perîzada

glosses: Rewşa îzafeyî ya binavkirî ya yekjimar ya mê ya perîzad.

forms: perîzadên (feminine definite construct plural)


manîkurvana

pos: noun

pos_title: Formeke navdêrê

glosses: Rewşa îzafeyî ya binavkirî ya yekjimar ya mê ya manîkurvan.

forms: manîkurvanên (feminine definite construct plural)


çengalkurma

glosses: Rewşa îzafeyî ya binavkirî ya yekjimar ya mê ya çengalkurm.

forms: çengalkurmên (feminine definite construct plural)


davekurma

glosses: Rewşa îzafeyî ya binavkirî ya yekjimar ya mê ya davekurm.

forms: davekurmên (feminine definite construct plural)


kebabvana

glosses: Rewşa îzafeyî ya binavkirî ya yekjimar ya mê ya kebabvan.

forms: kebabvanên (feminine definite construct plural)


xoznebera

glosses: Rewşa îzafeyî ya binavkirî ya yekjimar ya mê ya xozneber.

forms: xozneberên (feminine definite construct plural)


assamiya

glosses: Rewşa îzafeyî ya binavkirî ya yekjimar ya mê ya assamî.

forms: assamiyên (feminine definite construct plural)


asamiya

glosses: Rewşa îzafeyî ya binavkirî ya yekjimar ya mê ya asamî.

forms: asamiyên (feminine definite construct plural)


bawiya

glosses: Rewşa îzafeyî ya binavkirî ya yekjimar ya mê ya bawî.

forms: bawiyên (feminine definite construct plural)


sartûnga

glosses: Rewşa îzafeyî ya binavkirî ya yekjimar ya mê ya sartûng.

forms: sartûngên (feminine definite construct plural)


kîkboksera

glosses: Rewşa îzafeyî ya binavkirî ya yekjimar ya mê ya kîkbokser.

forms: kîkbokserên (feminine definite construct plural)


bersivdera

glosses: Rewşa îzafeyî ya binavkirî ya yekjimar ya mê ya bersivder.

forms: bersivderên (feminine definite construct plural)


jimêryara

glosses: Rewşa îzafeyî ya binavkirî ya yekjimar ya mê ya jimêryar.

forms: jimêryarên (feminine definite construct plural)


hunerfiroşa

glosses: Rewşa îzafeyî ya binavkirî ya yekjimar ya mê ya hunerfiroş.

forms: hunerfiroşên (feminine definite construct plural)


kuafora

glosses: Rewşa îzafeyî ya binavkirî ya yekjimar ya mê ya kuafor.

forms: kuaforên (feminine definite construct plural)


tîrbaza

glosses: Rewşa îzafeyî ya binavkirî ya yekjimar ya mê ya tîrbaz.

forms: tîrbazên (feminine definite construct plural)


zembîlvana

glosses: Rewşa îzafeyî ya binavkirî ya yekjimar ya mê ya zembîlvan.

forms: zembîlvanên (feminine definite construct plural)


koreografa

glosses: Rewşa îzafeyî ya binavkirî ya yekjimar ya mê ya koreograf.

forms: koreografên (feminine definite construct plural)


saetsaza

glosses: Rewşa îzafeyî ya binavkirî ya yekjimar ya mê ya saetsaz.

forms: saetsazên (feminine definite construct plural)


gumrikvana

glosses: Rewşa îzafeyî ya binavkirî ya yekjimar ya mê ya gumrikvan.

forms: gumrikvanên (feminine definite construct plural)


penîrfiroşa

glosses: Rewşa îzafeyî ya binavkirî ya yekjimar ya mê ya penîrfiroş.

forms: penîrfiroşên (feminine definite construct plural)


şîrfiroşa

glosses: Rewşa îzafeyî ya binavkirî ya yekjimar ya mê ya şîrfiroş.

forms: şîrfiroşên (feminine definite construct plural)


pêşvebera

glosses: Rewşa îzafeyî ya binavkirî ya yekjimar ya mê ya pêşveber.

forms: pêşveberên (feminine definite construct plural)


sihrbaza

glosses: Rewşa îzafeyî ya binavkirî ya yekjimar ya mê ya sihrbaz.

forms: sihrbazên (feminine definite construct plural)


masîfiroşa

glosses: Rewşa îzafeyî ya binavkirî ya yekjimar ya mê ya masîfiroş.

forms: masîfiroşên (feminine definite construct plural)


gulfiroşa

glosses: Rewşa îzafeyî ya binavkirî ya yekjimar ya mê ya gulfiroş.

forms: gulfiroşên (feminine definite construct plural)


gorkola

glosses: Rewşa îzafeyî ya binavkirî ya yekjimar ya mê ya gorkol.

forms: gorkolên (feminine definite construct plural)


qazvana

glosses: Rewşa îzafeyî ya binavkirî ya yekjimar ya mê ya qazvan.

forms: qazvanên (feminine definite construct plural)


teşîrêsa

glosses: Rewşa îzafeyî ya binavkirî ya yekjimar ya mê ya teşîrês.

forms: teşîrêsên (feminine definite construct plural)


dûmenvana

glosses: Rewşa îzafeyî ya binavkirî ya yekjimar ya mê ya dûmenvan.

forms: dûmenvanên (feminine definite construct plural)


xanvana

glosses: Rewşa îzafeyî ya binavkirî ya yekjimar ya mê ya xanvan.

forms: xanvanên (feminine definite construct plural)


hesinfiroşa

glosses: Rewşa îzafeyî ya binavkirî ya yekjimar ya mê ya hesinfiroş.

forms: hesinfiroşên (feminine definite construct plural)


canparêza

glosses: Rewşa îzafeyî ya binavkirî ya yekjimar ya mê ya canparêz.

forms: canparêzên (feminine definite construct plural)


madenkara

glosses: Rewşa îzafeyî ya binavkirî ya yekjimar ya mê ya madenkar.

forms: madenkarên (feminine definite construct plural)


bernamevana

glosses: Rewşa îzafeyî ya binavkirî ya yekjimar ya mê ya bernamevan.

forms: bernamevanên (feminine definite construct plural)


bezvana

glosses: Rewşa îzafeyî ya binavkirî ya yekjimar ya mê ya bezvan.

forms: bezvanên (feminine definite construct plural)


tevtawana

glosses: Rewşa îzafeyî ya binavkirî ya yekjimar ya mê ya hevtawan.

forms:
hevtawana (feminine definite construct singular)
hevtawanên (feminine definite construct plural)


sûmerologa

glosses: Rewşa îzafeyî ya binavkirî ya yekjimar ya mê ya sûmerolog.

forms: sûmerologên (feminine definite construct plural)


sehafa

glosses: Rewşa îzafeyî ya binavkirî ya yekjimar ya mê ya sehaf.

forms: sehafên (feminine definite construct plural)


dûlandika

glosses: Rewşa îzafeyî ya binavkirî ya yekjimar ya mê ya dûlandik.

forms: dûlandikên (feminine definite construct plural)


berhostaya

glosses: Rewşa îzafeyî ya binavkirî ya yekjimar ya mê ya berhosta.

forms: berhostayên (feminine definite construct plural)


çermsora

glosses: Rewşa îzafeyî ya binavkirî ya yekjimar ya mê ya çermsor.

forms: çermsorên (feminine definite construct plural)


endazyarên

glosses: Rewşa îzafeyî ya pirjimar a binavkirî ya endazyar.

forms:
endazyara (definite construct feminine)
endazyarê (definite construct masculine)


endazyaran

glosses: Rewşa çemandî ya pirjimar a binavkirî ya endazyar.

forms:
endazyarê (definite oblique feminine)
endazyarî (definite oblique masculine)


mammal

pos_title: Navdêr

etymology_text: Ji latînî Mammalia, di 1758an de ji aliyê Linnaeus ve ji bo sinifa guhandaran hatiye çêkirin, ji latîniya dereng mammalis (“ya guhanê”), ji latînî mamma (“guhan, memik”).


kenc

glosses: êş, azar, ezyet, ezab, şkence, nexweşî, kul, derd, kovan, xem, îza

text:
Qûm tê qefik û hebek wê diçe hundur,
Wir diêşîne, nexweş diêxe ruhber bi kenc,
Û rokê jî nişkeva ji wir... dertê dur.

ref: Çerkezê Reş, Şorişa Xebera (helbest), Yêrêvan, 1986

text:
Zarotî diçe, dewsê dimîne
Birîna birya nav me û dil,
Û bîrî çiqas dil dikenîne,
Aqa kûr dibe ew kenc û kul.

ref: Fêrîkê Ûsiv, Bijare (helbest), Yêrêvan, 2010

etymology_text: : Etîmolojiya vê peyvê nehatiye nivîsîn. Eger tu bi rastî bizanî, kerem bike bişkoka "biguhêre" ya di ser van gotinan re bitikîne û etîmolojiya vê peyvê binivîse. Çavkaniyên ku te ew etîmolojî jê girtiye jî binivîse.

πόνος

roman: pónos

ipa: /kɛnd͡ʒ/

hyphenation: kenc


kevirgir

ipa: /kɛvɪɾˈɡɪɾ/

hyphenation: ke·vir·gir


Handlauf

glosses:
Kupeşte, cax.
Destikên ser derenckan yê ji bo neketina mirov tên danîn.

etymology_text: Ji Hand + Lauf.


shoo-in

glosses: Qezenckerê pêşbazîyeke sabît; pêşbazîyeke sabît.

glosses: Namzetek an pêşbazek bi gelemperî wekî serketiya texmînkirî/pêşbînîkirî tê qebûlkirin; favorîyekê, kesê ku tê ecibandin an jî li serê pir li hev tên.

forms:
shoo in
shoe-in
shoe in

etymology_text: Ji maneya lêkera "shoo", ku hespên pêşbaziyê paşde vedikişin û dihêlin siwarê favorî pêşbaziyeke sabît qezenc bike.


shoo in

pos: verb

pos_title: Lêker

glosses: Bûn sedem ku (pêşbazek) pêşbazîyeke sabît qezenc bike.


doyenne

glosses: Endama jin a herî payebilind an emrmezin a komekê, xisûsen ya herî hurmetgir e an pir hurmetgir e.

glosses: Jineke ku di qad, mijar an jî şaxeke karê de pir xwedîtecrûbe û zana ye; pispor, şareza.

etymology_text: Deyn ji fransî doyenne.


Silk Road

pos: name

pos_title: Serenav

glosses:
Riya Hevrîşimê.
Toreke bi hev ve girêdayî ya rêyên ticaretê yên li seranserê Asya, Bakur û Bakurrojhilatê Afrîkayê, û Ewropayê, ku di tarîxê de ji alîyê tacirên hevrîşimê ve hatîye emilandin.

etymology_text: Wergerandina yekser ji almanî Seidenstraße.


İpekyolu

etymology_text: Ji İpek Yolu^([çavkanî hewce ye]) .


twiddle one's thumbs

pos: phrase

pos_title: Biwêj

glosses: Tiştekî bimifa nake, hin caran bi kurdî dipeyivin 'ew kera dixesînît'.


a stitch in time saves nine

glosses:
(deq û deq, tercimeya herfî) Eger tu niha yek dirûnê ji bo tamîrkirina tiştekî bidirî, wê nepêdivî be ku tu paşê neh dirûnan bikî.
Çêtir e ku meriv zû tev bigerin û tiştek sererast bikin ne ku paşê li bendê bimînin dema ku pirsgirêk xirabtir bibin.


title: a bad workman always blames his tools

redirect: a bad workman blames his tools

pos: hard-redirect


lewtandin

glosses: Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.


cîwarbûn

text: Gelek demên dirêj ew hev nabînin. Piştî hatin û cîwarbûna Stockholmê jî tenêmayîna Şanazê dîsa berdewam dike.

ref: Rohat Alakom, Ji Edebîyata Kurdên Swêdê: Trîlojîya Mehmed Dehsiwar [arşîv], kurdarastirmalari.com, 2021-04-09

text: Mesela di nav rêvebiriyên mandater de li Iraq û Sûriyeyê ji bo Kurdan çêbûna hin fersendan, Silêmanî, Şam û heta dereceyekê Bexda derxistiye pêş; di wextê Şerê Cîhanê yê Yekem de cîwarbûna hin eşîrên Êzidî li Qefqasyayê, Rewan (Êrîvan) kiriye navendek; di dema cuntayên leşkerî de koçberiya ber bi diyasporayê ve, hin bajarên Ewropayê lê xasma Stockholm derxistiye pêş; di dema şerê sar de avabûna komareke temenkin li Mehabadê wahayeke edebî welidandiye; bi geşbûna têkoşîna Kurdî re li Kurdistanê çêbûna hin reform û destkeftiyan, cardin Stenbol, Silêmanî, Hewlêr, Amedê wek mekanên senkronîk ên Kurdî derxistiye pêş.

ref: Nûbihar Akademî, Qonaxa Stenbolê di Edebiyata Kurdî ya Modern de https://web.archive.org/https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/503946 arşîv, Ramazan Çeçen, hj. 8, 2017, r. 44

text: Hejmara yên ku cîwarbûna li Kurdistanê baştir dibînin, piştî dagîrkirina Mûsilê duqat dibe.

ref: Dr. Azad Ehmed Elî, Erebên Kurdistanê û têkiliyên wan bi Erebên Erebistanê re [arşîv], Rûdaw Kurmancî, 2015-04-18

etymology_text: Ji cîwar + bûn. "Bi"ya di serî de ji bo sivikkirina telafûzê ketîye, eslen wekî "bicihûwarbûn".

ipa: /d͡ʒiːwɑːɾˈbuːn/

hyphenation: cî·war·bûn


expressed

pos_title: Formeke lêkerê

glosses: Dema boriya sade û partîsîpa borî ji lêkera express.


স্কটল্যান্ড

forms: skôṭlyanḍ (romanization)

wav_url: https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q9610 (ben)-Symoum Syfullah Priyo-স্কটল্যান্ড.wav


蘇格蘭

forms: sou1 gaak3 laan4 (romanization)


Scozia

audio: LL-Q652 (ita)-XANA000-Scozia.wav


nizane dîlanê bike, dibêje erd xwar e

pos: proverb

pos_title: Gotineke pêşiyan

glosses: Ji bo wan kesan tê gotin yên ku herdem behaneyekê ji şaşiyên xwe re dibînin yan kêmasiyên xwe dixin stûyê tiştekî din.

forms: nedizanî dawetê biket, got erdê xwar e

etymology_text: * nizane dîlanê bike, dibêje erd xwar e

word: he didn't know how to dance, so he said the ground is slopey

ipa: /nɪzɑːˈnɛ diːlɑːˈneː bɪˈkɛ, dɪbeːˈʒɛ ɛɾd xʷɑːɾ ɛ/

hyphenation: ni·za·ne dî·la·nê bi·ke, di·bê·je erd xwar e


nedizanî dawetê biket, got erdê xwar e

forms: nizane dîlanê bike, dibêje erd xwar e

word: he didn't know how to dance so he said the ground is slopey

ipa: /nɛdɪzɑːˈniː dɑːwɛˈteː bɪˈkɛt, ɡoːt ɛɾˈdeː xʷɑːɾ ɛ/

hyphenation: ne·di·za·nî da·we·tê bi·ket, got er·dê xwar e


behaneyekê

glosses: Rewşa çemandî ya nebinavkirî ya yekjimar ya behane.

forms:
behanekê (feminine indefinite oblique singular)
behaneyinan (feminine indefinite oblique plural)
behaninan (feminine indefinite oblique plural)


parîkî goşt sed eyba vedişêre

glosses: Mirov demek goşt bixwe û qelew bibe, sikbûna rûye xef dibe.

ipa: /pɑːɾiːˈkiː ɡoːʃt sɛd ɛjˈbɑː vɛdɪʃeːˈɾɛ/

hyphenation: pa·rî·kî goşt sed ey·ba ve·di·şê·re


kuçê havînê bavê kadînê

glosses: Ji bo zivistanê divê mirov baş amade bibe.

ipa: /kʊˈt͡ʃeː hɑːviːˈneː bɑːˈveː kɑːdiːˈneː/

hyphenation: ku·çê ha·vî·nê ba·vê ka·dî·nê


belaş e kelaş e

glosses: Nextê bûkekî çiqas be, malbata zawa ewqas qîmet bidîye.

ipa: /bɛˈlɑːʃ ɛ kɛˈlɑːʃ ɛ/

hyphenation: be·laş e ke·laş e


title: nedizanî dawetê biket, got erd yê xwar e

redirect: nedizanî dawetê biket, got erdê xwar e


êmisk

forms:
hêmisk
emzek

etymology_text: Ji tirkî emzik.

ipa: /eːˈmɪsk/


superpower

glosses:
Qeweta super, zilhêz.
Dewleteke serdest û xwedî statûya domînant a li ser dinyayê û artêşeke pir pêşketî, xisûsen Dewletên Yekbûyî an Yekîtiya Sovyetê ya berê.

glosses: Qabîliyeteke fizîkî an zihnî ya awarte, xisûsen ji bo superqehreman an karakterê super yê xirab re mewcûd e.

glosses: Elektrîka ku di santralek mezin a ku bi toreke herêmî ve girêdayî ye, li ser çapeke mezintir tê hilberandin ku ji ya di salên destpêkê yên hilberîna elektrîkê ya ticarî de edetî bû.

wav_url: https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q1860 (eng)-Flame, not lame-superpower.wav


superpower

etymology_text: Ji super- + power.

audio: LL-Q1860 (eng)-Flame, not lame-superpower.wav


superpowered

glosses: Dema boriya sade û partîsîpa borî ji lêkera superpower.

wav_url: https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q1860 (eng)-Flame, not lame-superpowered.wav


pinch-hit

text: Jones pinch-hit for Smith in the sixth.

glosses: Li şûna yekî din yê ku nikare tiştekî bi cih bîne an kêmtir biqabilîyet e, tiştekî kirin; şûna yekî girtin.

text: Jones pinch-hit for Smith during today's presentation.


