siyaset

text: Paşê tu yî sahibê kiyasetLa'iq wî bibîn çi ye siyasetHukkam ji cinsê şah-i mar in

ref: Ehmedê Xanî, Mem û Zîn, ~1692

glosses: Bîrûrayên li ser çawan birêvebirina dewletê û dezgehên yan yekîneyên wê.

glosses: Zanista lêkolînan li ser birêvebirina dewletê dike .

forms: سیاسهت

etymology_text: Ji erebî سِيَاسَة (siyāsa, “1. siyaset, polîtîka 2. seyisî, hespvanî, çavdêrîkirina hespan, xwedîkirina hespan”) ji سَائِس (sāʾis, “seyîs, hespvan, xwedîkerê hespan, çavdêrê hespan”) ji aramî ܫܘܫ (şewş, şûş) ji formeka kevntir şûşbîn, ji akadî [skrîpt hewce ye] (şuşanu/susanu). Peyv belkî bi eslê xwe zimanên îranî*ese-sanî / espe-sanî (çavdêrêhespan), bide ber sanskrîtî अश्वसनि (aśva-sani, “çavdêrê hespan”) ji अश्व (eśve, “hesp > binere siwar, sîpe û hesp”). Ji ber giringiya hespan di birêvebirina dewletên berê de, xwedîkirina hespan navê xwe daye hemû birêvebirina dewletê. Miletên samî ji miletên îranîhînîhespvaniyê bûne.

аполитика

roman: āṗoliṭiḳā

ⵜⴰⵙⵔⵜⵉⵜ

roman: tasrtit

ፖለቲካ

roman: polätika

ৰাজনীতি

roman: razoniti

сәйәсәт

roman: säyäsät

политика

roman: politika

палі́тыка

roman: palítyka

রাজনীতি

roman: rajniti

поли́тика

roman: polítika

နိုင်ငံရေး

roman: nuingngam-re:

улас түрэ

roman: ulas türe

政治

roman: zing³ zi⁶

җынҗы

roman: žɨnžɨ

政治

roman: zhèngzhì

政治

roman: chèng-tī

سِيَاسَة

roman: siyāsa

քաղաքականություն

roman: kʻaġakʻakanutʻyun

سیاست

roman: siyâsat

پلیتیک

roman: politik

રાજકારણ

roman: rājkāraṇ

პოლიტიკა

roman: ṗoliṭiḳa

राजनीति

roman: rājnīti

सियासत

roman: siyāsat

төршл

roman: törşl

ರಾಜಕೀಯ

roman: rājakīya

саясат

roman: sayasat

රාජනීතිය

roman: rājanītiya

정치

roman: jeongchi

ການເມືອງ

roman: kān mư̄ang

രാഷ്ട്രീയം

roman: rāṣṭrīyaṃ

ᡩᠠᠰᠠᠨ

roman: dasan

политиксь

roman: politiksʹ

улс төр

roman: uls tör

राजनीति

roman: rājanīti

政治

roman: しーじ, shiiji

ରାଜନୀତି

roman: rajônīti

политикӕ

roman: politikæ

سىياسەت

roman: siyaset

سياست

roman: seyāsát

ਸਿਆਸਤ

roman: siāsat

ਰਾਜਨੀਤੀ

roman: rājnītī

саясат

roman: saäsat

сиёсат

roman: siyosat

அரசியல்

roman: araciyal

రాజకీయాలు

roman: rājakīyālu

сәясәт

roman: säyasät

སྲིད་དོན

roman: srid don

ཆབ་སྲིད

roman: chab srid

полі́тика

roman: polítyka

នយោបាយ

roman: nɔɔyoobaay

бэлиитикэ

roman: beliitike

πολιτική

roman: politikí

πολιτική

roman: politikḗ

ipa: /sɪjɑːˈsɛt/

hyphenation: si·ya·set


siyaset

pos: noun

pos_title: Navdêr

audio: LL-Q256 (tur)-Veravi95-siyaset.wav


polîtîka

glosses: Bîrûrayên li ser birêvebirina dewletê û dezgeh an yekîneyên wê.

glosses: Siyasetnasî, îlmê li birêvebirina dewletê dikole.

glosses: Nexşeyek yan planek dewletê ji bo bicihanîna tiştekî.

etymology_text: Ji yûnanî πολις (polis) (bajar) ji ber ku li Yûnanistana berê her bajarek bi serbixweyî dihat birêvebirin anku polîtîka birêvebirina bajarekî bû.). Ji heman rehî: polîs, beledî.

রাজনীতি

roman: rajniti

политика

roman: polítika

პოლიტიკა

roman: ṗoliṭiḳa

राजनीति

roman: rājnīti

ການເມືອງ

roman: kān mư̄ang

politika#Serbian

roman: politika

ipa: /poːliːtiːˈkɑː/

hyphenation: po·lî·tî·ka


ramyarî

glosses: bîrûrayên li ser çawan birêvebirina dewletê û dezgehên yan yekîneyên wê

glosses: siyasetnasî, zanista lêkolînan li ser birêvebirina dewletê dike

glosses: nexşeyek yan planek dewletê bo bicihanîna tiştekî

forms: ramiyarî

etymology_text: Ji ramyar + -î


siyasetvan

glosses:
Kesa/ê siyasî,
kesa/ê karê wê / wî siyaset,
her kesa/ê mijûlî siyasetê.

forms: siyasetmedar

etymology_text: Ji siyaset + -van.

сәйәсмән

roman: säyäsmän

палі́тык

roman: palítyk

палі́тычка

roman: palítyčka

রাজনীতিজ্ঞ

roman: rajnitigg

полити́к

roman: politík

полити́чка

roman: politíčka

政治家

roman: zing³ zi⁶ gaa¹

政治家

roman: zhèngzhìjiā

從政者

roman: cóngzhèngzhě

政客

roman: zhèngkè

سِيَاسِيّ

roman: siyāsiyy

سِيَاسِيَّة

roman: siyāsiyya

քաղաքական գործիչ

roman: kʻaġakʻakan gorcičʻ

سیاستمدار

roman: siyâsatmadâr

پولیتیسین

roman: politisyan

سایس

roman: sâyes

პოლიტიკოსი

roman: ṗoliṭiḳosi

პოლიტიკური მოღვაწე

roman: ṗoliṭiḳuri moɣvac̣e

राजनीतिज्ञ

roman: rājnītigy

פּוֹלִיטִיקַאי

roman: politiká`i

פוליטיקאית

roman: politiká`it

саясатчы

roman: sayasatçı

정치인

roman: jeongchiin

정치가

roman: jeongchiga

ນັກການເມືອງ

roman: nak kān mư̄ang

политичар

roman: političar

политичарка

roman: političarka

രാഷ്ട്രീയക്കാരന്

roman: rāṣṭrīyakkāran

राजकारणी

roman: rājkārṇī

улс төрч

roman: uls törč

ᠤᠯᠤᠰ ᠲᠥᠷᠦᠴᠢ

roman: ulus törüči

سىياسەتچى

roman: siyasetchi

سياست پوه

roman: seyāstpoh

саясатшы

roman: saäsatşy

саясаткер

roman: saäsatker

поли́тик

roman: polítik

полити́ческий де́ятель

roman: politíčeskij déjatelʹ

политика́н

roman: politikán

сиёсатмадор

roman: siyosatmador

сиёсатшинос

roman: siyosatšinos

сәясәтче

roman: säyasätçe

سیاستدان

roman: siyāsatdān

полі́тик

roman: polítyk

полі́тичка

roman: polítyčka

អ្នកនយោបាយ

roman: ʼnâkânyoŭbay

פּאָליטיקער

roman: politiker

πολιτικός

roman: politikós

ipa: /sɪjɑːsɛtˈvɑːn/

hyphenation: si·ya·set·van


siyasetmedar

etymology_text: Ji siyaset + -medar.

сәйәсмән

roman: säyäsmän

палі́тык

roman: palítyk

палі́тычка

roman: palítyčka

রাজনীতিজ্ঞ

roman: rajnitigg

полити́к

roman: politík

полити́чка

roman: politíčka

政治家

roman: zing³ zi⁶ gaa¹

政治家

roman: zhèngzhìjiā

從政者

roman: cóngzhèngzhě

政客

roman: zhèngkè

سِيَاسِيّ

roman: siyāsiyy

سِيَاسِيَّة

roman: siyāsiyya

քաղաքական գործիչ

roman: kʻaġakʻakan gorcičʻ

سیاستمدار

roman: siyâsatmadâr

پولیتیسین

roman: politisyan

سایس

roman: sâyes

პოლიტიკოსი

roman: ṗoliṭiḳosi

პოლიტიკური მოღვაწე

roman: ṗoliṭiḳuri moɣvac̣e

राजनीतिज्ञ

roman: rājnītigy

פּוֹלִיטִיקַאי

roman: politiká`i

פוליטיקאית

roman: politiká`it

саясатчы

roman: sayasatçı

정치인

roman: jeongchiin

정치가

roman: jeongchiga

ນັກການເມືອງ

roman: nak kān mư̄ang

политичар

roman: političar

политичарка

roman: političarka

രാഷ്ട്രീയക്കാരന്

roman: rāṣṭrīyakkāran

राजकारणी

roman: rājkārṇī

улс төрч

roman: uls törč

ᠤᠯᠤᠰ ᠲᠥᠷᠦᠴᠢ

roman: ulus törüči

ipa: /sɪjɑːsɛtmɛˈdɑːɾ/

hyphenation: si·ya·set·me·dar


ramyar

glosses: Kesa/ê karê wê / wî ramyarî ango siyaset ango polîtîka.

glosses: Her kesa/ê mijûlî ramyariyê ango siyasetê ango polîtîkayê

forms: ramiyar

etymology_text: Vam yan hevreha soranî ڕامیار (ramyar, “şivan, şivanê pez û hesp”), ji hevreheka ref/revde + -yar. Ne têkildarî ramîn, raman.


kitik

glosses: Ajelek e dişibe pilingan lê jê biçûktir e û kedî û bi dengê "miyaw" yan "mir" bang dike.

glosses:
Pisîk û ajelên nêzî wan.
(wek şêr, piling, panter, leopard, jaguar û hwd)

forms:
کتک
kit
kitîk
kitk
ketik
kêtik
kêtk
ketîk
ket
ketk

etymology_text: Hevreha kelhûrî kite, erebî قط (qiṭ), tirkî kedi, ermenî կատու (katu), yûnanî γάτος (gatos), latînî cattus, îngilîzî cat (bixwîne: ket), almanî Katze, fransî chat (bixwîne: şa)... Herwiha peyvên pisîk / pisîng / pişîk yên kurdî jî hevrehên xwe yên navneteweyî hene: soranî پشیلە (pşîle) / pişîle, kelhûrî پشی (pişî), belûçî پشی (pişî), farisî پیشی (pîşî)), azerî û tirkmenî (tirkmenistanî) pişik, çagatayî پیشیک (pîşîk), romanî pisicã... Dîsa gîvir (kitikên gir yên kûvî) jî hevrehên xwe di zimanên din yên îranî de hene: soranî گورپه (gurpe) (kitikên nêr), belûçî گربگ (gurbeg: kitik), farisî گربه (gorbê: kitik): "b" ya farisî di kurmancî de gelek caran wek "v" ye (wek چوبان (çoban, “şivan”). Cihguherîna "rb" (ya di "gorbê"de) û "v[i]r" (ya di "gîvir" de) jî bi metatezê: "gîrv > gîvir" yan "gobrê > gorbê". Herwiha belkî peyva kitik têkilî li gel peyva kedî (kehî, navmalî, ne-kûvî) jî hebe, bi taybetî bide ber hevrehakedi (kitik, pisîk) ya tirkî ku pir dişibe peyva kedî ya kurdî. Bi heman awayî belkî gîvir (kitikên kûvî) têkilî peyva kûvî be ku li hin deveran wek kîvî tê gotin.

پشیلە

roman: pişîle

ܫܘܢܪܐ

roman: shūnrā

ܫܘܢܪܬܐ

roman: shūnrātā

кот

roman: kot

বিড়াল

roman: biṛal

িবলাড়

roman: iblaṛ

котка

roman: kotka

котак

roman: kotak

котарак

roman: kotarak

ᏪᏌ

roman: wesa

قط

roman: qéṭṭ

قطة

roman: qéṭṭa

هر

roman: hir

قط

roman: ’uṭṭ

قطة

roman: ’uṭṭɑ

قطوس

roman: gɑṭṭūs

قطوسة

roman: gɑṭṭūsa

مش

roman: mašš

կատու

roman: katu

псака

roman: psaka

катка

roman: katka

писай

roman: pisaj

گربھ

roman: gorbeh

બિલાડી

roman: bilāḍī

બિલાડો

roman: bilāḍo

კატა

roman: ḳaṭa

बिल्ली

roman: billī

बिल्ला

roman: billā

חתולה

roman: khatula

පූසා

roman: pūsā

माज़रा

roman: māj̈rā

고양이

roman: goyaeng-i

ᐴᔒ

roman: puushii

ແມວ

roman: meehw

мачка

roman: mačka

мачор

roman: mačor

പൂച്ച

roman: pūcca

मांजर

roman: mānjar

बोका

roman: bokā

बिरालो

roman: birālō

гӕды

roman: gædy

кошка

roman: kóška

अखुभुज्

roman: akhubhuj

बिडालः

roman: biḍālah

гурба

roman: gurba

пишак

roman: pišak

பூனை

roman: pūṉai

แมว

roman: maew

วิฬาร์

roman: wílaa

పిల్లి

roman: pilli

بيلی

roman: bيlī

кіт

roman: kit

кішка

roman: kiška

ឆ្មា

roman: chmā

קאץ

roman: kats

γαλή

roman: galḗ

γάτα

roman: gáta

γάτος

roman: gátos


pisîk

glosses: Heywanek e ku dişibe pilingan lê jê biçûktir e û kedî ye û bi dengê "miyaw" yan "mirrr" bang dike.

text: سارق و لص هر دو چه ناڤی دزانهره و سنور پسیک فأره مشکثقب کن و روڤی چیه ثعلبان

roman: Sariq û liṣṣ herdu çi? Navê dizanHirre û sinnewr-i pisîk; feʾre mişkS̤eqb-i kun, û rûvî çi ye? S̤eʿleban

ref: Ehmedê Xanî, Nûbihara Biçûkan, 1683

glosses: Kitik û ajelên nêzî wan (wek şêr, piling, panter, leopard, jaguar û hwd).

forms:
pisik
pisîg
pisîng
pişîk

etymology_text: Ji dengê onomatopoetîk yê gazîkirina pisîkan: pişo-pişo / piso-piso!. Bi heman awayî di gelek zimanên din de jî hatiye çêkirin: soranî پشیلە (pişîle), belûçî پشی (pişî), farisî پیشی (pîşî), azerî û tirkmenî (tirkmenistanî) pişik, çagatayî (çaxatayî) پیشیک (/pîşîk/), romanî pisicã... Hevwateya wê kitik jî peyveke li navneteweyî ye - bo agahiyên berfirehtir li wê binêrin.

