karesat

glosses:
bobelat, asîw, afet, katastrof, bela, gerûşe, felaket, ziryan
belaya pirr mezin, rewşa kembax

text: Karesata mezin ne ev bû, ku ûrîna guran hat xof û tirseke bêhempa kete dilê wan.

ref: Mihemed Şarman, Pirça Winda, Avesta, 2016, Çapa Duyem, r. 37, ISBN 978-605-5585-41-9

text: Zarok bi hêz û quwet in, lê divê mirov bi alîkarî vê quwet û hêza navxweyî ya zarokan, di demên karesatan de, ji bo tendirustîyê hişyar bike.

ref: Prof. Dr. Dr. Jan Ilhan Kizilhan: Vîrusa Koronayê Dinya Rawestand Lê Monde diplomatique kurdî, Hj. 50, 2020, r.3

text: ... Em di wê bawerîyê de ne ku rêya rûbirûbûna vê ‘Karesata Mezin’ ne ew e ku ev biryar li meclîsên hin welatan derbas bibe.

ref: Recep Maraşlı: Senatoya Amerîkî Axirê Biryara Xwe Da, Nasîna Jenosîda Ermenîyan a 1915an tê çi wateyê?, Lê Monde diplomatique kurdî, Hj. 50, 2020, r.13

forms:
كارهسات
arîşe
bela
kêşe
krîz
mişkîle
pirsgirêk
problem

etymology_text: Ji erebî كارِثَةْ (kāriṯat)

ipa: /kɑːɾɛˈsɑːt/


kembax

pos: adj

pos_title: Rengdêr

forms:
kembaxtir (comparative)
herî kembax (superlative)
kembaxtirîn (superlative)
kambax
kimbax
kemax
kimax

etymology_text: Herwiha kambax, bide ber tirkiya devokî gambak, kambah û kambak. Di lehceyên din yên kurdî de û di zimanên din yên îranî de peyda nabe loma ihtimalen ya kurdî ji tirkî hatiye wergirtin.


kemax

pos: noun

pos_title: Navdêr

glosses:
Navteng, newq, noq,
beşa leşî ya kemera pantolonî dikeve ser,
navbera zikî û lingan yan piştê û lingan.

forms: کەماخ

etymology_text: : Etîmolojiya vê peyvê nehatiye nivîsîn. Eger tu bi rastî bizanî, kerem bike bişkoka "biguhêre" ya di ser van gotinan re bitikîne û etîmolojiya vê peyvê binivîse. Çavkaniyên ku te ew etîmolojî jê girtiye jî binivîse.

vita#Italian

roman: vita


kimax

glosses:
paşî, qûn, kuna paşiya leşê mirovan û candarên din
 (ya gû tê re derdikeve)

forms: کماخ

مُؤَخَّرَة

roman: muʾaḵḵara

عِجْز

roman: ʿijz

طِيْز

roman: ṭiyz

قَفَا

roman: qafā

كون

roman: kûn


nebaş

glosses: neçak, nepak, wêran, pîs, kirêt^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)

forms:
nebaştir (comparative)
herî nebaş (superlative)
nebaştirîn (superlative)

etymology_text: Ji ne- + baş.

ipa: /'nɛbɑːʃ/

audio: LL-Q36163 (kmr)-Ebulfîda-nebaş.wav

hyphenation: ne·baş


neqenc

glosses: xirab, bed, nebaş, neçê, nerind, neçak, nepak

forms:
neqenctir (comparative)
herî neqenc (superlative)
neqenctirîn (superlative)

etymology_text: Ji ne- + qenc.

ipa: /'nɛqɛnd͡ʒ/

hyphenation: ne·qenc


neçê

text: Tu di derheqa min de neçê nefikirî, Petya, tiştekî nebêje... (...)

ref: Bexçeyê Vîşne, Anton Çexov, Weşanên Nûdem

glosses: neçak, nepak, pîs^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)

forms:
neçêtir (comparative)
herî neçê (superlative)
neçêtirîn (superlative)

etymology_text: Ji ne- + çê.

ipa: /'nɛt͡ʃ(h)eː/

hyphenation: ne·çê


nerind

glosses: kirêt, pîs, ne bedew, ne spehî, ne delal, ne xweşik, ne ciwan

forms:
nerindtir (comparative)
herî nerind (superlative)
nerindtirîn (superlative)

etymology_text: Ji ne- + rind.

hyphenation: ne·rind


bedew

glosses: Spehî, delal, xweşik, ciwan, kesa/ê yan tişta/ê rû yan bejnûbala wê / wî bi dilê mirovî ye.

text: Karê ne bedew bû. Lê bejn û bala wê ya blind, dêmê wê î mîna rengê genimê sor, gerdena wê û devê xweşik, çevên ne ewqas gir, lê jîr û baqil, eniya kever, porê reşe qey bêjî mîna hiriya şehkirî harmoniyeka wisa çê dikirin, wekî heta mêrên mezin jî nikaribûn bêxem rex wê re derbas bibin.

ref: Dê û Dêmarî, Egîdê Xudo, Weşanên Nûdem

forms:
bedewtir (comparative)
herî bedew (superlative)
bedewtirîn (superlative)

etymology_text: Ji erebî بَديع (/bedî‘/, “spehî”) yan dîsa erebî بَدَوِيّ (badawiyy /bedewî/, “koçer”). Bo hin peyvên din jî yên deynkirî ku ji wateya xwe ya bingehîn dûr ketine, binere: reben, cindî (bi maneya keşxe)

ቆንጆ

roman: ḳonǧo

ধুনীয়া

roman: dhunia

ভাল লগা

roman: bhal loga

সুন্দৰ

roman: xundor

берцинаб

roman: bercinab

матур

roman: matur

выда́тны

roman: vydátny

прыго́жы

roman: pryhóžy

харо́шы

roman: xaróšy

красі́вы

roman: krasívy

урадлі́вы

roman: uradlívy

фа́йны

roman: fájny

সুন্দর

roman: śundôr

খুবসুরত

roman: khubśurôt

হাসিন

roman: haśin

краси́в

roman: krasív

прекра́сен

roman: prekrásen

һайхан

roman: hajxan

хаза

roman: χaza

好睇

roman: hou² tai²

漂亮

roman: piu³ loeng⁶

美麗

roman: mei⁵ lai⁶

җүн

roman: žün

җүн-ён

roman: žün-i͡on

җиҗүн

roman: žižün

җүнмый

roman: žünmɨy

漂亮

roman: piàoliang

美

roman: měi

好看

roman: hǎokàn

美麗

roman: měilì

俊

roman: cóng

漂亮

roman: piĕu-liông

媠

roman: súi

美麗

roman: bí-lē

好看

roman: hó-khòaⁿ

媠噹噹

roman: súi-tang-tang

漂亮

roman: phiau lian

好看

roman: hau khoe

جَمِيل

roman: jamīl

جميل

roman: gamīl

غزال

roman: ḡuzāl

جميل

roman: jmīl

زوين

roman: zwīn

գեղեցիկ

roman: geġecʻik

սիրուն

roman: sirun

زیبا

roman: zibâ

قشنگ

roman: qašang

𐍃𐌺𐌰𐌿𐌽𐍃

roman: skauns

સુંદર

roman: sundar

მშვენიერი

roman: mšvenieri

ლამაზი

roman: lamazi

ტურფა

roman: ṭurpa

საუცხოო

roman: saucxoo

საყვარელი

roman: saq̇vareli

მომხიბლავი

roman: momxiblavi

მიმზიდველი

roman: mimzidveli

სასიამოვნო

roman: sasiamovno

სანდომიანი

roman: sandomiani

წარმტაცი

roman: c̣armṭaci

თვალწარმტაცი

roman: tvalc̣armṭaci

კოხტა

roman: ḳoxṭa

მოხდენილი

roman: moxdenili

პირმშვენიერი

roman: ṗirmšvenieri

ख़ूबसूरत

roman: xūbsūrat

יָפֶה

roman: yafé

יָפָה

roman: yafá

сәәхн

roman: sääxn

ಸುಂದರ

roman: sundara

сулуу

roman: suluu

көркөм

roman: körköm

кооз

roman: kooz

сонун

roman: sonun

чырайлуу

roman: çırayluu

чырай жүздүү

roman: çıray cüzdüü

укмуштай

roman: ukmuştay

ажайып

roman: acayıp

көйүткөн

roman: köyütkön

ලස්සන

roman: lassana

아름답다

roman: areumdapda

清ーらせん

roman: すーらせん, sūrasen

ງາມ

roman: ngām

ງ້ອມ

roman: ngǭm

ຈຸບຸ

roman: chu bu

ຊະແລບ

roman: sa lǣp

ᦇᦱᧄ

roman: ngaam

убав

roman: ubav

прекрасен

roman: prekrasen

സുന്ദരം

roman: sundaraṃ

ᠰᠠᡳᡴᠠᠨ

roman: saikan

ᡥᠣᠴᡳᡴᠣᠨ

roman: hocikon

сайхан

roman: sajhan

гуа

roman: gua


xweşik

glosses: Kesa/ê yan tişta/ê rû yan bejnûbala wê / wî bi dilê mirovî ye.

text:
Dûr bû ji efalê bi şik
Ji emred û bikra xweşik
Ma kes xeberdanek li nik!

ref: Feqiyê Teyran,

text: Xanima min jî di vê navê de ew texlît xwarinên ku min navên wan li jor hejmartin di firaxên porselen yên xweşik de li ser masê bi awayekî spehî bi cih kiribûn û mîna xanim û bermaliyeke bi xwe bawer li benda mêvanan bû.

ref: Firat Cewerî, Payiza Dereng, Avesta, 2014, r. 16

forms:
xweşiktir (comparative)
herî xweşik (superlative)
xweşiktirîn (superlative)

etymology_text: Ji xweş + -ik.

ቆንጆ

roman: ḳonǧo

ধুনীয়া

roman: dhunia

ভাল লগা

roman: bhal loga

সুন্দৰ

roman: xundor

берцинаб

roman: bercinab

матур

roman: matur

выда́тны

roman: vydátny

прыго́жы

roman: pryhóžy

харо́шы

roman: xaróšy

красі́вы

roman: krasívy

урадлі́вы

roman: uradlívy

фа́йны

roman: fájny

সুন্দর

roman: śundôr

খুবসুরত

roman: khubśurôt

হাসিন

roman: haśin

краси́в

roman: krasív

прекра́сен

roman: prekrásen

һайхан

roman: hajxan

хаза

roman: χaza

好睇

roman: hou² tai²

漂亮

roman: piu³ loeng⁶

美麗

roman: mei⁵ lai⁶

җүн

roman: žün

җүн-ён

roman: žün-i͡on

җиҗүн

roman: žižün

җүнмый

roman: žünmɨy

漂亮

roman: piàoliang

美

roman: měi

好看

roman: hǎokàn

美麗

roman: měilì

俊

roman: cóng

漂亮

roman: piĕu-liông

媠

roman: súi

美麗

roman: bí-lē

好看

roman: hó-khòaⁿ

媠噹噹

roman: súi-tang-tang

漂亮

roman: phiau lian

好看

roman: hau khoe

جَمِيل

roman: jamīl

جميل

roman: gamīl

غزال

roman: ḡuzāl

جميل

roman: jmīl

زوين

roman: zwīn

գեղեցիկ

roman: geġecʻik

սիրուն

roman: sirun

زیبا

roman: zibâ

قشنگ

roman: qašang

𐍃𐌺𐌰𐌿𐌽𐍃

roman: skauns

સુંદર

roman: sundar

მშვენიერი

roman: mšvenieri

ლამაზი

roman: lamazi

ტურფა

roman: ṭurpa

საუცხოო

roman: saucxoo

საყვარელი

roman: saq̇vareli

მომხიბლავი

roman: momxiblavi

მიმზიდველი

roman: mimzidveli

სასიამოვნო

roman: sasiamovno

სანდომიანი

roman: sandomiani

წარმტაცი

roman: c̣armṭaci

თვალწარმტაცი

roman: tvalc̣armṭaci

კოხტა

roman: ḳoxṭa

მოხდენილი

roman: moxdenili

პირმშვენიერი

roman: ṗirmšvenieri

ख़ूबसूरत

roman: xūbsūrat

יָפֶה

roman: yafé

יָפָה

roman: yafá

сәәхн

roman: sääxn

ಸುಂದರ

roman: sundara

сулуу

roman: suluu

көркөм

roman: körköm

кооз

roman: kooz

сонун

roman: sonun

чырайлуу

roman: çırayluu

чырай жүздүү

roman: çıray cüzdüü

укмуштай

roman: ukmuştay

ажайып

roman: acayıp


êzidî

glosses: Kesa/ê êzidîtiyê diperêse ol û dînekî Rojhilata Navîn e û li gor gelek çavkaniyan yek ji ayînên berê yên kurdan e û yek ji kevintirîn dînên yekxwedayî ye.

text: Û li Kurdistanê ji Ekradan tayifa êzîdiyan jî heyîn ko Misilman nînin, yezîdî ne.

ref: Mele Mehmûdê Bayezîdî, Amadekar: Jan Dost Adat û Rusûmatnameê Ekradiye, Weşanxaneya Nûbihar, 2010, r. 136, ISBN 9789944360678

forms:
êzîdî
êzdî
yezidî
yezîdî
yezdî
agirperês
cihû
file
misilman
şeytanperês
zerdeştî

etymology_text: Ji êzd + -î, di nava kurdan de tenê êzdî bêjeka "êzdan" parastine. Herwiha têkildêrî Siltan Êzî kirine ku bi Silltan Sahaqa yarsanî heman e û Astyagesa dîrokî ye lê îro bi şaşkirina Yezîd I ê siltanê emewî wek Êzîd tê lêvandin bi etîmolojiya gelêrî.