pinch-hits

glosses: Kesê sêyem yekjimar dema niha ji lêkera pinch-hit.


pinch hit

glosses: Lêdaneke ku ji aliyê lêderê şûngir (kesê şûna lîzerekî din girtî) ve hatiye kirin.

text: Jones drove in a run with a pinch hit for Smith in the sixth.


goddamn

pos: intj

pos_title: Baneşan

audio: LL-Q1860 (eng)-Grendelkhan-goddamn.wav


goddamn

pos: adj

pos_title: Rengdêr

text: Where's the goddamn cartridge?

text: You were in the background; you were a goddamn extra! That's good enough!


goddamn

forms:
god damn
goddam
God damn
goddamned
goddammit
goddamnit

etymology_text: Ji God + damn.


pureblood

glosses: Xwînsaf. Mirovek an heywanek ji ejdadê netevlihev.

glosses: Kesê ku vaksînbûna COVID-19ê red kirîye.

etymology_text: Ji pure + blood.


intercom

glosses: Sîstema komunîkasyonê ya elektronîk, xisûsen yê di navbera odeyên avahîyekê.

audio: LL-Q1860 (eng)-Vealhurl-intercom.wav


intercom

etymology_text: Qusandin ji intercommunicator.


intercommed

glosses: Dema boriya sade û partîsîpa borî ji lêkera intercom.


biofilm

glosses: Tebeqeyeke zirav a mukusê ku ji aliyê koloniyeke bakterî û mîkroorganîzmayên din ve hatiye çêkirin û wan dihewîne.

etymology_text: Ji bio- + film. Cara pêşî di serê salên 1970an de di çarçoweya paqijkirina ava qirêj de hatiye emilandin.

wav_url: https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q1860 (eng)-Flame, not lame-biofilm.wav


all hail

glosses: Îfadeyeke silavlêkirin, xêrhatinlêkirin, an çepikkirinê ye.

text: All hail Catalonia.


all-hail

etymology_text: Forma lêkerkirî ji îfadeya all hail.


all-hails

glosses: Kesê sêyem yekjimar dema niha ji lêkera all-hail.


all-hailed

glosses: Dema boriya sade û partîsîpa borî ji lêkera all-hail.


dad joke

glosses: Henek ku bab dibêjin, pir caran ne bi kenî, lê paqij û bo zarokên piçûk guncan e.

forms:
a
corny
joke


ŝarko

etymology_text: Bi rêya îngilîzî shark (semasî)

audio: LL-Q143 (epo)-Lepticed7-ŝarko.wav


mob rule

glosses: Kontrolkirina haleke siyasî ji alîyê kesên li derveyî hidûdê edetî an qanûnî ve, bi piranî tundî û tirsandinê dihewîne.


suzerain

glosses:
Dewlet an miletê hikûmran.
Milet an dewleteke hakim/serdest yê xwedî kontrol e li ser karûbarên înternasyonel ya welateke bindest ku xwedî otonomîya daxilî ye.

glosses:
Derebeg.
Xwedîerdê feodal yê ku yê tebaayên wê ji bo dana soza sedaqetê hatine zorlêkirin.

etymology_text: Ji fransî suzerain, esasgirtî ji sus (“jor, ser”) (ji latînî sursum) bi talîya souverain (ji wir jî herwisa îngilîzî sovereign).


title: Hevlêr

redirect: Hewlêr


pêşîlêgirtin

glosses: Nehêliştina ku tiştek çêbibe an rû bide.

etymology_text: Ji pêşî + girtin.


ɡ́

pos: unknown

pos_title: Mane

glosses: G-ya nerm anku bêhilim (unaspirated) wek "gurr, gêm, geç"

forms: ɡʱ


title: کوردشناسی

redirect: کوردناسی


顯微鏡

forms: hin2 mei4 geng3 (romanization)


microscope

etymology_text: Ji latîniya nû microscopium, ji yûnaniya kevn μικρός (mikrós, “biçûk, hûr”) + σκοπέω (skopéō, “Lê dinêrim”).

audio: LL-Q1860 (eng)-Vealhurl-microscope.wav


顕微鏡

forms: けんびきょう, kenbikyō (romanization)


กล้องจุลทรรศน์

forms: glong jun la taad (romanization)


reîsê belediyê

text: lê apê kêçikê, yê reîsê belediyê bû û bi lap û gewde bû...

ref: Firat Cewerî, Kevoka Spî, Nûdem, 1996, r. 10, ISBN 978-9188592156

text: Dîsa digot[in] Mehemed Emîn Efendî -reîsê belediyê bû, derkete pêşiya ma.

ref: Çira, Siyasiyên me nebûn https://web.archive.org/https://www.calameo.com/read/0007473086df04dc809f3 arşîv, Hemîd Kiliçaslan, hj. 2, 1995, r. 78

text: Li Swêregê û Diyarbekîrê em Suat Karataş û Yahya Mehmedoglu re alîkarî dikin, em dixwazin ew her du bibin reîsê belediyê.

ref: Paşa Uzun, Xalê min Ferîd https://web.archive.org/https://bnk.institutkurde.org/images/pdf/RFTG9DQA76.pdf arşîv, Weşanxaneyê Vateyî, 2006, r. 59

forms: reîsa belediyê (feminine)

etymology_text: Ji reîs + beledî.

ܪܹܝܫ ܡܕܝܼܢ݇ܬܵܐ

roman: rēš mdīta

мэр

roman: mer

мэ́рка

roman: mérka

кмет

roman: kmet

кмети́ца

roman: kmetíca

градонача́лник

roman: gradonačálnik

градонача́лничка

roman: gradonačálnička

градонача́лница

roman: gradonačálnica

市長

roman: si⁵ zoeng²

市長

roman: shìzhǎng

عُمْدَة

roman: ʿumda

քաղաքապետ

roman: kʻaġakʻapet

ошазор

roman: ošazor

شهردار

roman: šahrdâr

მერი

roman: meri

महापौर

roman: mahāpaur

मेयर

roman: meyar

ראש עירייה \ רֹאשׁ עִירִיָּה

roman: rosh iriyá

רֹאשׁ עִיר

roman: rosh ir

шаарбашы

roman: şaarbaşı

시장

roman: sijang

ນາຍົກເທສະມົນຕີ

roman: nā nyok thē sa mon tī

градоначалник

roman: gradonačalnik

градоначалничка

roman: gradonačalnička

градоначалница

roman: gradonačalnica

хотын дарга

roman: hotyn darga

ᠬᠣᠲᠠ ᠶᠢᠨ ᠳᠠᠷᠤᠭᠠ

roman: qota-yin daruɣ-a

شەھەر باشلىقى

roman: sheher bashliqi

ښاروال

roman: x̌ārwāl

қалабасы

roman: qalabasy

мэр

roman: mɛr

градонача́льник

roman: gradonačálʹnik

градонача́льница

roman: gradonačálʹnica

бургоми́стр

roman: burgomístr

шаҳрдор

roman: šahrdor

رَئِیس بَلْدِیَہ

roman: raīs-e baldiya

ចៅហ្វាយក្រុង

roman: cawfaaykrong

בירגערמײַסטער

roman: birgermayster

δήμαρχος

roman: dímarchos

δημαρχίνα

roman: dimarchína


êzd

glosses: Xwedawend, xweda, beg, hewr, periste, peresto, Afirandiyên nemir yên xwedî şiyanên ser-siriştî, xweda û afirandiyên din yên ku tên peristin, hemû xwedayên ku di dînekî de tên peristin.

text: Bi navê êzdan.

text: Kurdên kevnar bawer dikirin dêw û êzdan rrêveberên gerdûnê ne.

text: Mîrê êzdê mezin ê bêdawî, aliyê me bike!

forms: êzid

etymology_text:
Hevrreha farisî ایزد û یزد û یشتن, evistayî 𐬫𐬀𐬰𐬀𐬙𐬀 (yezete), pehlewî/farisiya navîn 𐭩𐭦𐭲𐭩, û pehlewanî "𐭉𐭀𐭆𐭕" yezd/yezed, sanskrîtî यजत (yajata) (yacata). Ji lêkera "*yezîden" (pê gorî dan, peristin, di kurmanciya nûjen de bûya *êstin/êzandin an *êştin mîna farisî yeşten. cihê wê peyvên mîna îbadet girtiye) anku yezed/êzid = ên ku qurbanî bi wan tê dan. Di serdema kevnar de û piştî Zerdeştîtiyê cihê peyva "ehure" girtiye, bo zêdetir agahî binêrrin hewr. Têkildarî êzidî, êzdan, êzdîn. Ji pêş-îranî *hyecetéh, ji pêş-hindû-îranî *hyecetés, ji pêş-hindû-ewropî *h₁yaǵ- (gorî dan)
hevrreha yewnanî αγνός (agnós), spanî yantar, pirteqalî/portegîzî jantar. hevrreha kurdî cejn. guherrîna dengî divê y>c bûya lê ji ber ku ev termek dînî ye, bi tesîra evistayî y maye.

اله

roman: al-h

ipa: /eːzd/

hyphenation: êzd


dêwaz

glosses: Navê dêwek mê a ku maka hemû dêwan û kaniya hemû binasan e û alozî û nefsmeziniyê dinimîne ye di mîtolojiya kurdî de.

forms:
az
(navê wê dêwa han)

etymology_text: Ji dêw + az.

ipa: /deːˈwɑːz/

hyphenation: dê·waz


hingihîn

glosses: Fehimîn, fehm kirin, têgihiştin, derk kirin, berdeçûn, fêrisîn, serwextbûn.

text: Min ji xeberdana filan kesî tiştek nehingihî

text: Ez Erebkî dihigihim lê nikarim biaxivim

forms: hingihandin

etymology_text: : Etîmolojiya vê peyvê nehatiye nivîsîn. Eger tu bi rastî bizanî, kerem bike bişkoka "biguhêre" ya di ser van gotinan re bitikîne û etîmolojiya vê peyvê binivîse. Çavkaniyên ku te ew etîmolojî jê girtiye jî binivîse.

ipa: /hɪnɡɪˈhiːn/

hyphenation: hin·gi·hîn


foodie

glosses: Kesê xwedî eleqeyek xisûsî an jî agahîyên xwarinê, gurmeyekî.

etymology_text: Ji food + -ie. Ji aliyê Ann Barr û Paul Levy ve di The Official Foodie Handbook (1984) de hatiye populerkirin. Levy ji bo vê çêkirina peyvê, rexnegirê xwarina New Yorkê Gael Greene-ê îşaret dike. Peyv ji aliyê Grenee ve di meqaleyeke 1980ê yê di kovara New Yorkê de tê emilandin.


go into labor

glosses: ketin bertengê, ketin ber tengê; kêliya bi êş û jan a jinên ducan gava ku zarrok hindik maye ji dayik bibe.


河岸

forms: かがん, kagan, かわぎし, kawagishi (romanization)


rivage

audio: LL-Q150 (fra)-Sartus85-rivage.wav


get over yourself

glosses: pozê xwe bilind meke, pozê xwe nizm bike, nefsê xwe biçûk bike, nefsê xwe mezin meke, nefsê xwe mezin mebîne, xwe mezin mehesibîne, dest ji quretiya xwe berde.


gets over oneself

glosses: Kesê sêyem yekjimar dema niha ji lêkera get over yourself.


getting over oneself

glosses: Partîsîpa niha ya lêkera get over yourself.


got over oneself

glosses: Dema boriya sade ji lêkera get over yourself.

glosses: Partîsîpa borî ya lêkera get over yourself.


خصية

audio: LL-Q13955 (ara)-Fjmustak-خصية.wav


şepûk

دلۆپەى گەورەى باران

roman: dlopeى gewreى baran

ipa: /ʃɛˈpuːk/

hyphenation: şe·pûk


hetan

ناوبڕێک لە هەمان ژوور

roman: nawbrrêk le heman jûr

ipa: /hɛˈtɑːn/

hyphenation: he·tan


wildcat

glosses: Pisîka kovî. Pisîkeke ku li çolê dijî, xisûsen

glosses: Felis silvestris, pisîkeke çolê ya biçûk û edetî ya Dinyaya Kevin ku hinekî ji pisîka malê mezintir e.

glosses: Werşeqek (Lynx rufus) an cureyên din ên werşeqan yên wek wê yên Dinyaya Nû

glosses: Awayekî din yê nivîsîna wild cat., her yek ji cureyê pisîkan yê kedînekirî, wekî pilingan an şêran.

glosses: Kesê ku mîna pisîka kovî tev digere, (bi piranî) kesekî dijwar û bi rehetî hêrs dibe an jî yekî ji aliyê cinsî ve enerjîk/zînde.

glosses: Formasyoneke hicûmkar ya bi xeteke nebidenge ye û li şûna sazkerê lîstikê rasterast hicûmê bezerê dike.

glosses: Qusandin ji wildcat strike, greva ku bêyî destûrgirtina ji sendîkaya eleqedar hatiye kirin.

glosses: Qusandin ji wildcat money, pereyên ji aliyê bankayeke ji aliyê dewletê ve naskirî yê kêmsermaye ve hatine derxistin.


wildcat

glosses: Li ser an eleqedarê karsaziyên ku li derveyî standard an pratîka mantiqî dixebitin, xisûsen:

glosses: Li ser an eleqedarê banka an bankavaniya bêmesûliyet, (xisûsen) operasyonên biçûk, serbixwe.

glosses: Li ser an eleqedarê gerîna li petrolê ya li deverên nû, (xisûsen) operasyonên biçûk û serbixwe.

glosses: Eleqedarê kiryarên ku ji aliyê karkeran ve bêyî pejirandin an li dijî serokatiya fermî ya sendîkayên wan têne kirin.

glosses: Yê eleqedarê fîşekên bidest-çêkirî an xisûsîkirî.


wildcat

glosses: Ji bo peydakirina petrolê, li devereke ku di berê de petrol lê nehatiye dîtin sondaj kirin.

forms:
wild-cat
wild cat

etymology_text: Ji îngilîziya navîn wyld cat, wylde cat (di pirjimariyê de wek wild cattes, wylde catis, wyle cattes), wekheva wild + cat. Bide ber bi almaniya jêrîn a navîn wiltkatte, almanî Wildkatze, swêdî vildkatt re.


enquiry

glosses: Awayekî din yê nivîsîna inquiry (“pirskirin, forma brîtanî”).

forms: inquiry

etymology_text: Ji îngilîziya navîn enquery, ji lêkera enquerre ya fransiya kevn, ji latînî inquīrō, ji in- (“li, li ser; li nav”) + quaerō (“Ez digerim”) çêbûye, eslê wî nedîyar e, lê muhtemelen ji proto-îtalî *kʷaizeō, ji proto-hindûewropî *kʷeh₂- (“bidest xistin”). Forma alternatîf "inquiry" paşê li şûna rastnivîsîna fransiya kevin, ji bo rîayeta rastnivîsa latînî ya orîjînal bike, cardin forma nivîsîna wî hatiye guhertin.

audio: EN-AU ck1 enquiry.ogg

notes: Binêre notên emilandinê yên li madeya "inquiry".


dişê ku

pos: adv

pos_title: Hoker

glosses: Ihtimal e ku, mihtemelen, dibe ku, reng e, dikare ku.

text: Dişê ku wî gazî te kiribe. (Mihtemelen wî gazî te kir)

text: Dişê ku ez dê wê xilas bikim. (Reng e ku ez dê wê xilas bikim)

forms:
dişê
şayed
divê
دەبێت
باید

etymology_text: Ji şiyan

вероятно

roman: verojatno

ipa: /dɪˈʃeː kʊ/

hyphenation: di·şê ku


sînayene

glosses: evandin, hebandin, evistin, gelek hezkirin, gelek kêf jê re hatin.

text: Ez to boll sîneno / Mi ti sînayî

translation: Ez te gelek dievînim / Min tu evandî

etymology_text: Ji *sînaden, hevrehaevistayî[skrîpt hewce ye] (çinmen, “evîn”), farisiya kevn 𐎨𐎴𐏃 (çeneh, “arezû”), 𐎠𐎿𐎱𐎨𐎴𐎠 (espeçeneh, “hespevîn, hesphez, ê ku hespan dievîne”), partî [skrîpt hewce ye] (şadçen, “dilşa, kêfxweş”), çinar... Di zimanên îranîkî ên rojhilhatî de wek paşgirek bûye bi wateya "ê/a ku dihebîne" an "ê/a ku têkildar e", nêzî yewnanî φιλος (filos). Hevreha soranî کەندن (kendin, “kolandin”).

sînayî

translation: evîn


stampede

glosses: Bizdîn. Revîneke hovî, bi lez û bez ya çendîn heywanan, bi piranî ji ber tirsê rû dide.

glosses: Îzdîham. Halek ku tê de gelek kesên di nav qelebalixê de hewl didin ku di eynî wextê de di eynî aliyê de hereket bikin, xisûsen di netîceya panîkekê de.

glosses: Çalakîyeke ku qabiliyetên kowboyan tên nîşandan; rodeo.

glosses: Bihevre-hereketkirineke di cih de yê neplankirî ya çendîn kesan, ji ber împulseke hevpar.


stampede

glosses: Ji revîna (keriyê heywanan) bi awayekî hovane, bi lez û bez yê bi piranî ji ber tirsê re bûn sedem.

glosses: Bûn sedem ku heywanên kesekî bi vî awayî bi lez û bez birevin.

glosses: Bûn sedem ku (kesên di nav qelebalixê de) di eynî wextê de di eynî aliyê de hereket bikin, xisûsen ji ber panîkê.

glosses: Bûn sedem ku ferdekî bi lez û bez û bêyî fikirîn hereket bike.

glosses: Bûn sedem ku (însan) ji nişka ve ji ber, an wekî ku ji ber hin împulsên hevpar, bi şikleke neplankirî hereket bikin.

glosses: Yê keriyeke heywanan: bi piranî ji ber bizdînê bi awayekî bilezûbez û hovane baz dan.

glosses: Kesên li nav qerebalixê: di eynî wextê de di eynî aliyê de hereket kirin, xisûsen ji ber panîkê.