پشیلە

roman: pişîle

ܫܘܢܪܐ

roman: shūnrā

ܫܘܢܪܬܐ

roman: shūnrātā

кот

roman: kot

বিড়াল

roman: biṛal

িবলাড়

roman: iblaṛ

котка

roman: kotka

котак

roman: kotak

котарак

roman: kotarak

ᏪᏌ

roman: wesa

قط

roman: qéṭṭ

قطة

roman: qéṭṭa

هر

roman: hir

قط

roman: ’uṭṭ

قطة

roman: ’uṭṭɑ

قطوس

roman: gɑṭṭūs

قطوسة

roman: gɑṭṭūsa

مش

roman: mašš

կատու

roman: katu

псака

roman: psaka

катка

roman: katka

писай

roman: pisaj

گربھ

roman: gorbeh

બિલાડી

roman: bilāḍī

બિલાડો

roman: bilāḍo

კატა

roman: ḳaṭa

बिल्ली

roman: billī

बिल्ला

roman: billā

חתולה

roman: khatula

පූසා

roman: pūsā

माज़रा

roman: māj̈rā

고양이

roman: goyaeng-i

ᐴᔒ

roman: puushii

ແມວ

roman: meehw

мачка

roman: mačka

мачор

roman: mačor

പൂച്ച

roman: pūcca

मांजर

roman: mānjar

बोका

roman: bokā

बिरालो

roman: birālō

гӕды

roman: gædy

кошка

roman: kóška

ipa: /pʰɪˈsiːk/

audio: LL-Q36163 (kmr)-Ebulfîda-pisîk.wav

hyphenation: pi·sîk


pişîk

glosses: Ji bo guhertoya rastnivîsî binêre pisîk.

text: ،جادۆگەرێ کولند کرە عەرەبانە و مشك ژی کرنە هەسپ و پشیك ژی کرە عەرەبانچی

roman: Cadogerê kulind kire 'erebane û mişk jî kirine hesp û pişîk jî kire erebançî

ref: Leylan Îsmeîl, Bêrîvan û Hîvî (Çîrokêt Zarokan), Çapxana Xanî, Dihok, 2012, r. 11


kit

text: Kitek tebance hebûye...

ref: Mele Mehmûdê Bazîdî, Cami’eya Riseleyan û Hikayetan Bi Zimanê Kurmancî, Lîs, 2010, çapa 1em, r. 65, ISBN 978-605-5683-27-6

forms:
كت
kît
lib
tek
heb

etymology_text: Ji peyvek proto-îranî ya ku herwiha serkaniya van peyvan e: tak, tek û belkî yek.


kit

glosses: , ajelek wek pilingan e lê jê biçûktir e û kedî ye û dike "miyaw" yan "mirr"

forms: kitik

etymology_text: Binere: kitik


kit

audio: LL-Q1860 (eng)-Back ache-kit.wav


wana

pos: pron

pos_title: Cînav

text: Jiyan, rast e derd û kula dide meriyan, lê wana bê guman nake.

ref: Egîdê Xudo, Dê û Dêmarî, Weşanên Nûdem


wana

audio: LL-Q33549 (jav)-Thersetya2021-wana.wav


wanî

glosses: tişta/ê li bajarê Wanê çêbûye yan hatiye çêkirin

etymology_text: : Etîmolojiya vê peyvê nehatiye nivîsîn. Eger tu bi rastî bizanî, kerem bike bişkoka "biguhêre" ya di ser van gotinan re bitikîne û etîmolojiya vê peyvê binivîse. Çavkaniyên ku te ew etîmolojî jê girtiye jî binivîse.


wanî

pos: adv

pos_title: Hoker

glosses: bi wî awayî, bi wî şêweyî, bi wî şiklî, bi wî rengî

forms:
wa
we
wenî
wer
wesa
wesan
welê
wisan
wilo
wisa
wisan
hosa
vanî
va ye
usa
weha
wiha


zaxoyî

glosses: tişta/ê li bajarê Zaxoyê çêbûye yan hatiye çêkirin

etymology_text: Ji zaxo + -yî


dihokî

glosses: tişta/ê li Dihokê çêbûye yan hatiye çêkirin

forms: duhokî

etymology_text: Ji dihok + -î


duhokî

glosses: tişta/ê li Duhokê çêbûye yan hatiye çêkirin

forms: dihokî

etymology_text: Ji duhok + -î


amedî

glosses: kesa/ê li bajarê Amedê ango Diyarbekirê dijî

glosses: tişta/ê li Amedê çêbûye yan hatiye çêkirin

etymology_text: Ji amed + -î

ipa: /ɑːmɛˈdiː/

hyphenation: a·me·dî


Diyarbekir

pos: name

pos_title: Serenav

glosses: Bajarê mezin yê wê parêzgehê ku herwiha wek paytextê Bakurê Kurdistanê û carine jî wek paytextê hemû Kurdistanê tê hesibandin.

glosses: Navekî zilaman e ku berê li zarokan dikirin.

forms:
Diyarbekr
Carbekir

etymology_text: Ji erebî ديار (diyar, “war, welat”) + Bekir ji navê hoza "benî Bekir" ya ereb ku berî îslamê li derdorên Diyarbekirê bi cih bûbû. Forma tirkiya niha "Diyarbakır" bi fermana Mistefa Kemal Atatürk hatiye danîn û maneya "warê sifirî / misî / paxirî" dide (bi tirkî bakır).

ipa: /dɪjɑːɾbɛˈkɪɾ/


diyarbekirî

glosses: kesa/ê li bajarê Diyarbekirê ango Amedê dijî

glosses: tişta/ê li Diyarbekirê çêbûye yan hatiye çêkirin

forms: diyarbekrî

etymology_text: Ji Diyarbekir + -î.


Akrê

forms:
Akra
Akre
Akreh


Badînan

forms:
Badîna
Behdîna
Behdînan

etymology_text: Ji badîn + -an.


Behdînan

glosses: Navê herêmekî ku di Başûrê Kurdistanê de ye


Serhed

ipa: /sɛɾˈhɛd/


devok

glosses: Awayê ango şêweyê zimanê yan axiftina herêmekê yan bajarekî yan gundekî û hwd.

text: Devoka badînî, devoka Diyarbekirê, devoka gundê wan.

forms:
zarava
zar
ziman

etymology_text: Ji dev + -ok

ipa: /dɛˈvoːk/

audio: LL-Q36368 (kur)-Dildadil-devok.wav

hyphenation: de·vok


devokî

pos: adj

pos_title: Rengdêr

glosses: Tiştekî bi yan li gora devokekê (lê ne bi yan li gora zimanê standard).

forms:
devokîtir (comparative)
herî devokî (superlative)
devokîtirîn (superlative)
devkî
zaravayî
zargotinî
zarî
zimanî

etymology_text: Ji devok + -î.

ipa: /dɛvoːˈkiː/

hyphenation: de·vo·kî


zarava

glosses:
awayek ango şêweyek zimanekî ku li herêmekê pê tê peyivîn
 û hin peyvên wî û bendên rêzimana wî û dengkirina wî ji yên herêmên din cuda ne

glosses:
zimanê taybet,
 peyv û awayên taybet yên zimanî ku di nav kesên ji heman pîşeyî yan ji heman îdeolojiyê de tê bikaranîn

forms:
zarav
zarave
zaraw
zarawa
zarawe
ziraw
zar
ziman

etymology_text: Ji zar + awa.

диалект

roman: dialekt

ipa: /zɑːɾɑːˈvɑː/

hyphenation: za·ra·va


zaravayî

forms:
zaravayîtir (comparative)
herî zaravayî (superlative)
zaravayîtirîn (superlative)
devkî
devokî
zargotinî
zarî
zimanî

etymology_text: Ji zarava + -yî


dewlet

text: Zêdeyî 200 dewletan li dinyayê hene.

text: Dil bi zulmê nasojî, xenc û xet û xal in di dilXeyrixwahên dewletê mîrî ji wan guhdar-i bitTeyrê dil bê tem'ekê nayête dest şehzadeyan

ref: Melayê Cizîrî, Dîwana Melayê Cizirî, ~1640

glosses: hikûmet, hêza ku herêmeke serbixwe bi rê ve dibe

text: Dewleta tirk bi hezaran gundên kurdan wêran kirine.

glosses: hemî dezgehên hikûmî yên welatekî bi rê ve dibin

text: Polîs jî dewlet e.

text: Nêzîk e ku xewna me yan mezin bi cih bêt: Kurdistan bibe dewletek bi serê xwe.

glosses: dewlemendî, zengînî, mal, maliyet, bongî, bongtî,

forms:
bajar
gund
herêm
hikûmet
navçe
siyaset
welat

etymology_text: Ji erebî دَوْلَة (dewleᵗ) ji aramî דולא (dewla, “desthilat, serwerî”), hevreha akadî [skrîpt hewce ye] (duwelu, “kontrol kirin”).

دەوڵەت

roman: dewłet

аҳәынҭқарра

roman: āh°̍əntkārrā

тергее

roman: tergee

дәүләт

roman: däwlät

дзяржа́ва

roman: dzjaržáva

রাষ্ট্র

roman: raśṭr

държа́ва

roman: dǎržáva

နိုင်ငံ

roman: nuingngam

гүрэн

roman: güren

түрэ

roman: türe

гүрэн түрэ

roman: güren türe

улас

roman: ulas

гуйҗя

roman: guyži͡a

國家

roman: koet-kâ

國

roman: guó

邦

roman: bāng

國家

roman: guók-gă

國家

roman: kok-ka, kok-ke, kok-kee

دَوْلَة

roman: dawla

պետություն

roman: petutʻyun

երկիր

roman: erkir

دولت

roman: dowlat

فرمانروایی

roman: farmânravâyi

სახელმწიფო

roman: saxelmc̣ipo

राज्य

roman: rājya

राष्ट्र

roman: rāṣṭra

स्टेट

roman: sṭeṭ

מְדִינָה

roman: m'diná

орн-нутг

roman: orn-nutg

государств

roman: gosudarstv

төр

roman: tör

шаң

roman: şañ

ದೇಶ

roman: dēśa

мамлекет

roman: mamleket

රාජ්යය

roman: rājyaya

국가(國家)

roman: gukga

пачалыкъ

roman: paçalıq

ລັດ

roman: lat

ຊາດ

roman: sāt

др́жава

roman: dŕžava

രാഷ്ട്രം

roman: rāṣṭraṃ

ᡤᡠᡵᡠᠨ

roman: gurun

ᡤᡠᡵᡠᠨ ᠪᠣᠣ

roman: gurun boo

ᠤᠯᠤᠰ

roman: ulus

улс гурэн

roman: uls guren

улс

roman: uls

паддзахад

roman: padʒaxad

دۆلەت

roman: dölet

مملکت

roman: mamlakat

دولت

roman: dawlat

мемлекет

roman: memleket

ⲉⲝⲟⲩⲥⲓⲁ

roman: eksousia

ϣⲗⲟⲗ

roman: šlol

госуда́рство

roman: gosudárstvo

держа́ва

roman: deržáva

на́ция

roman: nácija

дрьжава

roman: drĭžava

дръжава

roman: drŭžava

дьржава

roman: dĭržava

давлат

roman: davlat

அரசு

roman: aracu

รัฐ

roman: rát

స్థితి

roman: sthiti

дәүләт

roman: däülät

ሃገረ

roman: hagärä

རྒྱལ་ཁབ

roman: rgyal khab

күрүне

roman: kürüne

رِیاسَت

roman: riyāsat

хазна

roman: xazna

រដ្ឋ

roman: rɔɔrŭətthɑɑ

судаарыстыба

roman: sudaarıstıba

מדינה

roman: medine

κράτος

roman: krátos

καθεστώς

roman: kathestós

ipa: /dɛwˈlɛt/

audio: LL-Q36163_(kmr)-Key Mîrza-dewlet.wav

hyphenation: dew·let


dewlet

glosses: Bi alfabeya latînî nivîsina دەوڵەت (dewllet).


lehce

forms:
zar
ziman

etymology_text: Ji erebî لَهْجَة (lahja).

диалект

roman: dialekt

ניב

roman: niv

사투리

roman: saturi

диалект

roman: dialékt

διάλεκτος

roman: diálektos

ipa: /lɛhˈd͡ʒɛ/

hyphenation: leh·ce


lehçe

audio: LL-Q256 (tur)-ToprakM-lehçe.wav


ayinde

glosses: dema bêt, dema hê nehatiye, rojên bên, rojên hê nehatine

forms:
ayende
ayînde
paşeroj
pêşeroj

etymology_text: Ji farisî آینده (ayende), ji آمدن (ameden, dema niha "ay-", “hatin”), yeksanî -ê- + -inde.

будущее

roman: buduščeje

будущность

roman: buduščnostʹ

μέλλων

roman: méllon

μέλλοντασ

roman: méllontas

μέλλο

roman: méllo

ipa: /ɑːjɪnˈdɛ/

hyphenation: a·yin·de


siberoj

text: Siberoja zimanê me jî pêdiviyî hêzeke taybet e, hêzeke dilsojane, hêzeke afirêner, hêzeke hizirdar û cegerdar û evîndar û bîrewer.

ref: Ehmed Huseynî: Kêlîka Dawîn, kovara Tûrik, 2/2005

forms:
sibaro
sibaroj
sibero
sibehro
sibehroj
subaro
subaroj
subero
suberoj
subehro
subehroj
paşeroj
pêşeroj

etymology_text: Ji sibe + roj.

دواڕۆژ

roman: dwarroj

پاشەڕۆژ

roman: paşerroj

ভবিষ্যৎ

roman: bhobiissot

киләсәк

roman: kiläsäk

бу́дучыня

roman: búdučynja

আয়েন্দা

roman: aẏenda

ভবিষ্যৎ

roman: bhôbiśjôt

бъ́деще

roman: bǎ́dešte

ᎤᏩᎫᏗᏗᏒ

roman: uwagudidisv

未來

roman: wèilái

將來

roman: jiānglái

مُسْتَقْبَل

roman: mustaqbal

مُسْتَقْبَل

roman: mustagbal

مستقبل

roman: mustaʾbal

ապագա

roman: apaga

آینده

roman: âyande

آتیه

roman: âtiye

ભવિષ્યકાળ

roman: bhaviṣyakāḷ

მომავალი

roman: momavali

भविष्य

roman: bhaviṣya

भविष्यकाल

roman: bhaviṣyakāl

मुस्तकबिल

roman: mustakbil

मुस्तक़बिल

roman: mustaqbil

עָתִיד

roman: 'atíd

ಭವಿಷ್ಯತ್ಕಾಲ

roman: bhaviṣyatkāla

келечек

roman: keleçek

ඉදිරිය

roman: idiriya

미래(未來)

roman: mirae

장래(將來)

roman: jangnae

ອະນາຄົດ

roman: ʼa nā khot

иднина

roman: idnina

ирээдүй

roman: ireedüj

ଭବିଷ୍ୟତ

roman: bhôbiṣyôtô

келешек

roman: keleşek

болашақ

roman: bolaşaq

бу́дущее

roman: búduščeje

гряду́щее

roman: grjadúščeje

оянда

roman: oyanda

எதிர்காலம்

roman: etirkālam

భవిష్యత్తు

roman: bhaviṣyattu

киләчәк

roman: kiläçäq

майбу́тнє

roman: majbútnje

អនាគត

roman: ʼânéaktâ

צוקונפֿט

roman: tsukunft


sibe

text: sibê heta nîvro; ji sibê heta êvarê; her sibê; sibehan

text: Ne îro lê sibê.

text: Da îşeve remlekê birêjim Hetta sibe sahiban bibêjimHadir Sitiyê nigîn deranî

ipa: /sˤɪˈbɛ/

hyphenation: si·be


sibe

glosses: Beyanî, destpêka rojê, dema piştî berbangê, dema mirov ji xewê şiyar dibin.

text: Sibeyeke biharê ya xweş bû (...)

ref: Sîma Semend, Xezal, Weşanên Nûdem, 1996

forms:
siba
sibê
sibah
sibahê
sibahî
sibeh
sibehê
sibehî
sibih
sibihê
sibihî
sibê
sibêh
sive
siveh
siwe
siwê
suba
subah
subahê
subahî
sube
subeh
subehê
subehî
subê
subih
subihê
subehî
suê
sivê
sivêh
suvê

etymology_text: Ji erebî صَبَاح (ṣabāḥ) yan صبح (șubḥ) ku wek صبح (șubḥ) ketiye farisî û wek sabah ketiye tirkî jî.

эртен

roman: erten

таҥ

roman: taŋ

צַפְרָא

roman: ṣap̄rā

ৰাতিপুৱা

roman: ratipua

পুৱা

roman: pua

বিহান

roman: bihan

ভোৰ

roman: bhür

иртәнсәк

roman: irtänsäk

иртә

roman: irtä

ра́ніца

roman: ránica

সকাল

roman: śôkal

су́трин

roman: sútrin

у́тро

roman: útro

предиобед

roman: prediobed

နံနက်

roman: namnak

ӏуьйре

roman: ʿüjre

早起

roman: chá-khí

митив

roman: mitiv

ир

roman: ir

صَبَاح

roman: ṣabāḥ

غُدْوة

roman: ḡudwa

صُبُح

roman: ṣubuḥ

صباح

roman: ṣbāḥ

առավոտ

roman: aṙavot

صبح

roman: sobh

بامداد

roman: bâmdâd

بام

roman: bâm

𐌼𐌰𐌿𐍂𐌲𐌹𐌽𐍃

roman: maurgins

સવારે

roman: savāre

დილა

roman: dila

ცისკარი

roman: cisḳari

აისი

roman: aisi

ალიონი

roman: alioni

सुबह

roman: subah

तड़का

roman: taṛkā

सवेरा

roman: saverā

प्रभात

roman: prabhāt

प्रभातकाल

roman: prabhātkāl

सकाल

roman: sakāl

पौ

roman: pau

प्रातः

roman: prātaḥ

प्रात

roman: prāt

प्रातःकाल

roman: prātaḥkāl

फजर

roman: phajar

בֹּקֶר / בוקר

roman: bóker

שַׁחֲרִית

roman: shaharít

ӏуйре

roman: ʿujre

ಬೆಳಿಗ್ಗೆ

roman: beḷigge

ಪ್ರಾತಃಕಾಲ

roman: prātaḥkāla

эртең

roman: erteñ

아침

roman: achim

ຕອນເຊົ້າ

roman: tǭn sao

ເຊົ້າ

roman: sao

ჭუმანი

roman: č̣umani

утро

roman: utro

претпладне

roman: pretpladne

രാവിലെ

roman: rāvile

പുലരി

roman: pulari

പ്രഭാതം

roman: prabhātaṃ

सकाळ

roman: sakāḷ

تلاونگ

roman: telavang

سباهی

roman: sebahi

өглөө

roman: öglöö

बिहान

roman: bihana

тʼатӈ

roman: tʼatŋ

ئەتىگەن

roman: etigen

ګهيځ

roman: gahiź

ਸਵੇਰ

roman: savēr

таң

roman: tañ

таңертең

roman: tañerteñ

ерте

roman: erte

вре́мя до полу́дня

roman: vrémja do polúdnja

дополу́денное вре́мя

roman: dopolúdennoje vrémja

ра́но

roman: ráno

ꠛꠤꠀꠘ

roman: bian

ꠡꠇꠣꠟ

roman: śoxal

ჰამ

roman: ham

субҳ

roman: subh

бомдод

roman: bomdod

காலை

roman: kālai

เช้า

roman: cháo

తెల్లవారి

roman: tellavāri

ప్రాతఃకాలము

roman: prātaḥkālamu

𐰖𐰺𐰣

roman: y¹r¹n¹

ཞོགས་པ

roman: zhogs pa

ра́нок

roman: ránok

បច្ចូស

roman: bɑɑbɑccouh

מאָרגן

roman: morgn

πρωί

roman: proí

πρωινό

roman: proinó

notes: "Sibê ez ê te bibînim." (tewandî, heçku mirov bibêje "li sibê". Wek "Li cejn^w ez ê te bibînim." Di kurdî de peyvên diyarkirina demê tewandî lê bi gelemperî bê daçek tên bikaranîn. Xelet e ku mirov bibêje "SibE ez ê te bibînim.")

notes: "Roja piştî îro sibE ye." (netewandî, wek "Roja piştî îro cejn_ e." Ne "roja piştî îro cejnÊ ye.")


