çixir

text: Di nava fîlozofên, felsefeya serdema navîn ya Kurdistanê de navê yekemîn Ebûl Henîfeyê Dînawerî ye. Em ê felsefeya serdema navîna a kurdistanê bi Ebûl henîfe Ehmed ê kurê dawidê Dînawerî bidin destpê kirin. Birastî di kurdistanê de felsefeya serdema navîn bi awayekî sîstematîk, bi Şihabuddîn Suhreverdî destpê dike, lê ji ber ku Dînawerî çixir li pêş Suhrewerdî û fîlozofên dû Suhrewerdî kolaye û rê li pêş wan vekiriye, em ê bi Dînawerî destpê bikin.

forms:
çixr
çîxir
cixir
şixir

etymology_text: : Etîmolojiya vê peyvê nehatiye nivîsîn. Eger tu bi rastî bizanî, kerem bike bişkoka "biguhêre" ya di ser van gotinan re bitikîne û etîmolojiya vê peyvê binivîse. Çavkaniyên ku te ew etîmolojî jê girtiye jî binivîse.


pirralî

pos: adj

pos_title: Rengdêr

glosses: Ji bo guhertoya rastnivîsî binêre piralî.

text: Dînawerî zanyarekî pirralî ye. Ne tênê li ser qadekê du qadan di gelek qadan deçixir kolaye û rê daye pêş zanyarên dû xwe. Di warê riweknasiyê (botanîk) de, di warê zoojojiyê de, di warê zimanzaniyê (fîlolojî) de, di warê tibê de, di warê mantiqê de, di warê dîrokê de, di warê erdnîgariyê de, di warê astronomiyê de, di warê meteorolojiyê de, di warê matematîk û mekanîkê de berhem nivîsîne û van berhemên wî ji alî zanyarên mezin ên dû wî weka çavkaniyên herî bi bawerî hatine bikarhanîn. Di heman demê de avakarê îlmê qethiyetê ye.

ref: Mihemed Ronahî: Fîlozofên Kurd 4: Dînawerî, Serhed.org, 7/2009


riweknasî

pos: noun

pos_title: Navdêr

glosses: Zanista ku lêkolînan li ser riwekan anku gulûgiyayan dike.

forms: riwekzanî

etymology_text: Ji riwek + -nasî.

батаніка

roman: batanika

ботаника

roman: botanika

բուսաբանություն

roman: busabanutʻyun

ბოტანიკა

roman: boṭaniḳa

ботаникæ

roman: botanikæ

ботаника

roman: botánika

వృక్షశాస్త్రం

roman: vr̥kṣaśāstraṃ

βοτανική

roman: votanikí


botanîk

etymology_text: Ji fransî botanique ji yûnaniya kevn botanon (“riwek, giya”).

ipa: /boːtɑːˈniːk/


giyanasî

text: Hevalê/a Gewda jî hêviyên gelekî girîng rêz kirine. Bi rastî jî di warê weşangeriya Kurdî de pirsgirekên zimanî cihekî girîng digirin. Nemaze jî di warê têgehên zanistî yên wekî civaknasî, giyanasî, siyasetzanî û hwd. de kêmasiyên mezin hene. Lê hêvîdar im ku ev kêmasî dê di demekî kin de ji holê rabin. Jixwe kuviya jî ji bo her Kurdê bihistyar zêdetir xebat divê. Înş. em jî li gor derfetên xwe bibin ji yên xebatkaran.

ref: Haşim Ay, Islahaber.com, 5/2009

forms:
giyazanî
giyannasî

etymology_text: Ji giya + -nasî.


zoolojî

glosses: Zanista ku lêkolînan li ser heywanan dike.

text: Dînawerî zanyarekî pirralî ye. Ne tenê li ser qadekê du qadan di gelek qadan deçixir kolaye û rê daye pêş zanyarên dû xwe. Di warê riweknasiyê (botanîk) de, di warê zoolojiyê de, di warê zimanzaniyê (fîlolojî) de, di warê tibê de, di warê mantiqê de, di warê dîrokê de, di warê erdnîgariyê de, di warê astronomiyê de, di warê meteorolojiyê de, di warê matematîk û mekanîkê de berhem nivîsîne û van berhemên wî ji alî zanyarên mezin ên dû wî weka çavkaniyên herî bi bawerî hatine bikarhanîn. Di heman demê de avakarê îlmê qethiyetê ye.

forms:
zoolocî
zoologî

etymology_text: Ji fransî zoologie ji yûnanî ζῷον (zῷon) + λόγος (-lojî)

заалогія

roman: zaalóhija

প্রাণিবিজ্ঞান

roman: pranibiggan

зоология

roman: zoologija

动物学

roman: dòngwùxué

عِلْم اَلْحَيَوَان

roman: ʿilm al-ḥayawān

կենդանաբանություն

roman: kendanabanutʻyun

جانورشناسی

roman: jânvar-šenâsi

પ્રાણીશાસ્ત્ર

roman: prāṇīśāstra

ზოოლოგია

roman: zoologia

प्राणि विज्ञान

roman: prāṇi vigyān

זואולוגיה

roman: zo'ológya

зоология

roman: zoologiya

동물학

roman: dongmulhak

ജന്തുശാസ്ത്രം

roman: jantuśāstraṃ

प्राणिशास्त्र

roman: prāṇiśāstra

ਜੰਤੂ ਵਿਗਿਆਨ

roman: jantū vigiāna

зоология

roman: zoologiä

зооло́гия

roman: zoológija

ҷонваршиносӣ

roman: jonvaršinosī

விலங்கியல்

roman: vilaṅkiyal

สัตววิทยา

roman: sàt wíttáyaa

జంతుశాస్త్రము

roman: jantuśāstramu

зоологія

roman: zoolohija

សត្វវិទ្យា

roman: sat vityie

זאָאָלאָגיע

roman: zoologye

ζωολογία

roman: zoología


meteorolojî

glosses: Zanista ku lêkolînan li ser rewşa hewayê dike.

text: Dînawerî zanyarekî pirralî ye. Ne tênê li ser qadekê du qadan di gelek qadan de çixir kolaye û rê daye pêş zanyarên dû xwe. Di warê riweknasiyê (botanîk) de, di warê zoojojiyê de, di warê zimanzaniyê (fîlolojî) de, di warê tibê de, di warê mantiqê de, di warê dîrokê de, di warê erdnîgariyê de, di warê astronomiyê de, di warê meteorolojiyê de, di warê matematîk û mekanîkê de berhem nivîsîne û van berhemên wî ji alî zanyarên mezin ên dû wî weka çavkaniyên herî bi bawerî hatine bikarhanîn. Di heman demê de avakarê îlmê qethiyetê ye.

forms:
meteorolocî
meteorologî

etymology_text: Bi riya fransî météorologie ji yûnaniya kevn μετήορος (metḗoros, “bilind li hewa”) + -lojî.

метэаралогія

roman: mjetearalóhija

আবহাওয়াবিদ্যা

roman: abhaoẏabidja

метеорология

roman: meteorologija

氣象學

roman: hei³ zoeng⁶ hok⁶

氣象學

roman: qìxiàngxué

氣象

roman: qìxiàng

氣象學

roman: khì-siōng-ha̍k

عِلْم اَلطَّقْس

roman: ʿilm aṭ-ṭaqs

օդերեւութաբանություն

roman: ōderewutʻabanutʻyun

هواشناسی

roman: havâšenâsi

હવામાનશાસ્ત્ર

roman: havāmānśāstra

વાયુશાસ્ત્ર

roman: vāyuśāstra

მეტეოროლოგია

roman: meṭeorologia

ऋतुविज्ञान

roman: ŕtuvigyān

מטאורולוגיה

roman: meteorológya

метеорология

roman: meteorologiya

기상학

roman: gisanghak

അന്തരീക്ഷവിജ്ഞാനം

roman: antarīkṣavijñānaṃ

цаг уурын судлал

roman: tsag uuryn sudlal

метеорология

roman: meteorologiä

метеороло́гия

roman: meteorológija

ҳавошиносӣ

roman: havošinosī

வானிலையியல்

roman: vāṉilaiyiyal

метеорологія

roman: meteorolohija

នភាវិទ្យា

roman: neaʔpʰie vityie

ឧតុវិទ្យា

roman: uʔtoʔvityie

מעטעאָראָלאָגיע

roman: meteorologye

μετεωρολογία

roman: meteorología

ipa: /mɛtɛoːɾoːloːˈʒiː/

hyphenation: me·te·o·ro·lo·jî


seqanasî

glosses:
keşnasî, hewanasî, meteorolojî,
zanista ku lêkolînan li ser rewşa hewayê dike

forms:
seqazanî
siqanasî
siqazanî

etymology_text: Ji seqanas + -î ji seqa + -nas + -î

метеорология

roman: meteorologija

氣象學

roman: qìxiàngxué

מטאורולוגיה

roman: metewrwlwgye

метеорология

roman: meteorologiia

метеорологія

roman: meteorolohiia


hewanasî

glosses:
keşnasî, seqanasî, meteorolojî,
zanista ku lêkolînan li ser rewşa hewayê dike

forms:
hewazanî
hawanasî
hawazanî

etymology_text: Ji hewanas + -î ji hewa + -nas + -î

기상학

roman: gisanghak


keşnasî

glosses:
seqanasî, hewanasî, meteorolojî,
zanista ku lêkolînan li ser rewşa hewayê dike

forms:
keşzanî
kesnasî

etymology_text: Ji keşnas + -î ji keş + -nas + -î


mekanîk

glosses: pişka fizîkê ya ku lêkolînan li ser livîna tiştan dike

etymology_text: Ji fransî mécanique ji latînî mechanicus ji ji yûnanî μηχανικός (michanikós) ji μηχανή (mêxanî: makîne, amûr)

বলবিদ্যা

roman: bôlbidja

mеханика

roman: mehanika

力学

roman: lìxué

역학

roman: yeokhak

механика

roman: mexanika


antropolojî

glosses: Zanista ku lêkolînan li ser mirovan û civak û çandeya wan dike.

text: Dînawerî zanyarekî pirralî ye... Li Ewrûpayê weka di derdora zanistî de weka “dehayê kurd” tê naskirin. Yekem car wî li ser dîrok û antropolojiya kurdan lêkolîn kiriye û bi navê “Ensab el-ekrad” berhemek nivîsiye. Di vê berhema xwe de ji dîrokên kevnar heya roja xwe bav û kalên kurdan girtiye dest. Dîsa di dîrokê de yekem car wî xerîtaya kurdistanê xêz kiriye. Navê kurdistanê di xeriteya xwe de bikarhaniye.

forms:
antrolocî
antropologî

etymology_text: Bi riya fransî anthropologie ji yûnaniya kevn ἄνθρωπος (ánthrôpos, “mirov”) + -lojî.

антрапало́гія

roman: antrapalóhija

নৃবিজ্ঞান

roman: nribiggan

антрополо́гия

roman: antropológija

人類學

roman: jan⁴ leoi⁶ hok⁶

人類學

roman: rénlèixué

人類學

roman: jîn-lūi-ha̍k, lîn-lūi-ha̍k

عِلْمُ الإِنْسَان

roman: ʿilmu l-ʾinsān

أَنْطْرُوبُولُوجْيَا

roman: ʔanṭrubulūjyā

մարդաբանություն

roman: mardabanutʻyun

مردمشناسی

roman: mardom-šenâsi

નૃવંશશાસ્ત્ર

roman: nṛvãśśāstra

ანთროპოლოგია

roman: antroṗologia

मानवशास्त्र

roman: mānavśāstra

नृविज्ञान

roman: nŕvigyān

मानवविज्ञान

roman: mānavvigyān

ಮಂದಿಯರಿಮೆ

roman: mandiyarime

ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರ

roman: mānavaśāstra

인류학

roman: illyuhak

ມະນຸດສາດ

roman: ma nut sāt

антропологија

roman: antropologija

നരവംശശാസ്ത്രം

roman: naravaṃśaśāstraṃ

хүн судлал

roman: hün sudlal

word: bílaʼashdlaʼii dóó áłʼąą dineʼé naalkaah

وګړپوهنه

roman: wəgəṛpohəna

мардумшиносӣ

roman: mardumšinosī

மானிடவியல்

roman: māṉiṭaviyal

మానవ శాస్త్రము

roman: mānava śāstramu

антрополо́гія

roman: antropolóhija

នរវិទ្យា

roman: nɔɔ rɔɔ vityie

មនុស្សសាស្ត្រ

roman: mɔnuh saah

אַנטראָפּאָלאָגיע

roman: antropologye

ανθρωπολογία

roman: anthropología

ipa: /ɑːntɾoːpoːloːˈʒiː/

hyphenation: ant·ro·po·lo·jî


etnolojî

glosses:
gelnasî, miletnasî, etnografî,
zanista ku lêkolînan li ser gelan û civak û çande û dîroka wan dike

forms:
etnolocî
etnologî

etymology_text: Bi rêya fransî ethnologie ji yewnaniya kevn ἔθνος (gel, milet, xelk) + -lojî

民族學

roman: mínzúxué

ეთნოლოგია

roman: etnologia

ನಾಡರಿಮೆ

roman: nāḍarime

민족학

roman: minjokhak

ഗോത്രവർഗ്ഗപഠനം

roman: gōtravarggapaṭhanaṃ

халықтану

roman: xalyqtanu

этноло́гия

roman: etnológija

народове́дение

roman: narodovédenije

இனப்பண்பாட்டுயல்

roman: iṉappaṇpāṭṭuyal

இன ஒப்பாய்வியல்

roman: iṉa oppāyviyal

ชาติพันธุ์วิทยา

roman: chātiphạnṭhu̒withyā

మానవజాతి శాస్త్రం

roman: mānavajāti śāstraṃ

етнологія

roman: etnolohija

народознавство

roman: narodoznavstvo

εθνολογία

roman: ethnología


dûmeqesk

glosses:
hacîreşk, hechecik, hecîreşk,
çûkekî hûrik û bi gelemperî reş e û dûvikên wê tûj in

glosses: peresêlke^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)

forms:
dûvmeqesk
dûvmeqes
dûmeqes

etymology_text: dû + meqes + -k

ластаука

roman: lastauka

селска лястовица

roman: selska ljastovica

ծիծեռնակ

roman: ciceṙnak

پرستو

roman: perestû

ابابیل

roman: ebabîl

סנונית

roman: snunit

ластовица

roman: lastovica

ласточка

roman: lástočka

นางแอ่น

roman: naang àen

ластівка

roman: lastivka


hewa xistin

pos: verb

pos_title: Lêker

glosses: rakirin, hildan, bilind kirin, birin jor, ber bi silal ve meşandin

forms: hewa êxistin

ipa: /hɛˈwɑː xɪsˈtɪn/

hyphenation: he·wa xis·tin


hewa xistin

etymology_text: Ji hewa + xistin.


hacîreşk

glosses:
dûmeqesk, hechecik, peresêlke,
çûkekî hûrik û bi gelemperî reş e û dûvikên wê tûj in

forms: hecîreşk

etymology_text: hacî + reş + -k (ji ber ku payizan ji Kurdistanê ber bi başûr anku ber bi hecê ve koç dikin.)

چلچله

roman: çelçele

svale

roman: låvesvale


hechecik

text: ...li rê, ez li hechecikekê fikirîm. Li Hechecikekê ku te jê re hecreşik digot.

ref: Mehmed Uzun, Mirina Kalekî Rind, Weşanxana Orfeus, 1987

forms: hechecîk

ipa: /hɛd͡ʒhɛˈd͡ʒɪk/


guldawidî

glosses:
gulmêş, giyamêş, giyadawidî, dawidî, gula dawidî, zêrrgul, zêrgul, krîsantem,
hin gulên wek gulberrojan lê hûriktir in û gelek kok û bistîk hene

forms: guldawudî

etymology_text: Ji gul + Dawid + -î.

хризантема

roman: hrizantema

菊花

roman: júhuā

국화

roman: gukhoa

хризантема

roman: khrizantema

хризантема

roman: khryzantema

χρυσάνθεμο

roman: chrysánthemo


îflas

glosses: Werritîna aborî, têkçûna aborî; xesara aborî yan deyndariya ku wisa mezin e ku êdî fîrma nikare xwe bigire û divê bêt girtin û beskirin.

forms: îfles

etymology_text: Ji erebî إِفْلاس (ʾiflās).


zûdem

forms: nûdem

etymology_text: Ji zû + dem.

αγίνωτος

roman: agínotos

άγουρος

roman: ágouros


kitjimar

glosses: yekjimar, tek, ne pirjimar, ne komî, ne cem'

forms:
kitjimare
kithejmar
kithijmar
katjimêr

etymology_text: Ji kit + jimar.

