo zêde D li pey N, bidin ber qalind, mindal, elind...

ዕምባ

roman: ʿəmba

እንባ

roman: ʾənba

চকুপানী

roman: sokupani

চকুলো

roman: sokulü

লো

roman: lü

магӏу

roman: maʿu

йәш

roman: yäš

сляза́

roman: sljazá

অশ্রু

roman: ôśru

আঁখিজল

roman: ãkhijôl

هرس

roman: hars

сълза́

roman: sǎlzá

မျက်ရည်

roman: myak-rany

бӏаьрхи

roman: bʿärχi

眼淚

roman: ngaan⁵ leoi⁶

нянлуй

roman: ni͡anluy

淚

roman: lèi

眼淚

roman: yǎnlèi

目屎

roman: ba̍k-sái

珠淚

roman: tsu-luī

мэрэмэр

roman: mėrėmėr

мэрэт

roman: mėrėt

ކަރުނަ

roman: karuna

دَمْع

roman: damʿ

دَمْعَة

roman: damʿa

արցունք

roman: arcʻunkʻ

արտասուք

roman: artasukʻ

اشک

roman: ašk

ارس

roman: ars

𐍄𐌰𐌲𐍂

roman: tagr

આંસું

roman: ā̃sũ

ცრემლი

roman: cremli

आँसू

roman: ā̃sū

𒅖𒄩𒀪𒊒

roman: išḫaḫru

маъкъу

roman: måq’u

דִּמְעָה

roman: dim'á

ತುಂಡು

roman: tuṇḍu

көз жаш

roman: köz caş

жаш

roman: caş

කඳුළු

roman: kaⁿduḷu

බපප

roman: bapapa

අස්සු

roman: assu

눈물

roman: nunmul

누ᇈ믈

roman: nuᇈmeul

누ᇇ믈

roman: nuᇇmeul

خَرس

roman: xars

макь

roman: maq̇

ຍົມ

roman: nyom

ຍົມມະນາ

roman: nyom ma nā

ຊົນລະນາ

roman: son la nā

нагъв

roman: naġv

солза

roman: solza

കണ്ണുനീർ

roman: kaṇṇunīr

കണ്ണീർ

roman: kaṇṇīr

അശ്രു

roman: aśru

اسری

roman: asri

нулимс

roman: nulims

ياش

roman: yash

اوښکه

roman: úӽka

көз жасы

roman: köz jasy

жас

roman: jas

आंहू

roman: ānhū

слеза́

roman: slezá

ipa: /roːnˈdɪk/

audio: LL-Q36163 (kmr)-Key Mîrza-rondik.wav

hyphenation: ron·dik


mêkew

forms:
مێكهو
mahîn
maker
marî

etymology_text: Ji mê- + kew.


mê-

pos: prefix

pos_title: Pêşgir

glosses: pêşgirek e dikeve gel navê hin ajelan û diyar dike ku ew mê ne:

forms:
ma-
me-

etymology_text: * mê


ma-

forms:
me-
mê-

etymology_text: Ji peyveke proto-hindûewropî ya herwiha serkaniya peyva mak û ya mê ye.


ma-

glosses: -î, -în, bi-, bi- (paşgireke çêkirina rengdêran ji navdêran


me-

glosses: Pêşgirek e dikeve gel lêkeran û maneya fermaniya neyînî didiyê.

text: Meke!

text: Meçin!

glosses: Pêşgirek e dikeve gel navê hin ajelan û diyar dike ku ew mê ne.

text: mehîn

text: mekan, mesken, mekteb, medrese, mehel

text: meşxul

etymology_text:
(Raman 1):
Bi maneya "ne-" û bi maneya "mê" ji zimanên îranî, hevreha soranî me- (meke! = meke/neke!), pehlewî ma- (mekun! = meke/neke!), têkilî ne-.
(Raman 3, 4):
Ji erebî مِـ (mi-) yan "cihê ku" ji erebî مَـ (ma-).
(Raman 5)
Hevreha -men, -emenî, -me. Ji proto-hindûewropî *-mn̥. Cih guhartina ji paşgirekê bi pêşgirekê tenê di kurdî da hatiye dîtin.

مـ

roman: ma-

مِـ

roman: mi-


mast

text: Pîrka wî satila mêst, textê firaxan û selika nên nîşanî wî da û got: - Tu ji xwe re hinek mast têxe tacikekê û bixwe (...)

forms:
ماست
dew
firû
nîvişk
sertûk
şîr
tûk
şojî
penîr
sûrik
çolik
zêç

etymology_text:
Ji proto-hindûewropî *meu-k- (“hilû, tehîsok, hilîsok, şemitok”) ku herwiha serkaniya peyva masî ya kurdî û moist ya îngilîzî ye.
* proto-îranî: *mad²(", meyîn")
:pehlewî: m's("meyînn; hişk bûn")
:partî: m's("meyîn--, hişk bûn")
:farisî: māsīdan ("meyîn--"), māst ("mast")
:belûçî: mast ("mast")
:erdestanî: maske ("rûn") ... ^(alfabeya arî)
:kurmancî: meyîn ("meyîn"), mast ("mast")
:kurmancî: mast ("mast")
:zazakî: mast ("mast")
sanskrîtî: mástu(sertûk, qeymax")
Çavkanî: Cheung p.253, Horn p.214 | Pokorny: -

ахарҵәы

roman: āxārc̣°ə

እርጎ

roman: ʾərgo

দৈ

roman: doi

ёгурт

roman: jóhurt

দই

roman: dôi

ки́село мля́ко

roman: kíselo mljáko

ဒိန်ချဉ်

roman: dinhkyany

тараг

roman: tarag

ᏧᏂᎿᏦᏯᏍᏔᏅ

roman: tsunihnatsoyastanv

乳酪

roman: jyu⁵ lok³

優酪乳

roman: yulólù

酸奶

roman: suānnǎi

酸牛奶

roman: suānniúnǎi

酸凝酪

roman: suānnínglào, suānníngluò

優酪乳

roman: yōulàorǔ, yōuluòrǔ

乳酪

roman: rǔlào

发酵乳

roman: fājiàorǔ, fāxiàorǔ

優格

roman: yōugé

酸奶

roman: sng-lin / sng-ni / suiⁿ-leng

لَبَن

roman: laban

لَبَن زَبَادِيّ

roman: laban zabādiyy

لَبَن رَائِب

roman: laban rāʾib

رَوْب

roman: rawb

رَوْبَة

roman: rawba

مَاسْت

roman: māst

زبادي

roman: zabadi

روب

roman: rōb

زبادي

roman: zabādi

دانون

roman: danon

յոգուրտ

roman: yogurt

ماست

roman: mâst

جغرات

roman: joğrât

દહીં

roman: dahī̃

იოგურტი

roman: iogurṭi

მაწონი

roman: mac̣oni

दही

roman: dahī

ಮೊಸರು

roman: mosaru

катык

roman: katık

жуурат

roman: cuurat

යෝගට්

roman: yōgaṭ

요구르트

roman: yogureuteu

ювурт

roman: yuwurt

ນົມສົ້ມ

roman: nom som

јо́гурт

roman: jógurt

തൈര്

roman: tairŭ

दहि

roman: dahi

ювырт

roman: yuvırt

یوغورت

roman: yoğurt

قايماق

roman: qaymaq

ماسته

roman: māstᶕ

مستى

roman: masté

йогурт

roman: iogurt

қатық

roman: qatyq

простоква́ша

roman: prostokváša

ҷурғот

roman: jurġot

мост

roman: most

қатиқ

roman: qatiq

தயிர்

roman: tayir

పెరుగు

roman: perugu

йогырт

roman: yoğırt

катык

roman: qatıq

ርግኦ

roman: rəgʾo

ཞོ

roman: zho

юґу́рт

roman: jugúrt

ទឹកដោះគោជូរ

roman: tɨkdɑhkoocuu

γιαούρτι

roman: giaoúrti

ὀξύγαλα

roman: oxúgala

ipa: /mɑːst/

audio: LL-Q36163 (kmr)-Ebulfîda-mast.wav


mast

audio: LL-Q1860 (eng)-Wodencafe-mast.wav


masî

glosses: hin heywanên avî ne yên ku nikarin li ziwayiyan bijîn

forms:
ماسی
маси
mahsî
mahsû
masi
masû
maswî
mehsî
mehsû
me'sî
me'sû
meisî
meisû

etymology_text:
Hevreha soranî ماسی (masî), kurdiya başûrîmasî, lekî masi, mayî, goranî/hewramî masawî, zazakî mase, masi, farisî ماهی (mahî), pehlewî mahîg, tacikî моҳӣ (mohî), avestayî 𐬨𐬀𐬯𐬌𐬌𐬀 (masiia, /mesye/), sanskrîtî मत्स्य (mátsya), punjabî ਮੱਛੀ (macḥī), hindî मछली (machlī, /meçlî/), ûrdûyî مچھلی (machlī, /meçlî/), nepalî माछा (māchā)... hemû ji proto-îranî.
Li derveyî zimanên hindûîranî ev peyv di şaxên din yên zimanên hindûewropî de peyda nabe. Hin idia wê dikin hevreha peyva proto-hindûewropî *mad- (şil) û hinek jî heta *mew-k- (hilû, tehîsok, hilîsok, şemitok) e ku herwiha serekaniya peyva yûnanî μύκης (mûkês "kivark"), latînî mucus (mukus: "kilmûş; gilîz) û kurdî (kil)mûş e (ji ber gilîzê leşê masiyan). Lê delîlênxurt bo van gotinan nînin.
Lubotsky bawer dike ku peyv ji zimanekî ne-hindûewropî ketiye proto-hindûîranî anku makezimanê zimanên hindûîranî.
Çavkanî: Chyet r. 364, Horn r. 216, Lubotsky r. 3, MacKenzie r. 123, Pokorny r. 694, Tsabolov r. 643 |

пслачва

roman: pslāč°ā

аԥсыӡ

roman: āpsəʒ

𑜆𑜠

roman: pa

𑜆𑜡

roman: pā

балык

roman: balïk

ዓሣ

roman: ʿaśa

ܢܘܢܐ

roman: nūnā

মাছ

roman: mas

ччугӏа

roman: č̄uʿa

𐬨𐬀𐬯𐬫𐬀

roman: masya

チェㇷ゚

roman: cep

балыҡ

roman: balïq

ჭარე̆

roman: č̣arĕ

ჭა̄რ

roman: č̣ār

ры́ба

roman: rýba

ماہی

roman: máhí

ماہیگ

roman: máhíg

মাছ

roman: mach

ри́ба

roman: ríba

ငါး

roman: nga:

