mirov

glosses:
ademî, ademîzad, insan, beşer, benîadem, meriv, mere, merdim,
jin û zelam û keç û kurr û bûnewerên din yên bi du piyan dimeşin û dikarin biramin û biaxivin

glosses:
xizm, eqreba, kesûkar,
kesên ji binemalê yan xwînê ve nêzî hev

forms:
meriv
merîv
merv
mero<q:
Qoser
mere<q:
Qoser
meri
merî
مرۆڤ
мьров

etymology_text:
Têkildarî mirin* proto-hindûewropî: *mer- ("mirin") > + *teuk- ("tov, tuxm")
:*sogdî: merte-tewxme-
:*pehlewî: mertum ("mirov")
:*farisî: merdom ("mirov")
:*zazakî: merdim
:*hewramî: merdim
:*soranî : mirov, mêrd
:*kurmancî: mirov, meriv, mêr

ауаҩы

roman: āuāʿ°ə

𑜀𑜤𑜃𑜫

roman: kun

የሰው ልጅ

roman: yäsäw lǧ

ሰው

roman: säw

ܐ݇ܢܵܫܵܐ

roman: nāšā

ሱ

roman: su

মানুহ

roman: manuh

чи

roman: či

гӏадан

roman: ʿadan

инсан

roman: insan

アイヌ

roman: aynu

кеше

roman: keše

әҙәм

roman: äðäm

бәндә

roman: bändä

чалаве́к

roman: čalavjék

лю́дзі

roman: ljúdzi

মানুষ

roman: manuś

মানব

roman: manôb

ইনসান

roman: inśan

чове́к

roman: čovék

хо́ра

roman: hóra

лю́де

roman: ljúde

လူ

roman: lu

လူသား

roman: lusa:

ပုဂ္ဂိုလ်

roman: pugguil

хүн

roman: xün

адам

roman: adam

ᏴᏫ

roman: yvwi

人類

roman: jan⁴ leoi⁶

жын

roman: řɨn

人類

roman: ngìn-lui

人

roman: rén

人類

roman: rénlèi

人

roman: nêng

儂

roman: nè̤ng

人

roman: ìng

人類

roman: ìng-lôi

儂

roman: lâng

о’равэтԓьан

roman: o’ravėtḷʹan

ҫын

roman: śyn

этем

roman: etem

тӑнлӑ ҫын

roman: tănlă śyn

އިންސާނުން

roman: in̊sānun̊

إِنْسَان

roman: ʾinsān

نَاس

roman: nās

بَشَر

roman: bašar

إِنْس

roman: ʾins

نادم

roman: nādum

إنسان

roman: ensān

بنيآدم

roman: baniādam

إنسان

roman: ʼinsān

بني آدم

roman: bani ʼādam

إنسان

roman: ʔinsān

بنادم

roman: bnādim, bnādam

մարդ

roman: mard

ломань

roman: lomanʹ

ሰብእ

roman: säbʾ

иле

roman: ile

бэе

roman: bəje

اِنسان

roman: ensân

آدَم

roman: âdam

آدَمی

roman: âdami

خاکزاد

roman: xâkzâd

مَردُم

roman: mardom

مَشیِه

roman: mašye

دوپای

roman: dopây

𐌼𐌰𐌽𐌽𐌰

roman: manna

પુરુષ

roman: puruṣ

મનુષ્ય

roman: manuṣya

კაცი

roman: ḳaci

ადამიანი

roman: adamiani

मानव

roman: mānav

इंसान

roman: insān

लोग

roman: log

आदमी

roman: ādmī

आदम

roman: ādam

जन

roman: jan

बशर

roman: baśar

व्यक्ति

roman: vyakti

मानस

roman: mānas

मानुस

roman: mānus

मानुष

roman: mānuṣ

בֶּן אָדָם

roman: ben adám

אָדָם

roman: ádam

күн

roman: kün

ಮಾನವ

roman: mānava

киши

roman: kişi

මිනිසා

roman: minisā

морт

roman: mort

मनिषु

roman: maniṣu

사람

roman: saram


meriv

pos: noun

pos_title: Navdêr

glosses: jin, zelam, keç, kurr û bûnewerên din yên bi du piyan dimeşin û dikarin biramin û biaxivin

text: Her tîpekî merivan bi serê xwe dunyayek e.

ref: Hesenê Metê, Smirnoff, Weşanên Welat

text: Şi'rê Melê ko wek rowanDaye te canê merivanPir me li bergê erxewan

ref: Melayê Cizîrî, Dîwana Melayê Cizirî, ~1640

forms:
مەرڤ
мәрьв

etymology_text:
Têkildarî mirin* proto-hindûewropî: *mer- ("mirin") > + *teuk- ("tov, tuxm")
:*sogdî: merte-tewxme-
:*pehlewî: mertum ("mirov")
:*farisî: merdom ("mirov")
:*zazakî: merdim
:*hewramî: merdim
:*kurmancî: mirov, meri, meriv

ناس

roman: nās


kurdî

glosses: Zimanek hindo-ewropî yê ji babika zimanên îranî. Zimanê kurdan, zimanê kurd pê diaxivin.

text: Hatiye gotin ku serrista fermanrewayên soran mirovekî bi "Kelos" navdar bûye. Kelos di kurdiyê de tê wateya kesê ku diranên wî yên pêşîn tunene.

ref: بابا مردوخ روحانى (wergêr M. Reşît Irgat, M. İsmet Kılıçaslan), Dîroka Navdarên Kurd (Mîrek û Xanedan), 2020, r. 442, ISBN 9786059413923, 6059413927

text: Belê Gulavêjê gotiye: "bi zimanî kurdî Botan". Gelo ji gotina "kurdiya Botan" mexsed çi ye? Bê şik mexsed kurdiya ko di cihê Botan de pê tête axaftin e.

ref: Kovara Ronahî, 1942

forms: کوردی

etymology_text: Ji kurd + -î.

ኩርድኛ

roman: kurdña

ку́рдская

roman: kúrdskaja

кю́рдски

roman: kjúrdski

ᎫᎸᏗ

roman: gulvdi

庫爾德語

roman: kù'ěrdéyǔ

كُرْدِيَّة

roman: kurdiyya

քրդերեն

roman: kʻrderen

کردی

roman: kordi

ქურთული

roman: kurtuli

कुर्दी

roman: kurdī

כורדית

roman: kurdít

курд

roman: kurd

쿠르드어

roman: kureudeueo

курдски

roman: kurdski

курдонь

roman: kurdonʹ

курд хэл

roman: kurd hel

курдаг

roman: kurdag

كۇردچە

roman: kurdche

күрд тілі

roman: kürd tılı

күрдше

roman: kürdşe

ку́рдский

roman: kúrdskij

ку́рдский язы́к

roman: kúrdskij jazýk

ку́рдська

roman: kúrdsʹka

קורדיש

roman: kurdish

κουρδικά

roman: kourdiká

ipa: /kʰʊɾˈdiː/

audio: LL-Q36163_(kmr)-Key Mîrza-kurdî.wav

hyphenation: kur·dî


kurdî

pos: adj

pos_title: Rengdêr

text: Stranên kurdî, rojnameyên kurdî.

text: Safî şemirand vexwar-i durdîManendê derê lisanê kurdîÎnaye nizam û intizamê

ref: Ehmedê Xanî, Mem û Zîn, ~1692

text: Aliyê kurdî di danûstandinan de.

text: Şexsiyetên tarîxî yên kurdî, bi xêra edebiyata devkî, ji dewr û dewranên xwe yên jibîrbûyî derdikevin û tên roja me û silav li civata nûjen dikin û ders, tecrube, bûyer û şîretên tarîxî vediguhêzînin civata kurdî ya îro.

ref: Mehmed Uzun, Destpêka edebiyata kurdî, 1992

forms:
kurdîtir (comparative)
herî kurdî (superlative)
kurdîtirîn (superlative)

Курдзкая

roman: Kurdzkaǎ

Кюрдски

roman: Kǔrdski

كُرْدِيَّة

roman: kurdiyya

كُرْدِيّ

roman: kurdiyy

کردی

roman: kordî

ქურთული

roman: kurduli

कुर्दिश

roman: kurdiś

כורדית

roman: ḵurḏīṯ

Курд

roman: Kurd

쿠르드어

roman: Kuleudeueo

Курдонь

roman: Kurdonʹ

Курдский

roman: Kurdskiĭ

Курдський

roman: Kurdsʹkyj

Κουρδικά

roman: Kourdiká


kurd

text: Şêxim, tu dizanî ev Cizîr eTêk da kubera û kurd e mîr eihsan bike perdeyê hilîne

glosses: Kesên kurdîziman, kesên zimanê wan ê yekem kurdî ye.

glosses: Kurdistanî, kesên ji neteweyê serekî yê Kurdistanê.

forms:
کورد
к'ӧрд

etymology_text: : Etîmolojiya vê peyvê nehatiye nivîsîn. Eger tu bi rastî bizanî, kerem bike bişkoka "biguhêre" ya di ser van gotinan re bitikîne û etîmolojiya vê peyvê binivîse. Çavkaniyên ku te ew etîmolojî jê girtiye jî binivîse.

کورد

roman: kurd

ܩܘܼܪܕܵܝܵܐ

roman: qurdaya

Кюрд

roman: Kjurd

քուրդ

roman: kʻurd

کرد

roman: kord

ქურთი

roman: kurti

כורדי

roman: kúrdi

كۇرت

roman: kurt

күрд

roman: kürd

курдка

roman: kurdka

көрд

roman: körd

word: (feylî, kirmaşanî, kelhorrî, kurdelî, hwd.] xiber didin.

ipa: /kʰʊɾd/

audio: LL-Q36368 (kur)-Mihemed Qers-kurd.wav

hyphenation: kurd


Kurdistan

pos: name

pos_title: Serenav

glosses: Welatê kurdan, welatek bindest e li Rojhilata Navîn û di navbera sinorên Tirkiye û Sûriye û Iraq û Îranê de hatiye parçekirin.

text:
Kurdistan
Bilind e bejn û bala te
Li ser taca te esman e

glosses: Herêma otonom ya Kurdistana Iraqê, parçeyek e ji Kurdistanê ku li Başûrê Kurdistanê (Iraqê) ji alî kurdan ve tê birêvebirin.

forms:
کوردستان
К'ӧрдьстан
Kurdistana Mezin
Kursan

etymology_text: Ji kurd + -istan.

Курдыста́н

roman: Kurdystán

কুর্দিস্তান

roman: kurdiśtan

Кюрдиста́н

roman: Kjurdistán

Кхурдойчоь

roman: Qurdojčö

كُرْدِسْتَان

roman: kurdistān

Քրդստան

roman: Kʻrdstan

کردستان

roman: kordestân

ქურთისტანი

roman: kurtisṭani

כּוּרְדִּיסְטָן

roman: kurdistan

Курдистан

roman: Kurdistan

^쿠르디스탄

roman: Kureudiseutan

Курдиста́н

roman: Kurdistán

ଗୁର୍ଦିସ୍ଥାନ୍

roman: gurdisthan

کردستان

roman: kurdestān

Күрдістан

roman: Kürdıstan

Курдистон

roman: Kurdiston

Көрдстан

roman: Kördstan

Κουρδιστάν

roman: Kourdistán

Γορδυηνή

roman: Gorduēnḗ

ipa: /kʰʊɾdɪsˈtɑːn/

audio: LL-Q36163 (kmr)-Ebulfîda-Kurdistan.wav


kurdistanî

glosses:
kesên yan tiştên li yan ji Kurdistanê,
kurd û gelên din yên li Kurdistanê dijîn yan ji wê derê ne

forms:
kurdistanîtir (comparative)
herî kurdistanî (superlative)
kurdistanîtirîn (superlative)

etymology_text: Ji Kurdistan + -î


kurmanc

text: Wê kêlîkê zarokên ku li sikakê li eydê digeriyan erîşî şekirên qul-qûlî û yên di nava qesebên zêrînî de kirin. Zarokê bajariyan wan rojan av li zarokên kurmancan venedixwarin.

ref: Arjen Arî, Bîhoka Li Pişt Sînor, Avesta, 2010, r. 41

text:
Mın ev nıvîsî ne jıbo sahıb rewacan
Belkî jıbo bıçûkêd Kurmancan

ref: Ehmedê Xanî (wergêr M. E. Bozarslan), Mem û Zîn, Gün Yayınları, 1968, r. 16

forms:
kirmanc
feylî
goran
kelhur
soran
zaza

etymology_text: Ji kurd + manc anku "mad" anku med. Zêdebûna n li kêleka d/t/c di zimanên îranî û nexasma di kurdî de berbelav e, binêre tanc, sûnc, derence, fersend... Anku *mad > *mand > manc, ku tê wateya ku peyva bi maneya "gelê med" di kurdî de manc e. Guhartoyên cihê wek "kurdmanc, kirmanc, kumanc" jî berê peyda dibûn lê niha kêm e.


kurmancî

glosses: Zaravaya kurdî ya serekî ku li Bakurê Kurdistanê, Rojavayê Kurdistanê, bakurê Başûrê Kurdistanê, bakurê Rojhilata Kurdistanê, li Xorasanê û li herêmine Sovyetistana berê tê axivîn.

text: Silîvî: Awayê kurmanciya herêma Silîvan e, ku li nîvroyê rojhelat ji kurmanciya Botan-Hekar-Behdînan û li nîvro û rojava jî ji ya Beriya Mêrdînê û rojavayê Qeredaxê bi hin awayan vediqete.

text: Wî berhemên Pûşkîn, Lêrmantov, Tolstoy, Nêksarov, Şêvçenko, Gorkî, Mayakovskî û şoreşger-helbestvanê bi eslê xwe kurd Fêrîk Polatbêkov ji rûsî wergerandine kurmanciyê.

ref: Şêxmûs Ozpolat, Romaneke Nîvcomayî: Min Çi Dît https://web.archive.org/https://www.nuhev.com/romaneke-nivcomayi-min-ci-dit arşîv, www.nuhev.com

text: Ergatîvî mohra kurmanciyê ye.

ref: Newzad Hirorî, bêjing https://web.archive.org/http://www.nefel.com/kolumnists/kolumnist_detail.asp?MemberNr=10&RubricNr=24&ArticleNr=202 arşîv, www.nefel.com, 10.6.2005

glosses: Kurdî; hemî zaravayên kurdî, bi taybetî kurmancî (1) û soranî.

text: Van weşanên bi kurdî û osmanî, bi awayekî fireh, cih dan ziman, çand û berhemên edebiyata kurdî. Wan herdu zaravayên mezintirîn, kurmanciya jorê û kurmanciya jêrê esas girtin. Di nav van weşanan de, ya girîng, bêguman, Jîn e.

forms:
کورمانجی
kirmancî
soranî
hewramî
zazakî

etymology_text: Ji kurmanc + -î.

کورمانجی

roman: kurmancî

کوردیی باکووری

roman: kurdîy bakûrî

الكِرْمانْجِيّة

roman: al-kirmānjiyya

курманджи

roman: kurmandži

audio: LL-Q36163 (kmr)-Ebulfîda-kurmancî.wav


kurmancî

text: Stranên kurmancî; çîrokên kurmancî.

text: Di alfabeya kurmancî ya latînî de 31 herf hene.

text:
Binêrin li şi‘ran heçî zaniye
Çi terkîbekî serfê kurmancî ye

ref: Evdirehmanê Axtepî

forms:
kurmancîtir (comparative)
herî kurmancî (superlative)
kurmancîtirîn (superlative)


spî

glosses:
sîs, kever, çûr, sade,
rengê berfê,
rengê mîna yê berfa paqij yan şîrê paqij. #FFFFFF

text: Şîn bûy ji rengê qudretêGeh geh sipî şubhetê şîrQet mislê te naçin tu tîr

ref: Feqiyê Teyran,

glosses: bêreng, tiştên ti reng nînin yan sade ne.

glosses:
çermspî, rengvebûyî,
mirovên rengzer yan rengvebûyî mîna ewropiyan, ne yên rengreş mîna efrîqiyan

glosses:
porê pîran,
porê yan pirça mirovên pîr dema ku rengê xwe avêtiye.

glosses:
spih,
heywanok biçûk ya [parazît]]e ku ji bêmerêziyê peyda dibe û di nav por û mûyê mirovan û pûrtê heywanan de xwe vedişîre û xwîna wan dimêje.

forms:
spîtir (comparative)
herî spî (superlative)
spîtirîn (superlative)
سپی
спи
spih

etymology_text:
Hevreha spêt ya pehlewî, speête ya avestayî, سفید (sefîd/sifîd) / سپید (sepîd/sipîd) ya farisî, श्वेत (svête) ya sanskrîtî, свет (svêt "ronahî") ya rusî, šviẽsti ("biriqîn, teyisîn") ya lîtwanî, hevreha *hwītaz ya proto-cermenî ku serekaniya white (bixwîne: wayt "spî") ya îngilîzî, weiß (bixwîne: vays "spî") ya almanî, vit (spî) ya swêdî... ji proto-hindûewropî *kwintos (spî) ji *ḱweyt- (biriqîn) (*kw- ya proto-hindûewropî di zimanên arî dibe çv, dûv re sv û taliyê jî sp). Herwiha hevrehaspêde ya kurdî ye.
proto-hindûewropî: *kweit-o- ("spî") (di zimanên îranî de kw- ya proto-hindûewropî dibe sp-)
:proto-îranî
::avestayî: speête- ("spî")
::pehlewî: spêt- ("spî")
::farisî: sipêd- ("spî")
::belûçî: ispêt- ("spî")
::peştûyî: spîn ("spî")
::kurmancî: spî ("spî")
::soranî: spî ("spî")
::zazakî: spî ("spî")
:sanskrîtî: śvēt ("spî")
:almanî: weiß ("spî")
:îngilîzî: white ("spî")
Çavkanî: Horn p.157, Etymonline | Pokorny: 628 - 629

ашкәакәа

roman: āšḳwāḳ°ā

фыжьы

roman: fəž̍ə

𑜁𑜧

roman: khaw

𑜁𑜨𑜧

roman: khow

ак

roman: ak

ነጭ

roman: näč̣

বগা

roman: boga

レタㇻ

roman: retar

аҡ

roman: aq

бе́лы

roman: bjély

সাদা

roman: śada

সফেদ

roman: śôphed

সুফেদ

roman: śuphed

ধলা

roman: dhôla

اسپید

roman: espēð

उज्जर

roman: ujjar

бял

roman: bjal

ဖြူ

roman: hpru

ဖွေး

roman: hpwe:

сагаан

roman: sagaan

آق

roman: āq

кӏай

roman: ḳaj

кӏайн

roman: ḳajn

ᎤᏁᎦ

roman: unega

бый

roman: bɨy

白

roman: bái

白色

roman: báisè

白

roman: băh

иԓгыԓьын

roman: iḷgyḷʹyn

шурӑ

roman: šură

чээлкээ

roman: çeelkee

ایسبی

roman: isbi

ایسپی

roman: ispi

أَبْيَض

roman: ʾabyaḍ

أبيض

roman: ʔabyaḍ

սպիտակ

roman: spitak

нё̄бати

roman: ņōʙati

гилтаня

roman: giltaņa

багдама

roman: bagdama

багдарин

roman: bagdarin

سفید

roman: sefid

𐍈𐌴𐌹𐍄𐍃

roman: ƕeits

સફેદ

roman: saphed

თეთრი

roman: tetri

सफ़ेद

roman: safed

לָבָן

roman: laván

хужь

roman: x°ẑ

цаһан

roman: tsahan

ধলা

roman: dhola

ಬಿಳಿ

roman: biḷi

бийаз

roman: biyaz

සුදු

roman: sudu

희다

roman: huida

흰

roman: huin

하얗다

roman: hayata

하얀

roman: hayan

кӏяла

roman: ḳjala

ຂາວ

roman: khāo

лацу

roman: lacu

ᦃᦱᧁ

roman: ẋaaw

бел

roman: bel

വെളുത്ത

roman: veḷutta

ᡧᠠᠩᡤᡳᠶᠠᠨ

roman: šanggiyan

ᡧᠠᠨᠶᠠᠨ

roman: šanyan

я̄ӈк

roman: â̄ňk

पांढरा

roman: pāṇḍhrā

цагаан

roman: tsagaan

ᠴᠠᠭᠠᠨ

roman: čaɣan

सेतो

roman: seto

ଧଳା

roman: dhôḷa

урс

roman: urs

بیاض

roman: beyaz

ᡔᠠᡎᠠᠨ

roman: caɣan

سپين

roman: spin

ਸਫੈਦ

roman: saphaid

бе́лый

roman: bélyj

білый

roman: bilŷj

ဝါ

roman: wah

श्वेत

roman: śveta

धवल

roman: dhavala

ᱯᱳᱱᱰ

roman: ponḍ

اڇو

roman: ačʰo

бѣлъ

roman: bělŭ

ၶၢဝ်

roman: khǎaw

དཀར་རུ

roman: karu

வெள்

roman: veḷ

ⴰⵎⵍⵍⴰⵍ

roman: amllal

ⵓⵎⵍⵉⵍ

roman: umlil

ขาว

roman: kǎao


spî

audio: LL-Q36163 (kmr)-Key Mîrza-spî.wav

hyphenation: spî


Basque

audio: LL-Q1860 (eng)-Vealhurl-Basque.wav


sor

glosses:
Rengê mîna rengê xwîna paqij yan firingiyên anku tomatên gihiştî.
Çend cûnên rengê sor: #E01010#FF0000#FF0040#FF2000#850606

text: Lakin ew mirovêd ko hiznî ne (kesekî wan mirî ye, xemgînhenin) ew libasêd (cil û bergên) sor û qirmiz û cilêd faxire (buha, nirxdar), ber nakin (li xwe nakin) û destêd xwe hinne nakin û çavêd xwe kil nadin û naçin dawetan û kêfxweşiyan.

ref: Mele Mehmûdê Bayezîdî, Amadekar: Jan Dost Adat û Rusûmatnameê Ekradiye, Weşanxaneya Nûbihar, 2010, r. 111, ISBN 9789944360678

text:
Jilêvên sor şekir barî,
Bi min da wê bi nazdarî,
Şeraba kûpikê darî,
Vekir wê pê zimanê min.

ref: Cegerxwîn: Helbesta Hat civanê min bi şev

glosses: Di siyasetê de rengê komunîstan, sosyalîstan û çepgirên din.

forms:
sortir (comparative)
herî sor (superlative)
sortirîn (superlative)

etymology_text:
Hevreha soranî سوور (sûr), zazakî sor, hewramî sur, zazakî-hewramî*suhr, belûçî suhr, farisî سرخ (sorx), farisiya navîn suxr, hexamenişî θuxre, avestayî suxre-, sekayî suxre-, osetî surx, sanskrîtî śukrá, latviyayî sarks û sarkans, lîtwanî sárkanas, hemû ji proto-hindûewropî*ser- /*sar- (sor). Ji bilî zimanên hindûîranî û baltî di babikên din yên hindûewropî de ne diyar e.
;Çavkanî:
* Horn, Paul. (1893): Grundriss der neupersischen Etymologie [Bingehê etîmolojiya farisî] (bi almanî). Strassburg r. 161.
* MacKenzie, David Neil, The dialect of Awroman (Hawraman-i Luhon) Grammatical sketch, texts, and vocabulary, Kommissionaer: Munksgaard (København), 1966, r. 132

аҟаԥшь

roman: āq̇āpš̍

плъыжьы

roman: płəž̍ə

ቀይ

roman: ḳäy

ܣܡܘܿܩܵܐ

roman: smoqa

סוּמַּק

roman: summaq

ৰঙা

roman: roṅa

ৰঙা ৰং

roman: roṅa roṅ

багӏараб

roman: baʿarab

ҡыҙыл

roman: qïðïl

чырво́ны

roman: čyrvóny

লাল

roman: lal

আলহামরা

roman: alhamra

লোহিত

roman: lohit

черве́н

roman: červén

နီ

roman: ni

улаан

roman: ulaan

དམརཔོ

roman: dmrpo

цӏе

roman: c̣e

цӏен

roman: c̣en

ᎩᎦᎨ

roman: gigage

紅色

roman: hung⁴ sik¹

紅

roman: hóng

紅色

roman: hóngsè

红

roman: oing

紅

roman: âng

紅色

roman: âng-sek

хӗрлӗ

roman: hĕrlĕ

قیرمیز

roman: qirmiz

أَحْمَر

roman: ʾaḥmar

حَمْرَاء

roman: ḥamrāʾ

حُمْر

roman: ḥumr

أحمر

roman: ʔaḥmar

حمرا

roman: ḥamra

حُمُر

roman: ḥumur

կարմիր

roman: karmir

хуланя

roman: hulaņa

хулама

roman: hulama

𐎰𐎧𐎼

roman: θ-x-r

قرمز

roman: qermez

سرخ

roman: sorx

احمر

roman: ahmar

𐍂𐌰𐌿𐌸𐍃

roman: rauþs

લાલ

roman: lāl

წითელი

roman: c̣iteli

सुर्ख़

roman: surx

אָדוֹם

roman: adom

אֲדֻמָּה

roman: aduma

ಕೆಂಪು

roman: kempu

кызыл

roman: kızıl

රතු

roman: ratu

빨갛다

roman: ppalgata

붉다

roman: bukda

ແດງ

roman: dǣng

ᦶᦡᧂ

roman: ḋaeng

црвен

roman: crven

ᡶᡠᠯᠠᡥᡡᠨ

roman: fulahūn

ᡶᡠᠯᡤᡳᠶᠠᠨ

roman: fulgiyan

तांबडा

roman: tāmbḍā

ᠤᠯᠠᠭᠠᠨ

roman: ulaɣan

रातो

roman: rāto

ଲାଲ

roman: lalô

сырх

roman: syrx

قىزىل

roman: qizil

𐫘𐫇𐫟𐫡

roman: swxr

سور

roman: sur

سره

roman: sra

қызыл

roman: qyzyl

кра́сный

roman: krásnyj

черво́нный

roman: červónnyj

а́лый

roman: ályj

रुधिर

roman: rudhira

रक्त

roman: rakta

чръвєнъ

roman: črŭvenŭ

წჷრნი

roman: c̣ərni

လႅင်

roman: lǎeng

མར་རུ

roman: maru

سر

roman: sər

சிவப்பு

roman: civappu

செம்

roman: cem

செங்

roman: ceṅ

செந்

roman: cen

แดง

roman: dɛɛng

ఎర్ర

roman: erra

ఎర్రని

roman: errani

кызыл

roman: qızıl

དམར་པོ

roman: dmar po

དམར

roman: dmar

ч́оч́а

roman: č́oč́a

горд

roman: gord


yek

pos: num

pos_title: Hejmar

glosses: Hejmara 1; hejmara piştî sifrê û berî duyê.

text: Serfê Mewlûda me yek derhem fer eHemberê yek guhê zêrêehmer e

ref: Mela Hesenê Bateyî, Mewlûda Kurdî, ~1720

forms:
یەک
йәк
êk
yêk

etymology_text:
Ji proto-hindûewropî *oinos:("yek")
* proto-îranî *eywe: ("yek")
**avestayî: eêwe ("yek")
**pehlewî: êvek ("yek")
***farisî: yek ("yek")
**partî: yew ("yek")
**sogdî: yew ("yek")
**peştûyî: yew ("yek")
**belûçî: yek ("yek")
**partî: êw ("yek")
**kurdî: yek ("yek")
**zazakî: yew ("yek")
* sanskrîtî: eke ("yek")
* yûnanî: oinos ("yek")
* latînî: unus ("yek")
* almanî: ein ("yek")
* îngilîzî: one ("yek") ...
;Çavkanî:
* Horn, Paul. (1893): Grundriss der neupersischen Etymologie [Bingehê etîmolojiya farisî] (bi almanî). Strassburg r. 128.
* Watkins, Calvert, The American Heritage Dictionary of Indo-European Roots https://web.archive.org/http://www.amazon.com/American-Heritage-Dictionary-Indo-European-Roots/dp/0618082506 arşîv, Houghton Mifflin Co., 2007, çapa 2em, r. 59
* Etymonline. Online English Etymology Dictionary. <etymonline.com> by Douglas Harper.

یەک

roman: yek

یێک

roman: yêk

закӏы

roman: zāḳə

акы

roman: āḳə

зы

roman: zə

𐕚𐔰

roman: sa

𑜎𑜢𑜤𑜂𑜫

roman: lüṅ

𒀸

roman: /ištēn/

አንድ

roman: ʾänd

ܚܲܕ݇

roman: ḥa

ܚܕܵܐ

roman: ḥdā

ܚܕ

roman: ḥaḏ

ܚܕܐ

roman: ḥəḏā

חֲדָא

roman: ḥăḏā

ܐܚܕ

roman: ʾaḥḥaḏ

ܐܚܕܐ

roman: ʾeḥḏaʾ

ሀንድ

roman: hand

এক

roman: ek

цо

roman: co

𐬀𐬉𐬬𐬀

roman: aēva

シネ

roman: sine

бер

roman: ber

адзі́н

roman: adzín

адзі́нка

roman: adzínka

एगो

roman: ego

сад

roman: sad

едно́

roman: ednó

еди́н

roman: edín

една́

roman: edná

တစ်

roman: tac

нэгэн

roman: negen

གཅིག

roman: gcig

цхьаъ

roman: cḥaʾ

यात्

roman: yat

ᏌᏊᎢ

roman: saquui

йи

roman: yi

一

roman: yit

一

roman: yī

一

roman: cì

一

roman: siŏh

一

roman: chi̍t

一

roman: i⁶

ыннен

roman: ynnen

пӗрре

roman: pĕrre

пӗр

roman: pĕr

ца

roman: ca

އެއް

roman: ek̊

биир

roman: biir

وَاحِد

roman: wāḥid

واحد

roman: wāḥed

մեկ

roman: mek

մի

roman: mi

вейке

roman: vejke

አሐዱ

roman: ʾäḥädu

አሐቲ

roman: ʾäḥäti

𐌈𐌖

roman: θu

өмэн

roman: ömən

умӯн

roman: umūn

𐌰𐌹𐌽𐍃

roman: ains

એકડો

roman: ekaḍo

ერთი

roman: erti

इक

roman: ik

אַחַת

roman: ákhat

אֶחָד

roman: ékhad

негн

roman: negn

ಒಂದು

roman: ondu

بٖيرْ

roman: bīr

бир

roman: bir

එක

roman: eka

ӧті

roman: ötï

一等

roman: *HAton

하나

roman: hana

한

roman: han

일

roman: il

ໜຶ່ງ

roman: nưng

еден

roman: eden

ഒന്നു

roman: onnu

ഒന്നു്

roman: onnŭŭ

ᡝᠮᡠ

roman: emu

аква

roman: akva

нэг

roman: neg

ᠨᠢᠭᠡ

roman: nige

ᠨᠢᠭᠡᠨ

roman: nigen

မွဲ

roman: mwaj


yek

pos: pron

pos_title: Cînav

text: Em yek dinasin.

ipa: /jɛk/

audio: LL-Q36163_(kmr)-Key Mîrza-yek.wav

audio: LL-Q36163 (kmr)-Keyomerd-yek.wav

hyphenation: yek


yek

text: Ev herdu lêker ne yek in, wateyên wan yek bin jî, vatiniyên wan di hevokê de ne yek in.


zer

glosses:
rengê rojê anku tavê, rengê zêrî,
wek rengê zêrî, yê lîmonên gihiştî yan yê roja geş: #ffff00

text:
Ronahiya dil û çav,
diyariya dê û bav
pêsîra wî roj û tav,
spehîtiya ax û av
ala kurdan ser be ser,
sor û gewr e kesk û zer

ref: Kamiran Bedirxan: Ala Kurdan, Hawar hj. 8, 1932

glosses: , (Başûrê Kurdistanê) PDK, Partiya Demokrat a Kurdistanê (bidin ber: kesk = YNK)

forms:
zertir (comparative)
herî zer (superlative)
zertirîn (superlative)
زهر
зәр

etymology_text:
Hevreha soranî زهرد (zerd), kurdiya başûrîzerd, lekî zerd, hewramî zerd, belûçî زرد (zerd), farisî زرد (zerd), tacikî зард (zard), pehlewî zert, partî zer-ğon, peştûyî ژېړ (žêṛ), avestayî 𐬰𐬀𐬌𐬭𐬌 (zairi, /zeyri/), sanskrîtî हरि (hári)... latviyayî zelt, lîtwanî žélti, žel̃vas... bulgarî жълт (žǎlt), makedonî жолт (žolt), polonî żółty, rûsî жёлтый (žóltiy), çekî žlutý... danmarkî/norwecî/swêdî gul, almanî gelb, inglîziya kevn ġeolu, inglîziya niha yellow... hemû ji proto-hindûewropî *ǵʰelh₃-.
Bo guherîna *ǵ- ya proto-hindûewropî bi z- di zimanên îranî de, bidin ber: zanîn, zan, zevî...
Ji heman rehî herwiha: zêr.
Hêjayî gotinê ye ku nêzîkiya dengî ya peyva zer li gel hevwateya wê ya tirkî sarı tenê tesedifî ye, peyva tirkî ji zimanê proto-tirkî ye (ne peyveke ji zimanên hindûewropî deynkirî ye).
;Çavkanî:
* Chyet, Michael L. (2003): Kurdish-English Dictionary, Ferhenga Kurmancî-Inglîzî, Yale University Press.
* Horn, Paul. (1893): Grundriss der neupersischen Etymologie [Bingehê etîmolojiya farisî] (bi almanî). Strassburg
* Mackenzie, D. N. (1971), A Concise Pahlavi Dictionary, London, New York, Toronto: Oxford University Press.
* Novák, Ľubomír (2013) Problem of Archaism and Innovation in the Eastern Iranian Languages (PhD dissertation)https://www.academia.edu/4896441/Problem_of_Archaism_and_Innovation_in_the_Eastern_Iranian_Languages_dissertation_, Prague: Univerzita Karlova v Praze, filozofická fakulta.
*
* Расторгуева В. С., Эдельман Д. И. Этимологический словарь иранских языков. [Rastorguyeva V.S., Edelman D.I.: Ferhenga Etîmolojî ya Zimanên Îranî] (bi rûsî) 2000-2011.
* The Tower of Babel - An Etymological Database Project [Birca Babilê - Projeyeke Danegeha Etîmolojî] (bi îngilîzî û rusî): http://starling.rinet.ru/
* Tsabolov, R. L., Ferhenga etîmolojî ya zimanê kurdî ["Цаболов, Р. Л.: Эмцмолоƨцческцц̆ словарь курδскоƨо языка"], Moskova, 2001-2010
* Watkins, Calvert, The American Heritage Dictionary of Indo-European Roots https://web.archive.org/http://www.amazon.com/American-Heritage-Dictionary-Indo-European-Roots/dp/0618082506 arşîv, Houghton Mifflin Co., 2007, çapa 2em

аҩежь

roman: āʿ°ež̍

сары

roman: sarï

һары

roman: harï

жълт

roman: žǎlt

黄色

roman: huángsè

сарă

roman: sară

أصفر

roman: eșfer

դեղին

roman: deġin

زرد

roman: zerd

𐌲𐌹𐌻𐍅𐍃

roman: gilws

પીળો

roman: pīḷo

ყვითელი

roman: q̇viteli

पीला

roman: peelaa

צהוב

roman: tsahóv

ᖁᖅᓱᖅᑐᖅ

roman: quqsuqtuq

сары

roman: sarı

노랗다

roman: norata

сари

roman: sari

шар

roman: šar

шаргал

roman: šargal

سېرىق

roman: sëriq

ژېړ

roman: žeṛ

сары

roman: sary

жёлтый

roman: jioltyï

हरिद्राभः

roman: haridramaḥ

зард

roman: zard

மஞ்சள்

roman: mañcaḷ

เหลือง

roman: hlʉ̌ʉang

сарыг

roman: sarıg

ӵуж

roman: čuž

сарығ

roman: sarığ

κίτρινος

roman: kítrinos

ipa: /zɛɾ/

audio: LL-Q36163 (kmr)-Key Mîrza-zer.wav

hyphenation: zer


zer

text:
Qûşçiyê şahîn di destê wî di bêazar-i bit
Bende'ê Baxwey bivêt dê meylêsîm û zer nekit
Da 'etaya padişahan bê hed û ijmar-i bit

word: e, di kurdî de tenê di klasîkan de hatiye bikaranîn.


kesk

glosses:
rengê çilû,
 rengê pelên daran yên geş û gihiştî,
rengê giyayê nebeyî / hişknebûyî

text: Dêm-i di bisk û xemriyan ta û lefên di şetriyanMane temam-i kesk û sor bedre li dorê hale kirDûr-i kirîn ji sinbilan çîçek û bişko û gulan

text: بحرا رجز بو چه خوش مرفلاخضر چه کسکه احمر خو صورهازرق هشینه جورب چه گوره

roman:
Beḥra recez bo çi xweş mureffel?
Exḍer çi? Kesk e; eḥmer xwe ṣor eEzreq hişîn e. Cewreb çi? Gore

ref: Ehmedê Xanî, Nûbihara Biçûkan, 1683

glosses: (Başûrê Kurdistanê) PDK (bidin ber: kesk = YNK)

forms:
kesktir (comparative)
herî kesk (superlative)
kesktirîn (superlative)
کهسک
کسک

etymology_text: Hevreha zazakî kesk, pehlewî kaskênên (ji kaskênlaciwerd + -ēn), ji zimanên îranî. Di zarava û zimanên din yên îranî de li cihê "kesk" peyvên wek "sewz, sebz, zergûn" hene.