glosses: Yê însanan: ji ber an wekî ku di bin tesîra împulseke hevpar de be, bi şikleke neplankirî û tavilê hereket kirin.

etymology_text:
Ev navdêr ji mexican Spanish estampida (“îzdihamek, panîkek”), ji spanî estampida, estampido (“teqereqek, qurpînî (deng)”), ji oksîtaniya kevn estampida, ji gotî 𐍃𐍄𐌰𐌼𐍀𐌾𐌰𐌽 (stampjan), ji proto-cermenî *stampōną (“guvaştin, dewisandin; tepisandin”), ji proto-hindûewropî *stembʰ- (“binpê kirin, tepisandin”).
Halê lêkerî ji navdêrê hatiye çêkirin.


stampeded

glosses: Dema boriya sade û partîsîpa borî ji lêkera stampede.


conclusive

glosses: Nîhaî, dîyarker. Yê dawî li tiştekî tîne.

etymology_text: fransî conclusif, ji latîniya dereng conclusivus, ji latînî conclūsīvē (“conclusively”), ji partîsîpa borî ya concludere.

audio: LL-Q1860 (eng)-Back ache-conclusive.wav


kîrquz

text: Ê naaxive ji yê diaxive re dibêje „kuro zû bike, kîrquzê pash me di rêzê de ye“. Wî jî li min nêrî got „Az biraz sabret kîrquz“.

ref: Karînerek bi navê Neboyê Faro li ser Lotikxane, 2010 → here lînkê https://web.archive.org/https://www.lotikxane.com/2010/09/19/apo-cucke-te-bixwe/ arşîv

text: Dil bi kuwl bu bo te çi bêjim ? Ey Kîr bi Quz..! Roj û şev ez har û gêjim. Ey Kîr bi Quz!

ref: Ji malpera PDK Xoybûn → here lînkê https://web.archive.org/http://www.pdk-xoybun.com/modules/Content/print.php?pid=2403 arşîv

glosses: Peyveke çêr û dijûnkirinê ji bo hevokan, nêzîkê ingilîzî "fuck" û tirkî "amına koyayım".

text: Tu hema kîrquz diçî kû de?!

text: Ez pê re kîrbiquzî xiber nadim!

forms:
kîrbiquz
kîrdiquz

etymology_text: kîr + quz, dibe ku ji "kîrdiquz/kîrbiquz", anku "seks, gan, guhnêlî". Pirtir ji merivan re têgotin.

ipa: /kiːɾˈqʊz/

hyphenation: kîr·quz


quzgêj

glosses: (argo/dijûn)Kesê/a sergêj, gêj, bêaqil, bêhiş.

text: (bnr: quzgêj)

ref: wek pêguhereke sergêj, tirşik.net, 2013 → here lînkê https://web.archive.org/https://tirsik.net/index.php?mijarid=5323 arşîv

text: ji merivên gêj re tê gotin (bnr: quzgêj)

ref: wek hevwateya tiredîn, tirşik.net, 2013 → here lînkê https://web.archive.org/https://www.tirsik.net/index.php?mijarid=3419 arşîv

text: Quzgêj (that one is so fucking original, i dunno how to translate it. Quz means pussy, gêj means dull)

ref: wek dijûneke kurmancî mînak hatiye dan li ser r/kurdish, Reddit, 2018 → here lînkê https://web.archive.org/https://www.reddit.com/r/kurdish/comments/bu7em8/what_are_some_kurdish_curse_words/ arşîv

glosses: mêrê ku li pey têkiliyên regezî diçe, anku mêrê ku quz dixwaze, mêrê ku quzî ew gêj kiriye.

text: Sofîyekî quzgêj hebû. Li kur çi qîz û jin û zarûkan bidîta, tecawizê wan dikir.

ref: çîrokeke li ser Kurdipedia → here lînkê https://web.archive.org/https://kurdipedia.org/docviewer.aspx%3Flng%3D13%26book%3D20220310122350407929&ved=2ahUKEwjvrvmF2oyFAxVgafEDHU7dCsoQFnoECBwQAQ&usg=AOvVaw0T75iCh5qtumqcleNlFHUs arşîv

etymology_text: quz + gêj

ipa: /qʊzˈɡeːʒ/

hyphenation: quz·gêj


kîrquzdê

text: Herçî xeleka sed û nod û şeşan bû, tenê bi "kîrquzdê layê kîrquzdêyan" tije bû.

ref: Heft û Heştên Mirinekê, Înan Eroğlu, rûpel 22 → here lînkê https://web.archive.org/https://books.google.com.tr/books?id=fpjhEAAAQBAJ&pg=PA22&lpg=PA22&dq=k%C3%AErquzd%C3%AA&source=bl&ots=8bg2GXd2jP&sig=ACfU3U0VcoZZUSCayGPsvh9TBdtbS7l7Fg&hl=tr&sa=X&ved=2ahUKEwjQ6_yh8YyFAxV2YPEDHbijABUQ6AF6BAgQEAI#v=onepage&q=k%C3%AErquzd%C3%AA&f=false arşîv

text: "kîr (li) quz(ê)dê", gelo ji farqîniyên kansêrî pêştir kes vê çêra bikartîne? hima berê destê kî bimin dibû min vê çêrê û vêya; "serquzdê" bikardihanî tabî niha jî li serzimanê minin bêhemdî ji devê min dertên li min bi bihirînin

ref: Lotikxane, 2016 → here lînkê https://web.archive.org/https://www.tirsik.net/index.php?mijarid=14973 arşîv

forms:
serquzdê
(ser carinan li şûna kîr li kar dibe)
kîrquzmak
serquzbav
kîrbavkê

etymology_text: Ji "kîrdiquzêdê". Di kurdî de carinan li şûna ku "gan/tê niyan/kutan" û hwd bên bikaranîn tenê dibêjin "kîr", bide ber soranî "kêrim le dayikit!" =kîrê min di dayika te! anku di diya te nim; anku bêyî pêveberek, tenê bi karê "kîr" maneya tê niyan/gan dide. Tehlihevkirin û kurtkirina peyvan a di çêrên kurdî de binihêre quzilqurt, babqûn...

ipa: /kiːɾqʊzˈdeː/

hyphenation: kîr·quz·dê


comes on

glosses: Kesê sêyem yekjimar dema niha ji lêkera come on.


zih

text: li nik me "di ziha diya te nim! jî "dibêjin, ango gilika diya te nim.

ref: Tirşik.net, 2014

forms:
zî
zê
za

etymology_text: Hevrehasoranîزێ (zê, “quzê ajelan”). Tê xuya ku hevtayiya zimanên kurdî dişopîne wek soranî:/ê/-badînî:/ih/-/î/; bide ber دێ (dê)-dih-dî, جێ (cê)-cih-cî. Divê ji formekkevnar a wek *zêh hatibe, bi gengazî ji rehazan. Paşgirabiçûkkirinê-ilk (wek di kulîlk de) wergirtiye û bûye zîlik. Hemû peyvên ku tên maneya "klîtorîs" herwisa wek quz jî dikarin bên bikaranîn, nexasma bo çêr û dijûnan.

زێ

roman: zê

قیتک

roman: qîtk

قیتکە

roman: qîtke

میتک

roman: mîtk

میتکە

roman: mîtke

ipa: /zɪh/

hyphenation: zih


plea bargain

glosses: Lihevkirineke ku bertawan sûcdariya bi îdiayeke biçûktir qebûl dike, li şûna bêsûcdariya/masûmiyeta ji sûcdariyeke mezintir.


acceded

glosses: Dema boriya sade û partîsîpa borî ji lêkera accede.


concedes

glosses: Kesê sêyem yekjimar dema niha ji lêkera concede.


conceded

glosses: Dema boriya sade û partîsîpa borî ji lêkera concede.


arithmetic mean

glosses: Pîvana meyla merkezî ya komeke nirxan e ku bi dabeşkirina yekûna nirxan bi hejmara wan hesab dike.

notes: Di kontesktên ilmî û ekonomîk de, ev term tercîhbar e li şûna average, ku ew li gorî kontekstê tê maneya "mode" an "median" jî.


xebername

glosses: Ferheng, luxet, luxetname, qamûs, peyvname.

text: Bi şîretkirina xоce min xwe ra xebernamek, yanê lоxetnamek çêkir, xeberêd tirkî dinivîsîn û xeberêd kurmancî di ber da, min ji hevala pirs dikir, ewana jî ez hînî zimanê tirkî dikirim, bere-bere xebernema min mezin dibû û xeberê tê da pir dibûn, ew jî min ra bibû dersekî û şev û roj di xewnê da jî her dayîm fikra min ser wê dersê bû, çimkî min êdî pak dizanî ku ez zimanê tirkî pak bizanim ez ê ji geleka paktir bixûnim û dibe ku bibime îkincî (yan jî bîrinciyê) mektebê.

ref: Ahmedê Mirazî, Bîranînêd Min, Yêrêvan, 1966

etymology_text: Ji xeber + -name.

словарь

roman: slovarʹ

ipa: /xɛbɛɾnɑːˈmɛ/

hyphenation: xe·ber·na·me


derewçîn

glosses: Kesê/a ku derewan dike, virrek, derewîn, derewbêj.

etymology_text: Ji pêş-îranîkî*dréwgeh-ceneh (“derewçîn”), hevrehaevistayî𐬛𐬭𐬀𐬊𐬘𐬌𐬥𐬀 (drewcine, “derewçîn”), pehlewanî[skrîpt hewce ye] (drû(ẍ)jen) (> ermeniyakevnդրուժան (družan)) farisiya kevn𐎭𐎼𐎢𐎩𐎴 (d-r-u-j-n /drewcene/), farisiya navîn𐫅𐫡𐫇𐫉𐫗 (drôzen), farisiyaklasîkدروزن (durûzen)... Diyar e ku ji derew + jenîn lê guherînadengînelirê ye. Dişiya ku bi hîkariyapaşgiratirkî-çî bibûya lê forma evistayînîşan dide ku bi îranîkiyakevn jî /e/ bûye /î/ anku ew ne gengaz e. Bide ber soranîدرۆزن (dirozin), deyneke ji farisî.

ipa: /dɛɾɛwˈt͡ʃiːn/

hyphenation: de·rew·çîn


wişto

forms: wiştik

ipa: /wɪʃˈtoː/

hyphenation: wiş·to


нәтижелі

forms:
Bi alfabeya erebî:
ناتيجەلى
Bi alfabeya latînî:
nätijelı
Bi alfabeya yañalif:
nətiçelj

etymology_text: Ji нәтиже (nätije) + -лі (-lı).


sleepwalker

glosses: Xewger, şevger. Kesê gava razana xwe digere.

forms: sleep-walker

etymology_text: Ji sleep + walker.

wav_url: https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q1860 (eng)-Flame, not lame-sleepwalker.wav


rû-

pos: prefix

pos_title: Pêşgir

glosses: Pêşlêkerekê e ku maneya jêr dide lêkeran an jî tiştên têkildarî rûyê tiştan.

etymology_text: Ji rû. Bi rastî ji berê *frû- (bide ber pehlewî[skrîpt hewce ye] (frûd, “pêşlêkera bi maneya jêr, da-”)) lê paşêmane di hinlêkeran de tevlihev bûye bi rû. Bo peresînadengî a wekhev bide ber ra-.

ipa: /ruːˈ/

hyphenation: rû·


hustle-bustle

glosses: Awayekî din yê nivîsîna hustle and bustle.


kamikazes

glosses: Kesê sêyem yekjimar dema niha ji lêkera kamikaze.


kamikazed

glosses: Dema boriya sade û partîsîpa borî ji lêkera kamikaze.


-ijîn

pos: suffix

pos_title: Paşgir

glosses:
Paşgirekê ye ku ji navdêr û rengdêran lêkerên negerguhêz çêdike, forma negerrguhêz a -aştin, -iştin:
 kel > kelijîn
 nerm > nermijîn
 tam > tamijîn
 teng > tengijîn
 hilm > hilmijîn
 bêhn > bêhnijîn
 fir > firijîn

forms:
-ij
-mij
-mijîn
-ijandin

etymology_text: Paşvesazî ber modela -aştin, -iştin (herdu dema niha -êj-) ku di lêkerên gerrguhêz de hene û -ij jî dibe negerrguhêz. Bide ber -is, -iz (wek bi teyisîn, teqizîn, çilmisîn, melisîn...) ber modela -astin (dema niha -êz-, -ês-) û -îstin (dema niha -îz-, -îs), soranî -ر (-ir) (paşgireke ku ramana negerrguhêziyê dide, wek witira = hat gotin, bêjiya) ber modela -artin (dema niha -êr-), -in (wek bi meyinîn, zeyinîn, di devokinan da peyda dibe) ber modela -andin. Têkildarî paşgira rengderan -în jî. Guhertoya bi /m/ (wek bi kelmijîn, gurmijîn, çilmisîn) ji çi ye ne peyda ye, nê bi gengazî tenê zêdehiyeke konsonantê ye.

ipa: /ɪˈʒiːn/

hyphenation: ·i·jîn

notes: Ji lêkerên ji vê paşgirê navderên paşvesazî ên jê-lêkerî (deverbal) jî çêdibin, wek kelij, hilmij, gurmij...


-ijandin

glosses:
Forma gerguhêz a -ijîn. Paşgirekê ye ku ji navdêr û rengdêran lêkerên gerguhêz çêdike û wateya guherîn û livînê dide anku transformatîf û transportatîf e:
 kel > kelijîn > kelijandin
 nerm > nermijîn > nermijandin
 tam > tamijîn > tamijandin
 teng > tengijîn > tengijandin
 hilm > hilmijîn > hilmijandin
 bêhn > bêhnijîn > bêhnijandin
 fir > firijîn > firijandin

ipa: /ɪʒɑːnˈdɪn/

hyphenation: ·i·jan·din


Pictionary

glosses: Lîstikek texteyê ye ku tê de lîstikvan bi teşhîskirin/texmînkirina bi awayekî rast ya peyvên bi risman temsîlkirî yê ji alîyê lîstikvanên din ve xêzkirî pêşde diçin.

etymology_text: Têkilkirin ji picture + dictionary


cured

glosses: Dema boriya sade û partîsîpa borî ji lêkera cure.


title: vîr ra kerdene

redirect: xo vîr ra kerdene


workcation

glosses: Tatîleke ku bi temamkirina karê tê derbaskirin.

etymology_text: Têkilkirin ji work + vacation


staycay

etymology_text: Qusandin ji staycation, piştî vacay (< vacation) hatîye modelkirin.


title: tenike

redirect: teneke


mondegreen

glosses: Formeke şaşîyê ye ku (muhtemelen qesdî) ji şaşbihîstina gotineke xeberdayî an strî derketîye holê, ihtimal e ku ji zimanekî din.

glosses: Şaşfamkirina gotineke nivîsî an xeberdayî, wek netîceyeke tarîfên ji yekî zêdetir.

etymology_text: Ji aliyê rojmanevan û edîtora amerîkî Sylvia Wright ve hatiye çêkirin di Harper's Magazine de ji şaşbihîstina rêzeke di balada skotî de The Bonnie Earl o' Moray: “They have slain the Earl o' Moray, / And laid him on the green”, rêza duyem hatiye şaşbihîstin wek, “And Lady Mondegreen”.


jobsite

glosses:
Cihê karê, qada înşaetê.
 Lokasyona fîzîkî yê ku kar kê tê kirin, xisûsen karê înşaetê.

forms: job site

etymology_text: Ji job + site.


title: ဗြိတိလျှ

redirect: ဗြိတိသျှ


Britannique

audio: LL-Q150 (fra)-Sartus85-Britannique.wav


ব্রিটিশ

wav_url: https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q9610 (ben)-Symoum Syfullah Priyo-ব্রিটিশ.wav


駐屯地

forms: ちゅうとんち, chūtonchi (romanization)


刺青

forms: しせい, いれずみ, shisei, irezumi (romanization)


tatuagem

audio: LL-Q5146 (por)-MedK1-tatuagem.wav


retin

text: Xaib nebû ji hişî peyda nekir wilayetGunah û zuhd û tamat hilnagirit xerabatKesê bi vî derî ret divê bikit ri'ayet

ref: Melayê Cizîrî, Dîwana Melayê Cizirî, ~1640

forms: rewtin

etymology_text: : Etîmolojiya vê peyvê nehatiye nivîsîn. Eger tu bi rastî bizanî, kerem bike bişkoka "biguhêre" ya di ser van gotinan re bitikîne û etîmolojiya vê peyvê binivîse. Çavkaniyên ku te ew etîmolojî jê girtiye jî binivîse.

ipa: /rɛˈtɪn/

hyphenation: re·tin


title: hêwl

redirect: hêwil


Riya Hevrîşimê

glosses: Toreke bi hev ve girêdayî ya riyên ticaretê yên li seranserê Asya, Bakur û Bakurrojhilatê Afrîkayê, û Ewropayê, ku di tarîxê de ji aliyê tacirên hevrîşimê ve hatiye emilandin.