загаһан

roman: zagahan

ཉ

roman: nya

чӏара

roman: č̣ara

ᎠᏣᏗ

roman: atsadi

魚

roman: jyu⁴⁻²

йүр

roman: yür

йү

roman: yü

魚

roman: ǹg

魚

roman: y¹

魚

roman: yú

魚兒

roman: yúr

魚

roman: ngṳ̂

魚

roman: ngṳ̀

魚

roman: hî/hû/gû

魚

roman: y²

ыннээн

roman: ynnėėn

пулӑ

roman: pulă

балык

roman: balık

سَمَكَة

roman: samaka

سَمَك

roman: samak

سمچ

roman: simič, simač

سمچة

roman: smiča

حوت

roman: ḥūt

حوتة

roman: ḥūta

ձուկ

roman: juk

ձուկն

roman: jukn

кал

roman: kal

олра̇

roman: olrȧ

олло

roman: ollo

ماهی

roman: mâhi

𐍆𐌹𐍃𐌺𐍃

roman: fisks

માછલી

roman: māchlī

თევზი

roman: tevzi

मछली

roman: machlī

मत्स्य

roman: matsya

माही

roman: māhī

मीन

roman: mīn

मच्छी

roman: macchī

דָּג

roman: dag

чкъаьра

roman: čq̇ära

заһсн

roman: zahsn

ಮೀನು

roman: mīnu

чабакъ

roman: çabaq

балыкъ

roman: balıq

මාළුවා

roman: māḷuwā

чери

roman: čeri

मासोळि

roman: māsoḷi

물고기

roman: mulgogi

ынныын

roman: ənnəən

ᑭᓄᓭᐤ

roman: kinosew

ᓇᒣᔅ

roman: names

ᰅᰫ

roman: ngú

балугъ

roman: baluġ

ᤏᤠ᤺

roman: nā

ᦔᦱ

roman: ṗaa

риба

roman: riba

മത്സ്യം

roman: matsyaṃ

ᠨᡳᠮᠠᡥᠠ

roman: nimaha

хӯл

roman: hūl

хул

roman: hul

मासा

roman: māsā

ჩხომი

roman: čxomi

загас

roman: zagas

ᠵᠢᠭᠠᠰᠤ

roman: ǰiɣasu

माछा

roman: māchā


şirîn

glosses: Ji bo guhertoya rastnivîsî binêre şîrîn.


şîrîn

text:
Nûr ji eniyê hate piştê bû sitar
Nê ji darê xwarin herdukan şîrîn

forms:
şîrîntir (comparative)
herî şîrîn (superlative)
şîrîntirîn (superlative)
شیرین
ширин
şêrîn
şirîn
bêxwê
miz
sûr
têrxwê
tirş
tîj
xav

etymology_text: Ji şîr + -în, bide ber farisiya navîn 𐭱𐭩𐭫𐭩𐭭 (šīrēn, “şîrîn”), farisiya kevn *şift- ("şîr") > *şiftin- ("şîrîn").

тату

roman: tatu

মিঠা

roman: mitha

гьуиннаб

roman: huinnab

татлы

roman: tatlï

сало́дкі

roman: salódki

মিঠা

roman: miṭha

মিষ্টি

roman: miśṭi

сла́дък

roman: sládǎk

ချို

roman: hkyui

амтатай

roman: amtataj

мерза

roman: merza

甜

roman: tián

тутлӑ

roman: tutlă

пылак

roman: pylak

муриси

roman: murisi

حُلْو

roman: ḥulw

سكري

roman: sokkari

حلو

roman: ḥilu

քաղցր

roman: kʻaġcʻr

ламбамо

roman: lambamo

ала

roman: ala

شیرین

roman: širin

𐍅𐍉𐌸𐌴𐌹𐍃

roman: wōþeis

મીઠી

roman: mīṭhī

ტკბილი

roman: ṭḳbili

मीठा

roman: mīṭhā

מָתוֹק

roman: matók

әмтәхн

roman: ämtäxn

таттуу

roman: tattuu

달콤-하다

roman: dalkomhada

달다

roman: dalda

татли

roman: tatli

ຫວານ

roman: wān

ᦛᦱᧃ

roman: v̇aan

сладок

roman: sladok

മധുരം

roman: madhuraṃ

ᠵᠠᠨᠴᡠᡥᡡᠨ

roman: jancuhūn

गोड

roman: goḍ

ширӹ

roman: širÿ

амттай

roman: amttaj

ମଧୁର

roman: môdhurô

خوږ

roman: xoģ

خوږه

roman: xwaģa

тәтті

roman: tättı

сла́дкий

roman: sládkij

मधुर

roman: madhura

இனிப்பான

roman: iṉippāṉa

หวาน

roman: hwǎan

తియ్య

roman: tiyya

తీయ

roman: tīya

తియ్యని

roman: tiyyani

татлы

roman: tatlı

མངར་མོ

roman: mngar mo

чигирзиг

roman: çigirzig

ческыт

roman: ćeskyt

коньыт

roman: konʹyt

𐎎𐎚𐎖

roman: mtq

соло́дкий

roman: solódkyj

тадылығ

roman: tadılığ

ផ្អែម

roman: p’aem

минньигэс

roman: minńiges

זיס

roman: zis

γλυκός

roman: glykós

γλυκύς

roman: glukús


şekir

glosses:
qend, maddeyê şîrînkirinê
(maddeyê ku bi taybetî çay û qehwe pê tên şîrînkirin.)

text:
Derdê te ye dil ji ber diêşit
Şîrîn te kire şekir li Perwîz
Ferhad ji rengê eskê xwînrîz

glosses: şekirok, şîrînahî, konfet, kanfêt, xwarinên şîrîn

forms:
şeker
şekr
شهکر
шәкьр

etymology_text:
Hevreha soranî شهکر (şekir), farisî شکر (şeker), belûçî شکل (şekkel), pehlewî 𐭱𐭪𐭥 / 𐫢𐫞𐫡 (şeker), ji sanskrîtî शर्करा (śárkarā), ji proto-hindûewropî *ḱorkeh- (xîz, qûm, berikênhûr).
Peyva tirkî şeker, siryanî ܫܟܪ (şekker) û erebî سكر (sukker) ji zimanekî îranî ne. Bi riya erebî peyv ketiye zimanên ewropî û pê re hemû dinyayê, bo nimûne fransî sucre, îngilîzî sugar, almanî Zucker, spanî azúcar (ji forma diyar ya erebî es-sukker).
Peyva rusî са́хар (sáxar) jî ji heman rehê sanskrîtî ye lê bi rêya yûnaniya kevn σάκχαρ (sákkhar) e.
Hevwateya wê qend jî ji sanskrîtî खण्ड (khaṇḍa) ye. Ji vî rehî herwiha îngilîzî candy (şekirok, şîrînahî).
;Çavkanî:
* Chyet, Michael L. (2003): Kurdish-English Dictionary, Ferhenga Kurmancî-Inglîzî, Yale University Press.
* Mackenzie, D. N. (1971), A Concise Pahlavi Dictionary, London, New York, Toronto: Oxford University Press.
* Nişanyan, Sevan: Çağdaş Türkçenin Etimolojisi [Etîmolojiya Tirkiya Niha] (bi tirkî)
* The Tower of Babel - An Etymological Database Project [Birca Babilê - Projeyeke Danegeha Etîmolojî] (bi îngilîzî û rusî): http://starling.rinet.ru/
* Tsabolov, R. L., Ferhenga etîmolojî ya zimanê kurdî ["Цаболов, Р. Л.: Эмцмолоƨцческцц̆ словарь курδскоƨо языка"], Moskova, 2001-2010

ашьақар

roman: āš̍ākār

шъоущыгъу

roman: ŝowš̍əġ°

шэкэр

roman: šăkăr

чикир

roman: čikir

шикир

roman: šikir

ሱካር

roman: sukar

চুৰা

roman: sura

চেনি

roman: seni

чакар

roman: čakar

шәкәр

roman: šäkär

цу́кар

roman: cúkar

شکل

roman: šakkal

شکر

roman: šakkar

চিনি

roman: cini

শর্করা

roman: śôrkra

за́хар

roman: záhar

саахар

roman: saaxar

шэхэр

roman: šexer

шекар

roman: šekar

ᎧᎵᏎᏥ

roman: kalisetsi

тон

roman: ton

糖

roman: thông

糖

roman: tòng

糖

roman: thn̂g

сахӑр

roman: sahăr

ހަކުރު

roman: hakuru

سُكَّر

roman: sukkar

سكر

roman: súkkar

شكر

roman: shákar

շաքար

roman: šakʻar

сахор

roman: saxor

сахар

roman: sahar

хахар

roman: hahar

شَکَر

roman: šakar

بورَه

roman: bôra

સાકર

roman: sākar

ખાંડ

roman: khā̃ḍ

შაქარი

roman: šakari

चीनी

roman: cīnī

शर्करा

roman: śarkarā

शक्कर

roman: śakkar

मिसरी

roman: misrī

סוכר / סֻכָּר

roman: sukár

фошыгъу

roman: fošəġ°

шикр

roman: şikr

ಸಕ್ಕರೆ

roman: sakkare

шекер

roman: şeker

кант

roman: kant

සීනි

roman: sīni

сакар

roman: sakar

साक्कर

roman: sākkar

설탕

roman: seoltang

사탕

roman: satang

ᓲᑳᐤ

roman: sookaaw

ນ້ຳຕານ

roman: nam tān

шекер

roman: šeker

ᦀᦾᧉ

roman: ˙ʼoay²

шеќер

roman: šeḱer

പഞ്ചസ്സാര

roman: pañcassāra

ᡧᠠᡨᠠᠨ

roman: šatan

साखर

roman: sākhar

შანქარი

roman: šankari

захар

roman: zaxar

чихэр

roman: čiher

ᠰᠢᠬᠢᠷ

roman: siqir

သဂြာ

roman: həkrɛ̀a

सखर

roman: sakhar

चिनी

roman: cinī

сӕкӕр

roman: sækær

شېكەر

roman: shëker

شکره

roman: šakᶕra

بوره

roman: bura

ਖੰਡ

roman: khaṇḍ

ਮਿਸ਼ਰੀ

roman: miśrī

қант

roman: qant

ⲍⲁⲭⲣⲓ

roman: zakhri

са́хар

roman: sáxar

کنڊ

roman: khanḏu

ܫܟܪ

roman: šekkar

сахаръ

roman: saxarŭ

ႀၵျႃ

roman: xǎ kjǎa

သၵျႃး

roman: sǎ kjáa

ၵိူဝ်ဝၢၼ်

roman: kǒe wǎan


şeker

glosses: şekir, qend, gizêr, genim tê derxistin an jî, ji nişastaya wan tê bidestxistin)

text: Hele bak ne şeker şey!