एकवचन

roman: ekavacana


tijjî

forms:
tijje
gellek

etymology_text: Ji tijî bi şidandinaj-ê


gellek

forms:
gellektir (comparative)
herî gellek (superlative)
gellektirîn (superlative)
gellik
tijjî

etymology_text: Ji gelek bi şidandinal-ê


pratîkal

glosses:
çespanî, kiryarkî, emelî, pratîkî, konkret, reel,
ne teorîk,
li gor pratîkê

forms:
pratîkaltir (comparative)
herî pratîkal (superlative)
pratîkaltirîn (superlative)
praktîkal
tijjî

etymology_text: Ji îngilîzî practical yan fransî pratique + -al


emenî

text: Du hefteyan berê ev emenî perda bûkê bû. Hingê di hewşa mala wan de ringeringa defê bû, mirazê Silo, yê lapî mezin dihate sêrî. Wî kurê xwe, yê nuxurî anîbû ber zewacê. Hingê ringeringa defê di nav dil û canê wî de bi hezar û yek awazî alan dida, jîyana wî bi şabûn dixemiland. Lê niha ew emenî girêdida, wekî seva neferê wî starek hebe. Niha teqeteqa tekên vagonê tê bêjî girmîniya çakûçên hesin bûn ko li serê wî dixistin.

ref: Tosinê Reşîd, Êtap', Nefel.com, 6/2005

etymology_text: : Etîmolojiya vê peyvê nehatiye nivîsîn. Eger tu bi rastî bizanî, kerem bike bişkoka "biguhêre" ya di ser van gotinan re bitikîne û etîmolojiya vê peyvê binivîse. Çavkaniyên ku te ew etîmolojî jê girtiye jî binivîse.


senî-menî

glosses: pêkenok, çam û sînema, eletewşî, qerf, henek, tinazî

forms: sênî-mênî


sersiriştî

glosses: dersiriştî, ne siriştî, mucîz, ecêb, nedîtî, nebînayî, nadîde

forms:
sersiruştî
sersurûştî

etymology_text: Ji ser- + siriştî.

сверхъестественный

roman: sverxʺjestestvennyj


fraksiyonel

glosses: parçeyî, fraksiyonî, li gor fraksiyonan, fraksiyon-fraksiyon]], parçe-parçe]]

forms:
fraksiyoneltir (comparative)
herî fraksiyonel (superlative)
fraksiyoneltirîn (superlative)

etymology_text: Ji fransî [Peyv?], ji fraksiyon + -el


çirçirk

glosses: sîsirk. kêzikeka bi gelemperî bi havînî, di êvaran de berdewamî dike cirecir

forms:
چرچرک
çirçirik
sîrçirk
çirçire
çirçirok

etymology_text: Dibe çir + çir + -k

сверчок

roman: sverçok


hilmalan

glosses: malandina dernig û piyan. Qatkirina mil û derpiyên kincan

forms:
malan
vemalan
malandin
vemalandin
maliştin

etymology_text: Ji hil + malan.

ipa: /hɪlmɑːˈlɑːn/

hyphenation: hil·ma·lan


fiştiqîn

forms: فشتقین

ipa: /fɪʃtɪˈqiːn/

hyphenation: fiş·ti·qîn


fiştiqîn

glosses: Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.


ferikîn

forms: فهرکین

ipa: /fɛɾɪˈkiːn/

hyphenation: fe·ri·kîn


cadû

glosses: Pîrebok, pîrhevok, pîrevok, pîretewt, ecûz, pîrhebok, pîrelik, pîrejinên sihirbaz.

text:
Zulfan ji ber cotê esed
Sehharê cohtê cadûyan
Îro ji remza ebrûyan

ref: Melayê Cizîrî, Dîwana Melayê Cizirî, ~1640

forms: جادوو

etymology_text: Ji proto-îranî *yatu-, hevreha avestayî yatu-, sanskrîtî यातु (yatû), pehlewî catû, belûçî جاتو (catû) û جادو (cadû), farisî جادو (cadû), soranî جادوو (cadû). Bo hin nimûneyên din jî, ku tê de "y" ya îraniya kevn di îraniya nû de dibe "c" binere: ciwan, cejn, cihû. Cadı ya tirkî ji zimanekî îranî hatiye wergirtin.

арупап

roman: āruṗāṗ

нэгъучӏыцэ

roman: năġ°č̣əcă

уды

roman: wdə

ве́дзьма

roman: vjédzʹma

чараўні́ца

roman: čaraŭníca

ве́щица

roman: véštica

вълше́бница

roman: vǎlšébnica

магьо́сница

roman: magjósnica

чароде́йка

roman: čarodéjka

ရွာသူ

roman: rwasu

စုန်း

roman: cun:

гӏам

roman: ġam

алмаз

roman: almaz

ешап

roman: ešap

巫

roman: wū

巫婆

roman: wūpó

巫人

roman: wūrén

女巫

roman: nǚwū

神婆

roman: shénpó

魔女

roman: mónǚ

女妖

roman: nǚyāo

師婆

roman: shīpó

神姐

roman: sîn-chiá

سَاحِرَة

roman: sāḥira

կախարդ

roman: kaxard

վհուկ

roman: vhuk

հմայք

roman: hmaykʻ

ساحره

roman: sâhare

વિચ

roman: vic

ચૂડેલ

roman: cūḍel

გრძნეული

roman: grʒneuli

ჯადოქარი

roman: ǯadokari

კუდიანი

roman: ḳudiani

चुड़ैल

roman: cuṛail

जादूगरनी

roman: jādūgarnī

डाइन

roman: ḍāin

מְכַשֵּׁפָה

roman: mekhashefá

уд

roman: wd

ಮಾಟಗಾತಿ

roman: māṭagāti

ಮಾಂತ್ರಿಕ ಸ್ತ್ರೀ

roman: māntrika strī

ಮಾಯಗಾತಿ

roman: māyagāti

желмогуз

roman: celmoguz

무당

roman: mudang

마녀

roman: manyeo

ແມ່ມົດ

roman: mǣ mot

вештерка

roman: vešterka

волшебничка

roman: volšebnička

മന്ത്രവാദം

roman: mantravādaṃ

мыстан

roman: mystan

жезтырнақ

roman: jeztyrnaq

ве́дьма

roman: védʹma

колду́нья

roman: koldúnʹja

волше́бница

roman: volšébnica

ᱯᱷᱩᱠᱨᱤᱱ

roman: phukrin

𒊩𒈦𒈦

roman: /mašmaš/

ҷодугарзан

roman: jodugarzan

албастӣ

roman: albastī

соҳира

roman: sohira

சூனியக்காரி

roman: cūṉiyakkāri

விரிச்சிகன்

roman: viriccikaṉ

మంత్రగత్తె

roman: mantragatte

тӏатӏмер

roman: ṭaṭmer

куси

roman: kusi

ві́дьма

roman: vídʹma

чарівни́ця

roman: čarivnýcja

чаклу́нка

roman: čaklúnka

មេមត់

roman: mémtâ

מכשפֿה

roman: makhsheyfe

μάγισσα

roman: mágissa

φαρμακίς

roman: pharmakís

hyphenation: ca·dû


sipil

glosses:
piş, fatreşk, pişik, fişik
beşeke hinavan e

forms: spil

etymology_text:
Hevreha soranî
* proto-hindûewropî: *splegʰ- ("sipil")
:*proto-îranî:
::avestayî: spereza- ("sipil")
::pehlewî: spārz ("sipil")
::hotenî: spuljei ("sipil")
::farisî: sipurz ("sipil") … ^(alfabeya arî)
::kurmancî: sipil ("sipil")
::zazakî: serpez,helpez ("sipil")
:sanskrîtî: plīhan- ("sipil")
:ermenî: p'aicaln ("sipil")
:yûnanî: splen ("sipil")
:latînî: splen ("sipil") (Çavkanî: Horn p.150, Watkins p.82 Etymonline

প্লীহা

roman: pliha

слезка

roman: slezka

脾脏

roman: pízàng

сула

roman: sula

ހުންކޮށި

roman: hun̊koṣi

طحال

roman: TiHāl

փայծաղ

roman: pʻaycaġ

փայծաղն

roman: pʻaycaġn

ელენთა

roman: elenta

तिल्ली

roman: tillī

טחול

roman: tkhol

지라

roman: jira

ფანწალა

roman: panc̣ala

слезенка

roman: slezenka

പ്ലീഹ

roman: plīha

дэлүү

roman: delüü

селезёнка

roman: selezjónka

ม้าม

roman: máam

ప్లీహము

roman: plīhamu

σπλήνα

roman: splína

πεϊσάχι

roman: peïsákhi


hendek

glosses: Kêm, piçek, ne bes, ya / yê ku têra pêwîstiyê nake.

forms: hinik


hendek

pos: adv

pos_title: Hoker

forms:
hin
hindek
hindik
hinek

etymology_text: Bi pehlewî end (+ek) bû.


pêvan

forms:
pîvan
pîvandin
pîvhan
pîvhîn
pîvihan
pîvihîn
pîvîn
pîviyan
pîvîyan
pîvyan
pîvaz

etymology_text: Bi avestayî peitimâ-, bi pehlewî peymûden.


şêv

forms:
firavîn
taşt
şîv

etymology_text: Bi pehlewî şâm, bi sogdî xşâm, bi zazakî şamî, bi kurmancî dibe şêv.


bêve

etymology_text: Bi pehlewî vêpâk, bi soranî bêwe.


mejg

glosses: parçeya ramîn û pêhesînê di serê mirovan û candarên din de

forms:
mejox
mêjî
mejî
mêşk

etymology_text: Bi avestayî mezge, bi zazakî mezg.

мозък

roman: mozak

мозок

roman: mozok

мозг

roman: mozg

మెదడు

roman: medaḍu

εγκέφαλος

roman: egkéfalos

ipa: /mɛʒɡ/

hyphenation: mejg

notes: mejg şûştin: bi kotekî tiştên nerast pê dan bawerkirin


erjan

glosses: erzan, kêmbiha, tişta/ê dikare bi kêm pare bêt kirîn

forms: ercan

etymology_text: Ji farisiya navîn [skrîpt hewce ye] (erzân). Hevreha avestayî erec-, bi partî erjân, kurdî erzan.


bêtin

glosses: (genim) li bêjingê/moxelê kirin, bi bêjingê yan moxelê genim ji qirşûmirşan bijartin anku paqij kirin

forms:
dibêjim (present)
dibêjî (present)
dibêje (present)
dibêjin (present)
bibêje (imperative singular)
bibêjin (imperative plural)
bêt (past)
bêt (past)
bêt (past)
bêt (past)
bêhtin
bihtin
bêjan

etymology_text: hevreha zazakî vêtene (rehê dema niha "-vêj-"), farisî بیختن (bîxten, rehê dema niha -bîz-), pehlewî wêxten, hemû ji zimanên îranî


bêtin

etymology_text: Ji proto-hindûewropî *wek-, bi latînî vox, bi avestayî vâxten (-vâç-), bi partî vâxten (-vâj-), bi zazakî vatene (-vaj- / -vac-), bi kurdiya başûrî wetin (-wêj-), soranî wutin (-wêj-, -łê-).

казвам

roman: kazvam

говорить

roman: govoritʹ

сказать

roman: skazatʹ


ronakî

glosses:
enerjiya ji rojê yan ji çirayekê ya dîtinê gengaz dike,
enerjiya dinyayê ron ango geş dike û mirov dikare pê derdorên xwe bibîne

glosses: tîrêja elektromagnetîk ya dikare bi çavan bêt dîtin

forms:
ronatî
ronayî
ronî
ruhnahî
ruhnatî
ruhnayî
ruhnî
ruhnîtî
sahî
tav
tîrêj
tîroj

etymology_text:
Ji ron (ron) + -akî (-akî).
Bi avestayî reoxşn-, bi pehlewî rôşnak.


bûkilok

glosses: Nîsanok, gula nîsanê, bûka baranê, bûkok; gulek kulîlksor e.

glosses: * Bûka baranê (bûkilok) nebatek gîyayî û bi kulîlk e. Di nava geniman de, li devê rê û bedenan û li nav mêrgan xwebixwe ji alîyê xwezayê ji nava axê dipişkive. Bejna vê li gor cûre û devera lê şîn dibît, 20 – 100 cm tîrane bilind dibe. Navteng û belgên wê hinekî bi pûrt in. Belgên wê kesk in. Kulîlkên wê di serê gupîkên çiqan de vedibe. — (Bavê Jîndar, Lotikxane.com, 7/2009)

forms:
bîkilok
bûkok
bwîkilok

etymology_text: Ji bûk + -ilok.

ipa: /buːkɪˈloːk/


nîsanok

glosses:
Bûkilok, bûka baranê, bûkok,
gulek kulîlksor e.

forms: gula nîsanê

etymology_text: Ji nîsan + -ok


kardeş

glosses: kurê ku kek yan jî xuşka wî heye, lawê piçûk

forms: arkadaş

audio: LL-Q256 (tur)-ToprakM-kardeş.wav


bablekan

text: Lê herhal cihê herî xweş ku mirov rabe govendê bigerîne jî ev der e; yanê zozanên Culemêrgê. Belê culemêrgî rabûne Bablekanê di nav xwezaya xweş, di nav hewaya xweş e.

ref: Li çiyê Bablekan xweş e! https://web.archive.org/https://diyarname.com/news.php?Idx=2503 arşîv, Diyarname.com, 7/2009

text: Ji bo me bide sekinandin, edetî li ser nenûkan direqisî. Teyê sond bixwara ka ev mêrik bi bablekan, yan jî bi şemamê dilîze û direqise.

ref: Agîd Yazar, Welatê Antîakos ê zîrek Komagene IV https://web.archive.org/https://xwebun.org/welate-antiakos-e-zirek-komagene-iv/ arşîv, xwebun.org, 2020

forms:
qardaş
qardeş
şêxanî

etymology_text: : Etîmolojiya vê peyvê nehatiye nivîsîn. Eger tu bi rastî bizanî, kerem bike bişkoka "biguhêre" ya di ser van gotinan re bitikîne û etîmolojiya vê peyvê binivîse. Çavkaniyên ku te ew etîmolojî jê girtiye jî binivîse.


jîlêt

glosses:
devik, gûzan,
amûrê ku mirov pê rihên xwe ditiraşe

forms:
cilêt
cîlêt
cirêt
jilêt

etymology_text: Ji fransî [Peyv?]gilette


şanovan

glosses:
şanoger, hunermenda/ê şanoyê, zarîker, aktor, aktrîs,
kesa/ê ku rolekê di şanoyê de dilîze

etymology_text: Ji şano + -van


DVD

glosses: alavek e ku film û wêne û titên din dikarin tê de bên tomarkirin û bên bikaranîn

text: Li Tirkiyeyê fîlmê ji Tirkiyeyê û yên biyanî piştî ku dikevin vîzyonê piştî demekê DVD'yên wan jî derdikevin. Di nav lîsteya DVD'yên ku di meha tîrmehê de herî zêde hatine firotin de 3 fîlm ji Tirkiyeyê û yên din jî biyanî ketine rêza 10'ê pêşîn.

ref: Diyarname.com, 8/2009

etymology_text: Ji îngilîzî DVD, kurteya digital versatile disc û digital video disk.


flamenko

glosses: cûnek dans û muzîka bi taybetî qereçên Spanyayê ye

forms:
filamenko
flamîngo

etymology_text: Ji spanî flamenco, belkî ji erebî felah mengûs (cotkarênkoçer)

ֆլամենկո

roman: flamenko


trajîkomîk

glosses: tiştê ku dikare mirovî hem bikenîne û hem jî bigirîner

forms:
trajîkomîktir (comparative)
herî trajîkomîk (superlative)
trajîkomîktirîn (superlative)
trajî-komîk

etymology_text: Ji fransî [Peyv?]tragicomique, têkildarî trajîk + komîk


Berdereş

pos: name

pos_title: Serenav

text: Ev rastiyek e û girovê (belgeyê, delîlê) min yê ku vê dîtina min rast derdixe ew e ku li qezayên Berdereş û Akrê û ji ber ku xelk li wan deran baştir ji deverên dî yên parêzgeha Dihokê zaravaya soranî dizanin, li van salên dûmahiyê rêjeya serkeftinê bilindtir bûye ji deverên dî yên parêzgeha Dihokê yên ku baş zaravaya soranî nizanin.

ref: Mueyed Teyîb li gor Kulturname.com, 8/2009

etymology_text: Ji berd + -e- + reş.


herdîsa

glosses: herwiha, herwisa, herhosa, bi heman awayî, dîsa, cardin

forms: herdîsan

etymology_text: Ji her + dîsa.


herhosa

glosses: herwiha, herwisa, herdîsa, bi heman awayî, dîsa, cardin

etymology_text: Ji her + hosa.


gurçik

glosses:
kilî, du endamên leşî yên hinavan in ku li rexê çep û rastê dikevin
erka wan e ku pêkhateya xwînê bi awayekî biparêzin ku guhertinên nelirê yan tirsnak têde rû nedin
 bi vê mebestê gurçik madeyên ne xwazyar ên di xwînê de bişaftî derdixin derveyî laşî
 ev pêvajo hem aktîv û hem pasîv cî digire
gurçik wek erk herwiha radeya tirşahiya xwînê diparêzin û di encam de mîz pêk tê

text: Ger di beden da pir av hebe, tansîyon derdikêve jor. Wê gavê, gurçik wê avê wek mîz ji bedenê davêjin der û bi wî awayî jî tansîyon cardin dadikeve jêr.

ref: Anatomiya Bedena Mirovan, Huseyin Bektaş, Weşanên Deng

text: ظهر پشته سره ناڤک جوف ناڤکبد جرگه کلیه گرچک کدنه بزروڤین امعاء مرارت هم ظراڤ

roman: Z̤ehr-i puşt e; sirre navik; cewf-i navKebd-i cerg e; kulye gurçik; kidne bezRûviyin emʿaʾ; meraret hem z̤irav

ref: Ehmedê Xanî, Nûbihara Biçûkan, 1683

text: Dibêjin, kevir di gurçikên te de hene, ma ez çi zanim...

ref: Firat Cewerî, Girtî, Weşanên Nûdem, 1986

glosses: tiştên bi şiklî xwe mîna gurçikan, gurçikên titûnê, gurçikên ceket

forms:
گورچک
گرچک
gulçik
gulçîsk
gurçîsk
kilî

etymology_text: Bi soranî گورچیلە (gurçîle), kurdiya başûrîgurcig, gurcîlik, lekîgurdałe, hewramî wełk, zazakî velike, farisî گرده (gordê), pehlewî gurtek, tacikî гурда (gurda), avestayî veretke-, sanskrîtî वृक्क (vŕkkaḥ)... ji proto-îranî.