аиаҵәа

roman: āiāc̣°ā

уцышъо

roman: wcəŝo

шхъуантӏэ

roman: šχ°ānṭă

𒅊

roman: warqu, SIG7

سوز

roman: sevz

ኣረንጓዴ

roman: ʾarängʷade

ܩܝܼܢܵܐ

roman: qīna

ܝܲܪܘܿܩܵܐ

roman: yāroqa

সেউজীয়া

roman: xeuzia

フ

roman: hu

йәшел

roman: yäšel

აფეჼ

roman: apẽ

სინი̆

roman: sinĭ

зялёны

roman: zjaljóny

সবুজ

roman: śôbuj

কচুয়া

roman: kôcuẏa

зеле́н

roman: zelén

စိမ်း

roman: cim:

ногоон

roman: nogoon

یاشیل

roman: yāšï̄l

баьццара

roman: bäccara

綠色嘅

roman: luk⁶ sik¹ ge³

綠色的

roman: lǜsè de

أَخْضَر

roman: ʾaḵḍar

خَضْرَاء

roman: ḵaḍrāʾ

خُضْر

roman: ḵuḍr

أخضر

roman: aḵḍar

կանաչ

roman: kanačʻ

пиже

roman: piže

سبز

roman: sabz

લીલા

roman: līlā

მწვანე

roman: mc̣vane

हरा

roman: harā

ירוק \ יָרֹק

roman: yarók

ноһан

roman: nohan

ಹಸಿರು

roman: hasiru

ಪಚ್ಚೆ

roman: pacce

жашыл

roman: caşıl

көк

roman: kök

කොළ

roman: koḷa

веж

roman: vež

녹색의

roman: noksaegui

초록의

roman: chorogui

ຂຽວ

roman: khiāu

къацу

roman: q̄acu

зелен

roman: zelen

പച്ച

roman: pacca

ᠨᡳᠣᠸᠠᠩᡤᡳᠶᠠᠨ

roman: niowanggiyan

ᠨᡳᠣᡥᠣᠨ

roman: niohon

हिरवा

roman: hirvā

ᠨᠣᠭᠤᠭᠠᠨ

roman: noɣuɣan

हरियो

roman: hariyo

ସବୁଜ

roman: sôbujô

ଶାଗୁଆ

roman: śagua

кӕрдӕгхуыз

roman: kærdægx°yz

цъӕх

roman: c’æx

يېشىل

roman: yëshil

زرغون

roman: zarǧun

شين

roman: šin

ਸਾਵਾ

roman: sāvā

жасыл

roman: jasyl

зелёный

roman: zeljónyj

हरित

roman: harita

हरित्

roman: harit

हरितवर्ण

roman: haritavarṇa

зеленъ

roman: zelenŭ

ჲჷრჟი

roman: yərži

ၶဵဝ်

roman: khěw

ལྗང་མུ

roman: jangmu

кабуд

roman: kabud

பச்சை

roman: paccai

เขียว

roman: kǐao

పచ్చని

roman: paccani

ⴰⵣⴳⵣⴰⵡ

roman: azgzaw

яшель

roman: yaşel’

ቀጠልያ

roman: ḳäṭälya

ལྗང་ཁུ།

roman: ljang khu

вож

roman: vož

зеле́ний

roman: zelényj

បៃតង

roman: bay tɑɑŋ

גרין

roman: grin

πράσινος

roman: prásinos

χλωρός

roman: khlōrós

audio: LL-Q36163 (kmr)-Key Mîrza-kesk.wav

hyphenation: kesk


şîn

glosses: rengê wek rengê esmanî yan wek yê deryayê. #0000FF

text: Qutikekî Lewîs ê şîn ê ku ji ber şuştinê rengê wî ber bi sipîbûnê diçe, lê bû.

ref: Mustafa Aydogan: Pêlên Bêrîkirinê, Nûdem, 1997, r.16

glosses: rengê kesk (ji bo tiştên xwezayî wek: belg, pîvaz û sêv)

forms:
şîntir (comparative)
herî şîn (superlative)
şîntirîn (superlative)
شین

etymology_text: Ji îraniya kevn*xšaHiθniH (xşeHiθniH), hevreha soranî شین (şîn) (şîn), farisî خشین (xeşîn), pehlewî xeşên, avestayî exşene, peştûyî شين (şîn), osetî exşîn, hemû ji zimanên îranî. Rûsî синий (sînîy), bulgarî син (sîn), makedonî сина (sîna), fînlendî sini û sininen û estonî sinine ji zimanên îranî hatine wergirtin.

сі́ні

roman: síni

блакі́тны

roman: blakítny

син

roman: sin

сийна

roman: sīna

ᏐᎪᏂᎨ

roman: sogonige

蓝色

roman: laam⁴ sik¹

蓝色

roman: lánsè

ныԓиԓиԓӄин

roman: nyḷiḷiḷqin

أَزْرَق

roman: ʾazraq

زرق

roman: zraq

կապույտ

roman: kapuyt

آبی

roman: âbi

ლურჯი

roman: lurǯi

नीला

roman: nīlā

आसमानी

roman: āsmānī

आबी

roman: ābī

כָּחוֹל

roman: kaḥól

תְּכֵלֶת

roman: tchélet

көк

roman: kök

파랑

roman: parang

파란색

roman: paransaek

сина

roman: sina

നീല

roman: nīla

निळा

roman: niḷā

नीलो

roman: nīlo

ନେଳି

roman: neḷi

شين

roman: šín

شنه

roman: šna

ⲁⲥⲓⲗⲟⲛ

roman: asilon

ⲁⲥⲓⲗⲱⲛ

roman: asilōn

си́ний

roman: sínij

голубо́й

roman: golubój

обӣ

roman: obī

நீலம்

roman: nīlam

สีน้ำเงิน

roman: sǐi-nám-ngən

สีฟ้า

roman: sǐi-fáa

నీలము

roman: nīlamu

си́ній

roman: sýnij

блаки́тний

roman: blakýtnyj

ខៀវ

roman: kʰiev

בלוי

roman: bloy

μπλε

roman: ble

ipa: /ʃiːn/

audio: LL-Q36163 (kmr)-Key Mîrza-şîn.wav

hyphenation: şîn


şîn

glosses: matem, reşgirêdan, xem, behî, tazî, posîde

text: Te digot qey piştî kêliyeke din ew ê li vê deştê Ûsiv li ber xwe dirêj bike û stranên şînê biavêje ser.

ref: Dara Hinarê, Yaşar Kemal, Weşanên Nûdem


şîn

etymology_text: Ji erebî [Peyv?] ji aramî [Peyv?] ji fenîkî [Peyv?].


reş

glosses: tarîtirîn reng, rengê ji hemiyan tarîtir, wek rengê rejiyê. #000000

text: -Tu jî mîna Fêdkayê min esmer î, çevreş, porê te reş.

ref: Frîda Hecî Cewarî, Bîranînên Min, Weşanên Lîmûş, 2010

text: Digel ku emrê wî hê sî û pênc bû jî tayekî reş di porê wî de nemabû.

ref: Firat Cewerî, Kevoka Spî, Nûdem, 1996, ISBN 978-9188592156

text: Û ew libasêd reş heta şeş mehan û yaxo salekê li ser ehlê (xizmê) meyyitî dimînin. Ew ehlê meyyitî heta ji şînê bidernekevin naçine dawet û kêfxweşiyan.

ref: Mele Mehmûdê Bayezîdî, Amadekar: Jan Dost Adat û Rusûmatnameê Ekradiye, Weşanxaneya Nûbihar, 2010, r. 53, ISBN 9789944360678

text:
Saqî ko dêm mehweş bitin
Kagul ji şêva reş bitin
Qerqef bila ateş bitin

ref: Melayê Cizîrî, Dîwana Melayê Cizirî, ~1640

text: (...) mîna tîrekê navdilê Qaçax hingavtin, ling lê lerizîn, ber çavên wî reş bû (...)

ref: Sîma Semend, Xezal, Weşanên Nûdem, 1996

glosses: çermreş, mirovên çermreş yên mîna efrîqiyan

text: Zelamekê req û hişk û reş hate bi nik wan ve.

ref: Xelîl Duhokî, Antolojiya Çîroka Nû ya Kurmancên Başûr, Weşanên Nûdem, Stockholm, 1994

text: Bextê me reş e, kezeb birîn e.

ref: Mehmed Uzun, Siya Evînê, Wêşanxana Orfeus, 1989

forms:
reştir (comparative)
herî reş (superlative)
reştirîn (superlative)
ڕەش
рәш
riş
reştarî
reşûşîn kirin
reşûşîn
reşpoş

etymology_text:
Taliyê ji proto-îranî *ra(n)ǰ- (“reng kirin, boyax kirin”). Hevreha soranî ڕەش (reş), xotanî rraşa (“ya ku bi rengê tarî”), talişî رش (rəş, “qehweyiya zelal”), sogdî [skrîpt hewce ye] (rɣš- /raxš/, “Rexş, hespê Ristem”), farisî رخش (rexş, “sor”), mazenderanî رش (raš, “sor”). Guherîna maneya rengan di zimanên hindûewropî de diyardeyeke berbelav e.
;Çavkanî:
* Cheung, Johnny, Etymological Dictionary of the Iranian Verb, Leiden, 2007, r. 314

ڕەش

roman: reş

аиқәаҵәа

roman: āik°āc̣°ā

кара

roman: kara

ጥቁር

roman: ṭəḳur

ক’লা

roman: koöla

কুলা

roman: kula

чӏегӏера

roman: č̣eʿera

чӏегӏераб

roman: č̣eʿerab

ҡара

roman: qara

ჺარჭინ

roman: ʿarč̣in

чо́рны

roman: čórny

কালো

roman: kalo

কাল

roman: kal

че́рен

roman: čéren

နက်

roman: nak

မည်း

roman: many:

хара

roman: xara

གནགཔོ

roman: gngpo

ӏаьржа

roman: ʿärža

ᎬᎿᎨ

roman: gvhnage

黑色

roman: haak¹ sik¹, hak¹ sik¹

хи

roman: hi

黑

roman: hēi

黑色

roman: hēisè

烏色

roman: wūsè

烏

roman: ŭ

黑

roman: hek

黑色

roman: hek-sek

烏色

roman: o͘-siak / o͘-sek

хура

roman: hura

أَسْوَد

roman: ʾaswad

سَوْدَاء

roman: sawdāʾ

سُود

roman: sūd

اسود

roman: eswid

كحل

roman: kḥal

سود

roman: swad

սև

roman: sew

раужо

roman: raužo

𐌑𐌖𐌓𐌉

roman: śuri

хакарин

roman: hakarin

конңорин

roman: konңorin

سیاه

roman: siyâh

నల్లా

roman: nallā

𐍃𐍅𐌰𐍂𐍄𐍃

roman: swarts

કાળું

roman: kāḷũ

შავი

roman: šavi

काला

roman: kālā

कारौ

roman: kārau

שחור \ שָׁחֹר

roman: shakhór

שחורה \ שְׁחֹרָה

roman: sh'khorá

хар

roman: xar

ಕಪ್ಪು

roman: kappu

мичӏаь

roman: mič̣ä

күңүрт кара

roman: küñürt kara

караңгы

roman: karañgı

каралоо

roman: karaloo

ушактоо

roman: uşaktoo

жамандоо

roman: camandoo

жаманатты кылуу

roman: camanattı kıluu

жала жабуу

roman: cala cabuu

көө

roman: köö

කළු

roman: kaḷu

сьӧд

roman: sʹöd

검다

roman: geomda

검은

roman: geomeun

까맣다

roman: kkamata

까만

roman: kkaman

ནག་པོ

roman: nag po

ດຳ

roman: dam

чӏулав

roman: č̣ulav

no,

roman: nòʔ

ᦡᧄ

roman: ḋam

црн

roman: crn

കറുപ്പ്

roman: kaṟuppŭ

ᠰᠠᡥᠠᠯᡳᠶᠠᠨ

roman: sahaliyan

сэ̄мыл

roman: sè̄myl

काळा

roman: kāḷā

хар

roman: har

ᠬᠠᠷᠠ

roman: qar-a

कालो

roman: kālo

କଲା

roman: kôla

сау

roman: saw

ⲭⲁⲙⲉ

roman: khame

чёрный

roman: čórnyj

вороно́й

roman: voronój

कृष्ण

roman: kṛṣṇa


reş

text: Wekû muddeyê hiznê (dema xemgîniyê) temam bûyî axayêd wan û yaxo xizmekî wan ji boy her yekî ehlê meyyitî, anegore halê xwe tiştekî tîne û reşêd wan heldigire, ji şînê biderdikevin. Lakin eger ew meyyit begzade û yaxo axa û mirovekî kifş bûya elbette paşî panzdeh rojan hakimê wî welatî xelatek hazir dikirîn û dişande pê warisê meyyitî (xwediyê kesê ku miriye) û tînane hizûra xwe û digotêne: Emrê xwedê ye, bilanî tu xweş bî, mirin rêya me hemûyan e. Ew xelat li wî warisî dikirîn û ji reşê biderdanîn (derdixistin).

ipa: /rɛʃ/

audio: LL-Q36163 (kmr)-Key Mîrza-reş.wav

hyphenation: reş


a

pos: character

pos_title: Tîp

glosses: Yekem tîpa û yekem dengdêra alfabeya kurdî ye û nîşana dengek dirêj e.

forms:
ا
ئا
a
a-
-a
-a-

audio: LL-Q36368 (kur)-Pispor-a.wav

audio: LL-Q36163_(kmr)-Key Mîrza-a.wav


a

pos: intj

pos_title: Baneşan

text: A çi hewayek xweş e!

text: A çi zalim e!


a

pos: unknown

pos_title: Mane

glosses: Li şûna peyvên yekjimar yên zayendmê yên diyar.

text: A min sor e.

glosses: Li şûna navdêrên zayendmê daku navdêr neyê dubarekirin.

text: Roj a wan e.

glosses: Dikeve navbera du diyarkeran yên ku li dû peyvek yekjimar ya zayendmê tên.

text: Pirtûka sor a li erdê.

text: A ku wî got, me ji mêj ve dizanî.

glosses: Ji çend kesan yan tiştan yeke diyar ya zayendmê.

text: Du keç bûn. A bejndirêj pirçreş bû.

text: Sê kes bûn: yek şabanû, yek dotmîr û yek jî xidam. Navê a xidam Xecê bû.

glosses: bi gotina, li gor gotina, bi şîreta, li gor şîreta, li gor pêşniyaza

text: Ger bi a min bikî, qet ji vir naçî.

glosses: Di hin devokan de dikeve pey kirdeyên / subjeyên yekjimar yên zayendmê û wateya berdewamiya kirinê didiyê.

text: Xezal a dinivîse.

text: Ez a dixwim.

text: Tu a dixwînî.

text: Ew a dipêje.

glosses: Di hin devokan de lêkera "bûn" di rewşa yekjimar ya dema nihoyî de bo kirdeyên yekjimar yên zayendmê dide.

text: Jiyan a li malê.

text: Ez a li malê nînim.

glosses: Di hin devokan de di dema borî ya dûdar de li bireserên (objeyên) yekjimar yên zayendmê zêde dibe.

text: Min ew kitêb a kirriye.

glosses: Di hin devokan de li şûna "e" ya forma dema nihoyî ji lêkera "bûn" bo cînava sêyem ya yekjimar.

text: Ew mezin a.

text: Ji a ta z.

text: Ev hêk kalîte A ne.


a

audio: LL-Q10199 (zza)-Mirzali-a.wav


a

glosses: ew; cîvakê diyarker bo tişt an kesê mê yê dûr


a

pos: verb

pos_title: Formeke lêkerê

audio: LL-Q150 (fra)-Jules78120-a.wav

audio: LL-Q150 (fra)-Pamputt-a.wav

audio: LL-Q150 (fra)-DSwissK-a.wav

audio: LL-Q150 (fra)-DenisdeShawi-a.wav


a

pos: article

pos_title: Artîkel

forms: the

audio: LL-Q1860 (eng)-Back ache-a.wav

audio: LL-Q1860 (eng)-Wodencafe-a.wav


a-

pos: prefix

pos_title: Pêşgir

glosses: pêş, pêşve, ber bi ... ve (bo çend nimûneyan binere): anîn, asteng, avêtin, hatin

forms:
a
-a
-a-


a-

notes:
berî bêdengan ji bilî "c" an "t"
berî "f" dibe "au"
berî "p" dibe "as"


-a

pos: suffix

pos_title: Paşgir

glosses: Paşgirek e bo peyvên yekjimar yên zayendmê dema nomînek (cînavek / navdêrek / rengdêrek) diyarker li dû wê peyvê bêt.

text: keça wê, jina Elî, pirtûka kevn, guleka sor, dareka stûr

glosses: Dikeve dû hin peyvan û maneya "wê..., ya ku" didiyê.

glosses: Di zimanê devkî de paşgira pirrjimariyê ye dema peyv serbixwe be (ango ti nomîn li dû wê neyên).

text: Du pirtûka bîne lê pênûsa li wir bihêle.

glosses: Di zimanê devkî de paşgira pirrjimariyê ya dikeve pey cînavên diyarker dema ew li pêş peyvên pirrjimar yên tewandî bin.

glosses: Di hin devokan de dikeve dû peyva zayendmê ya li pey cînava "ev".

glosses: Paşgirek e hin peyvên nû pê hatine çêkirin ku maneya "ya / yê (pirr baş) tiştekî dizane" dide.

glosses: Pê hin navên jinan ji yên zelaman tên çêkirin.

forms:
a-
a
-a-


-a

text: bela

text: bona

text: longa

text: sama

audio: LL-Q143 (epo)-Lepticed7--a.wav


-a

glosses: Paşgiregeke ingilîzî ye ku bi peyvên esil-latînî re tê bikaranîn û bi giştî pirjimariya van herdû paşgiran çêdike.

glosses: Paşgireke ingilîzî ye ku ji latînî hatiye û made an jî bûjenan dike.

audio: LL-Q1860 (eng)-Persent101--a.wav


-a-

pos: infix

pos_title: Navgir

glosses: Navbendikek e hin peyvan bi hev re girê dide

forms:
a
a-
-a


zivistan

glosses: Demsala ku dikeve pey payizê û berî biharê.

text: Lê mixabin, di şevekê ji şevên zivistanê de, bûyereke gellekî bed bi ser min de hat û hîşt ku kela xewnên min bi temamî hilweşe.

ref: Mamo KADER, Bêhnekê Bide Miriyan, Na Yayınları, 2018, r. 124, ISBN 9786059017848

forms:
زڤستان
зьвьстан
zistan
zivtan
vistan
êşistan

etymology_text:
Ji proto-hindûewropî *ǵʰéyōm / *ǵʰim- (zivistan) + di zimanên îranî yên niha û navîn de bi paşgira-stan. Hevreha soranî زستان (zistan), kelhûrî/lekî/hewramîzimsan, zazakî zimistan, belûçî زمستان (zimistan), farisî زمستان (niha "zimistûn", berê "zimistan"), tacikî зимистон (zimiston), farisiya navîn zemistan, peştûyî ژمی (žmī) (jimey), osetî зумӕг / зымӕг (zumeg/zimeg), avestayî 𐬰𐬆𐬨𐬋 (zimō), latviyayî zìema, lîtwanî žiemà, rusî/ukraynî зима́(zimá), çekî/polonî zima, bulgarî зи́ма (zíma), ermenî ձմեռ (jmeṙ) (jmeṙ), hîtîtî 𒄀𒈠𒀭 (gi-ma-an /giman/), yûnaniya kevn χειμών (kheimṓn) (xeîmṓn), χεῖμα (xeîma), sanskrîtî हिम (hima) (himá), hindî हिम (him: berf), latînî hiems û hībernum (> fransî hiver, îtalî/portugalî inverno, spanî invierno)...
Paşgira -stan (ku adeten maneya "welat, war, cih" dide) li vê derê bi wateya "rewş" yan "dem" e. Bo herdu wateyên "welat" û "rewş" di eynî peyvê de, bidin ber "state" (1. rewş 2. dewlet) ya îngilîzî.
Di farisî de "tabistan" (havîn) jî ji "tab" (tav) + "-stan" hatiye çêkirin û maneya "dema/rewşa germ" dide, wek çawa ku "zivistan" jî yekser wateya "dema/rewşa sar" dide.
Hêjayî gotinê ye ku forma farisî زمستان (niha "zimistûn", berê "zimistan") li gor dengnasiya farisî divê *dimistan/dimistûn anku bi D bûya (bidin ber: zanîn, zava). Lê forma farisî ya eslî winda bûye û forma wê ya niha berî 2000-3000 salan ji mediya kevn yan mediya navîn hatiye wergirtin.
;Çavkanî
* Horn, Paul. (1893): Grundriss der neupersischen Etymologie [Bingehê etîmolojiya farisî] (bi almanî). Strassburg r. 147.
* Watkins, Calvert, The American Heritage Dictionary of Indo-European Roots https://web.archive.org/http://www.amazon.com/American-Heritage-Dictionary-Indo-European-Roots/dp/0618082506 arşîv, Houghton Mifflin Co., 2007, çapa 2em, r. 28
* MacKenzie, David Neil, The dialect of Awroman (Hawraman-i Luhon) Grammatical sketch, texts, and vocabulary, Kommissionaer: Munksgaard (København), 1966, r. 140
* Etymonline. Online English Etymology Dictionary. <etymonline.com> by Douglas Harper.

