mesref

glosses: lêçûn, xerc, pareyê yan tiştek din yê têt bikaranîn bo kirîn yan kirina tiştekê/î

glosses: serf, mezaxtin, zehî^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)

forms: misref

etymology_text: Ji erebî مَصْرَف (maṣraf).

hyphenation: mes·ref


bernivîs

pos: noun

pos_title: Navdêr

glosses: Tişta/ê ku cara yekem tê nivîsîn û dê paşî dirûvê xwe yê dawîn bigire.

etymology_text: Ji ber- + nivîs.

ipa: /bɛɾnɪˈviːs/

hyphenation: ber·ni·vîs


muzîk

glosses: awaz û stran û alavên bo dengderanîna wan tên bikaranîn

forms:
mizîk
mizîka
mizîke
mizîq
mizîqa
mizîqe
muzîka
muzîke
muzîq
muzîqa
muzîqe
mozîk
mozîka
mozîke
mozîq
mozîqa
mozîqe
mûzîk
mûzîka
mûzîke
mûzîq
mûzîqa
mûzîqe

etymology_text: Ji latînî mūsica, ji yûnaniya kevn μουσῐκή (mousikḗ).

амузика

roman: āmuziḳā

ሙዚቃ

roman: muziḳa

ܙܡܪܐ

roman: zmārā

সংগীত

roman: xoṅgit

ᬫᬸᬲᬶᬓ᭄

roman: musik

музыка

roman: muzïka

му́зыка

roman: múzyka

সঙ্গীত

roman: śôṅgit

গান

roman: gan

му́зика

roman: múzika

ဂီတ

roman: gita.

хүгжэм

roman: xügžem

музыка

roman: muzyka

эшар

roman: ešar

ᏗᎧᏃᎩᏛ

roman: dikanogidv

音樂

roman: jam¹ ngok⁶

йинйүә

roman: yinyüə

音樂

roman: yîm-ngo̍k

音樂

roman: yīnyuè

音樂

roman: ĭng-ngŏk

音樂

roman: im-ga̍k

кӗвӗ

roman: kĕvĕ

мусӑк

roman: musăk

މިއުޒިކް

roman: miuzik̊

مُوسِيقَى

roman: mūsīqā

طَرَب

roman: ṭarab

مزّيكا

roman: mazzīka

موسيقى

roman: mūsīga, mūsīqa

երաժշտություն

roman: eražštutʻyun

موسیقی

roman: musiqi

موزیک

roman: muzik

સંગીત

roman: saṅgīt

მუსიკა

roman: musiḳa

көгҗм

roman: kögjm

ಸಂಗೀತ

roman: saṅgīta

موسیٖقی

roman: mōsīqī

музыка

roman: muzıka

සංගීතය

roman: saṁgītaya

음악(音樂)

roman: eumak

ດົນຕີ

roman: don tī

ເພງ

roman: phēng

музика

roman: muzika

സംഗീതം

roman: saṅgītaṃ

ᡴᡠᠮᡠᠨ

roman: kumun

хөгжим

roman: högžim

音楽

roman: うんがく, ungaku

ସଂଗୀତ

roman: sôṃgītô

музыкӕ

roman: muzykæ

موسیقی

roman: musiki

саз

roman: saz

ⲟⲩⲗⲗⲉ

roman: oulle

мусиқӣ

roman: musiqī

சங்கீதம்

roman: caṅkītam

இசை

roman: icai

เพลง

roman: pleeng

సంగీతము

roman: saṅgītamu

музыка

roman: muzıqa

རོལ་གཞས

roman: rol gzhas

རོལ་དབྱངས

roman: rol dbyangs

རོལ་མོ

roman: rol mo

хөгжүм

roman: xögjüm

аялга

roman: ayalga

سنگیت

roman: sangīt

موسیقی

roman: moseqī

ភ្លេង

roman: phleing

តន្ត្រី

roman: tɑɑtɑntrəy

муусука

roman: muusuka

μουσική

roman: mousikí

μουσική

roman: mousikḗ

biziq

sense: Amûrên muzîkê


nexasim

pos: adv

pos_title: Hoker

glosses: bi taybetî, nemaze, ji tiştên din zêdetir

forms:
نەخاسم
nexasima
nexasime
nexasma
nexasme
xasima
xasime
xasma
xasme

etymology_text: Ji nexasma, hevreha soranî نەخوازەڵا (nexwazella)، نەخوازا (nexwaza); Dibe ji ne + xas + û -ma, bide ber xasma; nê teşeyên soranî nîşan dide têkiliyeka bi xwastin.

خاصة

roman: ḵāṣa


bi taybetî

glosses: nemaze, nexasim, xasma, ji tiştên din zêdetir

text: Remî, bi taybetî ji çend eşîrên giran ên Herêma Xerzan bi xwe ne.

ref: Salihê Kevirbirî, Filîtê Quto, Weşanxaneya Nefel, 2002

text: Rîya wan bi taybetî di nêv gund re dibuhure.

ref: Zeynelabidîn Zinar, Xwençe 1, Weşanxana Çanda Kurdî, 1989

text: (...) bi taybetî derdên hespan jî baş nas dikir.

ref: Perwîz Cihanî, Bilîcan, Nefel, 2002, ISBN 91-89687-12-4

glosses: xaseten, xasen^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)

forms:
ب تایبهتی
bi taybet
bitaybet
bitaybetî

etymology_text: Ji bi + taybetî.


taybetî

glosses:
Xasî, ferqî, cudahî,
 hebûna tiştek ji tiştên yên din cuda anku ferq,
hebûna tiştek wisan ku yên din nîne.

forms:
تایبهتی
teybetî

etymology_text: * Ji taybet + -î

السامة

roman: as-sāma

ipa: /tʰɑːjbɛˈtiː/

audio: LL-Q36163 (kmr)-Key Mîrza-taybetî.wav

hyphenation: tay·be·tî


taybetmendî

ipa: /tɑːjbɛtmɛnˈdiː/

hyphenation: tay·bet·men·dî


xasî

glosses:
taybetî, ferqî, cudahî,
 hebûna tiştek xas anku cuda anku ferq,
hebûna tiştek wisan ku yên din nîne

forms:
xasitî
xasîtî
xastî

etymology_text: * Ji xas + -î


xas

pos: adj

pos_title: Rengdêr

glosses:
taybet, awarte, radî, xusûsî, arizî, cuda, ferq, ne mîna yên din, ne wek yên dî,
tiştek wisan hebûn ku yên din nîne,
tiştek wisan tinebûn ku yên din heye

text: Her yekî tesbîhekî xas û cudaDaîma tesbîh dixwendin bo Xuda

ref: Mela Hesenê Bateyî, Mewlûda Kurdî, ~1720

glosses: cihê, têvel, şexsî, ferdî^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)

etymology_text: Ji erebî خاص (ḵāṣ).^([çavkanî hewce ye])


ferq

text: Min li derûdora xwe mêze kir, min ferq kir ku ez li cûreyekî îbadetxaneyê me; ku ji alî lembeyên ji camên kesk dihate ronîkirin.

ref: Çîroka Hezar û Şevekê, werger: Serdar Roşan, Weşanên Nûdem

text: Bi narê firqetê sohtimJi ferqê ser heta pê daXedenga xefletê nuhtim

ref: Melayê Cizîrî, Dîwana Melayê Cizirî, ~1640

forms:
فهرق
feriq

etymology_text: Ji erebî, ji rehê فرق (f-r-q: ji hev cudakirin), hevreha فرق (ferq: ferq, cuda), herwiha hevreha rehê p-r-q- (cuda kirin) ya aramî. Wek فرق ketiye farisî û wek fark ketiye tirkî jî. Furqan jî heman rehî ye.

ipa: /fɛɾq/

hyphenation: ferq


ferq

glosses:
cuda, cihê, têvel, taybet, xas, ne mîna yên din, ne wek yên dî,
tiştek wisan hebûn ku yên din nîne,
tiştek wisan tinebûn ku yên din heye


ferq bûn

pos: verb

pos_title: Lêker

glosses: Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.

forms:
ferq dibim (present)
ferq dibî (present)
ferq dibe (present)
ferq dibin (present)
ferq bibe (imperative singular)
ferq bibin (imperative plural)
ferq bûm (past)
ferq bûyî (past)
ferq bû (past)

etymology_text: Ji ferq + bûn

ipa: /fɛɾq buːn/

hyphenation: ferq bûn


ferq kirin

forms:
ferq dikim (present)
ferq dikî (present)
ferq dike (present)
ferq dikin (present)
ferq bike (imperative singular)
ferq bikin (imperative plural)
ferq kir (past)
ferq kir (past)
ferq kir (past)
ferq kir (past)
ferq –k– (root present)
ferq –kir– (root past)
ez ferq dikim (indicative present positive)
ez ferq nakim (indicative present negative)
min ferq kir (indicative past positive)
min ferq nekir (indicative past negative)
tu ferq dikî (indicative present positive)
tu ferq nakî (indicative present negative)
te ferq kir (indicative past positive)
te ferq nekir (indicative past negative)
ew ferq dike (indicative present positive)
ew ferq nake (indicative present negative)
wê/wî ferq kir (indicative past positive)
wê/wî ferq nekir (indicative past negative)
em ferq dikin (indicative present positive)
em ferq nakin (indicative present negative)
me ferq kir (indicative past positive)
me ferq nekir (indicative past negative)
hûn ferq dikin (indicative present positive)
hûn ferq nakin (indicative present negative)
we ferq kir (indicative past positive)
we ferq nekir (indicative past negative)
ew ferq dikin (indicative present positive)
ew ferq nakin (indicative present negative)
wan ferq kir (indicative past positive)
wan ferq nekir (indicative past negative)
min ferq dikir (imperfect positive)
min ferq nedikir (imperfect negative)
min ferq kiribû (positive)
min ferq nekiribû (negative)
te ferq dikir (imperfect positive)
te ferq nedikir (imperfect negative)
te ferq kiribû (positive)
te ferq nekiribû (negative)
wê/wî ferq dikir (imperfect positive)
wê/wî ferq nedikir (imperfect negative)
wê/wî ferq kiribû (positive)
wê/wî ferq nekiribû (negative)
me ferq dikir (imperfect positive)
me ferq nedikir (imperfect negative)
me ferq kiribû (positive)
me ferq nekiribû (negative)
we ferq dikir (imperfect positive)
we ferq nedikir (imperfect negative)
we ferq kiribû (positive)
we ferq nekiribû (negative)
wan ferq dikir (imperfect positive)
wan ferq nedikir (imperfect negative)
wan ferq kiribû (positive)
wan ferq nekiribû (negative)
ez ê ferq bikim (future positive)
ez ê ferq nekim (future negative)
minê ferq kiribe (future perfect positive)
minê ferq nekiribe (future perfect negative)
tu yê ferq bikî (future positive)
tu yê ferq nekî (future negative)
teyê ferq kiribe (future perfect positive)
teyê ferq nekiribe (future perfect negative)
ew ê ferq bike (future positive)
ew ê ferq neke (future negative)
wê/wîyê ferq kiribe (future perfect positive)
wê/wîyê ferq nekiribe (future perfect negative)
em ê ferq bikin (future positive)
em ê ferq nekin (future negative)
meyê ferq kiribe (future perfect positive)
meyê ferq nekiribe (future perfect negative)
hûn ê ferq bikin (future positive)
hûn ê ferq nekin (future negative)
weyê ferq kiribe (future perfect positive)
weyê ferq nekiribe (future perfect negative)
ew ê ferq bikin (future positive)
ew ê ferq nekin (future negative)
wanê ferq kiribe (future perfect positive)
wanê ferq nekiribe (future perfect negative)
min ferq kiriye (perfect positive)
min ferq nekiriye (perfect negative)
min ferq kiribûye (nonconfirmative pluperfect positive)
min ferq nekiribûye (nonconfirmative pluperfect negative)
te ferq kiriye (perfect positive)
te ferq nekiriye (perfect negative)
te ferq kiribûye (nonconfirmative pluperfect positive)
te ferq nekiribûye (nonconfirmative pluperfect negative)
wê/wî ferq kiriye (perfect positive)
wê/wî ferq nekiriye (perfect negative)
wê/wî ferq kiribûye (nonconfirmative pluperfect positive)
wê/wî ferq nekiribûye (nonconfirmative pluperfect negative)
me ferq kiriye (perfect positive)
me ferq nekiriye (perfect negative)
me ferq kiribûye (nonconfirmative pluperfect positive)
me ferq nekiribûye (nonconfirmative pluperfect negative)
we ferq kiriye (perfect positive)
we ferq nekiriye (perfect negative)
we ferq kiribûye (nonconfirmative pluperfect positive)
we ferq nekiribûye (nonconfirmative pluperfect negative)
wan ferq kiriye (perfect positive)
wan ferq nekiriye (perfect negative)
wan ferq kiribûye (nonconfirmative pluperfect positive)
wan ferq nekiribûye (nonconfirmative pluperfect negative)
(bila) ez ferq bikim (present subjunctive positive)
(bila) ez ferq nekim (present subjunctive negative)
(bila) min ferq kiribe (preterite subjunctive positive)
(bila) min ferq nekiribe (preterite subjunctive negative)
(bila) tu ferq bikî (present subjunctive positive)
(bila) tu ferq nekî (present subjunctive negative)
(bila) te ferq kiribe (preterite subjunctive positive)
(bila) te ferq nekiribe (preterite subjunctive negative)
(bila) ew ferq bike (present subjunctive positive)
(bila) ew ferq neke (present subjunctive negative)
(bila) wê/wî ferq kiribe (preterite subjunctive positive)
(bila) wê/wî ferq nekiribe (preterite subjunctive negative)
(bila) em ferq bikin (present subjunctive positive)
(bila) em ferq nekin (present subjunctive negative)
(bila) me ferq kiribe (preterite subjunctive positive)
(bila) me ferq nekiribe (preterite subjunctive negative)
(bila) hûn ferq bikin (present subjunctive positive)
(bila) hûn ferq nekin (present subjunctive negative)
(bila) we ferq kiribe (preterite subjunctive positive)
(bila) we ferq nekiribe (preterite subjunctive negative)
(bila) ew ferq bikin (present subjunctive positive)
(bila) ew ferq nekin (present subjunctive negative)
(bila) wan ferq kiribe (preterite subjunctive positive)
(bila) wan ferq nekiribe (preterite subjunctive negative)
(bila) min ferq bikira (imperfect subjunctive positive)
(bila) min ferq nekira (imperfect subjunctive negative)
(bila) min ferq kiribûya (pluperfect subjunctive positive)
(bila) min ferq nekiribûya (pluperfect subjunctive negative)
(bila) te ferq bikira (imperfect subjunctive positive)
(bila) te ferq nekira (imperfect subjunctive negative)
(bila) te ferq kiribûya (pluperfect subjunctive positive)
(bila) te ferq nekiribûya (pluperfect subjunctive negative)
(bila) wê/wî ferq bikira (imperfect subjunctive positive)
(bila) wê/wî ferq nekira (imperfect subjunctive negative)
(bila) wê/wî ferq kiribûya (pluperfect subjunctive positive)
(bila) wê/wî ferq nekiribûya (pluperfect subjunctive negative)
(bila) me ferq bikira (imperfect subjunctive positive)
(bila) me ferq nekira (imperfect subjunctive negative)
(bila) me ferq kiribûya (pluperfect subjunctive positive)
(bila) me ferq nekiribûya (pluperfect subjunctive negative)
(bila) we ferq bikira (imperfect subjunctive positive)
(bila) we ferq nekira (imperfect subjunctive negative)
(bila) we ferq kiribûya (pluperfect subjunctive positive)
(bila) we ferq nekiribûya (pluperfect subjunctive negative)
(bila) wan ferq bikira (imperfect subjunctive positive)
(bila) wan ferq nekira (imperfect subjunctive negative)
(bila) wan ferq kiribûya (pluperfect subjunctive positive)
(bila) wan ferq nekiribûya (pluperfect subjunctive negative)
minê ferq bikira (present conditional positive)
minê ferq nekira (present conditional negative)
minê ferq kiribûya (preterite conditional positive)
minê ferq nekiribûya (preterite conditional negative)
teyê ferq bikira (present conditional positive)
teyê ferq nekira (present conditional negative)
teyê ferq kiribûya (preterite conditional positive)
teyê ferq nekiribûya (preterite conditional negative)
wê/wîyê ferq bikira (present conditional positive)
wê/wîyê ferq nekira (present conditional negative)
wê/wîyê ferq kiribûya (preterite conditional positive)
wê/wîyê ferq nekiribûya (preterite conditional negative)
meyê ferq bikira (present conditional positive)
meyê ferq nekira (present conditional negative)
meyê ferq kiribûya (preterite conditional positive)
meyê ferq nekiribûya (preterite conditional negative)
weyê ferq bikira (present conditional positive)
weyê ferq nekira (present conditional negative)
weyê ferq kiribûya (preterite conditional positive)
weyê ferq nekiribûya (preterite conditional negative)
wanê ferq bikira (present conditional positive)
wanê ferq nekira (present conditional negative)
wanê ferq kiribûya (preterite conditional positive)
wanê ferq nekiribûya (preterite conditional negative)
(tu) ferq bike (imperative present positive)
(tu) ferq neke (imperative present negative)
(hûn) ferq bikin (imperative present positive)
(hûn) ferq nekin (imperative present negative)

etymology_text: Ji ferq + kirin.

ipa: /fɛɾq kɪˈɾɪn/

hyphenation: ferq ki·rin


ferqbûn

etymology_text: Ji ferq + bûn.


ferqkirin

ipa: /fɛɾqkɪˈɾɪn/


war

glosses: cih, der, welat, herêm, mekan, mesken, lokal

text: Li wê mal e li hir war eBûye payiz li van waranXezam weşyan li bin daran

ref: Feqiyê Teyran,

text: Di vî warî de raya we çi ye?

etymology_text: Ji Kurdî, jibo nimûne - kurdewarî.

home

sense: cihê mirov lê dijî

ipa: /wɑːɾ/

audio: LL-Q36163 (kmr)-Key Mîrza-war.wav

audio: LL-Q36163 (kmr)-Ebulfîda-war.wav

hyphenation: war


war

audio: LL-Q1860 (eng)-Back ache-war.wav

audio: LL-Q1860 (eng)-Wodencafe-war.wav

audio: LL-Q1860 (eng)-Grendelkhan-war.wav


mekan

text: Hînema ebserehu kebbere hînen we-secedÇi zeman û çi mekan û çi cihat û çi hudûdÇi meqadîr û tefasîl û hisab in çi 'eded

etymology_text: Ji erebî مَكَان (makān).