езид

roman: jezid

ipa: /eːzɪˈdiː/

audio: LL-Q36368 (kur)-Dildadil-êzîdî.wav

hyphenation: ê·zi·dî


derxistin

pos: verb

pos_title: Lêker

glosses: avêtin derve, birin derê, bi zorê ji derekê derkirin, nehêlan li hindir bimîne

text: Nakin qebûl vê dewetê109. belkî derxin ji ber derûretê110. Komek li me lazim bûye

glosses: (gotineke kirêt) afretek birin ciheke veder da seksiyê bike.

forms:
derdixim (present)
derdixî (present)
derdixe (present)
derdixin (present)
derxe (imperative singular)
derxin (imperative plural)
derxist (past)
derxist (past)
derxist (past)
derxist (past)
der –x– (root present)
der –xist– (root past)
ez derdixim (indicative present positive)
ez dernaxim (indicative present negative)
min derxist (indicative past positive)
min dernexist (indicative past negative)
tu derdixî (indicative present positive)
tu dernaxî (indicative present negative)
te derxist (indicative past positive)
te dernexist (indicative past negative)
ew derdixe (indicative present positive)
ew dernaxe (indicative present negative)
wê/wî derxist (indicative past positive)
wê/wî dernexist (indicative past negative)
em derdixin (indicative present positive)
em dernaxin (indicative present negative)
me derxist (indicative past positive)
me dernexist (indicative past negative)
hûn derdixin (indicative present positive)
hûn dernaxin (indicative present negative)
we derxist (indicative past positive)
we dernexist (indicative past negative)
ew derdixin (indicative present positive)
ew dernaxin (indicative present negative)
wan derxist (indicative past positive)
wan dernexist (indicative past negative)
min derdixist (imperfect positive)
min dernedixist (imperfect negative)
min derxistibû (positive)
min dernexistibû (negative)
te derdixist (imperfect positive)
te dernedixist (imperfect negative)
te derxistibû (positive)
te dernexistibû (negative)
wê/wî derdixist (imperfect positive)
wê/wî dernedixist (imperfect negative)
wê/wî derxistibû (positive)
wê/wî dernexistibû (negative)
me derdixist (imperfect positive)
me dernedixist (imperfect negative)
me derxistibû (positive)
me dernexistibû (negative)
we derdixist (imperfect positive)
we dernedixist (imperfect negative)
we derxistibû (positive)
we dernexistibû (negative)
wan derdixist (imperfect positive)
wan dernedixist (imperfect negative)
wan derxistibû (positive)
wan dernexistibû (negative)
ez ê derxim (future positive)
ez ê dernexim (future negative)
minê derxistibe (future perfect positive)
minê dernexistibe (future perfect negative)
tu yê derxî (future positive)
tu yê dernexî (future negative)
teyê derxistibe (future perfect positive)
teyê dernexistibe (future perfect negative)
ew ê derxe (future positive)
ew ê dernexe (future negative)
wê/wîyê derxistibe (future perfect positive)
wê/wîyê dernexistibe (future perfect negative)
em ê derxin (future positive)
em ê dernexin (future negative)
meyê derxistibe (future perfect positive)
meyê dernexistibe (future perfect negative)
hûn ê derxin (future positive)
hûn ê dernexin (future negative)
weyê derxistibe (future perfect positive)
weyê dernexistibe (future perfect negative)
ew ê derxin (future positive)
ew ê dernexin (future negative)
wanê derxistibe (future perfect positive)
wanê dernexistibe (future perfect negative)
min derxistiye (perfect positive)
min dernexistiye (perfect negative)
min derxistibûye (nonconfirmative pluperfect positive)
min dernexistibûye (nonconfirmative pluperfect negative)
te derxistiye (perfect positive)
te dernexistiye (perfect negative)
te derxistibûye (nonconfirmative pluperfect positive)
te dernexistibûye (nonconfirmative pluperfect negative)
wê/wî derxistiye (perfect positive)
wê/wî dernexistiye (perfect negative)
wê/wî derxistibûye (nonconfirmative pluperfect positive)
wê/wî dernexistibûye (nonconfirmative pluperfect negative)
me derxistiye (perfect positive)
me dernexistiye (perfect negative)
me derxistibûye (nonconfirmative pluperfect positive)
me dernexistibûye (nonconfirmative pluperfect negative)
we derxistiye (perfect positive)
we dernexistiye (perfect negative)
we derxistibûye (nonconfirmative pluperfect positive)
we dernexistibûye (nonconfirmative pluperfect negative)
wan derxistiye (perfect positive)
wan dernexistiye (perfect negative)
wan derxistibûye (nonconfirmative pluperfect positive)
wan dernexistibûye (nonconfirmative pluperfect negative)
(bila) ez derxim (present subjunctive positive)
(bila) ez dernexim (present subjunctive negative)
(bila) min derxistibe (preterite subjunctive positive)
(bila) min dernexistibe (preterite subjunctive negative)
(bila) tu derxî (present subjunctive positive)
(bila) tu dernexî (present subjunctive negative)
(bila) te derxistibe (preterite subjunctive positive)
(bila) te dernexistibe (preterite subjunctive negative)
(bila) ew derxe (present subjunctive positive)
(bila) ew dernexe (present subjunctive negative)
(bila) wê/wî derxistibe (preterite subjunctive positive)
(bila) wê/wî dernexistibe (preterite subjunctive negative)
(bila) em derxin (present subjunctive positive)
(bila) em dernexin (present subjunctive negative)
(bila) me derxistibe (preterite subjunctive positive)
(bila) me dernexistibe (preterite subjunctive negative)
(bila) hûn derxin (present subjunctive positive)
(bila) hûn dernexin (present subjunctive negative)
(bila) we derxistibe (preterite subjunctive positive)
(bila) we dernexistibe (preterite subjunctive negative)
(bila) ew derxin (present subjunctive positive)
(bila) ew dernexin (present subjunctive negative)
(bila) wan derxistibe (preterite subjunctive positive)
(bila) wan dernexistibe (preterite subjunctive negative)
(bila) min derxista (imperfect subjunctive positive)
(bila) min dernexista (imperfect subjunctive negative)
(bila) min derxistibûya (pluperfect subjunctive positive)
(bila) min dernexistibûya (pluperfect subjunctive negative)
(bila) te derxista (imperfect subjunctive positive)
(bila) te dernexista (imperfect subjunctive negative)
(bila) te derxistibûya (pluperfect subjunctive positive)
(bila) te dernexistibûya (pluperfect subjunctive negative)
(bila) wê/wî derxista (imperfect subjunctive positive)
(bila) wê/wî dernexista (imperfect subjunctive negative)
(bila) wê/wî derxistibûya (pluperfect subjunctive positive)
(bila) wê/wî dernexistibûya (pluperfect subjunctive negative)
(bila) me derxista (imperfect subjunctive positive)
(bila) me dernexista (imperfect subjunctive negative)
(bila) me derxistibûya (pluperfect subjunctive positive)
(bila) me dernexistibûya (pluperfect subjunctive negative)
(bila) we derxista (imperfect subjunctive positive)
(bila) we dernexista (imperfect subjunctive negative)
(bila) we derxistibûya (pluperfect subjunctive positive)
(bila) we dernexistibûya (pluperfect subjunctive negative)
(bila) wan derxista (imperfect subjunctive positive)
(bila) wan dernexista (imperfect subjunctive negative)
(bila) wan derxistibûya (pluperfect subjunctive positive)
(bila) wan dernexistibûya (pluperfect subjunctive negative)
minê derxista (present conditional positive)
minê dernexista (present conditional negative)
minê derxistibûya (preterite conditional positive)
minê dernexistibûya (preterite conditional negative)
teyê derxista (present conditional positive)
teyê dernexista (present conditional negative)
teyê derxistibûya (preterite conditional positive)
teyê dernexistibûya (preterite conditional negative)
wê/wîyê derxista (present conditional positive)
wê/wîyê dernexista (present conditional negative)
wê/wîyê derxistibûya (preterite conditional positive)
wê/wîyê dernexistibûya (preterite conditional negative)
meyê derxista (present conditional positive)
meyê dernexista (present conditional negative)
meyê derxistibûya (preterite conditional positive)
meyê dernexistibûya (preterite conditional negative)
weyê derxista (present conditional positive)
weyê dernexista (present conditional negative)
weyê derxistibûya (preterite conditional positive)
weyê dernexistibûya (preterite conditional negative)
wanê derxista (present conditional positive)
wanê dernexista (present conditional negative)
wanê derxistibûya (preterite conditional positive)
wanê dernexistibûya (preterite conditional negative)
(tu) derxe (imperative present positive)
(tu) dernexe (imperative present negative)
(hûn) derxin (imperative present positive)
(hûn) dernexin (imperative present negative)
دهرخستن
derêxistin

etymology_text: Ji bi der xistin, yeksanî der- + xistin.


derkirin

glosses: avêtin derve, birin derê, derxistin, nehêlan li hindir bimîne:

forms: دهرکرن

etymology_text: Ji der- + kirin.

ipa: /dɛɾkɪˈɾɪn/

hyphenation: der·ki·rin


derketin

text:
Guhdar-i xenî kirin ji sazan
Vêk ra ko seda ji wan bi derket
Qesra felekê seda bi ser ket

ref: Ehmedê Xanî, Mem û Zîn, ~1692

glosses: Diyar bûn, xuya bûn, eşkere bûn, hatin zanîn.

forms:
derdikevim (present)
derdikevî (present)
derdikeve (present)
derdikevin (present)
derkeve (imperative singular)
derkevin (imperative plural)
derketim (past)
derketî (past)
derket (past)
der –kev– (root present)
der –ket– (root past)
ez derdikevim (indicative present positive)
ez dernakevim (indicative present negative)
ez derketim (indicative past positive)
ez derneketim (indicative past negative)
tu derdikevî (indicative present positive)
tu dernakevî (indicative present negative)
tu derketî (indicative past positive)
tu derneketî (indicative past negative)
ew derdikeve (indicative present positive)
ew dernakeve (indicative present negative)
ew derket (indicative past positive)
ew derneket (indicative past negative)
em derdikevin (indicative present positive)
em dernakevin (indicative present negative)
em derketin (indicative past positive)
em derneketin (indicative past negative)
hûn derdikevin (indicative present positive)
hûn dernakevin (indicative present negative)
hûn derketin (indicative past positive)
hûn derneketin (indicative past negative)
ew derdikevin (indicative present positive)
ew dernakevin (indicative present negative)
ew derketin (indicative past positive)
ew derneketin (indicative past negative)
ez derdiketim (imperfect positive)
ez dernediketim (imperfect negative)
ez derketibûm (positive)
ez derneketibûm (negative)
tu derdiketî (imperfect positive)
tu dernediketî (imperfect negative)
tu derketibûyî (positive)
tu derneketibûyî (negative)
ew derdiket (imperfect positive)
ew dernediket (imperfect negative)
ew derketibû (positive)
ew derneketibû (negative)
em derdiketin (imperfect positive)
em dernediketin (imperfect negative)
em derketibûn (positive)
em derneketibûn (negative)
hûn derdiketin (imperfect positive)
hûn dernediketin (imperfect negative)
hûn derketibûn (positive)
hûn derneketibûn (negative)
ew derdiketin (imperfect positive)
ew dernediketin (imperfect negative)
ew derketibûn (positive)
ew derneketibûn (negative)
ez ê derkevim (future positive)
ez ê dernekevim (future negative)
ez ê derketibim (future perfect positive)
ez ê derneketibim (future perfect negative)
tu yê derkevî (future positive)
tu yê dernekevî (future negative)
tu yê derketibî (future perfect positive)
tu yê derneketibî (future perfect negative)
ew ê derkeve (future positive)
ew ê dernekeve (future negative)
ew ê derketibe (future perfect positive)
ew ê derneketibe (future perfect negative)
em ê derkevin (future positive)
em ê dernekevin (future negative)
em ê derketibin (future perfect positive)
em ê derneketibin (future perfect negative)
hûn ê derkevin (future positive)
hûn ê dernekevin (future negative)
hûn ê derketibin (future perfect positive)
hûn ê derneketibin (future perfect negative)
ew ê derkevin (future positive)
ew ê dernekevin (future negative)
ew ê derketibin (future perfect positive)
ew ê derneketibin (future perfect negative)
ez derketime (perfect positive)
ez derneketime (perfect negative)
ez derketibûme (nonconfirmative pluperfect positive)
ez derneketibûme (nonconfirmative pluperfect negative)
tu derketiyî (perfect positive)
tu derneketiyî (perfect negative)
tu derketibûyiye (nonconfirmative pluperfect positive)
tu derneketibûyiye (nonconfirmative pluperfect negative)
ew derketiye (perfect positive)
ew derneketiye (perfect negative)
ew derketibûye (nonconfirmative pluperfect positive)
ew derneketibûye (nonconfirmative pluperfect negative)
em derketine (perfect positive)
em derneketine (perfect negative)
em derketibûne (nonconfirmative pluperfect positive)
em derneketibûne (nonconfirmative pluperfect negative)
hûn derketine (perfect positive)
hûn derneketine (perfect negative)
hûn derketibûne (nonconfirmative pluperfect positive)
hûn derneketibûne (nonconfirmative pluperfect negative)
ew derketine (perfect positive)
ew derneketine (perfect negative)
ew derketibûne (nonconfirmative pluperfect positive)
ew derneketibûne (nonconfirmative pluperfect negative)
(bila) ez derkevim (present subjunctive positive)
(bila) ez dernekevim (present subjunctive negative)
(bila) ez derketibim (preterite subjunctive positive)
(bila) ez derneketibim (preterite subjunctive negative)
(bila) tu derkevî (present subjunctive positive)
(bila) tu dernekevî (present subjunctive negative)
(bila) tu derketibî (preterite subjunctive positive)
(bila) tu derneketibî (preterite subjunctive negative)
(bila) ew derkeve (present subjunctive positive)
(bila) ew dernekeve (present subjunctive negative)
(bila) ew derketibe (preterite subjunctive positive)
(bila) ew derneketibe (preterite subjunctive negative)
(bila) em derkevin (present subjunctive positive)
(bila) em dernekevin (present subjunctive negative)
(bila) em derketibin (preterite subjunctive positive)
(bila) em derneketibin (preterite subjunctive negative)
(bila) hûn derkevin (present subjunctive positive)
(bila) hûn dernekevin (present subjunctive negative)
(bila) hûn derketibin (preterite subjunctive positive)
(bila) hûn derneketibin (preterite subjunctive negative)
(bila) ew derkevin (present subjunctive positive)
(bila) ew dernekevin (present subjunctive negative)
(bila) ew derketibin (preterite subjunctive positive)
(bila) ew derneketibin (preterite subjunctive negative)
(bila) ez derketama (imperfect subjunctive positive)
(bila) ez derneketama (imperfect subjunctive negative)
(bila) ez derketibûma (pluperfect subjunctive positive)
(bila) ez derneketibûma (pluperfect subjunctive negative)
(bila) tu derketayî (imperfect subjunctive positive)
(bila) tu derneketayî (imperfect subjunctive negative)
(bila) tu derketibûyayî (pluperfect subjunctive positive)
(bila) tu derneketibûyayî (pluperfect subjunctive negative)
(bila) ew derketa (imperfect subjunctive positive)
(bila) ew derneketa (imperfect subjunctive negative)
(bila) ew derketibûya (pluperfect subjunctive positive)
(bila) ew derneketibûya (pluperfect subjunctive negative)
(bila) em derketana (imperfect subjunctive positive)
(bila) em derneketana (imperfect subjunctive negative)
(bila) em derketibûna (pluperfect subjunctive positive)
(bila) em derneketibûna (pluperfect subjunctive negative)
(bila) hûn derketana (imperfect subjunctive positive)
(bila) hûn derneketana (imperfect subjunctive negative)
(bila) hûn derketibûna (pluperfect subjunctive positive)
(bila) hûn derneketibûna (pluperfect subjunctive negative)
(bila) ew derketana (imperfect subjunctive positive)
(bila) ew derneketana (imperfect subjunctive negative)
(bila) ew derketibûna (pluperfect subjunctive positive)
(bila) ew derneketibûna (pluperfect subjunctive negative)
ez ê derketama (present conditional positive)
ez ê derneketama (present conditional negative)
ez ê derketibûma (preterite conditional positive)
ez ê derneketibûma (preterite conditional negative)
tu yê derketayî (present conditional positive)
tu yê derneketayî (present conditional negative)
tu yê derketibûyayî (preterite conditional positive)
tu yê derneketibûyayî (preterite conditional negative)
ew ê derketa (present conditional positive)
ew ê derneketa (present conditional negative)
ew ê derketibûya (preterite conditional positive)
ew ê derneketibûya (preterite conditional negative)
em ê derketana (present conditional positive)
em ê derneketana (present conditional negative)
em ê derketibûna (preterite conditional positive)
em ê derneketibûna (preterite conditional negative)
hûn ê derketana (present conditional positive)
hûn ê derneketana (present conditional negative)
hûn ê derketibûna (preterite conditional positive)
hûn ê derneketibûna (preterite conditional negative)
ew ê derketana (present conditional positive)
ew ê derneketana (present conditional negative)
ew ê derketibûna (preterite conditional positive)
ew ê derneketibûna (preterite conditional negative)
(tu) derkeve (imperative present positive)
(tu) dernekeve (imperative present negative)
(hûn) derkevin (imperative present positive)
(hûn) dernekevin (imperative present negative)
دهرکهتن
derkeftin
derkevtin
derkewtin

etymology_text: Ji der- + ketin.