زستان

roman: zistan

аʒын

roman: āʒən

кӏымаф

roman: č̣̍əmāf

кыш

roman: kïš

лыӄлаӈ

roman: ləqlaŋ

ክረምት

roman: kərämt

শীতকাল

roman: xitokal

শীত

roman: xit

জাৰ

roman: zar

ঠাণ্ডাৰ দিন

roman: thandar din

хасел

roman: χasel

𐬰𐬌𐬌𐬃

roman: ziiā̊

マタ

roman: mata

ҡыш

roman: qïš

ჺა

roman: ʿa

зіма́

roman: zimá

শীতকাল

roman: śitkal

শীত

roman: śit

зи́ма

roman: zíma

ဆောင်း

roman: hcaung:

ဟေမန်

roman: heman

ဟေမန္တ

roman: hemanta.

үбэл

roman: übel

ᎪᎳ

roman: gola

冬天

roman: dung¹ tin¹

冬季

roman: dung¹ gwai³

дунтян

roman: dunti͡an

хантян

roman: hanti͡an

寒天

roman: hòn-thiên

冷天

roman: lâng-thiên

冬天

roman: dōngtiān

冬季

roman: dōngjì

冬天

roman: tang-thiⁿ

寒人

roman: kôaⁿ--lâng

寒天

roman: kôaⁿ-thiⁿ

ԓьэԓеӈ

roman: ḷʹėḷeṇ

хӗл

roman: hĕl

ފިނި މޫސުން

roman: fini mūsun̊

شِتَاء

roman: šitāʾ

شتا

roman: šita

شتوية

roman: šatawiyye, šatwiyye

ձմեռ

roman: jmeṙ

ձմեռն

roman: jmeṙn

теле

roman: tele

тугэни

roman: tugəņi

زمستان

roman: zemestân

શિશિર

roman: śiśir

ზამთარი

roman: zamtari

सर्दी

roman: sardī

जाड़ा

roman: jāṛā

𒄀𒈠𒀭

roman: giman

חורף / חֹרֶף

roman: khóref

үвл

roman: üvl

ಚಳಿಗಾಲ

roman: caḷigāla

وَنٛدٕ

roman: vandụ

شِشُر

roman: śiśur

кыш

roman: kış

ශිශිර ඍතුව

roman: śiśira r̥tuwa

겨울

roman: gyeoul

동계(冬季)

roman: donggye

ລະດູໜາວ

roman: la dū nāo

ຣະດູຫນາວ

roman: ra dū nāo

ສິສີຣະ

roman: si sī ra

ສິສີລະ

roman: si sī la

кьуьд

roman: q̇üd

зима

roman: zima

ശീതകാലം

roman: śītakālaṃ

ശൈത്യം

roman: śaityaṃ

ᡨᡠᠸᡝᡵᡳ

roman: tuweri

та̄л

roman: tāl

ზოთონჯი

roman: zotonǯi

フユ

roman: fuyu

тяла

roman: tjala

өвөл

roman: övöl

ᠡᠪᠦᠯ

roman: ebül

т’улф

roman: tʼulf

ଶୀତ

roman: śītô

зымӕг

roman: zymæg

قىش

roman: qish

ᡉᡋᡉᠯ

roman: übül

ژمۍ

roman: žaməy

ਸਿਆਲ਼

roman: siāḷa

ਪਾਲ਼ਾ

roman: pāḷā

қыс

roman: qys

зима́

roman: zymá

та̄лльв

roman: tāllʹv

हिम

roman: hima

हेमन्त

roman: hemanta

سِيارو

roman: siyārō


demsal

glosses: Her çar demên salê: bihar, havîn, payiz, zivistan.

forms: dansal

etymology_text: Ji dem + sal.

ঋতু

roman: ritu

миҙгел

roman: miðgel

пара́ го́да

roman: pará hóda

сезо́н

roman: sjezón

сэзо́н

roman: sezón

ရာသီ

roman: rasi

季

roman: jì

季節

roman: kùi-choeh, kùi-cheh, kùi-chiat

فَصْل

roman: faṣl

مَوْسِم

roman: mawsim

موسم

roman: mūsem

فَصِل

roman: faṣil

եղանակ

roman: eġanak

مُوسِم

roman: mowsem

فَصل

roman: fasl

هنگام

roman: hangām

წელიწადის დრო

roman: c̣elic̣adis dro

სეზონი

roman: sezoni

मौसम

roman: mausam

ऋतु

roman: ŕtu

फ़सल

roman: fasal

फस्ल

roman: phasla

फसल

roman: phasal

रित

roman: rit

עוֹנָה

roman: oná

мезгил

roman: mezgil

сезон

roman: sezon

계절

roman: gyejeol

ລະດູ

roman: la dū

ລະດູການ

roman: la dū kān

го́дишно вре́ме

roman: gódišno vréme

сезо́на

roman: sezóna

ഋതു

roman: r̥tu

ᡶᠣᡵᡤᠣᠨ

roman: forgon

ऋतू

roman: ŕtū

улирал

roman: uliral

ᠤᠯᠠᠷᠢᠯ

roman: ularil

ଋତୁ

roman: rutu

پەسىل

roman: pesil

موسم

roman: mosem

فصل

roman: fasᶕl

жыл мезгілдері

roman: jyl mezgılderı

маусым

roman: mausym

мерзім

roman: merzım

вре́мя го́да

roman: vrémja góda

мавсим

roman: mavsim

பருவ காலம்

roman: paruva kālam

రుతువు

roman: rutuvu

пора́ ро́ку

roman: porá róku

រដូវ

roman: rɔɔrɔdəw

ឧតុ

roman: ʼŏtŏ

תּקופֿה

roman: tkufe

צײַט פֿון יאָר

roman: tsayt fun yor

εποχή

roman: epochí

καιρός

roman: kairós

ipa: /dɛmˈsɑːl/

audio: LL-Q36368 (kur)-Dildadil-demsal.wav

hyphenation: dem·sal


bihar

text: Bihar, havîn, payiz û zivistan.

text: Vê Biharê, wê biharê.

text: Biharan, her biharê.

text: Bihara bê, bihara were.

text: Bihara borî, bihara çûyî.

text: Par biharê.

text: Çû nêv-i baxê gul'izarEw buxçeya her lê biharLew bilbilan lê qal û şer.

text:
Dermanê jara tu yî
Heyva li çarda tu yî
Sêva li dara tu yî
Gula bihara tu yî
Tîjî nûbara tu yî
Xutba l’mihdara tu yî.

ref: Feqiyê Teyran

text:
Bihar e, êdî bihar e, Roza!
Gupik bi gupik in, gulî li darê.
Balinde di çerxa dîlanê de,
Serxweş in bi evîna biharê.

ref: Rojen Barnas

forms:
بهار
бьһар
behar
buhar

etymology_text:
Ji proto-hindûewropî *wósr̥.
Hevreha soranî بههار (behar), belûçî û farisî بهار (behar), goranî/hewramî wehar, farisiya navîn wehar, avestayî 𐬬𐬀𐬢𐬵𐬀𐬭 (vaŋhar)... sanskrîtî वसर् (vásar) û वसन्त (vasantá), hindî वसंत (vasant) û बसंत (basant)... latviyayî vasara (havîn), lîtwanî vãsara, rûsî/ukraynî весна́ (vêsná), çekî/slovakî vesna... danmarkî/norwecî/swêdî vår... latînî vēr, romanî vară, portugalî verão, spanî verano, (prima)vera, îtalî (prima)vera, fransî (prime)vère... yûnanî έαρ (éar), ermenî գարուն (garun)...
Peyv ji zimanên îranî ketiye gelek zimanên tirkîkî: azerî bahar, oyxurî باھار (bahar), ozbekî bahor, tirkî bahar, (ilk)bahar, (son)bahar, tirkmenî bahar.
;Çavkanî:
* Chyet, Michael L. (2003): Kurdish-English Dictionary, Ferhenga Kurmancî-Inglîzî, Yale University Press.
* Horák, Robin (2015): Sémantická motivace názvů ročních období v indoevropských jazycích [Wateya navên demsalan bi zimanên hindûewropî] (bi zimanê çekî)
* Kroonen, Guus (2013): Etymological Dictionary of Proto-Germanic.
* Mallory, J. P.; Adams, D. Q., editors (1997): Encyclopedia of Indo-European culture [Zanistnameya Çandeya Kultûra Hindûewropî], London, Chicago: Fitzroy Dearborn Publishers.
* Nişanyan, Sevan: Çağdaş Türkçenin Etimolojisi [Etîmolojiya Tirkiya Niha] (bi tirkî)
* The Tower of Babel - An Etymological Database Project [Birca Babilê - Projeyeke Danegeha Etîmolojî] (bi îngilîzî û rusî): http://starling.rinet.ru/
* Tsabolov, R. L., Ferhenga etîmolojî ya zimanê kurdî ["Цаболов, Р. Л.: Эмцмолоƨцческцц̆ словарь курδскоƨо языка"], Moskova, 2001-2010
* De Vaan, Michiel (2008): Etymological Dictionary of Latin and the other Italic Languages.

بەھار

roman: behar

ааԥын

roman: āāpən

ааԥынра

roman: āāpənrā

гъатхэ

roman: ġātxă

јас

roman: ǰas

ምንጭ

roman: mənč̣

ܒܹܝܬ݇ܢܝܼ̈ܣܵܢܹܐ

roman: bīnīsane

বসন্ত

roman: boxonto

их

roman: iχ

яҙ

roman: yað

вясна́

roman: vjasná

уве́сну

roman: uvjésnu

ўве́сну

roman: ŭvjésnu

বসন্ত

roman: bôśônt

বাহার

roman: bahar

নওবাহার

roman: nôobahar

про́лет

roman: prólet

နွေဦး

roman: nweu:

хабар

roman: xabar

бӏаьсте̄

roman: bʿästē

ᎪᎨᏱ

roman: gogeyi

чунтян

roman: čunti͡an

春天

roman: chūntiān

春季

roman: chūnjì

春

roman: chhun

春天

roman: chhun-thiⁿ

ҫуркунне

roman: śurkunne

ҫур

roman: śur

رَبِيع

roman: rabīʿ

رَبيع

roman: rabīʕ

գարուն

roman: garun

тундо

roman: tundo

нэгин

roman: nəgin

ненңени

roman: ņenңeņi

بهار

roman: bahâr

બસંત

roman: basant

გაზაფხული

roman: gazapxuli

वसंत

roman: vasant

बहार

roman: bahār

אָבִיב

roman: avív

бӏаьсти

roman: bʿästi

хавр

roman: xavr

ವಸಂತ

roman: vasanta

سونٛتھ

roman: sōnth

жаз

roman: caz

වසන්ත ඍතුව

roman: wasanta r̥tuwa

тулыс

roman: tulys

봄〮

roman: pwóm

봄

roman: bom

춘계(春季)

roman: chun-gye

ວະສັນ

roman: wa san

ວະສັນຕະ

roman: wa san ta

ວະສັນຕະຣະດູ

roman: wa san ta ra dū

ລະດູບານໃໝ່

roman: la dū bān mai

гатфар

roman: gatfar

пролет

roman: prolet

വസന്തം

roman: vasantaṃ

ᠨᡳᠶᡝᠩᠨᡳᠶᡝᡵᡳ

roman: niyengniyeri

тӯя̄

roman: tūâ̄

बसन्त

roman: basanta

აფუნი

roman: apuni

тунда

roman: tunda

хавар

roman: havar

ᠬᠠᠪᠤᠷ

roman: qabur

ӿонф

roman: honf

язлык

roman: yazlık

ବସନ୍ତ

roman: bôsôntô

уалдзӕг

roman: walʒæg

ئەتىياز

roman: etiyaz

پسرلۍ

roman: psarləy

көктем

roman: köktem

ⲉⲁⲣ

roman: ear

весна́

roman: vesná

ярь

roman: jarʹ

कुसुमाकर

roman: kusumākara

بَہارَ

roman: bahāra

весна

roman: vesna

часқы

roman: çasqı

баҳор

roman: bahor

வசந்த காலம்

roman: vacanta kālam

వసంత ఋతువు

roman: vasanta r̥tuvu

పుష్పసమయము

roman: puṣpasamayamu

ⵜⴰⴼⵙⵓⵜ

roman: tafsut

ⵜⴰⵍⴷⵔⴰⵔ

roman: taldrar

яз

roman: yaz

དཔྱིད

roman: dpyid


havîn

text: Ne dixan ma, ne toz û tebara havînê û payîzê ma.

ref: Eyüp Kiran, Dewrêşê Evdî Kulîlka Bilbizêk û Rim, Nûbihar, 2018, çapa 4em, r. 31, ISBN 978-9944-360-95-1

forms:
هاڤین
һавин
avîn

etymology_text:
Ji proto-hindûewropî *semh₂- (“havîn; sal”). Hevrehasoranî هاوین (hawîn), farisî هامین (hâmin), zazakî hamnan, ermeniya kevn ամառն (amaṙn), ermeniya niha amaṙ, sanskrîtî समा (sámā, “demsal”), îngilîzî summer, almanî Sommer, swêdî sommar...
;Çavkanî
* Horn, Paul. (1893): Grundriss der neupersischen Etymologie [Bingehê etîmolojiya farisî] (bi almanî). Strassburg r. 280.
* Watkins, Calvert, The American Heritage Dictionary of Indo-European Roots https://web.archive.org/http://www.amazon.com/American-Heritage-Dictionary-Indo-European-Roots/dp/0618082506 arşîv, Houghton Mifflin Co., 2007, çapa 2em, r. 75
* Etymonline. Online English Etymology Dictionary. <Etymonline> by Douglas Harper.
* Pokorny, Julius, Ferhenga etîmolojî ya hindûewropî ["Indogermanisches etymologisches Wörterbuch (bi almanî)"], Bern, 1959, r. 905

ھاوین

roman: hawîn

аԥхын

roman: āpxən

гъэмафэ

roman: ġămāfă

јай

roman: ǰay

алаал

roman: alaal

በጋ

roman: bäga

গ্ৰীষ্মকাল

roman: grismokal

গ্ৰীষ্ম

roman: grismo

গৰমদিন

roman: gormodin

рии

roman: rii

йәй

roman: yäy

ле́та

roman: ljéta

গ্রীষ্ম

roman: griśm

ля́то

roman: ljáto

နွေရာသီ

roman: nwerasi

བྱཱ

roman: byā

གནམ་བྱཱ

roman: gnam byā

аьхке

roman: äχke

ᎪᎩ

roman: gogi

ᎪᎨᏱ

roman: gogeyi

夏天

roman: haa⁶ tin¹

夏季

roman: haa⁶ gwai³

щятян

roman: xi͡ati͡an

夏天

roman: xiàtiān

夏季

roman: xiàjì

ҫулла

roman: śulla

ހޫނު މޫސުން

roman: hūnu mūsun̊

توستان

roman: tovestān

صَيْف

roman: ṣayf

صيف

roman: ṣēf

صيف

roman: ṣef

ամառ

roman: amaṙ

ամառն

roman: amaṙn

кизэ

roman: kize

تابستان

roman: tâbestân

هامین

roman: hâmin

تابستون

roman: tâbestun

توسون

roman: towsun

ગ્રીષ્મ

roman: grīṣma

ზაფხული

roman: zapxuli

गर्मी

roman: garmī

गर्मियां

roman: garmiyā̃

קַיִץ

roman: káyits

ахка

roman: aχka

ᄋᆢ름

roman: yoareum

гъэмахуэ

roman: ġămāx°ă

зан

roman: zan

ಬೇಸಗೆ

roman: bēsage

ಋತು

roman: ṛtu

رؠتہٕ کول

roman: ryatụ kōl

رؠتہٕ کال

roman: ryatụ kāl

گرٛیٚشِم

roman: grٛeśim

жай

roman: cay

ගිම්හාන ඍතුව

roman: gimhāna r̥tuwa

гожӧм

roman: gožöm

여름

roman: yeoreum

ຣະດູຮ້ອນ

roman: ra dū hǭn

ລະດູຮ້ອນ

roman: la dū hǭn

ຄິມຫະ

roman: khim ha

гад

roman: gad

лето

roman: leto

വേനല്ക്കാലം

roman: vēnalkkālaṃ

ᠵᡠᠸᠠᡵᡳ

roman: juwari

тув

roman: tuv

उन्हाळा

roman: unhāḷā

кеҥеж

roman: keṅež

ზარხული

roman: zarxuli

киза

roman: kiza

зун

roman: zun

गमीर

roman: gamīr

ଖରାଦିନ

roman: khôradinô

сӕрд

roman: særd

اوړۍ

roman: ōṛəy

ਗਰਮੀਆਂ

roman: garmīā̃

жаз

roman: jaz

ле́то

roman: léto

лї́то

roman: ljíto

ऊष्ण

roman: ūṣṇa

اوُنہارو

roman: ūnhārō

лѣто

roman: lěto

чайғы

roman: çayğı

тобистон

roman: tobiston

تاوستون

roman: tâvəstun

கோடை காலம்

roman: kōṭai kālam

వేసవి

roman: vēsavi

ఎండకాలము

roman: eṇḍakālamu

ⴰⵏⴱⴷⵓ

roman: anbdu

җәй

roman: cäy

ሓጋይ

roman: ḥagay

དབྱར་ཀ

roman: dbyar ka

དབྱར་ཁ

roman: dbyar kha


kanî

glosses: kuna av tê re ji bin axê dizê anku derdikeve

text:
Rûvî da rê, çû ser kaniyê, got:
- Kaniyê, kaniyê ma tu xêra xwe nikarî avê bidî min.

ref: Ji çîrroka gelêrî Rûviyê dûvqut

text: قمقام و یم بحرن صمصام حسام شیرهصحرا فلات و سبسب فیفاء و بدو دشتنینبوع و عین کهنی جب و قلیب بیره

roman: Qemqam û yem-i beḥr in; ṣemṣam ḥusam şêr eṢeḥra felat û sebseb feyfaʾ û bedw-i deşt inYenbûʿ û ʿeyn kehnî; cubb û qelîb-i bîr e

glosses: cihê ku tiştek pirr lê heye yan lê peyda dibe

forms:
كانی
kahnî
kahnîg
kanîg
kanîh
kehnî
kehnîh
kenî
kenîg
kenîh

etymology_text:
* proto-îranî: *xa- ("kanî, bîr")
:avestayî: xān ("kanî, bîr")
:partî: x'nyg ("kanî")
:pehlewî: x'nyg ("kanî")
:sogdî: x'xn ("kanî")
:farisî: xānī ("kanî") … ^(alfabeya arî)
:kurdî: kehnî > kanî ("kanî")
:soranî: kanî ("kanî")
:hewramî: hane ("kanî")
:zazakî: henî ("kanî")
sanskrîtî: खानि (khāni)- ("kanî, bîr")
Çavkanî: Cheung p.404, Lubotsky p.9, MacKenzie P.136 | Pokorny: -
Agadarî: Bingehê vê peyvê ne ji proto-hindûewropî ye. Diyar e ku ji zimanek nenas ketiye zimanên arî. Çavkanî: Lubotsky
Herwiha bidin ber tirkiya kevn kañ, tirkiya niha kaynak.