مَكَان

roman: makān

مکان

roman: makân

ipa: /mɛˈkɑːn/

hyphenation: me·kan


mesken

text:
Husn û cemalek pir heye
Belqîssifet mesken Seba
Şox û şepala meyperest

forms: مهسکهن

etymology_text: Ji erebî مسكن (mesken), hevreha aramî ܡܫܟܢܐ (meşkina), îbrî משכן (mişkan), ya erebî ji rehê س ك ن (s-k-n, “rawestîn, sekinîn, bi cih bûn, mal danîn”), ya aramî û îbrî ji rehê ş-k-n-. Ji eynî rehî: sakin, sekin, sekinandin, sekinîn, miskîn...

ipa: /mɛsˈkɛn/

hyphenation: mes·ken


babet

glosses:
beş, pişk, parçe, qism,
 tiştê hinek ji hemûyê

text: Halê ne mewca xafilanBabetê ehlî û dilanMîr di bitin dere tê

glosses:
biwar, mijar, rîşe, war, mesele,
 tiştê têt kirin yan li ser têt axiftin

glosses: awa, şêwe, stîl, şikil, tehr, reng, çawanî, dirûv

text: Dû re gazoza din jî eynî bi wî babetî devê wê danî ser pîjê darê û bi hêz destê xwe lê xist.

ref: Firat Cewerî, Girtî, Weşanên Nûdem, 1986

text: Her celeb, her texlît dar hebûn. Darên biber, darên bêber, zirav, qalind, kin qayîm û kevnar her babet hebûn.

ref: Tu, Mehmed Uzun, 1984

forms: بابهت

etymology_text: Ji erebî yan ji zimanekî din yê samî, bide ber erebî باب (bāb) (bab: 1) beş, par, parçe, qism 2) derî, dergeh), hevreha îbrî בבה (baḇa), aramî ܒܒܐ (bava)

тэ́ма

roman: téma

прадме́т

roman: pradmjét

প্রসঙ্গ

roman: prôśôṅg

বিষয়

roman: biśôẏ

предме́т

roman: predmét

مَوْضُوع

roman: mawḍūʿ

مَوَاضِيع

roman: mawāḍīʿ

թեմա

roman: tʻema

առարկա

roman: aṙarka

նյութ

roman: nyutʻ

مُوْضوع

roman: mowzu'

تِم

roman: tem

თემა

roman: tema

प्रसंग

roman: prasaṅg

विषय

roman: viṣay

נוֹשֵׂא

roman: nosé

화제

roman: hwaje

주제

roman: juje

토픽

roman: topik

쩨마

roman: jjema

ກະທູ້

roman: ka thū

ຫົວຂໍ້

roman: hūa khǭ

сэдэв

roman: sedev

موضوع

roman: mevzu

ماۋزۇ

roman: mawzu

تېما

roman: tëma

موضوع

roman: mawzo'

тақырып

roman: taqyryp

то́пик

roman: tópik

विषय

roman: viṣaya

мавзӯъ

roman: mavzüʾ

مَوضُوع

roman: mauẓūʻ

អង្គសេចក្តី

roman: ʼɑɑngkɔɔsəcktəy

សាច់រឿង

roman: sacrɨəng

អត្ថរស

roman: ʼâtthârôs

טעמע

roman: teme

θέμα

roman: théma

τόπος

roman: tópos

ipa: /bɑːˈbɛt/

hyphenation: ba·bet


qism

glosses: beş, pişk, parçe, babet, hinek ji hemûyê

text: Aşiq ji xemê saye'ê wê camê teleb kirPir 'eql-i didêrit me ji qismê hukema girtSef sef ne tinê gezme dibarin ji kevanan

glosses: Avahiyek ku xwendekarên zanîngehekê li wir dijîn.

forms: qisim

etymology_text: Ji erebî قسم (qism: pişk, beş, par, behr ji rehê قسم (q-s-m: parve kirin, belav kirin, dabeş kirin), hevrehaQasim, qismet, Qesem.

ipa: /qɪsm/

hyphenation: qism


werziş

glosses: Çalakiyên bedenî ku bo kêf û tenduristiyê tên kirin, carinan bi hevrikî.

forms:
وهرزش
werzîş
werzişt
werzişte
werziştkar
werziştkarî

etymology_text: Deyn ji farisî ورزش (verziş) ji ورزیدن (verzîden) ji ورز.

ስፖርት

roman: səport

спорт

roman: sport

運動

roman: wan⁶ dung⁶

йүндун

roman: yündun

運動

roman: yun-thung

運動

roman: yùndòng

運動

roman: ông-dông

運動

roman: ūn-tōng / ūn-tǒng

رِيَاضَة

roman: riyāḍa

ورزش

roman: varzeš

રમતગમત

roman: ramtagmat

ખેલ

roman: khel

სპორტი

roman: sṗorṭi

वर्ज़िश

roman: varziś

खेल-कूद

roman: khel-kūd

स्पोर्ट

roman: sporṭ

ಕ್ರೀಡೆಗಳು

roman: krīḍegaḷu

ක්රීඩා

roman: krīḍā

운동

roman: undong

스포츠

roman: seupocheu

ກິລາ

roman: ki lā

കായികവിനോദം

roman: kāyikavinōdaṃ

ക്രീഡ

roman: krīḍa

ᡴᠠᡨᡠᡵᡝᠪᡠᠨ

roman: katurebun

खेळ

roman: kheḷ

تەنتەربىيە

roman: tenterbiye

ورزش

roman: warzᶕš

ਖੇਡ

roman: khēḍ

варзиш

roman: varziš

விளையாட்டு

roman: viḷaiyāṭṭu

ఆటలు

roman: āṭalu

ལུས་རྩལ

roman: lus rtsal

កីឡា

roman: kəylaa

άθλημα

roman: áthlima

ἄθλημα

roman: áthlēma

ἀγών

roman: agṓn

basketbol

sense: Cûnên werzişê

ipa: /wɛɾˈzɪʃ/

hyphenation: wer·ziş


spor

glosses: çalakiyên bedenî ku bi hevrikî tên kirin

forms:
سپۆر
سپۆڕ
sipor
siport
siporr
sîpor
sîporr
sîport
sîporrt
sporr
sporrt

etymology_text: Deyn ji îngilîzî sport.

ስፖርት

roman: səport

спорт

roman: sport

運動

roman: wan⁶ dung⁶

йүндун

roman: yündun

運動

roman: yun-thung

運動

roman: yùndòng

運動

roman: ông-dông

運動

roman: ūn-tōng / ūn-tǒng

رِيَاضَة

roman: riyāḍa

ورزش

roman: varzeš

રમતગમત

roman: ramtagmat

ખેલ

roman: khel

სპორტი

roman: sṗorṭi

वर्ज़िश

roman: varziś

खेल-कूद

roman: khel-kūd

स्पोर्ट

roman: sporṭ

ಕ್ರೀಡೆಗಳು

roman: krīḍegaḷu

ක්රීඩා

roman: krīḍā

운동

roman: undong

스포츠

roman: seupocheu

basketbol

sense: Cûnên sporê


spor

audio: LL-Q256 (tur)-ToprakM-spor.wav


çalakî

glosses: Bizav, xebat, aktîvîte, liv, lebat, hereket, kiryar, kar, kirin.

glosses: Şol, îş, ked, şuxl, emel, tevgerr, libt, leqîn, livak, livek, qelq, bizar, wezîfe, erk, vatinî, cule.^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)

forms:
چالاكی
çalakitî
çalakîtî
çalaktî

etymology_text: Ji çalak + -î


çalak

glosses: çeleng, zîrek, fêris, egîd, aktîv, xurt, jêhatî, girgîn, gurgîn

text:
Heyf di qeyda xak û gil bit 'arifê çalakê rûh
Heyf di qeyda xak û gil bit 'arifê çalakê rûh

forms:
çalaktir (comparative)
herî çalak (superlative)
çalaktirîn (superlative)
çak

etymology_text: Bi rêya soranî چالاک (çalak, “aktîv”) ji farisî چالاک (çalak: aktîv, destsivik, pêsivik), ji lêkera چلیدن (çalîden, “serbilind bi rê ve çûn, qurre gerrîn”) ku dikare ji zimanekî din ê îranî deynkirî be, ji ber ku neviyê vê rehê a asayî چاریدن (çarîden) e (=çêrîn), bide ber belûçî چلنڈگ (calanďag, “pêş û paş livîn”). Dawiyê ji proto-hindûewropî *kʷel-. Hevreha çeleng.

সক্ৰিয়

roman: xokriy

акты́ўны

roman: aktýŭny

дзе́йны

roman: dzjéjny

чы́нны

roman: čýnny

де́ен

roman: déen

акти́вен

roman: aktíven

نَشِيط

roman: našīṭ

عَامِل

roman: ʿāmil

ակտիվ

roman: aktiv

эряза

roman: erjaza

آکتیو

roman: âktiv

کاری

roman: kâri

کنشور

roman: konešvar

פָּעִיל

roman: pa'íl

활동적

roman: hwaldongjeok

а́ктивен

roman: áktiven

സജീവ

roman: sajīva

белсенді

roman: belsendı

акти́вный

roman: aktívnyj

де́ятельный

roman: déjatelʹnyj

акти́вний

roman: aktývnyj

дія́льний

roman: dijálʹnyj

πρακτικός

roman: praktikós

ipa: /t͡ʃʰɑːˈlɑːk/

audio: LL-Q36368 (kur)-Dildadil-çalak.wav

audio: LL-Q36163 (kmr)-Key Mîrza-çalak.wav

hyphenation: ça·lak


fêris

glosses: şahsiwar, siwarî, şovalye, cengawerên bijare yên Serdema Navîn

text: Ko mustehiq e Xwisrowê xoban bi ceza girtPeyweste du fêris ji me ra daberizîn dilZulfan bi çep û rast-i li oxilme cema girt

forms: فێرس

etymology_text: Ji erebî فارس (faris, “şervanên siwar, şovalye”), hevrehaaramî ܦܪܫܐ (perraşa), îbrî פרש (paraş), têkilî فرس (fers, “hesp, mahîn, dewar”) ji فرس (ferese, “perçiqandin, herişandin, meriçandin, zirviçandin - belkî ji ber ku dewar bi simên xwe tiştan diperçiqînin”). Bo guherîna "a > ê" bide ber "kitêb" ji erebî "kitab".

ры́цар

roman: rýcar

ві́цязь

roman: vícjazʹ

багаты́р

roman: bahatýr

лы́цар

roman: lýcar

ри́цар

roman: rícar

騎士

roman: qíshì

大俠

roman: dàxiá

爵士

roman: juéshì

فَارِس

roman: fāris

ասպետ

roman: aspet

شهسوار

roman: šahsavâr

شوالیه

roman: šovâliye

რაინდი

roman: raindi

शूरवीर

roman: śūrvīr

राउल

roman: rāul

नाइट

roman: nāiṭ

פָּרָשׁ

roman: parásh

אַבִּיר

roman: abír

рыцарь

roman: rıtsarʹ

기사

roman: gisa

나이트

roman: naiteu

витез

roman: vitez

рицар

roman: ricar

ритер

roman: riter

چەۋەنداز

roman: chewendaz

сері

roman: serı

ры́царь

roman: rýcarʹ

ви́тязь

roman: vítjazʹ

богаты́рь

roman: bogatýrʹ

баҳодур

roman: bahodur

ритсар

roman: ritsar

ви́тязь

roman: výtjazʹ

богати́р

roman: bohatýr

អស្សឬទ្ធិ

roman: ahsa’ rɨɨ tʰi’

ιππότης

roman: ippótis

ipa: /feːˈɾɪs/

audio: LL-Q36163 (kmr)-Key Mîrza-fêris.wav

hyphenation: fê·ris


fêris

glosses: cengawer, çeleng, qehreman, xweşmêr, camêr, bêtirs, netirs, zîrek, çalak, egîd, aktîv, xurt, jêhatî, wêrek, biste


egîd

glosses: çeleng, qehreman, xweşmêr, camêr, bêtirs, netirs, zîrek, çalak, fêris, aktîv, xurt, jêhatî, wêrek, biste, palewan, betel, şêr

glosses: mêrxas, gernas, gurgîn, mêr, jîr, leheng, şampiyon, hoste, bihêz, hêzdar, biqewet, bişiyan, tiwana, rewan, segvan^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)

forms:
agîd
agît
egît
yagîd
yagît
yegîd
yegît
'agîd
'agît
'egîd
'egît

etymology_text: Ji tirkî yiğit (wêrek, qehreman) yan ji erebî عقید ('eqîd: fermandar, amir, zabit, komandan). Chyet Michael dibêje ku ew ji tirkî ye lê peyva erebî jî bo berhevdanê pêşkêş dike. Jixwe belkî egîd ji têkilkirina herduyan peyda bûbe. Eslê peyva tirkî yeğ- e loma di kurdî de jî e-gîd e, ne *îgîd. Herwiha asayî ye ku di kurdî de y- ji destpêka peyvên ji tirkî deynkirî dikeve, nimûne: asa, ol, aprax, hêwaş. Hin kes jî bawer dikin ku egîd/egît têkildarî peyva gît e.