ацара

roman: ācārā

алҵра

roman: ālc̣rā

выхо́дзіць

roman: vyxódzicʹ

вы́йсці

roman: výjsci

изли́зам

roman: izlízam

напускам

roman: napuskam

ᎦᏄᎪᎦ

roman: ganugoga

出門

roman: chūmén

出去

roman: chūqù

離開

roman: líkāi

走

roman: zǒu

خَرَجَ

roman: ḵaraja

خرج

roman: ḵarag

ելնել

roman: elnel

خارج شدن

roman: xârej šodan

გასვლა

roman: gasvla

დატოვება

roman: daṭoveba

יצא

roman: yatsá

나오다

roman: naoda

나가다

roman: nagada

ອອກ

roman: ʼǭk

излегува

roman: izleguva

напушта

roman: napušta

выходи́ть

roman: vyxodítʹ

вы́йти

roman: výjti

ออก

roman: ɔ̀ɔk

𐎊𐎕𐎀

roman: yṣả

вихо́дити

roman: vyxódyty

ви́йти

roman: výjty

βγαίνω

roman: vgaíno

φεύγω

roman: févgo

ἐξέρχομαι

roman: exérkhomai

ἐκβαίνω

roman: ekbaínō


dasinî

etymology_text: Ji navê eşîra Dasnî, ji ber ku piştî bisirmankirina kurdan, devera ku pirraniya wê êzidî maye tenê Şingal bû û gelê Şingalê bi gelemperî ji êla Dasnî ye.


êzidîtî

glosses:
dînê êzidiyan, baweriya dasiniyan,
baweriyek e ji alî nêzî nîv milyon kurdan ve tê peristin

forms:
êzidatî
êzdîtî
êzidyatî
êzdiyatî
cihûtî
filetî
Îslam
misilmantî
zerdeştîtî

etymology_text: Ji êzidî + -tî.


ol

text: Ola Îslamê

text: Ola Cihûyan

text: Ola Fileyan

forms:
ئۆل
ол

etymology_text: Ji tirkî yol (“rê”) bi heman awayê terîqet (terîqet) û rêç, rêûresm, rêbaz. Bide ber herwisan oldaş. Bêjeyên kurdiya îro nikarin bi /y/ dest pê kin û ên deynkirî jî wê axirî winda dikin; bide ber aprax / îprax, hêwaş, Ûsiv, Aqûb, Orşelîm... Bi resenî ji jargona Êzdiyan bi ramana "mezheb, terîqet, destayîn", piştî 90an ji aliyê medyaya bakurî li şûna bêjeka dîn dest bi bi karanîn kir (bi wergirtina ku qaşo ew ne kurdî ye û "ol" kurdîtir e) û berbelavtir ket.

religion#Danois

roman: religion

종교

roman: jonggyo

религия

roman: religija

вера

roman: vera

вероисповедание

roman: veroispovedanije

θρησκεία

roman: thriskeía

θρήσκευμα

roman: thrískevma


ol

pos: conj

pos_title: Girêdek

text: Ŝi estas pli bela ol li.

etymology_text: Ji almanî als.

wav_url: https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q143 (epo)-Robin van der Vliet-ol.wav

audio: LL-Q143 (epo)-Lepticed7-ol.wav


teror

glosses: Tirsandina bi karên xirab (nemaze bi kuştinê).

forms: terror

etymology_text: Ji îngilîzî terror (“tirs, xof”), ji îngilîziya navîn terrour, ji fransiya kevn terreur (“tirs, xof”), ji latînî terror (“tirs, xof”), ji terrēre (“tirsandin”), ji proto-hindûewropî *tre- (“lerizîn”), *tres- (“recifîn”). Cotrehê tirs.


terorkirin

glosses: Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.

etymology_text: Ji teror + kirin.


cendek

glosses:
leş, kelex, term, cesed, beden, gewde
 (bi taybetî yê mirî)

forms:
جەندەک
cendeg
çendek

etymology_text:
Hevreha pehlewî (gandag) û avestayî (gantay) bi wateya bêhna genî.
An jî:
can + dek (> dekizîn, teqizîn)
(Çavkanî: Perwîz Cîhanî: Rîşala peyvên cenaze cendek, Amidakurd.com, 2/2007)

ipa: /d͡ʒɛnˈdɛk/

hyphenation: cen·dek


term

glosses:
leş, kelex, cendek, cesed, beden, gewde
(nemaze yê mirî)

etymology_text: : Etîmolojiya vê peyvê nehatiye nivîsîn. Eger tu bi rastî bizanî, kerem bike bişkoka "biguhêre" ya di ser van gotinan re bitikîne û etîmolojiya vê peyvê binivîse. Çavkaniyên ku te ew etîmolojî jê girtiye jî binivîse.

псхъа́

roman: psqā́

аԥсы

roman: āpsə

хьадэ́

roman: ḥādắ

ӧлгӧн кижиниҥ сӧӧги

roman: ölgön kižiniŋ söögi

сек

roman: sek

ሬሳ

roman: resa

አስከሬን

roman: ʾäskären

ܫܠܕܐ

roman: šəladdā

ܬܓܪܘܡܬܐ

roman: taḡrūmtā

ܦܓܪܐ

roman: paḡrā

ܩܘܫܪܐ

roman: qušrā

ܓܘܫܕܐ

roman: gušdā

শ

roman: xo

মৰা শ

roman: mora xo

жаназа

roman: žanaza

ケウ

roman: kew

ケウェ

roman: kewe

мәйет

roman: mäyet

үлек

roman: ülek

труп

roman: trup

мярцвя́к

roman: mjarcvják

মৃতদেহ

roman: mritdeh

লাশ

roman: laś

মড়া

roman: môṛa

শব

roman: śôb

мъртве́ц

roman: mǎrtvéc

хүүр

roman: xüür

རོ

roman: ro

བམ

roman: bam

ཕུང་པོ

roman: phung po

дакъа

roman: daq̇a

म्हङ्

roman: hmaŋ

ᎤᎵᏬᏨᎯ

roman: uliwotsvhi

ᎤᏴᎰᏒᎯ

roman: uyvhosvhi

屍體

roman: si¹ tai²

死屍

roman: sei² si¹

屍身

roman: si¹ san¹

屍首

roman: si¹ sau²

屍首

roman: sṳ̂-sú

屍體

roman: sṳ̂-thí

死屍

roman: sí-sṳ̂

屍體

roman: shītǐ

軀體

roman: qūtǐ

屍體

roman: si-thé

死屍

roman: sí-si

виле

roman: vile

ӱт

roman: ӱt

ގަބުރު

roman: gaburu

جُثَّة

roman: juṯṯa

جُثْمَان

roman: juṯmān

جِيفَة

roman: jīfa

جتة

roman: gitta

جثة

roman: jiṯṯa

դիակ

roman: diak

դի

roman: di

աճյուն

roman: ačyun

մարմին

roman: marmin

улов

roman: ulov

гирарикта

roman: girarikta

бучэ̄

roman: buçə̄

бунӣ

roman: buņī

جنازه

roman: janâze, jenâze

جسد

roman: jasad

کالبد

roman: kâlbod

لاشه

roman: lâše

نعش

roman: na'š

نسا

roman: nasâ

لش

roman: laš

لاش

roman: lâš

جنازه

roman: janâze

ра́кьиме

roman: rakʼime

𐌻𐌴𐌹𐌺

roman: leik

𐌽𐌰𐌿𐍃

roman: naus

લાશ

roman: lāś

શબ

roman: śab

გვამი

roman: gvami

ცხედარი

roman: cxedari

शव

roman: śav

גּוּפָה

roman: gufá

גְּוִיָּה / גוויה

roman: gviyá

хьэдэ

roman: ḥădă

күш

roman: küş

шарл

roman: şarl

ಹೆಣ

roman: heṇa

өлүк

roman: ölük

මළ සිරුර

roman: maḷa sirura

මළ කඳ

roman: maḷa kaⁿda

ёамм-олма

roman: joamm-olma

шой

roman: šoj

시체

roman: siche

주검

roman: jugeom


term

glosses: Peyveke ku mefhûmeke xisûsî û spesîfîk yê bi şaxeke ilmî, hunerî, pîşeyî yan jî mijarekê ve girêdayî îfade dike.

forms:
terîm
terim

тэ́рмін

roman: términ

術語

roman: shùyǔ

用語

roman: yòngyǔ

اِصْطِلَاح

roman: iṣṭilāḥ

مُصْطَلَح

roman: muṣṭalaḥ

տերմին

roman: termin

եզր

roman: ezr

եզրույթ

roman: ezruytʻ

اصطلاح

roman: estelâh

واژه

roman: vâže

इस्तिलाह

roman: istilāh

מונח

roman: munákh

용어

roman: yong-eo

말

roman: mal

ⲫⲱⲛⲏ

roman: phōnē

คำ

roman: kam

тиэрмин

roman: tiermin

όρος

roman: óros


term

glosses: têgîn, destewaje, biwêj, peyv, bêje, kelîme, gotin, terîm, mistelih

audio: LL-Q1860 (eng)-Vealhurl-term.wav


terim

pos_title: Formeke lêkerê

glosses: Kesê yekem yekjimar dema niha ji lêkera çûn.

ipa: /tɛˈɾɪm/

hyphenation: te·rim


mirî

glosses: Ya / yê miriye, ya / yê rih di leşîda ne maye, yê giyanê xwe dest daye, yê rih bi ser de çûyî.

text: Hudhudê şîrînzeban îro xeberdarê me yeism û navê te'y şerîf hey kir li min qelbê mirîLew di medhê te û senayê bûyî me çeng û ney e

ref: Melayê Cizîrî, Dîwana Melayê Cizirî, ~1640

forms:
مری
kuştî
şehîd

etymology_text: Ji mir + -î.

үлгән

roman: ülgän

үле

roman: üle

мёртвы

roman: mjórtvy

মৃত

roman: mrit

মুর্দা

roman: murda

мъ́ртъв

roman: mǎ́rtǎv

သေ

roman: se

делла

roman: della

ᎤᏲᎱᏒᎢ

roman: uyohusvi

死的

roman: sǐ de

مَيِّت

roman: mayyit

մեռած

roman: meṙac

مرده

roman: morde

𐌳𐌰𐌿𐌸𐍃

roman: dauþs

მკვდარი

roman: mḳvdari

გარდაცვლილი

roman: gardacvlili

მიცვალებული

roman: micvalebuli

मृत

roman: mŕt

मरा हुआ

roman: marā huā

मुर्दा

roman: murdā

מֵת

roman: met

өлүк

roman: ölük

මළ

roman: maḷa

죽었다

roman: jugeotda

죽은

roman: jugeun

ຕາຍ

roman: tāi

мртов

roman: mrtov

умрен

roman: umren

пцовисан

roman: pcovisan

үхсэн

roman: ühsen

ᠦᠬᠦᠭᠰᠡᠨ

roman: üküɣsen

मृत

roman: mr̥t

मरेको

roman: mareko

мард

roman: mard

مړ

roman: mar

өлі

roman: ölı

мёртвый

roman: mjórtvyj

у́мерший

roman: úmeršij

до́хлый

roman: dóxlyj

मृत

roman: mṛtá

мрътвъ

roman: mrŭtvŭ

мьртвъ

roman: mĭrtvŭ

ตาย

roman: dtaai

үлек

roman: ülek

өлүг

roman: ölüg

ыржым

roman: ırjım

шыпшың

roman: şıpşıñ

ээн

roman: een

ме́ртвий

roman: mértvyj

ម្រឹត

roman: mrɨt

ស្លាប់

roman: slap

טויט

roman: toyt

νεκρός

roman: nekrós

πεθαμένος

roman: pethaménos

ψόφιος

roman: psófios

ipa: /mɪˈɾiː/

audio: LL-Q36163 (kmr)-Key Mîrza-mirî.wav

hyphenation: mi·rî


kuştî

glosses: mirî, temirî, vemirî, ya / yê hatiye kuştin, ya / yê ku kesek din jiyana wî bi dawî aniye

text: Da me çeşmê qehr û xeşmê rim li dil da go edebKuştiyên dîdar û dînê bêxeta her deh sed inHer seher dîsa ji nû wên têne kêrê sed celeb

forms:
kuştîtir (comparative)
herî kuştî (superlative)
kuştîtirîn (superlative)
كوشتی
biheştî
mirî
şehîd
wefatkirî

etymology_text: Ji kuşt + -î.

ipa: /kʊʃˈtiː/


qetilkirî

text: Di êrişa Reinaya Li Stenbol Ortakoyê 11 welatiyên Tirkiyeyê, 24 tûrîst hatin qetilkirin. Nasnameya 4 kesên qetilkirî hêj nediyar e.

ref: Jiyanên ku di êrişa Reinayê de tarî bûn https://web.archive.org/https://m.bianet.org/kurdi/print/182290-jiyanen-ku-di-erisa-reinaye-de-tari-bun arşîv, bianet.org, 2017

forms:
biheştî
mirî
şehîd
wefatkirî

etymology_text: Ji qetil + kirî.


qetil

glosses:
kuştin, mirandin, ji jiyanê bêpar kirin
 (bi taybetî kuştinek plankirî)

text: Yengiyên nîsbet ji nûnanRadikin ew qetl û xûnanGirtiyê zindan im ez

forms: qetl

etymology_text: Ji erebî قتل (qetil), hevreha aramî ܩܛܠܐ (qeṭla), îbrî קטל (qetil), ya erebî ji rehê قتل (qetele, “kuştin”), hevreha aramî ܩܛܠ (q-ṭ-l-), îbrî קטל (q-t-l). Ji eynî rehî: qatil.


qetilkirin

etymology_text: Ji qetil + kirin.


qetlîam

glosses: Kuştina gelek mirovan bi carekê. (nemaze mirovên bêguneh û yên nikarin xwe biparêzin)

forms:
qetilam
qetliam
qetli'am
qetlî'am

etymology_text: Ji farisî قتل عام (qetli 'am) ji du peyvên erebî erebî قتل (“qetil”) + عام ('amm, “am, giştî”) lê wek peyv "qetlîam" di erebî bi xwe de nîne, di farisî de ji du peyvên erebî hatiye çêkirin.

массовое убийство

roman: massovoje ubijstvo

ఊచకోత

roman: ūcakōta

ipa: /qɛtliːˈɑːm/

hyphenation: qet·lî·am


komkujî

glosses:
Kuştina çendîn mirovan bi carekê.
(nemaze mirovên bêguneh û yên nikarin xwe biparêzin)

etymology_text: Ji komkuj + -îyankom + -kujî.