অন্ত্র

roman: ôntr

મૂત્રપિંડ

roman: mūtrapiṇḍ

गुर्दा

roman: gurdā

गुडदा

roman: guḍdā

уырг

roman: wyrg

гурда

roman: gurda

گردہ

roman: grdh

ipa: /ɡʊɾˈt͡ʃɪk/

audio: LL-Q36368 (kur)-Dildadil-gurçîk.wav

hyphenation: gur·çik


gorrîn

glosses: Ji bo guhertoya rastnivîsî binêre gorîn.


شیشه

forms: šiše (romanization)

audio: LL-Q9168 (fas)-Afsham23-شیشه.wav


sûtîn

glosses: şewitîn, sotin, suşîn, sujîn, agir berbûnê, agir pê ketin, agirî xwe gihandinê, suşîn, sujîn, ketin ber / nav agirî

glosses: sotin, suşîn, sujîn, bi agirî pûç bûn, bi agirî ruxîn

glosses: sotin, suşîn, sujîn, êşîn, kuzirîn, êşek giran ketinê, ji ber êşê bêzar bûn

glosses: dil şewitîn: dil man pê ve, guneh pê hatin

etymology_text: Bi pehlewî sôxten bû, bi soranî sûtan e ( < ji sûtîn), bi kurmancî şewitîn.


eve-

pos: prefix

pos_title: Pêşgir

glosses: pêşgirek e pê hin peyvên bi maneyên cuda ji peyvin heyî tên çêkirin:

forms:
ber-
da-
hil-
ra-

etymology_text: Bi avestayî âpiş, bi pehlewî epâz, bi pazend êwaz, bi soranî -ewe, bi farisî ebâz.


kêrd

etymology_text: Ji proto-hindûewropî *(s)ker- (“birîn, jê kirin”). Bnr ker.

word: - kêra ku jibo qurbankirina heyvanan tê bikaranîn.


mirdov

glosses:
ademî, ademîzad, insan, beşer, benîadem, meriv, mere, merdim,
jin û zelam û keç û kurr û bûnewerên din yên bi du piyan dimeşin û dikarin biramin û biaxivin

glosses:
xizm, eqreba, kesûkar,
kesên ji binemalê yan xwînê ve nêzî hev

forms:
meriv
mere
merdim
merov
miro
mirov

etymology_text:
* mirin
Bi pehlewî mertum bû, bi zazakî merdim e, bi farisî merdom. Kurmancî dengê d'yê dike winda.


mêrd

glosses:
mêr, zelam, mirovên nêr
(bi taybetî yên mezin)

glosses: camêrd, xweşmêrd, wêrek, gernas, egîd, qehreman

forms: nêr

etymology_text:
Têkildarî peyva mêr ya kurmancî, mirov û mirin
Bi avestayî merêt-, bi pehlewî mert, bi farisî mêrd, bi zazakî mêrde. Kurmancî dengê d'yê dike winda.

notes:
mêrd kirdin: şû kirin, (jin) zewicîn
mêrdkirdin: şûkirin, (jin) zewicîn
mêrdkiraw: şûkirî, (jin) zewicî


sard

etymology_text: Bi hind û ewropî *gel-t, bi avestayî serête, bi pehlewî sert, bi zazakî û farisî serd, bi inglizî cold. Kurmancî dengê d'ye dike winda.


îj

forms:
jik
jîk
-îş
jî

etymology_text: Bi avestayî -çe, bi partî îj, bi farisiya navîn îz. Bi kurmancî dibe jî, bi soranî îş.

также

roman: takže

тоже

roman: tože

επίσησ

roman: epísis


diwazdeh

pos: num

pos_title: Hejmar

etymology_text:
du + -z- + -de* proto-hindûewropî:*duo-dekm ("dazde")
:*proto-îranî: *duwa-dasa ("dazde")
::avestayî: dvadasa ("dazde")
::sogdî: dw'ts ("dazde")
::pehlewî: duvāzdah ("dazde")
::farisî: duvāzdah ("dazde")
::belûçî: duāzdah ("dazde")
:*partî: dwaδes ("dazde")
:::kurmancî: dazde ... ("dazde")
:::soranî: diwanze ("dazde")
::zazakî: diyes
:sanskrîtî: dvādaśa ("dazde")
:yûnanî: duèdeka ("dazde")
:latînî: duodecim ("dazde") ...
Çavkanî: Horn p.129, Lubotsky | Pokorny: 228

он эки

roman: on eki

ዐሥራ ሁለት

roman: ʿäśra hulät

תרעסר

roman: tre‘sar

תרתעסרא

roman: tarta‘esrē

ܬܪܥܣܪ

roman: treʿsar

ܬܪܬܥܣܪܐ

roman: tartaʿesrē

ун ике

roman: un ike

двана́ццаць

roman: dvanáccacʹ

বারো

roman: baro

двана́десет

roman: dvanádeset

двана́йсет

roman: dvanájset

арбан хоёр

roman: arban xojor

བཅུ་གཉིས

roman: bcu gnyis

шийтта

roman: šītta

ᏔᎵᏚ

roman: talidu

十二

roman: sap⁶ ji⁶

十二

roman: sṳ̍p-ngi

十二

roman: shí'èr

вуниккӗ

roman: vunikkĕ

вуникӗ

roman: vunikĕ

вуник

roman: vunik

ބާރަ

roman: bāra

ދޮޅަސް

roman: doḷas

اِثْنَا عَشَرَ

roman: iṯnā ʿašara

اتناشر

roman: itnašar

اثنعش

roman: iṭnaʕaš, iṯnaʕaš

اتنعش

roman: iṭnaʕaš

տասներկու

roman: tasnerku

دوازده

roman: davâzdah

𐍄𐍅𐌰𐌻𐌹𐍆

roman: twalif

બાર

roman: bār

თორმეტი

roman: tormeṭi

बारह

roman: bārah

שְׁתֵּים־עֶשְׂרֵה

roman: shteim esre

שְׁנֵים־עָשָׂר

roman: shneim asar

ಹನ್ನೆರಡು

roman: hanneraḍu

දොළහ

roman: doḷaha

даскык

roman: daskyk

열둘

roman: yeoldul

십이

roman: sibi

ສິບສອງ

roman: sip sǭng

ᦉᦲᧇᦉᦸᧂ

roman: ṡiibṡoang

двана́есет

roman: dvanáeset

പന്ത്രണ്ട്

roman: pantraṇṭŭ

ᠵᡠᠸᠠᠨ ᠵᡠᠸᡝ

roman: juwan juwe

китыгхуйплов

roman: kityghujplov

арван хоёр

roman: arvan hojor

ᠠᠷᠪᠠᠨ ᠬᠣᠶᠠᠷ

roman: arban qoyar

ବାର

roman: barô

ئون ئىككى

roman: on ikki

ਬਾਰਾਂ

roman: bārā̃

он екі

roman: on ekı

двена́дцать

roman: dvenádcatʹ

двана́дцять

roman: dvanádcjatʹ

တဆံခံ

roman: ta hsee khee

द्वादश

roman: dvādaśa

ᱜᱮᱞ ᱵᱟᱨ

roman: gel bar

дъва на дєсѧтє

roman: dŭva na desęte

သိပ်းသွင်

roman: síp sǒang

дувоздаҳ

roman: duvozdah

பன்னிரண்டு

roman: paṉṉiraṇṭu

పండ్రెండు

roman: paṇḍreṇḍu

унике

roman: unike

ዐስር ወክልኦት

roman: ʿäsr wäklʾot

ዐስር ወክልኤ

roman: ʿäsr wäklʾe

ዓሰርተ ክልተ

roman: ʿasärtä kltä

ដប់ពីរ

roman: dop pī

צוועלף

roman: tsvelf

δώδεκα

roman: dódeka

δώδεκα

roman: dṓdeka

ιβ΄

roman: ib΄


em-

glosses: teşeyeke ji en- ku berî tîpên "p", "b", û "m" tê bikarhanîn


dem-

forms:
em-
det-
dey-
deman-
detan-
deyan-


det-

forms:
et-
dem-
dey-
deman-
detan-
deyan-


et-

forms:
det-
em-
ey-
eman-
etan-
eyan-


ey-

glosses:
wî / wê di-:* Eywut. (Wê/wî digot.),
Min eynasim. (Ez wê/wî dinasim.)

forms:
dey-
em-
et-
eman-
etan-
eyan-


eman-

forms:
deman-
em-
et-
ey-
etan-
eyan-


deman-

forms:
dem-
det-
dey-
detan-
deyan-


etan-

forms:
detan-
em-
et-
ey-
eman-
eyan-


detan-

forms:
etan-
em-
et-
ey-
eman-
eyan-


deyan-

forms:
eyan-
dem-
det-
dey-
deman-
detan-


dey-

glosses: dê-, dayik, make-:* deybab (dêbav, dayikûbab, deykûbab)

forms:
dayik-
dê-
deyk-


dey-

forms:
ey-
dem-
det-
deman-
detan-
deyan-


dê-

forms:
dayik-
dey-
deyk-
dê

etymology_text: * dey, dayik


hêvîbexş

glosses:
hêvîder, umêdbexş, umêdder,
kesa/ê yan tiştê ku hêviyê dide mirovî,
kesa/ê yan tiştê ku baweriya mirovî bi tiştekî xurt dike

forms:
hêvîbexştir (comparative)
herî hêvîbexş (superlative)
hêvîbexştirîn (superlative)
hîvîbexş

etymology_text: hêvî + bexşîn - -în


a la şerqî

glosses: li gor rojhilatê, li gor edet û şertên Rojhilata Navîn

text: Nuha cara pêşî di dîroka Kurdistanê de qonaxa rastîn a îmtîhana desthilat û mixalefeta siyasî ya li ber birêvebirina dewlet û welatekî demokratîk destpêkiriye. Gelo siyasiyên Kurdistanê bi desthilat û mixalefeta xwe ê karibin zemîna islûb û zimanê kultura demokrasîyê peyda bikin û bi hev re welat ber bi reform û demokrasiya pêşkeftî ve bibin, yan ê zimanê desthilat û mixalefeteka populîst a a la şerqî ya texrîbkar hilbijêrin?

ref: Murad Cûwan: Encamên hilbijartinên Kurdistanê, Netkurd.com, 7/2009

forms: à la şerqî

etymology_text: ji fransî à la ... (“li gor”) + erebî şerqî (rojhilatî)


şerqî

forms: şarqî

etymology_text: ji erebî, ji Ji şerq + -î


akşam

audio: LL-Q256 (tur)-ToprakM-akşam.wav


koordînator

glosses:
serperişt, birêkxer, birêveber,
kesa/ê ku tiştekî koordîne dike,
kesa/ê ku karê koordînasyonê dike

text: Beşîr Atalayê di çareseriya pirsa kurd de wek koordînatorê hikûmetê tê naskirin, îro bi DSP – BBP-ê re, roja Pêncşemê jî bi DTP-ê re hevdîtinan pêk tîne.

ref: Netkurd.com, 8/2009

glosses: sazmankar, sazker, damezrîner, daner, organîzator^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)

etymology_text: Ji îngilîzî coordinator yan fransî coordinateur


delav

glosses: Ciyê ku çem tê re nizm diherike ku mirov û heywan dikarin ji avê derbasî aliyê din bibin.

etymology_text: : Etîmolojiya vê peyvê nehatiye nivîsîn. Eger tu bi rastî bizanî, kerem bike bişkoka "biguhêre" ya di ser van gotinan re bitikîne û etîmolojiya vê peyvê binivîse. Çavkaniyên ku te ew etîmolojî jê girtiye jî binivîse.

ipa: /dɛˈlɑːv/

audio: LL-Q36368 (kur)-Dildadil-delav.wav

hyphenation: de·lav


robet

glosses: rûreşî, şermezarî, şerm, eyb, fihêt, fedî, tabû

forms: robot


lezok

text: Ji hêla din de, ew Lêgervanê, ku biryarên lezok distîne, dê hem mafxwerê mafên hevpîşeyên xwe bête xuyakirin, û hem jî dê ziyanên giran, bê hemdî xwe, bigihîne dîrok û gelê xwe.

ref: Heyder Omer: Çima li ba xelkê rûmet e û li ba me robet e?!, Diyarname.com, 7/2009

glosses: xêra^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)

forms:
lezoktir (comparative)
herî lezok (superlative)
lezoktirîn (superlative)

etymology_text: Ji lez + -ok yan lezîn - -în + -ok


webtv

glosses: kanala televizyonê ya ku li ser internetê weşanê dike

text: Beşa MKurd TV, televizyoneka webê ya bi rêya Internetê ye û li gor termînolojiya Internetê jê re dibêjin ”webbtv”. Di vê beşê de programên civakî, siyasî, kulturî û wekî dî tên weşandin û her kurdê ko Interneta wî hebe dikare lê temaşa bike.

ref: Ciwan Heqî webbtvyeka kurdî vekir, Nefel.com, 8/2009

etymology_text: Ji web + TV.


rehmelê

glosses:
rehmetî, biheştî, Xwedê-jê-razî,
bo qedirgirtinê bo kesên mirî tê gotin

text: Her kesê ku rêzimana C. Bedirxan û alfabeya tikûz ya Osman Sebrî bixwîne, dê bibîne ku gelek cudahî di navbera nêrîn û biryarên her du rêzdarên rehmelê de hene. Min ev cudahî di gotara (Dibistan, têrm û têgeh) de diyar kiribûn. Gava S. Birahîm di gotara xwe de vê xalê gengeşe nake, dide xuyakirin, ku haya wî ji gotara min tune ye.

forms:
rehmelêtir (comparative)
herî rehmelê (superlative)
rehmelêtirîn (superlative)
rehmetlê
rahmelê
rahmetlê

etymology_text: "Rehmet(a Xwedê) li wî/wê be!"


pelandin

glosses: pelikandin, vekolîn, venêrîn, lê gerîn, lêkolîn li ser tiştekî kirin

text: (...) paşê çû ber dolabê, çavîka wê kişand û destê xwe li hundurê çavîkê peland.

text: (...) min destê xwe avête berîka xwe û li qutîya bavê xwe peland (...)

ref: Jan Dost, Mijabad https://web.archive.org/https://archive.org/details/Mijabad arşîv, tirej.info, Mijabad

text: Her ku yek ji wan rastî fikra 'îhtimala ku yê li hemberî min xeyalî ye' bibûya, rasterast yê din hembêz dikir û bi lêvên xwe ew dipeland.