ήρωας

roman: íroas

ήρως

roman: íros

παληκάρι

roman: palikári

ipa: /ʕɛˈɡiːd/

audio: LL-Q36163 (kmr)-Key Mîrza-egîd.wav

hyphenation: e·gîd


agîd

forms:
agîdtir (comparative)
herî agîd (superlative)
agîdtirîn (superlative)


agît

forms:
agîttir (comparative)
herî agît (superlative)
agîttirîn (superlative)


'agîd

forms:
'agîdtir (comparative)
herî 'agîd (superlative)
'agîdtirîn (superlative)

ipa: /ʕɑːˈɡiːd/

audio: LL-Q36163 (kmr)-Key Mîrza-'agîd.wav

hyphenation: 'a·gîd


'agît

forms:
'agîttir (comparative)
herî 'agît (superlative)
'agîttirîn (superlative)

ipa: /ʕɑːˈɡiːt/

audio: LL-Q36163 (kmr)-Key Mîrza-'agît.wav

hyphenation: 'a·gît


'egîd

forms:
'egîdtir (comparative)
herî 'egîd (superlative)
'egîdtirîn (superlative)

audio: LL-Q36163_(kmr)-Key Mîrza-'egîd.wav

hyphenation: 'e·gîd


'egît

forms:
'egîttir (comparative)
herî 'egît (superlative)
'egîttirîn (superlative)

ipa: /ʕɛˈɡiːt/

audio: LL-Q36163_(kmr)-Key Mîrza-'egît.wav

hyphenation: 'e·gît


egîdî

glosses:
çelengî, fêrisî, qehremanî, wêrekî, bistehî, xweşmêrî, çalakî,
 taybetiya kesek egîd

glosses: zîrekî, mêrxasî, pelewanî, gernasî, cesaret, netirsî, bêtirsî, aktîvî, camêrî, cur'et, xurtî, jêhatinî^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)

forms:
ئەگیدی
egîditî
egîdîtî
egîdtî
agîdî
agîditî
agîdîtî
agîdtî
'agîdî
'agîditî
'agîdîtî
'agîdtî
'egîdî
'egîditî
'egîdîtî
'egîdtî

etymology_text: Ji egîd + -î


'egîdtî

ipa: /ʕɛɡiːdˈtiː/

audio: LL-Q36163_(kmr)-Key Mîrza-'egîdtî.wav

hyphenation: 'e·gîd·tî


agîditî

ipa: /ɑːɡiːdɪˈtiː/

hyphenation: a·gî·di·tî


'egîdîtî

ipa: /ʕɛɡiːdiːˈtiː/

audio: LL-Q36163_(kmr)-Key Mîrza-'egîdîtî.wav

hyphenation: 'e·gî·dî·tî


agîdîtî

ipa: /ɑːɡiːdiːˈtiː/

hyphenation: a·gî·dî·tî


'egîditî

ipa: /ʕɛɡiːdɪˈtiː/

audio: LL-Q36163_(kmr)-Key Mîrza-'egîditî.wav

hyphenation: 'e·gî·di·tî


agîdtî

ipa: /ɑːɡiːdˈtiː/

hyphenation: a·gîd·tî


'agîdî

ipa: /ʕɑːɡiːˈdiː/

audio: LL-Q36163 (kmr)-Key Mîrza-'agîdî.wav

hyphenation: 'a·gî·dî


'agîditî

ipa: /ʕɑːɡiːdɪˈtiː/

audio: LL-Q36163 (kmr)-Key Mîrza-'agîditî.wav

hyphenation: 'a·gî·di·tî


'agîdîtî

ipa: /ʕɑːɡiːdiːˈtiː/

audio: LL-Q36163 (kmr)-Key Mîrza-'agîdîtî.wav

hyphenation: 'a·gî·dî·tî


'agîdtî

ipa: /ʕɑːɡiːdˈtiː/

audio: LL-Q36163 (kmr)-Key Mîrza-'agîdtî.wav

hyphenation: 'a·gîd·tî


'egîdî

ipa: /ʕɛɡiːˈdiː/

audio: LL-Q36163_(kmr)-Key Mîrza-'egîdî.wav

hyphenation: 'e·gî·dî


qehreman

glosses: Mirovê/a egîd, xweşmêr, camêr, bêtirs, netirs, çeleng, wêrek, biste, zîrek, çalak, fêris, xurt, jêhatî, gernas, mêrxas, aktîv, palewan, şêr, leheng, betel.

glosses: Kesa/ê serekî di çîrokekê yan pirtûkekê de.

forms:
قەهرەمان
qareman
qariman
qahraman
qahreman
qahriman
qehriman

etymology_text: Ji zimanek pehlewanî ê ku /fr/ dike /hr/ (bide ber zazakî rotene, ji *hrotene û kurmancî firotin); ji *karhreman, hevreha farisiya navîn [skrîpt hewce ye] (karfreman). Piştî serdema îslamê bi erebî قهر (qehere, “fetih kirin”) tevlihev bûye û bilêvkirina wê a niha vebirrî bûye. Hevreha farisî قهرمان (qehreman), yeksanî kar + ferman.

афырхаҵа

roman: āfərxāc̣ā

батыр

roman: bātər

ጀግና

roman: ǧägna

багьадур

roman: bahadur

баһадир

roman: bahadir

батыр

roman: batïr

геро́й

roman: hjerój

гераі́ня

roman: hjeraínja

বীর

roman: bir

আদর্শ পুরূষ

roman: adôrś puruś

геро́й

roman: gerój

герои́ня

roman: geroínja

юна́к

roman: junák

юнаки́ня

roman: junakínja

ᎠᏥᎸᏉᏗ

roman: atsilvquodi

йинщун

roman: yinxun

英雄

roman: yīngxióng

勇士

roman: yǒngshì

勇者

roman: ióng-chiá

пыԓԓиӈыԓьын

roman: pyḷḷiṇyḷʹyn

паттăр

roman: pattăr

بَطَل

roman: baṭal

بَطَلَة

roman: baṭala

أَبْطَال

roman: ʾabṭāl

հերոս

roman: heros

դյուցազն

roman: dyucʻazn

мараля

roman: maralja

марава

roman: marava

قهرمان

roman: qahremân

یل

roman: yal

გმირი

roman: gmiri

नायक

roman: nāyak

वीर

roman: vīr

हीरो

roman: hīro

महावीर

roman: mahāvīr

शूरवीर

roman: śūrvīr

महापुरुष

roman: mahāpuruṣ

आदर्श पुरुष

roman: ādarś puruṣ

बहादुर

roman: bahādur

सूरमा

roman: sūrmā

वीरपुरुष

roman: vīrpuruṣ

धीर

roman: dhīr

גִּבּוֹר

roman: gibór

גִּבּוֹרָה

roman: giborá

ಮಹಾಪುರುಷ

roman: mahāpuruṣa

каарман

roman: kaarman

баатыр

roman: baatır

වීරයා

roman: wīrayā

바톨〮

roman: pàthwól

영웅

roman: yeong-ung

히로

roman: hiro

ວີລະບຸລຸດ

roman: wī la bu lut

ју́нак

roman: júnak

јуна́киња

roman: junákinja

хе́рој

roman: héroj

херои́на

roman: heroína

хра́брец

roman: hrábrec

ധീരൻ

roman: dhīran

ᠪᠠᡨᡠᡵᡠ

roman: baturu

баатар

roman: baatar

बीर

roman: bīr

ବୀରପୁରୁଷ

roman: bīrôpuruṣô

герой

roman: geroj

یگیت

roman: yigit

قهرمان

roman: kahraman

قەھرىمان

roman: qehriman

باتۇر

roman: batur

اتل

roman: atël

اتله

roman: atëla

ਜੁਝਾਰੂ

roman: jujhārū

ਬਹਾਦਰ

roman: bahādar

ਸੂਰਮੇ

roman: sūrmē

қаһарман

roman: qaharman

батыр

roman: batyr

ер

roman: er

वीर

roman: vīra

प्रवीर

roman: pravīra

қаҳрамон

roman: qahramon

வீரன்

roman: vīraṉ

వీరుడు

roman: vīruḍu

కథానాయకుడు

roman: kathānāyakuḍu

батыр

roman: batır

དཔའ་བ

roman: dpa' ba

кулугуруң

roman: kuluguruñ

маадыр

roman: maadır

геро́й

roman: herój

герої́ня

roman: herojínja

វីរបុរស

roman: virbŏrsâ

ipa: /qɛhɾɛˈmɑːn/


qehremanane

forms:
qaremanane
qarimanane
qahremanane
qahrimanane
qehrimanane

etymology_text: Ji qehreman + -ane


qehremanî

glosses:
egîdî, xweşmêrî, camêrî, bêtirsî, netirsî, çelengî, wêrekî, bistehî, cesaret, curet, zîrekî, çalakî, fêrisî, xurtî, jêhatinî,
taybetiya kesên qehreman

glosses: mêrxasî, pelewanî, gernasî, aktîvî^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)

forms:
قەهرەمانی
qaremanî
qarimanî
qahremanî
qahrimanî
qehrimanî
qehremanîtî
qaremanîtî
qarimanîtî
qahremanîtî
qahrimanîtî
qehrimanîtî
qehremantî
qaremantî
qarimantî
qahremantî
qahrimantî
qehrimantî

etymology_text: Ji qehreman + -î.

ipa: /qɛhɾɛmɑːˈniː/

hyphenation: qeh·re·ma·nî


xedar

text: Birîna kevoka te ne xedar e, ne ling, ne jî baskê wê şikestiye, lê kevok êşiya ye û birîndar e.

text: Li bajarê Wanê rewşa penaberên Kurd xedar e

ref: Sernavê nûçeyekê, Peyamner.com 8/2005

forms:
xedartir (comparative)
herî xedar (superlative)
xedartirîn (superlative)
خەدار
غەدار

etymology_text: : Etîmolojiya vê peyvê nehatiye nivîsîn. Eger tu bi rastî bizanî, kerem bike bişkoka "biguhêre" ya di ser van gotinan re bitikîne û etîmolojiya vê peyvê binivîse. Çavkaniyên ku te ew etîmolojî jê girtiye jî binivîse.


xedar

glosses: Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.


kewîn

forms:
کهوین
kewan
kewhan
kewhîn
kewihan
kewihîn
kewiyan
kewîyan
cebirîn

ipa: /kɛˈwiːn/

audio: LL-Q36163 (kmr)-Key Mîrza-kewîn.wav

hyphenation: ke·wîn


sax

text:
Danîn li dil min dax-i dax
Dê kî bimînit sax-i sax
Westane leşker sef bi sef

glosses: temam kirin, qedandina deyn, an danekî bnr: sax kirin

forms:
saxtir (comparative)
herî sax (superlative)
saxtirîn (superlative)
ساخ
saxlem
tendirist

etymology_text: Ji tirkî sağ (1. jîndar, ne mirî 2. rast, aliyê rastê) ji tirkiya kevn *sag-, hevreha azerî sag, gagawzî saa. Heman peyv wek սաղ (saġ) ketiye ermenî jî.

𐕘𐕒𐕡𐔺

roman: ġuy

тере

roman: tere

иҫән

roman: iθän

жывы́

roman: žyvý

জীবন্ত

roman: jibônt

জিন্দা

roman: jinda

жив

roman: živ

活著//活着

roman: huó zhe

حَيّ

roman: ḥayy

عايش

roman: ʕāyeš

حي

roman: ḥai

կենդանի

roman: kendani

ողջ

roman: oġǰ

սաղ

roman: saġ

زنده

roman: zende

ცოცხალი

roman: cocxali

जीवित

roman: jīvit

सजीव

roman: sajīv

ज़िंदा

roman: zindā

जीता

roman: jītā

जीवंत

roman: jīvant

살아있는

roman: sarainneun

ജീവനുള്ള

roman: jīvanuḷḷa

जिवंत

roman: jivanta

जिउँदो

roman: jiũdo

ژوندى

roman: žwanday

живо́й

roman: živój

в живы́х

roman: v živýx

जीव

roman: jīva

जीवित

roman: jīvitá

आयु

roman: āyu

живъ

roman: živŭ

གསོན་པུ

roman: sonpu

зинда

roman: zinda

உயிருடன்

roman: uyiruṭaṉ

เป็น

roman: bpen

གསོན་པོ

roman: gson po

гъуй

roman: ɣuj

живи́й

roman: žyvýj

នៅរស់

roman: nɨwrŭəh

ζωντανός

roman: zontanós

ζωός

roman: zōós

згәы бзиоу

roman: zg°ə bziou

су

roman: su

суузак

roman: suuzak

эзен

roman: ezen

сахав

roman: saχaw

λρογο

roman: lrogo

здаро́вы

roman: zdaróvy

здрав

roman: zdrav

могуш

roman: moguš

健康

roman: gin⁶ hong¹

健康

roman: jiànkāng

صَحِيح

roman: ṣaḥīḥ

առողջ

roman: aṙoġǰ

абгар

roman: aʙgar

авгара

roman: awgara

تندرست

roman: tandorost

درواخ

roman: dorvâx

𐌷𐌰𐌹𐌻𐍃

roman: hails

ჯანსაღი

roman: ǯansaɣi

ჯანმრთელი

roman: ǯanmrteli

निरोग

roman: nirog

चंगा

roman: caṅgā

건강하다

roman: geon-ganghada

ສຸກ

roman: suk

ສົມບູນ

roman: som būn

ສະບາຍ

roman: sa bāi

ສຸກໃຈ

roman: suk chai

ສຸຂີ

roman: su khī

ໜຳ

roman: nam

ສຸຂາ

roman: su khā

ສຳຣານ

roman: sam rān

ສຳຮານ

roman: sam hān

ນິຣາໄມ

roman: ni rā mai

ນິລາໄມ

roman: ni lā mai

ແຮງຫັນ

roman: hǣng han

ກຶ້ດ

roman: kưt

ນິລາພາດ

roman: ni lā phāt

ນິຣາພາດ

roman: ni rā phāt

ຕຸ້ຍເກິ່ງ

roman: tu nya kœng

ആരോഗ്യമായി

roman: ārōgyamāyi

эрүүл

roman: erüül

ӕнӕниз

roman: ænæniz

тәуір

roman: täuır

здоро́вый

roman: zdoróvyj

कल्य

roman: kalya

स्वस्थ

roman: svastha

नीरोग

roman: nīrōga

съдравъ

roman: sŭdravŭ


saxlem

glosses: tendirist, bê-êş, kesa/ê yan candara/ê ti êş lê nînin

glosses: tişta/ê ti kêmasî yan qisûr yan 'êb lê nînin

text: Tu kes bi halekî saxlem venegeriya qawişê."

ref: Bûbê Eser, Gardiyan, Weşanxaneya Nefel, 2002

forms: ساخلهم

etymology_text: Ji tirkî sağlam.


qisûr

glosses: Tinebûna tiştek pêdivî yan hebûna tiştek wisan ku diviya tine bûya.

text: Qisûra min mêze nekin!

text: Kalına çeng û bilûranXuxulîn d'qesr û qisûranBilbilê xweşxwan im ez

forms:
qusûr
qisîr
qiswîr
qusîr
quswîr

etymology_text: Ji erebî قُصُور (quṣūr).


qisûr

text: qesir û qisûr


êb

glosses:
kêmasî, qisûr, netemamî, nekamilî,
tinebûna tiştek pêdivî yan hebûna tiştek wisan ku diviya tine bûya

glosses: netemambûn^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)

forms:
'êb
eyb
'eyb

etymology_text: Ji erebî [Peyv?]


saman

glosses:
sermiyan, semyan, milk, mal, maliyet, mewdan, kapîtal,
tiştên kesekê/î hene (bi taybetî yên dikarin bên kirîn û firotin)

text: Zû bîne ve bo me dilhezînêLewra bi wê ye me sebr û samanEw bo min e xatema Silêman«

ref: Ehmedê Xanî, Mem û Zîn, ~1692

text: Ez di sala 18an de, di nav mal û samaneke mezin de, ji dayik bûm

ref: Robert Louis Stevenson, (wergêr Ciwanmerd Kulek), Meseleya Seyr a Dr. Jekyll û Mr. Hyde, Avesta, 2020, r. 70, ISBN 978-605-2246-80-1

forms:
سامان
seman
şaman

etymology_text: Ji zimanên îranî, hevreha farisî سامان (saman), pehlewî saman (tixûb), parsî *sahman. սահման (sahman: tixûb, hed, sînor, hidûd) ji zimanekî îranî hatiye deynkirin.


saman

audio: LL-Q256 (tur)-ToprakM-saman.wav


sermiyan

glosses:
saman, semyan, milk, mal, maliyet, kapîtal,
tiştên kesekê/î hene (bi taybetî yên dikarin bên kirîn û firotin)

glosses: sermaye, serwet, pare, dirav, dewlet, dewlemendî, zengînî, eşya, materya

glosses: malxwê, serekmal, serokmal, birêveberê malê, xwediyê malê, xudanê malê


semyan

glosses: bab, xudanker, yê ku çavê xwe dide mirovî

glosses:
saman, sermiyan, seman, milk, mal, maliyet, kapîtal,
tiştên kesekê/î hene (bi taybetî yên dikarin bên kirîn û firotin)

forms:
سەمیان
semiyan
semîyan


milk

glosses:
saman, maliyet, mewda, mewdan, erdê kesekî,
 axa ku kesek xwedanê/a wê ye, zeviyên kesekî, eraziyê kesekî

text: Dinê qenc e ji mêran raEceb mulk e ji şêran raKu ava kin ji xâran ra

forms:
ملك
mulk
maliyet
saman

etymology_text: Ji erebî ملك (milk), têkilî malik, melik, emlak, memlûk...


milk

audio: LL-Q1860 (eng)-Nattes à chat-milk.wav

wav_url: https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q1860 (eng)-Nattes à chat-milk.wav

audio: LL-Q1860 (eng)-Wodencafe-milk.wav

audio: LL-Q1860 (eng)-Grendelkhan-milk.wav


erd

text: Ew ê niha ji nava erdan werin. Hê ro nuh çûye ava.