ܢܸܒ݂ܥܵܐ

roman: niwʿa

উঁহ

roman: ũh

পুং

roman: puṅ

ицц

roman: ic̄

шишмә

roman: šišmä

жарало́

roman: žaraló

крыні́ца

roman: kryníca

چمگ

roman: cammag

и́звор

roman: ízvor

泉

roman: quán

源泉

roman: yuánquán

泉

roman: ciòng

عَيْن

roman: ʿayn

يَنْبُوع

roman: yanbūʿ

عْيْن

roman: ʿin

աղբյուր

roman: aġbyur

ակ

roman: ak

ակունք

roman: akunkʻ

چشمه

roman: čašme

خانی

roman: xâni

წყარო

roman: c̣q̇aro

चश्मा

roman: caśmā

מַעְיָן

roman: ma'ayán

булак

roman: bulak

샘

roman: saem

ນ້ຳພຸ

roman: nam phu

извор

roman: izvor

вруток

roman: vrutok

ᡧᡝᡵᡳ

roman: šeri

булаг

roman: bulag

چشمه

roman: çeşme

بۇلاق

roman: bulaq

бұлақ

roman: būlaq

исто́чник

roman: istóčnik

ключ

roman: ključ

родни́к

roman: rodník

студене́ц

roman: studenéc

उत्स

roman: utsa

ႁူးၼမ်ႉၸိုမ်း

roman: húu nâ̰m tsúem

чашма

roman: čašma

чишмә

roman: çişmä

ཆུ་མིག

roman: chu mig

𐎐𐎁𐎋

roman: nbk

چشمہ

roman: cśmh

джерело́

roman: džereló

крини́ця

roman: krynýcja

קוואַל

roman: kval

קרעניצע

roman: krenitse

πηγή

roman: pigí

πηγή

roman: pēgḗ

κρήνη

roman: krḗnē

ipa: /kɑːˈniː/

audio: LL-Q36368 (kur)-Dildadil-kanî.wav

ipa: /'kʰɑːniː/

audio: LL-Q36163 (kmr)-Keyomerd-kanî.wav

hyphenation: ka·nî


kanî

pos: adv

pos_title: Hoker

glosses: ka, kanê, li kû ye, li çi cihî ye, li kû ne

text:
Kanî Sitî, kanî jinmîr ûcêrî?
 Kanîn ew rim, ka huwêzî, şeşperî?

ref: Celadet Elî Bedirxan: Bêriya Botan, helbest


k

glosses: Nehem tîpa alfabeya kurdî-latînî (hevdenga گ ya kurdî-erebî û К ya kurdî-kirîlî).

forms:
ک
к

audio: LL-Q36368 (kur)-Pispor-k (nerm).wav

audio: LL-Q36368 (kur)-Pispor-k (req).wav


roj

glosses:
tav, hetav, xor, şems,
stêra ku dinya li dorê dizivire û ronahiyê û germahiyê dide.

text: Rojekê ew der sucûdê bê meferPirr girî û hem li erşê kir nezer

ref: Mela Hesenê Bateyî, Mewlûda Kurdî, ~1720

glosses: ji spêdeyê heta êvarê, dema ku dinya ron, ne tarî, ne şev.

text: Rojan da pey rojan;

ref: Robert Louis Stevenson, (wergêr Ciwanmerd Kulek), Meseleya Seyr a Dr. Jekyll û Mr. Hyde, Avesta, 2020, r. 43, ISBN 978-605-2246-80-1

forms:
ڕۆژ
рʹож
ro
rok
rûj
rûs

etymology_text:
Ji proto-hindûewropî *lewk- (biriqîn, ronahî dan) > proto-îranîrewç-, têkildarî reoc- ya avestayî, recceh ya farisiya kevn, roc ya sanskrîtî, parsî, pehlewî û zazakî, roz ya farisî, loys (ronahî) ya ermenî, lux (ronahî) ya latînî, leukos (ronahî) ya yûnaniya kevn, Licht ya almanî, light (ronahî) ya îngilîzî... Hevreha ron û rewşen.
* proto-hindûewropî: *lewk- ("biriqîn, ronahî dan")
:*proto-îranî:*rewç- ("biriqîn")
::avestayî: reoc- ("biriqîn, ronahî dan"), raocah- ("ronahî")
::farisiya kevn: recceh- ("roj")
::partî: roc ("roj")
::pehlewî: roc ("roj")
::sogdî: roc ("roj")
::farisî: roz ("roj")
::belûçî: roç ("roj") ... ^(alfabeya arî)
::kurmancî: roj ("roj")
::soranî: roj ("roj")
::zazakî: roc / roj ("roj")
:sanskrîtî: roc ("biriqîn, ronahî dan")
:ermenî: loys ("ronahî")
:yûnanî: leukos ("ronahî, spêde")
:latînî: lux ("ronahî")
:almanî: Licht ("ronahî")
:îngilîzî: light ("ronahî") ...
;Çavkanî:
* Cheung, Johnny, Etymological Dictionary of the Iranian Verb, Leiden, 2007, r. 316 ,
* Horn, Paul. (1893): Grundriss der neupersischen Etymologie [Bingehê etîmolojiya farisî] (bi almanî). Strassburg r. 139.,
* Watkins, Calvert, The American Heritage Dictionary of Indo-European Roots https://web.archive.org/http://www.amazon.com/American-Heritage-Dictionary-Indo-European-Roots/dp/0618082506 arşîv, Houghton Mifflin Co., 2007, çapa 2em, r. 49,
* Etymonline. Online English Etymology Dictionary. <etymonline.com> by Douglas Harper.
:Hevreh: ron, ronahî, rewşen

тыгъэ

roman: təġă

титкытит

roman: titkətit

ⵜⴰⴼⵓⴽⵜ

roman: tafukt

ጸሓይ

roman: ṣäḥay

ፀሐይ

roman: ṣ́äḥäy

ܫܡܫܐ

roman: šimšā

ܫܡܫܐ

roman: šemšā

সূৰ্য

roman: xurz

бакъ

roman: baq̇̄

ҡояш

roman: qoyaš

со́нца

roman: sónca

روچ

roman: roc

সূর্য

roman: śurjô

আফতাব

roman: aphtab

слъ́нце

roman: slǎ́nce

နေ

roman: ne

наран

roman: naran

ཉི་མ་

roman: nyi ma

太陽

roman: taai³ joeng⁴

日頭

roman: jat⁶ tau²

熱頭

roman: jit⁶ tau²

эрту

roman: ertu

жәту

roman: řətu

日頭

roman: ngit-thèu

太陽

roman: thai-yòng

太陽

roman: tàiyáng

日

roman: rì

日頭

roman: rìtou, rìtóu

恆星

roman: héngxīng

日頭

roman: ji̍t-thâu, li̍t-thâu

太陽

roman: thài-iâng

太陽

roman: tha hhian

日頭

roman: nyiq deu

хӗвел

roman: hĕvel

އިރު

roman: iru

شَمْس

roman: šams

شمس

roman: ʃəms

شمش

roman: šamš

արև

roman: arew

дылача

roman: dilaça

خورشید

roman: xoršid

خور

roman: xor

𐤔𐤌𐤔

roman: šmš

સૂર્ય

roman: sūrya

მზე

roman: mze

सूरज

roman: sūraj

ख़्वुरशेद

roman: xvurśed

रवि

roman: ravi

खुरशीद

roman: khurśīd

शम्स

roman: śams

आफ़ताब

roman: āftāb

اَفدِب

roman: afdeb

שֶׁמֶשׁ

roman: shémesh

כּוֹכָב

roman: kokháv

нарн

roman: narn

күн

roman: kün

ඉර

roman: ira

해

roman: hae

태양(太陽)

roman: taeyang

гюнеш

roman: güneş

ຕາເວັນ

roman: tā wen

მჟურა

roman: mžura

рагъ

roman: raġ

ᦎᦱᦞᧃ

roman: ṫaavan

со́нце

roman: sónce

സൂര്യൻ

roman: sūryan

ᡧᡠᠨ

roman: šun

ბჟა

roman: bža

нар

roman: nar

коу

roman: kou

кʼеӈ

roman: kʼeŋ

ସୂର୍ଯ୍ୟ

roman: sūrjyô

хур

roman: xur

قۇياش

roman: quyash

لمر

roman: lmar

ⲣⲏ

roman: rē

ϧⲏⲓ

roman: xēi

со́лнце

roman: sólnce

မုၢ်

roman: mu̱

सूर

roman: sūra

слъньцє

roman: slŭnĭce

сълньце

roman: sŭlnĭce

ᮕᮔᮧᮔ᮪ᮕᮧᮆ

roman: panonpoé


şev

glosses: Dema navbera avabûna rojê û hilatina wê; dema navbera nivistinê û şiyarbûnê; dema navbera êvarê û spêdê.

text: Şev xweş!

text: Şeveke bêxew.

text: Çend şevan.

text: Bi roj mirov kar dike, bi şev xew dike.

text:
Min pir şevan hetta seher
Danîne rê sem` û beşer
Ewmahirû ma bête der
Ta bême newbetdarê çerx.

text: Awirên hîvê yên xwe ji şevê vedidizin, yên ku ji şermê rûyê xwe ji şevê vedişêrin, dikin ku şev li sîya xwe bilikume.

ref: Îrfan Amîda, Şevek Şîzofren, Weşanên Lîs, 2018, r. 5, ISBN 9786058152175

text: Me şevek xweş ya Newrozê kir.

forms:
شهڤ
шәв
kurmanciya klasîkî: (
شڤ

etymology_text:
Hevreha soranî شهو (şew), kurdiya başûrîşew, goranî/hewramî şewe, zazakî şewe, farisî شب (şeb), tacikî шаб (şab), belûçî شپ (şep), pehlewî ş'p, hexamenişî 𐎧𐏁𐎱 (xšap-), avestayî 𐬑𐬴𐬀𐬞 (xṣ̌ap) û 𐬑𐬴𐬀𐬞𐬀𐬥 (xṣ̌apan)... sanskrîtî क्षप् (kṣap) (kṣáp)... hîtîtî 𒅖𒉺𒀭𒍝 (ispanza)... hemû ji proto-hindûewropî*kʷsep- (şev).
Heman peyva proto-hindûewropî mihtemelen li gel pêşgira *we- herwiha serekaniya peyva proto-hindûewropî*wek(ʷ)speros (êvar) e ku serekaniya van peyvên bi wateya "êvar" yan rojava/rojavabûn" e jî: latînî vesper, yûnanî ἕσπερος (hésperos: êvar; êvarî, rojava, rojavabûn), ermenî գիշեր (gišer) (gišer), rusî ве́чер (véčer) (véčer), îngilîzî west.
Di piraniya zimanên din yên hindûewropî de bi wateya "şev" peyveke ji peyva proto-hindûewropî*nókʷts peydabûyî li kar e, bo nimûne: yûnanî νύξ (núx), latînî nox, rusî ночь (nočʹ) (nočʹ), almanî Nacht, îngilîzî night, fransî nuit... Hevrehên wê di kurdî û farisî de nemane lê bo nimûne di avestayî de wek 𐬥𐬀𐬑𐬙𐬎 (naxtu) hatiye qeydkirin.
;Çavkanî:
* Chyet, Michael L. (2003): Kurdish-English Dictionary, Ferhenga Kurmancî-Inglîzî, Yale University Press.
* Horn, Paul. (1893): Grundriss der neupersischen Etymologie [Bingehê etîmolojiya farisî] (bi almanî). Strassburg
* Kloekhorst, Alwin (2008): Etymological Dictionary of the Hittite Inherited Lexicon (Leiden Indo-European Etymological Dictionary Series; 5), Leiden, Boston: Brill.
* Mackenzie, D. N. (1971), A Concise Pahlavi Dictionary, London, New York, Toronto: Oxford University Press.
* Pokorny, Julius, Ferhenga etîmolojî ya hindûewropî ["Indogermanisches etymologisches Wörterbuch (bi almanî)"], Bern, 1959
* The Tower of Babel - An Etymological Database Project [Birca Babilê - Projeyeke Danegeha Etîmolojî] (bi îngilîzî û rusî): http://starling.rinet.ru/
* Tsabolov, R. L., Ferhenga etîmolojî ya zimanê kurdî ["Цаболов, Р. Л.: Эмцмолоƨцческцц̆ словарь курδскоƨо языка"], Moskova, 2001-2010

аҵх

roman: āc̣x

аҵых

roman: āc̣əx

чэщы

roman: čăš̍ə

чэщ

roman: čăš̍

𑜁𑜢𑜤𑜃𑜫

roman: khün

𒆥𒋝

roman: liliātu

тӱн

roman: tün

ሌት

roman: let

ܠܲܝܠܹܐ

roman: layle

לליא

roman: lilyā’

ৰাতি

roman: rati

𐬑𐬴𐬀𐬞𐬀𐬥

roman: xšapan

𐬥𐬀𐬑𐬙𐬎

roman: naxtu

アンチカㇻ

roman: ancikar

төн

roman: tön

ноч

roman: noč

شپ

roman: šap

রাত

roman: rat

شو

roman: šaw

нощ

roman: nošt

ည

roman: nya.

һүни

roman: hüni

буьйса

roman: büjsa

ᏒᎠᏱ

roman: svayi

夜晚

roman: je⁶ maan⁵

е

roman: i͡ə

еван

roman: i͡əvan

ванщи

roman: vanxi

夜晚

roman: yèwǎn

夜

roman: yè

宵

roman: xiāo

暗暝

roman: àm-mê, àm-mî

暗頭

roman: àm-thâu

暝時

roman: mê-sî, mî-sî

暗時

roman: àm-sî

ныкирит

roman: nykirit

ҫӗр

roman: śĕr

түүн

roman: tüün

لَيْلَة

roman: layla

لَيْل

roman: layl

ليل

roman: lēl

ليلة

roman: lēla

գիշեր

roman: gišer

ве

roman: ve

ሌሊት

roman: lelit

долбани

roman: dolʙaņi

долбони

roman: dolboņi

LYLYA

roman: šab

𐤋𐤋

roman: ll

𐌽𐌰𐌷𐍄𐍃

roman: nahts

રાત

roman: rāt

રાત્રી

roman: rātrī

ღამე

roman: ɣame

रात्रि

roman: rātri

शब

roman: śab

रात्र

roman: rātra

राति

roman: rāti

𒅖𒉺𒀭𒍝

roman: išpanz

شو

roman: šow

לַיְלָה

roman: láyla

бийса

roman: bīsa

жэщ

roman: žăŝ

сө

roman: sö

ಇರುಳು

roman: iruḷu

кече

roman: keçe

රැය

roman: ræya

вой

roman: voj

밤

roman: bam

ныкинык

roman: nəkinək

гече

roman: geçe

ຄືນ

roman: khư̄n

სერი

roman: seri

йиф

roman: jif

राति

roman: rāit

ноќ

roman: noḱ

ᡩᠣᠪᠣᡵᡳ

roman: dobori

شو

roman: šo

шөнө

roman: šönö

ဗ္တံ

roman: hətɔm

урк

roman: urk

夜

roman: いぃーる, yīru

夜

roman: ゆる, yuru; ゆー, yū


çav

glosses:
Herdu endamên leşê mirovan û heywanan yên pêdîtinê,
 herdu organên leşî yên ku dinya pê tê dîtin.

text: Ger bedewî giyayek şên î narîn be, çav cotek guliyên geş e bi serî ve. Çav cotek şakaran e ko bi bilindahiya esmanan ve diçirise. Cotek cewherên birqok e, taca evîn û spehîtiyê dixemilîne. Du pencereyên ron in li gulistana giyanê. Çav du rûpel in ji pirtûkek pîroz, dagirtî bi peyvên qenc. Rastiyên jiyanê, sirrên dilî û razên derûnê bi tîpên nûranî tê de hatine nivîsîn. Gelo ma ji çav diyarkertir, ji çav watedartir, ji çav efsûnîtir çi berhemek giyanî, çi pirtûkek esmanî heye? Yek ji mucîzeyên çavan – wek berên bihadar – ew e ko ji hemî rengan peyda dibin. Hin çav mîna şevê reş in, hin şîn in nola feyrûz, hin jî dişibin çavên bazan, wek yaqûtan dibiriqin.

ref: Ebdullah Goran (1904–1962), wergerandin: Husein Muhammed, weşandin: Kovara Mehname*; Nefel.com 8/2011

text: Bi muhbet û eşq û xiroş22. Cezbe hub e hub çavî ye23. Mewcek ji behra hikmetê

ref: Feqiyê Teyran,

forms:
چاڤ
(edebiyata klasîk:
چهڤ
چاڤ
чав
çehv
çaw

etymology_text:
Ji proto-aryayî*čášma, ji proto-hindûaryayî*čáĉšma, ji proto-hindûewropî*kʷéḱ-s-mn̥. Têkildarî çem ya hewramî, çim ya zazakî, çaw ya soranî û çaw / çew ya kurdiya başûrî.
* proto-îranî:
**avestayî: çeşmen- ("çav")
**pehlewî: çeşme ("çav")
***farisî: çeşm ("çav")
**partî: ç'ş'm ("çav")
**sogdî: ç'şm'y ("çav")
**belûçî: çem ("çav")
**partî: çeşm ("çav")
**kurmancî: çehv > çav ("çav")
**soranî: çaw ("çav")
**hewramî: çem ("çav")
**zazakî: çim ("çav")
*sanskrîtî: çakşuş- ("çav")
:Çavkanî: Horn p.98 | Pokorny: 638 - 639

а-ла

roman: ā-lā

нэ

roman: nă

𒅆

roman: īnu

چیشم

roman: čišm

кӧс

roman: kös

目

roman: むぃー, mï̄

ዐይን

roman: ʿäyn

ܥܝܢܐ

roman: ʿaynā

עֵינָא

roman: ʿênā

চকু

roman: soku

আঁখি

roman: ãkhi

бер

roman: ber

シㇰ

roman: sik

күҙ

roman: küð

ბჵარკ

roman: bōarḳ

ბωარკ

roman: bωarḳ

во́ка

roman: vóka

چم

roman: camm

چھم

roman: cham

চোখ

roman: cokh

চশম

roman: côśôm

নয়ন

roman: nôẏôn

تی

roman: tē

око́

roman: okó

မျက်စိ

roman: myakci.