絲綢之路

roman: Sīchóu zhī Lù

طَرِيق اَلْحَرِير

roman: ṭarīq al-ḥarīr

Մետաքսի ճանապարհ

roman: Metakʻsi čanaparh

راه ابریشم

roman: râh-e abrišam

جاده ابریشم

roman: jâdde-ye abrišam

აბრეშუმის დიდი გზა

roman: abrešumis didi gza

აბრეშუმის გზა

roman: abrešumis gza

रेशम मार्ग

roman: reśam mārg

सिल्क रोड

roman: silk roḍ

דרך המשי

roman: dérek haméshi

жибек жолу

roman: cibek colu

^비단길

roman: Bidan-gil

^실크 로드

roman: Silkeu rodeu

Торгоны зам

roman: Torgony zam

йибек йолы

roman: yibek yolı

يىپەك يولى

roman: yipek yoli

Жібек жолы

roman: Jıbek joly

Вели́кий шёлковый путь

roman: Velíkij šólkovyj putʹ

шёлковый путь

roman: šólkovyj putʹ

เส้นทางสายไหม

roman: sên-taang-sǎai-mǎi

དར་གོས་འགྲུལ་ལམ

roman: dar gos 'grul lam

شاہراہ ریشم

roman: śāhrāh reśm

Вели́кий шовко́вий шлях

roman: Velýkyj šovkóvyj šljax

ipa: /rɪˈjɑː hɛvɾiːʃɪˈmeː/

hyphenation: Ri·ya Hev·rî·şi·mê


絹の道

forms: きぬのみち, Kinu no Michi (romanization)


เส้นทางสายไหม

forms: sên-taang-sǎai-mǎi (romanization)


Con đường tơ lụa

wav_url: https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q9199 (vie)-Penn Zero MSSJ-Con đường tơ lụa.wav


bottle up

glosses: Rê li ber (keştiyên dijmin) girtin ku ji lengergehekê dernekeve.

glosses: Rê li ber girtin ku reqîbek ti hereketeke efektîv bike.

audio: en-au-bottle up.ogg


bottles up

glosses: Kesê sêyem yekjimar dema niha ji lêkera bottle up.


bottled up

glosses: Dema boriya sade û partîsîpa borî ji lêkera bottle up.


munchkin

glosses: Lîzerekî ku esasen li ser zêdekirina qeweta karakter û qabiliyeta karaktera xwe konsantre dibe.

glosses: Hevmaneya donut hole (pasteya bi şiklê topê)

raw_tags: gelemperkirina markaya ticarî ya Dunkin'ê "Munchkins"

etymology_text: Ji alîyê nivîskarê amerîkî L. Frank Baum ve sala 1900î di novela wî ya The Wonderful Wizard of Oz de hatiye çêkirin. Belkî ji bi kûr fikirîna almanî Mensch an ji munch + -kin. Bide ber nedersaksî Menschken û nedersaksî Minschken

audio: LL-Q1860 (eng)-Vealhurl-munchkin.wav


there's no smoke without fire

glosses: Dukil bê agir tune, Eger gotegoteke nebaş heye, eve delîl ku eve mirovekî xirab; xiyar e; ji tîtkî diyar e.


draws lots

glosses: Kesê sêyem yekjimar dema niha ji lêkera draw lots.


Adiyeman

glosses: Parêzgeheke Tirkiyeyê ye ku dikeve erdên Bakurê Kurdistanê.

ئادیەمان

roman: adyeman

أَدِيَامَان

roman: ʾadiyāmān

Ադըյաման

roman: Adəyaman

آدیامان

roman: âdeyâmân

Адыяман

roman: Adıyaman

Атыжаман

roman: Atıcaman

Адыяма́н

roman: Adyjamán

Одиёмон

roman: Odiyomon

Αντίγιαμαν

roman: Antígiaman


beqsem

etymology_text: Ji yan ji heman serekaniya osmanî بقسماط (baksimat) (>tirkî peksimet), ji yûnanî παξιμάδι (paximádi, “kulîçe, nanê hişk”).

ipa: /bɛqˈsɛm/

hyphenation: beq·sem


goşenişîn

text: ...û heftê salan bi wî terzî goşenişîn û uzletgûzîn bû.

ref: Mela Mûsayê Hekarî, Amadekar: Hêmin Omer, Durrû’l Mecalîs, 2022 ["1857"], r. 29

ipa: /ɡoːʃɛnɪˈʃiːn/

hyphenation: go·şe·ni·şîn


شوبك

forms:
شَوْبَق
شَيْبَك


lie down

text: Lie down on the bed until you feel better.

audio: LL-Q1860 (eng)-Qwertygiy-lie down.wav


lies down

glosses: Kesê sêyem yekjimar dema niha ji lêkera lie down.


long haul

text: a long-haul flight

audio: En-au-long haul.ogg


long haul

glosses: Wextekî dirêj; dewreke dirêj; perîyodeke dirêjkirî.

forms: long-haul


reset kirin

glosses: Betalkirina kar an jî tiştên nebûyî, serneketî ku karibin ji nû ve dest pê bikin.

text: xêzkirin

text: betalkirin

text: jinûve destpêkirin

glosses: Xêzkişandina li ser tiştekî ku karibin karekî alternatîf pêk bînin.

glosses: Devberdana ji tiştên asayî û destpêkirina ya nû.

ipa: /rɛˈsɛt kɪˈɾɪn/

hyphenation: re·set ki·rin


sercîh

glosses: Sercîh, kesê zêhnfireh, ji zemîn û zemanê heyî zêdetir xwedî dîtin û fikrê ye. zekî ye.

text: zêhnfireh

text: zekî

text: serwext

text: jîr

text: jêhatî

text: zana

ipa: /sɛɾˈd͡ʒiːh/

hyphenation: ser·cîh


zêhnfireh

glosses: Zêhnfireh, serwext, secîh, jîr, pêşzane, pêşdîtî, bîhnfireh, kemilî,.

text: Merivekî zêhnfireh e, bawerî pê heye

ipa: /zeːhnfɪˈɾɛh/

hyphenation: zêhn·fi·reh


secîh

ipa: /sɛˈd͡ʒiːh/

hyphenation: se·cîh


gurûgeş

glosses: Gurûgeş, bol, zêde, pir, pêşketî, berfireh, xêrûbêr a zêde, geşedanî, firehî, refah.

text: bi saya baranê av gûrûgeş bûye.

text: Kêfa wî gurûgeş e

text: aboriya dewletên zengîn her diçe gûrûgeş dibe

ipa: /ɡʊɾuːˈɡɛʃ/

hyphenation: gu·rû·geş


destrêj

ipa: /dɛstˈɾeːʒ/

hyphenation: dest·rêj


xujal

glosses: Xujal, xwerre, jîr, jêhatî, bixîret, bi lezûbez.

text: Ew mîrovekî xujal e ku, ji hêla karûbarê xwe ve serkeftî ye.

text: Mîrov heke xebata xwe hez bike dikare xujal be û karûbarê xwe jî bi lezûbez kuta bike û biqedîne

ipa: /xʊˈʒɑːl/

hyphenation: xu·jal


xwerre

glosses: Xwerre, xweser, serbixwe, ji boyî xwe, jêhatî, ji karê xwe re kêrhatî.

text: merivekî xwerre ye. çi dest tê dike.

text: merivekî xwerre ye, her tiştî li gor dilê xwe dike

text: merivekî xwerre ye tu carê cîhekî nasekine. hergav bi tiştekî re mijûl e

ipa: /xʷɛɾˈɾɛ/

hyphenation: xwer·re


gamêşqiran

glosses: Rojeke salnameya gel ên Kurdan. Roja ku ew tê de, bi herêmê ve girêdayî ye; di navbera 7ê-18ê Nîsanê dikeve. Hewayên sar ji vê rojê şun ve dest pê dikin.

text: "Li gor rîwayetan weha tê gotin: Li gundekî, mêrikekî dewlemend hebûye, çil gamêşên wî hebûne, di nîvê heyva nîsanê de hewa gerim dibe û çêre dide der. Mêrik pê dixape, her çil gamêşên xwe dişîne zozanan. Ji nişka ve ba û bagerek radibe û berfeke gur dibare, gamêş tev qir dibin. Ji wê rojê pêve xwediyê heywanan pêtir hay ji qût û qelatên heywanan mane û ji wê rojê re gotine Gamêşqiran. Ev nav heta roja îro maye."

ref: Bernamegeh, S.1, H.1; Y. Elban, 'Salnameya Gel'.

ipa: /ɡɑːmeːʃqɪˈɾɑːn/

hyphenation: ga·mêş·qi·ran


vê-

glosses: Formeke kevn yê 'bê-' ye. Pêşgireke ku dikeve gel navdêran û rengdêrên bi maneya tiştek nîne / tine ye jê çêdike.

text: Pakej Xudê, pakej zahm, pakej vêmark, koy hatî xaçê, eşkerma, rahmatê ma. [ss. 15, Yovhannes Arcîsê (istînsax), Destxeta 7117 ê Matenadaranê; bnr. 'The Language of the Medes', D.N. Mackenzie, 1959]

ipa: /veːˈ/

hyphenation: vê·


Hauptbahnhof

glosses: Tewreya trênê ya navendî an sereke ya bajarekî.

glosses: Rawestgeha trênê ya herî mezin (navendî) li bajarekî ji bo veguhestina rêwiyan.

etymology_text: Ji haupt (“sereke”) + bahnhof (“rawestgeh”).


beats me

glosses: ji min der e, ew ji min der e, biwêjekê ye gotî "ew derî şiyanên min e".


ij kir

pos: prep

pos_title: Daçek

text: *Păkiž xudē, păkiž zahm, pākiž vēmarg, kōy hātī xāčē iž kir ma, řahmatē ma.

translation: Pakij xodê, pakij zahm, pakij vêmarg, koy hat'î xaç'ê ij kir me, rehmet'ê me

ref: D.N. Mackenzie, The Language of the Medians ji Matenadaran MS 7117 (1430-1446) https://web.archive.org/https://kurdishacademy.org/wp/the-language-of-the-medians/ arşîv, 1959

etymology_text: 1430-1446, ji ij + kir (3) Tomarkirî di Matenadaran MS 7117 de, di kurdiya îro de nîne. Hevreha partî [skrîpt hewce ye] (ej kird). Bide ber kurdiya nûjen ji bona, ji ji + boneya.


telaqreş

ipa: /tɛlɑːqˈɾɛʃ/

hyphenation: te·laq·reş


rû û rûmeta yekî li nik kesî neman

ipa: /ruː uː ɾuːmɛˈtɑː jɛˈkiː lɪ nɪk kɛˈsiː nɛˈmɑːn/

hyphenation: rû û rû·me·ta ye·kî li nik ke·sî ne·man


ketina di dawa dîya xwe de

ipa: /kɛtɪˈnɑː dɪ dɑːˈwɑː diːˈjɑː xʷɛ dɛ/

hyphenation: ke·ti·na di da·wa dî·ya xwe de


word: têr xwar têr nivist bilûr li ser lêvê xist

glosses: Yanê mirov têr xwaribe û têr raza be kêfa wî cihe.

ipa: /teːɾ xʷɑːɾ teːɾ nɪˈvɪst bɪˈluːɾ lɪ sɛɾ leːˈveː xɪst/

hyphenation: têr xwar têr ni·vist bi·lûr li ser lê·vê xist


nefsê xwe da hefsê

glosses: Yanê mirov hertim li pişt nefsa xwe here serê wî dikeve belayê.

ipa: /nɛfˈseː xʷɛ dɑː hɛfˈseː/

hyphenation: nef·sê xwe da hef·sê


viz viz heye hingiv tune

ipa: /vɪz vɪz hɛˈjɛ hɪnˈɡɪv tʊˈnɛ/

hyphenation: viz viz he·ye hin·giv tu·ne


word: qencîyê bike bavêje avê, masî nezanî xaliq dizanî

glosses: Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.

ipa: /qɛnd͡ʒiːˈjeː bɪˈkɛ bɑːveːˈʒɛ ɑːˈveː, mɑːˈsiː nɛzɑːˈniː xɑːˈlɪq dɪzɑːˈniː/

hyphenation: qen·cî·yê bi·ke ba·vê·je a·vê, ma·sî ne·za·nî xa·liq di·za·nî


on the other hand

glosses:
Li vî kenarî.
Bi nêrîneke din, lê belê, wekî din.

text: On the other hand, let us come to the state of the son of the king of the east, Niginshah.


pare pare bûn

text: Axirî sefîne li berekî ket û pare pare bû.

ref: Mela Mûsayê Hekarî, Amadekar: Hêmin Omer, Durrû’l Mecalîs, 2022 ["1857"], r. 63

ipa: /pɑːˈɾɛ pɑːˈɾɛ buːn/

hyphenation: pa·re pa·re bûn


nîvcan

text: Nigînşah nîvcan xwe bi der ve avêt .

ipa: /niːvˈd͡ʒɑːn/

hyphenation: nîv·can


tedbîra bîla teqdîr fayde nade

text: tedbîra bîla teqdîr fayde nade.

ref: Mela Mûsayê Hekarî, Amadekar: Hêmin Omer, Durrû’l Mecalîs, 2022 ["1857"], r. 65

ipa: /tɛdbiːˈɾɑː biːˈlɑː tɛqˈdiːɾ fɑːjˈdɛ nɑːˈdɛ/

hyphenation: ted·bî·ra bî·la teq·dîr fay·de na·de


eqil ji eqlî zêde ye

ipa: /ɛˈqɪl ʒɪ ɛqˈliː zeːˈdɛ jɛ/

hyphenation: e·qil ji eq·lî zê·de ye


çîmoşa

glosses: Navê kulîlka beybûnê ye. Herweha ji vê kulîlkê re kulîlka sipî, kulîlkmast, bi zazakî vilika adar jî tê gotin.

forms:
çimosa
çimoşa

etymology_text: Ji çim (“çav”) + şa (“şa”).


gûleşane

text: ...me kire gûleşane.

ref: Mela Mûsayê Hekarî, Amadekar: Hêmin Omer, Durrû’l Mecalîs, 2022 ["1857"], r. 73

ipa: /ɡuːlɛʃɑːˈnɛ/

hyphenation: gû·le·şa·ne


teyr borî fisek kir

glosses: Çawa teyrek li hewaye fisek bike ne xema kesî ye, wisa jî gotina kesek ne xema li hemberî wî be.

ipa: /tɛjɾ boːˈɾiː fɪˈsɛk kɪɾ/

hyphenation: teyr bo·rî fi·sek kir


birastin

text:
Xwedawendê me erd çêkir, ezman guhastin.
 Mecalê erdê birastin.
 Nebata qeza rastin.

ref: Kemal Tolan, Gengeşe û Sedemên Peyva ku Êzdî Bilêvnakin: Weşanên Na https://web.archive.org/http://books.google.com.tr/books?id=m1jjDwAAQBAJ&pg=PA19&dq=%22birastinan%22+OR+%22birastin%22+OR+%22birastinine%22+OR+%22birastineke%22+OR+%22birastinino%22+OR+%22birastinin%22+OR+%22birastina%22+OR+%22birastin%C3%AA%22+OR+%22birastinek%22+OR+%22birastininan%22+OR+%22birastin%C3%AAn%22+OR+%22birastinek%C3%AA%22+OR+%22birastinek%C3%AE%22+OR+%22birastino%22+OR+%22birastin%C3%AE%22&hl=&cd=4&source=gbs_api arşîv, Na Yayınları, 2013, r. 19

ipa: /bɪɾɑːsˈtɪn/

hyphenation: bi·ras·tin


pick-me-up

glosses: Vexwarekek, xisûsen yekî alkolîk e, wek hişyarkerek an carinan ji bo başkirina ji serêş an gêjbûna ji serxweşîyê tê vexwarin; dermaneke hişveker, tonîk an enerjîder.

wav_url: https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q1860 (eng)-Flame, not lame-pick-me-up.wav


angilo

etymology_text: Bi rêya latînî anguilla (“marmasî”).

audio: LL-Q143 (epo)-Lepticed7-angilo.wav


mexmer

glosses: Qumaşekî têr-hûnandî (di eslê xwe de ji hevrîşim, niha jî ji pembû an elyafên bidestçêkirî) ku aliyekî wî bi mûyekî kurt a stûr e.

forms:
mexmel
mexmûr

ipa: /mɛxˈmɛɾ/

hyphenation: mex·mer


mexmer

glosses: Yê ji mexmer / qedîfeyê çêkirî an pê qabkirî.


mileage

glosses: Yekûna mesafeya seyahetkirî bi mîlan an bi mîlên hewayî.

glosses: Hejmara mîlên ku bi wesayîtek bi miqdareke dîyar ya mazotê çûne.

glosses: Heqdesteke ji bo mesrefên seyahetê bi rêjeyeke diyarkirî yê ji bo serê mîlê.

glosses: Miqdara xizmeta ku tiştek heya wê gavê daye an jî dibe ku di paşerojê de bide.

glosses: Tiştek hêja ye ku li ber çavan were girtin.

forms: milage

etymology_text: Ji mile + -age.

audio: LL-Q1860 (eng)-Vealhurl-mileage.wav


neurosis

glosses: Nevroz. Nexweşiyeke zîhnî ye ku şideta wê ji psîkozê kêmtir e, bi anksîetî (hêrsbûn) an tirsê berçav dibe ku bi xurtî/tîrîya xwe ve ji pîvanên normal biferq e. Ev yek ji têkçûn/biserneketina lihevhatinê an lêanîna rast ya dema gavên pêşketinî yên heyatê, di navbera pildanên însiyaqî yên însanên ên normal û daxwazên civaka însanan de dertê holê.

etymology_text: Ji neuro- + -osis

audio: LL-Q1860 (eng)-Vininn126-neurosis.wav


parjimara hevedudanî

glosses: Parjimara hevedudanî termek matematîkê ye. Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.

text: Dema par ji jêpar ê mezintire an jî wek hev e.

text: Wekê mînak 8/4 Parjimara hevedudanî ye.

text: Wekê mînak 8/8 Parjimara hevedudanî ye.

etymology_text: Ji parjimar + hevedudanî.

ipa: /pɑːɾʒɪmɑːˈɾɑː hɛvɛdʊdɑːˈniː/

hyphenation: par·ji·ma·ra he·ve·du·da·nî


parjimara hêsan

glosses: Parjimara hêsan termek matematîkê ye. Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.

text: Dema par ji jêparê biçûktir e.

etymology_text: Ji parjimar + hêsan.

ipa: /pɑːɾʒɪmɑːˈɾɑː heːˈsɑːn/

hyphenation: par·ji·ma·ra hê·san


parjimara tevlîhev

glosses: Parjimara tevlîhev termek matematîkê ye. Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.

text: parjimara tevlîhev dema hejmar parjimara hevedudanî ye em dikarin vîya wek parjimara hêsan û parjimara hevedudanî binnivîsin. ji ber vê yekê jî ev parjimara tevliheve

etymology_text: Ji parjimar + tevlîhev.