ref: Dara Hinarê, Yaşar Kemal, Weşanên Nûdem

forms:
عهرد
ئهرد
'erd
erz
'erz
edir
edr
'edir
'edr

etymology_text:
Hevreha zazakî erd, soranî عهرز ('erz), farisî ارض (erz), ûrdûyî ارض (erz), swahîlî ardhi... hemû ji erebî أرض (erḍ) (erd, ax, zevî), hevreha akadî 𒆠 (erṣetu), aramî ܐܪܥܐ / ארעא (era'), îbranî ארץ (eretz)... ji proto-samî *ʾarṣ́-
Idiaya ku dibêje ji proto-hindûewropî*er- e û hevrehayûnaniya kevn έρασ (êras), almanî Erde, îngilîzî earth, swêdî jord û hwd. ye nikare rast be ji ber ku di kurmancî de D ji pey R ji peyvên xwemalî/îraniya kevn ketiye, bo nimûne: birin, kirin, mirin... Eger 'erd peyveke xwemalî ya kurdî/îranî bûya, ew dê bûba er yan el.
;Çavkanî:
* Chyet, Michael L. (2003): Kurdish-English Dictionary, Ferhenga Kurmancî-Inglîzî, Yale University Press.
*
* لغتنامه دهخدا [Ferhenga Dihxoda] (farisî-farisî): https://dictionary.abadis.ir/dehkhoda/
* Tsabolov, R. L., Ferhenga etîmolojî ya zimanê kurdî ["Цаболов, Р. Л.: Эмцмолоƨцческцц̆ словарь курδскоƨо языка"], Moskova, 2001-2010

audio: LL-Q36368 (kur)-Dildadil-erd.wav

audio: LL-Q36163 (kmr)-Key Mîrza-erd.wav

hyphenation: erd


'edir

ipa: /ʕɛˈdɪɾ/

audio: LL-Q36163_(kmr)-Key Mîrza-'edir.wav

hyphenation: 'e·dir


'edr

ipa: /ʕɛdɾ/

audio: LL-Q36163_(kmr)-Key Mîrza-'edr.wav

hyphenation: 'edr


erazî

glosses: erd, ax, zevî, milk, war, cih, der, mekan, mesken, lokal, cî, cîh

forms:
arazî
'arazî
'erazî

ipa: /ɛɾɑːˈziː/

hyphenation: e·ra·zî


cîhan

text: Ew horiya dêqemer eŞêx dîbû cîhan çû bere

text: Mirov dibêje qey, çiyayê Agirî cîhaneke bi serê xwe ye.

ref: Çiyayê Agirî, Yaşar Kemal, Weşanxana Çanda Kurdî

text: Cîhan hemî dizane ku...

text: Cîhana Erebî, Cîhana Rojava.

text: Cîhana şorreşgêrrî cîhanek tevlihev e.

glosses: Gerdûn, hemî galaksiyên tê zanîn yan bawerkirin ku hene.

text: Hemî cîhana wî bi carekê herrifî.

text: Cîhana sibê dê ne mîna cîhana îro be.

forms: جیهان

etymology_text: Ji zimanên îranî, hevreha farisî جهان (cihan), farisiya navîn gêhan, farisiya kevn geyṡanam, pirrjimara geṡa- (jîndar, heywan). کیهان (keyhan, “gerdûn”) ya farisî jî ji heman rehî ye.

ipa: /d͡ʒiːˈhɑːn/

audio: LL-Q36163 (kmr)-Key Mîrza-cîhan.wav

hyphenation: cî·han


alem

glosses: xelk, mirov, însan, civak, civat, cemaet

text: Ew hebîbê rohniya heft asîman Herdu alem qalib ew ruh û rewan

forms:
'alem
عالهم

etymology_text: Ji erebî عالم ('alem), hevreha aramî ܥܠܡܐ ('alema: serdem, dewran, heyam; alem, dinya) û îbrî עולם ('olam)


alem

audio: LL-Q256 (tur)-ToprakM-alem.wav


'alem

ipa: /ʕɑːˈlɛm/

audio: LL-Q36163_(kmr)-Key Mîrza-'alem.wav

hyphenation: 'a·lem


xelk

glosses: alem, mirov, însan, civak, civat, cemaet, dinya, cîhan, komek mirovan

text: Xelkên wir gişk xebathez in û bi marîfet in.

ref: Sîma Semend, Xezal, Weşanên Nûdem, 1996

forms: xelq

etymology_text: Ji erebî خلق (xelq) ji aramî חלק (x-l-q-: parve kirin, dabeş kirin - "anku parvekirina mirovan li gor komên wan") ku hevrehaخلق (xeleqe: afirandin, çêkirin, dan)ya erebî ye. Ji heman rehî: xaliq, mexlûq, mexlûqat.

মানুহ

roman: manuh

লোক

roman: lük

ৰাইজ

roman: raiz

лю́дзі

roman: ljúdzi

مہلوک

roman: mahlúk

хо́ра

roman: hóra

лю́де

roman: ljúde

ᏴᏫ

roman: yvwi

жын

roman: řɨn

人們

roman: rénmen

人

roman: rén

киһилэр

roman: kihiler

дьон

roman: con

نَاس

roman: nās

خَلْق

roman: ḵalq

մարդիկ

roman: mardik

مَردُم

roman: mardom

𐤍𐤐𐤔

roman: npš

ხალხი

roman: xalxi

लोग

roman: log

जनता

roman: jantā

אֲנָשִׁים

roman: anashim

لوٗکھ

roman: lūkh

لُکھ

roman: lukh

кишилер

roman: kişiler

사람들

roman: saramdeul

사람

roman: saram

эл

roman: el

ປະຊາຊົນ

roman: pa sā son

луѓе

roman: luǵe

ᡠᡵᠰᡝ

roman: urse

ᡳᡵᡤᡝᠨ

roman: irgen

ард

roman: ard

хүмүүс

roman: hümüüs

ਲੋਕ

roman: lok

халық

roman: xalyq

адамдар

roman: adamdar

лю́ди

roman: ljúdi

люд

roman: ljud

जन

roman: jana

людиє

roman: ljudie

люди

roman: ljudi

мардум

roman: mardum

คน

roman: kon

ผู้

roman: pûu

ప్రజలు

roman: prajalu

జనం

roman: janaṃ

улус

roman: ulus

чон

roman: çon

лю́ди

roman: ljúdy

មនុស្ស

roman: mɔɔnussɑɑ

κόσμος

roman: kósmos

άνθρωποι

roman: ánthropoi

λαός

roman: laós


lêzim

glosses:
xizm, mirov, eqreba,
kesên ji heman binemalê yan yên bi rêya zewacê gihiştine hev

text: Îro Girya Me Têîro werin lêzim werinCîran û xelkê Hêşetê

forms:
لێزم
lêzm


eqrebe

glosses:
xizm, mirov, lêzim, mermalî
kesên ji heman binemalê yan yên bi rêya zewacê gihiştine hev

glosses: xizm, kesûkar, meriv^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)

forms:
aqreba
aqrebe
eqreba
'aqreba
'aqrebe
'eqreba
'eqrebe

etymology_text: Ji erebî أَقْرِبَاء (ʾaqribāʾ, “yên nêzîk”) ji قَرِيب (qarīb, “nêzîk”).


'aqreba

ipa: /ʕɑːqɾɛˈbɑː/

audio: LL-Q36163_(kmr)-Key Mîrza-'aqreba.wav

hyphenation: 'aq·re·ba


'aqrebe

ipa: /ʕɑːqɾɛˈbɛ/

audio: LL-Q36163_(kmr)-Key Mîrza-'aqrebe.wav

hyphenation: 'aq·re·be


gihiştin

text: Dema em gihiştin malê, bûbû êvar.

text:
Sîne putxane ye îro me ji dêm û qed û qiştê
Bi dilê sade çi kim ez ko tecella negihiştê
Ew e min qibleyê cebhet di qiyam û di qu'ûdê

text: Ez negihiştim karê xwe temam bikim.

glosses: Ketin wê qonaxê ku êdî dikarin bên xwarin.

text: Ev firingî hê negihiştine, şînik in û nayên xwarin.

text: Ez dê bigihim rêbaza Pêşmergeyî.

text: Tiştên em niha nagihîjinê, em ê rojek ji rojan bi dest bixin (...)

ref: Bexçeyê Vîşne, Anton Çexov, Weşanên Nûdem

glosses: qîm kirin, têr kirin, qîmî (tiştekî) kirin, têrî (tiştekî) kirin

text: Welleh birazî ez weke berê me. Doktor emeliyata min dixwaze, lê buha ye, qeweta min nagihîjiyê.

text: ...evene cil û lîbasê min ên berêne...û paşî saya we gihame mal û dewletê û rûtbeya wezaretê.

ref: Mela Mûsayê Hekarî, Amadekar: Hêmin Omer, Durrû’l Mecalîs, 2022 ["1857"], r. 163

forms:
digihim (present)
digihî (present)
digihe (present)
digihin (present)
bigihe (imperative singular)
bigihin (imperative plural)
gihiştim (past)
gihiştî (past)
gihişt (past)
–gih– (root present)
–gihişt– (root past)
ez digihim (indicative present positive)
ez nagihim (indicative present negative)
ez gihiştim (indicative past positive)
ez negihiştim (indicative past negative)
tu digihî (indicative present positive)
tu nagihî (indicative present negative)
tu gihiştî (indicative past positive)
tu negihiştî (indicative past negative)
ew digihe (indicative present positive)
ew nagihe (indicative present negative)
ew gihişt (indicative past positive)
ew negihişt (indicative past negative)
em digihin (indicative present positive)
em nagihin (indicative present negative)
em gihiştin (indicative past positive)
em negihiştin (indicative past negative)
hûn digihin (indicative present positive)
hûn nagihin (indicative present negative)
hûn gihiştin (indicative past positive)
hûn negihiştin (indicative past negative)
ew digihin (indicative present positive)
ew nagihin (indicative present negative)
ew gihiştin (indicative past positive)
ew negihiştin (indicative past negative)
ez digihiştim (imperfect positive)
ez nedigihiştim (imperfect negative)
ez gihiştibûm (positive)
ez negihiştibûm (negative)
tu digihiştî (imperfect positive)
tu nedigihiştî (imperfect negative)
tu gihiştibûyî (positive)
tu negihiştibûyî (negative)
ew digihişt (imperfect positive)
ew nedigihişt (imperfect negative)
ew gihiştibû (positive)
ew negihiştibû (negative)
em digihiştin (imperfect positive)
em nedigihiştin (imperfect negative)
em gihiştibûn (positive)
em negihiştibûn (negative)
hûn digihiştin (imperfect positive)
hûn nedigihiştin (imperfect negative)
hûn gihiştibûn (positive)
hûn negihiştibûn (negative)
ew digihiştin (imperfect positive)
ew nedigihiştin (imperfect negative)
ew gihiştibûn (positive)
ew negihiştibûn (negative)
ez ê bigihim (future positive)
ez ê negihim (future negative)
ez ê gihiştibim (future perfect positive)
ez ê negihiştibim (future perfect negative)
tu yê bigihî (future positive)
tu yê negihî (future negative)
tu yê gihiştibî (future perfect positive)
tu yê negihiştibî (future perfect negative)
ew ê bigihe (future positive)
ew ê negihe (future negative)
ew ê gihiştibe (future perfect positive)
ew ê negihiştibe (future perfect negative)
em ê bigihin (future positive)
em ê negihin (future negative)
em ê gihiştibin (future perfect positive)
em ê negihiştibin (future perfect negative)
hûn ê bigihin (future positive)
hûn ê negihin (future negative)
hûn ê gihiştibin (future perfect positive)
hûn ê negihiştibin (future perfect negative)
ew ê bigihin (future positive)
ew ê negihin (future negative)
ew ê gihiştibin (future perfect positive)
ew ê negihiştibin (future perfect negative)
ez gihiştime (perfect positive)
ez negihiştime (perfect negative)
ez gihiştibûme (nonconfirmative pluperfect positive)
ez negihiştibûme (nonconfirmative pluperfect negative)
tu gihiştiyî (perfect positive)
tu negihiştiyî (perfect negative)
tu gihiştibûyiye (nonconfirmative pluperfect positive)
tu negihiştibûyiye (nonconfirmative pluperfect negative)
ew gihiştiye (perfect positive)
ew negihiştiye (perfect negative)
ew gihiştibûye (nonconfirmative pluperfect positive)
ew negihiştibûye (nonconfirmative pluperfect negative)
em gihiştine (perfect positive)
em negihiştine (perfect negative)
em gihiştibûne (nonconfirmative pluperfect positive)
em negihiştibûne (nonconfirmative pluperfect negative)
hûn gihiştine (perfect positive)
hûn negihiştine (perfect negative)
hûn gihiştibûne (nonconfirmative pluperfect positive)
hûn negihiştibûne (nonconfirmative pluperfect negative)
ew gihiştine (perfect positive)
ew negihiştine (perfect negative)
ew gihiştibûne (nonconfirmative pluperfect positive)
ew negihiştibûne (nonconfirmative pluperfect negative)
(bila) ez bigihim (present subjunctive positive)
(bila) ez negihim (present subjunctive negative)
(bila) ez gihiştibim (preterite subjunctive positive)
(bila) ez negihiştibim (preterite subjunctive negative)
(bila) tu bigihî (present subjunctive positive)
(bila) tu negihî (present subjunctive negative)
(bila) tu gihiştibî (preterite subjunctive positive)
(bila) tu negihiştibî (preterite subjunctive negative)
(bila) ew bigihe (present subjunctive positive)
(bila) ew negihe (present subjunctive negative)
(bila) ew gihiştibe (preterite subjunctive positive)
(bila) ew negihiştibe (preterite subjunctive negative)
(bila) em bigihin (present subjunctive positive)
(bila) em negihin (present subjunctive negative)
(bila) em gihiştibin (preterite subjunctive positive)
(bila) em negihiştibin (preterite subjunctive negative)
(bila) hûn bigihin (present subjunctive positive)
(bila) hûn negihin (present subjunctive negative)
(bila) hûn gihiştibin (preterite subjunctive positive)
(bila) hûn negihiştibin (preterite subjunctive negative)
(bila) ew bigihin (present subjunctive positive)
(bila) ew negihin (present subjunctive negative)
(bila) ew gihiştibin (preterite subjunctive positive)
(bila) ew negihiştibin (preterite subjunctive negative)
(bila) ez bigihiştama (imperfect subjunctive positive)
(bila) ez negihiştama (imperfect subjunctive negative)
(bila) ez gihiştibûma (pluperfect subjunctive positive)
(bila) ez negihiştibûma (pluperfect subjunctive negative)
(bila) tu bigihiştayî (imperfect subjunctive positive)
(bila) tu negihiştayî (imperfect subjunctive negative)
(bila) tu gihiştibûyayî (pluperfect subjunctive positive)
(bila) tu negihiştibûyayî (pluperfect subjunctive negative)
(bila) ew bigihişta (imperfect subjunctive positive)
(bila) ew negihişta (imperfect subjunctive negative)
(bila) ew gihiştibûya (pluperfect subjunctive positive)
(bila) ew negihiştibûya (pluperfect subjunctive negative)
(bila) em bigihiştana (imperfect subjunctive positive)
(bila) em negihiştana (imperfect subjunctive negative)
(bila) em gihiştibûna (pluperfect subjunctive positive)
(bila) em negihiştibûna (pluperfect subjunctive negative)
(bila) hûn bigihiştana (imperfect subjunctive positive)
(bila) hûn negihiştana (imperfect subjunctive negative)
(bila) hûn gihiştibûna (pluperfect subjunctive positive)
(bila) hûn negihiştibûna (pluperfect subjunctive negative)
(bila) ew bigihiştana (imperfect subjunctive positive)
(bila) ew negihiştana (imperfect subjunctive negative)
(bila) ew gihiştibûna (pluperfect subjunctive positive)
(bila) ew negihiştibûna (pluperfect subjunctive negative)
ez ê bigihiştama (present conditional positive)
ez ê negihiştama (present conditional negative)
ez ê gihiştibûma (preterite conditional positive)
ez ê negihiştibûma (preterite conditional negative)
tu yê bigihiştayî (present conditional positive)
tu yê negihiştayî (present conditional negative)
tu yê gihiştibûyayî (preterite conditional positive)
tu yê negihiştibûyayî (preterite conditional negative)
ew ê bigihişta (present conditional positive)
ew ê negihişta (present conditional negative)
ew ê gihiştibûya (preterite conditional positive)
ew ê negihiştibûya (preterite conditional negative)
em ê bigihiştana (present conditional positive)
em ê negihiştana (present conditional negative)
em ê gihiştibûna (preterite conditional positive)
em ê negihiştibûna (preterite conditional negative)
hûn ê bigihiştana (present conditional positive)
hûn ê negihiştana (present conditional negative)
hûn ê gihiştibûna (preterite conditional positive)
hûn ê negihiştibûna (preterite conditional negative)
ew ê bigihiştana (present conditional positive)
ew ê negihiştana (present conditional negative)
ew ê gihiştibûna (preterite conditional positive)
ew ê negihiştibûna (preterite conditional negative)
(tu) bigihe (imperative present positive)
(tu) negihe (imperative present negative)
(hûn) bigihin (imperative present positive)
(hûn) negihin (imperative present negative)
gehan
gehijîn
gehiştin
gehîştin
gehiyan
gehîn
gehîyan
gehyan
geyan
gêhan
gêhijîn
gêhiştin
gêhiyan
gêhîn
gêhîyan
gêhyan
gêyan
gihan
gihijîn
gihîştin
gihaştin
gihiyan
gihîn
gihyan
giyan
gîhan
gîhijîn
gîhiştin
gîhîştin
gîhiyan
gîhîn
gîhyan
gîyan

etymology_text: Herwiha gihan, soranîgehan/gehîştin, ji *gediştin, ji *ged- + -iştin/-an; ji forma bêyî a- ya hatin (<*ageden). Bide ber farisiya navîn [skrîpt hewce ye] (ameden) û [skrîpt hewce ye] (meden), herdu bi maneya hatin. Lê heke hevrehapartî [Peyv?] (/wihişt-/, “ber pê ve çûn, bi walî ve livîn”) bibe ne ji wê ye. Herwiha bide ber proto-îranî *gátiš (getiş, “çûn, livîn”), ji proto-hindûewropî *gʷḿ̥tis (“gav avêtin, meşîn, bi rê ve çûn”), hevrehakurmancî gav, avestayî 𐬀𐬌𐬡𐬌-𐬔𐬀𐬌𐬙𐬌 (aⁱβi-gaⁱti), yûnaniya kevn βάσις (vasîs, “gav”) (>latînî basis (“bingeh”) > gelek zimanên ewropî, îngilîzî base). Di dawiyê de ne diyar e.