разня́

roman: raznjá

бо́йня

roman: bójnja

разні́ца

roman: razníca

ма́сово кла́не

roman: másovo kláne

клане́

roman: klané

လူသတ်ပွဲ

roman: lusatpwai:

大屠殺

roman: dàtúshā

屠殺

roman: túshā

慘案

roman: cǎn'àn

مَذْبَحَة

roman: maḏbaḥa

مَجْزَرَة

roman: majzara

مَذْبَحَة

roman: mádbaha

مَجْزَرَة

roman: májzara

կոտորած

roman: kotorac

کشتار

roman: koštâr

ხოცვა-ჟლეტა

roman: xocva-žleṭa

טֶבַח

roman: tévakh

학살

roman: haksal

대학살

roman: daehaksal

ко́леж

roman: kólež

ко́лење

roman: kólenje

крвопроле́вање

roman: krvoprolévanje

маса́кр

roman: masákr

قىرغىنچىلىق

roman: qirghinchiliq

қырғын

roman: qyrğyn

резня́

roman: reznjá

ма́ссовое уби́йство

roman: mássovoje ubíjstvo

різня́

roman: riznjá

різани́на

roman: rizanýna

маса́кра

roman: masákra

σφαγή

roman: sfagí

ipa: /koːmkʊˈʒiː/

hyphenation: kom·ku·jî


tevkujî

glosses:
kuştina gelek mirovan bi carekê
(nemaze mirovên bêguneh û yên nikarin xwe biparêzin)

etymology_text: Ji tevkuj + -î yan tev + -kujî.

массовое убийство

roman: massovoje ubijstvo


kuştar

glosses: Kuştina gelek mirovan bi carekê nemaze mirovên bêguneh û yên nikarin xwe biparêzin.

etymology_text: Ji kuşt + -ar.

masakr#Bosnian

roman: masakr

pokolj#Bosnian

roman: pokolj

krvoproliće#Bosnian

roman: krvoproliće

ఊచకోత

roman: ūcakōta


tevkuj

glosses: Ya / yê hemûyan anku tevan anku gişan dikuje.

forms:
kujek
kujende
kujok

etymology_text: Ji tev + -kuj.


komkuj

etymology_text: Ji kom + -kuj.


xav

text: Ew goştê xav dixwe.

text: Ev birinc xav e.

glosses: sist, ne xurt, ne zîrek, ne çist, ne çeleng, ne fêris, neşidayî

text: Kurrik xav e, tiştek jê nayê.

text: nefta xav

glosses: paqij, bijûn, pak, temîz, ne pîs, ne gemarî, ne genî, ne herimî, ne lewitî

forms:
xavtir (comparative)
herî xav (superlative)
xavtirîn (superlative)
xam
xangî

etymology_text:
Herwiha forma negunciyayî (unadapted) xam, ji farisî خام (xam). Tê xuya ku nû ketiye zimanê kurdî, heta di Mem û Zînê (1692) de jî wek xam hatiye tomarkirin û guherîna /m/>/v/'a guncanî zimanê kurdî çênebûye. Lê ev ji ber forma din a wek xam tê gotin, di serdema îranîkiya navîn de jî guherîna h>x pêk hatiye û çima nayê zanîn. Dibe ku cihê a xwemalî *hav vegirtibe. Ji proto-hindûewropî *om- (*ḫamel) / *h₃emos, *h₂eh₃mos (“xav”), hevrehaxam ya pehlewî, zazakî û farisî, xaw ya soranî, belûçî ameg, hameg, xom ya osetî, आम (āmá) ya sanskrîtî, hum ya ermenî, ὠμός (omos) ya yûnaniya kevn, amarus ya latînî > amer ya fransî, amargo ya spanî...
proto-hindûewropî *om- (“xav, negihiştî, tirş”):proto-îranî:
::pehlewî: xam ("xav")
::somalî: x'm ("xav")
::hotenî: hame ("xav")
::farisî: xām ("xav")
::belûçî: hameg ("xav")
::kurmancî: xav ("xav")
::osetî: xom ("xav") ...
::zazakî: xam ("xav")
:sanskrîtî: āmá ("xav, tirş")
:ermenî: hum ("xav, nekelandî")
:yûnanî: ōmos ("xav")
:latînî: amarus ("tirş: negihiştî")
;Çavkanî:
* Horn, Paul. (1893): Grundriss der neupersischen Etymologie [Bingehê etîmolojiya farisî] (bi almanî). Strassburg r. 103.,
* Watkins, Calvert, The American Heritage Dictionary of Indo-European Roots https://web.archive.org/http://www.amazon.com/American-Heritage-Dictionary-Indo-European-Roots/dp/0618082506 arşîv, Houghton Mifflin Co., 2007, çapa 2em, r. 60,
* Lubotsky, Alexander. Indo-Aryan inherited lexicon. University of Leiden.
* Pokorny, Julius, Ferhenga etîmolojî ya hindûewropî ["Indogermanisches etymologisches Wörterbuch (bi almanî)"], Bern, 1959, r. 777

аӡа

roman: āʒā

কেঁচা

roman: kẽsa

フ

roman: hu

сыры́

roman: syrý

هامگ

roman: hāmag

কাঁচা

roman: kãca

суро́в

roman: suróv

စိမ်း

roman: cim:

生的

roman: shēng de

نَيْء

roman: nayʾ

ني

roman: nei

հում

roman: hum

خام

roman: xâm

ნედლი

roman: nedli

कच्चा

roman: kaccā

חַי

roman: khay

чийки

roman: çiyki

кам

roman: kam

생의

roman: saeng-ui

날것의

roman: nalgeosui

ດິບ

roman: dip

сиров

roman: sirov

പച്ച

roman: pacca

түүхий

roman: tüühij

काँचो

roman: kā̃co

хом

roman: xom

خام

roman: ham

خام

roman: xam

اوم

roman: um

шикі

roman: şikı

сыро́й

roman: syrój

आम

roman: āma

сꙑръ

roman: syrŭ

ดิบ

roman: dìp

పచ్చి

roman: pacci

чи

roman: çi

རྗེན་པ

roman: rjen pa

сири́й

roman: syrýj

ខ្ចី

roman: khcəy

ឆៅ

roman: chaw

רוי

roman: roy

ωμός

roman: omós

άψητος

roman: ápsitos

αμαγείρευτος

roman: amageíreftos

ὠμός

roman: ōmós

ipa: /xɑːv/


tiral

glosses: Kesa/ê ku nikare yan naxwaze tiştekê/î bike tevî ku ew tişt ne dijwar e jî.

forms:
tiraltir (comparative)
herî tiral (superlative)
tiraltirîn (superlative)
teral
terale
ternal
terrnal
têral
têrale
tirale
tirnal
tirrnal

лянівы

roman: ljanívy

懒惰

roman: lǎnduò

懒

roman: lǎn

كسلان

roman: kaslān

ծույլ

roman: cuyl

تَنبَل

roman: tanbal

ზარმაცი

roman: zarmaci

आलसी

roman: ālsī

עצל

roman: ʻatsel

게으른

roman: ge-eureun

आळशी

roman: āḷśī

ленивый

roman: lenívyj

अलसः

roman: alasaḥ

เกียจคร้าน

roman: kìadkhráan

సోమరి

roman: sōmari

బద్ధకం

roman: baddhakaṃ

лінивий

roman: linývyj

ледачий

roman: ledáčyj


tiral

text: Ev sê roj in wek tiralekî beradayî li ber televizyonê mexel dibim û li bernameya Seda Sayanê dinêrim.

ref: Ez Bikutim Vê Civakê! https://web.archive.org/http://www.lotikxane.com/2017/11/16/ez-bikutim-ve-civake/ arşîv, lotikxane.com, 2017

text: Li gorî jina wî Ksantîpe Sokrates tiralekî bêkêr bûye, erê rast e Sokrates ji bo malê dinyayê ti carî neketiye liv û tevgerê, pê fen û futan neketiye û xwe pîs nekiriye, erê nayê zanîn ku wî ji bo siberojek "xweş" pere dabûye ser hev, ji loma jî wî li malê aramî û hizûr nedîtiye!

ref: Ferhat Dayan, Yekem Şehîdê Felsefeyê Sokrates https://web.archive.org/https://philosophykurdi.blogspot.com/2021/03/yekem-sehide-felsefeye-sokrates.html arşîv, philosophykurdi.blogspot.com, 2021


hîle

glosses: lêb, fêl, xap, qîle, los, lihb, lêhb, xapandin, xirrandin, cixiz, tiştek nerast pê dan bawerkirin

text: Sed baziyan ev huqqebazTînit bi hîle kar-i sazGeh geh ko naz e û geh niyaz

forms:
حیله
ḧîle
heyle

etymology_text: Ji erebî حِيلَة (ḥīla).

падма́н

roman: padmán

প্রবঞ্চনা

roman: prôbôñcna

ফাঁকি

roman: phãki

изма́ма

roman: izmáma

лъжа́

roman: lǎžá

欺騙

roman: qīpiàn

خِدَاع

roman: ḵidāʿ

خَدْع

roman: ḵadʿ

խաբեբայություն

roman: xabebayutʻyun

فریب

roman: farib

گول

roman: gul

𐌻𐌹𐌿𐍄𐌴𐌹

roman: liutei

धोखा

roman: dhokhā

छल

roman: chal

רַמָּאוּת

roman: ramaút

алдоо

roman: aldoo

속임수

roman: sogimsu

사기

roman: sagi

속임

roman: sogim

измама

roman: izmama

ତଞ୍ଚକତା

roman: tôñcôkôta

фӕлывд

roman: fælyvd

ئالداش

roman: aldash

алдау

roman: aldau

обма́н

roman: obmán

कपट

roman: kapaṭa

фиреб

roman: fireb

దగా

roman: dagā

మోసము

roman: mōsamu

алдак

roman: aldaq

فریب

roman: farīb

ការបោកប្រាស់

roman: kaa baok prah

απάτη

roman: apáti

ἀπάτη

roman: apátē

δόλωμα

roman: dólōma

ipa: /ħiːˈlɛ/


newroz

glosses: Her sal roja 21 adarê ku wek serê sala nû ya kurdî û arî tê pîrozkirin.

glosses: Meha yekem ji salnameya kurdî anku arî anku îranî (ji 21 adarê ta 20î nîsana zayînî).

forms:
nevroj
nevroz
nîroj
nîroz
nûroj
nûroz
nûvroj
neweroc
نەورۆز

etymology_text: Ji zimanên îranî, hevreha soranî نەورۆز (newroz), farisî نوروز (nûrûz), têkilî nû + roj anku "roja nû".

новруз

roman: novruz

ipa: /nɛwˈɾoːz/

audio: LL-Q36163 (kmr)-Ebulfîda-newroz.wav

hyphenation: new·roz


milîtan

glosses: şervan, şerker, cengawer, çekdar, serbaz, leşker, gerîla, pêşmerge

forms:
milîtant
mîlîtan
mîlîtant

etymology_text: Ji fransî militant ji latînî [Peyv?].


huner

text: Tomarê sexaweta xwe kir Tey'Eql û huner û sexa û meydanDebt û neseq û nizam û deywan

forms:
هونهر
һӧнәр
hiner
hîner
hûner
hinêr

etymology_text: Ji zimanên îranî, hevreha din ya kurmancî hinêr, soranî هونهر (huner), farisî هنر (huner), pehlewî huner, avestayî hunere- (mêranî, xweşmêrî, camêrî) ji hu- (baş, xweş) + ner- (nêr; mêr). Ji hu- herwiha binere horî, hewa.

ጥበብ

roman: ṭəbäb

сәнғәт

roman: sänğät

маста́цтва

roman: mastáctva

শিল্প

roman: śilp

изку́ство

roman: izkústvo

исбаьхьалла

roman: isbäḥalla

藝術

roman: ngai⁶ seot⁶

йишу

roman: yišu

藝術

roman: yìshù

藝術

roman: ngiê-sŭk

藝術

roman: gē-su̍t

فَنّ

roman: fann

فُنُون

roman: funūn

արվեստ

roman: arvest

هنر

roman: honar

ხელოვნება

roman: xelovneba

कला

roman: kalā

אומנות \ אֻמָּנוּת

roman: omanút

ಕಲೆ

roman: kale

искусство

roman: iskusstvo

чеберчилик

roman: çeberçilik

көркөмөнөр

roman: körkömönör

කලාව

roman: kalāwa

예술(藝術)

roman: yesul

ສິນ

roman: sin

ສິນລະປະ

roman: sin la pa

у́метност

roman: úmetnost

കല

roman: kala

урлаг

roman: urlag

ᠤᠷᠠᠯᠢᠭ

roman: uralig

аивад

roman: aivad

سەنئەت

roman: sen'et

صنعت

roman: san'át

آرت

roman: ārt

هنر

roman: honár

فن

roman: fan

өнер

roman: öner

көркемөнер

roman: körkemöner

иску́сство

roman: iskússtvo

уме́ние

roman: uménije

санъат

roman: sanʾat

ҳунар

roman: hunar

கலை

roman: kalai

сәнгать

roman: sängat’

ལག་རྩལ

roman: lag rtsal

мисте́цтво

roman: mystéctvo

សិល្បៈ

roman: selbaʼ

дьоҕур

roman: coğur

קונסט

roman: kunst

τέχνη

roman: téchni

τέχνη

roman: tékhnē

ipa: /hʊˈnɛɾ/

audio: LL-Q36368 (kur)-Dildadil-huner.wav

hyphenation: hu·ner


ma

pos: adv

pos_title: Hoker

text: Ma tu dê biçî?

text: Ma ew ne birayê te ye?

text: Ma ez dibêm vê gotinêBêy te ziban bê gotin e

forms:
ما
ма
mo
gelo
aya
erê

etymology_text: Ji zimanên îranî, hevreha farisiya navîn me (wek di "me heker = me heke" de >farisî مگر (meger) >kurdî meger), têkilî na û me- (ji ber ku bi hevoka "ma" jî negatîvkirina pirsê ye.) Hevreha nê.


ma

text: ew ma, neçû


ma

pos_title: Formeke navdêrê

text: du ma


ma

pos: pron

pos_title: Cînav

text: ziwanê ma

translation: zimanê me

ref: Tirsa Tato Ecewîd Yildirim 10.11.2010 Çarşem


reşnivîs

glosses: Nivîsîna destpêkî, tişta/ê ku cara yekem tê nivîsîn û dê paşî dirûvê xwe yê dawîn bigire

text: Beşek ji reşnivîsa destûra Iraqê: Erebek di deh salan de û Kurdek jî di 20 salan de dikare dibe welatiyek Iraqê.

ref: Peyamner.com, 6/2005

forms:
رەشنڤیس
reşnûs
reşnivîsk

etymology_text: Ji reş + nivîs.