ref: Mîran Janbar, Qolyeya Cécileê, Weşanxaneya Lîs, 2012, çapa 1em, r. 64, ISBN 9786054497010

glosses: gemirandin, perixandin, rapelandin, firkandin, mist dan

forms:
dipelînim (present)
dipelînî (present)
dipelîne (present)
dipelînin (present)
bipelîne (imperative singular)
bipelînin (imperative plural)
peland (past)
peland (past)
peland (past)
peland (past)
–pelîn– (root present)
–peland– (root past)
ez dipelînim (indicative present positive)
ez napelînim (indicative present negative)
min peland (indicative past positive)
min nepeland (indicative past negative)
tu dipelînî (indicative present positive)
tu napelînî (indicative present negative)
te peland (indicative past positive)
te nepeland (indicative past negative)
ew dipelîne (indicative present positive)
ew napelîne (indicative present negative)
wê/wî peland (indicative past positive)
wê/wî nepeland (indicative past negative)
em dipelînin (indicative present positive)
em napelînin (indicative present negative)
me peland (indicative past positive)
me nepeland (indicative past negative)
hûn dipelînin (indicative present positive)
hûn napelînin (indicative present negative)
we peland (indicative past positive)
we nepeland (indicative past negative)
ew dipelînin (indicative present positive)
ew napelînin (indicative present negative)
wan peland (indicative past positive)
wan nepeland (indicative past negative)
min dipeland (imperfect positive)
min nedipeland (imperfect negative)
min pelandibû (positive)
min nepelandibû (negative)
te dipeland (imperfect positive)
te nedipeland (imperfect negative)
te pelandibû (positive)
te nepelandibû (negative)
wê/wî dipeland (imperfect positive)
wê/wî nedipeland (imperfect negative)
wê/wî pelandibû (positive)
wê/wî nepelandibû (negative)
me dipeland (imperfect positive)
me nedipeland (imperfect negative)
me pelandibû (positive)
me nepelandibû (negative)
we dipeland (imperfect positive)
we nedipeland (imperfect negative)
we pelandibû (positive)
we nepelandibû (negative)
wan dipeland (imperfect positive)
wan nedipeland (imperfect negative)
wan pelandibû (positive)
wan nepelandibû (negative)
ez ê bipelînim (future positive)
ez ê nepelînim (future negative)
minê pelandibe (future perfect positive)
minê nepelandibe (future perfect negative)
tu yê bipelînî (future positive)
tu yê nepelînî (future negative)
teyê pelandibe (future perfect positive)
teyê nepelandibe (future perfect negative)
ew ê bipelîne (future positive)
ew ê nepelîne (future negative)
wê/wîyê pelandibe (future perfect positive)
wê/wîyê nepelandibe (future perfect negative)
em ê bipelînin (future positive)
em ê nepelînin (future negative)
meyê pelandibe (future perfect positive)
meyê nepelandibe (future perfect negative)
hûn ê bipelînin (future positive)
hûn ê nepelînin (future negative)
weyê pelandibe (future perfect positive)
weyê nepelandibe (future perfect negative)
ew ê bipelînin (future positive)
ew ê nepelînin (future negative)
wanê pelandibe (future perfect positive)
wanê nepelandibe (future perfect negative)
min pelandiye (perfect positive)
min nepelandiye (perfect negative)
min pelandibûye (nonconfirmative pluperfect positive)
min nepelandibûye (nonconfirmative pluperfect negative)
te pelandiye (perfect positive)
te nepelandiye (perfect negative)
te pelandibûye (nonconfirmative pluperfect positive)
te nepelandibûye (nonconfirmative pluperfect negative)
wê/wî pelandiye (perfect positive)
wê/wî nepelandiye (perfect negative)
wê/wî pelandibûye (nonconfirmative pluperfect positive)
wê/wî nepelandibûye (nonconfirmative pluperfect negative)
me pelandiye (perfect positive)
me nepelandiye (perfect negative)
me pelandibûye (nonconfirmative pluperfect positive)
me nepelandibûye (nonconfirmative pluperfect negative)
we pelandiye (perfect positive)
we nepelandiye (perfect negative)
we pelandibûye (nonconfirmative pluperfect positive)
we nepelandibûye (nonconfirmative pluperfect negative)
wan pelandiye (perfect positive)
wan nepelandiye (perfect negative)
wan pelandibûye (nonconfirmative pluperfect positive)
wan nepelandibûye (nonconfirmative pluperfect negative)
(bila) ez bipelînim (present subjunctive positive)
(bila) ez nepelînim (present subjunctive negative)
(bila) min pelandibe (preterite subjunctive positive)
(bila) min nepelandibe (preterite subjunctive negative)
(bila) tu bipelînî (present subjunctive positive)
(bila) tu nepelînî (present subjunctive negative)
(bila) te pelandibe (preterite subjunctive positive)
(bila) te nepelandibe (preterite subjunctive negative)
(bila) ew bipelîne (present subjunctive positive)
(bila) ew nepelîne (present subjunctive negative)
(bila) wê/wî pelandibe (preterite subjunctive positive)
(bila) wê/wî nepelandibe (preterite subjunctive negative)
(bila) em bipelînin (present subjunctive positive)
(bila) em nepelînin (present subjunctive negative)
(bila) me pelandibe (preterite subjunctive positive)
(bila) me nepelandibe (preterite subjunctive negative)
(bila) hûn bipelînin (present subjunctive positive)
(bila) hûn nepelînin (present subjunctive negative)
(bila) we pelandibe (preterite subjunctive positive)
(bila) we nepelandibe (preterite subjunctive negative)
(bila) ew bipelînin (present subjunctive positive)
(bila) ew nepelînin (present subjunctive negative)
(bila) wan pelandibe (preterite subjunctive positive)
(bila) wan nepelandibe (preterite subjunctive negative)
(bila) min bipelanda (imperfect subjunctive positive)
(bila) min nepelanda (imperfect subjunctive negative)
(bila) min pelandibûya (pluperfect subjunctive positive)
(bila) min nepelandibûya (pluperfect subjunctive negative)
(bila) te bipelanda (imperfect subjunctive positive)
(bila) te nepelanda (imperfect subjunctive negative)
(bila) te pelandibûya (pluperfect subjunctive positive)
(bila) te nepelandibûya (pluperfect subjunctive negative)
(bila) wê/wî bipelanda (imperfect subjunctive positive)
(bila) wê/wî nepelanda (imperfect subjunctive negative)
(bila) wê/wî pelandibûya (pluperfect subjunctive positive)
(bila) wê/wî nepelandibûya (pluperfect subjunctive negative)
(bila) me bipelanda (imperfect subjunctive positive)
(bila) me nepelanda (imperfect subjunctive negative)
(bila) me pelandibûya (pluperfect subjunctive positive)
(bila) me nepelandibûya (pluperfect subjunctive negative)
(bila) we bipelanda (imperfect subjunctive positive)
(bila) we nepelanda (imperfect subjunctive negative)
(bila) we pelandibûya (pluperfect subjunctive positive)
(bila) we nepelandibûya (pluperfect subjunctive negative)
(bila) wan bipelanda (imperfect subjunctive positive)
(bila) wan nepelanda (imperfect subjunctive negative)
(bila) wan pelandibûya (pluperfect subjunctive positive)
(bila) wan nepelandibûya (pluperfect subjunctive negative)
minê bipelanda (present conditional positive)
minê nepelanda (present conditional negative)
minê pelandibûya (preterite conditional positive)
minê nepelandibûya (preterite conditional negative)
teyê bipelanda (present conditional positive)
teyê nepelanda (present conditional negative)
teyê pelandibûya (preterite conditional positive)
teyê nepelandibûya (preterite conditional negative)
wê/wîyê bipelanda (present conditional positive)
wê/wîyê nepelanda (present conditional negative)
wê/wîyê pelandibûya (preterite conditional positive)
wê/wîyê nepelandibûya (preterite conditional negative)
meyê bipelanda (present conditional positive)
meyê nepelanda (present conditional negative)
meyê pelandibûya (preterite conditional positive)
meyê nepelandibûya (preterite conditional negative)
weyê bipelanda (present conditional positive)
weyê nepelanda (present conditional negative)
weyê pelandibûya (preterite conditional positive)
weyê nepelandibûya (preterite conditional negative)
wanê bipelanda (present conditional positive)
wanê nepelanda (present conditional negative)
wanê pelandibûya (preterite conditional positive)
wanê nepelandibûya (preterite conditional negative)
(tu) bipelîne (imperative present positive)
(tu) nepelîne (imperative present negative)
(hûn) bipelînin (imperative present positive)
(hûn) nepelînin (imperative present negative)

etymology_text: Hevreha farsî -palîdan-, ji proto hind-ewropî -pol- hest kirin, bi dest tişteki kirin.

ipa: /pɛlɑːnˈdɪn/


mist dan

glosses: gemirandin, perixandin, rapelandin, firkandin, masaj kirin

glosses: firikandin, hewirandin, merisandin, masaj, surandin^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)

forms:
mis dan
miz dan

etymology_text: Ji mist + dan. (1)

ipa: /mɪst dɑːn/

hyphenation: mist dan

notes: mistdan misdan mizdan


çort

glosses: qure, bênezaket, nelirê, hov, dirinde, bêteşe, nelihev

glosses: ew kesê ku bi gotin yan jî kiryarên xwe mirovên din aciz dikin, ew kesê bê qest û bê niyet dibe sedem ku yên dora wî/wê şerm bikin

forms:
çorttir (comparative)
herî çort (superlative)
çorttirîn (superlative)
çols
çors


ihtişam

glosses: mezinahî, ewrengî, mirês, wurşe, şeml, rewnaqî, debdebe, hişmet, gewretî, şiyan, qewet, qudret, şan, rûmet, hêz, hêzdarî, qedir, qîmet, prestîj

text: Gerek em avahiyên saziyên din çêkin: Kurdî Der, Enstituya Kurdî, Akademiyên Kurdî û hin wekî din. Gerek bi îhtîşama wan zimanê kurdî li psîkolojiya xwe ya normal vegere.

ref: xwendevanek bi navê Remezan di Amidakurd.com de, 8/2009

forms:
îhtişam
îhtîşam

etymology_text: Ji erebî [Peyv?]

слава

roman: slava

αίγλη

roman: aígli


ihtişam

glosses: semyan, ewrengî, mirês, şeml, wurşe, mezinayî, ihtîşam


kirnî

glosses: Kêzikek hûrik e ku bi taybetî xwîna sewalan dimêje.

text: Behsa pakêta kurdî tê kirin. Di vê pakêtê de çend pirs li hişê min dinişin û wekînoj û kirniyekê jê ve nabin. Gelo naveroka vê pakêtê ‘jêk-ve-kirin û lêk-ve-kirin’a kultur û kevnetorê me yê dêrîn nebe?

ref: Omer Dilsoz: Projeya wergerê ya Lîsê, Amidakurd.com, 8/2009

text: Ew pergala ku ji mirovan gur û ji guran jî mirov diafirandin, weke mînaka 'mankurt' an li Asyayê niha mîna zîlû ango mîna kirnî bi xwîna gelê Kurd ve zeliqiye. Dimije, dimije û dimije. Lewra serderî û aşkirina pirsgirêkê jî ne hêsan e. Ji barbaran afirandina mirovî ne hêsan e.

ref: Liberxwedan jiyanê diafirîne https://web.archive.org/https://yeniozgurpolitika.net/liberxwedan-jiyane-diafirine/ arşîv

text: Di nav seta Gulgulîskên Zarokan de bi kurmancî Hecî Rovî, Mam Ker...Kirnî û Rovî, Mîrên Mişk ...Keçik û Xweza;...ji bilî van maikên di encama lêkolînê de berhevkirî bi navê Gotinok û Lîstikên Xemîrokî hatin weşandin.

ref: Zarokên Kurd Bi Çîrokan Şad Dibin https://web.archive.org/http://candname.com/zaroken-kurd-bi-cirokan-sad-dibin arşîv

forms:
qirnî
کڕنی

etymology_text: Peyveke kurdî-îranî ye, ihtimal e ku têkilî peyva ker (dewar) e, bide ber kerce ya zazakî, hevreha کنه (kenê) ya farisî ye ku wek kene ketiye tirkî jî. Herwiha bide ber erebî قُرَاد (qurād).

گەنە

roman: gene

а-па́ҿа

roman: ā-ṗā́č̣ā

мэлхьэпӏацӏэ

roman: mălḥăṗāc̣ă

ܩܪܕܐ

roman: qardā, qerdā

চিকৰা

roman: sikora

талпан

roman: talpan

клешч

roman: klješč

къ́рлеж

roman: kǎ́rlež

မွှား

roman: hmwa:

ᎫᎫ

roman: gugu

蜱

roman: pí

قُرَادَة

roman: qurāda

قُرَاد

roman: qurād

տիզ

roman: tiz

کنه

roman: kane

ტკიპა

roman: ṭḳiṗa

ቁርዱድ

roman: ḳurdud

बीगू

roman: bīgū

चीचड़

roman: cīcaṛ

टिक

roman: ṭik

किलनी

roman: kilnī

קַרְצִיָּה

roman: kartsiyá

кене

roman: kene

කිණිතුල්ලෝ

roman: kiṇitullō

진드기

roman: jindeugi

суцӏ

roman: suc̣

ເຫັບ

roman: hep

крлеж

roman: krlež

പട്ടുണ്ണി

roman: paṭṭuṇṇi

വട്ടൻ

roman: vaṭṭan

गोचीड

roman: gocīḍ

გირჯღიბე

roman: girǯɣibe

ბაჭა

roman: bač̣a

хачиг

roman: hačig

касарткы

roman: kasartkı

ଟିଙ୍କ

roman: ṭiṅkô

ਚਿੱਚੜ

roman: ciccaṛ

ⲥⲓⲃ

roman: sib

ⲥⲓⲡ

roman: sip

клещ

roman: klešč

ღჷჯგ

roman: ɣəǯg

кана

roman: kana

உண்ணி

roman: uṇṇi

เห็บ

roman: hèp

ቀራድ

roman: ḳärad

ቍርዲድ

roman: ḳʷərdid

лемтэй

roman: lemtej

кліщ

roman: klišč

ដង្កែ

roman: dɑɑdɑngkae

קליעשטש

roman: klyeshtsh

τσιμπούρι

roman: tsimpoúri

κροτών

roman: krotṓn

ipa: /kɪrˈniː/

hyphenation: kir·nî


nûj

glosses:
bezmik, biranguh, gawik, spîpanik, spîpehnik, bizmik, gawuk,
kêzikek hûrik ya xwînmêj e

text: Behsa pakêta kurdî tê kirin. Di vê pakêtê de çend pirs li hişê min dinişin û wekî noj û kirniyekê jê ve nabin. Gelo naveroka vê pakêtê ‘jêk-ve-kirin û lêk-ve-kirin’a kultur û kevnetorê me yê dêrîn nebe?

forms:
noj
beltît

креватна дървеница

roman: krevatna dǎrvenica

بق الفراش

roman: baqq al-firāš

بقة

roman: báqqa

פשפש

roman: pishpesh

เรือด

roman: rêuat

నల్లి

roman: nalli

клоп постільний

roman: klop postilʹnyj


quleteyn

glosses: hewz, birk, gerrika avê, çala avê, pengav, lîç

text: Weşanxaneyekê barekî giran hilgirte ser pişta xwe (destxweşî be jê re, em bi dil û can pê re) lê gelo tenê bi vê mimkûn epaşxane û quleteyna nivîska ya vala ya milletekî tijî bibe?

forms: quletên

etymology_text: Belkî têkildarî qulê yan jî ji erebî


lîç

glosses:
hewz, birk, avbend, gerika avê, çala avê, pengav, quleteyn,
ava baranê ya ku li derekê civiye

forms: لیچ

ipa: /liːt͡ʃ/

audio: LL-Q36163 (kmr)-Ebulfîda-lîç.wav

hyphenation: lîç


ke wate

etymology_text: ke (bi soranî ye wateya "ku" dide) + wate


dûrûdirêj

text: Beg di navbera xwe da dîsa civîyan û li ser rewşê dûr û dirêj axaftin

ref: Çiyayê Agirî, Yaşar Kemal, Weşanxana Çanda Kurdî

forms:
dûrûdirêjtir (comparative)
herî dûrûdirêj (superlative)
dûrûdirêjtirîn (superlative)
dûr û dirêj
dûr-û-dirêj

etymology_text: Ji dûr + -û- + dirêj.


aktûel

glosses:
berdest, berbehs, rojîn, rojane, rojanî,
tişta/ê ku ketiye rojevê,
tişta/ê ku suhbet yan kar li ser tê kirin

text: Yek ji wan rastiyan jî ew e ku pirsa xurtkirina têkiliyên navbera perçeyan, wexta tevgerên çar perçeyan zeîf ketine ”aktueltir” bûye, yan jî rêxistinan xwestine tesîrên vê zeîfbûnê bi piştgiriya hin tevgerên din kêmtir bikin.

ref: Osman Aytar: Perçebûna Kurdistanê, vîzyon û hin karên pêwist (*), Kurdinfo.com, 8/2009

glosses: nû, taze^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)

forms:
aktûeltir (comparative)
herî aktûel (superlative)
aktûeltirîn (superlative)
aktuel

ਅਜੋਕਾ

roman: ajokā

актуальность

roman: aktualʹnostʹ


aktuel

forms:
aktueltir (comparative)
herî aktuel (superlative)
aktueltirîn (superlative)


tesk

text: Lê, niha li derazînka sedsaleka nû, sedsaleka miştî hîvî û umêdên nû, miştî îmkanên bêbevl û bêhempa yên mîna înternêt û teknolojiyaya hatinûçûnê, kurd dikin ko roj li pey rojê zêdetir ji hev parçebûyî û perkende bimînin. Niha kurdên ko piçekê xwe li Başûr desthilatdar dibînin dixwazin bi navê yekîtiya neteweyî û berjewendiyên paşeroja kurdan bi awayekê pawanxwazane (totalîterî) devokeka bertesk (bertesk li goreyê îmakanên kurdan li her çar parçeyan) bi ser hemî herêma Kurdistanê da bisepînin. Aliyên siyasî yên berçavtesk û nêzîkbîn jî şerrê bajaran û lîstika bajarkanê dest pê kiriye û naxwazin jibo berjewendiyên dûr yên kurdan statû û pêgehê bajarê xwe têkçûyî bibînin.

ref: Lezgîn Çalî: Sedsala 21-ê sedsala kurdan e, Nefel.com, 5/2011

forms:
tesktir (comparative)
herî tesk (superlative)
tesktirîn (superlative)
teşk


neqd

text: Da weqtê liqayê bi te hey bin di beqayêMin neqdê dil û can di fenayê bi selem daYaqûtifiroşan di kef elmas-i şikestin

ref: Melayê Cizîrî, Dîwana Melayê Cizirî, ~1640

forms:
naqid
naqd
neqid


karpêker

glosses:
bikarîner, xebitîner, şuxilîner, bikarber, şolpêker, bikarhêner,
kesa/ê tiştekê/î bi kar tîne, kesa/ê kar bi tiştekê/î dike

etymology_text: kar pê kirin

корисник

roman: korisnik

потрошувач

roman: potrošuvač

потребитель

roman: potrebítel'