audio: LL-Q256 (tur)-ToprakM-şeker.wav


tal

glosses:
çêja anko tama bihêz û nexweş (wek ya tîvilê pirteqalan)
tişta têr şekir di nav de nîne,
tişta hewceyî zêdetir şekirê ye
(bi taybetî çay û qehwe)

text: من پرسیه بی گمان ژلقمانخاصیت شربتان و لقمانهرچی کو شرینه عین دایههرچی وه کو طاله او دوایه

roman: Min pirsiye bê guman ji LuqmanXasiyyetê şerbetan û LuqmanHerçî ku şirîn e eynê da yeHerçî we ku tal e ew dewa ye

text: Sultan Murad emir diketin qaweyê tînin û fincanan da didene wan. Îcarê şivan dibêje ku qerdaşo, eve şîrêd we ji çi reş û tal e.

ref: Mele Mehmûdê Bazîdî, Cami’eya Riseleyan û Hikayetan Bi Zimanê Kurmancî, Lîs, 2010, çapa 1em, r. 97, ISBN 978-605-5683-27-6

glosses: tahlik fêkiyek kesk û girover e çêj a wan tahil e ji ber wisa bi tahlik nav dibin

forms:
taltir (comparative)
herî tal (superlative)
taltirîn (superlative)
taal
tehil
tehl
teḧil
teḧl
bêxwê
miz
sûr
têrxwê
tirş
tîj
xav
xaş
şor
tehl
xav
şîrîn
kelê
bosî

etymology_text: Hevreha soranî تاڵ (tał), feylî tyeł, farisî تلخ (telx), pehlewî tehl, hemû ji zimanên îranî.

горький

roman: gorʹkij


tal

text: Ew darê talê malê me de ye.

etymology_text: : Etîmolojiya vê peyvê nehatiye nivîsîn. Eger tu bi rastî bizanî, kerem bike bişkoka "biguhêre" ya di ser van gotinan re bitikîne û etîmolojiya vê peyvê binivîse. Çavkaniyên ku te ew etîmolojî jê girtiye jî binivîse.


taal

audio: LL-Q14196 (afr)-Oesjaar-taal.wav


taal

wav_url: https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q7411 (nld)-Robin van der Vliet-taal.wav


tehl

glosses:
çêja anku tama bihêz û nexweş (wek ya tîvilê pirteqalan)
tişta têr şekir di nav de nîne,
tişta hewceyî zêdetir şekirê ye
(bi taybetî çay û qehwe)

forms:
tehltir (comparative)
herî tehl (superlative)
tehltirîn (superlative)
tal
bêxwê
miz
sûr
têrxwê
tirş
tîj
xav

etymology_text: Hevreha soranî تاڵ (tał), zazakî tal m û tale m, feylî tyeł, lurî tehl, farisî تلخ (telx), pehlewî tehl, hemû ji zimanên îranî.

መራራ

roman: märara

መራራ

roman: märārā

তিতা

roman: tita

го́ркі

roman: hórki

горчив

roman: gorčiv

ခါး

roman: hka:

ཁག་དྲགས

roman: khag drags

къаьхьа

roman: q̇äḥa

苦澀

roman: kǔsè

苦

roman: kǔ

مُرّ

roman: murr

դառն

roman: daṙn

կծու

roman: kcu

մռու

roman: mṙu

гот

roman: got

تلخ

roman: talx

𐌱𐌰𐌹𐍄𐍂𐍃

roman: baitrs

მწარე

roman: mc̣are

कड़वा

roman: kaṛvā

कड़ा

roman: kaṛā

कटु

roman: kaṭu

तल्ख

roman: talkh

מַר

roman: mar

מרה

roman: mará

מָרִיר

roman: marír

מרירה

roman: merirá

къахьа

roman: q̇aḥa

ачуу

roman: açuu

쓰다

roman: sseuda

ຂົມ

roman: khom

горчлив

roman: gorčliv

കയ്പ്പ്

roman: kayppŭ

ᡤᠣᠰᡳᡥᠣᠨ

roman: gosihon

कडू

roman: kaḍū

гашуун

roman: gašuun

କଟୁ

roman: kôṭu

ତିକ୍ତ

roman: tiktô

ащы

roman: aşşy

ашты

roman: aşty

го́рький

roman: górʹkij

तिक्त

roman: tikta

горькъ

roman: gorĭkŭ

ขม

roman: kǒm

చేదు

roman: cēdu

𐎎𐎗

roman: mr

гірки́й

roman: hirkýj

ចត់

roman: cɑt

ជូរ

roman: cuu

аһыы

roman: ahıı

ביטער

roman: biter

πικρός

roman: pikrós

ipa: /tɛħl/


marmasî

text: Marmasî: Kêm be jî di çemên Kurdistanê tên dîtin/zevtkirin, masîyekî dişibe mar e, wek mar zirav û dirêj e.

ref: Hesenê Derwêş d koma "Zimanê Kurdî" ya li ser Rûnameyê de, 12/2011

forms:
me'rme'sî
مارماسی

etymology_text: Ji mar + masî.

ву́гар

roman: vúhar

вуго́р

roman: vuhór

বানমাছ

roman: banmach

змио́рка

roman: zmiórka

ᏢᏕᎦ

roman: tlvdega

鰻魚

roman: maan⁴ jyu²

鰻魚

roman: mányú

鰻

roman: mán

鱔魚

roman: shànyú

鰻

roman: muâ

鱸鰻

roman: lô͘-môa

海鰻

roman: hái-môa

烏耳鰻

roman: o͘-hī-môa

ވެނ

roman: ven

أَنْقَلِيس

roman: ʾanqalīs

أَنْكَلِيس

roman: ʾankalīs

حَنَشْ

roman: ḥanaš

أَنْقَليس

roman: ʔangalīs

أَنْكَليس

roman: ʔankalīs

حَنْكَلِيس

roman: ḥankalīs

نُونَة

roman: nūna

օձաձուկ

roman: ōjajuk

مارماهی

roman: mârmâhi

બામ માછલી

roman: bām māchlī

გველთევზა

roman: gveltevza

გველთევზასნაირნი

roman: gveltevzasnairni

बाँब

roman: bā̃b

बाम

roman: bām

सर्पमीन

roman: sarpamīn

צְלוֹפָח

roman: tzlofáḥ

ನೀರಹಾವು

roman: nīrahāvu

장어

roman: jang-eo

ຕົວອ່ຽນ

roman: tūa ʼīan

јагула

roman: jagula

ആരൽ

roman: āral

മനഞ്ഞില്മത്സ്യം

roman: manaññilmatsyaṃ

വഴുതിമാറുന്നവന്

roman: vaḻutimāṟunnavanŭ

വിലാഞ്ഞില്

roman: vilāññilŭ

могой загас

roman: mogoj zagas

ییلان بالغی

roman: yılan balığı

жыланбалық

roman: jylanbalyq

у́горь

roman: úgorʹ

мормоҳӣ

roman: mormohī

விலாங்கு

roman: vilāṅku

ปลาไหล

roman: bplaa lăi

మలుగు చేప

roman: malugu cēpa

སྦྲུལ་ཉ

roman: sbrul nya

អន្ទង់

roman: ɑntʊəng

ווענגער

roman: venger

χέλι

roman: chéli

ἔγχελυς

roman: énkhelus

ipa: /mɑːɾmɑːˈsiː/

hyphenation: mar·ma·sî


mar

glosses: heywanekî xwijok yê bêdest û bêpê ye (zîlika gelek ji wan jehrawî ye)

text: Raziqê bêdestûpa û mar û mûr / 'Alimê sirra negotî der sudûr

ref: Mela Hisênê Bateyî: Mewlûd

text: (...) di jîyîna rojane de mar çawa em zanin wek rawirekî zêdetir bi kûvîtiya xwe, zordestî û êrîşkariya xwe ve tê nasîn.

ref: Rohat Alakom, Folklor û jinên kurd, Weşanxaneya Nefel, 2002

text: "(...) ew debançeya mîna marekî reş ji ber xwe kişand û berê wê da min û te."

ref: Enwer Karahan: Şapînoz, roman 2010

text: Di zaroktiya me de eger yekî xwarin bixwara, ye din digotê: Eger tu hinekî nedî min wê marê min bi şêv bê te.

ref: Mele Mehmûdê Bayezîdî, Amadekar: Jan Dost Adat û Rusûmatnameê Ekradiye, Weşanxaneya Nûbihar, 2010, r. 112, ISBN 9789944360678

forms:
مار
мар
mahr
me'r
ma'r
bizinmişk
dûpişk
gumgumok
kirm
kurm
kûsî
kûsel
sîsemar
sîsemark

etymology_text:
Hevreha soranî مار (mar), goranî/hewramî mar, zazakî mar, belûçî مار (mar), farisî مار (mar), pehlewî 𐭬𐭠𐭥 (mar). Ji van pê ve bi esehî nayê zanîn.
Di avestayî de "mar" 𐬀𐬲𐬌 (aži, /ejî/) bû ku peyveke ji proto-hindûewropî ye û hevreha sanskrîtî अहि (áhi), ermenî իժ (iž), almanî Egel (zêrû) û yûnaniya kevn ὄφῐς (óphis) e. Heman peyv bi awayê ec di pehlewî de jî hatiye qeydkirin. Ew di zimanên niha yên îranî di peyva ejdeha de maye.
Bi nêrîna Tsabolovmar peyveke xwemalî ya ji zimanên îranî ye û ji peyva *mer- (mirin) hatiye çêkirin wek çawa ku peyva osetî marg (jehr) jî ji peyva merg, mirin hatiye çêkirin.
Lê bi ihtimaleke mezintir mar ji zimanekî kevn yê ne-hindûewropî yê Rojhilata Navîn hatiye wergirtin lê ne ji zimanekî samî. Bo nimûne belkî ew ji sûmerî [Peyv?] hatibe wergirtin ji ber ku di sûmerî de "mar" bi peyvên mir, mirša dihat nasîn.
;Çavkanî:
* Chyet, Michael L. (2003): Kurdish-English Dictionary, Ferhenga Kurmancî-Inglîzî, Yale University Press.
* Tsabolov, R. L., Ferhenga etîmolojî ya zimanê kurdî ["Цаболов, Р. Л.: Эмцмолоƨцческцц̆ словарь курδскоƨо языка"], Moskova, 2001-2010
*
* The Pennsylvania Sumerian Dictionary (Ferhenga sûmerî ya Pennsylvaniayê) http://psd.museum.upenn.edu/
* The Tower of Babel - An Etymological Database Project [Birca Babilê - Projeyeke Danegeha Etîmolojî] (bi îngilîzî û rusî): http://starling.rinet.ru/