şiyar

glosses: ne di xew, bêdar, payî, ne nivistî, ne raketî, ne razayî

glosses: li ser hişê xwe, ya / yê hay ango aga ji xwe heye

forms:
şiyartir (comparative)
herî şiyar (superlative)
şiyartirîn (superlative)
hişyar
hişar

etymology_text: Ji hiş + yar.

бодрствующий

roman: bódrstvujuščij

проснувшийся

roman: prosnúvšijsja

మేలుకునియుండు

roman: mēlukuniyuṇḍu


hişyar

glosses: ne di xew, ne nivistî, ne raketî, ne razayî, şiyar

text:
Li yek hişyar bin nebête cergebez
Ger divêtin hûn ji narê bin necat

ref: Mela Hesenê Bateyî, Mewlûda Kurdî, ~1720

glosses: li ser hişê xwe, ya/yê ku hay anku agah ji xwe heye

glosses: aqildar, biaqil, aqilmend, aqil, hişmend

forms:
hişyartir (comparative)
herî hişyar (superlative)
hişyartirîn (superlative)
هشیار
heşyar
şiyar

ня спя́чы

roman: nja spjáčy

буден

roman: buden

醒着

roman: xǐngzhe

醒覺

roman: xǐngjué

清醒

roman: qīngxǐng

يَقِظ

roman: yaqiẓ

صاحي

roman: ṣāḥī

فايق

roman: fāyiq

صاحي

roman: ṣāḥi

զարթուն

roman: zartʻun

արթուն

roman: artʻun

بیدار

roman: bidâr

მღვიძარე

roman: mɣviʒare

გამოღვიძებული

roman: gamoɣviʒebuli

ფხიზელი

roman: pxizeli

ער

roman: er

ойготуу

roman: oygotuu

сезимин козгоо

roman: sezimin kozgoo

ойгонуу

roman: oygonuu

козголуу

roman: kozgoluu

жандануу

roman: candanuu

баамдоо

roman: baamdoo

түшүнүү

roman: tüşünüü

ойгоо

roman: oygoo

уктабаган

roman: uktabagan

уйкусуз

roman: uykusuz

түшүнүүчү

roman: tüşünüüçü

сак

roman: sak

абайлагыч

roman: abaylagıç

этият

roman: etiyat

этияттуу

roman: etiyattuu

акырын

roman: akırın

не спя́щий

roman: ne spjáščij

ꠢꠎꠣꠉ

roman: hozag

بیدار

roman: bedār

не спля́чий

roman: ne spljáčyj

ξύπνιος

roman: xýpnios

αφυπνισμένος

roman: afypnisménos

সতর্ক

roman: śôtôrk

бдителен

roman: bditelen

внимателен

roman: vnimatelen

警惕

roman: jǐngtì

զգաստ

roman: zgast

զգոն

roman: zgon

सतर्क

roman: satark

עֵרָנִי

roman: eraní

דָּרוּךְ

roman: darúkh

기민하다

roman: giminhada

경계하다

roman: gyeonggyehada

бди́тельный

roman: bdítelʹnyj

внима́тельный

roman: vnimátelʹnyj

насторо́женный

roman: nastoróžennyj

सतर्क

roman: satarka

насторо́жений

roman: nastoróženyj

ува́жний

roman: uvážnyj

ӏуш

roman: ʾ°š

му́дры

roman: múdry

разу́мны

roman: razúmny

мъ́дър

roman: mǎ́dǎr

у́мен

roman: úmen

明智

roman: míngzhì

英明

roman: yīngmíng

高明

roman: gāomíng

聰明

roman: cōngming

حَكِيم

roman: ḥakīm

فَطِن

roman: faṭin

فَطُن

roman: faṭun

عَاقِل

roman: ʿāqil

իմաստուն

roman: imastun

دانا

roman: dânâ

خردمند

roman: xeradmand

زنیر

roman: zenir

𐌷𐌰𐌽𐌳𐌿𐌲𐍃

roman: handugs

𐍆𐍂𐍉𐌸𐍃

roman: frōþs

𐍃𐌽𐌿𐍄𐍂𐍃

roman: snutrs

ჭკვიანი

roman: č̣ḳviani

ბრძენი

roman: brʒeni

बुद्धिमान

roman: buddhimān

חָכָם

roman: khakhám

ಜಾಣ

roman: jāṇa

بِلْكا

roman: bilgē

گاٹُل

roman: gāṭul

акылман

roman: akılman

даанышман

roman: daanışman

현명하다

roman: hyeonmyeonghada

명철하다

roman: myeongcheolhada

지혜롭다

roman: jihyeropda

슬기롭다

roman: seulgiropda

ສັບປັນຍາ

roman: sap pan nyā


çiya

glosses: Cihên ku bi kîlometreyan ji derdorên xwe bilindtir in û serên wan bi awayekî giştî tûj û kevirîn in.

text: Ev hinek çiyayên Kurdistanê ne: Agirî, Cûdî, Gare, Herekol, Metîn, Qendîl, Sîpan...

text:
Işq agir e,ten çiyayê Tûr e
Dil ew şecera bi nar û nûr e

text: Çiyê tu caran ew beşer nedida dest wan. Çiya dost bû. Çiya ne weke wan xayin û bêbext bû.

ref: Firat Cewerî, Girtî, Weşanên Nûdem, 1986

forms:
چیا
чьйа
çiyo
ço
çiwa
çî
çiy
çê
ça
ço

etymology_text:
Hevreha kurdiya başûrî çiga, çixa, farisî چکاد (çekad, “gupik, şilk, lûtke”), pehlewî çikad, çekat, hemû ji zimanên îranî, bi îraniya kevn *čakāta-. Bi texmîna Tsabolov herwiha hevreha sanskrîtî ककुद् (kakúd: gupik, lûtke) û latînî cacūmen (gupik, lûtke)... hemû ji proto-hindûewropî *ka-kut- yan jî zimanên îranî peyv ji akadî 𒊕𒁺 (“qaqqadu”) wergirtiye. Peyva akadî hevreha peyva îbranî קדקוד (qodqod) û ugarîtî 𐎖𐎄𐎖𐎄 (q'dq'd) e. Peyva akadî wek գագաթն (gagatʿn: şilk, gupik) ketiye ermenî jî.
K di zimanên îranî de berê dibû Ç loma guherîna K/Q bi Ç diyardeyeke normal e. Berê di hemû zimanên îranî de K-ya hindûewropî dibû Ç/S, niha jî heman diyarde bo nimûne di soranî û di zazakiya Dêrsimê de maye. Bo nimûne: zazakiya giştî keye > zazakiya dêrsimî çê (mal, xanî) yan soraniya giştî kwê > soraniya hin deveran çwê (kû, kû der, çi cih).
Guherîna K-ya li nava peyvê pêşî bi G (bo nimûne farisiya navîn çekat û kurdiya başûrî çiga) jî awayekî dengguherînê yê berbelav e û guherîna G bi Y (wek kurdiya başûrî çiga û kurmancî çiya) dîsa fenomenekemişe ye. Ketiya D li nav an dawiya peyvê piştî vokalan jî diyardeyeke berbelav e ku kurdî ji farisî ferq dike (bo nimûne farisî bad, bûd lê kurdî ba, bû).
Bikaranîna peyva çiya di kurdî de tenê di kurmancî de berbelav e. Di zazakî de qet peyda nabe, di soranî de tenê wek peyveke ji kurmancî wergirtî di hin berhemên nivîskî de tê dîtin. Di kurdiya başûrî de jî pir kêm tê bikaranîn. Di farisî de jî peyva چکاد (çekad) kêm tê nasîn û bikaranîn.
Di soranî de bi wateya çiya bi piranî peyva شاخ (şax) tê bikaranîn.
Di zimanên niha û kevn yên îranî de bi piranî ev peyva hevreh li kar e/bû: zazakî ko, belûçî کوہ (koh), farisî کوه (kûh), tacikî кӯҳ (küh), pehlewî 𐭪𐭥𐭯 (kōf), hexamenişî 𐎣𐎢𐎳 (kaufa), avestayî 𐬐𐬀𐬊𐬟𐬀 (kaofa). Ew wek peyveke serbixwe di kurmancî de êdî nayê bikaranîn lê di peyvên kurmancî kovî / kûvî de maye. Di soranî de ew wek کێو (kêw) heye lê pir kêm tê bikaranîn lê di soranî de jî di peyvên کێوی (kêwî) (kovî, kûvî) û کوێستان (kwêstan) (zozan) heye û tê bikaranîn.
Bo H di farisî de beramberî V di kurmancî de (farisî kohî, kurmancî kovî, kûvî) bidin ber: kulav, kevn, dev.
Heman peyva îranî wek कोह (koh) ketiye hindî û wek کوہ (koh) jî ketiye ûrdûyî.
;Çavkanî:
* Հրաչեայ Աճառեան / Հրաչյա Աճառյան ՀԱՅԵՐԷՆ ԱՐՄԱՏԱԿԱՆ ԲԱՌԱՐԱՆ [Hraçya Açaryan: Ferhenga etîmolojî ya ermenî] (bi ermenî)
* Chyet, Michael L. (2003): Kurdish-English Dictionary, Ferhenga Kurmancî-Inglîzî, Yale University Press.
*
* لغتنامه دهخدا [Ferhenga Dihxoda] (farisî-farisî): https://dictionary.abadis.ir/dehkhoda/
* Tsabolov, R. L., Ferhenga etîmolojî ya zimanê kurdî ["Цаболов, Р. Л.: Эмцмолоƨцческцц̆ словарь курδскоƨо языка"], Moskova, 2001-2010

ашьха

roman: āš̍xā

къушъхьэ

roman: q°ŝḥă

𑜁𑜧

roman: khaw

туу

roman: tuu

ተራራ

roman: tärara

ጋራ

roman: gara

ܛܘܪܐ

roman: ṭūrā

мегӏер

roman: meʿer

𐬐𐬀𐬊𐬟𐬀

roman: kaofa

イワ

roman: iwa

キㇺ

roman: kim

тау

roman: taw

гара́

roman: hará

کوہ

roman: koh

পর্বত

roman: pôrbôt

পাহাড়

roman: pahaṛ

планина́

roman: planiná

တောင်

roman: taung

хада

roman: xada

уула

roman: uula

лам

roman: lam

ᎣᏓᎸᎢ

roman: odalvi

сан

roman: san

山

roman: sân

山

roman: shān

山

roman: súing

山

roman: săng

ӈэгны

roman: ṇėgny

ту

roman: tu

дубура

roman: dubura

кайа

roman: kaya

کمر

roman: kamer

جَبَل

roman: jabal

طُور

roman: ṭūr

طَوْد

roman: ṭawd

جبل

roman: gabal

جبل

roman: jbal

լեռ

roman: leṙ

սար

roman: sar

пандо

roman: pando

ደብር

roman: däbr

урэкчэн

roman: urəkcən

урэ

roman: urə

کوه

roman: kuh

کوهستان

roman: kuhestân

𐎣𐎢𐎳

roman: k-u-f

પહાડ

roman: pahāḍ

მთა

roman: mta

გორა

roman: gora

पहाड़

roman: pahāṛ

पर्वत

roman: parvat

गिरि

roman: giri

पर्बत

roman: parbat

अचल

roman: acal

नग

roman: nag

הַר

roman: har

лоам

roman: loam

ӈэйӈэ

roman: ŋejŋe

къущхьэ

roman: q̇°ŝḥă

уул

roman: uul

ಪರ್ವತ

roman: parvata

ಬೆಟ್ಟ

roman: beṭṭa

ಮಲೆ

roman: male

کۄہ

roman: kọh

тоо

roman: too

කන්ද

roman: kanda

керӧс

roman: kerös

кыр

roman: kyr

кырӧм

roman: kyröm

메

roman: me

뫼

roman: moe

ᐗᔒ

roman: washii

རི

roman: ri

зунтту

roman: zunt̄u

ພູ

roman: phū

ເຂົາ

roman: khao

ພູເຂົາ

roman: phū khao

გოლა

roman: gola

باران

roman: baran

сув

roman: suv

дагъ

roman: daġ

ᦃᧁ

roman: ẋaw

планина

roman: planina


çiya

text: Ew çiya te heye?

text: Te çiya xwe winda kiriye?

etymology_text: : Etîmolojiya vê peyvê nehatiye nivîsîn. Eger tu bi rastî bizanî, kerem bike bişkoka "biguhêre" ya di ser van gotinan re bitikîne û etîmolojiya vê peyvê binivîse. Çavkaniyên ku te ew etîmolojî jê girtiye jî binivîse.

ipa: /t͡ʃɪˈjɑː/


gelî

glosses:
Cihên nizm yên li navbera du yan zêdetir çiyayan yan cihên din yên bilind
(ku bi gelemperî çemek lê heye û bi taybetî bo çandinê biber in; piranî gelî bu dolên ku av û şênkatî hebin tê bikarhînan).

text: Hemû deng ku ji çiyê û ji deştê dihatin, digihaştin vî gelîyî û vedidan.

ref: Çiyayê Agirî, Yaşar Kemal, Weşanxana Çanda Kurdî

forms:
گەلی
co
çem
çiya
deşt
evrazî
gir
kox
newal
nihal
nişîvî
ro
robar
rûbar
zozan

etymology_text: Hevreha gerden û gewrî, ji zimanên îranî. -rd- di kurdî de dibe "l", binêre gel, al, çil...