ipa: /pɑːɾʒɪmɑːˈɾɑː tɛvliːˈhɛv/

hyphenation: par·ji·ma·ra tev·lî·hev


neĝhomo

etymology_text: Ji neĝo + homo.

audio: LL-Q143 (epo)-Lepticed7-neĝhomo.wav


papago

etymology_text: Ji almanî Papagei (“papaxan”).

audio: LL-Q143 (epo)-Lepticed7-papago.wav


zimanino

forms: zimano (masculine vocative singular)


title: jê webûn

redirect: jê we bûn


demanîyê kulind xwar koçerê pîvaz xwar

glosses: Koçer nikarîn çandinî bikin çimkî her tim cihê xwe diguhertin. Şînkatîyên vekî pîvazê ziwa di rê de zû bî zû xira nabin. Ji bo vê yekê koçer gelek pîvaz dikirîyan. Demanî, ji bo gundîyên mişarê yê Sêrtê tê gotin. Dêmanî debara xwe bi çandinîyê dikirin û gelek kulind diçandin. Hez kulind jî dikirin. Îhtîmalek mezin e ev gotin ji bo vê yeke di herema botan de tê gotin.

ipa: /dɛmɑːniːˈjeː kʊˈlɪnd xʷɑːɾ koːt͡ʃɛˈɾeː piːˈvɑːz xʷɑːɾ/

hyphenation: de·ma·nî·yê ku·lind xwar ko·çe·rê pî·vaz xwar


infatuation

glosses: Hereketa dînbûnê (yê ji bo keçikan); halê hezkirina wekî dînan (hezkirineke pir).


word: pîrê çend kurê wî hebû yê aqil bi xwe de dirî

ipa: /piːˈɾeː t͡ʃɛnd kʊˈɾeː wiː hɛˈbuː jeː ɑːˈqɪl bɪ xʷɛ dɛ dɪˈɾiː/

hyphenation: pî·rê çend ku·rê wî he·bû yê a·qil bi xwe de di·rî


girêfît

ipa: /ɡɪɾeːˈfiːt/

hyphenation: gi·rê·fît


Youtuber

text: Ew heval Youtuberekê navdare.

text: Xozîkêt Youtubera, hemî kes wan di nîasin.


lolibandin

text: rêyên kevirî erebeyan dilolibînin.

ipa: /loːlɪbɑːnˈdɪn/

hyphenation: lo·li·ban·din


Influencer

raw_tags: kesê tesîra xwe ya li ser medyaya civakî ji bo bazarkarîyê diemilîne

forms:
Influencerin (feminine)
Influenzer

etymology_text: Ji îngilîzî influencer.


gac kirin

glosses: Kils kirin, cils kirin, gêç kirin, kirêc kirin.

forms:
gac dikim (present)
gac dikî (present)
gac dike (present)
gac dikin (present)
gac bike (imperative singular)
gac bikin (imperative plural)
gac kir (past)
gac kir (past)
gac kir (past)
gac kir (past)

гипсовать

roman: gipsovatʹ

штукатурить

roman: štukaturitʹ

ipa: /ɡɑːd͡ʒ kɪˈɾɪn/

hyphenation: gac ki·rin


giyaçîn

glosses: Çavkanî: gîhaçîn : Ferhenga Rûsî-Kurdî ya Qanatê Kurdo, Moscow, 1960

forms: gîhaçîn

косарь

roman: kosarʹ

косец

roman: kosec

косилка

roman: kosilka

ipa: /ɡɪjɑːˈt͡ʃiːn/

hyphenation: gi·ya·çîn


heşkem

glosses: pihêt, bi hişkî, hişkehişk, bi tundî, başebaş, bi dijwarî (bi pirranî bo girtina derî û devikên tiştan)

text: Derî pişt xwe eşkem girt.

text: Min devê wî heşkem girtiye, nikare derê.

forms:
'eşkem
hişkem

ipa: /hɛʃˈkɛm/

hyphenation: heş·kem


bêlipat

glosses: Bêlivîn, bêhereket, bêbizav, bêlikaj, bêleqîn.

неподвижный

roman: nepodvižnyj

ipa: /beːlɪˈpɑːt/

hyphenation: bê·li·pat


bêlikaj

glosses: Bêlivîn, bêhereket, bêbizav, bêlipat, bêleqîn.

ipa: /beːlɪˈkɑːʒ/

hyphenation: bê·li·kaj


likijîn

glosses: livîn, şûlikîn, kişîn, leqîn, hereket kirin.

forms:
dilikijim (present)
dilikijî (present)
dilikije (present)
dilikijin (present)
bilikije (imperative singular)
bilikijin (imperative plural)
likijîm (past)
likijî (past)
likijî (past)

ipa: /lɪkɪˈʒiːn/

hyphenation: li·ki·jîn


siqlet

glosses: kulfet, giranî, mesûliyet, bargiranî, berpirsyarî.

text:
Paşê hereket ke pêş ve çapik
Siqlet nekirî li teb'ê nazik

ref: Ehmedê Xanî, Perwîz Cîhanî, Mem û Zîn https://web.archive.org/http://books.google.com.tr/books?id=cnXSEAAAQBAJ&pg=PA661&dq=%22siqlet%22&hl=&cd=10&source=gbs_api arşîv, Nûbihar, 2010, r. 661

тяжесть

roman: tjažestʹ

тягость

roman: tjagostʹ

обременительность.

roman: obremenitelʹnostʹ.

ipa: /sɪqˈlɛt/

hyphenation: siq·let


avmêwe

glosses: Ava ku ji mêweyan/fêkiyan tê derxistin. Carinan şekir jî tê tevî avmêweyan tê kirin, şerbet

etymology_text: Ji av + mêwe.

ئاومێوە

roman: awmêwe


simitîn

glosses: herişîn, jê birin, jê rakirin wek çerm, qalik, dar hwd.

forms:
disimitim (present)
disimitî (present)
disimite (present)
disimitin (present)
bisimite (imperative singular)
bisimitin (imperative plural)
simitîm (past)
simitî (past)
simitî (past)
simitandin

сдирать

roman: sdiratʹ

ipa: /sɪmɪˈtiːn/

hyphenation: si·mi·tîn


simitandin

glosses: qul kirin, kun kirin, rabûn çerm, post, qalik hwd, jê rakirin.

forms: simitîn

ipa: /sɪmɪtɑːnˈdɪn/

hyphenation: si·mi·tan·din


kele-

glosses: Pêşgirek e jê navderên nû tê çêkirin û ramana mezinî û girsiyê yan nêrzahiyê dide, pêşgireka augmentatîv.

etymology_text: Hevreha soranî کەڵە (kelle), farisî کلان (kelan) (jê >kelanter), ku deynkirî ye ji partî 𐫐𐫓𐫀𐫗 (klʾn /kelan/, “mezin, gir; xwerrû”), tatî kele (“mezin”). Binyata wê a dawînî ne diyar e, pêbestiya bi kel / gir / germ berpêşniyar e. Mînakinên kele- dikare ji kel bibe û ramana mezinî an nêrzahiyê nadibe; wek kelecan, kelegerm, kelegirî (guharto: kizgirî)... kal jî dibe ku jê be nê ew berguman e.

ipa: /kɛlɛˈ/

hyphenation: ke·le·


keep the wolf from the door

glosses: Xwarina tiştekî biçûk da pir birçî namînî, dequdeq gur ji derî biparêze

text: Let's stop and buy a couple of bananas, to keep the wolf from the door

audio: En-au-keep the wolf from the door.ogg

ogg_url: https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/En-au-keep the wolf from the door.ogg


kurkem

glosses: Mehrûm, belengaz, porkur, bêçare, ocaxkor.

text: Ax, min porkurê, kurkemê îda Destê berbangê wir te’mûl nekir! Zûkiyam û giriyam ser bextê xwe da… Vî malxiravî sive ça’ ron kir!…

etymology_text: : Etîmolojiya vê peyvê nehatiye nivîsîn. Eger tu bi rastî bizanî, kerem bike bişkoka "biguhêre" ya di ser van gotinan re bitikîne û etîmolojiya vê peyvê binivîse. Çavkaniyên ku te ew etîmolojî jê girtiye jî binivîse.

ipa: /kʊɾˈkɛm/

hyphenation: kur·kem


antêx

glosses: Koz, kuçik, agirê binê xweliya tendûrê, wek agirê komir, dar, sergîn hwd.

text: Hizret mînanî antêxê binê xweliya tendûrê ye. Te tirê temiriye, nayê kivşê. Tendûr sar bûye. Lê wexta xweliyê bidî aliyekî, antêxê bê kivşê, bişuxule… Antêx natemire, dimîne.

угли

roman: ugli

ipa: /ɑːnˈteːx/

hyphenation: an·têx


agir berdêyî, bîna bîso jê nаyê

glosses: Li ser xizanî, feqîrtî, kesîbtî, sexîrtî, belengazî, û desttengiyê ye.

forms: Bîna bîso jê nayê.

ipa: /ɑːˈɡɪɾ bɛɾdeːˈjiː, biːˈnɑː biːˈsoː ʒeː nаjeː/

hyphenation: a·gir ber·dê·yî, bî·na bî·so jê nаyê


av û agir ra derbas bûn

glosses: Ji nav agir û avê re derbas bûn. Di jiyanê de gelek ecêb û nenera dîtin, gelek cara ketine nava halê zehmet.

ipa: /ɑːv uː ɑːˈɡɪɾ ɾɑː dɛɾˈbɑːs buːn/

hyphenation: av û a·gir ra der·bas bûn


av û agir li hev xistin

glosses: Xemên kûr kişandin, berxwe ketin, xwe undakirin, hay ji xwe tunebûn.

forms:
Av-agir lev xistin.
Av-agir li hev xistin.
Av-agir hev xistin.
Av û agir lev xistin.
Av û agir hev xistin.


av ji devê flankesê diçe

glosses: Kesê ku ber xwe nade û gelekî dixwaze tiştekî xweş tehm bike, bixwe an jî vexwe.

облизываться

roman: oblizyvatʹsja

предвкушать

roman: predvkušatʹ

смаковать

roman: smakovatʹ


av li binî ra birin

glosses: Bêyî ku haya kesî jê hebe, kar û xebat bi dizîka ve rêbirin û pêkanîn.

forms:
av li binî re birin
av li binî va birin
av li binî ve birin
av ji binî ra birin
av ji binî re birin
av ji binî va birin
av ji binî ve birin


ava reş de çûn

glosses: Mirin para kesekî be, serwindabûyî bûn, genîbûn.


ava rûyê flankesê nemaye

glosses: Kesê ku şerm û eyba wî tune, tûyî ser çava bikî, wê bêje baran dibare. Bêşerm, bêşeref, durû.


ava sar bê hev venaxwin

glosses: Bi hev re gelekî girêdayî ne, bê hev nikarin, hertim bi hev re ne. (derheqa hevalên nêzîk de ne).


ava filankesan di cewekê de naçe

glosses: Bîhna wan bi hev re teng e, li hev nakin. Bi hev re nikarin bêne ser biryarekê.


word: agir diavêje devê xwe, dibêje hay jê nînim

glosses: Li ser kesê ku sûcê xwe înkar dike tê gotin.


word: agir girtibû mala yekê, yekê ser û pê ber dikizirand

glosses: Li ser însanên bêxem û bêminet tê gotin.


word: Аха gote mirtib: Ez ê rabîm li te bixim. Mirtib go: Axayê min, ez ê rûnim.

glosses: Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.


aqilê kêm riya xar ber hevalê xwe dixe

glosses: Kesê bêaqil riya xelet nîşanî hevalê xwe dide.


aqil li seriyan e, ne li bejinan e

glosses: Aqil di serî de ye, ne di mezinbûnê de ye.


aqil sivik e, niga çapik e

glosses: Sivikbûna hiş lingan dor xwe dide gerînê.


veçinîn

glosses: Vexwarin, noşîn fir kirin, fir lê xistin, veçinîn, vexwarin, hevrês kirin, hevrêstin.

glosses: Jêhilçandin, hilçandin, hilçinîn, hecam kirin.

text:
Gelek gul û pincar
 Ji sîngê we çiniye,
Gelek avêd sar
Ji kaniyan veçiniye.

forms:
vediçinim (present)
vediçinî (present)
vediçine (present)
vediçinin (present)
veçine (imperative singular)
veçinin (imperative plural)
veçinî (past)
veçiniye (past)
veçinî (past)
veçiniye (past)
veçinî (past)
veçiniye (past)
veçinî (past)
veçiniye (past)

черпать

roman: čerpatʹ

вычерпывать

roman: vyčerpyvatʹ

ipa: /vɛt͡ʃɪˈniːn/

hyphenation: ve·çi·nîn


hecam kirin

glosses: Kişîn wek cixare, hewa û dû, vexwarin, hilçandin, hilçinîn.

text: Şemо bi destê xwe cixarek pêça, vêxist û dayê. Dewrêş bi derbekê ra dû usa hecam kir, wekî bîn hê lê çikiya, kuxtekuxtê pê girt.

forms:
hecam dikim (present)
hecam dikî (present)
hecam dike (present)
hecam dikin (present)
hecam bike (imperative singular)
hecam bikin (imperative plural)
hecam kiriye (past)
hecam kiriye (past)
hecam kiriye (past)
hecam kiriye (past)

ipa: /hɛˈd͡ʒɑːm kɪˈɾɪn/

hyphenation: he·cam ki·rin


bûn hîva bin ewr

forms: bûn heyva bin ewr


wekî zanibe dew birê mast e!

glosses: anîn rê ku bi kirina xwe poşman be û pê bihese.

forms: a


bi wê qûşê naçî Mûşê

glosses: Bi wê tivdîrê, bi wî awahî tu nikarî wî karî bi ser xînî.


qitîtkê kulê

forms: qitîtkê mêrê kulê


qitîtkê mêrê kulê

forms: qitîtkê kulê


qirçîniya benîştê flankesê ye

glosses: Kesê ku tiştek ber serê wî re nabuhure, xem û talaşa wî nîne.


qûşê hespê kirin stûyê filankesê

glosses: rûreş kirin, şermezar kirin, dan şermê, ji ber kêmasî an jî kiriyarekê dan şermê.


serî qûnê dixin, qûnê serî dixin

forms:
serî qûnê dikin, qûnê serî dikin
serî qûnê dikin qûnê serî dikin


serî qûnê dikin, qûnê serî dikin

forms:
serî qûnê dikin qûnê serî dikin
serî qûnê dixin, qûnê serî dixin


word: miriyê filankesan di goran de çifta hev dixin

glosses: Dijminatiya hev dikin, dijminê xwînê ne.


kûtê ber tendûrê

glosses: Kesê ku her gav di mal de ne, ji mal dernayê, kar nake, beredayî ye (derheqa mêran de).


ewleg

glosses: Xetên cot, axa ku gîsînê cot weldigerîne. heryek xeta gîsin ewlegek e.

text: Zevîya me 20 ewleg e. heyanî êvarê ez dikarim biqedînim.

ipa: /ɛwˈlɛɡ/

hyphenation: ew·leg


slutning

text: Jeg får løn i slutningen af ugen.


title: aktivizim

redirect: aktivizm


title: ᱪᱮᱬᱮ

redirect: ᱪᱮᱺᱬᱮᱹ


tilmisk

glosses: Piştî tirî tê esirandin tişta ji ber dimîne. kuspeya tirî.

ipa: /tɪlˈmɪsk/

hyphenation: til·misk


-îşk

glosses: Paşgirek e ramanka biçûktiyê an mêzahiyê dide; paşgireka hûredar / diminutive.

etymology_text: Ji bertirê *îjek, hevreha farisiya navîn [skrîpt hewce ye] (-îzeg) (wek di murw-îzeg = mir-îşk, pak-îzeg > pakîze), partî [skrîpt hewce ye] (îjeg) (wek di kenîjeg = kenîşk), ji zimanên îranî.

ipa: /ˈiːʃk/

hyphenation: ·îşk


destê xwe meke kûpikê cinan

Не вызывай волка из колка

roman: Ne vyzyvaj volka iz kolka


gaz û bêlan

glosses: hevraz û berwar, berjêr û berjor, cihên bi mêl, rampe

text:
Ba dibûn li milê gaz û bêlana,
 Ce’nî, sincirî ji deng-helana!

ipa: /ɡɑːz uː beːˈlɑːn/

hyphenation: gaz û bê·lan


hemd û hedam

ipa: /hɛmd uː hɛˈdɑːm/

hyphenation: hemd û he·dam


kindiz

glosses: Kinik, hûrik, bejnkurt, merivê bi bejn û balê ve pir kurt.

ipa: /kɪnˈdɪz/

hyphenation: kin·diz


kelebest

glosses: Erdê xişir tijî bi kevir û ziwa ku li ser çêre pak şîn nayê, besteheşk, gerger.