نَضِجَ

roman: naḍija

ωριμάζω

roman: orimázo

пісу

roman: pısu

созреть

roman: sozretʹ

ipa: /ɡɪhɪʃˈtɪn/


gihiştin

glosses: Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.


gehîştin

ipa: /ɡɛhiːʃˈtɪn/

hyphenation: ge·hîş·tin


gehîştin

ipa: /ɡɛhiːʃˈtɪn/


gehîyan

ipa: /ɡɛhiːˈjɑːn/

hyphenation: ge·hî·yan


gehîyan

ipa: /ɡɛhiːˈjɑːn/


gêhijîn

ipa: /ɡeːhɪˈʒiːn/

hyphenation: gê·hi·jîn


gêhijîn

ipa: /ɡeːhɪˈʒiːn/


gêhiştin

ipa: /ɡeːhɪʃˈtɪn/

hyphenation: gê·hiş·tin


gêhiştin

ipa: /ɡeːhɪʃˈtɪn/


gêhiyan

ipa: /ɡeːhɪˈjɑːn/

hyphenation: gê·hi·yan


gêhiyan

ipa: /ɡeːhɪˈjɑːn/


gihîştin

glosses: Ji bo guhertoya rastnivîsî binêre gihiştin.

ipa: /ɡɪhiːʃˈtɪn/

hyphenation: gi·hîş·tin


gihîştin

text: Ger ew negihîşta ser trênê wê rojê tu tişt bi dest wî nediket.

ipa: /ɡɪhiːʃˈtɪn/


giyan

text: Mi ji bihriyan pir naliyan şev tariyan ceng bû meyanWer kuştiyan ji wan yengiyan bi wan tiliyan xweş ke giyanKir şefqe mîr anîme bîr berdan mi tîr kirme esîr

glosses: di ol û dîn de diyarîya ku xweda dida mirov gava jidayîk dibe û ger mir ji laşê wê/wî derdikeve

forms: gîyan

etymology_text:
* proto-hindûewropî: *ane- ("nefes kêşan")
*:proto-îranî: *an- ("nefes kêşan")
::avestayî: viiānayā (”giyan, ruh”)
::pehlewî: gyān (”giyan, ruh”)
::partî: gyān (”giyan, ruh”)
::farisî: ǰān (”giyan, ruh”)
::xunsarkî: giyūn (”giyan, ruh”)
::sîvendî: gān (”giyan, ruh”) ... ^(alfabeya arî)
::kurmancî: cān, giyan (”giyan, ruh”)
::soranî: giyān (”giyan, ruh”)
::zazakî: gīyān (”giyan, ruh”)
:sanskrîtî: ān ("nefes kêşan")
:yûnanî: anemos ("ba")
:latînî: animus ("nefes kêşan") ...
;Çavkanî:
* Cheung, Johnny, Etymological Dictionary of the Iranian Verb, Leiden, 2007, r. 161
* Watkins, Calvert, The American Heritage Dictionary of Indo-European Roots https://web.archive.org/http://www.amazon.com/American-Heritage-Dictionary-Indo-European-Roots/dp/0618082506 arşîv, Houghton Mifflin Co., 2007, çapa 2em, r. 4
* Etymonline. Online English Etymology Dictionary. <etymonline.com> by Douglas Harper.

灵魂

roman: línghún

영혼

roman: yeonghon

ψυχή

roman: psychí

ipa: /ɡɪˈjɑːn/


gîhijîn

ipa: /ɡiːhɪˈʒiːn/

hyphenation: gî·hi·jîn


gîhijîn

ipa: /ɡiːhɪˈʒiːn/


gîhiştin

ipa: /ɡiːhɪʃˈtɪn/

hyphenation: gî·hiş·tin


gîhiştin

ipa: /ɡiːhɪʃˈtɪn/


fêkî

glosses: Berhemên şîrîn yên bi riwekan ve çêdibin û mirov dikarin bixwin.

forms:
فێکی
fêqî
fîkî
fîqî
keske
sebze

etymology_text: Ji erebî فَاكِهَة (fākiha).

ፍራፍሬ

roman: fərafre

ܛܥܘܼܢܬܵܐ

roman: ṭʿuntā

ܝܵܝܡܝܼܫ

roman: yāymīš

ܦܹܐܪܵܐ

roman: pērā

ܦܐܪܐ

roman: pēʾrēʾ

ফল

roman: phol

пихъ

roman: piq̄

емеш

roman: yemeš

садаві́на

roman: sadavína

плод

roman: plod

ফল

roman: phôl

ово́шка

roman: ovóška

သစ်သီး

roman: sacsi:

жэмэс

roman: žemes

ꨀꨯꨝꨱꩍ

roman: abauh

стом

roman: stom

готян

roman: goti͡an

果

roman: guǒ

果

roman: kó

果子

roman: kóe-chí, ké-chí

樹子

roman: chhiū-chí

果實

roman: kó-si̍t

میوه

roman: mive

ثَمَرَة

roman: ṯamara

պտուղ

roman: ptuġ

միրգ

roman: mirg

բար

roman: bar

ፍሬ

roman: fəre

میوه

roman: mêva

ثمر

roman: samar

بار

roman: bâr

𐌰𐌺𐍂𐌰𐌽

roman: akran

ફળ

roman: phaḷ

ხილი

roman: xili

ნაყოფი

roman: naq̇opi

फल

roman: phal

मेवा

roman: mevā

פְּרִי

roman: pri

פֵּרוֹת / פירות

roman: perót

ಫಲ

roman: phala

жемиш

roman: cemiş

мөмө

roman: mömö

එල

roman: ela

පලතුරු

roman: palaturu

과일

roman: gwail

емиш

roman: yemiş

ຫມາກໄມ້

roman: māk mai

ໝາກຜົນ

roman: māk phon

ຜະລາ

roman: pha lā

ຜົນ

roman: phon

ໜ່ວຍ

roman: nuāi

емиш

roman: emiš

ᦖᦱᧅ

roman: ṁaak

овошје

roman: ovošje

овошка

roman: ovoška

പഴം

roman: paḻaṃ

ഫലം

roman: phalaṃ

കായ

roman: kāya

ᡨᡠᠪᡳᡥᡝ

roman: tubihe

үр

roman: ür

жимс

roman: žims

ଫଳ

roman: phôḷô

дыргъ

roman: dyrǧ

مېۋە

roman: mëwe

مېوه

roman: mewá

жеміс

roman: jemıs

мәуе

roman: mäue

ⲟⲩⲧⲁϩ

roman: outah

ⲉⲧⲁϩ

roman: etah

থে

roman: thé

фрукт

roman: frukt

фру́кты

roman: frúkty

တၤသူတၤသၣ်

roman: tā thoo tā thà

ꠚꠟ

roman: fól

плодъ

roman: plodŭ

𒄃

roman: GILIM

မၢၵ်ႇ

roman: màak

мева

roman: meva

میوه

roman: miva

பழம்

roman: paḻam

கனி

roman: kaṉi

ลูก

roman: lûuk

ผล

roman: pǒl

పండు

roman: paṇḍu

ఫలము

roman: phalamu

җимеш

roman: cimeş

ཤིང་ཏོག

roman: shing tog


sêv

glosses: Darek e û fêkiyê wê ye, fêkiyê wê mîna gogekê ye û hindî mistekê mezin e, rengê wê bi gelemperî sor yan kesk e.

text:
Dilê wî li wan sewitî, sêvekê ji paşila xwe derdixe, dide destê Elî begê, mezinê birane.
Digo: "Gelî bira, megirîn ! Rebê Alemê delîlê heyiriyan e. …"

ref: R. Lescot, Textes Kurdes II, Memê Alan, Bêrût, 1942, r. 4

text: Zaro sêvinan dixwin.

text: Şabaş e ji Xwedê raSelweya bih û sêvanBelçîm ji zîv û zêra

forms:
سێڤ
сев

etymology_text:
Hevreha soranî سێو (sêw), kurdiya başûrî sêf, hewramî sawi, zazakî saye, tacikî себ (seb), talîşî سیف (sîf), farisî سیب (sîb), belûçî سوپ (sop), pehlewî 𐭠𐭩𐭰 (sêp/sêb) ji zimanên îranî. Peyv di zimanên kevn yên îranî (avestayî û hexamenişî) de nehatiye qeydkirin.
Ji zimanên îranî yên rojava wêdetir etîmolojiya peyvê bi esehî nayê zanîn. Bo nimûne, di zimanên îranî yên rojhilatî de yên wek osetî û peştûyî de wek peyveke xwemalî peyda nabe (nû ji farisî ketiye peştûyî) û di sogdî û xwarezmî de nehatiye qeydkirin.
Peyv bi berfirehî di zimanên Hindistanê de peyda dibe lê texmînen ew ji zimanên îranî hatiye wergirtin: sanskrîtî सेवि (sevi), nepalî स्याउ (syāu), punjabî ਸਿਓ (sio)... Formên ûrdûyî سیب (seb) (sêb) û hindî सेब (sêb) bi zelalî ne demeke dirêj e ku ji farisî hatine wergirtin.
Bi ihtimaleke mezin peyveke kevnar ya Rojhilata Navîn û/yan Kafkasyayê ye. Bidin ber bo nimûne van zimanên ne-hindûewropî: hetî 𒊭𒀀𒊀𒀜 (ša-a-waₐ-at /šawat/), abazayî чӏва (č̣̍vā) û belkî bi metatezê gurcî ვაშლი (vašli). Peyv herwiha di hîtîtî de wek 𒊭𒈠𒇻 (ša-ma-lu /šam(a)lu-/) hatiye qeydkirin lê çunkî hîtîtî jî li heman herêmê ye, ihtimalen wê jî ev peyv ji zimanekî deverê wergirtiye û hebûna peyvê di hîtîtî de ne delîlê wê ye ku peyv hindûewropî be.
Piraniya (lê ne hemû) şaxên din yên hindûewropî peyveke ji peyva proto-hindûewropî *h₂ébōl bi kar tînin, bo nimûne îngilîzî apple, bretonî aval, latviyayî âbols, rusî я́блоко (yábloko)... Lê peyvên ji rehên din jî hene, bo nimûne yûnaniya kevn μῆλον (mêlon) û latînî mālum ku texmînen ji zimanekî kevn yê devera Deryaya Navîn hatine wergirtin. Yan jî fransî pomme ku ji latînî pomus (fêkî) wateya wê guheriye.
Lê herwiha hatiye pêşniyazkirin ku peyva îranî ji proto-îranî *cáywaH (“bihagiran, binirx”) be, hevreha sanskrîtî शेव (śéva, “bihagiran, ezîz”).
Çavkanî: Abayev, Bailey, Chyet, Kloekhorst, Lubotsky, Mayrhofer, Morgenstierne, Novák, Tsabolov, Turner, Etymonline, The Tower of Babel,

سێو

roman: sêw

чӏва

roman: č̣̍vā

аҵәа

roman: āc̣°ā

мыӏэрыс

roman: məʾărəs

мые

roman: məe

𒄑𒈢

roman: ḫašḫūru

алама

roman: alama

ፖም

roman: pom

ܚܲܒܘܼܫܵܐ

roman: ḳābuša

আপেল

roman: apel

гӏеч

roman: ʿeč

リンゴ

roman: ringo

алма

roman: alma

ჴორ

roman: qor

я́блык

roman: jáblyk

سوپ

roman: sop

सेव

roman: sev

йеч

roman: ječ

я́бълка

roman: jábǎlka

яблока

roman: jabloka

ӏаж

roman: ʿaž

ᏒᎦᏔ

roman: svgata

蘋果

roman: ping⁴ gwo²

гуәзы

roman: guəzɨ

林檎

roman: lin-kó; lìm-khìm

蘋果

roman: píngguǒ

蘋果

roman: phōng-kó, phông-kó, phêng-kó, pîn-kó

瓜果

roman: kua-kó

林檎

roman: lìn-gò͘, lîm-khîm

улма

roman: ulma

гӏинц

roman: ʿinc

އާފަލު

roman: āfalu

سیب

roman: sib

تُفَّاحَة

roman: tuffāḥa

تُفَّاح

roman: tuffāḥ

խնձոր

roman: xnjor

умарь

roman: umarʹ

сад умарь

roman: sad umarʹ

સફરજન

roman: sapharjan

ვაშლი

roman: vašli

सेब

roman: seb

सेउ

roman: seu

תַּפּוּחַ

roman: tapúakh

мыӏэрысэ

roman: məʾărəsă

альмн

roman: al'mn

ಸೇಬು

roman: sēbu

ژوٗنٛٹھ

roman: ċūnṭh

ඇපල්

roman: æpal

яблӧк

roman: jablök

사과

roman: sagwa

гьивч

roman: hiwč

ໝາກໂປມ

roman: māk pōm

ຫມາກປົ່ມ

roman: māk pom

ич

roman: ič

јаболко

roman: jabolko

ആപ്പിൾ

roman: āppiḷ

apel

roman: Riau

ᡦᡳᠩᡤᡠᡵᡳ

roman: pingguri

ᡦᡳᠩᡤᡠ

roman: pinggu

सफरचंद

roman: sapharcanda

უშქური

roman: uškuri

мар

roman: mar

марь

roman: marʹ

алим

roman: alim

алмарад

roman: almarad

ᠠᠯᠢᠮᠠ

roman: alim-a

ᠠᠯᠮᠤᠷᠠᠳ

roman: almurad

स्याऊ

roman: syāū

स्याउ

roman: syāu

ସେଓ

roman: seo

фӕткъуы

roman: fætk’°y

الما

roman: elma

مڼه

roman: maṇá

ਸਿਓ

roman: sio

ਸੇਬ

roman: sēb

ϫⲉⲙⲫⲉϩ

roman: čempheh

я́блоко

roman: jábloko

ябко

roman: jabko

सेवि

roman: sevi

صُوفُ

roman: sūfu


reng

glosses: Kesk û sor û zer û spî û reş û taybetiyên din yên ronahiyê.

text:
Kişand axir bi bednamî
Ji rengê Se'dî û Camî
Ji şuhret pê hisîn 'amî

text: ...lêbelê evana jî bi zevqeke xweş û bi rengeke luks hatibûn raxistin.

ref: Robert Louis Stevenson, (wergêr Ciwanmerd Kulek), Meseleya Seyr a Dr. Jekyll û Mr. Hyde, Avesta, 2020, r. 35, ISBN 978-605-2246-80-1

forms:
ڕهنگ
р'әнг
beng
ceng
çeng
deng
heng
leng
neng
şeng
veng
weng
zeng

etymology_text:
* proto-hindûewropî: *(s)reg- ("reng dan")
:* proto-îranî: *ra(n)j- ("reng dan")
::pehlewî: rang ("reng")
::farisî: razīdan ("reng dan"), rang ("reng")
::belûçî: rajit ("qemirandin"), raxt ("reng dan") … ^(alfabeya arî)
::peştûyî: rang ("reng")
::kurmancî: reng ("reng")
::soranî: reng ("reng")
::zazakî: reng ("reng")
::hewramî: renge ("reng") ...
:sanskrîtî: raj- ("reng dan") ...
;Çavkanî:
* Cheung, Johnny, Etymological Dictionary of the Iranian Verb, Leiden, 2007, r. 314
* MacKenzie, David Neil, The dialect of Awroman (Hawraman-i Luhon) Grammatical sketch, texts, and vocabulary, Kommissionaer: Munksgaard (København), 1966, r. 120
* Pokorny, Julius, Ferhenga etîmolojî ya hindûewropî ["Indogermanisches etymologisches Wörterbuch (bi almanî)"], Bern, 1959, r. 854