ⴰⵣⴰⵖⴰⵔ

roman: azaɣar

ሸለቆ

roman: šäläḳo

עומקא

roman: ‘ūmqā’

ভৈয়াম

roman: bhoiam

উপত্যকা

roman: upoittoka

үҙән

roman: üðän

далі́на

roman: dalína

উপত্যকা

roman: upôtjôka

доли́на

roman: dolína

долчи́нка

roman: dolčínka

дол

roman: dol

တောင်ကြား

roman: taungkra:

атагӀа

roman: ataġa

ᎤᎨᏓᎵᏴ

roman: ugedaliyv

山谷

roman: shāngǔ

溪谷

roman: xīgǔ

وَادٍ

roman: wādin

الْوَادِي

roman: al-wādī

հովիտ

roman: hovit

دره

roman: darre

وادی

roman: vâdi

𐌳𐌰𐌻

roman: dal

ખીણ

roman: khīṇ

ხეობა

roman: xeoba

ბარი

roman: bari

घाटी

roman: ghāṭī

वादी

roman: vādī

עֵמֶק

roman: émek

גַּיְא

roman: gay

ಕಣಿವೆ

roman: kaṇive

өрөөн

roman: öröön

골짜기

roman: goljjagi

계곡

roman: gyegok

ຫຸບເຂົາ

roman: hup khao

ຮ່ອມພູ

roman: hǭm phū

долина

roman: dolina

താഴ്വര

roman: tāḻvara

ᡥᠣᠯᠣ

roman: holo

दरी

roman: darī

уулын хөндий

roman: uulyn höndij

хөндий

roman: höndij

тал

roman: tal

उपत्यका

roman: upatyakā

たに

roman: tani

ଉପତ୍ୟକା

roman: upôtyôka

ۋادى

roman: wadi

جىلغا

roman: jilgha

دره

roman: dara

وادي

roman: wādi

دورينه

roman: durina

аңғар

roman: añğar

алқап

roman: alqap

долъ

roman: dolŭ

дере

roman: dere

водӣ

roman: vodī

பள்ளம்

roman: paḷḷam

பள்ளத்தாக்கு

roman: paḷḷattākku

หุบ

roman: hùp

లోయ

roman: lōya

లొంక

roman: loṅka

కోన

roman: kōna

үзән

roman: üzän

རོང

roman: rong

ཐང་གཤོང

roman: thang gshong

ལུང་པ

roman: lung pa

ཐང་གཤོངས

roman: thang gshongs

𐎓𐎎𐎖

roman: ʿmq

доли́на

roman: dolýna

ជ្រលងភ្នំ

roman: chrôlôngphnum

хочо

roman: xoço

טאָל

roman: tol

κοιλάδα

roman: koiláda

κοιλάς

roman: koilás

audio: LL-Q36368 (kur)-Dildadil-gelî.wav

hyphenation: ge·lî


gelî

glosses: Peyvek li bangê ango gaziyê tê zêdekirin daku wê xurttir bike.

text: Gelî kurdan, rabin dema şoreşê ye!


gelî

glosses: Ya gel, ya di nav gel de peyda bûye yan dibe.

text: Muzîka gelî xweştir e yan ya nûjen?

forms: gelêrî


gelî

glosses: Bi alfabeya latînî nivîsina گەلی (gelî).


newal

glosses: Gelî (bi taybetî yên biçûk), co, robarê biçûk.

text: Herçîtivingvanên qenc [in], wê di serê şikêr, rizde, zinar û serîyên bilind de bisekinin û peyayên din wê di çewrik, kortik, şîp, şikêf, newal û mesîlan de bigerin.

ref: C.Bedirxan, Ronayî, Rûpel 519.

text: Keçik dibê Feqî, heyran, bejna min kin e, lo, ne dirêj e / Li ser gaz û mesîlan û newalan ji xwe re, lo, şax davêje.

ref: M. Emîn Bozarslan, Baxçê Zimên, Rûpel 548

forms:
نهوال
nehal
nihal
niwal
newalok
newêl
nuwal
nal

etymology_text: Herwiha nehal / nihal ji aramî ܢܚܠܐ (nexal), hevreha îbrî נחל (naxal). Herwiha bide ber aramî ܢܗܪܐ (nehra, “ro, robar”) yan ji erebî أَنْهَار (ʾanhār) ku pirjimara نَهْر (nahr, “çem, ro, robar”) e. Hevreha îbranî נהר (nahar), ugarîtî 𐎐𐎅𐎗 (n-h-r), akadî 𒀀𒇉 (narû), hemû ji proto-samî. Heman peyv wek نهر (nehr) derbasî farisî bûye û wek nehir ketiye tirkî jî. Guherîna "h/w" (bo nimûne hinda / winda) û "l/r" (bo nimûne bilûl / bilûr) di kurdî de du diyardeyênberbelav in. Herwiha bo ketina herfên bideng ji destpêka peyvên ji erebî di kurdî de bide ber "emîr > mîr, Îbrahîm > Birahîm".

даліна

roman: dalina

долина

roman: dolina

ᎤᎨᏓᎵᏴ

roman: ugedaliyv

واد

roman: wād

Հովիտ

roman: Hovit

ხეობა

roman: xeoba

'यू' आकार की घाटी

roman: 'yū' ākār kī ghāṭī

골짜기

roman: goljjagi

താഴ്വര

roman: tāḻvara

दरी

roman: darī

ლეხერი

roman: lexeri

उपत्यका

roman: upatyakā

αңғар

roman: αñğar

பள்ளத்தாக்கு

roman: paḷḷattākku

узән

roman: uzän

وادی

roman: vādī

долина

roman: dolyna

טאל

roman: tal

word: (cobar û cihê wê yê ku bi giştî havînan ava wan diçe)

ipa: /nɛˈwɑːl/


nihal

text:
Tu ji nayê di sema'ê bike bawer meke behs
Bi wê nihalê bi deraxûş û bidê canê şirîn
Şaxê 'umrê bixwe ber jê we ji Qeyser meke behs

forms:
نهال
nehal


newalk

forms:
nihalk
newalik
newalok

etymology_text: Ji newal + -k.


gelîk

forms:
geliyok
gelyok

etymology_text: Ji gelî + -k.

ipa: /ɡɛˈliːk/

hyphenation: ge·lîk


siyar

raw_tags: yê li ser pişta dewarekî yan di tirimpêlekê de


stêr

text: Endam û bala te, ko bi tîrêjên tavê, çirûskên heyv û stêrê li hev dipêçikine.

ref: Mehmed Uzun, Hawara Dîcleyê 1, Weşanên Nefel, 2003

text: Her roj ez tiştekî nû li ser stêra wî, çûyîna wî, rêwîtiya wî hîn dibûm. Ew tiştên hanê ji ber xwe ve di nav gotin û nêrînan de hêdîka derdiketin.

ref: Mîrzayê Biçûk, Antoine de Saint-Exupéry, werger: Fawaz Husên, Weşanên Nûdem

glosses:
paye, ritbe, nîşanên biserkeftinê yên ji dirûvên stêran
(ku bi taybetî qehremanên leşkerî werdigirin):

glosses: her tiştê ku kujiyên wan mîna tîrêjên stêran bin:

glosses: kesa/ê gelek navdar, bi taybetî hunermend

glosses: stêrk, di çekan de ew der ya mirov tê re armanca anku hedefa xwe digire

glosses: stêrk, asterîsk, di nivîsînê de nîşana *

forms:
ستێر
стер
hestêrk
histêrik
histêrk
histirk
istêr
istêrk
istirk
sitêr
sitêrik
sitêrk
stêrik
steyr
sêr
stêrk
histêr

etymology_text:
Ji proto-hindûewropî *h₂stḗr. Hevreha soranî ئەستێرە (estêre), kurdiya başûrî hesare, lekî asare, hewramî hesare, zazakî estare / astare, belûçî استار (istar), farisî ستاره (sitare, sitarê), tacikî ситора (sitora), partî 𐫖𐫀𐫗 (ʾstʾrg), farisiya navîn 𐫖𐫀𐫗 (mʾn /ʾstʾrg/), xotanî 𐨮𐨿𐨟𐨀𐨪𐨀 (stāre-), avestayî 𐬯𐬙𐬀𐬭 (star) û 𐬯𐬙𐬀𐬭𐬀 (stara), peştûyî ستوری (stórey), osetî стъалы (st’aly), sanskrîtî स्तृ (stṛ) (stṛ́), तृ (tṛ́) ⇒ तारा (tārā), hindî तारा (tārā), ûrdûyî تارا (tārā), yûnaniya kevn ἀστήρ (astḗr) (astḗr), yûnaniya niha αστέρι (astéri), ermenî աստղ (astġ) (astł), hîtîtî 𒄩𒀸𒋼𒅕𒍝 (ḫašterz), bretonî ster, holendî ster, almanî Stern, îngilîzî star, danmarkî/norwecî stjerne, swêdî stjärna, latînî stella, îtalî stella, romanî stea, portugalî estrela, spanî estrella, fransiya kevn estoile, fransiya niha étoile...
Peyva yûnanî wek pêşgiraastro- (stêr) ketiye piraniya zimanan û kurdî jî: astrofizîk, astrolog, astrolojî, astronom, astronomî, astronot...;Çavkanî:
* Chyet, Michael L. (2003): Kurdish-English Dictionary, Ferhenga Kurmancî-Inglîzî, Yale University Press.
* Horn, Paul. (1893): Grundriss der neupersischen Etymologie [Bingehê etîmolojiya farisî] (bi almanî). Strassburg
* Lubotsky, Alexander. Indo-Aryan inherited lexicon. University of Leiden.
* Novák, Ľubomír (2013) Problem of Archaism and Innovation in the Eastern Iranian Languages (PhD dissertation)https://www.academia.edu/4896441/Problem_of_Archaism_and_Innovation_in_the_Eastern_Iranian_Languages_dissertation_, Prague: Univerzita Karlova v Praze, filozofická fakulta.
* Pokorny, Julius, Ferhenga etîmolojî ya hindûewropî ["Indogermanisches etymologisches Wörterbuch (bi almanî)"], Bern, 1959
* The Tower of Babel - An Etymological Database Project [Birca Babilê - Projeyeke Danegeha Etîmolojî] (bi îngilîzî û rusî): http://starling.rinet.ru/
* Tsabolov, R. L., Ferhenga etîmolojî ya zimanê kurdî ["Цаболов, Р. Л.: Эмцмолоƨцческцц̆ словарь курδскоƨо языка"], Moskova, 2001-2010
* Watkins, Calvert, The American Heritage Dictionary of Indo-European Roots https://web.archive.org/http://www.amazon.com/American-Heritage-Dictionary-Indo-European-Roots/dp/0618082506 arşîv, Houghton Mifflin Co., 2007, çapa 2em

аеҵǝа

roman: āec̣ǝā

жъуагъо

roman: ẑ°āġo

зуагъуэ

roman: zwāġ°ă

𒀯

roman: kakkabu

јылдыс

roman: ǰïldïs

чолмон

roman: čolmon

ኮከብ

roman: kokäb

ܟܘܟܒܐ

roman: kawkəḇā

כוכבא

roman: kōḵəḇā

তৰা

roman: tora

цӏва

roman: c̣wa

йондоҙ

roman: yondoð

зо́рка

roman: zórka

звязда́

roman: zvjazdá

استار

roman: istár, astár

استال

roman: istál

তারকা

roman: tarôka

তারা

roman: tara

সিতারা

roman: śitara

আখতার

roman: akhtar

звезда́

roman: zvezdá

ကြယ်

roman: krai

одон

roman: odon

یُولْدُوزْ

roman: yūldūz

седа

roman: seda

ᏃᏈᏏ

roman: noquisi

星星

roman: sing¹ sing¹

щинщю

roman: xinxi͡u

星子

roman: xiang¹ zi

星仔

roman: sên-é

星仔

roman: sên¹ ê³

星宿

roman: xi¹ xiou³

星

roman: xīng

星星

roman: xīngxing

星宿

roman: sáing-siu̿

星

roman: sĭng

星

roman: chhiⁿ, chheⁿ

星子

roman: sin¹ zr

анатԓыӈын

roman: anatḷyṇyn

ҫӑлтӑр

roman: śăltăr

һулус

roman: hulus

ایستاره

roman: istāre

نَجْم

roman: najm

كوكب

roman: kawkab

نجمة

roman: negma

نَجْمَة

roman: najma

աստղ

roman: astġ

աստղ

roman: astł

теште

roman: tešte

осикат

roman: osikat

осикта

roman: osikta

ستاره

roman: setâre

اختر

roman: axtar

𐤊𐤊𐤁

roman: kkb

𐍃𐍄𐌰𐌹𐍂𐌽𐍉

roman: stairnō

તારો

roman: tāro

સિતારો

roman: sitāro

ვარსკვლავი

roman: varsḳvlavi

तारा

roman: tārā

सितारा

roman: sitārā

𒄩𒀸𒋼𒅕𒍝

roman: ḫasterza

استَرَ

roman: estara

כּוֹכַב

roman: kokháv

седкъа

roman: sedq̇a

вагъуэ

roman: vāġ°ă

одн

roman: odn

ಚಿಕ್ಕೆ

roman: cikke

жылдыз

roman: cıldız

තරුව

roman: taruwa

별

roman: byeol

항성

roman: hangseong

юлдуз

roman: yulduz

ດາວ

roman: dāo

ນັກຂັດຕະ

roman: nak khat ta

ᦡᦱᧁ

roman: ḋaaw

ѕвезда

roman: dzvezda

നക്ഷത്രം

roman: nakṣatraṃ

താരം

roman: tāraṃ

ᡠᠰᡳᡥᠠ

roman: usiha

اساره

roman: essâre

მურიცხი

roman: muricxi

од

roman: od

ᠣᠳᠤ

roman: odu

ᠣᠳᠤᠨ

roman: odun

юлдыз

roman: yuldız

ふし

roman: husi

стъалы

roman: st’aly

یلدز

roman: yıldız

اختر

roman: ahter

ستاره

roman: sitare

نجم

roman: necm

يۇلتۇز

roman: yultuz

ستوری

roman: storay


stêr

glosses:
stêrk, cihê nivînan di dîwarên xaniyan,
 stargeha cilnivîn û qafûqolan

ipa: /steːɾ/

ipa: /steːr/

audio: LL-Q36163 (kmr)-Key Mîrza-stêr.wav


stêr

audio: LL-Q12107 (bre)-ThonyVezbe-stêr.wav


tav

forms:
تاڤ
aftav
aftaw
hetav
baran
berf
ewr
germ
hên
nixte
sahî
sar

etymology_text: Ji proto-hindûewropî *tep- (“germ bûn, germ kirin”), proto-îranî *tap-, hevreha ta (tasar yan tagerm) ya kurdî, تاب (“germa”) û تب (teb, “ta”) yên farisî, tep ya pehlewî, тепло (têplo: germa) ya rusî, latînî tepeo (germ dikim), tepere (germ kirin) û tepidus (tênşîr) > îtalî tepido, îngilîzî tepid, spanî tibio, fransî tiède)...

ৰ’দ

roman: röd

со́нечнае святло́

roman: sónječnaje svjatló

রোদ

roman: rod

রইদ

roman: rôid

অইদ

roman: ôid

আফতাব

roman: aphtab

слъ́нчева светлина́

roman: slǎ́nčeva svetliná

နေရောင်

roman: neraung

陽光

roman: joeng⁴ gwong¹

陽光

roman: yánggguāng

އަވި

roman: avi

نُور الشَّمْس

roman: nūr aš-šams

نور آفتاب

roman: nur-e âftâb

धूप

roman: dhūp

सूर्यप्रकाश

roman: sūryaprakāś

שמש זורחת

roman: shomésh zorkhát

햇빛

roman: haetbit

햇살

roman: haetsal

ແດດ

roman: dǣt

сончева светлина

roman: sončeva svetlina

വെയിൽ

roman: veyil

گونش

roman: güneş

со́лнечный свет

roman: sólnečnyj svet

со́лнце

roman: sólnce

आतप

roman: ātapa

нури офтоб

roman: nuri oftob

แดด

roman: dɛ̀ɛt

со́нячне світло́

roman: sónjačne svitló

ពន្លឺថ្ងៃ

roman: pɔɔnlɨɨthngay

សុរិយោទ័យ

roman: soriyootɨy

audio: LL-Q36163 (kmr)-Ebulfîda-tav.wav

hyphenation: tav


tav

text:
Gul im di destê xaran, Bi îsmê Mihemed nav im
Bilbil im di gulzaran
Ji işqê lew zerbav im
Di remza muhurdaran
Tu Roj î ez hetav im.

ref: Feqiyê Teyran


tav

text: Demir tavında eğilir.


hetav

ipa: /hɛˈtɑːv/

hyphenation: he·tav


hetaw

glosses: Bi alfabeya latînî nivîsina هەتاو (hetaw).


taw

text: [D]i vê gotarê de Coriolis da xuyakirin ko wizeya livînî li ser sîstemên li dora tewerekî dizîzikin jî pêk tê lê dive mirov mercekî din li sîstemê zêde bike û wî navê Tawdana Coriolis (Coriolis Acceleration) lê kir.

ref: Zagrosê Hajo: Bandora hêza Coriolis çi ye?, Netkurd.com, 8/2006

glosses: bez, qelewî: taw girtin (qelew bûn, goşt girtin)

forms:
tav
tew


ronahî

glosses: Enerjiya ji rojê yan ji çirayekê ya dîtinê gengaz dike; enerjiya dinyayê ron ango geş dike û mirov dikare pê derdorên xwe bibîne.

text: Xweşdengî te da newayê bulbulRonahî te da serê şemalanPerwane kirin bi şewqê talan

ref: Ehmedê Xanî, Mem û Zîn, ~1692

glosses: Cihê ronî lê heye, ronîbûna mekanek yan jî objeyan, qalîteya ronîbûnê (ya mekan û objeyan).

glosses: Tîreja elektromagnetîk ya dikare bi çavan bêt dîtin.

forms:
رۆناهی
ronah
ronatî
ronayî
ruhnahî
ruhnatî
ruhnayî
ruhnîtî
sahî
tav
tîrêj
tîroj

etymology_text:
Ji ron + -ahî.
Bi avestayî reoxşn-, bi pehlewî rôşnak.