каменистая земля

roman: kamenistaja zemlja

ipa: /kɛlɛˈbɛst/

hyphenation: ke·le·best


ho-

glosses: Yeksana modern a pêşgireka berê ye ku ramana "çê, baş" dide bêjeyê.

forms: hev-

etymology_text: Ji proto-îranî *Hhu-, ji proto-hindûîranî *Hsu-, ji proto-hindûewropî *hsu-, hevreha partî 𐫍𐫇- (hu-) û farisiya navîn 𐭧𐭥- (hu-), farisiya kevn 𐎢- (u- /u-/), avestayî 𐬵𐬎 (hu), farisî هو- (hû-) (pêşgira vejiyandî da ku di wergerran da şûna "eu-" a yewnanîza bigire, ku hevreh e). Piştî serdema îraniya navîn di hemû zimanên îranî da winda bû. Hevberê wê dij- (îro =bed-, wek beddol, bedniyaz, bedkar, wek hemberî hokar) bû. Di îro da carinan "xweş" bi heman awayî dibe bi kar ê.

ipa: /hoːˈ/

hyphenation: ho·


title: လမျီူ

redirect: လမျီု


rugrat

glosses: Zarokê biçûk yê hêj nû dest bi rêveçûnê kirîye, ku bi çaplûkan an çipeçip dimeşe.

forms:
rug rat
rug-rat

etymology_text: Teqrîben 1975. Ji rug + rat, muhtemelen ji çûna çaplûkan ya li ser erdê.

audio: En-au-rug rat.ogg


gurdil

ipa: /ɡʊɾˈdɪl/

hyphenation: gur·dil


hizing

text:
Dîsa Gulan e, rabûn gulê al,
 Û dor-berê min gul-sosinê şax,
Hê dilkê min tê hizing, nale-nal,
Hê Kurdistanê mij-dûman e ax.

ipa: /hɪˈzɪnɡ/

hyphenation: hi·zing


xişûş

glosses: Dilxuşûşî, bedgumanî, dilreşî, wehm, waswase, weswese.

text:
Wîşewîş kete çiya û beyara,
 Xişûş nav dilê herdu neyara...

forms: xuşûş

ipa: /xɪˈʃuːʃ/

hyphenation: xi·şûş


dahilîn

glosses: Bêrjêr bûn, berjêr kirin, daketin, daxistin, dapalîn.

forms: dahilandin

опускание

roman: opuskanije

спускание

roman: spuskanije

ipa: /dɑːhɪˈliːn/

hyphenation: da·hi·lîn


Xwedê şîfaya xêrê bide

ipa: /xʷɛˈdeː ʃiːfɑːˈjɑː xeːˈɾeː bɪˈdɛ/

hyphenation: Xwe·dê şî·fa·ya xê·rê bi·de


dying of thirst

ipa: /djɪnɡ oːf thɪɾsˈt/

hyphenation: dying of thirs·t


şirtûf

text: çeqên tirî

forms: şirtûf

ipa: /ʃɪɾˈtuːf/

hyphenation: şir·tûf


şirn

ipa: /ʃɪɾn/

hyphenation: şirn


qarxûn

glosses: Ava berfê ya ku piştî helînê radibe û wek sêlavê dikişe, exlebî bi guherîna demsalê re çaxê ku germahî û nemiya hawîrdorê zêde dibe.

ipa: /qɑːɾˈxuːn/

hyphenation: qar·xûn


gulmast

ipa: /ɡʊlˈmɑːst/

hyphenation: gul·mast


hygienic

glosses: Hîjyenîk. Yê eleqedarê hîjyenê; paqij, tendirist, sihî.

etymology_text: Ji fransî hygiénique. Li şûna hygienal berbelav bûye.


qeleçe

etymology_text: * Ji peyva qalaça ya azerî derbasî kurmanciya serhedê bûye, û tê mehneya qelaha biçûk ku mirov xwe bide pişt dîwarên wê û xwe ji erîşan mihefeze bike.

ipa: /qɛlɛˈt͡ʃɛ/

hyphenation: qe·le·çe


qereberbang

glosses: Berbang, melebang, şefaq, serê sibê, destê sibê, zelaliya sipêde.

рассвет

roman: rassvet

восход солнца

roman: vosxod solnca

ipa: /qɛɾɛbɛɾˈbɑːnɡ/

hyphenation: qe·re·ber·bang


melebang

glosses: Berbang, qereberbang, şefaq, serê sibê, danê banga meleyê sibê, sipêde.

ipa: /mɛlɛˈbɑːnɡ/

hyphenation: me·le·bang


reminder

text: I set a reminder for our meeting.(Min ji bo civîna me bîrxerek saz kir.)


doklad

glosses: Rapor, raporta zanistî, agahîname, dokûmenta ulmî, belgename.

доклад

roman: doklad

ipa: /doːkˈlɑːd/

hyphenation: dok·lad


gultim

glosses: hilgulm, pifîna dû, hewa, hilm hwd ku wek piltê ewran ji dêv hiltê.

шлейф дыма

roman: šlejf dyma

ipa: /ɡʊlˈtɪm/

hyphenation: gul·tim


mergîsk

glosses: Hin cûn ajelên mîna maran in lê çarpî ne.

forms:
مارگیسک
margîsok
dakmar
beqmar
karemar

etymology_text: Ji mar + gîsk.

ᏗᎦᎭᎵ

roman: digahali

ящерица

roman: jaščerica

ящірка

roman: jaščirka

ipa: /mɛɾˈɡiːsk/

hyphenation: mer·gîsk


miştok

glosses: Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.

forms: miştik

мундштук

roman: mundštuk

курительная трубка

roman: kuritelʹnaja trubka

ipa: /mɪʃˈtoːk/

hyphenation: miş·tok


pêlasû

пламя

roman: plamja

ipa: /peːlɑːˈsuː/

hyphenation: pê·la·sû


karizîn

forms:
dikarizim (present)
dikarizî (present)
dikarize (present)
dikarizin (present)
bikarize (imperative singular)
bikarizin (imperative plural)
karizîm (past)
karizî (past)
karizî (past)

течь

roman: tečʹ

вытекать

roman: vytekatʹ

ipa: /kɑːɾɪˈziːn/

hyphenation: ka·ri·zîn


serêriş

text: Go min tu kirî çerxecî û serêriş. Çawan dizanî bike, fetha Bexdayê ji te dixwazim.

ref: Mela Mûsayê Hekarî, Amadekar: Hêmin Omer, Durrû’l Mecalîs, 2022 ["1857"], r. 96

ipa: /sɛɾeːˈɾɪʃ/

hyphenation: se·rê·riş


bêdîn

text: Îcarê ewê bêdînê gote ferhad ku hey ho tu çi dikî, Şirîn ji destê te çû.

ref: Mela Mûsayê Hekarî, Amadekar: Hêmin Omer, Durrû’l Mecalîs, 2022 ["1857"], r. 100

etymology_text: Ji bê- + dîn.

ipa: /beːˈdiːn/

hyphenation: bê·dîn


nagah

text: Lewra paşî saatekê derê muxareyê ji nagah dihate girtin.

ref: Mela Mûsayê Hekarî, Amadekar: Hêmin Omer, Durrû’l Mecalîs, 2022 ["1857"], r. 101

ipa: /nɑːˈɡɑːh/

hyphenation: na·gah


reşotankî

glosses: bi reng û rûçkê xwe ve reş (tişt, kes), mêyla ber bi rengê reşbûnê çûn.

forms: reşotangî

черноватый

roman: černovatyj

ipa: /rɛʃoːtɑːŋˈkiː/

hyphenation: re·şo·tan·kî


sarotankî

холодноватый

roman: xolodnovatyj

ipa: /sɑːɾoːtɑːŋˈkiː/

hyphenation: sa·ro·tan·kî


sorotankî

glosses: Sor, ber bi rengê sor, mêyla ber bi rengê sor diçe, sorsorkî.

красноватый

roman: krasnovatyj

ipa: /soːɾoːtɑːŋˈkiː/

hyphenation: so·ro·tan·kî


zerotankî

glosses: Zer, ber bi rengê zer, mêyla ber rengê zerîn diçe.

желтоватый

roman: želtovatyj

бледноватый

roman: blednovatyj

ipa: /zɛɾoːtɑːŋˈkiː/

hyphenation: ze·ro·tan·kî


xarotankî

искривлённый

roman: iskrivljónnyj

исковерканный

roman: iskoverkannyj

ipa: /xɑːɾoːtɑːŋˈkiː/

hyphenation: xa·ro·tan·kî


Bêrîtan

etymology_text: Ji karê bêrîtaniyê, ji bêrîte + -van, wek ku Mela Mehmûdê Bazîdî dibêje; a pêşîn herwihan bêlûte, navê terzeka gelêrî a stranê.


kevzotankî

glosses: kevzî, ber bi rengê keskê çûn, mêyla ber bi rengê algan.

зеленоватый

roman: zelenovatyj

мшистый

roman: mšistyj

ipa: /kɛvzoːtɑːŋˈkiː/

hyphenation: kev·zo·tan·kî


nitirîn

glosses: arastin, xemilandin, nexşandin, nikirandin

text: Devê çêm mêrg û çayîr bûn. Wextê bihar dihat, hêşnayî bilind dibû, te ku li wan çayîr û çîmana dinhêrî meriva tirê xalîçeke bi hezar rengî xemilandî li wê bestê raxistine, şikilçîkî bi me’rîfet şev û ro bi destê xwe ew nitirandîye.

ref: Mîroyê Esed: Sîsê Roman, 1961, r. 42, Yêrêvan

text:
Kê temiz kir, kê şîrin kir ev kanya,
Kê neqişand, kê nitirand ev dinya.

ref: Şikoyê Hesen: Qalçîçek, Helbest, Yêrêvan, 1961

text:
Bax xemilîn kubara gul vekirî,
Bîna kulîlkê şerqêda nitirî,

ref: Qaçaxê Mirad: Şewq, Helbest, Yêrêvan, 1959

text: Nişkêva, alîyê rоhilatê, ji piş çiyayê Hankavanê, rо derket û dоra me gul û gîha, kevir û kuçik biriqîn, rоavayê da Vardablûr nitirî, lê Elegezê, bejn-bal û xemla xwe nоlî bûkeke ber perdê nîşanî me da.

ref: Hovhannes Ghukasyan, "Destegul: Nivîskarêd Ermenîya derheqa Kurda da", Yêrêvan, 1963, Welgerand: Şikoyê Hesen

forms:
dinitirînim (present)
dinitirînî (present)
dinitirîne (present)
dinitirînin (present)
binitirîne (imperative singular)
binitirînin (imperative plural)
nitirand (past)
nitirand (past)
nitirand (past)
nitirand (past)
nitirandin
نتراندن

ipa: /nɪtɪˈɾiːn/

hyphenation: ni·ti·rîn


dermeyan kirin

text: Ev xeberadermeyan kirin

ref: Mela Mûsayê Hekarî, Amadekar: Hêmin Omer, Durrû’l Mecalîs, 2022 ["1857"], r. 106

ipa: /dɛɾmɛˈjɑːn kɪˈɾɪn/

hyphenation: der·me·yan ki·rin


Seylon

ipa: /sɛjˈloːn/

hyphenation: Sey·lon


qelbgah

glosses: Cihê ku di dema şer de fermandariya giştî û hêzên navendî yên artêşê lê ne.

text: Qelbgah, yemîn û yesar tertîb kirî, dest bi cengê kirin.

ref: Mela Mûsayê Hekarî, Amadekar: Hêmin Omer, Durrû’l Mecalîs, 2022 ["1857"], r. 109

ipa: /qɛlbˈɡɑːh/

hyphenation: qelb·gah


pîrotankî

увядший

roman: uvjadšij

сморщенный

roman: smorščennyj

изношенный

roman: iznošennyj

ipa: /piːɾoːtɑːŋˈkiː/

hyphenation: pî·ro·tan·kî


qimitîn

glosses: Zeliqîn, pevzeliqîn, zeliqandin, pevzeliqandin, pêvekirin, pêvexistin.

text: Hespekî wî hebû. Wexta bi hev ra diketine qoşê, timê ew pêşîyê digihîşte cî, mînanî bayê brûskê dipekiya. Ew jî yekî sivik bû û wextê siyar dibû, te digot qey bi hespê va diqimite.

ref: Emerîkê Serdar, Destê Dê (serhatî), Yêrêvan, 1974.

glosses: kizirandin, şewitandin, biraştin, hilkizandin, helkizandin, sotin, sor kirin.

forms: qimitandin

лепйть

roman: lepjtʹ

прилеплять

roman: prilepljatʹ

приклеивать

roman: prikleivatʹ

сдавливать

roman: sdavlivatʹ

ipa: /qɪmɪˈtiːn/

hyphenation: qi·mi·tîn


qimitandin

ipa: /qɪmɪtɑːnˈdɪn/

hyphenation: qi·mi·tan·din


poşmanî kişîn

text: Axirî elbete poşmanîyê dikêşî.

ref: Mela Mûsayê Hekarî, Amadekar: Hêmin Omer, Durrû’l Mecalîs, 2022 ["1857"], r. 118

etymology_text: ji poşman-î + kişîn

ipa: /poːʃmɑːˈniː kɪˈʃiːn/

hyphenation: poş·ma·nî ki·şîn


xurdilîn

glosses: Serobino bûn, ecêbmayî man, matmayî bûn, şaşomaşo bûn, şaş bûn.

text: Tabetî nedikete Temo, hey radibû derdikete derva, careke mayîn dihate hundur, xwe dixurdilî, mînanî merivekî tiştekî xwe unda kiribe.

ref: Emerîkê Serdar, Îdî Dereng Bû (serhatî), Yêrêvan, 1979.

text: Di cîkî mayîn da em dixûnin ku Rostem derketîye derva, dike hewar-gazî. Newala mezin ji dengê wî xurdilî, zinar û qeya hatine xwarê, lê çemê mezin şêlû bû.

ref: Hecîyê Cindî, Şaxêd Êposa "Rostemê Zale Kurdî" (dastan), Yêrêvan, 1977.

text: Qey bêjî nêzîk, zef nêzîk, çar gava wêda teyra mak hêwirza cûcika xwe ye nuxuriyê bedensipî bihîst. Ew xwe xurdilî, perê xwe li teyrê nêr xist, quloz bû hewê. Yê nêr da pey...

ref: Fêrîkê Ûsiv, Gurê Pîr (çîrok), Yêrêvan, 1990.

растеряться

roman: rasterjatʹsja

ipa: /xʊɾdɪˈliːn/

hyphenation: xur·di·lîn


zolzolî

glosses: Peritî, çirçirî, rizyayî, maşyayî, rihiyayî, qetiyayî (exlebî bona kincan).

text: Wextê meriv li kincê kalê dinihêrî, tayekî jê bikişînî sed pîneyê bikeve. Dewsa qayîşê bendekî mûyê reş daye pişta xwe, dezmalê dora kolozê wî zolzolî bûbûn, teyê qey bigota, belçikêd darê payîzê ne, dadiweşin.

ref: Kurê Kurd, Hişyarbûn (roman), Yêrêvan, 1959, Tercimekar: Eliyê Evdilrehman

вырванный

roman: vyrvannyj

ipa: /zoːlzoːˈliː/

hyphenation: zol·zo·lî


zolzolî bûn

glosses: Peritîn, rizîn, maşîn, rihîn, ji hev qetîn (exlebî bona kincan).

text: Hema wê rojê, êvara dereng, bavê zarokan berê xwe da qereqola polîsan û ji wan ra got ku kurên wî – Armên û Arman Gêvondyan winda bûne. Wî nav û nîşanên zarokan gote wan, got ku paltoyên qahwerengî yên zolzolî li wan bûye, şalwarên rengê tarî yên şagirtan û bilûzên reş li xwe kiribûn.

ref: Têmûrê Biro (Biroyan), Berbang: Dîroka Malbetekê (bîranîn), Yêrêvan, 2010, Ji zimanê Ermenî: Têmûrê Xelîl

etymology_text: Ji zolzolî + bûn.

изнашиваться

roman: iznašivatʹsja

вырывать

roman: vyryvatʹ

ipa: /zoːlzoːˈliː buːn/

hyphenation: zol·zo·lî bûn


heywangeh

text: Tenê wexta ku ez ji desta Hesen va hatime heywangekê li ku kuleş raxistibûn, min çelte ji xwe ra kire belgî şinêlê xwe avîte ser xwe, teze ez pê hesiyam wekî çiqasî kesirîme û ew kuleşê di bin min da wê deqê bona min ji cînivînê qûştûkî çêtir bû.

ref: Qaçaxê Mirad, Min Çi Dît (roman), Yêrêvan, 1981.

text: Rojekê axa û jina xwe li heywangehê rûniştibûne, lê dinihêrin, ku merîkî belengaz wê hatîye ber heywangehê, ji wana tiştan dixweze, parsê dike.

ref: Xelîlê Çaçan, Qiseyên Cimaetê (folklor), Yêrêvan, 1969.

etymology_text: Ji eywan + -geh.

салон

roman: salon

гостиная

roman: gostinaja

зал

roman: zal

ipa: /hɛjwɑːnˈɡɛh/

hyphenation: hey·wan·geh


zîwezîw

text: Vî alî, wî alî deng dihatine bihîstinê. Ewte-ewta kelban bû. Merî derketibûne ber deriyan û dora xwe dinihêrîn. Rastiyê jî, aliyê roavayê da koma eskerê nizamê dakuta gund. Zîwezîw kete nava cimetê. Çevê xelqê gund tirsiya bû. Heta niha neqewimî bû, wekî esker bona pakiyê bê. Çi gava bihata, ese xirabî dikir, paşê ji gund derdiket, diçû..

ref: Emerîkê Serdar, Hisreta Emir (serhatî), Yêrêvan, 2008.

визжать

roman: vizžatʹ

кричать

roman: kričatʹ

ipa: /ziːwɛˈziːw/

hyphenation: zî·we·zîw


para hevpar a herî mezin

text: Di Matematîkê de termeke dema du hemî faktorên hevpar du hejmaran car dibin hejmara ku encam dide "Para Hevpara Herî Mezin" e.

ipa: /pɑːˈɾɑː hɛvˈpɑːɾ ɑː hɛˈɾiː mɛˈzɪn/

hyphenation: pa·ra hev·par a he·rî me·zin


cara hevpar a herî biçûk

text: Di Matematîkê de termeke dema du hemî faktorên du hejmaran car dibin hejmara ku encam dide "Cara Hevpara Herî Biçûk" e.

ipa: /d͡ʒɑːˈɾɑː hɛvˈpɑːɾ ɑː hɛˈɾiː bɪˈt͡ʃuːk/

hyphenation: ca·ra hev·par a he·rî bi·çûk


zîwezîw kirin

ipa: /ziːwɛˈziːw kɪˈɾɪn/

hyphenation: zî·we·zîw ki·rin


serpayiz

glosses: Destpêka payizê, destê payizê, serê payizê, deriyê payizê, derpayiz.

text: Toraqa dinê pincar nav dixist û dikire eyaran. Rûn jî di kûpan da bû. Hetanî serpayizê rûn nediheland. Serpayizê, wexta îdî sur-serma diketê, rûn diheland û dikire kûpan.