аԥштәы

roman: āpšṭwə

ӧҥ

roman: öŋ

ቀለም

roman: ḳäläm

ৰং

roman: roṅ

বৰণ

roman: boron

төҫ

roman: töθ

ко́лер

roman: kóljer

фа́рба

roman: fárba

хва́рба

roman: xvárba

ба́рва

roman: bárva

রঙ

roman: rôṅ

বর্ণ

roman: bôrn

रंग

roman: raṅg

цвят

roman: cvjat

үнгэ

roman: ünge

бос

roman: bos

ᏗᎧᏃᏗ

roman: dikanodi

顏色

roman: ngaan⁴ sik¹

янсый

roman: i͡ansɨy

色

roman: set

顏色

roman: ngân-set

色

roman: sè

顏色

roman: yánsè

色

roman: sáik

顏色

roman: ngàng-sáik

色

roman: siak / sek

顏色

roman: gân-siak / gân-sek

пэран

roman: pėran

тӗс

roman: tĕs

لَوْن

roman: lawn

لون

roman: loːn

ألوان

roman: ʔalwæːn

ألوانات

roman: ʔalwanæːt

لون

roman: lon

رنق

roman: rəng

لون

roman: lōn

لون

roman: lūn

գույն

roman: guyn

𐭫𐭭𐭢

roman: rang

گون

roman: gun

ფერი

roman: peri

צֶבַע

roman: tséva

өңг

roman: öñg

ಬಣ್ಣ

roman: baṇṇa

түс

roman: tüs

өң

roman: öñ

වර්ණ

roman: warṇa

색깔

roman: saekkkal

색

roman: saek

ренк

roman: renk

бояв

roman: boyaw

ສີ

roman: sī

бо́ја

roman: bója

വര്ണ്ണരാജി

roman: varṇṇarāji

ᠪᠣᠴᠣ

roman: boco

रंग

roman: raṅga

өнгө

roman: öngö

будаг

roman: budag

вал

roman: val

ରଙ୍ଗ

roman: rôṅgô

رنگ

roman: reng

بویا

roman: boya

لون

roman: levn

فام

roman: fâm

الوان

roman: elvân

реңк

roman: reñk

рең

roman: reñ

ⲁⲟⲩⲁⲛ

roman: aouan

ⲁⲃⲁⲛ

roman: ɑwɑn

ⲁⲩⲁⲛ

roman: auan

цвет

roman: cvet

ко́лер

roman: kóler

шаръ

roman: šarŭ

ӧң

roman: öň

நிறம்

roman: niṟam

வண்ணம்

roman: vaṇṇam

สี

roman: sǐi

రంగు

roman: raṅgu

వర్ణము

roman: varṇamu


reng

pos: prep

pos_title: Daçek

text: Û berra kulekek heye jî heye, axleb dû jê diçe, nexwe reng e yek li wir dijî.

ref: Robert Louis Stevenson, (wergêr Ciwanmerd Kulek), Meseleya Seyr a Dr. Jekyll û Mr. Hyde, Avesta, 2020, r. 15, ISBN 978-605-2246-80-1

text: Prof. Dr. Miktad Kadioglu, diyar kir ku sala 1998’an, di nava 1400 salên derbasbûyî de germtirîn sal bû, lê reng e ku dê sala 2007’an germtir be.

ref: Netkurd.com, 2/2007

text:
Nik me me'lûm e esîr î bêkes î 'aşiq li min
Bê umîd î xeyrê min zanim ji insan û ji cin
Reng e min weslek bida te bêdilê hesret-mezin
Lê reqîb guhdarê ser me şubhê şeytanê recîm

ref: Dîwana Rûhî, Şêx 'Evdirehmanê Axtepî

forms:
reng e
reng e ku
reng e ko
renge
renge ku
renge ko

etymology_text: Ji reng ya navdêr, li jor binêrin.

ipa: /rɛnɡ/

audio: LL-Q36163 (kmr)-Key Mîrza-reng.wav

hyphenation: reng


reng

glosses: şax, strû, qiloç, qoç (hestiyê bi serê hin heywanan ve)


reng avêtin

pos: phrase

pos_title: Biwêj

glosses: ji ber tirs, tatêl an jî tiştekî din rewş guherîn


reng dan

etymology_text: Ji reng + dan.

ipa: /rɛnɡ dɑːn/

hyphenation: reng dan


reng jê çûn

etymology_text: Ji reng + jê + çûn


reng kirin

forms:
reng dikim (present)
reng dikî (present)
reng dike (present)
reng dikin (present)
reng bike (imperative singular)
reng bikin (imperative plural)
reng kir (past)
reng kir (past)
reng kir (past)
reng kir (past)
reng –k– (root present)
reng –kir– (root past)
ez reng dikim (indicative present positive)
ez reng nakim (indicative present negative)
min reng kir (indicative past positive)
min reng nekir (indicative past negative)
tu reng dikî (indicative present positive)
tu reng nakî (indicative present negative)
te reng kir (indicative past positive)
te reng nekir (indicative past negative)
ew reng dike (indicative present positive)
ew reng nake (indicative present negative)
wê/wî reng kir (indicative past positive)
wê/wî reng nekir (indicative past negative)
em reng dikin (indicative present positive)
em reng nakin (indicative present negative)
me reng kir (indicative past positive)
me reng nekir (indicative past negative)
hûn reng dikin (indicative present positive)
hûn reng nakin (indicative present negative)
we reng kir (indicative past positive)
we reng nekir (indicative past negative)
ew reng dikin (indicative present positive)
ew reng nakin (indicative present negative)
wan reng kir (indicative past positive)
wan reng nekir (indicative past negative)
min reng dikir (imperfect positive)
min reng nedikir (imperfect negative)
min reng kiribû (positive)
min reng nekiribû (negative)
te reng dikir (imperfect positive)
te reng nedikir (imperfect negative)
te reng kiribû (positive)
te reng nekiribû (negative)
wê/wî reng dikir (imperfect positive)
wê/wî reng nedikir (imperfect negative)
wê/wî reng kiribû (positive)
wê/wî reng nekiribû (negative)
me reng dikir (imperfect positive)
me reng nedikir (imperfect negative)
me reng kiribû (positive)
me reng nekiribû (negative)
we reng dikir (imperfect positive)
we reng nedikir (imperfect negative)
we reng kiribû (positive)
we reng nekiribû (negative)
wan reng dikir (imperfect positive)
wan reng nedikir (imperfect negative)
wan reng kiribû (positive)
wan reng nekiribû (negative)
ez ê reng bikim (future positive)
ez ê reng nekim (future negative)
minê reng kiribe (future perfect positive)
minê reng nekiribe (future perfect negative)
tu yê reng bikî (future positive)
tu yê reng nekî (future negative)
teyê reng kiribe (future perfect positive)
teyê reng nekiribe (future perfect negative)
ew ê reng bike (future positive)
ew ê reng neke (future negative)
wê/wîyê reng kiribe (future perfect positive)
wê/wîyê reng nekiribe (future perfect negative)
em ê reng bikin (future positive)
em ê reng nekin (future negative)
meyê reng kiribe (future perfect positive)
meyê reng nekiribe (future perfect negative)
hûn ê reng bikin (future positive)
hûn ê reng nekin (future negative)
weyê reng kiribe (future perfect positive)
weyê reng nekiribe (future perfect negative)
ew ê reng bikin (future positive)
ew ê reng nekin (future negative)
wanê reng kiribe (future perfect positive)
wanê reng nekiribe (future perfect negative)
min reng kiriye (perfect positive)
min reng nekiriye (perfect negative)
min reng kiribûye (nonconfirmative pluperfect positive)
min reng nekiribûye (nonconfirmative pluperfect negative)
te reng kiriye (perfect positive)
te reng nekiriye (perfect negative)
te reng kiribûye (nonconfirmative pluperfect positive)
te reng nekiribûye (nonconfirmative pluperfect negative)
wê/wî reng kiriye (perfect positive)
wê/wî reng nekiriye (perfect negative)
wê/wî reng kiribûye (nonconfirmative pluperfect positive)
wê/wî reng nekiribûye (nonconfirmative pluperfect negative)
me reng kiriye (perfect positive)
me reng nekiriye (perfect negative)
me reng kiribûye (nonconfirmative pluperfect positive)
me reng nekiribûye (nonconfirmative pluperfect negative)
we reng kiriye (perfect positive)
we reng nekiriye (perfect negative)
we reng kiribûye (nonconfirmative pluperfect positive)
we reng nekiribûye (nonconfirmative pluperfect negative)
wan reng kiriye (perfect positive)
wan reng nekiriye (perfect negative)
wan reng kiribûye (nonconfirmative pluperfect positive)
wan reng nekiribûye (nonconfirmative pluperfect negative)
(bila) ez reng bikim (present subjunctive positive)
(bila) ez reng nekim (present subjunctive negative)
(bila) min reng kiribe (preterite subjunctive positive)
(bila) min reng nekiribe (preterite subjunctive negative)
(bila) tu reng bikî (present subjunctive positive)
(bila) tu reng nekî (present subjunctive negative)
(bila) te reng kiribe (preterite subjunctive positive)
(bila) te reng nekiribe (preterite subjunctive negative)
(bila) ew reng bike (present subjunctive positive)
(bila) ew reng neke (present subjunctive negative)
(bila) wê/wî reng kiribe (preterite subjunctive positive)
(bila) wê/wî reng nekiribe (preterite subjunctive negative)
(bila) em reng bikin (present subjunctive positive)
(bila) em reng nekin (present subjunctive negative)
(bila) me reng kiribe (preterite subjunctive positive)
(bila) me reng nekiribe (preterite subjunctive negative)
(bila) hûn reng bikin (present subjunctive positive)
(bila) hûn reng nekin (present subjunctive negative)
(bila) we reng kiribe (preterite subjunctive positive)
(bila) we reng nekiribe (preterite subjunctive negative)
(bila) ew reng bikin (present subjunctive positive)
(bila) ew reng nekin (present subjunctive negative)
(bila) wan reng kiribe (preterite subjunctive positive)
(bila) wan reng nekiribe (preterite subjunctive negative)
(bila) min reng bikira (imperfect subjunctive positive)
(bila) min reng nekira (imperfect subjunctive negative)
(bila) min reng kiribûya (pluperfect subjunctive positive)
(bila) min reng nekiribûya (pluperfect subjunctive negative)
(bila) te reng bikira (imperfect subjunctive positive)
(bila) te reng nekira (imperfect subjunctive negative)
(bila) te reng kiribûya (pluperfect subjunctive positive)
(bila) te reng nekiribûya (pluperfect subjunctive negative)
(bila) wê/wî reng bikira (imperfect subjunctive positive)
(bila) wê/wî reng nekira (imperfect subjunctive negative)
(bila) wê/wî reng kiribûya (pluperfect subjunctive positive)
(bila) wê/wî reng nekiribûya (pluperfect subjunctive negative)
(bila) me reng bikira (imperfect subjunctive positive)
(bila) me reng nekira (imperfect subjunctive negative)
(bila) me reng kiribûya (pluperfect subjunctive positive)
(bila) me reng nekiribûya (pluperfect subjunctive negative)
(bila) we reng bikira (imperfect subjunctive positive)
(bila) we reng nekira (imperfect subjunctive negative)
(bila) we reng kiribûya (pluperfect subjunctive positive)
(bila) we reng nekiribûya (pluperfect subjunctive negative)
(bila) wan reng bikira (imperfect subjunctive positive)
(bila) wan reng nekira (imperfect subjunctive negative)
(bila) wan reng kiribûya (pluperfect subjunctive positive)
(bila) wan reng nekiribûya (pluperfect subjunctive negative)
minê reng bikira (present conditional positive)
minê reng nekira (present conditional negative)
minê reng kiribûya (preterite conditional positive)
minê reng nekiribûya (preterite conditional negative)
teyê reng bikira (present conditional positive)
teyê reng nekira (present conditional negative)
teyê reng kiribûya (preterite conditional positive)
teyê reng nekiribûya (preterite conditional negative)
wê/wîyê reng bikira (present conditional positive)
wê/wîyê reng nekira (present conditional negative)
wê/wîyê reng kiribûya (preterite conditional positive)
wê/wîyê reng nekiribûya (preterite conditional negative)
meyê reng bikira (present conditional positive)
meyê reng nekira (present conditional negative)
meyê reng kiribûya (preterite conditional positive)
meyê reng nekiribûya (preterite conditional negative)
weyê reng bikira (present conditional positive)
weyê reng nekira (present conditional negative)
weyê reng kiribûya (preterite conditional positive)
weyê reng nekiribûya (preterite conditional negative)
wanê reng bikira (present conditional positive)
wanê reng nekira (present conditional negative)
wanê reng kiribûya (preterite conditional positive)
wanê reng nekiribûya (preterite conditional negative)
(tu) reng bike (imperative present positive)
(tu) reng neke (imperative present negative)
(hûn) reng bikin (imperative present positive)
(hûn) reng nekin (imperative present negative)

etymology_text: Ji reng + kirin.

ipa: /rɛnɡ kɪˈɾɪn/

hyphenation: reng ki·rin


rengkirin

ipa: /rɛnɡkɪˈɾɪn/


çito

glosses: bi çi awayî, bi çi rengî, bi çi şêweyî, bi çi şiklî

forms: çilo

etymology_text: Ji çi + tov yan jî hevreha farisî [skrîpt hewce ye] (çê tötor) ji tewr bi ketina R.


awa

glosses: şêwe, stîl, şikil, tehr, reng, çawanî, dirûv

etymology_text: Ji zimanên îranî, hevreha awir û ayîn, têkilî avestayî ewi- (bi, ber bi ... ve) + day- (dîtin). Wek աւրեն (ewrên: awa, edet), օրէն (orên: awa, edet), օրինակ (orinek: awa, rêbaz) ketiye ermenî jî. օրինակ (orinek) wek örnek (nimûne) derbasî tirkî jî bûye. Herwiha bide ber ܐܘܪܚܐ ('urḥa: rê/awa) ya siryanî û ארח ('oraḥ: çûn, bi rê ve çûn) ya aramî.

ipa: /ɑːˈwɑː/

audio: LL-Q36163 (kmr)-Key Mîrza-awa.wav

hyphenation: a·wa


awa

forms:
awatir (comparative)
herî awa (superlative)
awatirîn (superlative)


encumen

glosses: Parlement yan desteyek din ya hilbijartî ya ku biryaran bi dengdanê dide

forms:
encimen
encûmen
ئهنجومهن

etymology_text: Ji zimanên îranî, hevreha soranî ئهنجومهن (encumen), farisî انجمن (encumen), farisiya navîn hen-cemen-, avestayî hen-camene- ji hem- (hev) + gem- (civîn, hatin) ji proto-hindûewropî *sem- (“hev”) + *gʷem- (“hatin”) (binere: hev û hatin), têkilî encam, endam, civak, civandin, civîn û belkî civat.