нюдэн

roman: njuden

མིག་ཏོ

roman: mig to

ꨟꨓꨩ

roman: mưta’

бӏаьрг

roman: bʿärg

मीक्

roman: mik

ᎠᎦᏙᎵ

roman: agadoli

眼睛

roman: ngaan⁵ zing¹

нянҗин

roman: ni͡anžin

目珠

roman: muk-chû, mu̍k-chû

眼睛

roman: nie² jing¹

眼睛

roman: yǎnjīng

眼

roman: yǎn

目

roman: mĕk, mĕ̤k

目睭

roman: mĕk-cĭu, mĕ̤k-cĭu

目

roman: ba̍k

目睭

roman: ba̍k-chiu

куҫ

roman: kuś

ލޮަ

roman: loަ

карак

roman: karak

𒀀𒈾𒈾

roman: anana

عَيْن

roman: ʿayn

عين

roman: ʿén

عنيين

roman: ʿenén

عين

roman: ʿēn

عين

roman: ʿien

عين

roman: ʿīn

աչք

roman: ačʻkʻ

ակն

roman: akn

сельме

roman: selʹme

эса

roman: əsa

چشم

roman: čašm

𐤏𐤍

roman: ʿn

𐤏𐤉𐤍

roman: ʿyn

𐌰𐌿𐌲𐍉

roman: augō

આંખ

roman: ā̃kha

નેણ

roman: neṇ

თვალი

roman: tvali

आँख

roman: ā̃kh

नैन

roman: nain

नेत्र

roman: netra

नयन

roman: nayan

लोचन

roman: locan

चक्षु

roman: cakṣu

अक्षि

roman: akṣi

नैना

roman: nainā

चश्म

roman: caśma

ऐन

roman: ain

עַיִן

roman: áyin

бӏарг

roman: bʿarg

нүдн

roman: nüdn

ಕಣ್ಣು

roman: kaṇṇu

أچھ

roman: ạch

چٔشِم

roman: cạśim

نیٔتھٕر

roman: nyạthụr

пил

roman: pil

көз

roman: köz

ඇස

roman: æsa

син

roman: sin

दोळो

roman: doḷo

눈

roman: nun

гёз

roman: göz

མིག

roman: mig

ຕາ

roman: tā

თოლი

roman: toli

вил

roman: vil

ᦎᦱ

roman: ṫaa


çav

glosses: têrmaş (kîrê heywanên mîna ker, hesp û hwd.)


dev

glosses: Kuna li leşî ya ku mirov tê re diaxive û dixwe.

text:
Ko sed Cimşîd û Keyxwisro
Xulam in ser devê rê da

text: Li devê derî sekinîbû.

text: Wî dev da çolê û çû.

glosses: Dawiya çemekî ku av jê diherike nav deryayekê yan aveke din a mezin.

text: Devê çem cihekî xweş e ji bo çûna seyranê.

text: ...li devê behrê cemî û berhev kirin

ref: Mela Mûsayê Hekarî, Amadekar: Hêmin Omer, Durrû’l Mecalîs, 2022 ["1857"], r. 146

forms:
دەڤ
дәв

etymology_text: Ji proto-îranî *zefen- / *zefer-, hevrehakurmancî difin, avestayî zefen, farisiya kevin defen, belûçî دف (def) / دپ (dep), pehlewî dehan, farisî دهن (dehen) / دهان (dehan, “dev”), دم (dem, “hilm, henase, bêhn, nefes”), soranî دهم (dem, “dev”). A kurmancî kurdî ye û resentire ji peyva (dehen) hatiye ko herfa H a farisî dibe V di kurdî de, binêre van peyvan: (kulav) ko ji peyva (kolah) a farisî hatiye herweha (kevn) ko ji peyva (Kohen) hatiye. Peyva Soranî ji peyva (dêm) hatiye ko maneya Navçavan dide.

دەم

roman: dem

аҿырҟьара

roman: āč̣ərq̇̍ārā

аҿы

roman: āč̣ə

жэ

roman: žă

𑜆𑜀𑜫

roman: pak

𒅗

roman: pû

оос

roman: oos

አፍ

roman: ʾäf

አንደበት

roman: ʾändäbät

মুখ

roman: mukh

кӏал

roman: ḳal

𐬂𐬢𐬵𐬁𐬥𐬋

roman: åŋhānō

𐬁𐬵

roman: āh

𐬂𐬢𐬵

roman: åŋh

チャル

roman: caru

チャロ

roman: caro

パロ

roman: paro

ауыҙ

roman: awïð

рот

roman: rot

ву́сны

roman: vúsny

دپ

roman: dap

دف

roman: daf

сив

roman: siv

уста́

roman: ustá

аман

roman: aman

ཁ

roman: kha

батт

roman: batt

ᎠᎰᎵ

roman: aholi

зуй

roman: zuy

ку

roman: ku

口

roman: khéu

嘴

roman: choi

嘴

roman: zuǐ

口

roman: kǒu

嘴巴

roman: zuǐbā

喙

roman: chói, ché̤ṳ

喙

roman: chhuì

口

roman: kháu

йыкыргын

roman: jykyrgyn

ҫӑвар

roman: śăvar

އަނގަ

roman: aⁿga

دان

roman: dān

فَم

roman: fam

بق

roman: buʿ

حلج

roman: ḥalj

فَمّ

roman: famm

حلگ

roman: ḥaleg

فم

roman: fumm

فا

roman: fā

تم

roman: temm

تم

roman: temm, tomm

բերան

roman: beran

երախ

roman: erax

курго

roman: kurgo

амӈа

roman: amŋa

دهان

roman: dahân

دهن

roman: dahan

𐤐

roman: p

𐌼𐌿𐌽𐌸𐍃

roman: munþs

პირი

roman: ṗiri

मुँह

roman: mũh

𒀀𒄿𒅖

roman: aiš

פֶּה

roman: pe

баге

roman: bage

жьэ

roman: ẑă

амн

roman: amn

ಬಾಯ್

roman: bāy

ಬಾಯಿ

roman: bāyi

аууз

roman: awuz

қө

roman: qö

ооз

roman: ooz

කට

roman: kaṭa

ӧм

roman: öm

вом

roman: vom

तोंड

roman: toṇḍa

입

roman: ip

ᒥᑑᐣ

roman: mitoon

口

roman: くち, kuchi

кьацӏ

roman: q̇ac̣

ປາກ

roman: pāk

პიჯი

roman: ṗiǯi

ᦔᦱᧅ

roman: ṗaak

𒀀𒀀𒀸𒊭

roman: āssa

у́ста

roman: ústa

വായ

roman: vāya

ᠠᠩᡤᠠ

roman: angga

сӯп

roman: sūp

ꨚꨝꩍ

roman: pabah


dev

audio: LL-Q36163 (kmr)-Key Mîrza-dev.wav

hyphenation: dev


dev

pos: prep

pos_title: Daçek

glosses: Li gel kesekî yan li mala kesekî yan nêzî kesekî.

text: ji dev

text: li dev

forms: def

etymology_text: : Etîmolojiya vê peyvê nehatiye nivîsîn. Eger tu bi rastî bizanî, kerem bike bişkoka "biguhêre" ya di ser van gotinan re bitikîne û etîmolojiya vê peyvê binivîse. Çavkaniyên ku te ew etîmolojî jê girtiye jî binivîse.

у

roman: u


dev

text: Dev gibi bir adam.

text: Dev bir yazar.

audio: LL-Q256 (tur)-Veravi95-dev.wav


çûn

pos_title: Lêker

glosses: Ji derekê dûr ketin, cihek bi cih hêlan / bi cih hiştin, dûrî derekê bûn.

text:
Çûn ji behrê me'rîfet ew hate der
Qetre jêr werya bi ilham ew qeder

text: Taziyê uryan im ezPerde çû ez mame tazîDil sera mehbûb dixwazî

forms:
diçim (present)
diçî (present)
diçe (present)
diçin (present)
biçe (imperative singular)
biçin (imperative plural)
çûm (past)
çûyî (past)
çû (past)
–ç– (root present)
–çû– (root past)
ez diçim (indicative present positive)
ez naçim (indicative present negative)
ez çûm (indicative past positive)
ez neçûm (indicative past negative)
tu diçî (indicative present positive)
tu naçî (indicative present negative)
tu çûyî (indicative past positive)
tu neçûyî (indicative past negative)
ew diçe (indicative present positive)
ew naçe (indicative present negative)
ew çû (indicative past positive)
ew neçû (indicative past negative)
em diçin (indicative present positive)
em naçin (indicative present negative)
em çûn (indicative past positive)
em neçûn (indicative past negative)
hûn diçin (indicative present positive)
hûn naçin (indicative present negative)
hûn çûn (indicative past positive)
hûn neçûn (indicative past negative)
ew diçin (indicative present positive)
ew naçin (indicative present negative)
ew çûn (indicative past positive)
ew neçûn (indicative past negative)
ez diçûm (imperfect positive)
ez nediçûm (imperfect negative)
ez çûbûm (positive)
ez neçûbûm (negative)
tu diçûyî (imperfect positive)
tu nediçûyî (imperfect negative)
tu çûbûyî (positive)
tu neçûbûyî (negative)
ew diçû (imperfect positive)
ew nediçû (imperfect negative)
ew çûbû (positive)
ew neçûbû (negative)
em diçûn (imperfect positive)
em nediçûn (imperfect negative)
em çûbûn (positive)
em neçûbûn (negative)
hûn diçûn (imperfect positive)
hûn nediçûn (imperfect negative)
hûn çûbûn (positive)
hûn neçûbûn (negative)
ew diçûn (imperfect positive)
ew nediçûn (imperfect negative)
ew çûbûn (positive)
ew neçûbûn (negative)
ez ê biçim (future positive)
ez ê neçim (future negative)
ez ê çûbim (future perfect positive)
ez ê neçûbim (future perfect negative)
tu yê biçî (future positive)
tu yê neçî (future negative)
tu yê çûbî (future perfect positive)
tu yê neçûbî (future perfect negative)
ew ê biçe (future positive)
ew ê neçe (future negative)
ew ê çûbe (future perfect positive)
ew ê neçûbe (future perfect negative)
em ê biçin (future positive)
em ê neçin (future negative)
em ê çûbin (future perfect positive)
em ê neçûbin (future perfect negative)
hûn ê biçin (future positive)
hûn ê neçin (future negative)
hûn ê çûbin (future perfect positive)
hûn ê neçûbin (future perfect negative)
ew ê biçin (future positive)
ew ê neçin (future negative)
ew ê çûbin (future perfect positive)
ew ê neçûbin (future perfect negative)
ez çûme (perfect positive)
ez neçûme (perfect negative)
ez çûbûme (nonconfirmative pluperfect positive)
ez neçûbûme (nonconfirmative pluperfect negative)
tu çûbûyiye (nonconfirmative pluperfect positive)
tu neçûbûyiye (nonconfirmative pluperfect negative)
ew çûye (perfect positive)
ew neçûye (perfect negative)
ew çûbûye (nonconfirmative pluperfect positive)
ew neçûbûye (nonconfirmative pluperfect negative)
em çûne (perfect positive)
em neçûne (perfect negative)
em çûbûne (nonconfirmative pluperfect positive)
em neçûbûne (nonconfirmative pluperfect negative)
hûn çûne (perfect positive)
hûn neçûne (perfect negative)
hûn çûbûne (nonconfirmative pluperfect positive)
hûn neçûbûne (nonconfirmative pluperfect negative)
ew çûne (perfect positive)
ew neçûne (perfect negative)
ew çûbûne (nonconfirmative pluperfect positive)
ew neçûbûne (nonconfirmative pluperfect negative)
(bila) ez biçim (present subjunctive positive)
(bila) ez neçim (present subjunctive negative)
(bila) ez çûbim (preterite subjunctive positive)
(bila) ez neçûbim (preterite subjunctive negative)
(bila) tu biçî (present subjunctive positive)
(bila) tu neçî (present subjunctive negative)
(bila) tu çûbî (preterite subjunctive positive)
(bila) tu neçûbî (preterite subjunctive negative)
(bila) ew biçe (present subjunctive positive)
(bila) ew neçe (present subjunctive negative)
(bila) ew çûbe (preterite subjunctive positive)
(bila) ew neçûbe (preterite subjunctive negative)
(bila) em biçin (present subjunctive positive)
(bila) em neçin (present subjunctive negative)
(bila) em çûbin (preterite subjunctive positive)
(bila) em neçûbin (preterite subjunctive negative)
(bila) hûn biçin (present subjunctive positive)
(bila) hûn neçin (present subjunctive negative)
(bila) hûn çûbin (preterite subjunctive positive)
(bila) hûn neçûbin (preterite subjunctive negative)
(bila) ew biçin (present subjunctive positive)
(bila) ew neçin (present subjunctive negative)
(bila) ew çûbin (preterite subjunctive positive)
(bila) ew neçûbin (preterite subjunctive negative)
(bila) ez biçûma (imperfect subjunctive positive)
(bila) ez neçûma (imperfect subjunctive negative)
(bila) ez çûbûma (pluperfect subjunctive positive)
(bila) ez neçûbûma (pluperfect subjunctive negative)
(bila) tu biçûyayî (imperfect subjunctive positive)
(bila) tu neçûyayî (imperfect subjunctive negative)
(bila) tu çûbûyayî (pluperfect subjunctive positive)
(bila) tu neçûbûyayî (pluperfect subjunctive negative)
(bila) ew biçûya (imperfect subjunctive positive)
(bila) ew neçûya (imperfect subjunctive negative)
(bila) ew çûbûya (pluperfect subjunctive positive)
(bila) ew neçûbûya (pluperfect subjunctive negative)
(bila) em biçûna (imperfect subjunctive positive)
(bila) em neçûna (imperfect subjunctive negative)
(bila) em çûbûna (pluperfect subjunctive positive)
(bila) em neçûbûna (pluperfect subjunctive negative)
(bila) hûn biçûna (imperfect subjunctive positive)
(bila) hûn neçûna (imperfect subjunctive negative)
(bila) hûn çûbûna (pluperfect subjunctive positive)
(bila) hûn neçûbûna (pluperfect subjunctive negative)
(bila) ew biçûna (imperfect subjunctive positive)
(bila) ew neçûna (imperfect subjunctive negative)
(bila) ew çûbûna (pluperfect subjunctive positive)
(bila) ew neçûbûna (pluperfect subjunctive negative)
ez ê biçûma (present conditional positive)
ez ê neçûma (present conditional negative)
ez ê çûbûma (preterite conditional positive)
ez ê neçûbûma (preterite conditional negative)
tu yê biçûyayî (present conditional positive)
tu yê neçûyayî (present conditional negative)
tu yê çûbûyayî (preterite conditional positive)
tu yê neçûbûyayî (preterite conditional negative)
ew ê biçûya (present conditional positive)
ew ê neçûya (present conditional negative)
ew ê çûbûya (preterite conditional positive)
ew ê neçûbûya (preterite conditional negative)
em ê biçûna (present conditional positive)
em ê neçûna (present conditional negative)
em ê çûbûna (preterite conditional positive)
em ê neçûbûna (preterite conditional negative)
hûn ê biçûna (present conditional positive)
hûn ê neçûna (present conditional negative)
hûn ê çûbûna (preterite conditional positive)
hûn ê neçûbûna (preterite conditional negative)
ew ê biçûna (present conditional positive)
ew ê neçûna (present conditional negative)
ew ê çûbûna (preterite conditional positive)
ew ê neçûbûna (preterite conditional negative)
(tu) biçe (imperative present positive)
(tu) neçe (imperative present negative)
(hûn) biçin (imperative present positive)
(hûn) neçin (imperative present negative)
چوون
ч'ӧн
çûndin
çûyin
çûyîn

etymology_text:
Ji proto-hindûewropî *ḱey-. Guherîna *ḱ-ya proto-hindûewropî bi /ç/ di zimanên hindûîranî de diyardeyeke berbelav e, binêrin bo nimûne: çar, çav, çend, çi...
Hevreha soranî چوون (çûn), kurdiya başûrîçûn, şêxbizinîcigin, zazakî şiyayene, goranî/hewramî şiyay, osetî цӕуын (çæwyn), farisî شدن (berê /şuden/ bi wateya çûn, niha /şoden/ bi manaya bûn, bûn tiştek), tacikî шудан (şudan), farisiya navîn şuten, hexamenişî 𐎠𐏁𐎡𐎹𐎺𐎶 (š(i)yav-, /şiyev/), peştûyî شول (şwəl), avestayî ş(ii)aw- (/şyew-/), sanskrîtî च्य्अवते (cyavate) (cyávate: ketin), yûnaniya kevn σεύω (seúō) (seúō: dan pey, li pey çûn; lezîn) û κῐ́ω (kíō: çûn) û κῑνέω (kīnéō: livandin), latînî cieō (livandin), albanî qoj (bixwîne: /çoy/, hişyar kirin)... Bêjeka kurdî ketiye ermenî wek ermeniya kevn չուեմ (čʻuem, “çûn”) û ermenî չու (čʻu, “rêwîtî”), չվել (čʻvel, “bar kirin, koç kirin”).
Peyva yûnaniya kevn κῑνέω (kīnéō) (kīnéō: livandin) wek kîne- û sîne- ketiye gelek zimanan û kurdî jî, bo nimûne: kînetîk, sînema.
;Çavkanî:
* Cheung, Johnny, Etymological Dictionary of the Iranian Verb, Leiden, 2007
* Chyet, Michael L. (2003): Kurdish-English Dictionary, Ferhenga Kurmancî-Inglîzî, Yale University Press.
* Lubotsky, Alexander. Indo-Aryan inherited lexicon. University of Leiden.
* Tsabolov, R. L., Ferhenga etîmolojî ya zimanê kurdî ["Цаболов, Р. Л.: Эмцмолоƨцческцц̆ словарь курδскоƨо языка"], Moskova, 2001-2010

барыу

roman: barïw

отивам

roman: otivam

去

roman: qǜ

راحَ

roman: raḧe

ذهب

roman: ḏehebe

رفتن

roman: reften

𐌲𐌰𐌲𐌲𐌰𐌽

roman: gaggan

баруу

roman: baruu

가다

roman: gada

бармакъ

roman: barmaq

оди

roman: ódi

бару

roman: baru

парарға

roman: pararğa

бар

roman: bar

πάω

roman: páo

πηγαίνω

roman: pigaíno

audio: LL-Q36368 (kur)-Dildadil-çûn.wav

audio: LL-Q36163 (kmr)-Ebulfîda-çûn.wav

hyphenation: çûn


çûn

glosses: birêketin, dûrketin, dûrbûn, royîştin, rewtin, seferkirin:

text: Çûna we bixêr be!