алашара

roman: ālāšārā

нэфын

roman: năfən

нэфы

roman: năfə

нэфнэ

roman: năfnă

𒂟

roman: nûru

јарык

roman: ǰarïk

ብርሃን

roman: bərhan

ብርሃን

roman: bǝrhān

পোহৰ

roman: pühor

нур

roman: nur

яҡты

roman: yaqtï

яҡтылыҡ

roman: yaqtïlïq

святло́

roman: svjatló

আলো

roman: alo

রৌশনী

roman: rouśni

светлина́

roman: svetliná

မီး

roman: mi:

гэрэл

roman: gerel

серло

roman: serlo

дуьне

roman: düne

ᎠᏨᏍᏙᏗ

roman: atsvsdodi

гуонлён

roman: guonli͡on

光

roman: kông

光

roman: guāng

光亮

roman: guāngliàng

光

roman: guŏng

光

roman: kng

ҫутӑ

roman: śută

نُور

roman: nūr

ضَوْء

roman: ḍawʾ

نور

roman: nor

ليت

roman: lēt

ضو

roman: ḍaww, ḍuww, ḍū

ضوّ

roman: ḍaww

լույս

roman: luys

валдо

roman: valdo

ӈэрин

roman: ŋərin

ңэри

roman: ңəri

peelem

roman: pèèlém

فروغ

roman: foruğ

شید

roman: šid

رخش

roman: roxš

روشنایی

roman: rošanâyi

𐌻𐌹𐌿𐌷𐌰𐌸

roman: liuhaþ

પ્રકાશ

roman: prakāś

შუქი

roman: šuki

სინათლე

roman: sinatle

ნათება

roman: nateba

रौशनी

roman: rauśnī

אוֹרָה

roman: orá

אוֹר

roman: ór

сердал

roman: serdal

нэху

roman: năx°

ಬೆಳಕು

roman: beḷaku

жарык

roman: carık

ආලෝකය

roman: ālōkaya

빛

roman: bit

광

roman: gwang

ярыкъ

roman: yarıq

ишигь

roman: iših

экв

roman: ə̱kw

ແສງ

roman: sǣng

экв

roman: èk°

светлина

roman: svetlina

വെളിച്ചം

roman: veḷiccaṃ

പ്രകാശം

roman: prakāśaṃ

ᡝᠯᡩᡝᠨ

roman: elden

валда

roman: valda

जः

roman: jaḥ

ярык

roman: yarık

ふぃかり

roman: hwikari

ふぃちゃい

roman: hwicai

ଆଲୋକ

roman: alokô

рухс

roman: ruxs

ایشق

roman: ışık

آیدین

roman: aydın

يورۇقلۇق

roman: yoruqluq

ضيا

roman: zeyã

روښنايي

roman: rox̌nāyí

روڼايي

roman: rūṇāyí

ਪਰਕਾਸ਼

roman: parkāś

жарық

roman: jaryq

сәуле

roman: säule

ⲟⲩⲱⲓⲛⲓ

roman: ouōini

свет

roman: svet

світло́

roman: svitló

ကပီၤ

roman: ka paw̄


ronî

text: Hafizê medh û pesindanRohniya mehbûb û rindanBê hîsab werbûn di findan

ref: Feqiyê Teyran,

glosses: Tîrêja elektromagnetîk ya dikare bi çavan bêt dîtin.

forms:
ڕۆنی
ruhnî
sahî
tav
tîrêj
tîroj

etymology_text: Ji ron + -î

ipa: /roːˈniː/

audio: LL-Q36163 (kmr)-Ebulfîda-ronî.wav

hyphenation: ro·nî


tarîtî

glosses: Tinebûna ronahiyê; rewşa nebûna/kêmbûna ronahiyê.

text: tarîtiya geşê

text: Damad ko kir bi mihrî gulgûnTarîtî bi rohniyê ko rakirXem şubhetê zulmetê fena kir

forms:
تاریتی
(dengnasî:
tariyatî
tarî

etymology_text: Ji tarî + -tî.

алашьцара

roman: ālāš̍cārā

це́мра

roman: cjémra

змрок

roman: zmrok

мрак

roman: mrak

тъмнина

roman: tǎmnina

ᎤᎳᏏᎬᎢ

roman: ulasigvi

黑暗

roman: hēi'àn

ظَلَام

roman: ẓalām

ظُلْمَة

roman: ẓulma

عتمة

roman: ʕatme

խավար

roman: xavar

մթություն

roman: mtʻutʻyun

تیرگی

roman: tiregi

تاریکی

roman: târiki

𐍂𐌹𐌵𐌹𐍃

roman: riqis

სიბნელე

roman: sibnele

წყვდიადი

roman: c̣q̇vdiadi

უკუნეთი

roman: uḳuneti

अंधेरा

roman: andherā

אֲפֵלָה

roman: afelá

חֹשֶׁךְ

roman: ẖóshech

עֲלָטָה

roman: 'alatá

암흑

roman: amheuk

어두움

roman: eoduum

темнина

roman: temnina

ഇരുട്ട്

roman: iruṭṭŭ

अंधार

roman: andhār

харанхуй

roman: haranhuj

ہَنیر

roman: haner

ہَنیرا

roman: hanerā

қараңғылық

roman: qarañğylyq

түнек

roman: tünek

темнота́

roman: temnotá

тьма

roman: tʹma

потёмки

roman: potjómki

रजस्

roman: rajas

ध्वान्त

roman: dhvānta

अन्धकार

roman: andhakāra

तमस्

roman: tamas

тьма

roman: tĭma

𒂿

roman: /etutum/

𒋯

roman: /gansis/

𒌖

roman: /itima/

𒀯𒅊

roman: /mulsig/

𒍪𒈬𒊌

roman: /sumug/

𒌓𒄷𒄭

roman: /udmud/

இருள்

roman: iruḷ

ความมืด

roman: kwaam mêut

చీకటి

roman: cīkaṭi

అంధకారము

roman: andhakāramu

ⵜⴰⵍⵍⴰⵙⵜ

roman: tallast

མུན་པ

roman: mun pa

беъиънкъ

roman: be̱i̱nq̇

байинкъ

roman: bajinq̇

𐎎𐎄𐎂𐎚

roman: mdgt

те́мрява

roman: témrjava

тьма́

roman: tʹmá

мо́рок

roman: mórok

темно́та

roman: temnóta

ភាពងងឹត

roman: pʰiep ŋɔŋɨt

פֿינצטערניש

roman: fintsternish

σκοτάδι

roman: skotádi

έρεβος

roman: érevos

ζόφος

roman: zófos

σκότος

roman: skótos

ζόφος

roman: zóphos

δνόφος

roman: dnóphos

ipa: /tˁɑːɾiːˈtiː/

audio: LL-Q36163 (kmr)-Key Mîrza-tarîtî.wav

hyphenation: ta·rî·tî


tarî

glosses: Cihê ronahî nîne / tine ye yan pirr kêm e.

text: Bû şev û dinya tarî bû.

text: şînî tarî, sorî tarî, keskî tarî

forms:
tarîtir (comparative)
herî tarî (superlative)
tarîtirîn (superlative)
تاری
(dengnasî: طاری)
тари
tarîk
tîrîc

etymology_text:
proto-hindûewropî *teme- ("reş") > *teme-s-rā- ("tarî")
:proto-îranî:
::avestayî: teθre- ("tarî")
::pehlewî: tar ("tarî")
::farisî: tarîk ("tarî")
::belûçî: tar, tehar ("tarî")
::osetî: tar ("tarî")
::partî: tārīg ("tarî")
::kurmancî: tarî ("tarî")
::soranî: tarîk ("tarî")
::hewramî: tarîk ("tarî")
::zazakî: tarî ("tarî")
:sanskrîtî: tamisrā ("tarî")
:latînî: tenebrae ("tarî") ...
;Çavkanî:
* Horn, Paul. (1893): Grundriss der neupersischen Etymologie [Bingehê etîmolojiya farisî] (bi almanî). Strassburg r. 82.
* Watkins, Calvert, The American Heritage Dictionary of Indo-European Roots https://web.archive.org/http://www.amazon.com/American-Heritage-Dictionary-Indo-European-Roots/dp/0618082506 arşîv, Houghton Mifflin Co., 2007, çapa 2em, r. 90
* MacKenzie, David Neil, The dialect of Awroman (Hawraman-i Luhon) Grammatical sketch, texts, and vocabulary, Kommissionaer: Munksgaard (København), 1966, r. 121

караҥу

roman: karaŋu

караҥуй

roman: karaŋuy

এন্ধাৰ

roman: endhar

আন্ধাৰ

roman: andhar

ҡараңғы

roman: qarañğï

цёмны

roman: cjómny

আঁধার

roman: ãdhar

অন্ধকার

roman: ôndhkar

тъ́мен

roman: tǎ́men

နက်

roman: nak

မည်း

roman: many:

ӏаьржа

roman: ʿärža

黑暗

roman: hak¹ am³

黑暗

roman: hēi'àn

黲

roman: cǎn

مُظْلِم

roman: muẓlim

دَاكِن

roman: dākin

մութ

roman: mutʻ

խավար

roman: xavar

تاریک

roman: târik

تار

roman: târ

تیره

roman: tire

𐍂𐌹𐌵𐌹𐌶𐌴𐌹𐌽𐍃

roman: riqizeins

અંધારું

roman: andhārũ

ბნელი

roman: bneli

შავბნელი

roman: šavbneli

უკუნი

roman: uḳuni

წყვდიადი

roman: c̣q̇vdiadi

अंधेरा

roman: andherā

חָשׁוּךְ

roman: khashukh

אָפֵל

roman: afél

караңгы

roman: karañgı

пемыд

roman: pemyd

어둡다

roman: eodupda

къарангы

roman: qarañı

ມືດ

roman: mư̄t

темен

roman: temen

ഇരുട്ട്

roman: iruṭṭŭ

അന്ധകാരം

roman: andhakāraṃ

अंधारमय

roman: andhārmay

ურწკუმი

roman: urc̣ḳumi

харанхуй

roman: haranhuj

каранъа

roman: karaña

ଅନ୍ଧାର

roman: ôndharô

тар

roman: tar

قاراڭغۇ

roman: qarangghu

қараңғы

roman: qarañğy

тёмный

roman: tjómnyj

श्याम

roman: śyāma

ꠀꠘ꠆ꠗꠣꠁꠞ

roman: andáir

тьмьнъ

roman: tĭmĭnŭ

торик

roman: torik

இருள்

roman: iruḷ

มืด

roman: mʉ̂ʉt

చీకటి

roman: cīkaṭi

గాఢాంధకారము

roman: gāḍhāndhakāramu

караңгы

roman: qarañgı

ӄараӈғы

roman: qaraňġy

пеймыт

roman: pejmyt

те́мний

roman: témnyj

хараҥа

roman: xaraŋa

פֿינצטער

roman: fintster

טונקל

roman: tunkl

σκοτεινός

roman: skoteinós

мрачен

roman: mračen

غَامِق

roman: ḡāmiq

غامج

roman: ḡāmij

غَامِق

roman: ḡāmig

մուգ

roman: mug

მუქი

roman: muki

गडद

roman: gaḍad

قویو

roman: koyu

περκνός

roman: perknós

ipa: /tˤɑːˈɾiː/

audio: LL-Q36163 (kmr)-Key Mîrza-tarî.wav

hyphenation: ta·rî


tarî

text: Di tarîyê de xebat nayê kirin.

ref: Ferhenga Kurdî-Tirkî. Amadekar, Zana Farqînî. Enstîtuya Kurdî ya Stenbolê. Çapa. 1. Nisan 2004. Rûpel: 1807.


ron

glosses: geş, pertewdar, rewneqdar, rewşen, ronîdar, ne tarî, cihê ronahî lê heye

glosses: aşkera, diyar, xwiya, zelal, berçav, wazih kirin

text: Weko evan dayê avê, melayê dît ku çar pîstêd biçûk ronê bir ser avê ketiyê têtin.

ref: Mele Mehmûdê Bazîdî, Cami’eya Riseleyan û Hikayetan Bi Zimanê Kurmancî, Lîs, 2010, çapa 1em, r. 59, ISBN 978-605-5683-27-6

text: Cemal Nebez, berevajî rastiya ron, di ferhenga xwe de idia dike ku bo nimûne peyvên wek "silav, welat, wijdan" ne ji erebî "selam, wilayet, wicdan" in lê "welat" bi "war" ve, "silav" bi "salute" ya latînî ve û "wijdan" jî bi "wisdom" ya inglîzî ve girê dide bêyî ku ti bingehekî rastiyê ji van gotinan re hebe.

ref: Husein Muhammed: Ferhenga etîmolojiya kurdî ya Keça Kurd, kovara Kanîzar, hejmar 4/2015

text: Paşerojeke ron li benda me ye.

forms:
rontir (comparative)
herî ron (superlative)
rontirîn (superlative)
rohin
rohn
ruhin
ruhn

etymology_text:
Têkildarî peyva roj, ro.
proto-hindûewropî *leuk- (“biriqîn, ron bûn”) > *louk-sno- ("ron"):Proto-Aryayi ra *rewxşin- ("biriqîn, ron bûn")
::Avarî: rewxşne- ("ron")
::Partî: wruşn- ("biriqîn")
::Farisiya navîn: roşen- ("ron")
::sogdî: ruxšin- ("ron")
::Farisî: roşen- ("ron")
::Osetî: roxs ("ron")
::Kurmancî: ron ("ron")
::Soranî: ronak, roşin ("ron") ...
::Hewramî: roşin ("ron") ...
::Zazakî: roşn ("ron")
:Latînî: lūna ("heyv") ...
:Çavkanî: Cheung p.321, Horn p.140, Watkins p.49, MacKenzie P.128, Etymonline
:Hevreh: roj

яҡты

roman: yaqtï

асыҡ

roman: asïq

баҙыҡ

roman: baðïq

сағыу

roman: sağïw

я́ркі

roman: járki

све́тлы

roman: svjétly

রওশন

roman: rôośôn

светъл

roman: svetǎl

ярък

roman: jarǎk

къегина

roman: q̇egina

ᎤᏍᎪᏍᏗ

roman: usgosdi

亮

roman: liàng

明

roman: míng

明亮

roman: míngliàng

لَامِع

roman: lāmiʿ

نَيِّر

roman: nayyir

سَاطِع

roman: sāṭiʿ

منور

roman: menawar

لامع

roman: lāmiʕ

պայծառ

roman: paycaṙ

ңэрипчу

roman: ңəripçu

فروزان

roman: foruzân

روشن

roman: rowšan

تابناک

roman: tâbnâk

𐌱𐌰𐌹𐍂𐌷𐍄𐍃

roman: bairhts

კაშკაშა

roman: ḳašḳaša

ელვარე

roman: elvare

चमकीला

roman: camkīlā

उज्ज्वल

roman: ujjval

रौशन

roman: rauśan

בהיר

roman: bahyr

בהירה

roman: behira

къаьга

roman: q̇äga

жарык

roman: carık

жаркыраган

roman: carkıragan

жаркырап турган

roman: carkırap turgan

밝다

roman: bakda

환하다

roman: hwanhada

светол

roman: svetol

ᡤᡝᠩᡤᡳᠶᡝᠨ

roman: genggiyen

ᡤᡝᡥᡠᠨ

roman: gehun

ирд

roman: ird

жарқын

roman: jarqyn

я́ркий

roman: járkij

я́сный

roman: jásnyj

све́тлый

roman: svétlyj

сия́ющий

roman: sijájuščij

अर्जुन

roman: arjuna

उज्ज्वल

roman: ujjvala

равшан

roman: ravšan

ప్రకాశవంతమైన

roman: prakāśavantamaina

яскра́вий

roman: jaskrávyj

сві́тлий

roman: svítlyj

сырдык

roman: sırdık

העל

roman: hel

ליכטיק

roman: likhtik

λαμπερός

roman: lamperós

λαμπρός

roman: lamprós

φωτεινός

roman: foteinós

φιαρός

roman: phiarós

φωτεινός

roman: phōteinós

ipa: /roːn/

audio: LL-Q36163 (kmr)-Key Mîrza-ron.wav

hyphenation: ron


ron

glosses: ne req, avî, wek avê herikbar, şil, heliyayî

forms:
rohin
rohn
ruhin
ruhn


ron

audio: LL-Q33549 (jav)-Thersetya2021-ron.wav


aborî

glosses: Karûbarên kirîn û firotinê yên tevahiya civakekê.

text: Aboriya wî welatî gelek pêş ketiye.

text: Ji ber ko rewşa mala Sîdar ya aborî ne baş bû; wî him di daîreyeke dewletê de kar dikir û him jî unîversîteya xwe dixwend."

ref: Bûbê Eser, Gardiyan, Weşanxaneya Nefel, 2002

glosses: Bikaranîna saman û sermiyanî bi awayekî wisa ku zêde xerc nebe lê dîsa jî mifayek baş jê bêt wergirtin.

forms:
ئابۆری
абори
abûrî
eborî
ebûrî
dara

etymology_text: Hevreha soranî ئابۆری (aborî), ji zimanên samî, bo nimûne ji aramî ܥܒܘܪܐ (ibûra / ivûra: berhem, ber, dexlûdan, xurak, xwarin, aborî, deramet) http://cal.huc.edu/searchroots.php?pos=N&lemma=(br, hevreha akadî 𒂘 (ebūru [BURU¹⁴]: xerman)http://www.assyrianlanguages.org/akkadian/dosearch.php?searchkey=eb%26%23363%3Bru&language=rawakkadian, îbranî עבור (abor: ji ber, bermayî, berhem), têkilî erebî عبر ('ebere: borîn, derbas bûn). Ji eynî rehî belkî herwiha: borîn / buhirîn û borandin / buhirandin yên kurdî.