ранняя осень

roman: rannjaja osenʹ

ipa: /sɛɾpɑːˈjɪz/

hyphenation: ser·pa·yiz


teqisandin

glosses: Birandin, mehrûm kirin, bêpar kirin, standin, birîn.

text: Bekir kerre-kerr kincê xwe êxistin û kete nava ciyan. Wê şevê hetanî sibê xew nekete çevan. Xemê giran xew lê teqisandin, çiqas jî difikirî, ji xwe ra tu rêk nedidît.

ref: Emerîkê Serdar, Îdî Dereng Bû (serhatî), Yêrêvan, 1979

text:
Bûme Mecnûn çol-baniya me, nizanî,
Xewa şeva min teqisiye nizanî,
Turiş nakim te ra bêjim şemsa min,
Tirsim nûra xwe min bihêvşînî.

ref: Cerdoyê Esed, Sewtê Dil (helbest), Yêrêvan, 1974

forms: teqisîn

лишать

roman: lišatʹ

избавляться от

roman: izbavljatʹsja ot

ipa: /tɛqɪsɑːnˈdɪn/

hyphenation: te·qi·san·din


teqisîn

forms: teqisandin

ipa: /tɛqɪˈsiːn/

hyphenation: te·qi·sîn


regjimar

glosses: Di Matematîkê de termeke ji bo hejmarên di nav reg dane. √.

text: √2 ,√3

forms: reg

ipa: /rɛɡʒɪˈmɑːɾ/

hyphenation: reg·ji·mar


wekilîn

glosses: çendcare kirin, dubare kirin, carandin, tekrar kirin, ducare kirin, pircare kirin

text: “Ew e, ew e, lê min nas nake, — jinikê wekiland. — Ewqas sal derbaz bûne, hibet, wê min nas nake..

ref: Emerîkê Serdar, Îdî Dereng Bû (serhatî), Yêrêvan, 1974

text: Wextê ewî bi zimanê kurdî ew xeberdana xwe xilaz kir, dilê wî rehet nebû, seba ew cenderme jî rind haj ji wê xeberdanê hebin û herin qisekin, bi zimanê tirkî jî ewî gilîyên xwe wekiland û gote cenderman: - Gunehê me li situyê we be, eger hûn nebêjine ewî xûnxurî û wisa jî bêjê, ku ji me ra kurd dibêjin, bira aqilê xwe berevî serê xwe ke.

ref: Eliyê Evdilrehman, Xatê Xanim (roman), Yêrêvan, 1959

forms:
wedikilim (present)
wedikilî (present)
wedikile (present)
wedikilin (present)
wekile (imperative singular)
wekilin (imperative plural)
wekilîm (past)
wekiliyam (past)
wekilî (past)
wekiliyayî (past)
wekilî (past)
wekiliya (past)
wekiliyan (past)
wekilandin

повторять

roman: povtorjatʹ

повторяться

roman: povtorjatʹsja

ipa: /wɛkɪˈliːn/

hyphenation: we·ki·lîn


ad û qirar

text:
Min sond xwariye, sonda serê siba ezîz,
Û ber destê Xwedê bira ad-qirar be,
Warê şaya dilê minê bimîne sîs,
Heta roja ezmanê kurd li min kar be.

ref: Çerkezê Reş, Şorişa Xebera (helbest), Yêrêvan, 1986

forms: ehd û qirar

клянусь

roman: kljanusʹ

ipa: /ɑːd uː qɪˈɾɑːɾ/

hyphenation: ad û qi·rar


agir û alav

text: Agir û alav ketiye canê min.

температура

roman: temperatura

ужас

roman: užas

ужасный

roman: užasnyj

беда

roman: beda

ipa: /ɑːˈɡɪɾ uː ɑːˈlɑːv/

hyphenation: a·gir û a·lav


am û tam

text: Hela zêdaya ser, li jêrê xûna merivên am û tam dikeve nava çêm, tê bêjî leza xwe dide kêmkirinê, av digirî û bi kefa xwe ya qerqaş va çavên xwe temiz dike, dîsa hêrs dibe, dike ceng, pêberjêr dikişe, wextê ku digihîje diya xwe – Erez, gazinê wê zulmê bi dê dike û paşê dîsa dest bi rêwîtîya xwe ya hertimî dike, dikişe û dikişe…

ref: Eliyê Evdilrehman, Gundê Mêrxasan (roman), Yêrêvan, 1968

полный

roman: polnyj

безупречный

roman: bezuprečnyj

надежный

roman: nadežnyj

верный

roman: vernyj

ipa: /ɑːm uː tɑːm/

hyphenation: am û tam


gaz û gêdûk

glosses: Rêyên sext, hevraz û berwar, qûntara çiyê, pêş.

text:
Gaz û gêdûk heta deşta, heta çiyayê lap bê îman
Bi rez û bax tev xemilîn, yanê bûne mêrg û çîman.

ref: Egîtê Şemsî, Şemdan (helbest), Yêrêvan, 1964

пересеченная местность

roman: peresečennaja mestnostʹ

холм

roman: xolm

склон горы

roman: sklon gory

перевал

roman: pereval

склон холма

roman: sklon xolma

горный перевал

roman: gornyj pereval

ipa: /ɡɑːz uː ɡeːˈduːk/

hyphenation: gaz û gê·dûk


gelî û geboz

text:
Gelî-geboz, zihol û çem,
Xûn dikişya hergav herdem.

ref: Şikoyê Hesen, Perweza Weten (helbest), Yêrêvan, 1977

возвышенности

roman: vozvyšennosti

склоны гор

roman: sklony gor

перевалы

roman: perevaly

ipa: /ɡɛˈliː uː ɡɛˈboːz/

hyphenation: ge·lî û ge·boz


ezet û qulix

glosses: mêvanperwerî kirin, xizmet kirin, pêşwazî kirin

text: Li hespê siyar dibe, diçe û diçe digihîje Daxistanê, li ber derê wî dewletîyî peya dibe. Merivên malê gelek ezet û qulix jê ra dikin. Lê nas nakin çika kî ye.

ref: Heciyê Cindî, Varîyantên Kurdî yên Destana “Koroxlî” (dastan), Yêrêvan, 1953

ipa: /ɛˈzɛt uː qʊˈlɪx/

hyphenation: e·zet û qu·lix


ezet û îkram

text: Rokê mêvanê şah, ku li ber dilê wî ezîz bû, hate mêvanîya wî. Şah jê ra gelek ezet û îkram kir, hema himberê şah bû.

ref: Heciyê Cindî, Varîyantên Kurdî yên Destana “Koroxlî”, (dastan), Yêrêvan, 1953

etymology_text: Ji ezetûîkram.

проявлять гостеприимство

roman: projavljatʹ gostepriimstvo

принимать

roman: prinimatʹ

размещать

roman: razmeščatʹ

обслуживать

roman: obsluživatʹ

ipa: /ɛˈzɛt uː iːkˈɾɑːm/

hyphenation: e·zet û îk·ram


faktoriyel

glosses: Di matematîkê de termek e ku bi xalbenda baneşan(!) tê nîşandayîn.

ipa: /fɑːktoːɾɪˈjɛl/

hyphenation: fak·to·ri·yel


genericization

glosses: Di derbarê markayeke ticarî de, kiryar an proseya berfirehbûneke ewqas zêde ku wekî referansek ji bo çeşîdekî berhemekê tê naskirin ku ew berhem êdî ji temsîlîyeta markayek an çêkerek xisûsî derbas dibe.

etymology_text: Ji generic + -ization.


sloppy

glosses: Pir şil; bi herîyê pêçayî an ji herîyê çêbûyî.

glosses: Tevlihev, belawela; ne birêkûpêk, elegant, zerîf an bidîqet.

etymology_text: Ji slop + -y.

audio: LL-Q1860 (eng)-Vealhurl-sloppy.wav


imaginative

glosses: Yê xwedî xeyalkirineke zînde an kreatîv e.

glosses: Yê meyla fantastîkbûn an xuliqînerîyê pê re heyî.

etymology_text: Ji îngilîziya navîn ymagynatif, ji fransiya navîn imaginatif, ji latîniya serdema navîn imāginātīvus.


qiravî girtin

glosses: Bûyera meteorolojîk, bi sermaya nîşkêvayî re tebeqeya tenik a li ser rûyên madeyan wek dilopan krîstalîze dibe û diqerise.

иней

roman: inej

изморозь

roman: izmorozʹ

ipa: /qɪɾɑːˈviː ɡɪɾˈtɪn/

hyphenation: qi·ra·vî gir·tin


qolo

glosses: # kûçikê bi bêjinê ve kurt, boncî, seyê hûrikî yê jar û zeyîf ku di hevxeniqandinê de her tek diçe.

куцая собака

roman: kucaja sobaka

ipa: /qoːˈloː/

hyphenation: qo·lo


ser re û ber re

glosses: Serobero, belawela, çawalêhato, tiroviro.

text:
Milê Memê girt Zînê,
Bir xasbaxçe bi xwe ra,
Ew e bê xem bûn wê demê,
Xeberdidan ser ra ber ra.

ref: Emînê Evdal, Memê û Zînê (destan), Yêrêvan, 1958

forms: ser ra û ber ra

поверхностно

roman: poverxnostno

ipa: /sɛɾ ɾɛ uː bɛɾ ɾɛ/

hyphenation: ser re û ber re


bilqitk

text: Xebernama Kurmancî - Ûrisî (ferheng)

ref: Çerkezê Beko, Moskow, 1957

пузырь

roman: puzyrʹ

ipa: /bɪlˈqɪtk/

hyphenation: bil·qitk


gewgewe

text: Xebernama Kurmancî - Ûrisî (ferheng)

фонтан

roman: fontan

ipa: /ɡɛwɡɛˈwɛ/

hyphenation: gew·ge·we


gend û gemar

forms: gendûgemar

сор

roman: sor

мусор

roman: musor

помёт

roman: pomjót

экскременты

roman: ekskrementy

ipa: /ɡɛnd uː ɡɛˈmɑːɾ/

hyphenation: gend û ge·mar


şik û şayîş

text: — Camêro, tu çira wê yekê nabêjî, wekî ewê tenê heyfa birê xwe hildaye. Ciyê balesevev lênedaye, nekuştiye. Heyf ber heyfê va. Îdî çî wan te ketiye? Qe şayîşa mekişîne, em mînanî şûrekî dudev pişt te sekinîne, — yekî got û ç’evê yê mayîn nihêrî.

ref: Emerîkê Serdar, Gundê Me (serhatî), 2006

forms: şikûşayîş

сомнение

roman: somnenije

подозрение

roman: podozrenije

ipa: /ʃɪk uː ʃɑːˈjiːʃ/

hyphenation: şik û şa·yîş


şilî û şilope

text: Baran tê şilî-şilope jî pêra tê.

forms: şilîûşilope

дождливая погода

roman: doždlivaja pogoda

ipa: /ʃɪˈliː uː ʃɪloːˈpɛ/

hyphenation: şi·lî û şi·lo·pe


dew û doz

forms: dewûdoz

требование

roman: trebovanije

борьба

roman: borʹba

желание

roman: želanije

ipa: /dɛw uː doːz/

hyphenation: dew û doz


dû û derman

лекарство

roman: lekarstvo

наркотик

roman: narkotik

ipa: /duː uː dɛɾˈmɑːn/

hyphenation: dû û der·man


ekin û tîkin

text: Beriya çend salan Simo vedixwînin şayî, deweteke me kurdan ya gundekî navça Axbaranê ya Ermenîstanê li pala çiya, li kîderê şayî bi giranî payîza derengî û destpêka zivistanê dikirin, gava xelqên cotkar û rêncber jî kar û barê ekin-tîkin, çandiniyê aza dibûn, weke digotin, xemên xwe didan ber serê xwe.

ref: Wezîrê Eşo, Simoyê Şemo (biyografî), Yêrêvan, 2013

etymology_text: Ji "ekin ve dikim" a tirkî

урожай

roman: urožaj

зерно

roman: zerno

ipa: /ɛˈkɪn uː tiːˈkɪn/

hyphenation: e·kin û tî·kin


bêlan

glosses: rast û ber, best û beyar, erdê topografiya wê rast.

text:
Deng dakete best û bêlan,
Dinya bû hub, bîn û buhuşt,
Û Reşîtê cahil - cîwan
Kesereke kezix rahişt.

ref: Fêrîkê Ûsiv, Bijare (helbest), Yêrêvan, 2010

etymology_text: : Etîmolojiya vê peyvê nehatiye nivîsîn. Eger tu bi rastî bizanî, kerem bike bişkoka "biguhêre" ya di ser van gotinan re bitikîne û etîmolojiya vê peyvê binivîse. Çavkaniyên ku te ew etîmolojî jê girtiye jî binivîse.


Xaşik

glosses: Çermikê ku di navbera qaşil û spîka hêkê de ye.

text: Xaşika hêkê nayê xwarin.

ipa: /xɑːˈʃɪk/

hyphenation: Xa·şik


title: ti̤ak

redirect: ទៀក


deyn û dû

forms: deynûdû

долг

roman: dolg

заём

roman: zajóm

кредит

roman: kredit

ipa: /dɛjn uː duː/

hyphenation: deyn û dû


dêm û dêmistan

forms: dêmûdêmistan

засуха

roman: zasuxa

засушливый

roman: zasušlivyj

ipa: /deːm uː deːmɪsˈtɑːn/

hyphenation: dêm û dê·mis·tan


personalizing

glosses:
Partîsîpa niha ya lêkera personalize.
dem ti mijarê dikê kesî


mezro

glosses: Mezro ji bo Dirêjahîya heybera bipîve tê bikar anîn.

ipa: /mɛzˈɾoː/

hyphenation: mez·ro


kaw û kubar

text: Ji bilindaya çiyê, Erzuruma kaw û kubar li ber me vebû bi kela, minare, ban û arîkên şîn va, ku li rex hev hatibûne rêzkirin.

ref: Aleksandr Pûşkîn, Rêwîtiya Erzurumê ya sala 1829-an, ji rûsî: Têmûrê Xelîl

forms:
kawûkubar
kaw-kubar
kawkubar

хороший

roman: xorošij

красивый

roman: krasivyj

нежный

roman: nežnyj

ipa: /kɑːw uː kʊˈbɑːɾ/

hyphenation: kaw û ku·bar


kerkong

text: Kerkong di stuyê te da bê.

ipa: /kɛɾˈkoːnɡ/

hyphenation: ker·kong


qaqicîn

glosses: Hewl dan, ber xwe dan, cehd dan, ceribandin.

forms: qacqicîn

стремиться

roman: stremitʹsja

ipa: /qɑːqɪˈd͡ʒiːn/

hyphenation: qa·qi·cîn


qacqicîn

glosses: acizîn, ber ketin, xwe pê êşandin, xwe li ser aciz kirin, ketin nav halekî bi hêrs.

text: Ewana gelek kilaman diavêjin ser çiya, banî, gur-gurê, kanî, kulîlk, sîlih, hespê xwe, efatîyê, qal û cengan, bedewên xwe û nav-nîşanên wan, bi himberîhevkirina wî hemûyî dixemilînin çi ku boy ruh û sewdê wan fêmdarîye û diqacqicin diha ferih û zelal evê yekê gişkî bi stiranê miqam şîrin eyan bikin...

ref: Xaçatûr Abovyan, Kurd-Êzdî (lêkolîn), ji ermenkî: Wezîrê Eşo, Yêrêvan, 1986

страдать

roman: stradatʹ

горевать

roman: gorevatʹ

болеть

roman: boletʹ

печалиться

roman: pečalitʹsja

ipa: /qɑːd͡ʒqɪˈd͡ʒiːn/

hyphenation: qac·qi·cîn


lalicîn

glosses: Lal bûn, zar û ziman negirtin, bêzar bûn, ker û lal bûn, nikaribûna axaftinê ji ber hêrs, şok, matmayîbûnê û hwd.

text:
Bîr dikin mal û cî, em kes û lêzim,
Li pey wan lalicî, kel-bîn dibezin.

быть безмолвным

roman: bytʹ bezmolvnym

ipa: /lɑːlɪˈd͡ʒiːn/

hyphenation: la·li·cîn


perantêz

ipa: /pɛɾɑːnˈteːz/

hyphenation: pe·ran·têz


penicîn

glosses: Kezaxtin, teraştin, peşkandin, kin kirin, kurt kirin, qut kirin.

forms: penicandin

обрезать

roman: obrezatʹ

укорачивать

roman: ukoračivatʹ

усекать

roman: usekatʹ

ipa: /pɛnɪˈd͡ʒiːn/

hyphenation: pe·ni·cîn


mitilheyr

text:
Ez ji ax im, min rû erdê kiriye seyr,
Lê li ezmên pir hewas im, mitilheyr.

etymology_text: Ji metel+heyrê çêbûye.

нетерпеливый

roman: neterpelivyj

восторженный

roman: vostoržennyj

любопытный

roman: ljubopytnyj

ipa: /mɪtɪlˈhɛjɾ/

hyphenation: mi·til·heyr


xalxalî

glosses: Niqteniqteyî, pitpitî, pitik pitikî, deqdeqî.

text:
Hila binhêr, mêrg û zozan xalxalî ne gerden morî,
Çiyayê hanî xêlî ser da, ew jî yar e ez lê gorî.

etymology_text: Ji xal + xal + -î.