потребительница

roman: potrebítel'nica

клиент

roman: klijént


xebitîner

glosses:
bikarîner, karpêker, şuxilîner, bikarber, şolpêker,
kesa/ê tiştekê/î bi kar tîne, kesa/ê kar bi tiştekê/î dike

etymology_text: xebitandin

አባል

roman: ʾäbal

ҡулланыусы

roman: qullanïwsï

карыста́льнік

roman: karystálʹnik

карыста́льніца

roman: karystálʹnica

ব্যবহারকারী

roman: bjôbôharôkari

потреби́тел

roman: potrebítel

потреби́телка

roman: potrebítelka

用戶

roman: jung⁶ wu⁶

用戶

roman: yònghù

用戶

roman: ēng-hǒ͘ / iōng-hō͘ / ēng-hō͘

مُسْتَخْدِم

roman: mustaḵdim

مُسْتَخْدِمَة

roman: mustaḵdima

يوزر

roman: yūzar

օգտվող

roman: ōgtvoġ

օգտատեր

roman: ōgtater

کاربر

roman: kârbar

მომხმარებელი

roman: momxmarebeli

सदस्य

roman: sadasya

מִשְׁתַּמֵּשׁ

roman: mishtamésh

олзлач

roman: olzlaç

пайдаланушы

roman: paydalanuşı

පරිශීලක

roman: pariśīlaka

사용자

roman: sayongja

이용자

roman: iyongja

리용자

roman: riyongja

ຜູ້ໃຊ້

roman: phū sai

корисничка

roman: korisnička

ഉപയോക്താവ്

roman: upayōktāvŭ

хэрэглэгч

roman: hereglegč

ئىشلەتكۈچى

roman: ishletküchi

کاروونکی

roman: kārawúnkay

қатысушы

roman: qatysuşy

пайдаланушы

roman: paidalanuşy

по́льзователь

roman: pólʹzovatelʹ

по́льзовательница

roman: pólʹzovatelʹnica

ю́зер

roman: júzer

уча́стник

roman: učástnik

корбар

roman: korbar

кулланучы

roman: qullanuçı

ተጠቃሚ

roman: täṭäḳami

ተጠቃሚት

roman: täṭäḳamit

ажыглакчы

roman: ajıglakçı

صارف

roman: ṣārif

صارفین

roman: ṣārifīn

користува́ч

roman: korystuváč

користува́чка

roman: korystuváčka

អ្នកប្រើប្រាស់

roman: ʼnɑɑkpraəprah

באַניצער

roman: banitser

χρήστης

roman: chrístis

χρήστρια

roman: chrístria


şuxilîner

glosses:
bikarîner, karpêker, xebitîner, bikarber, şolpêker,
kesa/ê tiştekê/î bi kar tîne, kesa/ê kar bi tiştekê/î dike

etymology_text: şuxilandin

корисник

roman: korisnik

потрошувач

roman: potrošuvač

потребитель

roman: potrebítel'

потребительница

roman: potrebítel'nica

клиент

roman: klijént


şolpêker

glosses:
bikarîner, karpêker, xebitîner, şuxilîner, bikarber,
kesa/ê tiştekê/î bi kar tîne, kesa/ê kar bi tiştekê/î dike

forms:
şuxilpêker
şuxlpêker

etymology_text: şol pê kirin


qîr

text: (...) derkevin ser riyeke qîr û zift, hûn ê ji wir jî dakevin jêr (...)

ref: Dara Hinarê, Yaşar Kemal, Weşanên Nûdem

text: Kîjek 'ereban e lêvdeqandîSer ta bi piyan reş e wekî qîrNe la'iqê behs û xwestina mîr«

ref: Ehmedê Xanî, Mem û Zîn, ~1692

forms:
asfalt
çîmento
gêç
seb

etymology_text: Ji akadî [skrîpt hewce ye] (qîru).

قَطْران

roman: qetran

Дёготь

roman: Djógotʹ


qîr

glosses: qîrîn, qîjîn, hewar, gazî, fîxan, dengê bilind

forms:
qêr
qêrr
qîrr

etymology_text: Ji aramî ܩܪܐ (q-r-a-, “gazî kirin, bang kirin, qîrîn, bi dengê bilind xwandin”), hevreha îbranî קריאה (qirîa: qîrîn, xwandin), erebî قرء (q-r-e-: [bi dengê bilind] xwandin). Ji eynî rehî: Qur'an, qiraet.

القار

roman: al-qār


sereder

glosses: tê re borîn, tê re derbas bûn, filitîn, jê rizgar bûn, jê xilas bûn, jê kurtal bûn, jê qewirîn, lê asê neman

glosses: tê re borandin, tê re derbas kirin, filitandin, jê rizgar kirin, jê xilas kirinn, jê kurtal kirin, jê qewirandin, lê asê nehêlan

forms:
seredertir (comparative)
herî sereder (superlative)
seredertirîn (superlative)
سهرهدهر

etymology_text: Ji ser + -e- + der.


stêng

glosses: Mêşek pêveder e ya pişta wê xîtxîtî û zer û reş.

text: Reva ji stêng ûzirkêtkan

ref: sernavê çîrokek Husein Muhammed, Kulturname.com, 8/200

forms:
ستێنگ
sting
sitêng

etymology_text: Dibe ji peyva îngilîzî 'sting' ku wateya wê pêvedane

زهردهواڵه

roman: zerdewale

оса

roman: osa

կրետ

roman: kret

оса

roman: ósa

морин зөгий

roman: morin zögij

оса

roman: osá

σφήξ

roman: sphḗx

σφήκα

roman: sfíka


zirkêtk

text: Reva jistêng û zirkêtkan

ref: sernavê çîrokeke Husein Muhammed, Kulturname.com, 8/2009

glosses: kermêş, kelmêş^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)

forms:
zilkêtik
zilkêtk
zirkêtik

etymology_text: Zir- ji zer ji ber rengê xwe yê zer, bidin ber soranî زەردەواڵە (zerdewałe, “zirkêtk”) ji زەرد (zerd, “zer”) . Beşa dawî kêtk- nayê zanîn lê dibe têkildarî peyva kêç be ku bi hinek zimanên din yên îranî wek keyk/kêk e.

јер ару

roman: ǰer aru

বৰল

roman: borol

һағыҙаҡ

roman: hağïðaq

аса́

roman: asá

گوبز

roman: gwabz

বোলতা

roman: bolta

зӏуга

roman: zʿuga

黃蜂

roman: huángfēng

胡蜂

roman: húfēng

сӑпса

roman: săpsa

دَبُّور

roman: dabbūr

زُنْبُور

roman: zunbūr

رزوزية

roman: rzūziyya

дюгуктэ

roman: ʒuguktə

𐭥𐭯𐭦

roman: ʿpz

زنبور

roman: zanbur

گبت

roman: gabt

ბზიკი

roman: bziḳi

კრაზანა

roman: ḳrazana

हड्डा

roman: haḍḍā

ततैया

roman: tataiyā

צִרְעָה

roman: tsir'ah

зӏокмоза

roman: zʿokmoza

аары

roman: aarı

зі

roman: zï

чушканзі

roman: čuškanzï

말벌

roman: malbeol

ໂຕຕໍ່

roman: tō tǭ

ຕໍ່

roman: tǭ

കടന്നൽ

roman: kaṭannal

ᡧᡝᡧᡝᠮᡦᡝ

roman: šešempe

потемшӹ

roman: potemšÿ

шар зөгий

roman: šar zögij

ᠮᠣᠷᠢᠨ ᠵᠥᠭᠡᠢ

roman: morin ǰögei

ᠰᠢᠷᠠ ᠵᠥᠭᠡᠢ

roman: sir-a ǰögei

ᐋᒨ

roman: aamoo

یابان آریسی

roman: yaban arısı

ара

roman: ara

сона

roman: sona

жабайы ара

roman: jabaiy ara

занбӯр

roman: zanbür

ору

roman: oru

ตัวต่อ

roman: dtua dtɔ̀ɔ

ต่อ

roman: dtɔ̀ɔ

ⵉⵕⵥⵥⵉ

roman: iṛẓẓi

шөпшә

roman: şöpşä

མདུང་སྦྲང

roman: mdung sbrang

дуринчи

roman: durinći

ឪម៉ាល់

roman: ʼŏumal

ញាំង

roman: ñĕəng

តាហ៊រ

roman: tahôr

וועספּ

roman: vesp


pêveder

glosses: Heywanên ku dikarin bi mirovan vedin anku jehra xwe biavêjin mirovî.

text: Mar pêveder e.

etymology_text: Ji pê vedan + -er.


otoban

glosses:
şahrê, otorê,
rêyên mezin û berfireh yên ku tirimpêl dikarin bi lez lê bên ajotin

text: Roja çarşemê ez ketim ser rê. Li ser otobanê minoto-stop dikir. Yanî dema maşînek an wesayîtek derbas bibûya, min destê xwe jê re radikir, belkî min jî siwar bike.

ref: Îkram Balekanî: Sefername, Welat.com, 8/2009

etymology_text: Ji elmanî Autobahn li gor bilêvkirina fransî

автомагистрала

roman: ávtomagistrála

магистрала

roman: magistrála

高速公路

roman: gāosù gōnglù

أوتوستراد

roman: 'utustraad

автострада

roman: avtostráda

автомагистраль

roman: avtomagistrál'

автобан

roman: avtobán

фривей

roman: frívej

магистраль

roman: magistrál'

аутоцеста

roman: autocesta

word: αυτοκινητόδρομος υπερταχείας κυκλοφορίας

δρόμος χωρίς διόδια

roman: drómos chorís diódia


hełbijardin

etymology_text: Ji heł- (heł-) + bijardin (bijardin).


teqteqok

glosses: Tiştên ku dengê teqteqê jê tê (bo nimûne: demanceyên pêlîstok yên zarokan)

etymology_text: Ji teqteq + -ok yan teqteqîn - -în + -ok


teqteqok

etymology_text: : Etîmolojiya vê peyvê nehatiye nivîsîn. Eger tu bi rastî bizanî, kerem bike bişkoka "biguhêre" ya di ser van gotinan re bitikîne û etîmolojiya vê peyvê binivîse. Çavkaniyên ku te ew etîmolojî jê girtiye jî binivîse.


teqteq

glosses: Dengê dergehî dema ku yek lê dide, dengê berdewam yê teqînê yan teqandinê.

forms:
teq-teq
teqeteq
teqe-teq

etymology_text: Ji teq + teq.


nexşerê

glosses: nexşeya ku rêyan nîşan dide daku mirov bizane bi xêra wê bimeşe yan biajo

glosses: tedbîr, plan, plana çareserkirina pirsgirêkekê

text: Li gor hin çavkaniyên ji medyayê, Abdullah Öclan talîmat daye avukatên xwe ku roja 15-ê tebaxê; roja 25 sal piştî destpêkirina şerê çekdarî jiEruhê, ji vî bajarî nexşeriya wî îlan bikin.

ref: Netkurd.com, 8/2009

etymology_text: Ji nexşe + rê, wergerandina yekser ji îngilîzî road map.


bismillahirrehmanirrehîm

pos: phrase

pos_title: Biwêj

glosses:
bi navê Xwedayê mihrevan û bexşende
(gotinek e ku misilman bi destpêka nimêjan û hin karên din dibêjin)

etymology_text: Ji erebî بِسْمِ ٱللّٰهِ ٱلرَّحْمٰنِ ٱلرَّحِيمِ (bismi llāhi r-raḥmāni r-raḥīmi, “bi navê Xwedayê mihrevan û bexşende”).

بِسْمِ ٱللّٰهِ ٱلرَّحْمٰنِ ٱلرَّحِيمِ

roman: bismi llāhi r-raḥmāni r-raḥīmi


berdûş

forms:
berdûştir (comparative)
herî berdûş (superlative)
berdûştirîn (superlative)


xizmetguzarî

glosses:
xizmetên giştî yên ku dewlet bo civakê dike,
avakirin, veavakirin, avedan, geşedan, pêşvebirin, pêşxistin, xizmet, îmar, havildarî, havil

glosses: lênêrîn, çavdêrî, sexbêrî, lêmiqatebûn, xizmet

forms:
خزمەتگوزاری
xizmetgozarî

etymology_text: Ji xizmetguzar + -î ji xizmet + -guzarî


xizmetguzar

glosses:
kesa/ê yan saziya ku xizmetguzariyan dike,
avaker, veavaker, aveder, geşeder, pêşveber, pêşxer, xizmetker, îmarker, havildar

etymology_text: Ji xizmet + -guzar.


çaksazî

glosses: nûsazî, reform, nûkirin, çêkirin, baştirkirin, duristkirin, sererastkirin

text: Îro rojê li Amerîkayê peyva radîkalê zêdetir ji bo girûpên Sosyalîst û Komonîst tê bikaranîn, lê li Ewropayê zêdetir ji bo wan girûpan tê bikaranîn ku daxwaza guhartin û çaksaziyan dikin ku zêdetir ji partiyênmiyanerew û lîberal ên navîn yên weke Partiya Sosyalîst a Fransayê û Partiya Lîberal a Brîtaniyayê, pêk hatine.

ref: Omîd Esxeran: Radîkalîzm, Kurdistanmedia.com, 6/2009

etymology_text: Ji çaksaz + -î


nûsazî

glosses: çaksazî, reform, nûkirin, çêkirin, baştirkirin, duristkirin, sererastkirin

text: Îslamtiya ku ji mêj ve hilweşiyayî û wateya xwe winda kiriye jî, bi xwe pêşandanekeketûber, dikare van tezan vala derbixe. Bi serê xwe nikare antîtezê bafirîne. Saziyên şaristaniya demokratîk, ji ber kevneşopiyên civak û dewletê yên heyîn, bi awayek hêsan nikarin werin sepandin. Saziyên şaristaniya demokratîk, Ronesanseke hindikayî, di ol de nûsazî û şoreşa ronahîbûnê pêdivî dike. Ev sê pêvajoyên bingeh ên dîrokî, di çanda Rojhilata Navîn de, nehatine jiyandin.

ref: Dozaciwanan.com, jêwergirtin /2009

etymology_text: Ji nûsaz + -î ji nû + -saz + -î

ipa: /nuːsɑːˈziː/

hyphenation: nû·sa·zî


onanîzm

glosses: onanî, di têkiliyên zayendî de tovê xwe yê mêranî anku spermayê xwe berdan derveyî quzê hevala xwe (daku jin ducan nebe)

glosses:
destperk, îstîmna, masturbasyon, otuzbîr,
repkirina kîrê xwe

forms: oneyrîzm

etymology_text: Bi rêya fransî onanisme yan îngilîzî onanism ji navê Onan + -îzm. Onan ku li gor Tewratê (pirtûka Afirandinê 38:9) kesek bo ku li gel jina birayê xwe têkiliyên zayendî hebûn lê tovê xwe berdida erdê (ne vajînayê jinê) daku jinik ducan nebe.

օնանիզմ

roman: ōnanizm


sperm

etymology_text: Ji îngilîziya navîn sperme, ji latînî sperma, ji yûnaniya kevn σπέρμα (spérma, “tovik, avik”). Bide ber fransiya kevn esperme, sparme.


reçel

glosses:
marmelad, mirabe,
fêkiyên ku hatine kelandin û ligel şekirê hatine têkilkirin û di qutiyan yan şûşeyan tên parastin

text: Daragilyazê li gelek deverên Kurdistanê hêşîn dibe. Li welatê me di tîrmeh-tebaxê da tê komkirin. Berên wê sor, zer û reş in. Di hundirê wan da dendikekî mezin heye. Gilyazên şirîn hene û yên tirş hene. Ew him xav tên xwarin, him jî reçel, şerbet û xoşava wan tê çêkirin.

ref: Northerniraq.com, 8/2006

forms:
rîçal
rîçal
reçêle

etymology_text: Ji tirkî reçel, derî Kurdistana Bakur bêhtirîn rîçal bi kar tê. Ew bixwe ji farisî ریچار (rîçar, “rîçal”), ji zaraveka hevgîn a farisiya navîn ku pêkhateyên wê yeksan e bi avestayî 𐬭𐬀𐬉𐬚𐬎𐬎𐬀 (raēθuua, “têkel”) û farisî آچار (âčâr, “tirşî”)/kurdî açar/ajar


reçel

audio: LL-Q256 (tur)-ToprakM-reçel.wav


marmelad

glosses: Fêkiyên ku hatine kelandin û ligel şekirê hatine têkilkirin û di qutiyan yan şûşeyan tên parastin.

text: Li ser şûşeyê "MARMELADA PIRTEQALAN" hatibû nivîsîn lê, ji Evînê re mixabin, şûşe vala bû..

ref: Lewis Carroll: Serpêhatiyên Evînê li Sosretistanê, wergerandin: Husein Muhammed, Kovara Mehname, hj. 25, 2/2002

forms: marmêlad

etymology_text: Ji fransî marmelade ji portugalî marmelada.