ⵜⴰⴷⵎⵙⴰ

roman: tadmsa

экано́мія

roman: ekanómija

иконо́мика

roman: ikonómika

стопа́нство

roman: stopánstvo

ажахы

roman: ažaxy

اِقْتِصاد

roman: iqtiṣād

اِقْتِصاد

roman: igtiṣād

경제

roman: gyeongje

аж ахуй

roman: až ahuj

эконо́мия

roman: ekonómija

مَعِیشَت

roman: ma'išat

οικονομία

roman: oikonomía

ipa: /ɑːboːˈɾiː/

audio: LL-Q36163_(kmr)-Key Mîrza-aborî.wav

hyphenation: a·bo·rî


aborî

glosses: iqtisadî, ekonomîk, ekonomîkî, têkildarî aboriyê:

forms:
aborîtir (comparative)
herî aborî (superlative)
aborîtirîn (superlative)

эканамі́чны

roman: ekanamíčny

гаспада́рскi

roman: haspadárski

আর্থিক

roman: arthik

икономи́чески

roman: ikonomíčeski

стопа́нски

roman: stopánski

經濟

roman: jīngjì

اِقْتِصَادِيّ

roman: iqtiṣādiyy

տնտեսական

roman: tntesakan

اقتصادی

roman: eqtesâdi

ეკონომიკური

roman: eḳonomiḳuri

आर्थिक

roman: ārthik

כַּלְכָּלִי

roman: kalkalí

экономикалык

roman: ekonomikalık

경제-의

roman: gyeongje-ui

ເສດຖະກິດ

roman: sēt tha kit

економски

roman: ekonomski

аж ахуйн

roman: až ahujn

ئىقتىسادىي

roman: iqtisadiy

وټه ييز

roman: wëṭa yiz

اقتصادي

roman: eqtesādi

экономикалық

roman: ekonomikalyq

экономи́ческий

roman: ekonomíčeskij

хозя́йственный

roman: xozjájstvennyj

иқтисодӣ

roman: iqtisodī

مُعاشی

roman: mu'āśī

اِقْتِصادی

roman: iqtisādī

економі́чний

roman: ekonomíčnyj

господа́рський

roman: hospodársʹkyj

សេដ្ឋកិច្ច

roman: seetthɑɑkeccɑɑ

עקאָנאָמיש

roman: ekonomish

οικονομικός

roman: oikonomikós


erzan

text: Erzan kirrî, heban dirrî.

text: Surperî 'illet nizanî sihreya Ebyed dikitPir xelet erzan me dî derheq xwe ew 'alîcenabAh-i eyyamên wisalê weko xweş borîn û çûn

ref: Melayê Cizîrî, Dîwana Melayê Cizirî, ~1640

forms:
erzantir (comparative)
herî erzan (superlative)
erzantirîn (superlative)
ئهرزان
arzan
harzan
herzan
belaş
herwe

etymology_text: Ji zimanên îranî, hevreha soranî ههرزان (herzan), belûçî ارزان (erzan), farisî ارزان (erzan), farisiya navîn erzan, zazakî ercan / zazakî erjan, parsî erjan, avestayî erec-.

ርካሽ

roman: rəkaš

እርካሽ

roman: ʾərkaš

осһоҙ

roman: oshoð

арзан

roman: arzan

та́нны

roman: tánny

дзяшо́вы

roman: dzjašóvy

সস্তা

roman: śôśta

е́втин

roman: évtin

намале́н

roman: namalén

သက်သာ

roman: saksa

ပေါ

roman: pau:

дораха

roman: doraχa

пянйи

roman: pi͡anyi

җян

roman: ži͡an

便宜

roman: phièn-ngì

便宜

roman: piányi

賤

roman: jiàn

俗

roman: sio̍k

йӳнӗ

roman: jünĕ

رَخِيص

roman: raḵīṣ

رخيص

roman: riḵīṣ

رْخيص

roman: rḵiṣ

էժան

roman: ēžan

ارزان

roman: arzân

مفت

roman: moft

იაფფასიანი

roman: iappasiani

सस्ता

roman: sastā

זוֹל

roman: zol

זולה

roman: zola

доарах

roman: doaraχ

اُجُزْ

roman: učuz

බාල

roman: bāla

ලාභ

roman: lābha

싸다

roman: ssada

싼

roman: ssan

ຖືກ

roman: thư̄k

евтин

roman: evtin

намален

roman: namalen

снижен

roman: snižen

поевтинет

roman: poevtinet

स्वस्त

roman: svasta

хямд төсөр

roman: hjamd tösör

सस्तो

roman: sasto

सुलभ

roman: sulabh

اوجوز

roman: ucuz

ئەرزان

roman: erzan

дешёвый

roman: dešóvyj

недорого́й

roman: nedorogój

тунї

roman: tunji

अल्पमूल्य

roman: alpamūlya

न्यूनमूल्य

roman: nyūnamūlya

дешевъ

roman: deševŭ

ပေႃး

roman: póa

ထုၵ်ႇ

roman: thùk

арзон

roman: arzon

மலிவான

roman: malivāṉa

ถูก

roman: tùuk

ᥙᥨᥰ

roman: pö

చౌక

roman: cauka

తగ్గింపు ధర

roman: taggimpu dhara

ሕሱር

roman: ḥəsur

ཁེ་པོ

roman: khe po

ارزاں

roman: arzān

деше́вий

roman: dešévyj

ថោក

roman: thaok

ביליק

roman: bilik

φτηνός

roman: ftinós

εὐτελής

roman: eutelḗs

εὔωνος

roman: eúōnos

εὐθηνός

roman: euthēnós

audio: LL-Q36368 (kur)-Dildadil-erzan.wav

hyphenation: er·zan


erzanî

glosses: kêmbihayî, ne giranî, dema ku tişt erzan in

forms:
erzanîtî
erzantî
herzanî
herzanîtî
herzantî

etymology_text: Ji erzan + -î

ipa: /ɛɾzɑːˈniː/

hyphenation: er·za·nî


belaşî

forms:
beleşî
giranî
bihagiranî
erzanî

ipa: /bɛlɑːˈʃiː/

hyphenation: be·la·şî


Wan

ipa: /wɑːn/

audio: LL-Q36163_(kmr)-Key Mîrza-wan.wav

hyphenation: Wan


wa

glosses: bi wî awayî, bi wî şêweyî, bi wî şiklî, bi wî rengî

text: Kagul dibest tayek verest vê ra şikest nîşan e qestEw lebşeker wa hate der rabû ji ber tayên di berXalên di qer zulf çûne ser eslan seher lê bûn fereq

forms:
wanî
wer
wesa
wesan
welê
wisan
wilo
wisa
wisan
wana
وا
hosa
vanî
va ye
usa
weha
wiha


wa

glosses: forma tewandî ya pirrjimarî ji peyva ew. Baştir: wan.


wa

glosses: gaziyek e tê kirin dema kesek ecêbgirtî yan hêrs dibe yan bûye


wa

glosses: garis, genimok, genimê şamî, genimokê şamî, lazût


wer

glosses: bi wî awayî, bi wî şêweyî, bi wî şiklî, bi wî rengî, bi wê rêyê; bersiva çer

text: Dilê ew xefletê lê ditDibêjim wer cebel bit ewBi ker bit wê di gavê da

forms:
wa
wanî
wesa
wesan
welê
wisan
wilo
wisa
wisan
wirg
werg
weng
wiha
hosa
vanî
va ye
usa
weha
wiha


wer

text: Tu wer dereng dimînî jixwe.

ref: Kurde Çîrok, Zarokên Li Ser Rê, Franz Kafka (wergêr Hesen Ildiz), hj. 1, 2021, r. 8


wer

pos: verb

pos_title: Formeke lêkerê

glosses: forma fermanî ji lêkera hatin (Baştir: were)


wer

audio: LL-Q188 (deu)-Lucas Werkmeister-wer.wav

audio: LL-Q188 (deu)-Nattes à chat-wer.wav

wav_url: https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q188 (deu)-Nattes à chat-wer.wav

audio: LL-Q188 (deu)-teste (Pamputt)-wer.wav

audio: LL-Q188 (deu)-Student16 de-wer.wav

audio: LL-Q188 (deu)-Natschoba-wer.wav


wisa

glosses: bi wî awayî, bi wî şêweyî, bi wî şiklî, bi wî rengî, bi vî karî, bi vî qaîdeyî; bersiva kusa

text: Mexlûb û muti'ê tirk û tacîkEmma ji ezel Xwidê wisa kirEv rûm û 'ecem li ser me rakir

forms:
wesa
wesan
hosa
vanî
va ye
weha
wiha
wuha

etymology_text: Ji wesa ji ewsa ji ew + -sa ji ew + san(-sa, "awa, cûn, şêwaz") hevreha yeksan.

這樣

roman: zhèyàng

如此

roman: rúcǐ

噉样

roman: gam² joeng⁶⁻²

هَٰكَذَا

roman: hākaḏā

كَذَا

roman: kaḏā

كَذَٰلِكَ

roman: kaḏālika

هكدا

roman: hākda

هكا

roman: hākka

𐍃𐍅𐌰

roman: swa

ऐसा

roman: aisā

यथा

roman: yathā

כך

roman: kax

그렇게

roman: geureoke

так

roman: tak

एवम्

roman: evam

เพื่อให้

roman: pêua hâi

έτσι

roman: étsi

很

roman: hěn

非常

roman: fēicháng

太

roman: tài

इतना

roman: itnā

너무

roman: neomu

매우

roman: mae-u

о́чень

roman: óčenʹ

ду́же

roman: dúže

τόσο

roman: tóso

ὡς

roman: hōs

οἷον

roman: hoîon

ipa: /wɪˈsɑː/

audio: LL-Q36163 (kmr)-Key Mîrza-wisa.wav

hyphenation: wi·sa


lê

pos: conj

pos_title: Girêdek

glosses: Peyvik e bo pevgirêdana du hevokên dijî hev.

forms:
لێ
ле
belam
belê
belêm
belêpa
lêbelê
welê

etymology_text: Ji erebî لكن (lakin) > lêkin > lê ki/ku > lê. Bo hin nimûneyên din jî, ku "a"ya erebî di kurmancî de bûye "ê", binere: kitab > kitêb, hesab > hisêb, bela > belê... Bide ber yûnanî αλλά (allá), ûkraynî але (ale), sirboxirwatî ali, polonî ale. A xwemalî nê ve cih kiriye.

ау

roman: āw

পিচে

roman: pise

পাচে

roman: pase

কিন্তু

roman: kintu

але́

roman: aljé

но

roman: no

оба́че

roman: obáče

а́ма

roman: áma

ဒါပေမဲ့

roman: dapemai.

不過

roman: bat¹ gwo³

但係

roman: than-he

毋過

roman: m̀-ko

但是

roman: tān-sī

不而過

roman: put-jî-kò, put-lî-kò

毋過

roman: m̄-koh, m̄-kò, m̄-kù

無過

roman: bû-kò

不過

roman: put-kò

總是

roman: chóng-sī

لٰكِن

roman: lākin

لٰكِنَّ

roman: lākinna

وَلٰكِن

roman: wa-lākin

وَلٰكِنَّ

roman: wa-lākinna

بَلْ

roman: bal

لكن

roman: laken

لكن

roman: lāken

بسّ

roman: bass

թեեւ

roman: tʻeew

բայց

roman: baycʻ

սակայն

roman: sakayn

گرچه

roman: garče

ولی

roman: vali

اگرچه

roman: agarče

لیکن

roman: liken

પણ

roman: paṇ

მაგრამ

roman: magram

თუმცა

roman: tumca

लेकिन

roman: lekin

पर

roman: par

אֲבָל

roman: avál

ауэ

roman: āwă

ಆದರೆ

roman: ādare

그러나

roman: geureona

하지만

roman: hajiman

-지만

roman: jiman

ແຕ່

roman: tǣ

പക്ഷേ

roman: pakṣē

តីស

roman: tĭh

តីសមា

roman: tĭh ma

ប្យាៈលាស

roman: ɓjăʔ lăh

មពោៈ

roman: mpŏʔ

гэхдээ

roman: gehdee

لېکن

roman: léken

اما

roman: amã

مګر

roman: magár

منګر

roman: mangár

وليکن

roman: walikén

ولې

roman: wále

то́лько

roman: tólʹko

хотя́

roman: xotjá

хоть

roman: xotʹ

သီႈတႄႉ

roman: sīi tâ̰ae

သီႈလၵ်း

roman: sīi lák

သေတႄႉ

roman: sěe tâ̰ae

သေလၵ်း

roman: sěe lák

ၵူၺ်းၵႃႈ

roman: kóy kāa

ၵွႆးၵႃႈ

roman: kóay kāa

ပွႆးၸိုင်

roman: póay tsǔeng

ပွႆးလၵ်း

roman: póay lák

аммо

roman: ammo

вале

roman: vale

агарчи

roman: agarči

гарчи

roman: garči

ஆனால்

roman: āṉāl

macc

roman: mish

แต่

roman: dtɛ̀ɛ

ཡིན་ན་ཡང

roman: yin na yang

اگرچہ

roman: اgrch

але́

roman: alé

តែ

roman: tae

ប៉ុន្តែ

roman: pontae

ក៏ប៉ុន្តែ

roman: kɑɑ pontae

אָבער

roman: ober

μολονότι

roman: molonóti

παρόλο

roman: parólo

καίτοι

roman: kaítoi

αν και

roman: an kai

ipa: /leː/

audio: LL-Q36163_(kmr)-Key Mîrza-lê.wav

hyphenation: lê


lê

pos: prep

pos_title: Daçek

text: Dara ku enqa bête serBelgek heye sih lê nebîKîj' ni'metê dê dit xeber

etymology_text: Ji li + wê.


lê

pos: intj

pos_title: Baneşan

forms: lo


wê

glosses: Forma tewandî ya yekjimar ya zayendmê ji cînavê ew.

text: - Edî ez ne hewcedarê wê me, bila ew liba te bimîne, ji te rebe.

ref: Mehmed Uzun, Mirina Kalekî Rind, Weşanxana Orfeus, 1987

text: (...) wê du qedeh danîn ser siniyekê û di gel çaydên anî danî ber wan.

text: Hatî Cebraîl li ba emrê Letîf / Çengekî axê ji wê qebra şerîf / Girt û ba tesnîmê safî kir hevîr

ref: Mela Hesenê Bateyî, Mewlûda Kurdî, ~1720

text: Wê şevê nobedariya wê tunebû.

ref: Egîdê Xudo, Dê û Dêmarî, Weşanên Nûdem

text: Wê gavê wan bê hejmar find anîn, li eywanê danîn (...)

ref: wergêr Serdar Roşan), Çîrokên Hezar û Şevekê, weşanên Nûdem, 1998

glosses: Formek paşerojê li şûna dê tê bikaranîn.

text: Meaşê xelkê hezar kaxit be wê du hezar kaxit bide Heso û wê wî îqna bike..

ref: Salihê Kevirbirî, Filîtê Quto, Weşanxaneya Nefel, 2002

text: Ez kefîlê te ko wê qayîl bibe û ko em bixwazin, ew ê di ser de hinek pere jî bide me.

ref: M. Elî Kut, Mehkûm, Weşanxaneya Nefel

forms:
ewê
ewêya
ewêna
wêna
wêya

etymology_text: Ji ew + -ê.

ipa: /weː/

audio: LL-Q36163_(kmr)-Key Mîrza-wê.wav

hyphenation: wê


ewê

glosses:
wê; forma tewandî ya yekjimar ya zayendmê ji cînava ew
Baştir: wê

text: # Qani' bi tesewwura cemalêFanî bikitin ewê wucûdêBaqî bibitin bi vê şuhûdê«


wî

glosses: Forma tewandî ya yekjimar ya zayendnêr ji cînava ew.

forms:
ewî
ewiya
ewîna
wiya
wîna
wê
wan

etymology_text: Ji ew + -î.

ipa: /wiː/

audio: LL-Q36163_(kmr)-Key Mîrza-wî.wav

hyphenation: wî


wî

forms: wîî


wir

forms:
ور
wê derê
wê dirê
wêderê
wêderê
wêrê
wira
wire
wirê

etymology_text: Qusandin ji wê + derê. Herwiha bide ber vir ji vê derê û peyva devokî kur (ku/kû derê). Forma wira ji wan dera(n).

তালৈ

roman: taloi

унда

roman: unda

туды́

roman: tudý

ната́м

roman: natám

ната́тък

roman: natátǎk

那裡

roman: nàli

那兒

roman: nàr

إِلَى هُنَاكَ

roman: ʾilā hunāka

այնտեղ

roman: aynteġ

𐌾𐌰𐌹𐌽𐌳

roman: jaind

उधर

roman: udhar

לְ־שָׁם

roman: le-shám

거기에

roman: geogie

та́му

roman: támu

на́таму

roman: nátamu

तिकडे

roman: tikḍe

هلته

roman: halta

هورې

roman: hure

туда́

roman: tudá

అక్కడికి

roman: akkaḍiki

εκείσε

roman: ekeíse

προς τα εκεί

roman: pros ta ekeí

ἐκεῖσε

roman: ekeîse

ἔνθα

roman: éntha

ipa: /wɪɾ/


wir

notes: Nayê tewandin: Vir ji wir xweştir e. (Ne "*Vir ji wirê xweştir e.")


wir

audio: LL-Q188 (deu)-Lucas Werkmeister-wir.wav

audio: LL-Q188 (deu)-Nattes à chat-wir.wav

wav_url: https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q188 (deu)-Nattes à chat-wir.wav

audio: LL-Q188 (deu)-teste (Pamputt)-wir.wav

audio: LL-Q188 (deu)-Student16 de-wir.wav

audio: LL-Q188 (deu)-Natschoba-wir.wav


wire

audio: LL-Q1860 (eng)-Nattes à chat-wire.wav

wav_url: https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q1860 (eng)-Nattes à chat-wire.wav

audio: LL-Q1860 (eng)-Grendelkhan-wire.wav


vir

text: Melek têne cenatêJi vir û pê de di dîwana Lîtografa Hartman de nîn e.199.Sehrê ji baxê gulan (A.)

forms:
vê derê
vêderê
vê dirê
vêdirê
vêrê
here
hire
lêre
êre
vira
viran
vire
virê
ev der
evder
evdir

etymology_text: Qusandin ji vê + derê, bide ber wir (ji "wê derê") yan kur (ji "kûderê"). Forma vira ji "vanderan" e.