амаҭ

roman: āmāt

блэ

roman: blă

𐔱𐕈𐕇

roman: båx̣

𑜂𑜥

roman: ṅū

јылан

roman: ǰïlan

እባብ

roman: ʾəbab

חויא

roman: ḥewyā

חוויתא

roman: ḥwāwwīṯā

সাপ

roman: xap

борохь

roman: borox

ウェンペサニ

roman: wempesani

йылан

roman: yïlan

змяя́

roman: zmjajá

مار

roman: már

সাপ

roman: śap

змия́

roman: zmijá

မြွေ

roman: mrwe

могой

roman: mogoj

སྦུལ

roman: sbul

𑄥𑄛𑄴

roman: sāp

ꨀꨤꨩ

roman: ala'

ꨂꨤꨩ

roman: ula'

лаьхьа

roman: läḥa

रु

roman: ru

ᎢᎾᏛ

roman: inadv

шә

roman: šə

чончун

roman: čončun

мон

roman: mon

蛇

roman: sà

蛇哥

roman: sà-kô

蛇

roman: shé

長蟲

roman: chángchong, chángchóng

蛇

roman: siè

老蛇

roman: lâu-siè

蛇

roman: chôa

蛇

roman: sha² / she²

ҫӗлен

roman: śĕlen

чӀичӀала

roman: č̣ič̣ala

ހަރުފަ

roman: harufa

ثُعْبَان

roman: ṯuʿbān

حَنَش

roman: ḥanaš

حَيَّة

roman: ḥayya

أَفْعَى

roman: ʾafʿā

تعبان

roman: tiʿbān

حيّة

roman: ḥáyya, ḥáyye

օձ

roman: ōj

гуй

roman: guj

ёзнэ

roman: jozne

ተመን

roman: tämän

дьабда

roman: ʒaʙda

кулин

roman: kulin

مار

roman: mâr

مر

roman: mor

తరస్

roman: taras

𐍅𐌰𐌿𐍂𐌼𐍃

roman: waurms

გველი

roman: gveli

უხსენებელი

roman: uxsenebeli

साँप

roman: sā̃p

सर्प

roman: sarp

नाग

roman: nāg

נָחָשׁ

roman: nakhásh

текхарг

roman: teqarg

моһа

roman: moha

ಹಾವು

roman: hāvu

سَرُپھ

roman: saruph

سَرُف

roman: saruf

жылан

roman: cılan

සර්පයා

roman: sarpayā

кый

roman: kyj

뱀

roman: baem

ᑭᓀᐱᐠ

roman: kinepik

йылан

roman: yılan

སྦྲུལ

roman: sbrul

ງູ

roman: ngū

წიწილა

roman: c̣ic̣ila

илан

roman: ilan

ᦇᦴ

roman: nguu

зми́ја

roman: zmíja

പാമ്പ്

roman: pāmpŭ

പാന്വ്

roman: pānvŭ

സര്പ്പം

roman: sarppaṃ

പന്നഗം

roman: pannagaṃ

ഉരഗം

roman: uragaṃ

ᠮᡝᡳᡥᡝ

roman: meihe

ялпыӈӯй

roman: âlpyňūj

सर्प

roman: sarpa

кӹшкӹ

roman: kÿškÿ

波布

roman: ぱゔ, pav

куй

roman: kuj

wav_url: https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q36163 (kmr)-Ebulfîda-mar (Navdêr 1).wav

wav_url: https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q36163 (kmr)-Ebulfîda-mar (Navdêr 2).wav


mar

glosses: mehr, nikah, zewicîn, jinûmêr li hev helal kirin:

etymology_text:
Bi rêya erebî مهر (mehr) ji zimanên îranî, hevreha hexamenişî 𐎷𐎰𐎼 (mithra: peyman), avestayî 𐬨𐬌𐬚𐬭𐬀 (miθra), sanskrîtî मित्र (mitra)... hemû ji proto-îranî.
Bo zêdetir agahiyan, binêrin: mehr.

audio: LL-Q36163 (kmr)-Ebulfîda-mar (Navdêr 1).wav

audio: LL-Q36163 (kmr)-Ebulfîda-mar (Navdêr 2).wav


mar

audio: LL-Q10199 (zza)-Mirzali-mar.wav


mar

audio: LL-Q1860 (eng)-Vealhurl-mar.wav

audio: LL-Q1860 (eng)-Wodencafe-mar.wav


mar

glosses: pûç kirin, herimandin, lewitandin, tewizandin, lekedar kirin


mar

wav_url: https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q5146 (por)-Nelson Ricardo 2500-mar.wav

audio: LL-Q5146 (por)-Santamarcanda-mar.wav


mar

wav_url: https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q1321 (spa)-Anonymât (Kvardek du)-mar.wav

audio: LL-Q1321 (spa)-Guergana-mar.wav

audio: LL-Q1321 (spa)-Rodelar-mar.wav


masîgir

text: ...ev kiça masîgirî di gel birek kiçêd gundîyan li ber avê cil dişuştin.

ref: Mela Mûsayê Hekarî, Amadekar: Hêmin Omer, Durrû’l Mecalîs, 2022 ["1857"], r. 46

forms:
ماسیگر
masîvan

etymology_text: Ji masî + -gir.

মাছমৰীয়া

roman: masomoria

মাছুৱৈ

roman: masuoi

балыҡсы

roman: balïqsï

рыба́к

roman: rybák

জেলে

roman: jele

ধীবর

roman: dhibôr

риба́р

roman: ribár

риболо́вец

roman: ribolóvec

рибарка

roman: ribarka

တံငါ

roman: tamnga

ရေလုပ်သား

roman: relupsa:

ရေသူ

roman: resu

漁夫

roman: yúfū

漁民

roman: yúmín

漁人

roman: yúrén

صَيَّاد

roman: ṣayyād

ձկնորս

roman: jknors

ماهیگیر

roman: mâhi-gir

𐍆𐌹𐍃𐌺𐌾𐌰

roman: fiskja

𐌽𐌿𐍄𐌰

roman: nuta

მეთევზე

roman: metevze

მებადური

roman: mebaduri

माहीगीर

roman: māhīgīr

मछुआ

roman: machuā

धीवर

roman: dhīvar

балыкчы

roman: balıkçı

낚시꾼

roman: naksikkun

어부

roman: eobu

ຊາວປະມົງ

roman: sāo pa mong

рибар

roman: ribar

മീൻപിടുത്തക്കാരൻ

roman: mīnpiṭuttakkāran

മുക്കുവൻ

roman: mukkuvan

загасчин

roman: zagasčin

بالقجی

roman: balıkcı

بېلىقچى

roman: bëliqchi

ماهي ګير

roman: māhigír

مچي مار

roman: močimãr

مَچھیرا

roman: macherā

балықшы

roman: balyqşy

рыба́чка

roman: rybáčka

рыболо́в

roman: rybolóv

धीवर

roman: dhīvara

जालिक

roman: jālika

моҳигир

roman: mohigir

జాలరి

roman: jālari

балыкчы

roman: balıqçı

ماهی گیر

roman: māhī gīr

риба́лка

roman: rybálka

рибачка

roman: rybačka

អ្នកនេសាទ

roman: ʼnɑɑkneisaat

មច្ឆព័ន្ធ

roman: mɔɔcchɑɑpŏənthɔɔ

វាគុរិក

roman: viəkurɨk

ព្រាន

roman: priən

פֿישער

roman: fisher

פֿישערין

roman: fisherin

פֿישערקע

roman: fisherke

ψαράς

roman: psarás

ψαρού

roman: psaroú

ἁλιεύς

roman: halieús

ipa: /mɑːsiːˈɡɪɾ/

hyphenation: ma·sî·gir


masîvan

forms: masîgir

etymology_text: Ji masî + -van

hyphenation: ma·sî·van


masîvanî

glosses: masîgirî, seyd^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)

forms: masîgirî

etymology_text: Ji masîvan + -î


masîgirî

forms:
masîvanî
ماسیگری
, (dengnasî: ماصیگری)

etymology_text: Ji masîgir + -î

মাছ ধৰা

roman: mas dhora

মাছ মাৰা

roman: mas mara

риболо́в

roman: ribolóv

釣魚

roman: diàoyú

ынныӈыттын

roman: ynnyṇyttyn

صَيْد سَمَك

roman: ṣayd samak

ձկնորսություն

roman: jknorsutʻyun

ماهیگیری

roman: mâhigiri

თევზაობა

roman: tevzaoba

मत्स्य पालन

roman: matsya pālan

낚시

roman: naksi

ການຫາປາ

roman: kān hā pā

риба́рство

roman: ribárstvo

ри́болов

roman: ríbolov

മീൻപിടിത്തം

roman: mīnpiṭittaṃ

ры́бная ло́вля

roman: rýbnaja lóvlja

моҳигирӣ

roman: mohigirī

ประมง

roman: bprà-mong

балык тоту

roman: balıq totu

риболо́вля

roman: rybolóvlja

риба́льство

roman: rybálʹstvo

ការស្ទូចត្រី

roman: kaa stuuc trəy

ការនេសាទត្រី

roman: kaa neisaat trəy

魚ぱし

roman: iyupashi

αλιεία

roman: alieía

ipa: /mɑːsˤiːɡɪ'ɾiː/


slav

glosses: rûsî û miletên din yên rojhilata Ewropayê yên zimanê wan nêzî zimanê rûsî

forms: silav


bra

audio: LL-Q1860 (eng)-Wodencafe-bra.wav


brûsk

text: Çûkên ku li ser golê difire jî, bi hemî hêza xwe, wek brûskê xwe bera ser avê dide.

ref: Çiyayê Agirî, Yaşar Kemal, Weşanxana Çanda Kurdî

ipa: /bɾuːsk/


brî

glosses: (Mûyên li hindavî çavan) Guhartoyeke birû.

ipa: /bɾiː/

hyphenation: brî


sûlav

glosses:
ava ku ji cihekî bilind dikeve
(bi taybetî ava çemekî ji zinarekî)

forms:
sîlav
swîlav
solav
سوولاڤ

etymology_text: Ji erebî سیول (siyûl) ku pirhejmaraسيل (seyl, “lehî”) e + kurdî av. Bi heman awayî jî sêlav ya kurdî, سيلاب (seylab) ya farisî ku ji erebî سيل (seyl) + farisî آب (ab, “av”) e û wek "seylap" ketiye tirkî (bi taybetî tirkiya osmanî) û jê wek "slâp" derbasî zimanên balkanî bûye. "Sel" (lehî) ya tirkî jî ji heman rehê erebî ye.