مجلس

roman: meclis

ipa: /ɛnd͡ʒʊˈmɛn/

hyphenation: en·cu·men


deste

text:
Kê deste ji qudret we kişandî we reşandî
Qewsê du hilalan li beyadê bi reşî

ref: Melayê Cizîrî, Dîwana Melayê Cizirî, ~1640

forms:
دهسته
destegerî

etymology_text: Ji dest + -e.

ipa: /dɛsˈtɛ/

audio: LL-Q36163 (kmr)-Ebulfîda-deste.wav

hyphenation: des·te


deste

text: kalem destesi

text: iskambil destesi

text: cebinden bir deste para çıkardı

glosses: Di gulaşên bizeytê de ji pênc dereceyan a herî kêm.


tişt

text:
Herçî bînit, hindî tiştê xwarinê
Dê mubarek bit li ber vê xwendinê

ref: Mela Hesenê Bateyî, Mewlûda Kurdî, ~1720

glosses: şit, eşya, maliyet, saman, sermiyan, hûrûmûr, pertal

forms:
تشت
тьшт

etymology_text: Hevreha hin devokên kurmancî çiş, soranî şit, bi kurdiya başûri çişt, bi zazakî çî, farisî çîz, pehlewî tis / çih / çiş ji zimanên îranî. Bo zêdebûna T li dawiya peyvê, binêrin: hest

𐕆𐔼𐕅

roman: hil'

ነገር

roman: nägär

ܡܸܢܕܝܼ

roman: mindī

ܗܸܫܬܵܐ

roman: hīšta

বস্তু

roman: bostu

рэч

roman: reč

বস্তু

roman: bôśtu

চিজ

roman: cij

вещ

roman: vešt

не́що

roman: néšto

хӏума

roman: huma

事物

roman: si⁶ mat⁶

物件

roman: mat⁶ gin⁶⁻²

дунщи

roman: dunxi

вәҗян

roman: vəži͡an

東西

roman: tûng-sî

物件

roman: vu̍t-khien / vu̍t-khian

東西

roman: dung¹ xi³

東西

roman: dōngxi

事物

roman: shìwù

物件

roman: wùjiàn

物

roman: wù

乇

roman: nó̤h

物件

roman: mi̍h-kiāⁿ, mn̍gh-kiāⁿ

代誌

roman: tāi-chì

東西

roman: dong¹ si

япала

roman: japala

شَيْء

roman: šayʾ

حاجة

roman: ḥāga

شي

roman: šay

حاجة

roman: ḥāja

شي

roman: šī

شي

roman: šayy

ستون

roman: stūn

իր

roman: ir

բան

roman: ban

𐌀𐌂𐌉𐌋

roman: acil

𐌀𐌂𐌄𐌋

roman: acel

چیز

roman: čiz

𐍅𐌰𐌹𐌷𐍄𐍃

roman: waihts

વસ્તુ

roman: vastu

ნივთი

roman: nivti

वस्तू

roman: vastū

चीज़

roman: cīz

דָּבָר

roman: davár

نانْكْ

roman: nēŋ

нерсе

roman: nerse

දෙය

roman: deya

물건

roman: mulgeon

것

roman: geot

ສິ່ງ

roman: sing

нешто

roman: nešto

ствар

roman: stvar

സാധനം

roman: sādhanaṃ

ᠵᠠᡴᠠ

roman: jaka

गोष्ट

roman: goṣṭa

зүйл

roman: züjl

юм

roman: jum

ми

roman: mi

څيز

roman: ciz

нәрсе

roman: närse

зат

roman: zat

ⲉⲛⲭⲁⲓ

roman: enkhai

ⲉⲛⲕⲁ

roman: enka

вещь

roman: veščʹ

не́что

roman: néčto

предме́т

roman: predmét

ꠎꠤꠘꠤꠡ

roman: ziniś

вещь

roman: veštĭ

вѣщь

roman: věštĭ

вещь

roman: veščĭ

рѣчь

roman: rěčĭ

สิ่ง

roman: sìng

వస్తువు

roman: vastuvu

нәрсә

roman: närsä

ཅ་ལག

roman: ca lag

དངོས་པོ

roman: dngos po

арбери

roman: arberi

річ

roman: rič

របស់

roman: rôbâs

វត្ថុ

roman: vɔɔvŭətthoʼ

זאַך

roman: zakh

πράγμα

roman: prágma

ipa: /tɪʃt/


heyber

glosses: Her tiştê/a heye (jîndar be yan jî bêjîn).

forms: heybet

etymology_text: heyîn - -în + -ber


jîndar

glosses: biruh, bican, candar, tişta/ê yan kesa/ê dijî anku ne mirî ye.

forms:
jîndartir (comparative)
herî jîndar (superlative)
jîndartirîn (superlative)
ژیندار
jiyandar
jîyandar

etymology_text: Ji jîn + -dar.


colandin

glosses: hejandin, li hewa livandin anku lebitandin

forms:
dicolînim (present)
dicolînî (present)
dicolîne (present)
dicolînin (present)
bicolîne (imperative singular)
bicolînin (imperative plural)
coland (past)
coland (past)
coland (past)
coland (past)
–colîn– (root present)
–coland– (root past)
ez dicolînim (indicative present positive)
ez nacolînim (indicative present negative)
min coland (indicative past positive)
min necoland (indicative past negative)
tu dicolînî (indicative present positive)
tu nacolînî (indicative present negative)
te coland (indicative past positive)
te necoland (indicative past negative)
ew dicolîne (indicative present positive)
ew nacolîne (indicative present negative)
wê/wî coland (indicative past positive)
wê/wî necoland (indicative past negative)
em dicolînin (indicative present positive)
em nacolînin (indicative present negative)
me coland (indicative past positive)
me necoland (indicative past negative)
hûn dicolînin (indicative present positive)
hûn nacolînin (indicative present negative)
we coland (indicative past positive)
we necoland (indicative past negative)
ew dicolînin (indicative present positive)
ew nacolînin (indicative present negative)
wan coland (indicative past positive)
wan necoland (indicative past negative)
min dicoland (imperfect positive)
min nedicoland (imperfect negative)
min colandibû (positive)
min necolandibû (negative)
te dicoland (imperfect positive)
te nedicoland (imperfect negative)
te colandibû (positive)
te necolandibû (negative)
wê/wî dicoland (imperfect positive)
wê/wî nedicoland (imperfect negative)
wê/wî colandibû (positive)
wê/wî necolandibû (negative)
me dicoland (imperfect positive)
me nedicoland (imperfect negative)
me colandibû (positive)
me necolandibû (negative)
we dicoland (imperfect positive)
we nedicoland (imperfect negative)
we colandibû (positive)
we necolandibû (negative)
wan dicoland (imperfect positive)
wan nedicoland (imperfect negative)
wan colandibû (positive)
wan necolandibû (negative)
ez ê bicolînim (future positive)
ez ê necolînim (future negative)
minê colandibe (future perfect positive)
minê necolandibe (future perfect negative)
tu yê bicolînî (future positive)
tu yê necolînî (future negative)
teyê colandibe (future perfect positive)
teyê necolandibe (future perfect negative)
ew ê bicolîne (future positive)
ew ê necolîne (future negative)
wê/wîyê colandibe (future perfect positive)
wê/wîyê necolandibe (future perfect negative)
em ê bicolînin (future positive)
em ê necolînin (future negative)
meyê colandibe (future perfect positive)
meyê necolandibe (future perfect negative)
hûn ê bicolînin (future positive)
hûn ê necolînin (future negative)
weyê colandibe (future perfect positive)
weyê necolandibe (future perfect negative)
ew ê bicolînin (future positive)
ew ê necolînin (future negative)
wanê colandibe (future perfect positive)
wanê necolandibe (future perfect negative)
min colandiye (perfect positive)
min necolandiye (perfect negative)
min colandibûye (nonconfirmative pluperfect positive)
min necolandibûye (nonconfirmative pluperfect negative)
te colandiye (perfect positive)
te necolandiye (perfect negative)
te colandibûye (nonconfirmative pluperfect positive)
te necolandibûye (nonconfirmative pluperfect negative)
wê/wî colandiye (perfect positive)
wê/wî necolandiye (perfect negative)
wê/wî colandibûye (nonconfirmative pluperfect positive)
wê/wî necolandibûye (nonconfirmative pluperfect negative)
me colandiye (perfect positive)
me necolandiye (perfect negative)
me colandibûye (nonconfirmative pluperfect positive)
me necolandibûye (nonconfirmative pluperfect negative)
we colandiye (perfect positive)
we necolandiye (perfect negative)
we colandibûye (nonconfirmative pluperfect positive)
we necolandibûye (nonconfirmative pluperfect negative)
wan colandiye (perfect positive)
wan necolandiye (perfect negative)
wan colandibûye (nonconfirmative pluperfect positive)
wan necolandibûye (nonconfirmative pluperfect negative)
(bila) ez bicolînim (present subjunctive positive)
(bila) ez necolînim (present subjunctive negative)
(bila) min colandibe (preterite subjunctive positive)
(bila) min necolandibe (preterite subjunctive negative)
(bila) tu bicolînî (present subjunctive positive)
(bila) tu necolînî (present subjunctive negative)
(bila) te colandibe (preterite subjunctive positive)
(bila) te necolandibe (preterite subjunctive negative)
(bila) ew bicolîne (present subjunctive positive)
(bila) ew necolîne (present subjunctive negative)
(bila) wê/wî colandibe (preterite subjunctive positive)
(bila) wê/wî necolandibe (preterite subjunctive negative)
(bila) em bicolînin (present subjunctive positive)
(bila) em necolînin (present subjunctive negative)
(bila) me colandibe (preterite subjunctive positive)
(bila) me necolandibe (preterite subjunctive negative)
(bila) hûn bicolînin (present subjunctive positive)
(bila) hûn necolînin (present subjunctive negative)
(bila) we colandibe (preterite subjunctive positive)
(bila) we necolandibe (preterite subjunctive negative)
(bila) ew bicolînin (present subjunctive positive)
(bila) ew necolînin (present subjunctive negative)
(bila) wan colandibe (preterite subjunctive positive)
(bila) wan necolandibe (preterite subjunctive negative)
(bila) min bicolanda (imperfect subjunctive positive)
(bila) min necolanda (imperfect subjunctive negative)
(bila) min colandibûya (pluperfect subjunctive positive)
(bila) min necolandibûya (pluperfect subjunctive negative)
(bila) te bicolanda (imperfect subjunctive positive)
(bila) te necolanda (imperfect subjunctive negative)
(bila) te colandibûya (pluperfect subjunctive positive)
(bila) te necolandibûya (pluperfect subjunctive negative)
(bila) wê/wî bicolanda (imperfect subjunctive positive)
(bila) wê/wî necolanda (imperfect subjunctive negative)
(bila) wê/wî colandibûya (pluperfect subjunctive positive)
(bila) wê/wî necolandibûya (pluperfect subjunctive negative)
(bila) me bicolanda (imperfect subjunctive positive)
(bila) me necolanda (imperfect subjunctive negative)
(bila) me colandibûya (pluperfect subjunctive positive)
(bila) me necolandibûya (pluperfect subjunctive negative)
(bila) we bicolanda (imperfect subjunctive positive)
(bila) we necolanda (imperfect subjunctive negative)
(bila) we colandibûya (pluperfect subjunctive positive)
(bila) we necolandibûya (pluperfect subjunctive negative)
(bila) wan bicolanda (imperfect subjunctive positive)
(bila) wan necolanda (imperfect subjunctive negative)
(bila) wan colandibûya (pluperfect subjunctive positive)
(bila) wan necolandibûya (pluperfect subjunctive negative)
minê bicolanda (present conditional positive)
minê necolanda (present conditional negative)
minê colandibûya (preterite conditional positive)
minê necolandibûya (preterite conditional negative)
teyê bicolanda (present conditional positive)
teyê necolanda (present conditional negative)
teyê colandibûya (preterite conditional positive)
teyê necolandibûya (preterite conditional negative)
wê/wîyê bicolanda (present conditional positive)
wê/wîyê necolanda (present conditional negative)
wê/wîyê colandibûya (preterite conditional positive)
wê/wîyê necolandibûya (preterite conditional negative)
meyê bicolanda (present conditional positive)
meyê necolanda (present conditional negative)
meyê colandibûya (preterite conditional positive)
meyê necolandibûya (preterite conditional negative)
weyê bicolanda (present conditional positive)
weyê necolanda (present conditional negative)
weyê colandibûya (preterite conditional positive)
weyê necolandibûya (preterite conditional negative)
wanê bicolanda (present conditional positive)
wanê necolanda (present conditional negative)
wanê colandibûya (preterite conditional positive)
wanê necolandibûya (preterite conditional negative)
(tu) bicolîne (imperative present positive)
(tu) necolîne (imperative present negative)
(hûn) bicolînin (imperative present positive)
(hûn) necolînin (imperative present negative)
جۆلاندن

etymology_text: Ji col + -andin.

ipa: /d͡ʒoːlɑːnˈdɪn/


colank

glosses: Tişta/ê her serek wê / wî bi tiştekî ve hatiye girêdan lê ew bi xwe sist li hewa maye bo ku mirov rûne yan xwe pal de ser û xwe tê de bihejîne anku bicolîne.

text: Li cem me (Zaxo) ev "colank" e. Lêkera "colan" (hejîn) û colandin (hejandin) di soranî de heye lê min di kurmancî de (li cem me jî) nebihîstiye.

ref: Husein Muhammed di koma "Zimanê Kurdî" de li ser Rûnameyê de, 1/2012

forms:
جۆلانک
hêsk
landik

etymology_text: Ji colan + -k. Peyva 'colan' dibe ji جولان'a Arebî deynkirî be

хамак

roman: khamak

ճոճ

roman: čoč

ჰამაკი

roman: hamaḳi

दो खूँटियों से बंधा जालीदार झूला

roman: do khū̃ṭiyõ se bandhā jālīdār jhūlā

ערסל

roman: arsal

해먹

roman: haemeok

ເປ

roman: pee

лежалка

roman: léžalka

гамак

roman: gamák

гамак

roman: hamák

підвісне ліжко

roman: pidvísne lížko

ipa: /d͡ʒoːˈlɑːŋk/


dadan

glosses: niştin, veniştin, (tişta/ê difire) rûniştin erdê

glosses: agir pê xistin, agir kirin, arandin, berdan, darandin, lê teqandin (ji bo teqandina çekan), agir hilkirin

glosses: hejandin, colandin, li hewa livandin anku lebitandin

glosses: girtin, asê kirin, qepat kirin, qerase dan

glosses: pê dadan: lê dan, lê xistin, kutan, qutan

text: Sibetirê kinc û cilê xwe; pênûş lenûskê xwe û hinek amûrê xwarin û vexwarinê hilda, ji sukê jî hinek pêwistiyên din standin, derê mala xwe dada, bi coşeke naşî, min berê xwe da rawestgehê.

ref: Mihemed Şarman, Pirça Winda, Avesta, 2016, çapa 2em, r. 80, ISBN 978-605-5585-41-9