çûn

glosses: Wek, mîna, şibî, nola, fena (li pey peyvan bi kar tê).

text: mirov çûn

etymology_text: Têkilî çawa.


difin

glosses: Parçeya leşî ya li rûya mirov û candarên din bêhna xwe tê re dikişînin û berdidin, pê bêhn dikin tiştan û kilmûşî tê re diavêjin.

forms:
دفن
дьФьн
difing
difink
difn
difnik

etymology_text: Hevreha kurdiya başûrî divnak, ji zimanên îranî*zefen- / *zefer- (“dev”), hevreha kurmancî dev, avestayî zefen, farisiya kevin defen, farisiya navîn dehan, farisî دهن (dehen) / دهان (dehan, “dev”), دم (dem, “hilm, henase, bêhn, nefes”), soranî دهم (dem, “dev”). Lê herwiha bide ber peyva bi maneya "kêlek" ya hin zimanên samî: erebî دفن (defn), aramî ܕܦܢܐ (defna), îbranî דופן (dṓᵽen) ku mimkin e lê bi ihtimaleke zeîf e ku derbazî kurdî bûbe û bi mecazî yan tabûyî cihê peyva "difin"ê wergirtibe.

لووت

roman: lût


lêv

glosses: Herdu deriyên devî yên nerm û bigoşt yên ku ji hev dûr dikevin dema ku dev vedibe.

text: Ji bo kêfa jina min lê neşikê û wê tempoya xwe dewam bike, bêyî ku kes bibîne min li mitfaxê lêvên wê maçî kir, tepek li kulîmeka wê ya rastê xist, bi çend gotinan pesnê wê da, pê rê bişirîm, paşê dageriyam odeya rûniştinê û min mêvan keremî xwarinê kirin.

ref: Firat Cewerî, Payiza Dereng, Avesta, 2014, r. 16

text: Zanim mecala name xwendLêvantebessum kir ji qend

glosses: dev an rexê jorîn yê amanan anku firaqan:

forms:
لێڤ
лев

etymology_text:
Hevreha soranî لێو (lêw), kurdiya başûrîlêw, hewramî lew, zazakî lew, farisî لب (leb), tacikî лаб (lab), pehlewî leb, latînî labium û labrum, îtalî û spanî labio, portugalî lábio, katalanî llavi, fransî lèvre, danmarkî læbe, norwecî leppe, swêdî läpp, îngilîzî û holendî lip, almanî Lippe, latviyayî û lîtwanî lūpa... hemû ji proto-hindûewropî *leb- (livlivîn, livîn, leqîn > lêv).
Heman peyv herwiha serekaniya peyvên bi wateyên alîstin yên gelek zimanan e, bo nimûne: hîtîtî 𒇷𒅁𒍣 (le-ep-zi), yûnaniya kevn λάπτω (láptō), latînî lambō, ermeniya kevn լափեմ (lapʿem), rusî ло́пать (lópatʹ: dabilandin, daûrandin)...
Peyva îranî bi taybetî bi forma xwe ya farisî ketiye çend zimanên tirkîkî: ozbekî lab, oyxurî لەۋ (lew) (lew). Ew herwiha wek لب (leb) ketibû tirkiya osmanî jî lê di tirkiya niha de ji rewacê ketiye. Heman peyva îranî herwiha ketiye hinek zimanên Başûrê Asyayê jî: ûrdûyî لب (lb) (leb - li gel ہونٹھ (honṭh) /hõṭh/ ya xwemalî) û hindî लब (lab - li gel होंठ /hoṇṭh/ ya xwemalî)
Peyvên kurdî liv, livîn, livandin, livlivîn, livlivandin û hwd. belkî ji ji heman rehî bin lê bi ihtimaleke mezintir ji lebitîn in ku ji erebî ye.
Çavkanî: Çabolov r. 588, Chyet r. 354, Horn r. 212, MacKenzie r. 128, Pokorny r. 651, Schwartz r. 282, Watkins r. 47 |

ақьыша

roman: āk̍əšā

ӏупэ

roman: ʾ°pă

ከንፈር

roman: känfär

ספתא

roman: septhā, septho

ওঁঠ

roman: ü̃th

кӏветӏ

roman: ḳweṭ

ирен

roman: iren

губа́

roman: hubá

لنٹ

roman: lunṭ

ঠোঁট

roman: ṭhõṭô

у́стна

roman: ústna

နှုတ်ခမ်း

roman: hnuthkam:

嘴脣

roman: zeoi² seon⁴

口脣

roman: hau² seon⁴

嘴脣

roman: zuǐchún

кӏентӏ

roman: ḳenṭ

لو

roman: lev

شَفَة

roman: šafa

شفة

roman: šiffa

شَفَايِف

roman: šafāyif

շրթունք

roman: šrtʻunkʻ

շուրթ

roman: šurtʻ

շուրթն

roman: šurtʻn

хэмэ̇н

roman: həmə̇n

хэмун

roman: həmun

لب

roman: lab

𐍅𐌰𐌹𐍂𐌹𐌻𐍉

roman: wairilō

હોઠ

roman: hoṭh

ტუჩი

roman: ṭuči

ბაგე

roman: bage

होंठ

roman: hoṇṭh

שָׂפָה

roman: safá

тӏал

roman: ṭal

эрин

roman: erin

තොල

roman: tola

입술

roman: ipsul

ຮິມຝີປາກ

roman: him fī pāk

усна

roman: usna

ചുണ്ട്

roman: cuṇṭŭ

ᡶᡝᠮᡝᠨ

roman: femen

لمچ

roman: lamč

уруул

roman: uruul

пэмун

roman: pemun

ଓଠ

roman: oṭhô

хэму

roman: hemu

пэму

roman: pemu

был

roman: byl

طوداق

roman: dudak

لب

roman: leb

شفه

roman: şefe

لەۋ

roman: lew

كالپۇك

roman: kalpuk

ਬੁੱਲ੍ਹ

roman: bullh

ерін

roman: erın

ⲥⲫⲟⲧⲟⲩ

roman: sphotou

губа́

roman: gubá

уста́

roman: ustá

пэфс

roman: pefs

ओष्ठ

roman: oṣṭha

ᱞᱩᱴᱤ

roman: luṭi

ꠑꠥꠐ

roman: ṭúṭo

кӏвантӏ

roman: ḳ°anṭ

పెదవి

roman: pedavi

𐎌𐎔𐎚

roman: špt

ہونٹ

roman: honṭ

បបូរមាត់

roman: bɑɑboumŏət

ליפּ

roman: lip

χείλος

roman: cheílos

χείλι

roman: cheíli

χεῖλος

roman: kheîlos

ipa: /leːv/

audio: LL-Q36163 (kmr)-Key Mîrza-lêv.wav

hyphenation: lêv


didan

glosses: hestiyên di devî de ku xwarin pê tê hêrandin

glosses: parçeyên tûj yên devê amûrên birrek (bi taybetî mişaran) ku dişibin didanan:

forms:
ددان
дьдан
diran
dinan
dinan

etymology_text:
Herwiha diran, dinan, dan, hevrehên soranî ددان (didan) û دان (dan), kurdiya başûrîdigan û dinan, lekî diyan, hewramî diđan, zazakî didan û dindan, farisî دندان(dendan), pehlewî dad an dendan , belûçî دنتان(dentan), avestayî 𐬛𐬀𐬥𐬙𐬀𐬥(denten) û 𐬛𐬁𐬙𐬁 (dātā), osetî дӕндаг(dændag), sanskrîtî दन्त(dánta), lîtwanî dantìs, rusî десна́(dêsná), çekî dáseň, yûnanî δόντι(dónti), latînî dens, fransî dent, îtalî/portugalî dente, romanî dinte, spanî diente, bretonî dant, danmarkî/holendî/swêdî tand, norwecî tann, almanî Zahn, îngilîzî tooth (pirhejmar: teeth)... hemû ji proto-hindûewropî *h₃dónts (rehê çemandî *h₃dn̥t-).
Cinsê peyvê di makezimanê proto-hindûewropî de nêr bû û di zimanên hindûewropî yên sîstema duzayendî (nêr û mêr) yan sêzayendî (nêr, mê û nêtar) parastî de bi piranî peyv nêr maye.
Di kurmancî de ji herdu formên didan û dinan ji forma *dindan peyda bûne. Forma diran ji didan yan dinan bi dîsîmîlasyonahttps://zimannas.wordpress.com/2019/11/02/asimilasyon-u-degeminasyon-di-kurdi-de/ anku jihevcudabûna dengî peyda bûye yanî yek ji herdu dengên wek hev yên D yan N bûye R.
Forma dan bi haplolojiyê anku bi xistina yek ji du kîteyên wek hev yan nêzîkî hev ji forma "didan" peyda bûye.
Çavkanî: Çabolov r. 306, Chyet r. 149, Horn r. 128, Rastorguyeva r. 329, Watkins r. 16, Etymonline, Wiktionary'ya îngilîzî https://en.wiktionary.org/wiki/Reconstruction:Proto-Indo-Iranian/Hd%C3%A1ntas

ахаԥыц

roman: āxāpəc

тиш

roman: tiš

ጥርስ

roman: ṭərs

ܫܢܐ

roman: šennā

שִׁנָּא

roman: šinnā

ስን

roman: sǝn

দাঁত

roman: dãt

ца

roman: ca

ニマキ

roman: nimaki

теш

roman: teš

зуб

roman: zub

دنتان

roman: dantán

দাঁত

roman: dãtô

দান্দান

roman: dandan

দন্ত

roman: dônt

দশন

roman: dôśôn

রদ

roman: rôd

দংষ্ট্র

roman: dôṅśṭr

зъб

roman: zǎb

သွား

roman: swa:

шүдэ

roman: šüde

шүдэн

roman: šüden

церг

roman: cerg

ᎦᏅᏙᎬ

roman: ganvdogv

я

roman: i͡a

ня

roman: ni͡a

牙齒

roman: ngà-chhṳ́

牙齒

roman: yáchǐ

牙

roman: yá

齒

roman: chǐ

牙

roman: ngà / ngāi

喙齒

roman: chhùi-khí

шӑл

roman: šăl

цула

roman: cula

ދައިޔ

roman: daiy

тиис

roman: tiis

سِنّ

roman: sinn

سن

roman: senn

سنة

roman: senna

سنان

roman: senan

سنة

roman: sanna

ատամ

roman: atam

ակռա

roman: akṙa

пей

roman: pej

ӣт

roman: īt

иктэ

roman: iktə

دندان

roman: dandân

دندون

roman: dandun

گاز

roman: gâz

ওয়াগাম

roman: wa-gam

دندن

roman: dëndan

𐍄𐌿𐌽𐌸𐌿𐍃

roman: tunþus

દાંત

roman: dā̃t

კბილი

roman: ḳbili

दान्त

roman: dānt

แข้ว

roman: khaew

שֵׁן

roman: shen

царг

roman: carg

шүдн

roman: şüdn

ಹಲ್ಲು

roman: hallu

тиш

roman: tiş

цулоз

roman: culoz

දත

roman: data

пинь

roman: pinʹ

이

roman: i

니

roman: ni

이빨

roman: ippal

치아

roman: chia

вʼаннылӈын

roman: wannəlŋən

སོ

roman: so

ແຂ້ວ

roman: khǣu

ທັນຕາ

roman: than tā

ທົນ

roman: thon

ກາມ

roman: kām

заб

roman: zab

പല്ല്

roman: pallŭ

ദന്തം

roman: dantaṃ

ᠸᡝᡳᡥᡝ

roman: weihe

दात

roman: dāt

კიბირი

roman: ḳibiri

კჷბირი

roman: ḳəbiri

шүд

roman: šüd

тис

roman: tis

歯

roman: はー, hā

ଦାନ୍ତ

roman: dantô

дӕндаг

roman: dændag

دیش

roman: diş

چىش

roman: chish

غاښ

roman: γāx

ਦੰਦ

roman: dand

ਡੰਦ

roman: ḍand

тіс

roman: tıs


didan

glosses: forma pirhejmar ya dema borî ya berdewam ya lêkera dan, dayîn:

ipa: /dɪˈdɑːn/


dibistan

glosses: Saziyeke perwerdehiyê ku perwerdehiya seretayî û navîn dide, berî xwendina bi dereceya sêyem (kolej an zanîngeh).

forms: دبستان

etymology_text: Ji farisî دبستان (debistan, “xwendingeha destpêkê ango dibistana seretayî”), dip- (nivîsîn > binêre dîwan) + -istan anku "nivîsîngeh" yan jî ji erebî edeb + farisî/kurdî -istan, bide ber کودکستان (kûdekistan, “zarokxane”), دبيرستان (debîristan, “lîse”). Herwiha bide ber sûmerî 𒂍𒁾𒁀 (e₂-dub-ba: dibistan, xwandingeh).

ipa: /dɪbɪsˈtɑːn/

hyphenation: di·bis·tan


sahî

glosses:
semal, (esmanê) bêewr, esmanê şîn dema ewr nakevin ber,
rewşa hewayê dema ku esman bêewr e

glosses: bayê sar yê ku ji aliye çiyayên li bakur tê û ewran belaw dike

forms:
sahîtir (comparative)
herî sahî (superlative)
sahîtirîn (superlative)
sayî
صایی
ساهی
صاهی

etymology_text: Ji ya berê sayî, ji aramîܨܚܘܐ (ṣeḥwa), hevreha erebîصحو (ṣeḥw) û îbrîצח (tsex).

صاح

roman: ṣāḥ

صاف

roman: ṣāf


baş

forms:
baştir (comparative)
herî baş (superlative)
baştirîn (superlative)
باش
баш

etymology_text: Ji zimanên îranî, hevreha pehlewî baş, farisî باش (bâš) ("be!, bibe!") ji lêkera باشیدن (“bûn”) anku "baş" wek di nuqteya berî vê de jî pêşiyê dikare bi maneya "dibe, bila, baş e" ye û paşî wateyeka berfirehtir wergirtiye.

шӏу

roman: ṣ̂°

ጥሩ

roman: ṭəru

ጥሩ

roman: ṭeru

ভাল

roman: bhal

яҡшы

roman: yaqšï

до́бры

roman: dóbry

নেক

roman: nek

добъ́р

roman: dobǎ́r

ကောင်း

roman: kaung:

һайн

roman: hajn

дика

roman: dika

хо

roman: ho

好

roman: hǎo

良

roman: liáng

ودر

roman: vader

حَسَن

roman: ḥasan

جَيِّد

roman: jayyid

طَيِّب

roman: ṭayyib

كويس

roman: kwayyes

مزِيان

roman: mazyan

ملِيح

roman: mliḥ

منيح

roman: mnīḥ

طَيِّب

roman: tayyeb

باهي

roman: bāhi

լավ

roman: lav

բարի

roman: bari

ая

roman: aja

𐭭𐭩𐭪

roman: nyk

خوب

roman: xub

نیک

roman: nik

𐌲𐍉𐌸𐍃

roman: gōþs

𐌸𐌹𐌿𐌸𐌴𐌹𐌲𐍃

roman: þiuþeigs

સારું

roman: sārũ

კარგი

roman: ḳargi

अच्छा

roman: acchā

भला

roman: bhalā

उत्तम

roman: uttam

खूब

roman: khūb

ख़ूब

roman: xūb

नीति

roman: nīti

𒀀𒀸𒋗𒍑

roman: a-aš-šu-uš

טוֹב

roman: tov

фӏы

roman: f̣ə

сән

roman: sän

ಉತ್ತಮ

roman: uttama

жакшы

roman: cakşı

හොඳ

roman: hoⁿda

좋다

roman: jota

яхшы

roman: yaxşı

ດີ

roman: dī

ᦡᦲ

roman: ḋii

добар

roman: dobar

നല്ലത്

roman: nallatŭ

ᠰᠠᡳᠨ

roman: sain

चांगला

roman: cāṅglā

चांगली

roman: cāṅglī

चांगले

roman: cāṅgle

भली

roman: bhalī

भले

roman: bhale

خار

roman: xar

сайн

roman: sajn

хорз

roman: xorz

ياخشى

roman: yaxshi

ښه

roman: ẍë

ਚੰਗਾ

roman: caṅgā

жақсы

roman: jaqsy

ⲁⲅⲁⲑⲟⲥ

roman: agathos

хоро́ший

roman: xoróšij

до́брый

roman: dóbryj

साधु

roman: sādhu

सु-

roman: su-

ꠜꠣꠟꠣ

roman: bála

добръ

roman: dobrŭ

လီ

roman: lǐi

چاک

roman: câk

நன்மை

roman: naṉmai

ᨯᩦ

roman: di

ดี

roman: dii

ดี ๆ

roman: dii dii

మంచి

roman: mañci

𐰓𐰏𐰇

roman: edgü

བཟང

roman: bzang

𐎉𐎁

roman: ṭb

хоро́ший

roman: xoróšyj

га́рний

roman: hárnyj


ş

glosses: Bîst û sêyem tîpa alfabeya kurdî-latînî û hevdengî ش ya kurdî-erebî ye.

text: Îro Mela serapa lew têk-i bû me ateş

ref: Melayê Cizîrî, Dîwana Melayê Cizirî, ~1640

forms:
ش
ш

audio: LL-Q36368 (kur)-Pispor-ş.wav


başî

glosses: xêr, saxlemî, saxî^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)

forms: باشی

الهانة

roman: al-hāna

hyphenation: ba·şî


çêyî

text: ez di esasê xwe de nizanim ka ez dê çi bikim û çawan deynên çêyiyên te bidim û li te vegerînim.

ref: Mehmed Uzun, Mirina Kalekî Rind, Weşanxana Orfeus, 1987

text: Te qenciyeke pir mezin bi me kiriye, heta ez sax bim wê çêyîya te jibîr nakim.

ref: Zeynelabidîn Zinar: Kadîna Mişkan, Weşanxaneya Çanda Kurdî, 1993, r. 94


qencî

glosses: Alikariya ku bê beramber tê kirin, xêr, tişta/ê baş yê ku mirov bo kesekî dike yan dide kesekî bêyî ku bi xwe ti bedelekê jê werbigire.

text:
Bi-l-cumle bikin ji bo me tehsîn
Bêjin ko »bi qencî hatetedwîn«
Xelqê ji »yuhibbuhum« digergûn

ref: Ehmedê Xanî, Mem û Zîn, ~1692

glosses: Ne guneh, (li gor hin dîn û olan) kirinên ku mirov dikare pê biçe biheştê û xwe ji dûjehê biparêze.

text: Ku qencî kete qelbê te lez bike, / Xerabî ji şeytaniye, wê meke.

ref: Mele Xelîlê Sêrtî, Nehc-ul Enam, Weşanxana Kurdistan, 1988

forms: قەنجی

etymology_text: Ji qenc + -î

добрина

roman: dobrina

доброта

roman: dobrota

𐍃𐌴𐌻𐌴𐌹

roman: sēlei

𐌲𐍉𐌳𐌴𐌹

roman: gōdei

טובזה

roman: tovezza

доброта́

roman: dobrotá

நல்லது

roman: nallatu

మంచితనము

roman: mañcitanamu

καλοσύνη

roman: kalosýni

ἀγαθότης

roman: agathótēs

ἀγαθοσύνη

roman: agathosúnē

ipa: /qɛnˈd͡ʒiː/

audio: LL-Q36163 (kmr)-Ebulfîda-qencî.wav

hyphenation: qen·cî


rindî

glosses: Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.

etymology_text: Ji rind + î.