чернова

roman: černova

مسودة

roman: muswáddah

טיוטה

roman: tyutá

нацрт

roman: nácrt

черновик

roman: černovík


nivîs

glosses: Tîpên anku herfên li ser derekê hatine çêkirin.

glosses: Komek ji peyvan yên ku li ser derekê hatine diyarkirin.

forms: nivês

etymology_text: Paşvesazî ji nivîsîn.

ipa: /nɪˈviːs/

audio: LL-Q36163 (kmr)-Ebulfîda-nivîs.wav

hyphenation: ni·vîs


tîp

text: Li selwê mar bi lef hatinDi bircan tîp bi sef hatinJi batin tîr bi xef hatin

glosses: cûn, cûre, celeb, çeşît, tov, toxim, tewir, reng

forms:
تیپ
alfabe

etymology_text: Ji fransî yan ji îngilîzî type ji latînî typus ji yûnaniya kevn τύπος (túpos). "Tîp" ji "type" ya gelek zimanên ewropî ye ku di fransî de nêzîkî (lê ne tam wek) dengê "tîp" tê xwendin. Heman peyv di îngilîzî de jî heye lê nêzîkî dengê "tayp" tê xwendin. Bi ihtimaleke mezin "pît" jî her ji "tîp" e û bi guhorîna cihê herfan bûye "pît". Di kurdî de guhorîna cihê herfan di peyvan de tiştekî gelek asayî ye: befr/berf, cîran/cînar, çekûç/keçûç, "nik" ya di devoka kurmanciya behdînî de bi manaya "cem, [li] ba, li rex" û "kin" ya di devoka soraniya hewlêrî de bi eynî manayê. Herwiha rast e ku li Başûrê Kurdistanê (bi taybetî li Behdînan) peyva "tîp" bi manaya koma muzîkê tê bikaranîn. Lê ew jî dîsa ji eynî "type"a ewropî ye ji ber ku yek ji wateyên "type" cûn/core/çeşît/taxim/kom tevî ku di îngilîzî de bi manaya "koma muzîkê" nayê bikaranîn jî: http://en.wiktionary.org/wiki/type (bi taybetî li wateya 1 û 4 binerin).

ፊደል

roman: fidäl

ܐܵܬܘܼܬܵܐ

roman: atuta

আখৰ

roman: akhor

хӏарп

roman: ḥarp

хәреф

roman: xäref

лі́тара

roman: lítara

অক্ষর

roman: ôkkhôr

হরফ

roman: hôrôph

бу́ква

roman: búkva

элп

roman: elp

字母

roman: zi⁶ mou⁵

зыму

roman: zɨmu

зы

roman: zɨ

字母

roman: zìmǔ

字

roman: zì

文字

roman: wénzì

字母

roman: lī-bú / jī-bó / jī-bú

字

roman: lī / jī

саспалли

roman: saspalli

އަކުރު

roman: akuru

حَرْف

roman: ḥarf

տառ

roman: taṙ

գիր

roman: gir

حرف

roman: harf

نویسه

roman: nevisa

وات

roman: vât

અક્ષર

roman: akṣar

હરફ

roman: haraph

ასო

roman: aso

लिपि

roman: lipi

वर्ण

roman: varṇ

हरफ़

roman: haraf

हर्फ

roman: harph

आखर

roman: ākhar

अखर

roman: akhar

אוֹת

roman: ot

үзг

roman: üzg

ಅಕ್ಷರ

roman: akṣara

тамга

roman: tamga

арип

roman: arip

අකුර

roman: akura

문자

roman: munja

글씨

roman: geulssi

글자

roman: geulja

гьарп

roman: harp

ຕົວ

roman: tūa

ຕົວອັກສອນ

roman: tūa ʼak sǭn

ອັກສອນ

roman: ʼak sǭn

ອັກຂະຣະ

roman: ʼak kha ra

ຫນັງສື

roman: nang sư̄

ຕົວຫນັງສື

roman: tūa nang sư̄

ອັກຂະລະ

roman: ʼak kha la

ᦟᦲᧅ

roman: liik

буква

roman: bukva

അക്ഷരം

roman: akṣaraṃ

ᡥᡝᡵᡤᡝᠨ

roman: hergen

үсэг

roman: üseg

дамгъӕ

roman: damǧæ

ھەرپ

roman: herp

अक्खर

roman: akkhar

әріп

roman: ärıp

अच्छर

roman: acchar

ли́тера

roman: lítera

वर्ण

roman: varṇa

боукꙑ

roman: buky

писмѧ

roman: pismę

чьрта

roman: čĭrta

လိၵ်ႈ

roman: līk

гьярф

roman: hjarf

எழுத்து

roman: eḻuttu

అక్షరము

roman: akṣaramu

ⴰⵙⴽⴽⵉⵍ

roman: askkil

ཡི་གེ

roman: yi ge

តួអក្សរ

roman: tuəʼksɑɑ


herf

glosses:
tîp, pît,
libên nivîsê (a, b, c, ç, d, e, ...)

text:
Herfako me gotî, neqşihûr e
Lê meqsed û me'neya wê kûr e

ref: Dîwana Memûzîn ya Ehmedê Xanî

forms: حهرف

etymology_text: Hevreha soranî حهرف (ḥerf), farisî حرف (ḥerf), tirkî harf, hemû ji erebî حرف (ḥerf) ji حرف (ḥerefe, “xet”) lê kirin, xirab kirin - binere herifandin), hevreha aramî חרף (xarêf: xîç, xet, xêz). Bi texmîna ku "tîp" yan "pît" "kurdîtir" be, gelek kes wan bi kar tînin lê "tîp" ji fransî "type" e û "pît" jî varyanteke wê ye ku bi metatezê peyda bûye.

ፊደል

roman: fidäl

ܐܵܬܘܼܬܵܐ

roman: atuta

আখৰ

roman: akhor

хӏарп

roman: ḥarp

хәреф

roman: xäref

лі́тара

roman: lítara

অক্ষর

roman: ôkkhôr

হরফ

roman: hôrôph

бу́ква

roman: búkva

элп

roman: elp

字母

roman: zi⁶ mou⁵

зыму

roman: zɨmu

зы

roman: zɨ

字母

roman: zìmǔ

字

roman: zì

文字

roman: wénzì

字母

roman: lī-bú / jī-bó / jī-bú

字

roman: lī / jī

саспалли

roman: saspalli

އަކުރު

roman: akuru

حَرْف

roman: ḥarf

տառ

roman: taṙ

գիր

roman: gir

حرف

roman: harf

نویسه

roman: nevisa

وات

roman: vât

અક્ષર

roman: akṣar

હરફ

roman: haraph

ასო

roman: aso

लिपि

roman: lipi

वर्ण

roman: varṇ

हरफ़

roman: haraf

हर्फ

roman: harph

आखर

roman: ākhar

अखर

roman: akhar

אוֹת

roman: ot

үзг

roman: üzg

ಅಕ್ಷರ

roman: akṣara

тамга

roman: tamga

арип

roman: arip

අකුර

roman: akura

문자

roman: munja

글씨

roman: geulssi

글자

roman: geulja

гьарп

roman: harp

ຕົວ

roman: tūa

ຕົວອັກສອນ

roman: tūa ʼak sǭn

ອັກສອນ

roman: ʼak sǭn

ອັກຂະຣະ

roman: ʼak kha ra

ຫນັງສື

roman: nang sư̄

ຕົວຫນັງສື

roman: tūa nang sư̄

ອັກຂະລະ

roman: ʼak kha la

ᦟᦲᧅ

roman: liik

буква

roman: bukva

അക്ഷരം

roman: akṣaraṃ

ᡥᡝᡵᡤᡝᠨ

roman: hergen

үсэг

roman: üseg

дамгъӕ

roman: damǧæ


mejî

glosses: parçeya fikirîn û pêhesînê di serê mirovan û candarên din de

text: Da me sed reng-i 'ezabê we nehat der ji me dengHestiyan girtiye nasûr û mejî da heye jengLew ne hişyar û xumar în me nexwarî mey û beng

glosses: beşa nerm ya di nava hestiyan de, mejiyê hestiyan

forms:
مەژی
мәжи
mejox
mejû
mêjî
mêşk
mîjî

etymology_text:
Herwiha mêjî, hevreha soranî مێشک (mêşk), kurdiya başûrîmijg / mizg / mezg, hewramî mejg, lekî mezg, zazakî mezg, pehlewî 𐫖𐫃𐫋 (megj), farisî مغز (meğz), tacikî мағз (mağz), osetî магъз (maǧz), peştûyî ماغزه (mağze), avestayî 𐬨𐬀𐬰𐬔𐬀 (mezge), sanskrîtî मज्जन् (majján), hindî भेजा (bhejā), rusî мозг (mozg), ukraynî мо́зок (mózok), serbokroatî мо̏зак / mȍzak, bulgarî мо́зък (mózǎk), polonî mózg, çekî mozek, slovakî mozok, holendî merg, norwecî merg / marg, swêdî märg, almanî Mark, danmarkî marv, îngilîzî marrow... hemû ji proto-hindûewropî *mosgʰos (mejiyê serî; mejiyê hestiyan).
Di zimanên hindûîranî û slavî de peyv maneya mejiyê serî dide lê di zimanên germenî de maneya mejiyê hestiyan dide.
Ji bilî zimanên hindûîranî, germenî û slavî, hevrehên peyvê di şaxên din yên zimanên hindûewropî de peyda nabin yan hebûna wan biguman e.
Bo guherîna M bi B di peyva hindî de, bidin ber erebî مسمار (mismar) > kurdî bizmar yan مسلم (muslim) > kurdiya devokîbusirman / bisirman (misilman).
Forma devokî mejox bi têkilkirina peyva mejî û peyva mox peyda bûye.
Hevmaneyên peyva mejî anku demax û mox herdu ji erebî hatine wergirtin.
Tevî nêzîkiya dengî jî, peyva erebî مخ (muxx) ne ji zimanekî hindûewropî ye lê peyveke xwemalî ya zimanên samî ye û hevreha bo nimûne van zimanên samî ye: akadî 𒌋𒅗 (muḫḫu), aramî מוחא (muħɑʔ), îbranî מוח (moax), siryanî ܡܘܚܐ (muħɑʔ), ugarîtî 𐎎𐎈 (mḥ)...
Herwiha di zimanên tirkîkî de jî peyvên bi maneya "mejî" dişibin hevmaneyên xwe yên hindûewropî lê ne ji zimanên hindûewropî hatine wergirtin lê peyvên xwemalî yên zimanên tirkîkî ne: yakûtî мэйии (meyii), ozbekî miya, teterî ми (mi), oyxurî مېڭە (mënge) (mënge), qazaxî ми (mï), kirgîzî мээ (mee), altayiya başûrî мее, tirkmenî beýin, azerî û tirkî beyin... Dîsa bala xwe bidin guherîna B/M.
Mejî yek ji kêm nimûneyên peyvên wisa ye ku di kurmanciya rojhilatî de bi E û di kurmanciya navendî de bi Ê ye. Çend nimûneyên din wiha ne: kurmanciya rojhilatî çer (çerandin, çerîn) û şelandin û kurmanciya navendî çêr (çêrandin, çêrîn) û şêlandin. Nimûneyên berovajî anku di kurmanciya rojhilatî de Ê û di kurmanciya navendî de E mişetir in, bo nimûne: kurmanciya navendî hejîr, penîr, zevî û kurmanciya rojhilatî hêjîr, pênîr, zêvî.
;Çavkanî:
* Chyet, Michael L. (2003): Kurdish-English Dictionary, Ferhenga Kurmancî-Inglîzî, Yale University Press.
* Horn, Paul. (1893): Grundriss der neupersischen Etymologie [Bingehê etîmolojiya farisî] (bi almanî). Strassburg
* Lubotsky, Alexander. Indo-Aryan inherited lexicon. University of Leiden.
* MacKenzie, David Neil, The dialect of Awroman (Hawraman-i Luhon) Grammatical sketch, texts, and vocabulary, Kommissionaer: Munksgaard (København), 1966
*
* Sadovski, Velizar (2017–2018): “Chapter VI: Iranian”, in Klein, Jared S.; Joseph, Brian D.; Fritz, Matthias, ed., Handbook of Comparative and Historical Indo-European Linguistics: An International Handbook, Berlin; Boston: De Gruyter Mouton
* Tsabolov, R. L., Ferhenga etîmolojî ya zimanê kurdî ["Цаболов, Р. Л.: Эмцмолоƨцческцц̆ словарь курδскоƨо языка"], Moskova, 2001-2010
* Watkins, Calvert, The American Heritage Dictionary of Indo-European Roots https://web.archive.org/http://www.amazon.com/American-Heritage-Dictionary-Indo-European-Roots/dp/0618082506 arşîv, Houghton Mifflin Co., 2007, çapa 2em
* The Tower of Babel - An Etymological Database Project [Birca Babilê - Projeyeke Danegeha Etîmolojî] (bi îngilîzî û rusî): http://starling.rinet.ru/

мее

roman: mee

አንጎል

roman: ʾängol

ܡܘܚܐ

roman: mūḥā

মগজু

roman: mogozu

мейе

roman: meye

мозг

roman: mozh

мо́заг

roman: mózah

মস্তিষ্ক

roman: môśtiśk

মগজ

roman: môgôj

мо́зък

roman: mózǎk

тархи

roman: tarxi

хье

roman: ḥe

хьекъал

roman: ḥeq̇al

ᎤᏅᏥᏓ

roman: unvtsida

腦部

roman: nou⁵ bou⁶

нозы

roman: nozɨ

頭腦

roman: thèu-nó

頭腦

roman: tóunǎo

腦

roman: nǎo

腦部

roman: nǎobù

腦子

roman: nǎozi

腦

roman: náu

腦部

roman: náu-pō͘

миме

roman: mime

мехӀе

roman: meḥe

ސިކުނޑި

roman: sikuⁿḍi

دِمَاغ

roman: dimāḡ

مخ

roman: muḵḵ

نفوخ

roman: nafūḵ

دماغ

roman: dmāḡ

مخ

roman: miḵḵ

ուղեղ

roman: uġeġ

иргэ

roman: irgə

مغز

roman: mağz

મગજ

roman: magaj

ტვინი

roman: ṭvini

मस्तिष्क

roman: mastiṣk

दिमाग़

roman: dimāġ

מוח \ מֹחַ

roman: móakh

хьоа

roman: ḥoa

экн

roman: ekn

ಮೆದುಳು

roman: meduḷu

ಮಸ್ತಿಷ್ಕ

roman: mastiṣka

ಮಿದುಳು

roman: miduḷu

මොළයේ

roman: moḷayē

뇌

roman: noe

두뇌

roman: dunoe

골

roman: gol

머릿골

roman: meoritgol

ня

roman: nja

ສະໝອງ

roman: sa mǭng

ᦀᦸᧅᧈᦶᦀᧅᧈ

roman: ˙ʼoak¹˙ʼaek¹

мозок

roman: mozok

തലച്ചോറ്

roman: talaccōṟ

മൂള

roman: mūḷa

മസ്തിഷ്കം

roman: mastiṣkaṃ

ᡶᡝᡥᡳ

roman: fehi

मेंदू

roman: mendū

уй

roman: uj

тархи

roman: tarhi

ӈаўр̌к

roman: ŋaўřk

магъз

roman: maǧz

بینی

roman: beyni

دماغ

roman: demağ

مخ

roman: muh

مېڭە

roman: mënge

ماغزه

roman: māğza

ми

roman: mi

мозг

roman: mozg

мо́зоґ

roman: mózog

तेजस

roman: tejasa

ᱦᱟᱛᱟᱲ

roman: hataṛ

ᱵᱷᱮᱡᱟ

roman: bheja

мозгъ

roman: mozgŭ

ဢွၵ်းဢေႃ

roman: ʼóak ʼǒa

мағз

roman: maġz

மூளை

roman: mūḷai

మెదడు

roman: medaḍu

ཀླད་པ

roman: klad pa

𐎎𐎍𐎋

roman: mlk

мо́зок

roman: mózok

ខួរក្បាល

roman: khuəkbaal

мэйии

roman: meyii

מוח

roman: moyekh


mejî

glosses: forma qedexekirinê (prohîbîtîv) ji lêkera jîn

etymology_text: Ji me- + -jî-.

ipa: /mɛˈʒiː/


mêjî

text: Mêjî nikare nameyeke xweş biafirîne.

ref: Mehmed Uzun, Siya Evînê, Wêşanxana Orfeus, 1989

text: Ji heş, bîr û mêjî pê ve, her derê wê miriye, winda bûye.

ref: Mehmed Uzun, Bîra qederê, Weşanên Nefel, 2002

ipa: /meːˈʒiː/

hyphenation: mê·jî


mêşk

glosses: mejî, parçeya ramîn û pêhesînê di serê mirovan û candarên din de, hiş


bila

text: Bila ew jî were.

text: Herçî ji serê xwe bûye bêzarHa Zîn û bila bibit xerîdarMerdê ji ser û ruha xwe têr e

glosses: bi kesekê/î bibêjin ku divê, gerek, lazim e ku ew tiştek bike

text: Bila hespê xwe li wir nesekinîne!

text:
- Zû were!
- Bila.

forms:
bila
bira
mo
bilo
ba
bela
bera
mila
belê

etymology_text: (Wate 1 û 2) Ji tewandina lêkera hêştin (bihêle an bêle).