مربا

roman: mureba


sertiraş

glosses:
portiraş, pirçtiraş, porkurker, serkurker, pirçkurker, berber, helaq,
kesa/ê ku porê mirovî bi meqesê kurt dike

forms:
سەرتراش
sertraş

etymology_text: ser + tiraşîn + -în


sertiraş

glosses: sertiraşxane, berberxane, dikana berberiyê


porrtiraş

glosses: Ji bo guhertoya rastnivîsî binêre portiraş.


pirçtiraş

glosses:
sertiraş, portiraş, porkurker, serkurker, pirçkurker, berber, helaq,
kesa/ê ku porê mirovî bi meqesê kurt dike

forms: pirçtraş

etymology_text: pirç + tiraşîn + -în


porrkurrker

glosses: Ji bo guhertoya rastnivîsî binêre porkurker.


serkurrker

glosses: Ji bo guhertoya rastnivîsî binêre serkurker.


helaq

glosses:
sertiraş, portiraş, pirçtiraş, porkurker, serkurker, pirçkurker, berber,
kesa/ê ku porê mirovî bi meqesê kurt dike

etymology_text: Ji erebî [Peyv?]


zarokxane

glosses:
Cihê ku dêbav rojane zarokên xwe yên ku hê bo çûna dibistanê biçûk in bo çavdêrîkirin û lîstikan dibinê
(bi taybetî dema ku dêbav bi xwe li kar in)

text: Tu tiştek wek ziman bandorê li ser man û nemana miletekî nake. Kesên ku dixwazin bi çand, ziman, dîrok û erdnîgariya xwe wek kurdên serbilind bimînin û bijîn divê ruhê xwe ji asîmîlasyonê paqij bikin. Ev ziman yê me hemûyan e. Berpirsiyariya parastin û pêşvebirina wî jî dikeve ser milê me hemûyan. Ez dizanim, çareseriya rastî ya parastin û pêşvebirina zimanê me ji zarokxaneyê heta zanîngehan perwerdeya bi kurdî ye. Heta ku em vî mafî bi dest bixînin, werin em her yek bibin çalakvanê parastin û pêşvebirina zimanê xwe.

ref: Haydar Diljen, Xwe ji asîmîlasyonê paqijkirin û pîvanên wê https://web.archive.org/http://haydardiljen.blogspot.com/2009/10/xwe-ji-asimilasyone-paqijkirin-u_10.html arşîv, haydardiljen.blogspot.com, 2009

forms:
zarrokxane
zaroxane
zarroxane

etymology_text: Ji zarok + -xane.

детска градина

roman: détska gradína

کودکستان

roman: kodekistan

유치원

roman: yuchiwon

детский сад

roman: d'étskij sad


zarroxane

glosses: Ji bo guhertoya rastnivîsî binêre zarokxane.


terrişîn

glosses: çirîn, peritîn, dirîn, verûçîn, verûçikîn, verîşîn

text: Di navbera vê gurregurra minaqeşeyan de endîşeya ku li ba gelek tirkan serîhildide ew e ku gelo Tirkiye di vê gavavêtinê de neterişe, ber bi perçebûnê ve neçe? Malûm e, jirojaroj de di nav tirkan de; berê temamiya dewletê; îro jî hin terefên dewletê û milletê di wê baweriyê de ne ku eger hin mafên ziman û kulturî ji bo kurdan bê dayin, kurd ê daxwaza tiştên zêdetir bikin, îmkana avakirina dewleteka serbixwe bi dest bixin û Tirkiye dê perçe bibe.

ref: Mûrad Ciwan: Veqetiyana kurdan ji Tirkiyeyê kar e yan zerar e?, Netkurd.com, 8/2009

forms: terişîn

etymology_text: Ji teriş + -în.

ipa: /tɛɾɾɪˈʃiːn/

hyphenation: ter·ri·şîn


terrişîn

glosses: Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.

ipa: /tɛɾɾɪˈʃiːn/


lamerkeziyet

glosses: Pergala siyasî ya ku hinek hêz û desthilatê dide herêmên otonom û hemû desthilat ne di destê hikûmeta navendî de ye.

text: Tirkên herî çakbîn ên ku daxwaza dayina mafên ziman û kultura kurdan dikin jî, ji ber vê endîşeyê, bi her awayî li dijî reorganîzekirina dewletê ya bi wî awayî ne, ku unîteriya wê xera bike. Tirk bi dewlet û miletê xwe îro bi temamî girtî ye li her aweyê lamerkezîyetê, otonomî an federaliya dewletê.

forms: lamerkezîtî

etymology_text: Ji erebî [Peyv?]la- (ne-, bê-) + merkeziyet

ipa: /lɑːmɛɾkɛzɪˈjɛt/

hyphenation: la·mer·ke·zi·yet


etnîsîte

glosses: xislet û taybetmkendiyên miletekî yan gelekî

text: Meriv nikare siyaseta milet û dewletekê fahm bike ku millet û etnîsîteyên din ên nav xwe înkar bike, ji maf û azadiyên suruştî bêpar bihêle û mihawele bike ku wan bi qetlîam û asîmîlasyonan ji holê rake. Lê meriv dikare tirs û endîşeya miletekî an dewletekê a ku gelo bi filan an bêvan gavê ê dewleta wê ber bi perçebûnê ve biçe yan neçe fahm bike, heta ev tirs li ser bingehekî neheq be jî.

etymology_text: Bi rêya fransî ethnicité ji ethnie + -cité li gor modêla ethnicity ya îngilîzî


sosyalîzma reel

text: Berê baweriya min ji sosyalîzma reel şikiya, pişt re ez gihîştim wê qenaetê ku mesele bi teoriya marksîzm-lenînîzmê ve jî girêdayî ye. Loma her çendî di destpëka 90-ê de ez ji xebata siyaseta rêxistinî vekişiyam jî, deh salên dawî min li gor xwe têkoşîneka şexsî ya Kurdistaneka serbixwe ya demokrat ya yekbûyî da.

etymology_text: sosyalîzm + -a + reel


milenyûm

glosses: hezarsal, hezare, hezar sal, her heyama ku ji 1 000 salan pêk tê

forms: mîlenyûm

etymology_text: Ji latînî millennium ji mille (hezar) + -ennium (ji annus = sal)

тысячелетие

roman: tysjačeletije


prototîp

glosses: pêşnimûne, modela pêşîn ya tiştekî ku paşî hinekî hatiye guherandin û pêşvebirin

text: Dixwazim prototîpeka kurdekî bidim ku 40 salên 53 salên jiyana xwe bi her awayî, hema hema her roj di nav tevgera kurd a herî mixalif de derbas kiriye, îro di destpêka hê gelek ne zelal a di nav mij û dûmanê ya rewşa nuh a Tirkiyeyê de jî tê wê qenaetê ku veqetiyana kurdan a ji Tirkiyeyê ne ku gelek bi êş û elem e, nelazim e, heta zerar e jî.

etymology_text: Bi rêya fransî prototype ji yûnaniya kevn πρωτότυπος (prôtótypos).

ipa: /pɾoːtoːˈtiːp/

hyphenation: pro·to·tîp


pêşnimûne

glosses:
prototîp,
 nimûneya pêşîn ya tiştekî ku paşî hinekî hatiye guherandin û pêşvebirin

glosses: kesa/ê ku bo kesên piştî xwe bûye nimûne

forms: pêşnumûne

etymology_text: Ji pêş- + nimûne.


eşêf

glosses: Paqijkirin û rakirina wan giya û pincarên ku di ber ev riwekên çandî de şîn hatiye û ziyanê didinê.

text: Ji min re welê tê, weka ku meriv bi salan darekê bigihîne, axa wê bikole, eşêf bike,bitahmijîne, av bide, tam gava ew meywe digire, tê roja ku meriv meyweyên wê bixwe, dev jê berde, biçe, bêje ”ev meywe ji min re nelazim in"

forms:
aşêf
aşêv

etymology_text: : Etîmolojiya vê peyvê nehatiye nivîsîn. Eger tu bi rastî bizanî, kerem bike bişkoka "biguhêre" ya di ser van gotinan re bitikîne û etîmolojiya vê peyvê binivîse. Çavkaniyên ku te ew etîmolojî jê girtiye jî binivîse.

매다

roman: maeda

매다김

roman: gimmaeda

полоть

roman: polót'

audio: LL-Q36368 (kur)-Dildadil-eşêf.wav

hyphenation: e·şêf


zelq

glosses: Paşmayîya xwarinê yan jî pîsatiya ku ji qula firrindeyan (mirîşk, hemû çivîk, elok) derdikeve

forms:
rêx
gû
pişkul


pişkul

glosses:
kuşpil,
Paşmayîya xwarinê yan jî pîsatiya ku ji qula ajalên wek bizin û mîhan derdikeve. Ev pîsatî wek libên noka grover û piçûkin

forms:
rêx
gû
zelq

etymology_text: Bi Farsî pişkel.


eşêf kirin

glosses: Giyayên ku di nava çandinî de derdikevin paqij kirin.

forms:
eşêf dikim (present)
eşêf dikî (present)
eşêf dike (present)
eşêf dikin (present)
eşêf bike (imperative singular)
eşêf bikin (imperative plural)
eşêf kir (past)
eşêf kir (past)
eşêf kir (past)
eşêf kir (past)
açêv kirin
aşêf kirin

etymology_text: Ji eşêf + kirin.

ipa: /ɛˈʃeːf kɪˈɾɪn/

hyphenation: e·şêf ki·rin


aşêf

pos: unknown

pos_title: Mane

glosses: aşêf, ew giyayê ku di nava ziyanan (çandinî) da derkeve; Ziyanê ma amsar aşêfin î:Ziyanê me ev sal bi aşêf in


almak

glosses: hildan, standin, girtin, wergirtin, hilgirtin

etymology_text: Ji osmanî آلمق (almak).

audio: LL-Q256 (tur)-ToprakM-almak.wav


antrenorî

glosses: karê antrenoran, mideribî, fêrkirina werzişvanan, hînkirina sporvanan

forms:
antrenorîtî
antrenortî

etymology_text: Ji antrenor + -î

ipa: /ɑːntɾɛnoːˈɾiː/

hyphenation: ant·re·no·rî


camîe

glosses: zanîngeh, zanko, unîversîte, fêrgehên bilind

forms:
camîa
camî


deplasman

glosses: Lîstana li saheya tîma dijber (li bajarê yan welatê tîma dijber û li pêşberî temaşevanên ku piraniya wan alîgirên tîma dijber in)

text: Serkeftina Diyarbakırsporê li deplasmanê hemberî tîma xurt ya Super Lîga Tirkiyê Trabzonsporê ya 2-1, alîgirên Diyarbakırsporê rakirin ser piyan.

ref: AKnews.com, 8/2009

etymology_text: Ji fransî déplacement ji déplacer + -ment.

hyphenation: dep·las·man


vejartin

glosses: ji hev cuda kirin, ji hev bijartin, ji hev veqetandin, jêk cihê kirin

glosses: (ji ber çavan winda kirin) Baştir: veşartin

forms: ڤهژارتن


vejartin

glosses: Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.


teqil

text: Ev di dewreka wiha de pêk hat ku sosylizm û Sovyet nemabû (hêzeka super têk çûbû), Amerîka take zilhêza dinyayê bû. Cardin jî mêzîna (hevsengiya) Rojhilata navîn û ya navneteweyî, her wiha rol û teqla tevgera kurd ew encam neda ku Kurdistana başûr ji Iraqê veqete.

forms:
teql
neqil

կշիռ

roman: kšiṙ

ծանրություն

roman: canrutʻyun

ipa: /tɛˈqɪl/


ferzê mehal

glosses:
em ferz bikin ku, em bibêjin ku,
tiştê ne gengaz wek gengaz hesibandin

text: Eger ferzê mehal kurd zora Tirkiyeyê bibin jî, weka tecrubeya îro a Kurdistana başûr ku rejîma Sedam ne tenê li başûr li seranserê Iraqê bela wela bû; ordû, polîs, îstîxbarat û hemû burokrasî têkçû (Bi serkeftineke kurdan îhtîimaleka mezin ê li Tirkiyeyê dewlet li rojava û Anadoluyê ew qas belav nebe, tenê li Kurdistana bakur têk biçe) tevî wê jî li wê derê (li Iraqê) dewleteka serbixwe ava nebû. Çimkî eger kurdên başûr serbixweyiya xwe îlan bikiraya di serî de dewletên cîran, ê gelek dewletên herêmê êrîş bibiraya ser, di dinyayê de tu dewletê ev dewlet nas nedikir, karûbarên aborî, bazirganî, dîplomasî û siyasî pê re nedimeşand, dewletên mezin ên Rojhilat û Rojava qebûl nedikir, îmkana jiyana dewleteka serbixwe ya kurd nedibû.

forms: ferzi muhal

hyphenation: fer·zê me·hal


neşriyat

glosses: weşan, belavok, tiştên ku hatine weşandin

etymology_text: Ji erebî [Peyv?], pirraniya neşir, neşr


şerê sar

glosses:
cenga sar,
dijminatiya navbera du yan çend dewletan bêyî ku dîrek çek û sîlehan li dijî hev bi kar bînin

text: Li Deryaya Reş ”şerê sar!”

ref: Serwext.com, 8/2008

forms: şerrê sar

etymology_text: Wergerandina yekser ji îngilîzî cold war ji cold (“sar”) + war (“şer”).

Халодная вайна

roman: Xalódnaja vajna

Студена война

roman: Studena vojna

冷戰

roman: lěng zhàn

ცივი ომი

roman: civi omi

냉전

roman: naengjeon

Хүйтэн дайн

roman: Hüjten dajn

Холодная война

roman: Kholodnaia voïna

Хладни рат

roman: Khladin rat

Холодна війна

roman: Kholodna viïna

קאלטער קריג

roman: kalter krig

Ψυχρός πόλεμος

roman: Psychrós pólemos


Şerê Sar

glosses:
Cenga Sar,
şerê sar yê navbera DYAyê û Sovyetistanê ji 1945 ta 1991

text: Pêvajoya guhertina li dinyayê piştî şerê sar û hilweşandina sîstema sosyalîst careke din derxist holê ku netewe, di pêşketin û avabûna civatan de aktorên gelek girîng in, di hemen dem de di avakirina dinyayê de jî aktora tayînkirî û bingehî ne.

ref: Îbrahîm Guçlu: Divê kurd kêmtirîn Kurdistaneka federe bixwazin, Netkurd.com, 8/2009

forms: Şerrê Sar

etymology_text: Wergerandina yekser ji îngilîzî Cold War ji cold (“sar”) + war (“şer”).

냉전

roman: naeng jeon

Холодная война

roman: Xolodnaja vojna

Холодна війна

roman: Xolodna vijna


Cenga Sar

glosses: şerê sar yê navbera DYAyê û Sovyetistanê ji 1945 ta 1991.

text: Henry Kissinger, yek ji mezintirîn û navdartirîn siyasetmendên Cenga Sar û wek hişmendekî, ku hergav şora wî di curecure mijarên ramyariya navneteweyî da tê bihîstin, livbaziyên leşkerî bo tunekirina hêza atomî ya melayên Iranê pêşniyaz nake, lê ew jî wî derî nagire û dibîne, ku pêwîste ev beza Iranê bo bi destxistina bombeya atomî bi ser nekeve.

ref: Cankurd: Sê senaryo bo tunekirina Îranê, Efrin.net, 8/2005

etymology_text: Wergerandina yekser ji îngilîzî Cold War ji cold (“sar”) + war (“ceng”).


cenga sar

glosses:
şerê sar,
dijminatiya navbera du yan çend dewletan bêyî ku dîrek çek û sîlehan li dijî hev bi kar bînin

etymology_text: ceng + -a + sar


nişt

glosses:
war, welat, niştiman, cih, mesken, mekan,
cihê lêniştinê

text: Kurdistan niştê me ye - Serxwebûn armanca me ye.

ref: sernavê nivîsek Ronî Elî, Gilgamish.org, 2/2008

etymology_text: niştin - -în

ipa: /nɪʃt/

hyphenation: nişt


monolîtîk

glosses:
hevgirtî, yekgirtî, yekşiklî, tekşiklî,
ne pir-reng, ne piralî, ne cihêreng, ne rengîn

text: Ocalan ji bo kurdanstatûyekê daxwaz nake. Di Zagona Dayîk de daxwaz nake ku kurd jî bibe unsureke neteweyî ya damezrênêrî ya dewleta nû ya federal. Ew “hemvelatiya desturî” û “hemvelatiya wekhevî” dipejirîne û ji bona kurdan taybetiyekê jî naxwaze. Mafên kurdan di çarçeweya demokrasiya monolîtîk û dewleta unîter de daxwaz dike û dewleta unîter diparêze. Di sîstema kolonyalîst ya tirk de guhertinek daxwaz nake.

ref: Îbrahîm Guçlu: Divê kurd kêmtirîn Kurdistaneka federe bixwazin, 8/2009

forms:
monolîtîktir (comparative)
herî monolîtîk (superlative)
monolîtîktirîn (superlative)

etymology_text: Bi rêya fransî monolithique ji yûnaniya kevn μόνος (mónos) (mono- = tek-, yek-) + -lîtîk ji yûnaniya kevn λίθος (líthos, “kevir”)


kêmtirîn

glosses: piçektirîn, hindiktirîn, ji hemûyên din kêmtir, herî kêm

text: Divê kurdkêmtirîn Kurdistaneka federe bixwazin

ref: sernavê nivîsarek Îbrahîm Guçlu, Netkurd.com, 8/2009

etymology_text: Ji kêm + -tirîn.


ne kêmî

glosses: bi kêmî, herî kêm, ne kêmtir ji, kêmtirîn


kutleyî

glosses:
girseyî, komî, komelî, kom bi kom, cemawerî, gumlatî,
gelek kes yan tişt bi hev re

forms:
kîtlewî
kîtleyî
kutlewî

etymology_text: Ji kutle + -yî


pankurdistanî

glosses: tiştên hevbeş yên hemû kurdan û Kurdistanê

forms: pan-kurdistanî

etymology_text: Ji pan- + kurdistanî.


onur

glosses: şanazî, rûmet, firazî, fîz, şeref, heysiyet, şan, hesiyet, weqar

text: Bi sîstema federalî, kurd dê jiyaneke bi onur û bi şeref ava bikin. Dê nasnameya xwe bi serbilindî biparêzin û pêş bixin.