ইয়ালৈ

roman: ialoi

сюды́

roman: sjudý

এখানে

roman: ekhane

насам

roman: nasam

дотук

roman: dotuk

到這兒

roman: dào zhèr

кунта

roman: kunta

إِلَى هُنَا

roman: ʾilā hunā

այստեղ

roman: aysteġ

հոս

roman: hos

باینجا

roman: ba'injâ

𐌷𐌹𐌳𐍂𐌴

roman: hidrē

აქ

roman: ak

इधर

roman: idhar

הֵנָּה

roman: héna

לכאן

roman: lekhán

לפה

roman: lepó

ಇತ್ತ

roman: itta

ಈ ಕಡೆಗೆ

roman: ī kaḍege

이리

roman: iri

이쪽으로

roman: ijjogeuro

ваму

roman: vamu

دلته

roman: dalta

دلې

roman: dale

сюда́

roman: sjudá

இங்கே

roman: iṅkē

ఇక్కడికి

roman: ikkaḍiki

ἐνθάδε

roman: entháde

εδώ

roman: edó

ipa: /vɪɾ/

audio: LL-Q36163 (kmr)-Key Mîrza-vir.wav

ipa: /vɪr/

audio: LL-Q36163 (kmr)-Key Mîrza-vir-2.wav

hyphenation: vir


vir

pos_title: Lêker

etymology_text: Ji latînî venire

audio: LL-Q5146 (por)-Santamarcanda-vir.wav

wav_url: https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q5146 (por)-Nelson Ricardo 2500-vir.wav

wav_url: https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q5146 (por)-Juliano P. Junho (Jjunho)-vir.wav


vê

glosses: Forma tewandî ya yekjimar ya zayendmê ji cînava ev; vî kesî/ê, vî tiştî, ev tiştê çêbûyî.

text: Dê mubarek bit li ber vê xwendinêBête xwendin ger li yek sîkke-dîraf

forms: evê

etymology_text: Ji ev + -ê.

ipa: /veː/

audio: LL-Q36163_(kmr)-Key Mîrza-vê.wav

hyphenation: vê


vê

etymology_text: Binêre bê


vê

glosses: pê, bi wê / wî / wan, fi wî/wê, dema tiştek di destê kesek da hebe yan li pêy wî/wê bit

etymology_text: Ji fi + wê.

notes: hin deverên kurmanciya rojhilatî, bo nimûne li Amêdiyê


vî

glosses: Forma tewandî ya yekjimar ya zayendnêr ji cînava ev.

text: Xezam zer bûn ji xusarîSefa nakin li vî warîLi ber sermê û hewa sarî

forms:
evî
vê
van
wî
wan

etymology_text: Ji ev + -î.

ipa: /viː/

audio: LL-Q36163_(kmr)-Key Mîrza-vî.wav

hyphenation: vî


ajotin

glosses: Tirimpêlek yan dewarek meşandin ango anîn yan birin.

text: Te çima terşê xwe ajotiye nav bûstanê me?!

text: Civîna wan seetekê ajot.

text: Ew hê jî zeviyên xwe bi gayan diajon (an jî dojin).

text: Walah eve xebera derew biderdikeve ez dê te tālān bikim û kep û guhêd te jî ji boy sosret jê kim û te ji nêva êlê biderînim û bajom (biajom)! Êdî tu dizanî!

ref: Mele Mehmûdê Bazîdî, Tûhfetu'l-Xîlan Fî Zimanê Kurdan, Weqfa Mezopotamyayê, 2019, çapa 1em, r. 161, ISBN 978-605-80975-1-3

forms:
dajom (present)
dajoyî (present)
dajo (present)
dajon (present)
bajo (imperative singular)
bajon (imperative plural)
ajot (past)
ajot (past)
ajot (past)
ajot (past)
–ajo– (root present)
–ajot– (root past)
ez dajom (indicative present positive)
ez najom (indicative present negative)
min ajot (indicative past positive)
min najot (indicative past negative)
tu dajoyî (indicative present positive)
tu najoyî (indicative present negative)
te ajot (indicative past positive)
te najot (indicative past negative)
ew dajo (indicative present positive)
ew najo (indicative present negative)
wê/wî ajot (indicative past positive)
wê/wî najot (indicative past negative)
em dajon (indicative present positive)
em najon (indicative present negative)
me ajot (indicative past positive)
me najot (indicative past negative)
hûn dajon (indicative present positive)
hûn najon (indicative present negative)
we ajot (indicative past positive)
we najot (indicative past negative)
ew dajon (indicative present positive)
ew najon (indicative present negative)
wan ajot (indicative past positive)
wan najot (indicative past negative)
min dajot (imperfect positive)
min nedajot (imperfect negative)
min ajotibû (positive)
min najotibû (negative)
te dajot (imperfect positive)
te nedajot (imperfect negative)
te ajotibû (positive)
te najotibû (negative)
wê/wî dajot (imperfect positive)
wê/wî nedajot (imperfect negative)
wê/wî ajotibû (positive)
wê/wî najotibû (negative)
me dajot (imperfect positive)
me nedajot (imperfect negative)
me ajotibû (positive)
me najotibû (negative)
we dajot (imperfect positive)
we nedajot (imperfect negative)
we ajotibû (positive)
we najotibû (negative)
wan dajot (imperfect positive)
wan nedajot (imperfect negative)
wan ajotibû (positive)
wan najotibû (negative)
ez ê bajom (future positive)
ez ê najom (future negative)
minê ajotibe (future perfect positive)
minê najotibe (future perfect negative)
tu yê bajoyî (future positive)
tu yê najoyî (future negative)
teyê ajotibe (future perfect positive)
teyê najotibe (future perfect negative)
ew ê bajo (future positive)
ew ê najo (future negative)
wê/wîyê ajotibe (future perfect positive)
wê/wîyê najotibe (future perfect negative)
em ê bajon (future positive)
em ê najon (future negative)
meyê ajotibe (future perfect positive)
meyê najotibe (future perfect negative)
hûn ê bajon (future positive)
hûn ê najon (future negative)
weyê ajotibe (future perfect positive)
weyê najotibe (future perfect negative)
ew ê bajon (future positive)
ew ê najon (future negative)
wanê ajotibe (future perfect positive)
wanê najotibe (future perfect negative)
min ajotiye (perfect positive)
min najotiye (perfect negative)
min ajotibûye (nonconfirmative pluperfect positive)
min najotibûye (nonconfirmative pluperfect negative)
te ajotiye (perfect positive)
te najotiye (perfect negative)
te ajotibûye (nonconfirmative pluperfect positive)
te najotibûye (nonconfirmative pluperfect negative)
wê/wî ajotiye (perfect positive)
wê/wî najotiye (perfect negative)
wê/wî ajotibûye (nonconfirmative pluperfect positive)
wê/wî najotibûye (nonconfirmative pluperfect negative)
me ajotiye (perfect positive)
me najotiye (perfect negative)
me ajotibûye (nonconfirmative pluperfect positive)
me najotibûye (nonconfirmative pluperfect negative)
we ajotiye (perfect positive)
we najotiye (perfect negative)
we ajotibûye (nonconfirmative pluperfect positive)
we najotibûye (nonconfirmative pluperfect negative)
wan ajotiye (perfect positive)
wan najotiye (perfect negative)
wan ajotibûye (nonconfirmative pluperfect positive)
wan najotibûye (nonconfirmative pluperfect negative)
(bila) ez bajom (present subjunctive positive)
(bila) ez najom (present subjunctive negative)
(bila) min ajotibe (preterite subjunctive positive)
(bila) min najotibe (preterite subjunctive negative)
(bila) tu bajoyî (present subjunctive positive)
(bila) tu najoyî (present subjunctive negative)
(bila) te ajotibe (preterite subjunctive positive)
(bila) te najotibe (preterite subjunctive negative)
(bila) ew bajo (present subjunctive positive)
(bila) ew najo (present subjunctive negative)
(bila) wê/wî ajotibe (preterite subjunctive positive)
(bila) wê/wî najotibe (preterite subjunctive negative)
(bila) em bajon (present subjunctive positive)
(bila) em najon (present subjunctive negative)
(bila) me ajotibe (preterite subjunctive positive)
(bila) me najotibe (preterite subjunctive negative)
(bila) hûn bajon (present subjunctive positive)
(bila) hûn najon (present subjunctive negative)
(bila) we ajotibe (preterite subjunctive positive)
(bila) we najotibe (preterite subjunctive negative)
(bila) ew bajon (present subjunctive positive)
(bila) ew najon (present subjunctive negative)
(bila) wan ajotibe (preterite subjunctive positive)
(bila) wan najotibe (preterite subjunctive negative)
(bila) min bajota (imperfect subjunctive positive)
(bila) min najota (imperfect subjunctive negative)
(bila) min ajotibûya (pluperfect subjunctive positive)
(bila) min najotibûya (pluperfect subjunctive negative)
(bila) te bajota (imperfect subjunctive positive)
(bila) te najota (imperfect subjunctive negative)
(bila) te ajotibûya (pluperfect subjunctive positive)
(bila) te najotibûya (pluperfect subjunctive negative)
(bila) wê/wî bajota (imperfect subjunctive positive)
(bila) wê/wî najota (imperfect subjunctive negative)
(bila) wê/wî ajotibûya (pluperfect subjunctive positive)
(bila) wê/wî najotibûya (pluperfect subjunctive negative)
(bila) me bajota (imperfect subjunctive positive)
(bila) me najota (imperfect subjunctive negative)
(bila) me ajotibûya (pluperfect subjunctive positive)
(bila) me najotibûya (pluperfect subjunctive negative)
(bila) we bajota (imperfect subjunctive positive)
(bila) we najota (imperfect subjunctive negative)
(bila) we ajotibûya (pluperfect subjunctive positive)
(bila) we najotibûya (pluperfect subjunctive negative)
(bila) wan bajota (imperfect subjunctive positive)
(bila) wan najota (imperfect subjunctive negative)
(bila) wan ajotibûya (pluperfect subjunctive positive)
(bila) wan najotibûya (pluperfect subjunctive negative)
minê bajota (present conditional positive)
minê najota (present conditional negative)
minê ajotibûya (preterite conditional positive)
minê najotibûya (preterite conditional negative)
teyê bajota (present conditional positive)
teyê najota (present conditional negative)
teyê ajotibûya (preterite conditional positive)
teyê najotibûya (preterite conditional negative)
wê/wîyê bajota (present conditional positive)
wê/wîyê najota (present conditional negative)
wê/wîyê ajotibûya (preterite conditional positive)
wê/wîyê najotibûya (preterite conditional negative)
meyê bajota (present conditional positive)
meyê najota (present conditional negative)
meyê ajotibûya (preterite conditional positive)
meyê najotibûya (preterite conditional negative)
weyê bajota (present conditional positive)
weyê najota (present conditional negative)
weyê ajotibûya (preterite conditional positive)
weyê najotibûya (preterite conditional negative)
wanê bajota (present conditional positive)
wanê najota (present conditional negative)
wanê ajotibûya (preterite conditional positive)
wanê najotibûya (preterite conditional negative)
(tu) bajo (imperative present positive)
(tu) najo (imperative present negative)
(hûn) bajon (imperative present positive)
(hûn) najon (imperative present negative)
ئاژۆتن
ажотьн

etymology_text: Ji proto-hindûewropî *h₂eǵ-, proto-îranî *aza-, hevreha𐬀𐬰𐬀𐬌𐬙𐬌 (azaⁱti) ya avestayî, sanskrîtî अजति (ajati), ermeniya kevn ածեմ (acem), yûnaniya kevn ἄγω (ago), latînî agō, swêdî åka... Heman peyv ihtimal e ku serekaniya hêga (zevî) ya zazakî ye jî. ajaa ja fînî û ajama ya estonî bi ihtimaleke mezin ji proto-hindûewropî, bi taybetî ji proto-îranî hatine deynkirin.

вести

roman: vesti

οδηγώ

roman: odigó

ipa: /ɑːʒoːˈtɪn/

audio: LL-Q36163 (kmr)-Ebulfîda-ajotin.wav

hyphenation: a·jo·tin


ajotin

glosses: Meşandin ango anîn yan birina tirimpêlek yan dewarek.


bûstan

text: Pirr bûstan li gundê me hene.

forms:
بووستان
baxçe
cinîn
gulistan

etymology_text: Hevreha soranî بێستان (bêstan), kurdiya başûrîbûsan, farisî بوستان (bûstan), pehlewî bōyestān, partî bōδestān, soxdî βōδistān, ji zimanên îranî, têkilî bêhn (bi soranî بۆن (bon) / bon, bi farisî بو /bû/) + -stan (maneya bingehîn "gulistan" yan "baxçe" bû). بستان (bustan) ya erebî, bostan ya tirkî û azerî, بوستان (bûstan) ya osmanî, ܒܘܣܬܢܐ (bûstana) ya aramî, בסתן (bûstan) ya îbrî, բուրաստան (burastan) ya ermeniya kevn, բոստան (bostan) ya ermeniya nû, ბოსტანი (bostani) ya gurcî û башта́н (baştán) ya rûsî ji zimanên îranî hatine wergirtin. Bi rêya osmanî ketiye gelek zimanên rojhilata Ewropayê jî: yûnaniya bîzansî μποστάνι (mpostáni), yûnaniya nû μποστάνι (bostáni), teterî bostan, bostan ya albanî û бостан (bostan) ya sirbî... Di zimanên rojhilata Ewropayê de bi piranî maneya "zebeş" wergirtiye ku yek ji berhemên bûstanan e...

маала

roman: maala

огород

roman: ogorod

бахча

roman: bahča

агаро́д

roman: aharód

гаро́д

roman: haród

зеленчукова градина

roman: zelenčukova gradina

菜園

roman: càiyuán

園田

roman: yuántián

بُحَيْرَة

roman: buḥayra

բանջարանոց

roman: banǰaranocʻ

բոստան

roman: bostan

պախեզ

roman: paxez

باغچه

roman: bâğče

ბოსტანი

roman: bosṭani

წალკოტი

roman: c̣alḳoṭi

тамарка

roman: tamarka

чарбак

roman: çarbak

채소밭

roman: chaesobat

정원

roman: jeong-won

ສວນຜັກ

roman: sūan phak

бавча

roman: bavča

അടുക്കളത്തോട്ടം

roman: aṭukkaḷattōṭṭaṃ

цӕхӕрадон

roman: cæxæradon

бақша

roman: baqşa

огоро́д

roman: ogoród

бахча́

roman: baxčá

обчакорӣ

roman: občakorī

полез

roman: polez

боғча

roman: boġča

бакча

roman: bakća

горо́д

roman: horód

оҕуруот

roman: oğuruot

λαχανόκηπος

roman: lachanókipos

περιβόλι

roman: perivóli

λαχανεία

roman: lakhaneía

ipa: /buːsˈtɑːn/

audio: LL-Q36163 (kmr)-Ebulfîda-bûstan.wav

hyphenation: bûs·tan


baxçe

text: K'ey malikê mulkê cism û canîEz baxçe me û tu baxiban îBaxê te gihandî bêxwidan e

forms:
bexçe
باخچه
bûstan
cinîn
gulistan
şov
zevî
ekûr

etymology_text: Hevreha soranî باخچه (baxçe), farisî باغچه (baẍçê), avestayî vaxşe (milk), ji bax (1) + -çe, ji zimanên îranî. Tevî ku "-çe" bi gelemperî maneya "biçûk" dide peyvan lê "baxçe" hem bi maneya yên biçûk û hem jî yên mezin tê bikaranîn. Bo hin nimûneyên din yên bi heman awayî, ku paşgira biçûkirinê girtiye lê maneya biçûk tê de nîne, binere: parçe, jinik.