псыкъефэх

roman: psəqefăx

ፏፏቴ

roman: fʷafʷate

чвахи

roman: čwaχi

ソ

roman: so

шарлауыҡ

roman: šarlawïq

вадаспа́д

roman: vadaspád

ঝরনা

roman: jhorna

জলপ্রপাত

roman: jôlôprôpat

водопа́д

roman: vodopád

ရေတံခွန်

roman: retamhkwan

чухчари

roman: čuχčari

ᎠᎹᏍᎧᎦᎯ

roman: amaskagahi

瀑布

roman: buk⁶ bou³

瀑布

roman: phau-pu

瀑布

roman: pùbù

瀑布

roman: bŭk-buó

瀑布

roman: pho̍k-pò͘

шарлак

roman: šarlak

شَلَّال

roman: šallāl

ջրվեժ

roman: ǰrvež

ведьпрамо

roman: vedʹpramo

آبشار

roman: âbšâr

ધોધ

roman: dhodh

ჩანჩქერი

roman: čančkeri

जलप्रपात

roman: jalaprapāt

आबशार

roman: ābśār

झरना

roman: jharnā

מַפַּל מַיִם

roman: mapál máyim

ಜಲಪಾತ

roman: jalapāta

ಧಬಧಬೆ

roman: dhabadhabe

ಅಬ್ಬಿ

roman: abbi

ಜೋಗು

roman: jōgu

ನೀರಿನ ಬೀಳು

roman: nīrina bīḷu

шаркыратма

roman: şarkıratma

шаркырама

roman: şarkırama

දිය ඇල්ල

roman: diya ælla

폭포

roman: pokpo

шаршар

roman: şarşar

ນ້ຳຕົກຕາດ

roman: nam tok tāt

ນ້ຳຕົກ

roman: nam tok

ຕົກຕາດ

roman: tok tāt

ນ້ຳຕາດ

roman: nam tāt

ນ້ຳໂຕນຕາດ

roman: nam tōn tāt

ນ້ຳໂຕນຜາ

roman: nam tōn phā

ໂຕນຕາດ

roman: tōn tāt

водопад

roman: vodopad

വെള്ളച്ചാട്ടം

roman: veḷḷaccāṭṭaṃ

ᡨᡠᡵᠠᡴᡡ

roman: turakū

धबधबा

roman: dhabadhbā

წყარგელაფუ

roman: c̣q̇argelapu

хүрхрээ

roman: hürhree

झरना

roman: jharanā

झ्वाला

roman: jhvālā

ӕхсӕрдзӕн

roman: æxsærʒæn

شارقىراتما

roman: sharqiratma

آبشار

roman: ābšār

زاوه

roman: zāwa

بربړوک

roman: barbaṛuk

ګړونګه

roman: gaṛunga

құлама

roman: qūlama

сарқырама

roman: sarqyrama

जलप्रपात

roman: jalaprapāta

ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ

roman: jharna

ᮎᮥᮛᮥᮌ᮪

roman: curug

обшор

roman: obšor

шаршара

roman: šaršara

шалола

roman: šalola

நீர்வீழ்ச்சி

roman: nīrvīḻcci

జలపాతము

roman: jalapātamu

шарлавык

roman: şarlawıq

བབས་ཆུ

roman: babs chu

водоспа́д

roman: vodospád

ទឹកធ្លាក់

roman: tɨkthlĕək

күрүлгэн

roman: kürülgen

וואַסערפֿאַל

roman: vaserfal

καταρράκτης

roman: katarráktis

καταρράκτης

roman: katarrháktēs


şelale

glosses:
ava ji cihek bilind dikeve
(bi taybetî ava çemekî ji zinarekî)

ջրվեժ

roman: ǰrvež

ჩანჩქერი

roman: čančkeri

מפל

roman: mapál

ಜಲಪಾತ

roman: jalapāta

ಧಬಧಬೆ

roman: dhabadhabe

ಅಬ್ಬಿ

roman: abbi

ಜೋಗು

roman: jōgu

ನೀರಿನ ಬೀಳು

roman: nīrina bīḷu

폭포

roman: pokpo，瀑布

водопад

roman: vódopad

құлама

roman: qūlama

водопад

roman: vodopád

ទឹកធ្លាក់

roman: tɨk tleak


sûr

glosses: Tişta/ê ku zêde xwê di nav de heye, tişta/ê ku zêde çêja anku tama xwê jê tê.

text: Zuhre bê peykê te û Kêwan rikêbdarê te bîDayima menzilgeha sûra te bit birca ŞerefTali'ê ferxunde û bextê se'îd yarê te bî

forms:
سوور
şor
swîr
sîr
bêsû
(bosî)
bêtam
bêxwê
bosî
(1. sotî 2. bêxwê)
gûzin
kaprû
kel
kizirî
mêxweş
mirr
miz
rijî
kêmrûn
sû
(bosî)
şîrîn
şîrînok
tal
tamsar
tamsark
tirş
tîj
xav

etymology_text: Ji proto-hindûewropî *sūr- (tirş yan şor/sûr), hevreh û hevwateya kurmancî şor (1), hevreha soranî سوێر (swêr) / swêr (sûr/şor), zazakî solin, farisî شور (şûr: sûr/şor), lîtwanî sūrus (sûr/şor), rusî соль (soli: xwê), fransî sur (tirş), îngilîzî sour (tirş), almanî sauer (tirş)...

салёны

roman: saljóny

соле́н

roman: solén

ငန်

roman: ngan

дуьра

roman: düra

хан

roman: han

鹹

roman: xián

鹹

roman: gèng

鹹

roman: kiâm

مَالِح

roman: māliḥ

աղի

roman: aġi

شور

roman: šur

نمکین

roman: namakin

მარილიანი

roman: mariliani

नमकीन

roman: namkīn

מָלוּחַ

roman: malúakh

дира

roman: dira

туздуу

roman: tuzduu

짜다

roman: jjada

ເຄັມ

roman: khem

солен

roman: solen

ഉപ്പുരസമുള്ള

roman: uppurasamuḷḷa

खारे

roman: khāre

खारट

roman: khāraṭ

давстай

roman: davstaj

تۇزلۇق

roman: tuzluq

тұзды

roman: tūzdy

солёный

roman: soljónyj

шӯр

roman: šür

เค็ม

roman: kem

со́лений

roman: sólenyj

соло́ний

roman: solónyj

ប្រៃ

roman: pray

זאַלציק

roman: zaltsik

αλμυρός

roman: almyrós

ἁλυκός

roman: halukós

ἁλμυρός

roman: halmurós


sûr

etymology_text: Ji erebî سور (sûr: dîwar, keleh), hevreha aramî שור (şûr: dîwar, keleh), belkî herdu jî ji îbranî [Peyv?] ji rehê שור (ş-w-r: lê nerîn, çavdêrî kirin)


çol

text: (...) ku tiştek bi te bê ez dê dîn bibim, bikevime çolê.

ref: Sîma Semend, Xezal, Weşanên Nûdem, 1996

glosses: Devera ku însanan neguherandine lê siriştî maye.

text: Çi xweş bû wan çola, / Ser derav û gola (...)

ref: Fêrîkê Ûsiv, Pampa Min, Lîmûş, YÊRÊVAN, 2009, ISBN 978-9939-805-98-6

glosses: Devera ku gelek hişk û ziwa ya ku kêm riwek lê şên dibin.

text: Ez bawer dikim, ez li derekî weke çolê bûm. Li pêşiya min ji qûmê deryayeke bê ser (...) hebû.

ref: Mehmed Uzun, Mirina Kalekî Rind, Weşanxana Orfeus, 1987

text: Tim li nav çol û erdan / Kevir û kuç vedidan

ref: Çîroka Malbata Evdo, Firat Cewerî, Weşanên Nûdem

glosses: Cihê vala, cihê ku ti tişt lê nîne / tine ye.

forms:
چۆل
ч'oл
berî
beyar
bejayî
biyaban
çal
çiya
deşt
dêm
gelî
gir
nihal
newal
sehra
vala
xalî
zozan

etymology_text:
Hevreha soranî چۆڵ (çoł) (vala, xalî), hewramî çoł, farisî چول (çûl: çol), hemû jî ji mêj ve hatine wergirtin ji tirkî çöl yan ji zimanekî din yê tirkîkî: bi azerî û tirkmenistanî çöl, kirgîzî чөл (çöl), oyxurî چۆل (chöl) (çöl), ozbekî choʻl (bixwîne: çöl), teterî чүл (çül), qazaxî шөл (şöl), mongolî цөл (tsöl), başkîrî û bûryatî сүл (sül)...
Peyv di zimanên din yên îranî û hindûewropî de peyda nabe lê di hemû zimanên tirkîkî û zimanê mongolî de peyda dibe. Loma ti guman jê nîne ku kurdî ew ji tirkî wergirtiye û ne berovajî.
Lê wek ku ji Dîwana Melayê Cizîrî jî diyar dibe, bi sedan salan e ku di kurdî de tê bikaranîn û li seranserî Kurdistanê tê zanîn û herî dereng li sedsala 17an bi nivîskî hatiye qeydkirin. Di farisî de sedsala 13an bi nivîskî hatiye qeydkirin.
Li aliyekî din, hevwateya wê ya tirkî yaban ji zimanên îranî biyaban hatiye wergirtin.
Di soranî de wateya peyvê berfireh bûye û niha چۆڵ (çoł) bi wateya her cihê ji mirovan valabûyî/valakirî tê bikaranîn.
;Çavkanî:
* Chyet, Michael L. (2003): Kurdish-English Dictionary, Ferhenga Kurmancî-Inglîzî, Yale University Press.
*
* لغتنامه دهخدا [Ferhenga Dihxoda] (farisî-farisî): https://dictionary.abadis.ir/dehkhoda/
* Nişanyan, Sevan: Çağdaş Türkçenin Etimolojisi [Etîmolojiya Tirkiya Niha] (bi tirkî)
* Tsabolov, R. L., Ferhenga etîmolojî ya zimanê kurdî ["Цаболов, Р. Л.: Эмцмолоƨцческцц̆ словарь курδскоƨо языка"], Moskova, 2001-2010

пустыня

roman: pustynja

необитаемая местность

roman: neobitajemaja mestnostʹ

пуща

roman: pušča

audio: LL-Q36368 (kur)-Dildadil-çol.wav

hyphenation: çol


riwek

etymology_text: Ji riw + -ek.