пунктирный

roman: punktirnyj

пятнистый

roman: pjatnistyj

точечный

roman: točečnyj

ipa: /xɑːlxɑːˈliː/

hyphenation: xal·xa·lî


niqteniqteyî

glosses: xalxalî, pitpitî, pitik pitikî, deqdeqî.

ipa: /nɪqtɛnɪqtɛˈjiː/

hyphenation: niq·te·niq·te·yî


zûriqîn

glosses: Lê nihêrîn, çavên xwe lê kutan, bi awayekî heyirî lê mêze kirin.

text:
Û çiravek av naçe ser ehliya,
Ehilî tîbûna zûriqî, deliya.

forms: zûriqandin

смотреть

roman: smotretʹ

ipa: /zuːɾɪˈqiːn/

hyphenation: zû·ri·qîn


veqepiçîn

forms:
vediqepiçim (present)
vediqepiçî (present)
vediqepiçe (present)
vediqepiçin (present)
veqepiçe (imperative singular)
veqepiçin (imperative plural)
veqepiçîm (past)
veqepiçî (past)
veqepiçî (past)
veqepiçandin
qepiçîn
qepiçandin
qepijîn
qepijandin
veqepijîn
veqepijandin

барахтаться

roman: baraxtatʹsja

валяться

roman: valjatʹsja

лежать

roman: ležatʹ

бороться

roman: borotʹsja

ipa: /vɛqɛpɪˈt͡ʃiːn/

hyphenation: ve·qe·pi·çîn


xîrûrg

text: Ewê eşkere ber me doxtiran ra got, wekî dixwaze filan profêsor, ku wî çaxî di rêspûblîkayê da xîrûrgê lap î eyan bû, mêrê wê opêrasîa bike. Doxtiran çevên hev nihêrîn, lê dengê xwe nekirin.

ref: Emerîkê Serdar, Dengê Dil (serhatî), Yêrêvan, 1975

etymology_text: Ji rusî

хирург

roman: xirurg

ipa: /xiːˈɾuːɾɡ/

hyphenation: xî·rûrg


vingîn

glosses: Vizîn, vizeviz kirin, tizetiz kirin, tizîn, fîzîn bi gelemperî seba dengê mêş û mozan.

text: Qezîya deremê gullêd topa û qemberê firinda derbaz bû, ku berî wê nolî mêşa her dera dikirine vingîn.

ref: Qaçaxê Mirad, Min Çi Dît (serhatî), Yêrêvan, 1981

жужжать

roman: žužžatʹ

ipa: /vɪnˈɡiːn/

hyphenation: vin·gîn


vingînî

glosses: Vizînî, vingeving, vizeviz bi gelemperî seba dengê mêş û mozan, gulle û fîşengan.

text: Sefo navbirî da xeberdana xwe, cixare vêxist, qulapek, dudu danê. Gişka xwe ker kirine, guhê wana ser Sefo ye. Wekî odêda mêşek bifiriya, vingîniya wê wê bihata bihîstinê.

жужжание

roman: žužžanije

ipa: /vɪnɡiːˈniː/

hyphenation: vin·gî·nî


virvirîk

text: Em, zar jî, sibê hetanî êvarê ser bûza nêzîkî qunîyê bûn. Me virvirîk dilîst. Destê me ber sermê sor dibûn, mînanî silqa sor, lê me terka lîstikê nedida hetanî birçîbûnê zor neda me.

ref: Emerîkê Serdar, Dengê Dil (serhatî), Yêrêvan, 1985


penzewar

text: Xebat penzewara canê isên e.

ref: Xelîlê Çaçan, Gotinên Pêşîyan, Yêrêvan

text:
Firêqet raketye çarhewar
Miskenê cirîd û comerda,
Bi tema te'vêye penzewar
Rezê xas şîn dibin van erda.

forms: penzahar

противоядие

roman: protivojadije

ipa: /pɛnzɛˈwɑːɾ/

hyphenation: pen·ze·war


diz hebin, şevereş gelek in

glosses: Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.


pawankirin

etymology_text: Ji pawan + kirin.

ipa: /pɑːwɑːŋkɪˈɾɪn/


êtyûd

glosses: mûzikal, kompozîsyon, xwendina stranan digel înstrûmentan.

etymology_text: ji étude a fransizî

этюд

roman: etjud

ipa: /eːtˈjuːd/

hyphenation: êt·yûd


ranêzkahî

text: Dîsa xalê Aqo da pêşîyê û em çûn, nav gund ra derbaz bûn û me ranêzîkayî Spîtakê ra kir. Canegê me, dihate kivşê, îdî westiya bûn..

ref: Emerîkê Serdar, Destê Dê (serhatî), Yêrêvan, 1974

text: Çiqas diçe ara orta me û wî da kêm dibe. Em jî ranêzkayê gund ra dikin. Rast e, gund rind bi me va tê kivşê, dengê kelban tê, lê ez hela culet nakim diya xwe ra bêjim, wekî gur pey me tê.

forms:
ranêzîk
ranêzîkî
ranêzîkahî
ranêzîkatî
ranêzîkayî
ranêzkayî

приближаться

roman: približatʹsja

становиться ближе

roman: stanovitʹsja bliže

ipa: /rɑːneːzkɑːˈhiː/

hyphenation: ra·nêz·ka·hî


ranêzîk

близко

roman: blizko

поблизости

roman: poblizosti

ipa: /rɑːneːˈziːk/

hyphenation: ra·nê·zîk


weralîn

text: Ferhenga Kurdî (Kurmancî) û Rûsî

ref: Prof. Qanatê Kurdo, Moscow, 1960

forms: weralandin

наматывать

roman: namatyvatʹ

обматывать

roman: obmatyvatʹ

ipa: /wɛɾɑːˈliːn/

hyphenation: we·ra·lîn


tilorîn

text: Ferhenga Kurdî (Kurmancî) û Rûsî

forms: tilorandin

катиться

roman: katitʹsja

скатываться

roman: skatyvatʹsja

округлять

roman: okrugljatʹ

ipa: /tɪloːˈɾiːn/

hyphenation: ti·lo·rîn


letilîn

text:
Memê, aqil va ez im dîn,
Binihêr ruh min da nema yeqîn,
Tu xema gişka biletilîn,
Min binihêre, min bibîn.

ref: Emînê Evdal, Memê û Zînê (dastan), Yêrêvan, 1958

forms: letilandin

покидать

roman: pokidatʹ

оставлять

roman: ostavljatʹ

ipa: /lɛtɪˈliːn/

hyphenation: le·ti·lîn


tûrqul

glosses: Bêîtibar, kesa/kesê bawerî pê nayê, bêşerm, bêrûmet, riswa.

text: Ewî (yekî/kesekî) tûrqul e.

ref: Emerîkê Serdar, Keşkûl (folklor), Yêrêvan, 2013

forms: torqul

etymology_text: Ji tûr + qul.

позорный

roman: pozornyj

сомнительный

roman: somnitelʹnyj

ipa: /tuːɾˈqʊl/

hyphenation: tûr·qul


texterewan

glosses: Wesayiteke sergirtî, mirov hildigire û bê teker e ku bi giştî li ser milên mirovan, carinan jî li ser heywanên wek deve, fîl û hespan tê hilgirtin.

text: ...di gel keça xwe çil carî û çil xulam û dayîn danê û qumarî û texterewan dayî.

ref: Mela Mûsayê Hekarî, Amadekar: Hêmin Omer, Durrû’l Mecalîs, 2022 ["1857"], r. 124

etymology_text: Ji text + -e- + rewan.

ipa: /tɛxtɛɾɛˈwɑːn/

hyphenation: tex·te·re·wan


çaşnigîr

glosses: Karmendê qesrê ku çavdêriya sifreya hukumdar dike û xwarinê kontrol dike.

text: Tacdîn ko di xidmeta emîr bûÇeşna wî di dest û çaşnegîr bûEl-qisse bi şewketa xwe ew mîr

ref: Ehmedê Xanî, Mem û Zîn, ~1692

text: Çeşna wî di dest û çaşnegîr bûEl-qisse bi şewketa xwe ew mîrRabû bi xwe bûyeçaşnigîr

text: Hizar zêr û kaxezek tijî jehr daye mirofekî xwe û nameyek nuvîsî ji boy saqîyê Melik Reyyan û kaxezek nivîsî ji boy çaşnegêrê Melik Reyyan ku ev jehre di team û şerabê da bidene Melik Reyyan bilanê hilak bibe.

ref: Mela Mûsayê Hekarî, Amadekar: Hêmin Omer, Durrû’l Mecalîs, 2022 ["1857"], r. 127

etymology_text: Ji çeşn + gîr.

ipa: /t͡ʃɑːʃnɪˈɡiːɾ/

hyphenation: çaş·ni·gîr


binisîn

glosses: telifîn, birihîn, qelihîn, vemirîn, qir bûn, ruxîn, hilweşîn, xerab bûn, wêran bûn, ji cih çûn, pê êşan, xilas bûn, neman

text: Kurdên ku di bin zilm û zora cuntaya faşîst de binisîn rabûn ser xwe û xweliya di çavên xwe de rêç kirin.

ref: Jîr Dilovan, Danasîn → here lînkê https://web.archive.org/https://www.angelfire.com/un/jirdilovan/danasin.html arşîv

text:
Em binisîn, em çilmisîn, nehatî, felek
Carekê rûyê me bikene, felek.
 Helebce tew bû jehr, geş bûyî, felek.
 Çûk helyan, em nalyan, te xwaş hat, felek.

ref: Netewe.com → here lînkê https://web.archive.org/http://portal.netewe.com/wp-content/uploads/2024/03/570-3.pdf arşîv

forms:
dibinisim (present)
dibinisî (present)
dibinise (present)
dibinisin (present)
bibinise (imperative singular)
bibinisin (imperative plural)
binisîm (past)
binisiyam (past)
binisî (past)
binisiyayî (past)
binisî (past)
binisiya (past)
binisiyan (past)
بنسین
binisandin

etymology_text: Ji proto-hindûewropî *neḱ- (“vemirîn, neman”). Hevreha binas, bide ber farisiya navîn wn'sytn' (wināhīdan, “binisandin, xira kirin”).

ipa: /bɪnɪˈsiːn/


xurtoşe

glosses: hêwirze, tevlihevî, nerehetî, arîşe, alozî, xirtoçe.

text: Nişkêva xurtoşe kete nava cimetê, hineka guhê hevda kirine piste-pist û derketine derva. Dîna xwe danê – wê du mêrê navsere Keleş dane pêşiya xwe, de’f didin, wêda dibin.

смятение

roman: smjatenije

беспокойство

roman: bespokojstvo

суматоха

roman: sumatoxa

ipa: /xʊɾtoːˈʃɛ/

hyphenation: xur·to·şe


hurumî

forms:
yonanî
yunanî
yewnanî

etymology_text: Ji hurum + -î.

ግሪክኛ

roman: gərikña

Грэцкая

roman: Hreckaja

гръцки

roman: grǎcki

ᎬᎵᎧ

roman: gvlika

希腊语

sense: zimanê Yûnanistanê

Հունական

roman: Hunakan

Հունարեն

roman: Hunaren

ბერძნული

roman: berʒnuli

ग्रीक

roman: grīk

그리스어

roman: geuriseueo

Грчки

roman: Grčki

Грекань

roman: Grekanʹ

Грек

roman: Grek

Греческий

roman: Grečeskij

юнонӣ

roman: yunonī

கிரேக்கம்

roman: kirēkkam

يوناني

roman: يvnānي

грецька

roman: hrecʹka

ភាសាកិក

roman: phiəsaakək

גריכיש

roman: grikhish

Ελληνικά

roman: Elliniká

ipa: /hʊɾʊˈmiː/

hyphenation: hu·ru·mî


hurum

glosses: Welatiya/ê Yûnanistanê yan kesa/ê ji Yûnanistanê.

forms:
rûm
orim
horom
ûrim

абырзе́н

roman: ābərzén

аелы́н

roman: āelə́n

грэк

roman: hrek

грача́нка

roman: hračánka

গ্রিক

roman: grik

грък

roman: grǎk

гърки́ня

roman: gǎrkínja

ᎠᎪᎢ

roman: agoi

希臘人

roman: Xīlàrén

يُونَانِيّ

roman: yūnāniyy

يُونَانِيَّة

roman: yūnāniyya

հույն

roman: huyn

յոյն

roman: yoyn

یونانی

roman: yunâni

𐌺𐍂𐌴𐌺𐍃

roman: krēks

ბერძენი

roman: berʒeni

यूनानी

roman: yūnānī

יווני \ יְוָנִי

roman: y'vaní

יווניה

roman: yevania

грек

roman: grek

그리스인

roman: geuriseu-in

그리스 사람

roman: geuriseu saram

ურუმი

roman: urumi

Грк

roman: Grk

Гркинка

roman: Grkinka

ბერზენი

roman: berzeni

گرېك

roman: grëk

يۇنان

roman: yunan

يوناني

roman: yunāní

ⲟⲩⲉⲓⲛⲓⲛ

roman: oueinin

греча́нка

roman: grečánka

ბერზენ

roman: berzen

กรีก

roman: grìik

греча́нка

roman: hrečánka

греки́ня

roman: hrekýnja

גריך

roman: grikh

Έλληνας

roman: Éllinas

Ελληνίδα

roman: Ellinída

Ἕλλην

roman: Héllēn

Ἑλληνίς

roman: Hellēnís

Γραικός

roman: Graikós

Γραικίτις

roman: Graikítis

ipa: /hʊˈɾʊm/

hyphenation: hu·rum


pelîn

glosses: Karê bi dev li guhanan gerîn a çêlikên nûzayî ên guhandaran.

text: Karik devê xwe dipelîn e.

text: Zarok devê xwe li pêsêra dêya xwe dipeland.


pelîn

glosses: Giyayê ku vexwiraka absîntê jê tê çêkirin.

etymology_text: Bi rêya tirkî pelin, ji bulgarî пелин (pêlîn), hevreha rusî полынь (polýn'), çekî pelyněk, polonî piołun.

әрем

roman: ärem

пелин

roman: pelin

苦艾

roman: kǔ'ài

полынь

roman: polýn'

αψιθιά

roman: apsithiá


Zelîxe

ipa: /zɛliːˈxɛ/

hyphenation: Ze·lî·xe


Zelîxa

ipa: /zɛliːˈxɑː/

hyphenation: Ze·lî·xa


qîl û qal

text: ...paşî zehf qîl û qal di mabeyna Hazretî Musa û Fîrewn bûyî.

ref: Mela Mûsayê Hekarî, Amadekar: Hêmin Omer, Durrû’l Mecalîs, 2022 ["1857"], r. 143

forms: gotegot

etymology_text: Ji erebî erebî قيل وقال.

ipa: /qiːl uː qɑːl/

hyphenation: qîl û qal


chitchat

wav_url: https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q1860 (eng)-Flame, not lame-chitchat.wav


devê

glosses: Rewşa îzafeyî ya yekjimar a binavkirî ya dev.

forms: devên (masculine definite construct plural)


devên

glosses: Rewşa îzafeyî ya pirjimar a binavkirî ya dev.

forms: devê (masculine definite construct singular)


devan

glosses: Rewşa çemandî ya pirjimar a binavkirî ya dev.

forms: devî (masculine definite oblique singular)


pînedoz

text: ...paşî dît ku bê çare wiha medar û meaş nabî, çûye nik pînedozekî bûye şagird...

ref: Mela Mûsayê Hekarî, Amadekar: Hêmin Omer, Durrû’l Mecalîs, 2022 ["1857"], r. 152

forms: pîneker

etymology_text: Ji pîne + doz.

ipa: /piːnɛˈdoːz/

hyphenation: pî·ne·doz


hygiena

audio: LL-Q9056 (ces)-Pohlpiano-hygiena.wav


higiene

audio: LL-Q5146 (por)-MedK1-higiene.wav


吝嗇

forms: りんしょくな, rinshoku na (romanization)


寬宏大量

forms: kuānhóngdàliàng (romanization)


généreux

audio: LL-Q150 (fra)-Sartus85-généreux.wav


xaneper

text: Berpirsiyarên komeleyên endam, endam û hevwelatiyên kurd dikarin bi xanepera Federasyonê, çalakî û xebatên Federasyonê agahdar bibin.

ref: Berbang, Edîtor https://web.archive.org/https://portal.arsivakurd.org/wp-content/uploads/2021/08/Berbang-115.pdf arşîv, Edîtor, hj. 115, 2000

text: Hûn dikanin di vê malperê (xaneper) de hin xebatên Alan Dilpak bibînin û agahdarîyên liser wan bixwînin.

ref: Alan Dilpak, Hevalên delal https://web.archive.org/https://www.newroz.com/ku/media/xwendin-ronahi-ye arşîv, newroz.com, 2010

etymology_text: Neolojîzm ji xane + per.

hyphenation: xa·ne·per


tarîtî ketin

forms: tarîtî daketin

etymology_text: Ji tarîtî + ketin.

ipa: /tˤɑːɾiːˈtiː dɑːkʰɛˈtɪn/

hyphenation: ta·rî·tî ke·tin


tarîtî daketin

text: ...û evene ji yekûdu cuda bûn û tarîtî jî daket.

ref: Mela Mûsayê Hekarî, Amadekar: Hêmin Omer, Durrû’l Mecalîs, 2022 ["1857"], r. 155

forms: tarîtî ketin

etymology_text: Ji tarîtî + daketin.

ipa: /tˤɑːɾiːˈtiː dɑːkʰɛˈtɪn/

hyphenation: ta·rî·tî da·ke·tin


berxudar

text: ...mirovê xayîn berxudar nabî.

ref: Mela Mûsayê Hekarî, Amadekar: Hêmin Omer, Durrû’l Mecalîs, 2022 ["1857"], r. 157

ipa: /bɛɾxʊˈdɑːɾ/

hyphenation: ber·xu·dar


birthright

glosses: Tiştekî ku mirov ji ber şert û mercên jidayikbûna xwe dibe xwedîheq, wek mîras an hemwelatîtîyê.

etymology_text: Ji birth + right.

word: sell one's birthright for a mess of pottage


nîs

etymology_text: : Etîmolojiya vê peyvê nehatiye nivîsîn. Eger tu bi rastî bizanî, kerem bike bişkoka "biguhêre" ya di ser van gotinan re bitikîne û etîmolojiya vê peyvê binivîse. Çavkaniyên ku te ew etîmolojî jê girtiye jî binivîse.


mindframe

etymology_text: Ji mind + frame; ji peyva berê ya frame of mind hatîye (sedsala 17em).


her zer nabe zêr, he nêr nabe mêr

ipa: /hɛɾ zɛɾ nɑːˈbɛ zeːɾ, hɛ neːɾ nɑːˈbɛ meːɾ/

hyphenation: her zer na·be zêr, he nêr na·be mêr