forms: onûr

etymology_text: Ji fransî honneur.


onur

audio: LL-Q256 (tur)-ToprakM-onur.wav


havîngeh

glosses: cihên ku mirov havînê lê dijî (bi taybetî dema vehesîn û bêhnvedanê)

forms: هاڤینگههـ

etymology_text: Ji havîn + -geh


navîgasyon

glosses: navîgator, amûrek e ku rê nîşanî ajovanan dide

text: -Yaw, ev yol xerîtesî ya başqan çima nehat, babam?! - Belkî hinekan dest daniye ser. - Belkî navîgasyonê rêya xwe şaş kiribe, wî!

ref: karîkatûrek di Lotikxane.com de, 8/2009

etymology_text: Bi rêya fransî navigation ji latînî navigationem (normatîv: navigatio ji navigatus ji navigare).


harita

etymology_text: Ji erebî [Peyv?]

audio: LL-Q256 (tur)-ToprakM-harita.wav


kelogirî

glosses: Li ber girînê, mirovê nagrî lê bi hêsir yan firmêskan çavê wê/wî şil bûne bê ku hêsir ji çav bibarin. Bi taybetî dema mirov bi bûyerekê pir hestiyar dibe kelogirî dibe.

text: Wê nedizanî ku ew Ganeme; lê guneyê wê bi wî xerîbî hat û kelogirî got:(...)

ref: Çîroka Hezar û Şevekê, werger: Serdar Roşan, Weşanên Nûdem

text: Şahriyarî kelogirî weha got: "Huş be, bêdeng be keçê!"

forms: kelegirî

etymology_text: : Etîmolojiya vê peyvê nehatiye nivîsîn. Eger tu bi rastî bizanî, kerem bike bişkoka "biguhêre" ya di ser van gotinan re bitikîne û etîmolojiya vê peyvê binivîse. Çavkaniyên ku te ew etîmolojî jê girtiye jî binivîse.


koma

glosses: bêhişî, xewa giran ya ku hin nexweş dikevinê û ihtimal e ku êdî berî mirinê jê şiyar nebin

text: Roja berê xwîn dawerivîbû mejiyê Aram Tîgran û ew ketibû komayê. Doktoran diyar kiribû ku hêvî kêm e û wek wan digot,nema ji komayê şiyar bû.

forms: كۆما

etymology_text: Ji yûnaniya kevn κῶμα (xewagiran)

koma#Serbian

roman: koma

κώμα

roman: kóma

λήθαργος

roman: líthargos


koma

etymology_text: Bi rêya îngilîzî coma ji latînî koma (por, pirç) ji yûnaniya kevn κόμη (por, pirç)


koma

pos_title: Formeke navdêrê

glosses: Rewşa îzafeyî ya mê ya yekjimar a binavkirî ya kom.

forms: komên (feminine definite construct plural)


nema

text: Gava ku navê wê dihat hildan, nema dikaribû bi xwe û wer di xewn û xeyalan werdibû.

ref: Mîran Janbar, Qolyeya Cécileê, Weşanxaneya Lîs, 2012, çapa 1em, r. 44, ISBN 9786054497010

text: Porê wê spî bû û ji du diranan pê ve diran di devê wê de nema bûn.

ref: Firat Cewerî, Girtî, Weşanên Nûdem, 1986

forms:
نهما
nama

مات

roman: māt

ipa: /nɛˈmɑː/


nema

pos_title: Formeke lêkerê

text:
Min ko di çerxê we dî
Sebr û qerarim nema
Sebr û qerarim ko bir

ref: Melayê Cizîrî, Dîwana Melayê Cizirî, ~1640


Enwer

forms: Inwer

etymology_text: Ji erebî أنور (Enwer: navekî mêran) ji أنور (enwer: rontir[în] / geştir[în]), têkilî nûrê û Nûrî.


Nûrî

etymology_text: Ji erebî [Peyv?] bi wateya ron / geş, têkildarî nûr, Nûredîn û Enwer


gubre

glosses: Yan madeyên kîmyayî yên ku li zeviyan tên reşandin daku çandin û şên hê jî xurttir be.

text: Serokê Giştî yê Partiya Demokratîk a Çep (DSP) Masum Türker: Me sê pêşniyarên xwe li hikûmetê kirin... Ji van a yekemîn, divê herêm xwedî aboriyek serbixwe be. Febrîqeyek kaxezan ya entegreyî divê li herêmê bê çêkirin. A dûwemîn divê li Çiyayê Mazî febrîqeya gûbrê bê çêkirin. A sêyemîn jî divê li herêmê reforma axê bê çêkirin.“

ref: Rizgari.org, 8/2009

forms: gûbre

etymology_text: Deyn ji tirkî gübre ji yûnanî κοπριά (kopriá, “gû, rîx”), ji yûnaniya kevn κόπρος (kópros), ji proto-hindûewropî *ḱókʷros (“gû, rîx”).

ѓубриво

roman: ǵubrivo

λίπασμα

roman: lípasma

hyphenation: gub·re


hetmen

glosses: bêguman, elbet, tabî, teben, ekîd, bivê-nevê, jixwe, çawan be jî, herhal, helbet, bê hirve-wêve

text: Hevserokê Giştî yê DTP-ê Ahmet Türk, tevlî bernameya TRT-ê a bi navê ’Politik Açılım’ bû û memnûniyeta xwe ya di derbarê atmosfera erênî de anî ziman. Qasê ku rojnameya Yeni Şafak radighîne, Türk li vê derê daye xwuyakirin ku, divê CHP û MHP jî hetmen di vê pêvajoyê de cîh bigrin.

forms: hemen

حهتمهن

roman: ḧetmen

طبعًا

roman: ṭábʻan

بالتأكيد

roman: bi-t-taʼkīd

իհարկե

roman: iharke

անշուշտ

roman: anšušt

անկասկած

roman: ankaskac

البته

roman: albatteh

물론

roman: mullon

се разбира

roman: se rázbira

секако

roman: sékako

конечно

roman: konéčno

а как же

roman: a kak že

ещё бы

roman: ješčó by

βέβαια

roman: vévaia

φυσικά

roman: fysiká


stûvank

glosses: gerdenî, gergo, ristik, tok, koter, kolye, gerdenbend^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)

forms: stivank

etymology_text: stu + -van + -k


Xwedê tev îşê te be

glosses:
Xwedê bi te re alîkar be,
Xwedê bi te re hêlkar be,
 Xwedê bi te re yar be,
Xwedê alîkariya te bike,
înşella karê bi ser bikeve

text: Êdî tu dizanî, Xwedê tev li kar û îşê te be û rêya te rast bike !

text: Şivano, ji ber mîvandarîya te, xwedê tev îşê te be

etymology_text: Ji Xwedê + tev + îşê + te + be


hummer

text: Polîsê kanadî derhal birêket, hat bi çek û cebirxane dora wan girt. Lê ne çek dît, ne jî terrorist. Ji dêlva wê ve kamera hebûn û kesên ku film dikêşan. Hummereka reş jî ku Şivan ji kurdekî li Kanadayê deyn kirbû jî li ba wan bû. Tevî vê jî polîs bi tawana tîma teorîst ew girtin li erdê dirêjkirin, destên wan xistin kelemçeyan. lê dîtin ku şaşîtî kirine uzir xwstin, ew berdan.

ref: Netkurd.com, 8/2009

forms: Hummer

etymology_text: Deyn ji îngilîzî [Peyv?].


humvî

forms: humvee

etymology_text: Deyn ji îngilîzî Humvee ji HMMWV: The 'High Mobility Multi-purpose Wheeled Vehicle.'


cîp

glosses: Hin tirimpêlên mîna cemse û hummer û humviyan in û bi kêrî meşîn li derveyî rêyan tên.

forms:
cêp
jêp
jîp

etymology_text: Deyn ji îngilîzî jeep.

джип

roman: džip

внедорожник

roman: vnedorožnik

τζιπ

roman: tzip

ipa: /d͡ʒiːp/


jeep

audio: EN-AU ck1 jeep.ogg

audio: LL-Q1860 (eng)-Wodencafe-jeep.wav


tezehirat

glosses: Diyarkirina helwest û nerînên xwe, demonstrasyon, mizahirat

text: Alîgirên Diyarbekirsporê tezahurata bi kurdî minaqeşe dikin.

forms:
tezahirat
tezahurat
tezehurat

etymology_text: Ji erebî [Peyv?], têkildarî zahir

ipa: /tɛzɛhɪˈɾɑːt/

hyphenation: te·ze·hi·rat


mizahirat

glosses: xwepêşandan, xwenîşandan, protesto, diyarkirina helwest û nerînên xwe, demonstrasyon, tezehirat

glosses: tezewirat^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)

forms:
mizaherat
muzaherat
muzahirat


vereşandin

glosses: cilên rêsandî vekirin. Binere: verîşandin

glosses: xwarin ji zikê xwe di devî re avêtin. Binere: verişandin

glosses: Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.

text: Îcarê gundî tên û avê bi îmamê vedireşînin, dereng êdî îmam bi xwe ve têtin

ref: Mele Mehmûdê Bazîdî, Cami’eya Riseleyan û Hikayetan Bi Zimanê Kurmancî, Lîs, 2010, çapa 1em, r. 85, ISBN 978-605-5683-27-6

ipa: /vɛɾɛʃɑːnˈdɪn/

hyphenation: ve·re·şan·din


slaw

wav_url: https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q1860 (eng)-I learned some phrases-slaw.wav


verîşandin

glosses:
veçirandin, veçirikandin,
ji hev vekirin, ji hev vekirina kinc an tiştên rêsandî

glosses: peritandin, dirandin^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)

forms:
vereşandin
vereşandin

etymology_text: Ji ve- + rîşandin.

распутывать

roman: rasputyvatʹ

распутать

roman: rasputatʹ

ipa: /vɛɾiːʃɑːnˈdɪn/

hyphenation: ve·rî·şan·din


verîşandin

ipa: /vɛɾiːʃɑːnˈdɪn/


yekdil

glosses:
piştrast, eseh, ekîd, tekîd, emîn, misoger, bêguman, bêşik,
ne dudil, ne biguman, ne gumandar, ne bişik, ne şikdar

forms:
yekdiltir (comparative)
herî yekdil (superlative)
yekdiltirîn (superlative)
êkdil

etymology_text: Ji yek- + dil.

безопасный

roman: bezopasnyj

верный

roman: vernyj

αβλαβής

roman: avlavís

άκακος

roman: ákakos

ακίνδηνος

roman: akíndinos


keşifandin

text: Piştî salên xwe yên keçaniyê dilê min nexwestiye wan celeb pirtûkan, ên ko tijî bûyerên keşifandî û mirovên tineyî ne, bixwînim û cudayî jî tine ye heke Hemingway, Joyce, Aho, Christie, Jansson an jî kîjan ji wan mîlyaran destên wêjehez ên cîhanê nivîsîbin - ez pêtir ji rastiyên bênakok hez dikim, û ji bo ko dema xwe xweş derbas bikim, carna ferhengên zanistî dixwînim.

ref: Pasi Jääskeläinen: Li ciyê zivirîna trênan, wergerrandin: Husein Muhammed, weşandin: Kovara Mehname 1999, Nefel.com, 8/2009

glosses: xeyalandin, bi xeyalan afirandin, ji nik xwe ve gotin yan nivîsîn

forms:
keşfandin
kişifandin
kişfandin

etymology_text: Ji keşf + -andin.

ipa: /kɛʃɪfɑːnˈdɪn/

hyphenation: ke·şi·fan·din


holîstîk

glosses: gişgir, tevgir, hemûgir, têkildarî holîzmê

text: Hêdî hêdî wîîrrasyonaliya holîstîk kir genreya xwe.

forms:
holîstîktir (comparative)
herî holîstîk (superlative)
holîstîktirîn (superlative)

etymology_text: Bi rêya fransî holistique yan îngilîzî holistic ji yûnaniya kevn ὅλος (hólos, “hemû, tev, giş”) + -tîk.


genre

glosses:
şêwe, cûn, şêwaz, çeşît, tewr
(bi taybetî şêweyên berhemên wêjeyî yan hunerî)

forms: janr

etymology_text: Ji fransî genre ji latînî genus (“cûn, cûre”).

ύφος

roman: ýfos


îrrasyonal

glosses:
deraqil, bêaqilane, bêhişane, îllojîk, nemantiqî,
ne rasyonal, ne beraqil, ne mantiqî, ne lojîk

text: Hêdî hêdî wî îrrasyonaliyaholîstîk kir genreya xwe.

forms:
îrrasyonaltir (comparative)
herî îrrasyonal (superlative)
îrrasyonaltirîn (superlative)
îrrasyonel

etymology_text: Bi rêya fransî irrationel yan îngilîzî irrational ji îr- + latînî rationalis ji ratio (hiş, aqil)

իռացիոնալ

roman: iṙacʻional


suverînîte

glosses: serwerî, serdestî, serdarî, deshilatdarî, serbixweyî, serxwebûn, hukimranî, zalî, zoranî, hakimî, fermanrewayî, siltanet, hakimiyet, hikumdarî, hikumranî

text: Di halê herî baş û niyetçak de ji bo yekîtî, hebûn û xwediyarkirina millî, an berjewendiyên millî, ev xusûsiyetên sub-grûbî hat xwestin ku bên rakirin. Mafên wan ji wan hatin stendin an înkarkirin, zor û neheqî li wan hat kirin. Ew li ber yekîtiya millî wekî bend hatin nîşandan. Vê yekê rê da ku bi navê hebûn û yekîtiya millî an suverînîteya dewleta millî, hin millet an eqaliyetên din hatin bindestkirin.

ref: Mûrad Ciwan: Veqetiyana kurdan ji Tirkiyeyê (III), Netkurd.com, 8/2009

glosses: hikumdarbûn, hukimranbûn^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)

etymology_text: Ji fransî souveraineté.


hakimiyet

glosses: serwerî, serdestî, serdarî, deshilatdarî, serbixweyî, serxwebûn, hukimranî, zalî, zoranî, hakimî, fermanrewayî, siltanet, suverînîte, hikumdarî, hikumranî

etymology_text: Ji erebî حَاكِمِيَّة (ḥākimiyya), têkildarî hakim, hukim, hukûmet


hikumdarî

glosses: serwerî, serdestî, serdarî, deshilatdarî, serbixweyî, serxwebûn, hukimranî, zalî, zoranî, hakimî, fermanrewayî, siltanet, suverînîte, hikumranî, hikumdarbûn

glosses: hukimranbûn, hakimiyet, hêz^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)

forms:
hikimdarî
hikimdarîtî
hikimdartî
hikumdarîtî
hikumdartî
hukimdarî
hukimdarîtî
hukimdartî
hukumdarî
hukumdarîtî
hukumdartîî

etymology_text: Ji hukimdar + -î.


hikumranî

glosses: serwerî, serdestî, serdarî, deshilatdarî, serbixweyî, serxwebûn, hukimranî, zalî, zoranî, hakimî, fermanrewayî, siltanet, suverînîte, hikumdarî, hikumdarbûn, hukimranbûn

glosses: hakimiyet^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)

forms:
hikimranî
hikimranîtî
hikimrantî
hikumranîtî
hikumrantî
hukimranî
hukimranîtî
hukimrantî
hukumranî
hukumranîtî
hukumrantî

etymology_text: Ji hukimran + -î.


fermanrewa

glosses: serwer, serdest, serdar, deshilatdar, zal, zoran, hakim, hukimdar, hukimran, birêveber, serok

forms:
fermanber
fermander
fermanker

etymology_text: Ji ferman + -rewa.


dîskrîmîne

glosses:
ferq û cudahî xistin navbera mirovan,
hemû mirov wek hev nehesibandin,
miameleya wekhev li gel hemû kesan nekirin

forms:
dîskrîmînetir (comparative)
herî dîskrîmîne (superlative)
dîskrîmînetirîn (superlative)
diskrimîne

etymology_text: Bi rêya fransî discriminé ji discriminer ji latînî discriminatus ji discriminare ji discrimen (cudahî)


transnasyonal

glosses:
navdewletî, navneteweyî, pirneteweyî, sinornenas,
ne di nav tixûbên welatekî bi tenê de asêbûyî

text: Di vê demê de taybetiyên ku rû didin; bizav û herikîna sermiyan, kar, mal, xizmet û kulturê di qada navnetewî de, rabûna mesafeya navbera cihan, darbeyekê li zirx û makîna burokratûk a dewleta civaka îndustriyê dixin. Ilim, zanebûn û teknîka pêşkeftî bingehekî welê ava kiriye ku jiyana civakê ji çarçeva yeko yeko dewletan derketiye; hebûn û jiyaneka transnasyonel ji bo pêwandiyên berhemhênanê û ji bo avayiyên civakê rû daye.

forms:
transnasyonaltir (comparative)
herî transnasyonal (superlative)
transnasyonaltirîn (superlative)
transnasyonel

etymology_text: Deyn ji îngilîzî transnational transnasyonal li gor bilêvkirina fransî.


tedawil

glosses: dewr, bazar, belavkirin, sîrkulasyon, pratîk

forms: tedawul

etymology_text: Ji erebî تَدَاوُل (tadāwul, “?”)


rewac

glosses: Meriyet, nirx, biha, qîmet, meqbûliyet, pare, dirav, bazar.