ڕوەک

roman: riwek

аҵиаа

roman: āc̣iāā

ӧзӱм

roman: özüm

ተክል

roman: täkl

গছ-গছনি

roman: gos-gosni

بیتکی

roman: bitki

үҫемлек

roman: üθemlek

раслі́на

roman: raslína

расьлі́на

roman: rasʹlína

جر

roman: jarr

গাছ

roman: gach

ओधी

roman: odhī

расте́ние

roman: rasténie

ургамал

roman: urgamal

ཤིང་།

roman: shing

орамат

roman: oramat

植物

roman: zik⁶ mat⁶

җыву

roman: žɨvu

植物

roman: chhṳ̍t-vu̍t

植物

roman: zhíwù

植物

roman: sĭk-ŭk

植物

roman: si̍t-bu̍t

тыӈэчьын

roman: tyṇėčʹyn

тыӈачьыԓгын

roman: tyṇačʹyḷgyn

тыӈэчьыт

roman: tyṇėčʹyt

ӳсентӑран

roman: üsentăran

ގަސް

roman: gas

نَبَات

roman: nabāt

բույս

roman: buys

касыкс

roman: kasyks

растение

roman: rasteņije

گیاه

roman: giyâh

છોડ

roman: choḍ

მცენარე

roman: mcenare

ነባት

roman: näbatə

पौधा

roman: paudhā

پودا

roman: paudā

צֶמַח

roman: tsémakh

ⵉⵎⵖⵉ

roman: imɣi

урһмл

roman: urhml

ಗಿಡ

roman: giḍa

ёсюмлюк

roman: ösümlük

биткэи

roman: bitkei

өсүмдүк

roman: ösümdük

පැළය

roman: pæḷaya

식물

roman: singmul

ххяххия

roman: χ̄jaχ̄ija

ຕົ້ນພືດ

roman: ton phư̄t

ຕົ້ນ

roman: ton

набатат

roman: nabatat

растение

roman: rastenie

സസ്യം

roman: sasyaṃ

रोपे

roman: rope

кушкыш

roman: kuškyš

बिरूवा

roman: birūwā

оьсимлик

roman: ösimlik

ଉଦ୍ଭିଦ

roman: udbhidô

اوسیملیک

roman: oʻsimlik

ਬੂਟਾ

roman: būṭā

өсімдік

roman: ösımdık

расте́ние

roman: rasténije

ростлина

roman: rostlyna

рошлїна

roman: rošljina

ᱫᱟᱨᱮ

roman: dare

ٻوٽا

roman: buta

ᮕᮨᮕᮨᮜᮊᮔ᮪

roman: pepelakan

ᮒᮥᮒᮥᮝᮥᮠᮔ᮪

roman: tutuwuhan

ниҳол

roman: nihol

செடி

roman: ceṭi

พืช

roman: pʉ̂ʉch

మొక్క

roman: mokka

үсемлек

roman: üsemlek

ተኽሊ

roman: täxli

རྩི་ཤིང་།

roman: rtsi shing

үнүш

roman: ünüş

будос

roman: budos

росли́на

roman: roslýna

ដើម

roman: daəm

үүнээйи

roman: üüneeyi

פֿלאַנץ

roman: flants

געוויקס

roman: geviks

φυτό

roman: fytó

φυτόν

roman: phutón

ipa: /rɪˈwɛk/

hyphenation: ri·wek


pêşdibistan

glosses: Dibistanên bo zarokên biçûk berî ku ew dest bi pola yekem ya dibistanê bikin.

text: Li Swêdê, di pêşdibistanan de rewşa perwerdeya zimanê zikmakî hat xurtkirin.

ref: dibistanakurdi.com, gulan 2005

forms:
dibistan
hîngeh
fakulte
fêrgeh
lîse
kolej
zanîngeh
zanko

etymology_text: Ji pêş- + dibistan.

начальная школа

roman: načalʹnaja škola


xiyar

glosses: Sebzeyek (bi rastî fêkî) dirêjok û tîvilkesk e (bi taybetî zelete jê tê çêkirin).

text: Wan ji xwe re hin xiyar, firingî û penîr kirîn, çûne nav bexçeyekî, li bin siya darekê rûniştin û bi kêf û henek xwarina xwe xwarin.

ref: Firat Cewerî, Girtî, Weşanên Nûdem, 1986

forms:
xeyar
خیار
tirozî

etymology_text: Ji zimanên îranî, hevreha soranî خیار (xiyar), farisî خیار (xiyar), pehlewî xiyar. Ji zimanên îranî ketiye erebî خِيَار (ḵiyār), tirkî hıyar, azerî xiyar, qazaxî қияр (qiär), qereqelpaxî qıyar û gelek zimanên din jî.

огурчын

roman: ogurčïn

ኪያር

roman: kiyar

তিয়ঁহ

roman: tĩh

ҡыяр

roman: qïyar

агуро́к

roman: ahurók

শসা

roman: śôśa

кра́ставица

roman: krástavica

наьрс

roman: närs

хӑяр

roman: hăjar

خِيَار

roman: ḵiyār

վարունգ

roman: varung

კიტრი

roman: ḳiṭri

ककड़ी

roman: kakṛī

खीरा

roman: khīrā

бадыраң

roman: badırañ

පිපිඤ්ඤා

roman: pipiññā

오이

roman: oi

хыяр

roman: xıyar

ໝາກແຕງ

roman: māk tǣng

краставица

roman: krastavica

өргөст хэмх

roman: örgöst hemh

огурцы

roman: ogurtsy

қияр

roman: qiär

бәдірен

roman: bädıren

огуре́ц

roman: oguréc

бодиринг

roman: bodiring

வெள்ளரிக்காய்

roman: veḷḷarikkāy

దోసకాయ

roman: dōsakāya

кыяр

roman: qıyar

ککڑی

roman: kkṛī

کھیرا

roman: kherā

огіро́к

roman: ohirók

ӱгурсӱ

roman: ügursü

ត្រសក់

roman: trâsâk

តាសក់

roman: taskâ

огурсу

roman: ogursu

אוגערקע

roman: ugerke

σίκυος

roman: síkuos

σικυός

roman: sikuós

σίκυς

roman: síkus

ἀγγούριον

roman: angoúrion

αγγούρι

roman: angoúri

ipa: /xɪˈjɑːɾ/


qanûn

glosses: Rêgezek yan biryarek yan fermanek giştî ya dewletê (bi taybetî ya ji alî perlemanekê ve hatiye dan).

text:
Guh din bi qanûnê edeb
Ser ah û kovan û keser

ref: Şêx Evdirehmanê Axtepî

glosses: Hemî biryarên giştî yên dewletê yên ku divê ti kes li dijî wan dernekeve

forms:
قانوون
biryar
dad
edalet
ferman
heq
maf

etymology_text: Deyn ji erebî قانوون (qanûn) ji yûnaniya kevn κανών (kanón) ji κάννα (kanna, “rûl, çîx, qamîş”) ji akadî 𒄀 (qanû) ji sûmerî 𒄀𒈾 (gi.na).

ሕግ

roman: ḥəg

আইন

roman: ain

𐬛𐬁𐬙𐬀

roman: dāta

хоҡуҡ

roman: xoquq

зако́н

roman: zakón

کانود

roman: kánúd

قانود

roman: qánúd

কানুন

roman: kanun

নিয়ম

roman: niẏôm

фалү

roman: falü

法律

roman: fap-li̍t

法律

roman: hoat-lu̍t

قَانُون

roman: qānūn

օրենք

roman: ōrenkʻ

قانون

roman: qânun

კანონი

roman: ḳanoni

नियम

roman: niyam

דִּין

roman: din

חוק \ חֹק

roman: khok

ಕಾನೂನು

roman: kānūnu

ಕಾಯ್ದೆ

roman: kāyde

мыйзам

roman: mıyzam

закон

roman: zakon

заң

roman: zañ

кай

roman: kay

නීතිය

roman: nītiya

법

roman: beop

ກົດໝາຍ

roman: kot māi

право

roman: pravo

നിയമം

roman: niyamaṃ

ᡴᠣᠣᠯᡳ ᡶᠠᡶᡠᠨ

roman: kooli fafun

कायदा

roman: kāydā

хууль

roman: huulʹ

ᠬᠠᠤᠯᠢ

roman: qauli

ନିୟମ

roman: niyômô

закъон

roman: zak’on

قانۇن

roman: qanun

قانون

roman: qānun

пра́вило

roman: právilo

пра́во

roman: právo

नियम

roman: niyama

न्याय

roman: nyāya

законъ

roman: zakonŭ

တြႃး

roman: tráa

မၢႆမီႈ

roman: mǎay mīi

чозақ

roman: çozaq

қонун

roman: qonun

சட்டம்

roman: caṭṭam

నియమము

roman: niyamamu

చట్టము

roman: caṭṭamu

хокук

roman: xoquk

ሕጊ

roman: ḥəgi

ስርዓት

roman: sərʿat

ཁྲིམས

roman: khrims

ច្បាប់

roman: cbap

сокуон

roman: sokuon

געזעץ

roman: gezets

νόμος

roman: nómos

ipa: /qɑːˈnuːn/


qanûn

forms: قانوون

etymology_text: Ji erebî قانون (qanûn) ji yûnanî όργανον (órganon) (organon: amûr, alet) ku herwiha serekaniya peyvên organ û org e jî. Bo hin peyvên din jî ku tê de kîteya destpêkê ya peyva ji yûnanî di erebî dikeve, binêrin: Incîl û iblîs.