forms:
dadidim (present)
dadidî (present)
dadide (present)
dadidin (present)
dade (imperative singular)
dadin (imperative plural)
dada (past)
dada (past)
dada (past)
dada (past)
da –d– (root present)
da –da– (root past)
ez dadidim (indicative present positive)
ez danadim (indicative present negative)
min dada (indicative past positive)
min daneda (indicative past negative)
tu dadidî (indicative present positive)
tu danadî (indicative present negative)
te dada (indicative past positive)
te daneda (indicative past negative)
ew dadide (indicative present positive)
ew danade (indicative present negative)
wê/wî dada (indicative past positive)
wê/wî daneda (indicative past negative)
em dadidin (indicative present positive)
em danadin (indicative present negative)
me dada (indicative past positive)
me daneda (indicative past negative)
hûn dadidin (indicative present positive)
hûn danadin (indicative present negative)
we dada (indicative past positive)
we daneda (indicative past negative)
ew dadidin (indicative present positive)
ew danadin (indicative present negative)
wan dada (indicative past positive)
wan daneda (indicative past negative)
min dadida (imperfect positive)
min danedida (imperfect negative)
min dadabû (positive)
min danedabû (negative)
te dadida (imperfect positive)
te danedida (imperfect negative)
te dadabû (positive)
te danedabû (negative)
wê/wî dadida (imperfect positive)
wê/wî danedida (imperfect negative)
wê/wî dadabû (positive)
wê/wî danedabû (negative)
me dadida (imperfect positive)
me danedida (imperfect negative)
me dadabû (positive)
me danedabû (negative)
we dadida (imperfect positive)
we danedida (imperfect negative)
we dadabû (positive)
we danedabû (negative)
wan dadida (imperfect positive)
wan danedida (imperfect negative)
wan dadabû (positive)
wan danedabû (negative)
ez ê dadim (future positive)
ez ê danedim (future negative)
minê dadabe (future perfect positive)
minê danedabe (future perfect negative)
tu yê dadî (future positive)
tu yê danedî (future negative)
teyê dadabe (future perfect positive)
teyê danedabe (future perfect negative)
ew ê dade (future positive)
ew ê danede (future negative)
wê/wîyê dadabe (future perfect positive)
wê/wîyê danedabe (future perfect negative)
em ê dadin (future positive)
em ê danedin (future negative)
meyê dadabe (future perfect positive)
meyê danedabe (future perfect negative)
hûn ê dadin (future positive)
hûn ê danedin (future negative)
weyê dadabe (future perfect positive)
weyê danedabe (future perfect negative)
ew ê dadin (future positive)
ew ê danedin (future negative)
wanê dadabe (future perfect positive)
wanê danedabe (future perfect negative)
min dadaye (perfect positive)
min danedaye (perfect negative)
min dadabûye (nonconfirmative pluperfect positive)
min danedabûye (nonconfirmative pluperfect negative)
te dadaye (perfect positive)
te danedaye (perfect negative)
te dadabûye (nonconfirmative pluperfect positive)
te danedabûye (nonconfirmative pluperfect negative)
wê/wî dadaye (perfect positive)
wê/wî danedaye (perfect negative)
wê/wî dadabûye (nonconfirmative pluperfect positive)
wê/wî danedabûye (nonconfirmative pluperfect negative)
me dadaye (perfect positive)
me danedaye (perfect negative)
me dadabûye (nonconfirmative pluperfect positive)
me danedabûye (nonconfirmative pluperfect negative)
we dadaye (perfect positive)
we danedaye (perfect negative)
we dadabûye (nonconfirmative pluperfect positive)
we danedabûye (nonconfirmative pluperfect negative)
wan dadaye (perfect positive)
wan danedaye (perfect negative)
wan dadabûye (nonconfirmative pluperfect positive)
wan danedabûye (nonconfirmative pluperfect negative)
(bila) ez dadim (present subjunctive positive)
(bila) ez danedim (present subjunctive negative)
(bila) min dadabe (preterite subjunctive positive)
(bila) min danedabe (preterite subjunctive negative)
(bila) tu dadî (present subjunctive positive)
(bila) tu danedî (present subjunctive negative)
(bila) te dadabe (preterite subjunctive positive)
(bila) te danedabe (preterite subjunctive negative)
(bila) ew dade (present subjunctive positive)
(bila) ew danede (present subjunctive negative)
(bila) wê/wî dadabe (preterite subjunctive positive)
(bila) wê/wî danedabe (preterite subjunctive negative)
(bila) em dadin (present subjunctive positive)
(bila) em danedin (present subjunctive negative)
(bila) me dadabe (preterite subjunctive positive)
(bila) me danedabe (preterite subjunctive negative)
(bila) hûn dadin (present subjunctive positive)
(bila) hûn danedin (present subjunctive negative)
(bila) we dadabe (preterite subjunctive positive)
(bila) we danedabe (preterite subjunctive negative)
(bila) ew dadin (present subjunctive positive)
(bila) ew danedin (present subjunctive negative)
(bila) wan dadabe (preterite subjunctive positive)
(bila) wan danedabe (preterite subjunctive negative)
(bila) min dadaya (imperfect subjunctive positive)
(bila) min danedaya (imperfect subjunctive negative)
(bila) min dadabûya (pluperfect subjunctive positive)
(bila) min danedabûya (pluperfect subjunctive negative)
(bila) te dadaya (imperfect subjunctive positive)
(bila) te danedaya (imperfect subjunctive negative)
(bila) te dadabûya (pluperfect subjunctive positive)
(bila) te danedabûya (pluperfect subjunctive negative)
(bila) wê/wî dadaya (imperfect subjunctive positive)
(bila) wê/wî danedaya (imperfect subjunctive negative)
(bila) wê/wî dadabûya (pluperfect subjunctive positive)
(bila) wê/wî danedabûya (pluperfect subjunctive negative)
(bila) me dadaya (imperfect subjunctive positive)
(bila) me danedaya (imperfect subjunctive negative)
(bila) me dadabûya (pluperfect subjunctive positive)
(bila) me danedabûya (pluperfect subjunctive negative)
(bila) we dadaya (imperfect subjunctive positive)
(bila) we danedaya (imperfect subjunctive negative)
(bila) we dadabûya (pluperfect subjunctive positive)
(bila) we danedabûya (pluperfect subjunctive negative)
(bila) wan dadaya (imperfect subjunctive positive)
(bila) wan danedaya (imperfect subjunctive negative)
(bila) wan dadabûya (pluperfect subjunctive positive)
(bila) wan danedabûya (pluperfect subjunctive negative)
minê dadaya (present conditional positive)
minê danedaya (present conditional negative)
minê dadabûya (preterite conditional positive)
minê danedabûya (preterite conditional negative)
teyê dadaya (present conditional positive)
teyê danedaya (present conditional negative)
teyê dadabûya (preterite conditional positive)
teyê danedabûya (preterite conditional negative)
wê/wîyê dadaya (present conditional positive)
wê/wîyê danedaya (present conditional negative)
wê/wîyê dadabûya (preterite conditional positive)
wê/wîyê danedabûya (preterite conditional negative)
meyê dadaya (present conditional positive)
meyê danedaya (present conditional negative)
meyê dadabûya (preterite conditional positive)
meyê danedabûya (preterite conditional negative)
weyê dadaya (present conditional positive)
weyê danedaya (present conditional negative)
weyê dadabûya (preterite conditional positive)
weyê danedabûya (preterite conditional negative)
wanê dadaya (present conditional positive)
wanê danedaya (present conditional negative)
wanê dadabûya (preterite conditional positive)
wanê danedabûya (preterite conditional negative)
(tu) dade (imperative present positive)
(tu) danede (imperative present negative)
(hûn) dadin (imperative present positive)
(hûn) danedin (imperative present negative)
دادان
дадан

etymology_text: Ji da- + dan.

ipa: /dɑːˈdɑːn/


dadan

glosses: Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.


text: Sala ko paîzxêr zû bikeve pê re nagîhin kuta bikin, guşiyên genim dixin xaniyan. Nanê wan gelekî tamdare.

ref: Ronahî (kovar), ZAD Û GENIM, 1942

text: Qet'a çu nebû ne xur ne xwabekWan bîr nedihat-i nan û abekEw hefte temam bûye gerdek

text: Goya li nik wan şûm e, ewî nanê (ko) ibtida (destpêkê) dipêjin û ji tenûrê biderdikevitin ew naxwin. Goya herçî wî nanî bixutin jina wî dimiritin.

ref: Mele Mehmûdê Bayezîdî, Amadekar: Jan Dost Adat û Rusûmatnameê Ekradiye, Weşanxaneya Nûbihar, 2010, r. 105, ISBN 9789944360678

glosses: xwarin, xwirak, xwaremenî, tişta/ê tê xwarin

forms:
نان
нан
non
nun
nên
nîn

etymology_text:
Hevreha soranî نان (nan), kurdiya başûrînan, lekî nan, hewramî nan, zazakî nan / non, farisî نان (nan) (farisiya devkî نون (nûn), tacikî нон (non), pehlewî 𐭭𐭠𐭭 (nan), belûçî نگن (negen), partî n'g'n (neġn), peştûyî نغن (neġen), ji zimanên îranî, bi îraniya kevn *nagna- (/negne-/).
Lubotsky peyva îranî bi peyva sanskrîtî नग्नहु (nagnahu: havên) ve girê dide û dibêje ku ew herdu ji proto-îranî ne. Lê mimkin e ku nan peyveke kevnar ya Rojhilata Navîn ya ji zimanekî ne-hindûewropî jî be, bidin ber sûmerî 𒃻 ([NINDA]). Di hîtîtî de jî peyv bi heman awayî hatiye qeydkirin lê nayê zanîn ka divê ew di hîtîtî de çawa were gotin/xwandin.
Peyva nan bi berfirehî di zimanên Hindistanê û Asyaya Navîn de jî heye lê ew ji zimanên îranî hatine wergirtin: ûrdûyî نان (nan), hindî नान (nān), kirgîzî û qazaxî нан (nan), ozbekî non, oyxurî نان (nan), çînî 饢 / 馕 (náng), nenetsî нянь (nyani)... Ji hindî peyv bi maneya cûreyek nanê rojhilatî bi awayê naan ketiye hemû zimanên ewropî jî.
Peyva nan dişibe hevreha xwe ya zimanên romî: latînî panis, spanî pan, fransî pain... lê ew û nan ne hevrehên hev in çunkî veguhastina N/P di peyvên din de peyda nabe.
;Çavkanî:
* Chyet, Michael L. (2003): Kurdish-English Dictionary, Ferhenga Kurmancî-Inglîzî, Yale University Press.
* Horn, Paul. (1893): Grundriss der neupersischen Etymologie [Bingehê etîmolojiya farisî] (bi almanî). Strassburg
* Lubotsky, Alexander. Indo-Aryan inherited lexicon. University of Leiden.
* MacKenzie, David Neil, The dialect of Awroman (Hawraman-i Luhon) Grammatical sketch, texts, and vocabulary, Kommissionaer: Munksgaard (København), 1966
*
* Mayrhofer, Manfred (1992–2001): Etymologisches Wörterbuch des Altindoarischen [Ferhenga etîmolojî ya hindûaryayiya kevn] (bi almanî), Heidelberg: Carl Winter Universitätsverlag.
* Pokorny, Julius, Ferhenga etîmolojî ya hindûewropî ["Indogermanisches etymologisches Wörterbuch (bi almanî)"], Bern, 1959
* Tsabolov, R. L., Ferhenga etîmolojî ya zimanê kurdî ["Цаболов, Р. Л.: Эмцмолоƨцческцц̆ словарь курδскоƨо языка"], Moskova, 2001-2010

амгьал

roman: āmg̍āl

ача

roman: āč̍ā

хьэлэгъу

roman: ḥălăġ°

хьалыгъу

roman: ḥāləġ°

𒃻

roman: NINDA

этпе́к

roman: etpék

ӧтпӧк

roman: ötpök

аш

roman: aš

ка́ла́ш

roman: káláš

ዳቦ

roman: dabo

לחמא

roman: lakhmā, lakhmo

パン

roman: pan

ヘリェバ

roman: heryeba

икмәк

roman: ikmäk

მაჲჴი̆

roman: mayqĭ

хлеб

roman: xljeb

نان

roman: nán

نگن

roman: nagan

রুটি

roman: ruṭi

পাঁউরুটি

roman: pãuruṭi

লোফ

roman: loph

фу

roman: fu

хляб

roman: hljab

ပေါင်မုန့်

roman: paungmun.

бепиг

roman: bepig

ᎦᏚ

roman: gadu

мәмә

roman: məmə

麵包

roman: mī-pau

ҫӑкӑр

roman: śăkăr

тырӑ

roman: tyră

خُبْز

roman: ḵubz

اغروم

roman: aḡrum

عيش

roman: ʕēš

خُبز

roman: ḵubuz

صمّون

roman: ṣammūn

خبز

roman: ḵobz

قرص

roman: gərṣ

خِبِز

roman: ḵebez

خِبِز

roman: ḵubez

հաց

roman: hacʻ

نان

roman: nân

نون

roman: nun

چُرَک

roman: čorak

چورَک

roman: čurak

𐭭𐭠𐭭

roman: nʾn

βεκος

roman: bekos

𐌷𐌻𐌰𐌹𐍆𐍃

roman: hlaifs

રોટલી

roman: roṭlī

პური

roman: ṗuri

रोटी

roman: roṭī

नान

roman: nān

ब्रेड

roman: breḍ

𒉒

roman: NÍNDA

баба

roman: baba

לֶחֶם

roman: lékhem

щӏакхъуэ

roman: ṣ̂ākχ°ă

өдмг

roman: ödmg

ರೊಟ್ಟಿ

roman: roṭṭi

ётмек

roman: ötmek

ётме

roman: ötme

тамак

roman: tamak

ар

roman: ar

оокат

roman: ookat

азык

roman: azık

камсыздандырылуу

roman: kamsızdandırıluu

පාන්

roman: pān

нянь

roman: njanʹ

빵

roman: ppang

ᐅᐦᐱᐦᑲᓯᑲᐣ

roman: ohpihkasikan

ᐸᐦᑵᓯᑲᐣ

roman: pahkwêsikan

ᐲᓷᐦᑲᓯᑲᐣ

roman: pîswêhkasikan

ᐱᓷᐦᑲᓯᑲᐣ

roman: piswehkasikan

экмек

roman: ekmek

ຂນົມປັງ

roman: kha nom pang

ເຂົ້າຈີ່

roman: khao chī

ປັງ

roman: pang

леб

roman: leb

റൊട്ടി

roman: ṟoṭṭi

അപൂപം

roman: apūpaṃ

ᡝᡶᡝᠨ

roman: efen

भाकरी

roman: bhākrī

पाव

roman: pāv

талх

roman: talh

миянбуу

roman: mijanbuu

ᠲᠠᠯᠬᠠ

roman: talq-a

ᠮᠢᠶᠠᠨᠪᠣᠤ

roman: miyanbou


text: pê lê nan

text: venan

glosses: xwe kirin tiştek ku bi rastî wisa be, xwe şibandin, xwe bi awayekî halekî kirin, da ku xelkê bixapîne:

text: Xwe li mirinî nan.

text: Xwe li gêjî nan.

audio: LL-Q36163 (kmr)-Ebulfîda-nan.wav


audio: LL-Q150 (fra)-LoquaxFR-nan.wav

audio: LL-Q150 (fra)-WikiLucas00-nan.wav


audio: LL-Q7026 (cat)-Marvives-nan.wav


non

audio: LL-Q150 (fra)-GrandCelinien-non.wav

audio: LL-Q150 (fra)-WikiLucas00-non.wav

audio: LL-Q150 (fra)-Poslovitch-non.wav


non

glosses: mêr, zilam, zelam (mirovê nêr yê mezinbûyî)


tîrok

glosses:
şobik, nabûnk, şopik, şovik,
alava girikên hevîrî pê tên pehnkirin berî ku bên pehtin

forms:
tîrik
تیرۆک
bistik
kefçik
mifsik
moçik
xanik

etymology_text: : Etîmolojiya vê peyvê nehatiye nivîsîn. Eger tu bi rastî bizanî, kerem bike bişkoka "biguhêre" ya di ser van gotinan re bitikîne û etîmolojiya vê peyvê binivîse. Çavkaniyên ku te ew etîmolojî jê girtiye jî binivîse.

գրտնակ

roman: grtnak

скалка

roman: skálka


girik

etymology_text: Ji gir + -ik.

ipa: /ɡɪˈɾɪk/

audio: LL-Q36368 (kur)-Dildadil-girik.wav

hyphenation: gi·rik


girik

glosses: Ava ku rengê wê bi têkilbûna tozê yan axê û hwd guheriye û xira bûye, ava ku toz yan ax û hwd têkilê wê bûye û ji ber wê têkilbûnê, rengê xwe yê zelal winda kiriye, ji rengê xwe yê eslî yê zelal derketiye.

forms:
girrik
gerek


sewik

glosses: Nanê pan û girover yên di tenûrê de tê patin.

forms:
sewk
semon
nanê sêlê


girrovirr

glosses: Ji bo guhertoya rastnivîsî binêre girover.


gilover

ipa: /ɡɪloːˈvɛɾ/

audio: LL-Q36163 (kmr)-Key Mîrza-gilover.wav

hyphenation: gi·lo·ver


girover

glosses: Tişta/ê ku tenê rexek heye û bêyî ti kujî anku goşe ye.

text: Ksenefon digel eskerên dimdarê li ber riya mezin şargeh bû. Newalek diket neqeba me û çiyê. Diviya bû em tê re derbas bibin û bi hewa kevin. Kardûxan ji jor de kevirinê gir û hûr li me gêr dikirin ; kevirine girover . Di nav wan keviran de hin hebûn dibûn barê erebekê.

ref: Hawar, KARDÛX 0 WELATÊ KARDÛXAN, Herekol Azîzan, Nûdem, cîld 1, hj. 9, 1932-1933, r. 791

text: Klêopatre destekî xwe danî ser serê Sîdonyayê û ne hişt ko gotina xwe bibe serî. Sîdonye lê fedkiri. Du hêstirên germ û girover wek du daneyên mirariyan di ser hinarikên Klêopatre re ketin koşa Sîdonyayê.

ref: Hawar, KLÊOPATRE, Nûdem, cîld 1, hj. 50, 1932-1933, r. 1073

text: Zînê bi çakûç mîxan dikute. Gelek cure mîx hene. Serê hin mîxan pahn û yên hinan jî girover in.

ref: Komxebat, Ansîklopediya Zarokan, APEC, 2004, r. 137, ISBN 91-89675-32-0

forms:
girovertir (comparative)
herî girover (superlative)
girovertirîn (superlative)
گڕۆڤڕ
girrovirr
gilover
gilovir
girovir
gulover
gulovir
gurover
gurovir

etymology_text:
Ji proto-hindûewropî *gel- / *gle-u ("girover"), hevrehazazakî gilor, farisiya navîn [skrîpt hewce ye] (gird), sanskrîtî [skrîpt hewce ye] (gulika, “girover”), yûnaniya kevn γλοιός (gloyos), latînî globus, glus, galla, glis, glutis, gluten;Çavkanî:
*
* Lubotsky, Alexander. The Indo-Iranian substratum. 1999. http://www.ieed.nl/lubotsky/pdf/Indo-Iranian%20substratum.pdf
* Pokorny, Julius, Ferhenga etîmolojî ya hindûewropî ["Indogermanisches etymologisches Wörterbuch (bi almanî)"], Bern, 1959, r. 362

خڕ

roman: xirr

audio: LL-Q36163 (kmr)-Key Mîrza-girover.wav

hyphenation: gi·ro·ver


rex

text:
Wê bi peykê bikirîn mat-i reqîbê dîsa
Bi rex û fîl û feres ez şeh û matê nadim
Di semaya seherê dest bi kes dî îro

forms:
goşe
kujî

etymology_text: Bi esehî nayê zanîn lê ihtimalen ji aramî ܪܟܢܐ (rexana, “rex, alî, beten”) yan jî - bi ihtimaleke biçûktir - belkî hevreha farisî رخ (rûx, “rû”) û kurdî rû ji zimanên îranî.

ipa: /rɛx/

audio: LL-Q36163 (kmr)-Key Mîrza-rex.wav

hyphenation: rex


rex

text: equus regis