text: Îdîanameya ku Dozger Sacit Kayasu di derbarê lîderên Derbeya 12’yê Îlonê amade kiribû hîn rewaca xwe diparêze. Evren gotibû, heger bême darizandim, ezê xwe bikujim. Sacit Kayasu got, ev yek tê wateyê ku Kenan Evren kiryarê xwe wek şermiyek dibîne.

ref: Aknews.com, 6/2009

etymology_text: Ji erebî رَوَاج (rawāj) ji zimanên îranî, hevreha pehlewî revag, ji -rev- ku rehê dema niha ji lêkera reften (çûn) e ku hevreha roştin ya soranî ye. Ji heman rehî: -ran, -rew, rewa, riyac

hyphenation: re·wac


mîm

etymology_text: Ji erebî [Peyv?].

elîf

sense: Navên herfên erebî

ipa: /miːm/

hyphenation: mîm


xa

forms: xê

etymology_text:
Bi wateya "xwe" kurdî ye. Binere: xwe
Bi maneya herfeke alfabeya (kurdî-)erebî ji erebî ye.


alfabeya erebî

glosses: Herfên ku zimanê erebî û hin zimanên din (farisî, urdûyî, kurdiya soranî hwd.) pê tên nivîsîn.

forms:
elîfbaya erebî
elîfbêtka erebî

ipa: /ɑːlfɑːbɛˈjɑː ɛɾɛˈbiː/

hyphenation: al·fa·be·ya e·re·bî


ara

text: Min dixast ku ew hinekî zutir ji wanê din bireve û areyê veke, lê ewê wusa nekir

forms: are

etymology_text: Ji tirkî ara.


ara

audio: LL-Q9240 (ind)-Xbypass-ara.wav


ara

glosses: bûk (jina ku nû zewiciye yan dê bizewice)


ara

text: o aralar orda değildik

text: onunla aramız iyi değil

text: aramıza girme

text: aramızda yabancılar var

glosses: bêhnvedan, vehes, vêsîn, vewestan, etlahî, navbirî

text: ara verelim

text: o ara hastaydım

audio: LL-Q256 (tur)-Veravi95-ara.wav


ana

etymology_text: : Etîmolojiya vê peyvê nehatiye nivîsîn. Eger tu bi rastî bizanî, kerem bike bişkoka "biguhêre" ya di ser van gotinan re bitikîne û etîmolojiya vê peyvê binivîse. Çavkaniyên ku te ew etîmolojî jê girtiye jî binivîse.


ana

forms:
ane
anê


ana

glosses: Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.

audio: LL-Q1860 (eng)-Vealhurl-ana.wav


ana

text: Havva Ana

text: yoksullar anası

text: benim ana param bu

glosses: bingeh, bingehî, bingehîn, hîmî, esas, mezin, şah, sereke

text: ana yol

text: ana defter

text: ana hatlar

audio: LL-Q256 (tur)-ToprakM-ana.wav


tewrî

glosses: Hokerek e bo diyarkirina ku tiştek yan kesek xwedî taybetmendiyekê ye ji hemî tiştên yan kesên din zêdetir an kêmtir.

text: tewrî mezin

text: tewrî baş

text: tewrî kêm

text: Armanca mehrecanê ya tewrî giring ew e, ku helbestvanên ...

ref: Heyder Omer, Ma qey nivîskarê kurd guh dide hevpîşeyê xwe?. [arşîv], efrin.net, 2009

text: Ez ê cilên xwe yên tewrî nû lixwe bikim.

forms: terî

etymology_text: Hevreha zazakî tewr (“tewrî, herî”), guhertoyeka kurdiyên bakurî a her li gel dirêjbûna t, ku ji berê *herw e û îro herwisan hew (“bes”) e û hevramana wê tew (herwihan guherto tewr (“heta, jî”)). Bo dirêjbûyiya -t- bide ber kurmancî hêmin û zazakî tênin. Dawiyê bi heman awayê herî.


terî

text: terî kêm (kêmtirîn, herî kêm, ji hemûyan kêmtir)

ipa: /tɛˈɾiː/

hyphenation: te·rî


terî

glosses: Parçeyek bi derqûna hin heywanan ve ye ku nerm û dirêj e.

text: Ker ket heriyê, xwedî girt teriyê.

forms: terrî


terî

glosses: Kesê duhem yekjimar dema niha ji lêkera çûn.


şûşexane

glosses:
riwekxane, giyaxane, gulxane, camxane, şûşebend, sera,
avahiyê ku dîwar û banê wî cam anku şûşe ne û gul û giya tê ve tên çandin

forms: شووشەخانە

etymology_text: Ji şûşe + -xane.

теплица

roman: teplítsa

θερμοκήπιο

roman: thermokípio


riwekxane

glosses:
giyaxane, gulxane, camxane, şûşexane, şûşebend, sera,
avahiyê ku dîwar û banê wî cam anku şûşe ne û gul û giya tê ve tên çandin

etymology_text: Ji riwek + -xane.


giyaxane

glosses:
riwekxane, gulxane, camxane, şûşexane, şûşebend, sera,
avahiyê ku dîwar û banê wî cam anku şûşe ne û gul û giya tê ve tên çandin

forms:
gihaxane
gîhaxane

etymology_text: Ji giya + -xane.


gulxane

glosses:
riwekxane, giyaxane, meştel, camxane, şûşexane, şûşebend, sera,
avahiyê ku dîwar û banê wî cam anku şûşe ne û gul û giya tê ve tên çandin

etymology_text: Ji gul + -xane.


camxane

glosses:
riwekxane, giyaxane, gulxane, şûşexane, şûşebend, sera,
avahiyê ku dîwar û banê wî cam anku şûşe ne û gul û giya tê ve tên çandin

glosses: camekan^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)

etymology_text: Ji cam + -xane.


kerdox

glosses: çêker, amadeker, hazirker, daner, berhevker

etymology_text: kerdene - -ene + -ox


glory

glosses: rûmet, şikomendî, mezinahî, şan, şeref, şanazî, rewnaqî

audio: LL-Q1860 (eng)-Grendelkhan-glory.wav


simply

audio: LL-Q1860 (eng)-Wodencafe-simply.wav


quarter

wav_url: https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q1860 (eng)-I learned some phrases-quarter.wav


birth

audio: LL-Q1860 (eng)-Nattes à chat-birth.wav

wav_url: https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q1860 (eng)-Nattes à chat-birth.wav

audio: LL-Q1860 (eng)-Wodencafe-birth.wav

audio: LL-Q1860 (eng)-Grendelkhan-birth.wav


contain

wav_url: https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q1860 (eng)-Nattes à chat-contain.wav

audio: LL-Q1860 (eng)-Back ache-contain.wav


edge

audio: LL-Q1860 (eng)-Grendelkhan-edge.wav


calm

glosses: aram, tena, asûde, hêmin, hêwir, leserxwe, ehon

audio: LL-Q1860 (eng)-Wodencafe-calm.wav

audio: LL-Q1860 (eng)-Grendelkhan-calm.wav


intellectual

glosses: ronakbîr, rewşenbîr, roşinbîr, jîr, entelektuel


don't

text: I don't go.

text: Don't go!

audio: LL-Q1860 (eng)-Grendelkhan-don't.wav

audio: LL-Q1860 (eng)-Robust Footman-don't.wav

audio: LL-Q1860 (eng)-Vealhurl-don't.wav


grief

audio: LL-Q1860 (eng)-Back ache-grief.wav

audio: LL-Q1860 (eng)-Grendelkhan-grief.wav


hast

audio: LL-Q188 (deu)-Poslovitch-hast.wav


admit

glosses: itiraf kirin, qebûl kirin, pejirandin, govanî dan

audio: LL-Q1860 (eng)-Wodencafe-admit.wav

audio: LL-Q1860 (eng)-Grendelkhan-admit.wav


approach

audio: LL-Q1860 (eng)-Grendelkhan-approach.wav


bitter

audio: LL-Q1860 (eng)-Grendelkhan-bitter.wav


actually

audio: LL-Q1860 (eng)-Back ache-actually.wav

audio: LL-Q1860 (eng)-Wodencafe-actually.wav

audio: LL-Q1860 (eng)-Grendelkhan-actually.wav


apparently

audio: LL-Q1860 (eng)-Wodencafe-apparently.wav


favor

forms: favour

audio: LL-Q1860 (eng)-Vealhurl-favor.wav

audio: LL-Q1860 (eng)-Wodencafe-favor.wav

audio: LL-Q1860 (eng)-Grendelkhan-favor.wav


extent

glosses: firehî, berfirehî, qeder, hed, miqdar, rade

wav_url: https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q1860 (eng)-Samuel Muldoon (Muldoonsamuel55)-extent.wav


pound

glosses:
sterlîn, pawin,
navê pareyê Brîtanyayê û hin welatên din e û her pawinek 100 pênî ye

glosses: pîvanek bi nirxê 16 ûnsan (0, 45 graman) e

audio: LL-Q1860 (eng)-Back ache-pound.wav

audio: LL-Q1860 (eng)-Vealhurl-pound.wav

audio: LL-Q1860 (eng)-Wodencafe-pound.wav


pawin

glosses:
sterlîn,
navê pareyê Brîtanyayê û hin welatên din e û her pawinek 100 pênî ye

forms:
pawind
pawn

etymology_text: Ji îngilîzî pound li gor bilêvkirinafransî

ipa: /pɑːˈwɪn/

hyphenation: pa·win


tirabzan

glosses: caxên nêrdewanan yan balkonan, şifşeyên derenceyan yan şaneşînan

forms:
derabzan
derabzîn
terabzan
terabzîn
tirabzîn

балюстрада

roman: baljusWa

балюстрада

roman: baljustráda

ճաղաշար

roman: čaġašar

ბალუსტრადა

roman: balusṭrada


tirabzan

glosses: Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.


concretely

wav_url: https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q1860 (eng)-Flame, not lame-concretely.wav


concretely

etymology_text: Ji concrete + -ly.

audio: LL-Q1860 (eng)-Flame, not lame-concretely.wav


temkîn

glosses: sexbêrî, hişyarî, miqateyî, hayjixwehebûn

text: Di tercubeya 85 salên cumhuriyetê de êş û zilma ku me kişandiye em kurd fêrbûn ku divê em bi temkîn bin. Bêyî ku dewlet bi dîroka xwe ve rûbirû bibe û xwe rexne bike, hewildana wê ya ”çareseriya” pirsê, di temkînbûna me de, me biheq derdixîne. Heta siyaseta red û înkarê neyê mahkûmkirin, hebûna gelê kurd neyê naskirin û bi yasayî neyê misogerkirin, di çareserkirina pirsa kurd de pêşketin nabe.

ref: daxwiyaniya hin ronakrbîrên kurd, Netkurd.com, 8/2009


instant

audio: LL-Q150 (fra)-Poslovitch-instant.wav


instant

audio: LL-Q1860 (eng)-Wodencafe-instant.wav


refund

glosses:
tezmîn kirin, heqê lêçûnên kesek dan,
 mesrefên kesekî xerc kirin


tezmîn

glosses:
heqê ziyana ku li kesekî bûye danê,
 heqê lêçûnên kesek danê,
 mesrefên kesekî jê rexerc kirin

forms: tazmîn

etymology_text: Ji erebî [Peyv?]

notes:
tezmîn kirin
tezmînkirin
tezmînkirî


spot

audio: LL-Q1860 (eng)-Wodencafe-spot.wav

audio: LL-Q1860 (eng)-Grendelkhan-spot.wav


shot

audio: LL-Q1860 (eng)-Back ache-shot.wav

audio: LL-Q1860 (eng)-Wodencafe-shot.wav

audio: LL-Q1860 (eng)-Grendelkhan-shot.wav


şot

glosses:
44 ml alkol,
piyaleyek biçûk ya alkola sert

etymology_text: Deyn ji îngilîzî shot.


milîlître

forms: mîlîlître

etymology_text: Ji milî- + lître.

মিলিলিটার

roman: mililiṭar

милилитър

roman: mililitǎr

မီလီလီတာ

roman: mililita

毫升

roman: háoshēng

миллили́тр

roman: millilítr

మిల్లీలీటరు

roman: millīlīṭaru

មីលីលីត្រ

roman: miiliiliitrɑɑ

מיליליטער

roman: mililiter

χιλιοστόλιτρο

roman: chiliostólitro


lître

glosses: Pîvanek e ku bi taybetî bo pîvana tiştên şile tê bikaranîn.

text: Lîtreyek avê teqrîben kîlogramekê giran e.

forms:
lîtir
ritil

etymology_text: Ji fransî litre ji yûnanî λίτρα (lítra).

літр

roman: litr

লিটার

roman: liṭar

ли́тър

roman: lítǎr

လီတာ

roman: lita

公升

roman: gung¹ sing¹

гуншын

roman: gunšɨn

升

roman: shēng

公升

roman: gōngshēng

لتر

roman: letr

اطرو

roman: eṭṛō

ლიტრი

roman: liṭri

लीटर

roman: līṭar

לִיטר

roman: líter

리터

roman: riteo

ລິດ

roman: lit

литар

roman: litar

లీటరు

roman: līṭaru

ཤིང་ཚེ

roman: shing tshe

གཞལ་ཚད་ཞིག

roman: gzhal tshad zhig

ཧྲེང

roman: hreng

བྲེ

roman: bre

លីត្រ

roman: liit

ליטער

roman: liter

λίτρο

roman: lítro


liter

forms: litre

audio: LL-Q1860 (eng)-Vealhurl-liter.wav


litre

audio: LL-Q150 (fra)-Sartus85-litre.wav


hearing

audio: LL-Q1860 (eng)-Back ache-hearing.wav

audio: LL-Q1860 (eng)-Wodencafe-hearing.wav

audio: LL-Q1860 (eng)-Grendelkhan-hearing.wav


mass

audio: LL-Q1860 (eng)-Back ache-mass.wav

audio: LL-Q1860 (eng)-Grendelkhan-mass.wav


ev lêlê ye, lolo jî hê maye

glosses:
hê gelek tiştên xirab yan ecêb dê biqewimin,
hê pirr tiştên nebaş dê li pey vên bên

text: Axir, dibêjin piştî tehdîta lotik û zîtirkên herdu dezgehan, herdu hunermend newêrin bersiva telefonên xwe jî bidin û kerr û lal bûne. Tew ji xwe dibêjin di konserekê de xwestine hunermend Xemdar tirrek bikin û lêxin, lê hinek Êzîdîyên me qebûl nekirine û rabûne dev ji lêdana Xemdar berdane. Ez serê we neêşînim, dibêjin ev lêlê ye û lolo jî hê maye. Îcar wê di pêşerojê de kî tirrê ji kê berde ez jî nizanim. Xwedê neîne serê reşikên Efrîkayê jî, rebbî!

ref: Lotikxane.com, 8/2009


absence

glosses: xayîbî, nemewcûdî, nebûn, nehazirbûn, neamadebûn, beşdarnebûn


xaîbî

glosses: xaîbbûn, nemewcûdî, nehazirî, neamadeyî, hindayî, nediyarî, beşdarnebûn, xiyab, absans, qeybî

forms:
xaîbîtî
xaîbtî
xayîbî
xayîbîtî
xayîbtî

etymology_text: Ji xaîb + -î, ji erebî غائب (ğaîb)


xaîb

glosses: ne mewcûd, ne hazir, ne amade, ne beşdar, hinda, nediyar

forms:
xayib
xayîbî

etymology_text: Ji erebî غائب.

غائب

roman: ğaîb

отсутствующий

roman: otsutstvujuščij


sedî sed

glosses: bêguman, eseh, 100% rast, sed prosent durist

text: Birano, ew nivîs sedî sed rast e. Ji ber ez wek kesekî ku min sedî sed agahdarî girtine, gelek hunermendên me di bin tehdîtê de ne. Cara din jî min nivîsîbû. Hunermend Delîl Dilanar û Xemdar sedî sed ji hêla Akademiya Kurdî ve hatibûn tehdîdkirin.

forms:
sedê sed
sedêsed
sedîserd
sed der sed
seddersed
serê sedî
sersed

etymology_text: Ji sed + -î + sed.


suffer

audio: LL-Q1860 (eng)-Grendelkhan-suffer.wav


hate

glosses: kerb jê vebûn, lê qehirîn, nefret lê kirin

audio: LL-Q1860 (eng)-Nattes à chat-hate.wav

wav_url: https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q1860 (eng)-Nattes à chat-hate.wav

audio: LL-Q1860 (eng)-Vealhurl-hate.wav

audio: LL-Q1860 (eng)-Wodencafe-hate.wav

audio: LL-Q1860 (eng)-Grendelkhan-hate.wav


kerb jê vebûn

glosses: jê qehirîn, hez jê nekirin, nefret lê kirin, kîn lê rabûn

forms: کەرب ژێ ڤەبوون

etymology_text: kerb + jê + vebûn

ipa: /kɛɾb ʒeː vɛˈbuːn/

hyphenation: kerb jê ve·bûn


rough

audio: LL-Q1860 (eng)-Wodencafe-rough.wav

audio: LL-Q1860 (eng)-Grendelkhan-rough.wav


cover

audio: LL-Q1860 (eng)-Nattes à chat-cover.wav

wav_url: https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q1860 (eng)-Nattes à chat-cover.wav

audio: LL-Q1860 (eng)-Back ache-cover.wav

audio: LL-Q1860 (eng)-Wodencafe-cover.wav