zagon

glosses:
rêgezek yan biryarek yan fermanek giştî ya dewletê
(bi taybetî ya ji alî perlemanekê ve hatiye dan)

glosses: hemî biryarên giştî yên dewletê yên ku divê ti kes li dijî biryaran dernekeve

forms:
zakon
biryar
dad
edalet
ferman
heq
maf

etymology_text:
Bi rêya ermenî զակոն (zakon) yan yekser ji rusî зако́н (zakón) (zakón: qanûn), hevreha ukraynî û bulgarî зако́н (zakón), çekî zákon, polonî zakon...
Li ser bikaranîna "zagon", "yasa" yan "qanûn"ê, binêrin "qanûn".

word: li gor zagonê çûn / kirin / meşîn / xebitîn


yasa

glosses: Hemû biryarên giştî yên dewletê yên ku divê ti kes li dijî wan dernekeve.

forms:
یاسا
biryar
dad
edalet
ferman
heq
maf
miz

etymology_text: Deyn ji tirkî yasa, ji mongolî [skrîpt hewce ye] (yasag), hevrehaasa û yasax.

hyphenation: ya·sa


yasa

text: Doğa yasaları.

text: Ceza yasası.

text: Yer çekimi yasası.

text: Ahlâk yasası.

text: Düşünme yasaları.

audio: LL-Q256 (tur)-ToprakM-yasa.wav


parleman

glosses: dezgeha hikûmî ya ji nûnerên hilbijartî pêkhatî ya qanûnên bo hemî dewletê datîne

forms:
parlament
parlement
parlemento
perlemen
civat
dewlet
encûmen
hikûmet
wezaret

etymology_text: Ji fransî parlement ji parler (“peyivîn, axiftin, şêwirîn”) + -ment (“bi”).

ፓርላማ

roman: parlama

مجلس

roman: majlis

мәжлес

roman: mäžles

парламент

roman: parlament

парла́мент

roman: parlámjent

парля́мэнт

roman: parljáment

সংসদ

roman: śôṅśôd

মজলিস

roman: môjliś

парламе́нт

roman: parlamént

လွှတ်တော်

roman: hlwattau

ပါလီမန်

roman: paliman

議會

roman: ji⁵ wui²

議院

roman: ji⁵ jyun⁶⁻²

國會

roman: gwok³ wui²

議會

roman: yìhuì

議院

roman: yìyuàn

國會

roman: guóhuì

議會

roman: gī-hōe

議院

roman: gī-īⁿ

國會

roman: kok-hōe

بَرْلَمَان

roman: barlamān

խորհրդարան

roman: xorhrdaran

պառլամենտ

roman: paṙlament

масторпромкс

roman: mastorpromks

مَجْلِس

roman: majles

پارْلِمان

roman: pârlemân

პარლამენტი

roman: ṗarlamenṭi

संसद

roman: sansad

ಸಂಸತ್ತು

roman: saṃsattu

мажилис

roman: macilis

පාර්ලිමේන්තුව

roman: pārlimēntuwa

의회

roman: uihoe

국회

roman: gukhoe

의원

roman: uiwon

ລັດຖະສະພາ

roman: lat tha sa phā

ສະພາ

roman: sa phā

скупштина

roman: skupština

പാർലമെന്റ്

roman: pārlamenṟŭ

संसद

roman: sausad

ᠫᠠᠷᠯᠠᠮᠧᠨᠲ

roman: parlamēnt

مجلس

roman: meclis

مەجلىس

roman: mejlis

پارلامېنت

roman: parlamënt

پارلمان

roman: pārlamān

پارلېمېنټ

roman: pārlemenṭ

мәжилис

roman: mäjilis

парла́мент

roman: parláment

парлумон

roman: parlumon

நாடாளுமன்றம்

roman: nāṭāḷumaṉṟam

పార్లమెంట్లు

roman: pārlameṇṭlu

мәҗлес

roman: mäcles

རྒྱལ་ཡོངས་གྲོས་ཚོགས

roman: rgyal yongs gros tshogs

پارْلِیمان

roman: pārlīmān

مَجلِسِ شُوریٰ

roman: majlis-e śūrá

សភាតំណាងរាស្ត្រ

roman: sɑɑphiətɑmnaangriəstrɑɑ

សភា

roman: sɑɑsɑphiə

түмэн

roman: tümen

פּאַרליאַמענט

roman: parlyament


perleman

glosses: Bi alfabeya latînî nivîsina پهرلهمان (perleman).


parlementer

forms:
parlemanter
perlementer

etymology_text: Ji parlement + -er.


kevneşervan

glosses: şervanên berê (yên êdî pîr bûne û şervaniyê nakin

glosses: kesên di şerek xilasbûyî de wek şervan beşdar bûn

forms:
kevneşerrvan
kevneşerrkar
kevneşerrker
kevne-esker
kevneleşker

etymology_text: Ji kevne- + şervan.


gulbend

glosses: Komek gulên lihev vehûnandî yên wek nexş yan wek nîşanek rêzgirtinê tên bikaranîn.

text: Peyra rêberên dinyayê gulbendek danî ber Gora Leşkerê Bênav.

ref: VOA, 9ê gulana 2005ê

etymology_text: Ji gul + -bend.

رُعْلَة

roman: ruʿla

венок

roman: venok

çelenk

roman: çiçekten yapılmış taç

word: gulbend danîn ser / ber tiştekê/î (bi taybetî


parlementarîzm

glosses: Pergala siyasî ya tê de parlement bilindtirîn desthilatdar e.

text: Li Kurdistana Îraqê 13 sal bi ser parlamentarîzmê ve derbas bûn û ya ez jê têgehiştim ew e ku parlamenê di parlamentarîzimê de sê rolên giring hene ew jî: 1) yasadanan, 2) biryardan li ser budceta hikûmetê û erêkirina wê, û 3) kontrolkirina hikûmetê.

ref: Sidqî Hirorî: Parlamentarîzma me. Netkurd.com, gulan 2005

forms:
parlamantarîzm
parlamentarîzm
parlamenterîzm
perlemantarîzm
perlementarîzm
perlemanterîzm
perlementerîzm

etymology_text: Ji fransî parlementarisme; wekheva parlementar + -îzm.

парламентаризм

roman: parlamentaryzm


welatparêz

glosses: Kesên welatê xwe yan welatekî diparêzin.

glosses: Kesên bo azadiya welatê xwe yan welatekî tê dikoşin.

forms:
welathez
welatperwer
welatperist
neteweparêz
neteweperist
neteweperwer

etymology_text: Ji welat + -parêz.

патриот

roman: patriot

πατριώτης

roman: patriótis

φιλόπατρισ

roman: filópatris

ipa: /wɛlɑːtpɑːˈɾeːz/

audio: LL-Q36163 (kmr)-Ebulfîda-welatparêz.wav

hyphenation: we·lat·pa·rêz


welatparêz

forms:
welatparêztir (comparative)
herî welatparêz (superlative)
welatparêztirîn (superlative)

ipa: /wɛlɑːtpɑːˈɾeːz/


welathez

glosses: Kesên ji welatê xwe yan ji welatekî hez dikin.

forms:
وەلاتحەز
welatperwer
welatperist
welatyar
neteweparêz
neteweperist
neteweperwer

etymology_text: Ji welat + -hez.


xweş

glosses: Tiştê li gor dilê mirovî; tişta/ê ku mirov dixwaze bike yan bibîne.

text:
Paşê bo wî çêkirî duwazdeh hicab
Her yekî xweştir ji yarî bê hisab

ref: Mela Hesenê Bateyî, Mewlûda Kurdî, ~1720

glosses: Ji bo agirî tê gotin dema mirov dibêje agir xweş e.

forms:
xweştir (comparative)
herî xweş (superlative)
xweştirîn (superlative)
خوەش
хԝәш
xuş
xoş
xeş
xaş

etymology_text: Hevreha soranî خۆش (xoş), kurdiya başûrîxweş, xüeş, pehlewî xweş, parsî wxeş, farisî خوش (xûş), zazakî/kirmanckî/dimilî û hewramî weş, belûçî وش (weş), latînî suavis (şîrîn), sanskrîtî स्वादु (svādu), yûnaniya kevn ἡδύς (hēdús), almanî süß, fransî û spanî suave, îngilîzî sweet, swêdî söt, danmarkî sød, norwecî søt... hemû ji proto-hindûewropî *sweh₂dus (“şîrîn, tamxweş”). Bo guherîna *sw- ya proto-hindûewropî bi *xw- di zimanên îranî de, bide ber xwandin, xwesû, xwişk... Wek hoş ketiye tirkî jî. Ji eynî rehî bi rêya yûnanî: hedonîst, hedonîzm. Anku peyva "xweş" di eslê xwe de wateya "şîrîn, wek şekirê" dida. Lê di zimanên îranî û herwiha di yûnanî de maneya "bi dilê mirovî" wergirtiye. Paşî di zimanên îranî de bo diyarkirina ramana "wek şekirê" peyva "şîrîn" ji peyva "şîr" hatiye çêkirin.

سار

roman: sarr

لطيف

roman: leṭîf

ممتع

roman: mumti'

الحاد

roman: al-ḥād

ευχάριστος

roman: efcháristos


xweşî

glosses: rewşa xweş, kêfxweşî, dilxweşî, şahî, şadî

text: Derba cegerê bû ko me ev nale ji dil hatMa ah û fixanan dikirit kes ji xweşîBê keştî li ber behra firaqê erixîm ez

ref: Melayê Cizîrî, Dîwana Melayê Cizirî, ~1640

forms:
xoşî
xuşî
xeşî
başî
bedewî
ciwanî
çakî
çêyî
hejîtî
hêjatî
rindî
spehîtî

etymology_text: Ji xweş + -î

راحة

roman: rāḥa


nexweş

text: Nexweşek.

text: Nexweşa şekirê.

text:
Lê ji bo nekhê dehanî
Nexweşan ew lê şifa ye
Mawera belgên gulê bû

forms:
birîndar
kulek
mirî
seqet

etymology_text: Ji ne- + xweş.