çakî

forms:
çakîtir (comparative)
herî çakî (superlative)
çakîtirîn (superlative)
چاكی

etymology_text: Ji çak + -î


çê

forms:
çêtir (comparative)
herî çê (superlative)
çêtirîn (superlative)

etymology_text: Hevreha soranî چاک (çak), talişî [skrîpt hewce ye] (čāk), [skrîpt hewce ye] (čuk, “çak”), farisî چابک (čābok) û farisiya navîn čābuk. Bide ber gîlekî چاکودٚن (čākudən, “çêkirin”).

audio: LL-Q36368 (kur)-Dildadil-çê.wav

audio: LL-Q36163 (kmr)-Ebulfîda-çê.wav

hyphenation: çê


çê

forms: keye

etymology_text: Herwiha keye, hevreha kurmancî ke- di peyvên wek kebanî, kehî / kedî de ji zimanên îranî, binêrin: kedî.


qenc

glosses: baş, çê, rind, çak, biexlaq, xweşmirov, camêr

forms:
qenctir (comparative)
herî qenc (superlative)
qenctirîn (superlative)
قەنج
ԛәнщ

etymology_text: Ji tirkî, bi tirkiya kevn "kênç", tirkiya nû "genç" (xort, ciwan) ku dubare wek "genc" jî ji tirkiya nû ketiye kurdî. Bo guherîna maneyê ji "xort, ciwan" bo "baş, çê" bide ber "law" (bi soranî bi maneya "xort, ciwan", bi kurmancî "kurr" < "xort, ciwan" < "keşxe, spehî, lihev" < "baş" ji ermenî, bi ermeniya kevn լաւ /law/, ermeniya nû լավ /lav/). Ji heman rehî: kanc (ehmeq, serserî.

шӏу

roman: ṣ̂°

ጥሩ

roman: ṭəru

ጥሩ

roman: ṭeru

ভাল

roman: bhal

яҡшы

roman: yaqšï

до́бры

roman: dóbry

নেক

roman: nek

добъ́р

roman: dobǎ́r

ကောင်း

roman: kaung:

һайн

roman: hajn

дика

roman: dika

хо

roman: ho

好

roman: hǎo

良

roman: liáng

ودر

roman: vader

حَسَن

roman: ḥasan

جَيِّد

roman: jayyid

طَيِّب

roman: ṭayyib

كويس

roman: kwayyes

مزِيان

roman: mazyan

ملِيح

roman: mliḥ

منيح

roman: mnīḥ

طَيِّب

roman: tayyeb

باهي

roman: bāhi

լավ

roman: lav

բարի

roman: bari

ая

roman: aja

𐭭𐭩𐭪

roman: nyk

خوب

roman: xub

نیک

roman: nik

𐌲𐍉𐌸𐍃

roman: gōþs

𐌸𐌹𐌿𐌸𐌴𐌹𐌲𐍃

roman: þiuþeigs

સારું

roman: sārũ

კარგი

roman: ḳargi

अच्छा

roman: acchā

भला

roman: bhalā

उत्तम

roman: uttam

खूब

roman: khūb

ख़ूब

roman: xūb

नीति

roman: nīti

טוֹב

roman: tov

фӏы

roman: f̣ə

сән

roman: sän

ಉತ್ತಮ

roman: uttama

жакшы

roman: cakşı

හොඳ

roman: hoⁿda

좋다

roman: jota

яхшы

roman: yaxşı

ດີ

roman: dī

ᦡᦲ

roman: ḋii

добар

roman: dobar

നല്ലത്

roman: nallatŭ

ᠰᠠᡳᠨ

roman: sain

चांगला

roman: cāṅglā

चांगली

roman: cāṅglī

चांगले

roman: cāṅgle

भली

roman: bhalī

भले

roman: bhale

خار

roman: xar

сайн

roman: sajn

хорз

roman: xorz

ياخشى

roman: yaxshi

ښه

roman: ẍë

ਚੰਗਾ

roman: caṅgā

жақсы

roman: jaqsy

ⲁⲅⲁⲑⲟⲥ

roman: agathos

хоро́ший

roman: xoróšij

до́брый

roman: dóbryj

साधु

roman: sādhu

सु-

roman: su-

ꠜꠣꠟꠣ

roman: bála

добръ

roman: dobrŭ

လီ

roman: lǐi

چاک

roman: câk

நன்மை

roman: naṉmai

ᨯᩦ

roman: di

ดี

roman: dii

ดี ๆ

roman: dii dii

మంచి

roman: mañci

𐰓𐰏𐰇

roman: edgü

ល្អ

roman: lʼɑɑ


rind

text: Karê ev yeka rind texmîn dikir, zanibû, ku çevên geleka lê ye, lê wê dil nedabû kesî.

ref: Dê û Dêmarî, Egîdê Xudo, Weşanên Nûdem

text: »Sucûdî fî turabi l-mehwi min e'le l-meqamatî«Bi heq rindê xerabat im ji dêrê vê demê hatimÇi hêvî hon dikin îro ji vî rindê xerabatî

glosses: delal, spehî, bedew, ciwan, can; keşxe, qeşeng, berkeftî, nestêle

forms:
rindtir (comparative)
herî rind (superlative)
rindtirîn (superlative)
rend
ڕند
рʹьнд

etymology_text: Hevreha farisî رند (rind, rênd), jê wêdetir nayê zanîn.

шӏу

roman: ṣ̂°

ጥሩ

roman: ṭəru

ጥሩ

roman: ṭeru

ভাল

roman: bhal

яҡшы

roman: yaqšï

до́бры

roman: dóbry

নেক

roman: nek

добъ́р

roman: dobǎ́r

ကောင်း

roman: kaung:

һайн

roman: hajn

дика

roman: dika

хо

roman: ho

好

roman: hǎo

良

roman: liáng

ودر

roman: vader

حَسَن

roman: ḥasan

جَيِّد

roman: jayyid

طَيِّب

roman: ṭayyib

كويس

roman: kwayyes

مزِيان

roman: mazyan

ملِيح

roman: mliḥ

منيح

roman: mnīḥ

طَيِّب

roman: tayyeb

باهي

roman: bāhi

լավ

roman: lav

բարի

roman: bari

ая

roman: aja

𐭭𐭩𐭪

roman: nyk

خوب

roman: xub

نیک

roman: nik

𐌲𐍉𐌸𐍃

roman: gōþs

𐌸𐌹𐌿𐌸𐌴𐌹𐌲𐍃

roman: þiuþeigs

સારું

roman: sārũ

კარგი

roman: ḳargi

अच्छा

roman: acchā

भला

roman: bhalā

उत्तम

roman: uttam

खूब

roman: khūb

ख़ूब

roman: xūb

नीति

roman: nīti

טוֹב

roman: tov

фӏы

roman: f̣ə

сән

roman: sän

ಉತ್ತಮ

roman: uttama

жакшы

roman: cakşı

හොඳ

roman: hoⁿda

좋다

roman: jota

яхшы

roman: yaxşı

ດີ

roman: dī

ᦡᦲ

roman: ḋii

добар

roman: dobar

നല്ലത്

roman: nallatŭ

ᠰᠠᡳᠨ

roman: sain

चांगला

roman: cāṅglā

चांगली

roman: cāṅglī

चांगले

roman: cāṅgle

भली

roman: bhalī

भले

roman: bhale

خار

roman: xar

сайн

roman: sajn

хорз

roman: xorz

ياخشى

roman: yaxshi

ښه

roman: ẍë

ਚੰਗਾ

roman: caṅgā

жақсы

roman: jaqsy

བཟང

roman: bzang

𐎉𐎁

roman: ṭb

хоро́ший

roman: xoróšyj

га́рний

roman: hárnyj


çak

text:
Sedcar hero li qelbê xemnak
Pîrahen-i sebir min te kir çak
Geh geh çi dibit wekî Zuleyxa

forms:
çaktir (comparative)
herî çak (superlative)
çaktirîn (superlative)
چاک

etymology_text: Hevreha soranî چاک (çak), talişî [skrîpt hewce ye] (čāk), [skrîpt hewce ye] (čuk, “çak”), farisî چابک (čābok) û farisiya navîn čābuk. Bide be gîlekî چاکودٚن (čākudən, “çêkirin”).


bed

glosses: xirab, nebaş, neçê, neçak, nerind, neqenc, nepak

text: Pabendê vê nefsa leînMuksî yê jar û bedtir imFerhemnî xeyre rabimîn

forms:
bedtir (comparative)
herî bed (superlative)
bedtirîn (superlative)

etymology_text: Ji zimanên îranî, hevreha farisî بد (bed), farisiya navîn vet. վատ (vat) ya ermenî ji zimanekî îranî hatiye wergirtin.

ख़राब

roman: xarāb

плохой

roman: ploxoj

κακός

roman: kakós

άσχημος

roman: áschimos

ipa: /bɛd/

hyphenation: bed


bed

audio: LL-Q1860 (eng)-Nattes à chat-bed.wav

wav_url: https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q1860 (eng)-Nattes à chat-bed.wav

audio: LL-Q1860 (eng)-Back ache-bed.wav


bedî

glosses:
xirabî, nebaşî, bêmînak, bêwêne, bênimûne, ne wek ti tiştê din,
 tiştê dibe egerê xirabiyê

text:
Çûn îradet hate sultanê refî
Çêkirî Adem bi vî şiklê bedî

ref: Mela Hisênê Bateyî

etymology_text: Ji bed + -î

word: xirabî, nebaşî, neçêyî, neçakî, nerindî, neqencî


xirab

glosses: ruxîn, bed, nebaş, neçê, neçak, nerind, neqenc, nepak

text: Qulzemê 'işqê ji bayê xwe muxalif demekêDi hemamatê 'ecacê me li ser destê xirabSeherê Xudrê 'inayet ko birîn çeşmeyê dil

glosses: kavil, wêran, herifî, ruxandî, hilweşandî, herifandî

forms:
xirabtir (comparative)
herî xirab (superlative)
xirabtirîn (superlative)
xerab
خراب
хьраб

etymology_text: Hevreha soranî خراپ (xirap), ji erebî خَرَاب (ḵarāb, “xirabe, kavil, wêran”), hevreha aramî חרב (x-r-b-), îbrî חרב (xarab, xarav), akadî xerbetu. Ji heman rehî: xirbe, xirabe.

ጥፉ

roman: ṭəfu

መጥፎ

roman: mäṭfo

বেয়া

roman: bea

насар

roman: nasar

яман

roman: yaman

дрэ́нны

roman: drénny

ке́пскі

roman: kjépski

খারাপ

roman: kharap

лош

roman: loš

ဆိုး

roman: hcui:

во

roman: wo

壞

roman: huài

不好

roman: bùhǎo

سَيِّئ

roman: sayyiʾ

وحش

roman: weḥeš

خايب

roman: ḵāyib

عاطل

roman: ʕāṭil

سَيِّئ

roman: sáyyiʔ

վատ

roman: vat

بد

roman: bad

𐌿𐌱𐌹𐌻𐍃

roman: ubils

ცუდი

roman: cudi

बुरा

roman: burā

רַע

roman: rāʿ

жаман

roman: caman

начар

roman: naçar

නරක

roman: naraka

나쁘다

roman: nappeuda

나쁜

roman: nappeun

ບໍ່ດີ

roman: bǭ dī

зол

roman: zol

वाईट

roman: vāīṭ

муу

roman: muu

ӕвзӕр

roman: ævzær

ਭੈੜਾ

roman: bhaiṛā

жаман

roman: jaman

плохо́й

roman: ploxój

скве́рный

roman: skvérnyj

пога́ный

roman: pogányj

нехоро́ший

roman: nexoróšij

अघ

roman: agha

ꠈꠣꠞꠣꠙ

roman: xáraf

зълъ

roman: zŭlŭ

ⵉⵅⵛⵏ

roman: ixšn

แย่

roman: yɛ̂ɛ

เลว

roman: leeo

చెడ్డ

roman: ceḍḍa

𐰪𐰃𐰍

roman: ńiǧ

སྡུག་ཆགས

roman: sdug chags

ངན་པ

roman: ngan pa

пога́ний

roman: pohányj

ке́пський

roman: képsʹkyj

злий

roman: zlyj

អាក្រក់

roman: ʼaakrɑk

שלעכט

roman: shlekht

audio: LL-Q36163 (kmr)-Ebulfîda-xirab.wav

hyphenation: xi·rab


xerab

ipa: /xɛˈɾɑːb/

audio: LL-Q36163 (kmr)-Ebulfîda-xerab.wav

hyphenation: xe·rab


xirabî

glosses: bedî, nebaşî, neçakî, nerindî, neqencî, nepakî

forms:
خرابی
xerabî
xiravî
xeravî

etymology_text: Ji xirab + î.

الإساءة

roman: al-ʾisāʾa

ipa: /xɪɾɑːˈbiː/


î

glosses: Dazdehem tîpa alfabeya kurdî-latînî û hevdengî ئی ya kurdî-erebî ye.

forms:
ی
и
-î
î-

ipa: /iː/

audio: LL-Q36368 (kur)-Pispor-î.wav


î

glosses: Forma dema niho bo kesê duyem ji lêkera bûn dema peyva berî vê 'bûn'ê bi tîpek dengdar bi dawî tê.

text: Tu kurd î?

text: Tu çawan î?

forms:
yî
im
î
e
in
în
me
yî
ye
ne

etymology_text:
Ji proto-hindûewropî *h₁ésti (ji *h₁es-), proto-îranîesî.
Hevreha-yî ya kurmancî, farisî ـی (-î), soranî ـی (-î), ermenî ես (es), slaviya kevn єси (êsi), latînî es (fransî es), lîtwanî esi... Herwiha im, e û in jî ji heman rehê *h₁es- yê proto-hindûewropî ne.


-î

glosses: Paşgirek e pê navdêr ji rengdêran tên çêkirin.

glosses: Paşgirek e pê rengdêr ji navdêran tên çêkirin.

glosses: Paşgirek e pê formên tewandî yên navdêrên zayendnêr ji formên wan yên netewandî tên çêkirin.

glosses: Paşgira kesî li gel cînavê duyem yê yekhejmar (tu).

glosses: Paşgira rehê demên borî yê piraniya lêkerên negerguhêz:

glosses: Paşgira rehê demên borî yê hinek lêkerên gerguhêz:

glosses: Paşgirek e pê navên zimanan ji navên gelan tên çêkirin.

glosses: paşgira kesî li gel cînavê duyem yê yekhejmar (ew)

forms:
ـی
î
î-

etymology_text:
;1. Tu ... -î* Ji proto-hindûewropî *h₁ésti (ji *h₁es-), proto-îranî esî, hevreha î, yî û -yî yên kurmancî, ـی (-î), soranî ـی (-î), pehlewî û partî -êh, ermenî ես (es), slaviya kevn єси (êsi), latînî es (fransî es), lîtwanî esi... Herwiha -im, -e û -in jî ji heman rehê *h₁es- yê proto-hindûewropî ne. Bo guherîna S bi H binêrin heft û bo ketina H ji dawiya peyvê bidin ber fireh / fire, kurmancî deh û soranî de.
;2. çêkirina rengdêran ji navdêran* Ji zimanên îranî, hevreha soranî ـی (-î), farisî ـی (-î), pehlewî -îg, belkî hemû ji proto-hindûewropî *-ikos, hevreha sanskrîtî कस (-kas), slavoniya kevn -ъkъ (-iki), latînî -icus, îngilîziya kevn -ig, îngilîzî -y.
;3. paşgira çemandinêHevreha -ê, soranî ـی (-î), ـی (-i), pehlewî -ê, farisiya kevn -ehye, avestayî -ehie ji zimanên îranî.

-ခြင်း

roman: -hkrang:

-မှု

roman: -hmu.

-性

roman: xìng

ـِيَّة

roman: -iyya

-ություն

roman: -utʻyun

სი- -ე

roman: si- -e

-ობა

roman: -oba

-ება

roman: -eba

-ई

roman: -ī

ㅁ

roman: m

-ност

roman: -nost

-ост

roman: -ost

-ство

roman: -stvo

-पणा

roman: -paṇā

ـلق

roman: -lık

ـلك

roman: -lik

-ность

roman: -nostʹ

-ость

roman: -ostʹ

-щи́на

roman: -ščína

-ईय

roman: -īya

ความ

roman: kwaam

-తనము

roman: -tanamu

-ість

roman: -istʹ

ភាព

roman: phiəp

សេចក្តី

roman: səcktəy

־ניש

roman: -nish

־קייט

roman: -keyt

־הייט

roman: -heyt

-ότητα

roman: -ótita

-ური

roman: -uri

-ული

roman: -uli

-ий

roman: -ij

-ый

roman: -yj

-ивый

roman: -ivyj

-इक

roman: -ika

-इन्

roman: -in

-ஆன

roman: -āṉa

-ешь

roman: -ešʹ

-ёшь

roman: -jóšʹ

-ишь

roman: -išʹ

-ашь

roman: -ašʹ


-î

text: gutî/wutî


î-

glosses: Pêşgirek e maneya ev, vê û vî dide hin peyvan.

etymology_text: Hevreha hi-, hî-, hin-, soranî ئێ- (ê-)، هێ- (hê-), kurdiya başûrî î-, ji berê *êd (ev) (wek êd rad "lewra", êder, "ev der"...), tev ji proto-hindûîranî *sá, *sáH, *tád ên bi ramanên cihêrreng; ji proto-hindûewropî *só (“ev”), *seh₂, *tód. Di proto-hindûewropî da vê bêjeyê teşeyên wê ên din ji hev cihê bûn û zimanên hindûewropî ên îroyîn teşeyên ji hev cihê mîrat girtine. Ne hevreha ev.