الصالة

roman: aṣ-ṣāla

хорощий

roman: xoroščij

αγαθός

roman: agathós

ipa: /'bɪlɑː/

audio: LL-Q36163 (kmr)-Key Mîrza-bila.wav

hyphenation: bi·la


bera

forms:
berra
birra

etymology_text: : Etîmolojiya vê peyvê nehatiye nivîsîn. Eger tu bi rastî bizanî, kerem bike bişkoka "biguhêre" ya di ser van gotinan re bitikîne û etîmolojiya vê peyvê binivîse. Çavkaniyên ku te ew etîmolojî jê girtiye jî binivîse.

ipa: /bɛˈɾɑː/


ramîn

glosses:
fikirîn, hizirîn, pûnijîn, hizir kirin, fikir kirin,
di serê xwe de ji xwe re gotin

text: Pir kêm dipeyivî û her diramiya.

ref: Çiyayê Agirî, Yaşar Kemal, Weşanxana Çanda Kurdî

forms:
radimim (present)
radimî (present)
radime (present)
radimin (present)
rame (imperative singular)
ramin (imperative plural)
ramiyam (past)
ramiyayî (past)
ramiya (past)
ramiyan (past)
ڕامین

etymology_text: Ji proto-îranî *meneyeti- ji proto-hindûîranî *manayati- ji proto-hindûewropî *men- (“raman, fikirîn”). Hevrehên kurdî meng, Hûr-miz, dij-min, rrê-vin, mantra/mehr, gu-man. Hevreha lê ne têkildarî man. Bi zimanê partî bi heman awayî wek [skrîpt hewce ye] (fremay-) hatiye tomarê, ji fre- (“ra-”) + may- (“*mîn, fikirîn”).

ܚܵܫܹܒ݂

roman: ḳašew

ургьизе

roman: urhize

уйлау

roman: uylaw

мисля

roman: mislja

ᎠᏓᏅᏖᎭ

roman: adanvteha

ᎮᎵᎠ

roman: helia

нян

roman: ni͡an

念

roman: niàn

فَكَرَ

roman: fakara

فَكَّرَ

roman: fakkara

تَفَكَّرَ

roman: tafakkara

فَكَّر

roman: fakkar

մտածել

roman: mtacel

فکر کردن

roman: fekr kardan

اندیشیدن

roman: andišidan

𐍆𐍂𐌰𐌸𐌾𐌰𐌽

roman: fraþjan

𐌰𐌷𐌾𐌰𐌽

roman: ahjan

ფიქრი

roman: pikri

მოფიქრება

roman: mopikreba

חָשַׁב

roman: khasháv

ойлоо

roman: oyloo

мисли

roman: misli

размислува

roman: razmisluva

ᡤᡡᠨᡳᠮᠪᡳ

roman: gūnimbi

ᠪᠣᡩᠣᠮᠪᡳ

roman: bodombi

ବିଚାର କରିବା

roman: bicarô kôriba

ଚିନ୍ତା କରିବା

roman: cinta kôriba

обду́мывать

roman: obdúmyvatʹ

обду́мать

roman: obdúmatʹ

ду́мати

roman: dúmaty

уду́мати

roman: udúmaty

मन्यते

roman: manyate

யோசி

roman: yōci

நினை

roman: niṉai

எண்ணு

roman: eṇṇu

คิด

roman: kít

นึก

roman: nʉ́k

𐰇

roman: ö-

𐰽𐰴𐰣

roman: saqïn-

སྙམ

roman: snyam

ពិចារណា

roman: picaanaa

រិះគិត

roman: rihkɨt

σκέφτομαι

roman: skéftomai

φρονέω

roman: phronéō

ipa: /rɑːˈmiːn/

hyphenation: ra·mîn


ramîn

glosses: fikirîn, hizirîn, fikirkirin, hizirkirin, pûnijîn

text: fikirîna li ser mijarê

etymology_text: Têkildarî raman. Bide ber: baran û barîn.


raman

glosses: Gotinên diyar dikin ka peyvek yan tiştek çi ye.

text: Erê tu ramana peyva 'meaning' dizanî?

text: (...) bi raman vedigere ser wan salên xwe yên buhurî.

ref: Hesenê Metê, Labîrenta Cinan, Weşanên Welat, 1994

text: (...) serê wî bi gelek raman û fikrên din ve tijî bû (...)

ref: M. Elî Kut, Mehkûm, Weşanxaneya Nefel

text: - Xuya ye ev dîn bûye, heke ka çi raman di vî karê wî de ye (...)

ref: Sidqî Hirorî, Kurê Zinarê Serbilind, Weşanên Nûdem, Stokholm, 1996

forms: رامان

etymology_text: Maneya rrastîn "fikir" e, paşê bûye wate. Ji proto-îranî *meneyeti- ji proto-hindûîranî *manayati-proto-hindûewropî *men- (“raman, fikirîn”). Mihtemelen berê wek *mendin hebû lê ji ber ku ew bi forma kevnar a lêkera mayîn*mandin tevlihev dibû peyv guheriye û paşê pêşgira ra- hatiye li ber. Hevrehên kurmancî meng, Hûr-miz, dij-min, rrê-vin, mantra/mehr, gu-man; hevreha lê ne têkildarî man. Ji bo guherîn/hemanbûna maneya "fikirîn" û "fehmkirin/mane(wekî anlamak û anlam ên tirkî) binêre bîr û bîr birin.

мәғәнә

roman: mäğänä

значэ́нне

roman: značénnje

অর্থ

roman: ôrth

значе́ние

roman: značénie

意義

roman: yìyì

含義

roman: hányì

意思

roman: yìsi

意味

roman: yìwèi

مَعْنًى

roman: maʿnan

الْمَعْنَى

roman: al-maʿnā

معنى

roman: maʕna

իմաստ

roman: imast

معنی

roman: ma'ni

مطلب

roman: matlab

અર્થ

roman: arth

მნიშვნელობა

roman: mnišvneloba

मअनी

roman: maanī

מַשְׁמָעוּת

roman: mashma'út

маани

roman: maani

뜻

roman: tteut

의미

roman: uimi

의의

roman: uiui

ຄວາມຫມາຽ

roman: khuām māi

значење

roman: značenje

അർത്ഥം

roman: artthaṃ

സാരം

roman: sāraṃ

утга

roman: utga

ᠤᠳᠬ ᠠ

roman: udk a

مەنە

roman: mene

معنى

roman: ma'nã

мағына

roman: mağyna

значе́ние

roman: značénije

अर्थ

roman: artha

маънӣ

roman: maʾnī

маъно

roman: maʾno

мәгънә

roman: mäğnä

معنی

roman: ma'nī

зна́чення

roman: znáčennja

សំនួន

roman: sɑmnuən

טײַטש

roman: taytsh

σημασία

roman: simasía

сагыш

roman: sagïš

пикру

roman: pikru

ду́мка

roman: dúmka

мысль

roman: myslʹ

চিন্তা

roman: cinta

ми́съл

roman: mísǎl

иде́я

roman: idéja

စိတ်

roman: cit

ойла

roman: ojla

ᏁᎵᏍᎥ

roman: nelisv

思想

roman: sīxiǎng

思維

roman: sīwéi

想法

roman: xiǎngfǎ

чимгъун

roman: čimgʺun

فِكْر

roman: fikr

فِكْرَة

roman: fikra

միտք

roman: mitkʻ

գաղափար

roman: gaġapʻar

فکر

roman: fekr

ایده

roman: ide

𐌼𐌹𐍄𐍉𐌽𐍃

roman: mitōns

વિચાર

roman: vicār

აზრი

roman: azri

מחשבה

roman: makhshavá

ийла

roman: īla

ವಿಚಾರ

roman: vicāra

ой

roman: oy

пикир

roman: pikir

කල්පනා

roman: kalpanā

생각

roman: saenggak

ຄວາມຄຶດ

roman: khuām khưt

фикир

roman: fikir

мисла

roman: misla

бодол

roman: bodol

санаа

roman: sanaa

सोचविचार

roman: socavicār

ବିଚାର

roman: bicarô

فکر

roman: fékәr

ਸੋਚਿਆ

roman: sociā

ой

roman: oi

пікір

roman: pıkır

ду́ма

roman: dúma


raman

glosses: Di serê xwe de li ser tiştekê/î hûr bûn, di mejiyê xwe de li ser tiştekê/î axiftin.

text: Nêrgisa koçer hinekî dirame, bi rûkenî li ruyê mamoste Kevanot dinêre (...)

text: (...) li ser hertiştî ji nû ve dûrûdirêj birame.

etymology_text: Li jortir binêrin.

ܚܵܫܹܒ݂

roman: ḳašew

ургьизе

roman: urhize

уйлау

roman: uylaw

мисля

roman: mislja

ᎠᏓᏅᏖᎭ

roman: adanvteha

ᎮᎵᎠ

roman: helia

нян

roman: ni͡an

念

roman: niàn

فَكَرَ

roman: fakara

فَكَّرَ

roman: fakkara

تَفَكَّرَ

roman: tafakkara

فَكَّر

roman: fakkar

մտածել

roman: mtacel

فکر کردن

roman: fekr kardan

اندیشیدن

roman: andišidan

𐍆𐍂𐌰𐌸𐌾𐌰𐌽

roman: fraþjan

𐌰𐌷𐌾𐌰𐌽

roman: ahjan

ფიქრი

roman: pikri

მოფიქრება

roman: mopikreba

चिंतन

roman: cintan

मनन

roman: manan

विचारना

roman: vicārnā

सोचना

roman: socnā

חָשַׁב

roman: khasháv

ойлоо

roman: oyloo

мисли

roman: misli

размислува

roman: razmisluva

ᡤᡡᠨᡳᠮᠪᡳ

roman: gūnimbi

ᠪᠣᡩᠣᠮᠪᡳ

roman: bodombi

ବିଚାର କରିବା

roman: bicarô kôriba

ଚିନ୍ତା କରିବା

roman: cinta kôriba

обду́мывать

roman: obdúmyvatʹ

обду́мать

roman: obdúmatʹ

ду́мати

roman: dúmaty

уду́мати

roman: udúmaty

मन्यते

roman: manyate

யோசி

roman: yōci

நினை

roman: niṉai

எண்ணு

roman: eṇṇu

คิด

roman: kít

นึก

roman: nʉ́k

𐰇

roman: ö-

𐰽𐰴𐰣

roman: saqïn-

སྙམ

roman: snyam

ពិចារណា

roman: picaanaa

រិះគិត

roman: rihkɨt

σκέφτομαι

roman: skéftomai

φρονέω

roman: phronéō


pûnij

glosses: raman, fikir, hizir, di serê xwe de li ser tiştekê/î hûrbûn, di mejiyê xwe de li ser tiştekê/î axiftin

glosses: îdea, fikirîn, hizirîn, pûnijîn^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)

forms:
ponij
pînij
pwînij


reform

glosses: guhartin, guherandin, guherîn, nûkirin, nûbûn, çakkirin, çaksazkirin, serrastkirin, rastkirin, dirustkirin

forms:
rêform
rîform

etymology_text: Ji fransî réforme yan ji îngilîzî reform ji latînî re- + form (> reformare = formek / dirûvek / şikleknû danê)

ipa: /rɛˈfoːɾm/

hyphenation: re·form


hewa

glosses: esman û cihên dî yên vala li raserî erdê

text: Enqa ne şigara kes e davan tu biçîn verDava ko li 'enqa tu vedî bad-i hewa girtHerkes seherê talibê tiştek bi çimen hat

glosses: gazên seqayê anku atmosferê pêk tînin (nîtrojen û oksîjen)

glosses: rewşa seqayî (baran û berf û ba û ewr û sarma û germa yan yek yan hin ji wan)

forms:
ھەوا
hawa
Hewa

etymology_text: Hevreha soranî ھەوا (hewa), farisî هوا (heva), pehlewî heva, hexamenişî hveyav- ji zimanên îranî, ji hu- (baş, xweş, bixêr - binere "huner, horî") + *-veyav (ba), bide ber avestayî vaytî-, sanskrîtî वायु (vayû, “ba”) hemû ji proto-hindûewropî *h₂wḗh₁- (“ba hatin”) ku herwiha serekaniya ba ya kurdî ye jî. هَوَاء (hawāʾ) ya erebî, hava ya tirkî, ہوا (heva) ya urdûyî, हवा (heva) ya hindî, ਹਵਾ (heva) ya puncabî û hewa ya swahîlî ji zimanên îranî hatine wergirtin.