نەخۆش

roman: nexoş

𐔱𐔰𐕅

roman: bal'

ሕሙም

roman: ḥəmum

ауырыу

roman: awïrïw

сирле

roman: sirle

сырхау

roman: sïrxaw

хво́ры

roman: xvóry

অসুস্থ

roman: ôśuśth

бо́лен

roman: bólen

бин

roman: bin

бемар

roman: bi͡əmar

病

roman: bìng

тъытԓьэн

roman: tʺytḷʹėn

مَرِيض

roman: marīḍ

عيان

roman: ʕayyān

հիվանդ

roman: hivand

հիւանդ

roman: hiwand

խօթ

roman: xōtʻ

بیمار

roman: bimâr

مریض

roman: mariz

𐌿𐌽𐌷𐌰𐌹𐌻𐍃

roman: unhails

ავადმყოფი

roman: avadmq̇opi

სნეული

roman: sneuli

बीमार

roman: bīmār

रोगी

roman: rogī

חוֹלֶה

roman: kholé

оору

roman: ooru

оорулуу

roman: ooruluu

ноокас

roman: nookas

сыркоолуу

roman: sırkooluu

අසනීප

roman: asanīpa

병들다

roman: byeongdeulda

앓다

roman: alta

ເຈັບ

roman: chep

ຕົກອັບ

roman: tok ʼap

ບໍ່ສະບາຍ

roman: bǭ sa bāi

ზაბუნი

roman: zabuni

болен

roman: bolen

ლეხიანი

roman: lexiani

өвчтэй

roman: övčtej

ᠥᠪᠡᠳᠴᠢᠲᠡᠢ

roman: öbedčitei

ବେମାରିଆ

roman: bemaria

كېسەل

roman: kësel

بيمار

roman: bimār

ауру

roman: auru

науқас

roman: nauqas

сырқат

roman: syrqat

дімкәс

roman: dımkäs

больно́й

roman: bolʹnój

хво́рый

roman: xvóryj

अस्वस्थ

roman: asvastha

रुग्ण

roman: rugṇa

больнъ

roman: bolĭnŭ

бемор

roman: bemor

касал

roman: kasal

ป่วย

roman: bpùai

авыру

roman: awıru

ནན་ཏེ

roman: nan te

مریض

roman: marīz

علیل

roman: alīl

ឈឺ

roman: chɨɨ

ថ្កាត់

roman: thkat

קראַנק

roman: krank

קרענקלעך

roman: krenklekh

געלעגן צו בעט

roman: gelegn tsu bet

άρρωστος

roman: árrostos

ἄρρωστος

roman: árrhōstos

неудо́бен

roman: neudóben

不舒服

roman: bùshūfu

غَيْر مُرِيح

roman: ḡayr murīḥ

անհարմար

roman: anharmar

არაკეთილმოწყობილი

roman: araḳetilmoc̣q̇obili

불편하다

roman: bulpyeonhada

неу́добен

roman: neúdoben

непри́јатен

roman: nepríjaten

неудо́бный

roman: neudóbnyj

некомфорта́бельный

roman: nekomfortábelʹnyj

दुःख

roman: duḥkha

ไม่สะดวก

roman: mâi sàdùak

незру́чний

roman: nezrúčnyj

άβολο

roman: ávolo

audio: LL-Q36163 (kmr)-Ebulfîda-nexweş.wav

audio: LL-Q36163 (kmr)-Ebulfîda-nexweş-2.wav

hyphenation: nex·weş


nesax

glosses: Kesa êşek yan hin êş lê hene, dema barê tendirustî yê kesekê yan heywanekê ne cêgîr be.

forms:
nesaxtir (comparative)
herî nesax (superlative)
nesaxtirîn (superlative)
نهساخ
nisax
birîndar
kulek
mirî
seqet

etymology_text: Ji ne- + sax.

نەخۆش

roman: nexoş

𐔱𐔰𐕅

roman: bal'

ሕሙም

roman: ḥəmum

ауырыу

roman: awïrïw

сирле

roman: sirle

сырхау

roman: sïrxaw

хво́ры

roman: xvóry

অসুস্থ

roman: ôśuśth

бо́лен

roman: bólen

бин

roman: bin

бемар

roman: bi͡əmar

病

roman: bìng

тъытԓьэн

roman: tʺytḷʹėn

مَرِيض

roman: marīḍ

عيان

roman: ʕayyān

հիվանդ

roman: hivand

հիւանդ

roman: hiwand

խօթ

roman: xōtʻ

بیمار

roman: bimâr

مریض

roman: mariz

𐌿𐌽𐌷𐌰𐌹𐌻𐍃

roman: unhails

ავადმყოფი

roman: avadmq̇opi

სნეული

roman: sneuli

बीमार

roman: bīmār

रोगी

roman: rogī

חוֹלֶה

roman: kholé

оору

roman: ooru

оорулуу

roman: ooruluu

ноокас

roman: nookas

сыркоолуу

roman: sırkooluu

අසනීප

roman: asanīpa

병들다

roman: byeongdeulda

앓다

roman: alta

ເຈັບ

roman: chep

ຕົກອັບ

roman: tok ʼap

ບໍ່ສະບາຍ

roman: bǭ sa bāi

ზაბუნი

roman: zabuni

болен

roman: bolen

ლეხიანი

roman: lexiani

өвчтэй

roman: övčtej

ᠥᠪᠡᠳᠴᠢᠲᠡᠢ

roman: öbedčitei

ବେମାରିଆ

roman: bemaria

كېسەل

roman: kësel

بيمار

roman: bimār

ауру

roman: auru

науқас

roman: nauqas

сырқат

roman: syrqat

дімкәс

roman: dımkäs

больно́й

roman: bolʹnój

хво́рый

roman: xvóryj

अस्वस्थ

roman: asvastha

रुग्ण

roman: rugṇa

больнъ

roman: bolĭnŭ

бемор

roman: bemor

касал

roman: kasal

ป่วย

roman: bpùai

авыру

roman: awıru

ནན་ཏེ

roman: nan te

مریض

roman: marīz

ឈឺ

roman: chɨɨ

ថ្កាត់

roman: thkat

קראַנק

roman: krank

קרענקלעך

roman: krenklekh

געלעגן צו בעט

roman: gelegn tsu bet


nexoş

text:
Welatê min, nizanî ez nexoş im,
Wekî kundandikûrim, bêqidoş im.
Di vî warê hebûnê pîremerd im,
Di baxê jînperestî mey dinoşim.

ref: Cegerxwîn, Nexoş im


nexoş

glosses: Bi alfabeya latînî nivîsina نەخۆش (nexoş).


nexweşgeh

glosses: cihê nexweş ango nesax ango êşewî lê tên çarekirin

forms:
nexweşgah
nexweşge
nexweşgih
nexweşxane

etymology_text: Ji nexweş + geh.


rêber

glosses: kesa/ê rêyê nîşanî xelkê dide (bi taybetî li gel diçe)

glosses: birêveber, serok, lîder, şareza, mamosta

glosses: rêbername, belavokek ya agahiyan li ser tiştekê/î dide

forms:
rêbir
rêhber
rêhbir
rênas
rêzan
rêving
rêwî

etymology_text: Ji rê + -ber.

гід

roman: hid

экскурсаво́д

roman: ekskursavód

правадні́к

roman: pravadník

правадні́ца

roman: pravadníca

মুর্শিদ

roman: murśid

вода́ч

roman: vodáč

導游

roman: dǎoyóu

مُرْشِد

roman: muršid

مُرْشِد سِيَاحِيّ

roman: muršid siyāḥiyy

دليل

roman: dalīl

ուղեկցորդ

roman: uġekcʻord

զբոսավար

roman: zbosavar

գիդ

roman: gid

راهنما

roman: râhnamâ

წინამძღოლი

roman: c̣inamʒɣoli

მეგზური

roman: megzuri

გიდი

roman: gidi

मार्गदर्शक

roman: mārgadarśak

מורה–דרך

roman: morei-deréch

מדריך

roman: madríkh

안내인

roman: annaein

가이드

roman: gaideu

길잡이

roman: giljabi

관광 가이드

roman: gwan-gwang gaideu

여행 가이드

roman: yeohaeng gaideu

водич

roman: vodič

വഴികാട്ടി

roman: vaḻikāṭṭi

газарч

roman: gazarč

قلاووز

roman: kılavuz

رهبر

roman: rehber

экскурсово́д

roman: ekskursovód

проводни́к

roman: provodník

проводни́ца

roman: provodníca

роҳнамо

roman: rohnamo

провідни́к

roman: providnýk

провідни́ця

roman: providnýcja

ξεναγός

roman: xenagós

ὁδηγός

roman: hodēgós

ἀγωγός

roman: agōgós

ipa: /reːˈbɛɾ/

audio: LL-Q36163 (kmr)-Ebulfîda-rêber.wav

hyphenation: rê·ber


rêbir

forms:
رێبڕ
rêbirr

etymology_text: Ji rê + -bir.

ipa: /reːˈbɪɾ/


rêbir

glosses: (kesa/ê rê nîşanî xelkê dide) Binere: rêber


rehber

text: telefon rehberî

audio: LL-Q256 (tur)-Veravi95-rehber.wav


rêberî

glosses: pêşengî, delalet, navbeynkarî, raber, ca, serkêşî, birêveberî, serdarî, serokatî, lîderî, pêşewatî, riyaset, rêberîkirin, ajotin, fermanî, rêzanî, şîret, nesîhet, rênîşandan, rênima, rêvingî, rêwîk, hidayet^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)

forms:
rêbirî
rênasî
rêvingî
rêwîtî
rêzanî

etymology_text: Ji rêber + -î

إدارة

roman: ʾidāra

hyphenation: rê·be·rî


rênas

glosses: Kesa/ê rê dinase ango dizane, kesa/ê şarezayî rêyekê

forms:
birêveber
rêber

etymology_text: Ji rê + -nas.

руководитель

roman: rukovoditelʹ

наставник

roman: nastavnik

гид

roman: gid


rêzan

glosses: kesa/ê rê dizane anku dinase, kesa/ê şarezayî rêyekê

etymology_text: Ji rê + -zan.


rêzanî

glosses: rêbazzanî, zanîna yan nasîna rêbazekê yan rêbazan

forms:
birêveberî
rêberî
serokatî

etymology_text: Ji rê + -zanî.


rênasî

glosses: Rêbazzanî, zanîna yan nasîna rêbazekê yan rêbazan.

etymology_text: Ji rê + -nasî.

ipa: /reːnɑːˈsiː/

hyphenation: rê·na·sî