хӏауа

roman: ḥāwā

аҳаир

roman: āḥāir

жьы

roman: ž̍ə

кей

roman: key

јел

roman: ǰel

አየር

roman: ʾäyär

ܐܐܪ

roman: ʾāʾar

ܦܘܚܐ

roman: pawḥā

বায়ু

roman: bayu

гьава

roman: hawa

паве́тра

roman: pavjétra

বায়ু

roman: baẏu

въ́здух

roman: vǎ́zduh

လေ

roman: le

агаар

roman: agaar

хӏаваъ

roman: hawaʾ

ᎤᏃᎴ

roman: unole

空氣

roman: hung¹ hei³

кунчи

roman: kunči

空氣

roman: khûng-hi

空氣

roman: kōngqì

空氣

roman: kŭng-ké

空氣

roman: khong-khì

空氣

roman: khon qi

сывлӑш

roman: syvlăš

гьава

roman: hava

ވައި

roman: vai

هَوَاء

roman: hawāʾ

هوا

roman: hawā

هْوا

roman: hwa

օդ

roman: ōd

кошт

roman: košt

воздух

roman: wozduh

нулун

roman: nulun

эдэн

roman: ədən

هوا

roman: havâ

جو

roman: javv

વાયુ

roman: vāyu

ჰაერი

roman: haeri

हवा

roman: havā

אוויר / אֲוִיר

roman: avír

фо

roman: fo

хьэуа

roman: ḥăwā

аһар

roman: ahar

ಗಾಳಿ

roman: gāḷi

аба

roman: aba

වාතය

roman: wātaya

공기

roman: gonggi

ອາກາດ

roman: ʼā kāt

воздух

roman: vozduh

кожф

roman: kožf

हावा

roman: hāwā

уӕлдӕф

roman: wældæf

جو

roman: cevv

ਵਾਯੂ

roman: vāyū

ауа

roman: aua

ⲁⲏⲣ

roman: aēr

ⲛⲓϥⲓ

roman: nifi

ⲛⲓϥⲉ

roman: nife

во́здух

roman: vózdux

пове́трие

roman: povétrije

воздух

roman: vozdux

वात

roman: vāta

въздоухъ

roman: vŭzduxŭ

аѥръ

roman: ajerŭ

ჰაჲერ

roman: hayer

ҳаво

roman: havo

காற்று

roman: kāṟṟu

гьово

roman: hovo

గాలి

roman: gāli

వాయువు

roman: vāyuvu

ⴰⴹⵓ

roman: aḍu

ኣየር

roman: ʾayär

རླུང

roman: rlung

омыр

roman: omyr


esman

text: 120. Di wê sa'etê suwar kirin121. Şêx me esman niyet eYa Reb em û ev qiset e

ref: Feqiyê Teyran,

glosses: dinyayek yan çend dinyayên di ser dinyaya me re ku tê bawerkirin Yezdan û firîşte lê ne

forms:
عهسمان
'eсман
asiman
asîman
asman
ezman
asima
'asiman
'asîman
'asman
'esman
'ezman
erd
ewr
biheşt
dûjeh

etymology_text:
proto-hindûewropî:*ekmon- ("kevir")
:proto-îranî *heçmen-
::avestayî: esman- ("esman, xwedayê esmanî")
::farisiya kevn: esman- ("esman")
::partî: 'sm'n- ("esman")
::pehlewî: 'sm'n- ("esman")
::sogdî: sm'n- ("esman")
::farisî: asman ("esman")
::belûçî: ajman ("esman")
::kurdî: esman ("esman")
::hewramî: asman ("esman") ...
::zazakî: asmen ^(alfabeya arî)
:sanskrîtî: āčman ("kevir")
:yûnanî: ākanē ("kevir")
:almanî: hammer ("çekûç")
:îngilîzî: hammer ("çekûç")
:hîtîtî: aku ("kevir") ...
Çavkanî: Horn p.8, Watkins p.2, Etymonline | Pokorny: 18
Agadarî: Di proto-arî de wateya ”esman” ji kevirî guherî û bû kanzayek. Paşî jî wateya ”esman”î girt.

ажәҩан

roman: āž°ʿ°ān

ошъуапщэ

roman: oŝ°āpš̍ă

ሰማይ

roman: sämay

ܫܡܝܐ

roman: šəmayyā

ܫܡܘܐ

roman: šmūā

ሱማይ

roman: sumay

আকাশ

roman: akax

𐬀𐬯𐬨𐬀𐬥

roman: asman

𐬥𐬀𐬠𐬀

roman: naba

ニㇱ

roman: nis

カンド

roman: kando

күк

roman: kük

не́ба

roman: njéba

آزمان

roman: ázmán

آسمان

roman: ásmán

আকাশ

roman: akaś

небе́

roman: nebé

မိုး

roman: mui:

тэнгэри

roman: tengeri

стигал

roman: stigal

ᎦᎸᎶᎢ

roman: galvloi

тян

roman: ti͡an

асмон

roman: asmon

асмар

roman: asmar

天

roman: tiān

天空

roman: tiānkōng

тӳпе

roman: tüpe

އުޑު

roman: uḍu

سَمَاء

roman: samāʾ

سما

roman: samā

سما

roman: sama

երկինք

roman: erkinkʻ

менель

roman: menelʹ

𐌀𐌉𐌈𐌕𐌓𐌀

roman: aiθtra

няӈня

roman: ņaŋņa

𐭠𐭮𐭬𐭠𐭭

roman: ʾsmʾn

آسمان

roman: âs(e)mân

سپهر

roman: sepehr

جو

roman: javv

𐤔𐤌𐤌

roman: šmm

આકાશ

roman: ākāś

ცა

roman: ca

आसमान

roman: āsmān

अम्बर

roman: ambar

गगन

roman: gagan

नभ

roman: nabh

आभ

roman: ābh

𒉈𒂊𒁉𒅖

roman: nēpis

שמיים / שָׁמַיִם

roman: šamáyim

сигале

roman: sigale

уафэ

roman: wāfă

теңгр

roman: teñgr

ಆಕಾಶ

roman: ākāśa

ಗಗನ

roman: gagana

تَنكْرىٖ

roman: teŋrī

көк

roman: kök

අහස

roman: ahasa

ආකාශය

roman: ākāśaya

하ᄂᆞᆶ〮

roman: hànólh

하늘

roman: haneul

ທ້ອງຟ້າ

roman: thǭng fā

ຟ້າ

roman: fā

მცა

roman: mca

цав

roman: cav

небо

roman: nebo

ആകാശം

roman: ākāśaṃ

മാനം

roman: mānaṃ

ᠠᠪᡴᠠ

roman: abka

то̄рум

roman: tōrum

тэнгэр

roman: tenger

すら

roman: sura

ଆକାଶ

roman: akaśô

арв

roman: arv

уӕларв

roman: wælarv

آسمان

roman: âsmân

سما

roman: semâ

سموات

roman: semâvât

كوك

roman: gök

tnkry

roman: teŋri

هسک

roman: hask

ਅਸਮਾਨ

roman: asamān

аспан

roman: aspan

ⲫⲉ

roman: phe

ⲡⲉ

roman: pe

не́бо

roman: nébo


asiman

ipa: /ɑːsɪˈmɑːn/

audio: LL-Q36163 (kmr)-Key Mîrza-asiman.wav

hyphenation: a·si·man


asîman

ipa: /ɑːsiːˈmɑːn/

hyphenation: a·sî·man


asman

text: Ruyê hîmê ku eybdar e87. Dibarît ar ji asmanaZemanê çerx û dewrana (X.)

forms:
esman
asiman
asuman
asîman
asman
ezman
'asiman
'asîman
'asman
'esman
'ezman
erd
ewr
biheşt
dûjeh

etymology_text: Ji proto-hindûewropî *ekmon-, proto-îranî *esmen-, hevreha avestayî esmen, pehlewî asman, soranî asman, zazakî asmên.

небо

roman: nebo

ipa: /ɑːsˈmɑːn/

audio: LL-Q36163 (kmr)-Key Mîrza-asman.wav

hyphenation: as·man


ezman

text: Dê paşê mi bê bi navê Ehmed«De'wa xwe dikir bi dest û ezmanDestê wî bi seyf û dev bi Qur'an

etymology_text: Ji farisî زبان (zeban).

ipa: /ɛzˈmɑːn/

audio: LL-Q36163_(kmr)-Key Mîrza-ezman.wav

audio: LL-Q36163_(kmr)-Key Mîrza-'ezman.wav

hyphenation: ez·man


ezman

glosses: (cihê di ser erdê re) Guhartoyeke esman.


'asiman

glosses: Ji bo guhertoya rastnivîsî binêre esman.

ipa: /ʕɑːsɪˈmɑːn/

audio: LL-Q36163_(kmr)-Key Mîrza-'asiman.wav

hyphenation: 'a·si·man


'asîman

ipa: /ʕɑːsiːˈmɑːn/

audio: LL-Q36163_(kmr)-Key Mîrza-'asîman.wav

hyphenation: 'a·sî·man


'asman

ipa: /ʕɑːsˈmɑːn/

audio: LL-Q36163_(kmr)-Key Mîrza-'asman.wav

hyphenation: 'as·man


'esman

ipa: /ʕɛsˈmɑːn/

audio: LL-Q36163 (kmr)-Key Mîrza-esman.wav

hyphenation: 'es·man


'ezman

ipa: /ʕɛzˈmɑːn/

audio: LL-Q36163 (kmr)-Key Mîrza-'ezman.wav

hyphenation: 'ez·man


jîngeh

glosses: derdor, hawirdor (bi taybetî siriştê derdorên mirovî)

forms:
ژینگههـ
jînga
jînge
jîngih
jiyanga
jiyange
jiyangeh
jiyangih

etymology_text: Ji jîn + -geh

ipa: /ʒiːnˈɡɛh/

audio: LL-Q36368 (kur)-Dildadil-jîngeh.wav

hyphenation: jîn·geh


biheşt

glosses: cenet, cihê pir xweş yê tê bawerkirin ku jîngeha mirovên qenc e piştî ew bimirin

text: Kurdistan biheşta ser dinyayê ye.

forms:
بهشت
beheşt
behişt
behuşt
behûşt
bihuşt
bihûşt
buhuşt
buhûşt
bihişt

etymology_text: Ji proto-hindûewropî *ṷesu- (“baştir”) > îraniya kevn *vehişte-axᵛ, avestayî vêhu-/vohu (baş) > vehya (baştir) > vehişto (baştirîn), vehişte-eyhu (baştirîn dinya/jiyan) > pehlewî vehişt > kurdî/farisî bihişt.

рай

roman: paj

рай

roman: raï

παράδεισος

roman: parádeisos

ipa: /bɪˈhɛʃt/

hyphenation: bi·heşt


beheşt

glosses: Cenet, cihê pirr xweş yê tê bawerkirin ku jîngeha mirovên qenc e piştî ew bimirin.

text: Kurdistan beheşta ser dinyayê ye.

text: Belê, li pişt mezinekî gewre wek Barzaniyê nemir jinek hebû û ew jî Hemaîl Xan a nemir e ku heta nefesa xwe ya dawiyê ji bo xelkê Kurdistanê xebitî û têkoşiya. Ez ji Xwedayê mezin hêvî dikim ku li beheşta berîn de wê bigihîne Barzaniyê nemir û şehîdên din ên Kurdistanê.

ref: serokkomarê Iraqê Celal Talebanî di behiyên Hemaîl-xana jina Mistefa Barzanî de, li gor Rudaw.net, 7/2011

forms:
بهههشت
بهحهشت
бәһ'әшт
behişt
behuşt
behûşt
biheşt
bihişt
behuşt
bihuşt
bihûşt
buhuşt
buhûşt
beḧeşt
beḧişt
beḧuşt
beḧûşt
biḧeşt
biḧişt
biḧuşt
biḧûşt
buḧeşt
buḧişt
buḧuşt
buḧûşt

etymology_text: Ji proto-hindûewropî *ṷesu- (“baştir”) > îraniya kevn *vehişte-axᵛ, avestayî vêhu-/vohu- (baş) > vehya (baştir) > vehişto (baştirîn), vehişte-eyhu (baştirîn dinya/jiyan) > pehlewî vehişt > kurdî/farisî beheşt. Peyva paradise ya îngilîzî û paradis ya fransî û hevwateyên wan di gelek zimanên rojavayî de jî ji zimanên îranî ne: bi rêya latînî paradissus ji yûnanî παράδεισος (parádeisos) ji avestayî 𐬞𐬀𐬌𐬭𐬌𐬸𐬛𐬀𐬉𐬰𐬀 (peyri-deêze, “baxçeyê bi dîwar”) ji 𐬞𐬀𐬌𐬭𐬌 (peyri, “dor, ber”) + 𐬛𐬀𐬉𐬰𐬀 (deêze, “dîwar”) anku cihê parastî.

جنة

roman: cenne[t]

بهشت

roman: beheşt

ipa: /bɛˈħɛʃt/


bihişt

glosses: cenet, cihê pirr xweş yê tê bawerkirin ku jîngeha mirovên qenc e piştî ew bimirin

text: Bişkoj u ṭilism u wereq u netrik u baz inSubbûḥî u quddûsî u ḥorên di bihiştêPeyweste şebê qedrê liqaya te dixwazin

forms:
بهشت
biheşt
beheşt
behişt
behuşt
behûşt
bihuşt
bihûşt
buhuşt
buhûşt

ipa: /bɪˈhɪʃt/

hyphenation: bi·hişt


nazik

glosses:
tişta/ê bi hêsanî dikare bêt şkandin
 yan bi awayek din ziyan lê bêt kirin (bi taybetî tiştên zirav yan tenik)

text:
Nav dîde'ê bêxwab-i da
Ew tilliyên nazik reqîq
Pir da me fincana 'eqîq

forms:
naziktir (comparative)
herî nazik (superlative)
naziktirîn (superlative)
نازک
nanzik

etymology_text: Ji proto-hindûewropî *nega-, proto-îranî *naiz-, hevreha kurdî naz, farisî ناز (naz), parsî naz-, rusî nêga (nêga, “luks, bextiyarî”), нежный (nêjniy: nazik, nerm).

رار

roman: rār

hyphenation: na·zik


nazik

text: Nazik bir adam.

text: Nazik bir araç.

text: Bu nazik bir meseledir.

text: Nazik bir iş.


şkandin

glosses: parçe-parçe kirin, hûr-hûr kirin (bi taybetî tiştek req)

text: şûşe şkandin, kevir şkandin

glosses: ziyan gihandin parçeyek leşî (bi taybetî hestî)

text: serê kesekê/î şkandin

text: Min kompûtera xwe şkandiye.

glosses: bi gotinekê yan fermanekê yan qanûnekê yan peymanekê yan sozekê nekirin

text: Wî soza xwe şkand û keça xwe neda birazayê xwe.

text: Dema hat odeyê, bêdengî şkand.

text: Wî rekora beza sedmetreyiyê bi saniyekê şkand.

text: Ev trên sinorê lezgîniyê dişkêne.

text: Min tîna xwe şkand.

text: Ewî soza xwe şkand û bi cih ne anî.

text: ...çû se kertalî û şkand û gelek jê telef bûn.

ref: Mela Mûsayê Hekarî, Amadekar: Hêmin Omer, Durrû’l Mecalîs, 2022 ["1857"], r. 45

forms:
dişkînim (present)
dişkînî (present)
dişkîne (present)
dişkînin (present)
bişkîne (imperative singular)
bişkînin (imperative plural)
şkand (past)
şkand (past)
şkand (past)
şkand (past)
–şkîn– (root present)
–şkand– (root past)
ez dişkînim (indicative present positive)
ez naşkînim (indicative present negative)
min şkand (indicative past positive)
min neşkand (indicative past negative)
tu dişkînî (indicative present positive)
tu naşkînî (indicative present negative)
te şkand (indicative past positive)
te neşkand (indicative past negative)
ew dişkîne (indicative present positive)
ew naşkîne (indicative present negative)
wê/wî şkand (indicative past positive)
wê/wî neşkand (indicative past negative)
em dişkînin (indicative present positive)
em naşkînin (indicative present negative)
me şkand (indicative past positive)
me neşkand (indicative past negative)
hûn dişkînin (indicative present positive)
hûn naşkînin (indicative present negative)
we şkand (indicative past positive)
we neşkand (indicative past negative)
ew dişkînin (indicative present positive)
ew naşkînin (indicative present negative)
wan şkand (indicative past positive)
wan neşkand (indicative past negative)
min dişkand (imperfect positive)
min nedişkand (imperfect negative)
min şkandibû (positive)
min neşkandibû (negative)
te dişkand (imperfect positive)
te nedişkand (imperfect negative)
te şkandibû (positive)
te neşkandibû (negative)
wê/wî dişkand (imperfect positive)
wê/wî nedişkand (imperfect negative)
wê/wî şkandibû (positive)
wê/wî neşkandibû (negative)
me dişkand (imperfect positive)
me nedişkand (imperfect negative)
me şkandibû (positive)
me neşkandibû (negative)
we dişkand (imperfect positive)
we nedişkand (imperfect negative)
we şkandibû (positive)
we neşkandibû (negative)
wan dişkand (imperfect positive)
wan nedişkand (imperfect negative)
wan şkandibû (positive)
wan neşkandibû (negative)
ez ê bişkînim (future positive)
ez ê neşkînim (future negative)
minê şkandibe (future perfect positive)
minê neşkandibe (future perfect negative)
tu yê bişkînî (future positive)
tu yê neşkînî (future negative)
teyê şkandibe (future perfect positive)
teyê neşkandibe (future perfect negative)
ew ê bişkîne (future positive)
ew ê neşkîne (future negative)
wê/wîyê şkandibe (future perfect positive)
wê/wîyê neşkandibe (future perfect negative)
em ê bişkînin (future positive)
em ê neşkînin (future negative)
meyê şkandibe (future perfect positive)
meyê neşkandibe (future perfect negative)
hûn ê bişkînin (future positive)
hûn ê neşkînin (future negative)
weyê şkandibe (future perfect positive)
weyê neşkandibe (future perfect negative)
ew ê bişkînin (future positive)
ew ê neşkînin (future negative)
wanê şkandibe (future perfect positive)
wanê neşkandibe (future perfect negative)
min şkandiye (perfect positive)
min neşkandiye (perfect negative)
min şkandibûye (nonconfirmative pluperfect positive)
min neşkandibûye (nonconfirmative pluperfect negative)
te şkandiye (perfect positive)
te neşkandiye (perfect negative)
te şkandibûye (nonconfirmative pluperfect positive)
te neşkandibûye (nonconfirmative pluperfect negative)
wê/wî şkandiye (perfect positive)
wê/wî neşkandiye (perfect negative)
wê/wî şkandibûye (nonconfirmative pluperfect positive)
wê/wî neşkandibûye (nonconfirmative pluperfect negative)
me şkandiye (perfect positive)
me neşkandiye (perfect negative)
me şkandibûye (nonconfirmative pluperfect positive)
me neşkandibûye (nonconfirmative pluperfect negative)
we şkandiye (perfect positive)
we neşkandiye (perfect negative)
we şkandibûye (nonconfirmative pluperfect positive)
we neşkandibûye (nonconfirmative pluperfect negative)
wan şkandiye (perfect positive)
wan neşkandiye (perfect negative)
wan şkandibûye (nonconfirmative pluperfect positive)
wan neşkandibûye (nonconfirmative pluperfect negative)
(bila) ez bişkînim (present subjunctive positive)
(bila) ez neşkînim (present subjunctive negative)
(bila) min şkandibe (preterite subjunctive positive)
(bila) min neşkandibe (preterite subjunctive negative)
(bila) tu bişkînî (present subjunctive positive)
(bila) tu neşkînî (present subjunctive negative)
(bila) te şkandibe (preterite subjunctive positive)
(bila) te neşkandibe (preterite subjunctive negative)
(bila) ew bişkîne (present subjunctive positive)
(bila) ew neşkîne (present subjunctive negative)
(bila) wê/wî şkandibe (preterite subjunctive positive)
(bila) wê/wî neşkandibe (preterite subjunctive negative)
(bila) em bişkînin (present subjunctive positive)
(bila) em neşkînin (present subjunctive negative)
(bila) me şkandibe (preterite subjunctive positive)
(bila) me neşkandibe (preterite subjunctive negative)
(bila) hûn bişkînin (present subjunctive positive)
(bila) hûn neşkînin (present subjunctive negative)
(bila) we şkandibe (preterite subjunctive positive)
(bila) we neşkandibe (preterite subjunctive negative)
(bila) ew bişkînin (present subjunctive positive)
(bila) ew neşkînin (present subjunctive negative)
(bila) wan şkandibe (preterite subjunctive positive)
(bila) wan neşkandibe (preterite subjunctive negative)
(bila) min bişkanda (imperfect subjunctive positive)
(bila) min neşkanda (imperfect subjunctive negative)
(bila) min şkandibûya (pluperfect subjunctive positive)
(bila) min neşkandibûya (pluperfect subjunctive negative)
(bila) te bişkanda (imperfect subjunctive positive)
(bila) te neşkanda (imperfect subjunctive negative)
(bila) te şkandibûya (pluperfect subjunctive positive)
(bila) te neşkandibûya (pluperfect subjunctive negative)
(bila) wê/wî bişkanda (imperfect subjunctive positive)
(bila) wê/wî neşkanda (imperfect subjunctive negative)
(bila) wê/wî şkandibûya (pluperfect subjunctive positive)
(bila) wê/wî neşkandibûya (pluperfect subjunctive negative)
(bila) me bişkanda (imperfect subjunctive positive)
(bila) me neşkanda (imperfect subjunctive negative)
(bila) me şkandibûya (pluperfect subjunctive positive)
(bila) me neşkandibûya (pluperfect subjunctive negative)
(bila) we bişkanda (imperfect subjunctive positive)
(bila) we neşkanda (imperfect subjunctive negative)
(bila) we şkandibûya (pluperfect subjunctive positive)
(bila) we neşkandibûya (pluperfect subjunctive negative)
(bila) wan bişkanda (imperfect subjunctive positive)
(bila) wan neşkanda (imperfect subjunctive negative)
(bila) wan şkandibûya (pluperfect subjunctive positive)
(bila) wan neşkandibûya (pluperfect subjunctive negative)
minê bişkanda (present conditional positive)
minê neşkanda (present conditional negative)
minê şkandibûya (preterite conditional positive)
minê neşkandibûya (preterite conditional negative)
teyê bişkanda (present conditional positive)
teyê neşkanda (present conditional negative)
teyê şkandibûya (preterite conditional positive)
teyê neşkandibûya (preterite conditional negative)
wê/wîyê bişkanda (present conditional positive)
wê/wîyê neşkanda (present conditional negative)
wê/wîyê şkandibûya (preterite conditional positive)
wê/wîyê neşkandibûya (preterite conditional negative)
meyê bişkanda (present conditional positive)
meyê neşkanda (present conditional negative)
meyê şkandibûya (preterite conditional positive)
meyê neşkandibûya (preterite conditional negative)
weyê bişkanda (present conditional positive)
weyê neşkanda (present conditional negative)
weyê şkandibûya (preterite conditional positive)
weyê neşkandibûya (preterite conditional negative)
wanê bişkanda (present conditional positive)
wanê neşkanda (present conditional negative)
wanê şkandibûya (preterite conditional positive)
wanê neşkandibûya (preterite conditional negative)
(tu) bişkîne (imperative present positive)
(tu) neşkîne (imperative present negative)
(hûn) bişkînin (imperative present positive)
(hûn) neşkînin (imperative present negative)
–şkên– (root present)
ez dişkênim (indicative present positive)
ez naşkênim (indicative present negative)
tu dişkênî (indicative present positive)
tu naşkênî (indicative present negative)
ew dişkêne (indicative present positive)
ew naşkêne (indicative present negative)
em dişkênin (indicative present positive)
em naşkênin (indicative present negative)
hûn dişkênin (indicative present positive)
hûn naşkênin (indicative present negative)
ew dişkênin (indicative present positive)
ew naşkênin (indicative present negative)
ez ê bişkênim (future positive)
ez ê neşkênim (future negative)
tu yê bişkênî (future positive)
tu yê neşkênî (future negative)
ew ê bişkêne (future positive)
ew ê neşkêne (future negative)
em ê bişkênin (future positive)
em ê neşkênin (future negative)
hûn ê bişkênin (future positive)
hûn ê neşkênin (future negative)
ew ê bişkênin (future positive)
ew ê neşkênin (future negative)
(bila) ez bişkênim (present subjunctive positive)
(bila) ez neşkênim (present subjunctive negative)
(bila) tu bişkênî (present subjunctive positive)
(bila) tu neşkênî (present subjunctive negative)
(bila) ew bişkêne (present subjunctive positive)
(bila) ew neşkêne (present subjunctive negative)
(bila) em bişkênin (present subjunctive positive)
(bila) em neşkênin (present subjunctive negative)
(bila) hûn bişkênin (present subjunctive positive)
(bila) hûn neşkênin (present subjunctive negative)
(bila) ew bişkênin (present subjunctive positive)
(bila) ew neşkênin (present subjunctive negative)
(tu) bişkêne (imperative present positive)
(tu) neşkêne (imperative present negative)
(hûn) bişkênin (imperative present positive)
(hûn) neşkênin (imperative present negative)
شكاندن
şikandin
şikênandin
şkendin
şkênandin
şkenandin

etymology_text: Ji proto-hindûewropî * sek-, binêre şkestin.

ሰበረ

roman: säbärä

ሰበራ

roman: sabarā

ভাঙা

roman: bhaṅa

ভঙা

roman: bhoṅa

лама́ць

roman: lamácʹ

злама́ць

roman: zlamácʹ

разбіва́ць

roman: razbivácʹ

разбі́ць

roman: razbícʹ

чу́пя

roman: čúpja

ᎠᏍᏆᎵᏍᎦ

roman: asqualisga

ᎠᎦᎳᏍᎦ

roman: agalasga

打破

roman: dǎpò

كَسَرَ

roman: kasara

كسر

roman: kasar

ջարդել

roman: ǰardel

կոտրել

roman: kotrel

شکستن

roman: šekastan

𐌱𐍂𐌹𐌺𐌰𐌽

roman: brikan

ტყდომა

roman: ṭq̇doma

მსხვრევა

roman: msxvreva

टूटना

roman: ṭūṭnā

שָׁבַר#Verb

roman: shavár

сындыруу

roman: sındıruu

කඩනවා

roman: kaḍanawā

깨트리다

roman: kkaeteurida

부러뜨리다

roman: bureotteurida

부수다

roman: busuda

кр́ши

roman: kŕši

хагалах

roman: hagalah

сӕттын

roman: sættyn

сындыру

roman: syndyru

разбива́ть

roman: razbivátʹ

разби́ть

roman: razbítʹ

лома́ть

roman: lomátʹ

слома́ть

roman: slomátʹ

भनक्ति

roman: bhanakti

шикастан

roman: šikastan

หัก

roman: hàk

сындырырга

roman: sındırırga

𐎘𐎁𐎗

roman: ṯbr

розбива́ти

roman: rozbyváty

розби́ти

roman: rozbýty

лама́ти

roman: lamáty

злама́ти

roman: zlamáty

បែក

roman: baek

צעברעכן

roman: tsebrekhn

ῥήγνυμι

roman: rhḗgnumi

ipa: /ʃkɑːnˈdɪn/

hyphenation: şkan·din


şkandin

text: Xistin û şkandina şûşeyan.

счу́пване

roman: sčúpvane

שְׁבִירָה

roman: sh'virá


şkandin

text:
Şkandim awêneyê teqlîdîy
qederê
Ke le mêje kiçanî keç
le berdemîda ewestin

ref: Kejal Ehmed: çwaremîn komele şî'r


asteng

glosses: Tişta/ê yan kesa/ê rê li pêşveçûnê digire yan dijwar dike.

glosses: kelem^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)

forms: ئاستەنگ

etymology_text: Hevreha farisî آستان (astan) (binêre: asitan) û آستانه (asitanê) (binêre: asitan), ji a- (pêş - binere a-nîn, a-vêtin) + *stan- (rawe-standin, rawe-stîn) ji proto-hindûewropî *steh₂- (“rawestîn, sekinîn”), ku herwiha serekaniya peyvên kurdî stûn, westandin / westîn, rawestandin / rawestîn, îstgeh... Ji heman rehî bi maneya "rawestîn, sekinîn" avestayî hişteyti, sanskrîtî तिष्ठति (tíṣṭhati), yûnaniya kevn ἵστημι (hístēmi), latînî stō, îngilîzî stand, rusî стоять (stoyati), almanî stehen, danmarkî / norwecî / swêdî stå, albanî shtoj, lîtwanî stóti... Obstacle (asteng) ya înglîzî jî bi rêya fransî ji latînî obstaculum e ku ji bi heman awayê "asteng"a kurdî ji (ob = li pêş +) stō (rawestîn, sekinîn hatiye çêkirin.

буудак

roman: buudak

перашко́да

roman: pjeraškóda

перапо́на

roman: pjerapóna

перагаро́да

roman: pjeraharóda

паме́шка

roman: pamjéška

препя́тствие

roman: prepjátstvie

прегра́да

roman: pregráda

һаад

roman: haad

障礙

roman: zhàng'ài

妨礙

roman: fáng'ài

عَقَبَة

roman: ʿaqaba

حَاجِز

roman: ḥājiz

عَائِق

roman: ʿāʾiq

խոչընդոտ

roman: xočʻəndot

արգելք

roman: argelkʻ

مانع

roman: mâne'

سد

roman: sadd

დაბრკოლება

roman: dabrḳoleba

बाधा

roman: bādhā

रुकावट

roman: rukāvaṭ

מִכְשׁוֹל

roman: mikhshól

саад

roman: saad

ವಿಘ್ನ

roman: vighna

тоскоолдук

roman: toskoolduk

장애

roman: jang-ae

장애물

roman: jang-aemul

방해물

roman: banghaemul

장해

roman: janghae

ອຸປະສັກ

roman: ʼu pa sak

пречка

roman: prečka

препрека

roman: prepreka

бартаа

roman: bartaa

عائق

roman: â’ik

тосқауыл

roman: tosqauyl

препя́тствие

roman: prepjátstvije

поме́ха

roman: poméxa

монеа

roman: monea

ఆటంకం

roman: āṭaṅkaṃ

అడ్డం

roman: aḍḍaṃ

ዕንቅፋት

roman: ʿənḳfat

перешко́да

roman: pereškóda

перепо́на

roman: perepóna

прити́чина

roman: prytýčyna

перегоро́да

roman: perehoróda

ទំនាល់

roman: tumnŏəl

εμπόδιο

roman: empódio

πρόσκομμα

roman: próskomma

κώλυμα

roman: kṓluma

ipa: /ɑːsˈtɛnɡ/

audio: LL-Q36368 (kur)-Dildadil-asteng.wav

hyphenation: as·teng


asteng kirin

glosses: Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.

etymology_text: Ji asteng + kirin.

ipa: /ɑːsˈtɛnɡ kɪˈɾɪn/


astengkirin

ipa: /ɑːstɛnɡkɪˈɾɪn/


astengkirî

forms:
astengkirîtir (comparative)
herî astengkirî (superlative)
astengkirîtirîn (superlative)


qey

glosses: ka, bê, ku, peyvikek pevgirêdana du hevokan e

forms:
qê
ma
ka
bê
ku

etymology_text: : Etîmolojiya vê peyvê nehatiye nivîsîn. Eger tu bi rastî bizanî, kerem bike bişkoka "biguhêre" ya di ser van gotinan re bitikîne û etîmolojiya vê peyvê binivîse. Çavkaniyên ku te ew etîmolojî jê girtiye jî binivîse.