አጸድ

roman: ʾäṣäd

גַּנְּתָא

roman: gannəṯā

גִּנְּתָא

roman: ginnəṯā

גַּנָּא

roman: gannā

גִּנָּא

roman: ginnā

ܓܢܬܐ

roman: gannəṯā, ginnəṯā

বাৰী

roman: bari

বাগান

roman: bagan

ах

roman: aχ

баҡса

roman: baqsa

сад

roman: sad

باگ

roman: bág

উদ্দ্যান

roman: uddjan

বাগ

roman: bag

гради́на

roman: gradína

баьш

roman: bäš

бе́ш

roman: béš

花園

roman: faa¹ jyun⁴⁻²

хуайүан

roman: huayüan

花園

roman: huāyuán

花園

roman: huă-huòng

花園

roman: hoe-hn̂g / hoa-hûiⁿ

анхъ

roman: anq

باغ

roman: bāğ

بُسْتَان

roman: bustān

حَدِيقَة

roman: ḥadīqa

جَنَّة

roman: janna

جنينة

roman: ginēna

حَدِيقَة

roman: ḥadīga

بَخْشَة

roman: baḵša

جردة

roman: jarda

جنينة

roman: jnīna

այգի

roman: aygi

պարտեզ

roman: partez

باغ

roman: bâğ

باغچه

roman: bâğče

پالیز

roman: pâliz

𐌰𐌿𐍂𐍄𐌹𐌲𐌰𐍂𐌳𐍃

roman: aurtigards

બગીચો

roman: bagīco

બાગ

roman: bāg

ბაღი

roman: baɣi

बाग़ीचा

roman: bāġīcā

बाग़

roman: bāġ

उद्यान

roman: udyān

גַּן

roman: gan

בוסתן \ בֻּסְתָּן

roman: bustán

ತೋಟ

roman: tōṭa

бак

roman: bak

වත්ත

roman: watta

정원

roman: jeong-won

бав

roman: baw

ສວນ

roman: sūan

ᦷᦉᧃ

roman: ṡon

градина

roman: gradina

തോട്ടം

roman: tōṭṭaṃ

ᠶᠠᡶᠠᠨ

roman: yafan

बगीचा

roman: bagīcā

цэцэрлэг

roman: tsetserleg

хүрээлэн

roman: hüreelen

бӕласдон

roman: bælasdon

باغ

roman: bağ

باغ

roman: bagh

باغچا

roman: baghcha

بڼ

roman: baṇ

ਵਾੜੀ

roman: vāṛī

бақ

roman: baq

бау

roman: bau

загорода

roman: zahoroda

उद्यान

roman: udyāna

बागु

roman: baaghu

သူၼ်

roman: sǔun

боғ

roman: boġ

தோட்டம்

roman: tōṭṭam

สวน

roman: sǔuan

ఉద్యానవనము

roman: udyānavanamu

ⵜⵓⵔⵜⵉⵜ

roman: turtit

бакча

roman: baqça

ጀርዲን

roman: ǧärdin

ལྡུམ་ར

roman: ldum ra

𐎂𐎐

roman: gn

សួន

roman: suən

גאָרטן

roman: gortn

κῆπος

roman: kêpos

ipa: /bɑːxˈt͡ʃɛ/, /bɑːɣˈt͡ʃɛ/

audio: LL-Q36163 (kmr)-Ebulfîda-baxçe.wav

hyphenation: bax·çe


bostan

audio: LL-Q256 (tur)-Veravi95-bostan.wav


cinîn

glosses: baxçeyê ku darên fêkî anku mêwe lê hatine çandin.

text: Li nav cinîna me darên sêvan, xoxan, hirmiyan û hilûkan hene.

forms:
جنین
cinînk
baxçe
bûstan
gulistan
hewd
şov
zevî

etymology_text: Ji erebî جُنَيْنَة (junayna)

фрукто́вы сад

roman: fruktóvy sad

сад

roman: sad

ово́щна гради́на

roman: ovóštna gradína

果園

roman: guǒyuán

جُنَيْنَة

roman: junayna

جنينة

roman: genēna

մրգաստան

roman: mrgastan

պտղատու այգի

roman: ptġatu aygi

𐌰𐌿𐍂𐍄𐌹𐌲𐌰𐍂𐌳𐍃

roman: aurtigards

წალკოტი

roman: c̣alḳoṭi

फलौद्यान

roman: phalaudyān

מַטָּע

roman: mattá

בֻּסְתָּן

roman: bustán

פַּרְדֵּס

roman: pardés

과수원

roman: gwasuwon

овоштарник

roman: ovoštarnik

дыргъдон

roman: dyrǧdon

باغ

roman: bağ

بڼ

roman: baṇ

фрукто́вый сад

roman: fruktóvyj sad

ចំការ

roman: cɑmkaa

ច្បារ

roman: cbaa

ipa: /d͡ʒɪˈniːn/


gulistan

text: Kesê dest dit ji dewranêNihalik vê gulistanêDer axûşeş çu mîared

forms:
baxçe
bûstan
cinîn
hewd
şov
zevî

etymology_text: Ji gul + -istan.

حَدِيقَة

roman: ḥadīqa

ipa: /ɡʊlɪsˈtɑːn/

audio: LL-Q36163 (kmr)-Ebulfîda-gulistan.wav

hyphenation: gu·lis·tan


gulistank

forms:
gulistanik
gulistanok

etymology_text: Ji gulistan + -k.


hikûmet

glosses:
Dezgeha birêvebirina dewletê,
ew koma mirovan yên qanûnan bo welatekî datînin û wan qanûnan li ser gel ferz dikin.

forms:
hikimet
hikmet
hikomet
hukmet
hukumat
hukmat
hikumet
hikûmat
hukumet
hukûmet
حکوومەت
һькумәт
dewlet
encûmen
partî
perleman
wezaret

etymology_text: Ji erebî حُكُومَة (ḥukūma) ji rehê ح ك م (ḥ-k-m, “hukim kirin; hişmend bûn”) ku herwiha serekaniya van peyvên ji erebî wergirtiye: hakim, hekem, hikmet, hikûmî, hukim, mehkeme, mehkûm... Heman peyv ji bilî kurdî herwiha ketine piraniya zimanên din jî yên misilmanan, bo nimûne farisî, tirkî, ûrdûyî...

መንግሥት

roman: mängśtə

চৰকাৰ

roman: sorokar

хӏукумат

roman: ḥukumat

хөкүмәт

roman: xökümät

ура́д

roman: urád

ўрад

roman: ŭrad

সরকার

roman: śôrôkar

হুকুমত

roman: hukumôt

দৌলত

roman: doulôt

прави́телство

roman: pravítelstvo

засаглал

roman: zasaglal

སྲིད་གཞུང

roman: srid gzhung

правительство

roman: prawitel’stwo

ӏедал

roman: ʿedal

政府

roman: zing³ fu²

җынфу

roman: žɨnfu

政府

roman: chṳn-fú

政府

roman: zhèngfǔ

政府

roman: céng-hū

政府

roman: chèng-hú

حُكُومَة

roman: ḥukūma

կառավարություն

roman: kaṙavarutʻyun

правительство

roman: pravitelʹstvo

دولت

roman: dowlat

حکومت

roman: hokumat

સરકાર

roman: sarkār

მთავრობა

roman: mtavroba

ხელისუფლება

roman: xelisupleba

हुकूमत

roman: hukūmat

מֶמְשָׁלָה

roman: memshalá

залвр

roman: zalvr

ಸರಕಾರ

roman: sarakāra

өкмөт

roman: ökmöt

රජය

roman: rajaya

정부(政府)

roman: jeongbu

гьукумат

roman: hukumat

ລັດຖະບານ

roman: lat tha bān

ᦟᦱᦋᦂᦱᧃ

roman: laatsk̇aan

ᦵᦐᦲᦷᦜᧂ

roman: ṅoel̇ong

ᦉᦐᦱᧄ

roman: ṡṅaam

влада

roman: vlada

управа

roman: uprava

സർക്കാർ

roman: sarkkār

ഭരണകൂടം

roman: bharaṇakūṭaṃ

засаг

roman: zasag

засгийн газар

roman: zasgijn gazar

засгийн ордон

roman: zasgijn ordon

ᠵᠠᠰᠠᠭ

roman: ǰasag

ᠵᠠᠰᠠᠭ ᠦᠨ ᠭᠠᠵᠠᠷ

roman: ǰasaɣ-ün ɣaǰar

ᠵᠠᠰᠠᠭ ᠦᠨ ᠣᠷᠳᠣᠨ

roman: ǰasaɣ-ün ordon

ସରକାର

roman: sôrôkarô

ھۆكۈمەت

roman: hökümet

دولت

roman: dawlat

үкімет

roman: ükımet

ⲙⲁⲛⲉⲣϣⲓϣⲓ

roman: maneršiši

прави́тельство

roman: pravítelʹstvo

воло́да

roman: volóda

вла́да

roman: vláda

ကီၢ်ပဒိၣ်

roman: kaw̱ pa doh̀

शासन

roman: śāsana

राज्य

roman: rājya

नृपक्रिया

roman: nṛpakriyā

राजता

roman: rājatā

လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ

roman: lǔung pǒang tsūeng

давлат

roman: davlat

அரசு

roman: aracu

ప్రభుత్వం

roman: prabhutvaṃ

సర్కారు

roman: sarkāru

መንግስቲ

roman: mängsti

གཞུང

roman: gzhung

у́ряд

roman: úrjad

រដ្ឋាភិបាល

roman: rɔɔtthaaphibaal

дьаһалта

roman: cahalta

бырабыыталыстыба

roman: bırabııtalıstıba

רעגירונג

roman: regirung

מלוכה

roman: melukhe

ממשלה

roman: memshole

κυβέρνηση

roman: kyvérnisi

κυβερνισμός

roman: kubernismós

ipa: /ħɪkuːˈmɛt/


hikûmî

forms:
hikûmîtir (comparative)
herî hikûmî (superlative)
hikûmîtirîn (superlative)
hukûmî
hikûmetî
hukûmetî

etymology_text: Ji erebî حُكُومِيّ (ḥukūmiyy).


soranî

glosses: Zaravayek kurdî ye ku pirraniya kurdên li Başûr û Rojhilata Kurdistanê pê diaxivin.

forms:
سۆرانی
kurmancî
hewramî
zazakî
(ji ber ku dengê "z"yê pir e)
wawakî
(ji ber ku dengê "w"yê pir e)

etymology_text: Ji soran + -î

ipa: /soːɾɑːˈniː/

audio: LL-Q36368 (kur)-Mihemed Qers-soranî.wav

audio: LL-Q36163 (kmr)-Ebulfîda-soranî.wav

hyphenation: so·ra·nî


soranî

text: Stranên soranî.

ipa: /soːɾɑːˈniː/


kurmancîaxiv

glosses: Kesa/ê bi kurmancî diaxive ango dipeyive.

glosses: Kesa/ê zaravayê yan zimanê wan kurmancî.

forms:
kirmancîaxif
kirmancîaxêf
kirmancîaxêv
kirmancîaxiv
kurmancîaxif
kurmancîaxêf
kurmancîaxêv
kurmancîaxif
kurdîaxiv
soranîaxiv
hewramîaxiv
zazakîaxiv
goranîaxiv
erebîaxiv
farisîaxiv
îngilîzîaxiv
tirkîaxiv

etymology_text: Ji kurmancî + -axiv.


kurdîaxiv

forms:
kurdîaxif
kurdîaxêf
kurdîaxêv
kurmancîaxiv
soranîaxiv
hewramîaxiv
zazakîaxiv
goranîaxiv
erebîaxiv
farisîaxiv
îngilîzîaxiv
tirkîaxiv

etymology_text: Ji kurdî + -axiv.


kurdîpeyiv

forms:
kurdîpeyv
kurdîpeyîv
kurmancîpeyiv
hewramîpeyiv
zazakîpeyiv
goranîpeyiv
erebîpeyiv
farisîpeyiv
îngilîzîpeyiv
tirkîpeyiv

etymology_text: Ji kurdî + -peyiv.

hyphenation: kur·dî·pe·yiv


kurdîzar

glosses: kesên zarê wan ango zimanê wan yê dayikî kurdî ye

glosses: tiştên bi zarê ango zimanê kurdî: kovar û rojnameyên kurdîzar

forms:
kurmancîzar
soranîzar
hewramîzar
zazakîzar
goranîzar
erebîzar
farisîzar
îngilîzîzar
tirkîzar

etymology_text: Ji kurdî + zar.


kurdîziman

forms:
kurdîezman
kurdîzman
kurmancîzar
soranîzar
hewramîzar
zazakîzar
goranîzar
erebîziman
farisîziman
îngilîzîziman
tirkîziman

etymology_text: Ji kurdî + ziman.

hyphenation: kur·dî·zi·man


kurdîzan

glosses: kesa/ê zimanê kurdî dizane, yê/a ku bi başî bi zimanê kurdî dipeyve

forms:
کوردیزان
kurmancîzan
soranîzan
hewramîzan
zazakîzan
goranîzan
erebîzan
farisîzan
îngilîzîzan
tirkîzan

etymology_text: Ji kurdî + -zan.


kurdînas

forms:
kurmancînas
soranînas
hewramînas
zazakînas
goranînas
erebînas
farisînas
îngilîzînas
tirkînas

etymology_text: Ji kurdî + -nas.


kurdnas

glosses:
pispora/ê jiyana kurdan
(bi taybetî ya / yê lêkolînên zanistî li ser kurdan dike)

forms: kurdînas

etymology_text: Ji kurd + -nas.


kurdolog

etymology_text: Ji kurd + -o- + -log.


kurmancîzan

glosses: kesa/ê zaravayê yan zimanê kurmancî dizane

forms:
kirmancîzan
kurdîzan
soranîzan
hewramîzan
zazakîzan
goranîzan
erebîzan
farisîzan
îngilîzîzan
tirkîzan

etymology_text: Ji kurmancî + -zan.


kurmancînas

forms:
kirmancînas
kurdînas
soranînas
hewramînas
zazakînas
goranînas
erebînas
farisînas
îngilîzînas
tirkîaxiv

etymology_text: Ji kurmancî + -nas.


kurmancîpeyiv

glosses: kesa/ê bi kurmancî dipeyive ango diaxive

forms:
kirmancîpeyiv
kirmancîpeyîv
kirmancîpeyv
kurmancîpeyîv
kurmancîpeyv
kurdîpeyiv
hewramîpeyiv
zazakîpeyiv
goranîpeyiv
erebîpeyiv
farisîpeyiv
îngilîzîpeyiv
tirkîpeyiv

etymology_text: Ji kurmancî + -peyiv.


kurmancîzar

glosses: kesên zaravayê wan yan zimanê wan yê dayikî kurmancî

forms:
kirmancîzar
kurdîzar
soranîzar
hewramîzar
zazakîzar
goranîzar
erebîzar
farisîzar
îngilîzîzar
tirkîzar

etymology_text: Ji kurmancî + zar.


kurmancîzar

glosses: Tiştên bi zaravayê ango zimanê kurmancî.

forms:
kurmancîzartir (comparative)
herî kurmancîzar (superlative)
kurmancîzartirîn (superlative)


dîsa

glosses: ji nû ve, careke din, careke dî, hin car din

text: Rûh û rewanê min hebîbDîsa bi telbîsa reqîbRencîde kir miskên xerîb

forms:
دیسا
dîs
dîsan
dîsanê
dîse
dubare

etymology_text: Ji dî (“din”) + -san (“san, şêwe, awa”), hevreha soranî دیسان (dîsan), دەیسان (deysan), دەی (dey) û bi metatezê سا دەی (sa dey); tev gotî "bi awayekî dî, êdî". Paşê ramanka "cardî" wergirtiye.

ча́ҥыдан

roman: čáŋïdan

јаҥы́дан

roman: ǰaŋḯdan

кайтада́н

roman: kaytadán

та́гы

roman: tágï

আকৌ

roman: akou

পুনু

roman: punu

жеги

roman: žegi

тағы ла

roman: tağï la

тағы берҙе

roman: tağï berðe

йәнә

roman: yänä

зноў

roman: znoŭ

яшчэ́ раз

roman: jaščé raz

আবার

roman: abar

повто́рно

roman: povtórno

отно́во

roman: otnóvo

пак

roman: pak

ထပ်

roman: htap

ပြန်လှန်

roman: pranhlan

နောက်ထပ်

roman: naukhtap

ᎠᏏᏇ

roman: asique

ᏏᏊ

roman: siquu

зэ

roman: ze

ю

roman: i͡u

再

roman: zài

又

roman: yòu

再……一遍

roman: zai4... yíbiàn

重新

roman: chóngxīn

нэмэ

roman: nėmė

مَرَّة أُخْرَى

roman: marra ʔuḵrā

كَرَّة أُخْرَى

roman: karra ʔuḵrā

ثَانِيَةً

roman: ṯāniyatan

مُجَدَّدًا

roman: mujaddadan

تاني

roman: tāni

كمان

roman: kamān, kmān

مرة ثانية

roman: marra ṯānya

مَرَّة ثانْية

roman: marra tānya

عاود تاني

roman: ʕāwd tāni

էլի

roman: ēli

կրկին

roman: krkin

նորից

roman: noricʻ

նորեն

roman: noren

دگربار

roman: degarbâr

دوباره

roman: do-bâre

باز

roman: bâz

از نو

roman: az now

𐌰𐍆𐍄𐍂𐌰

roman: aftra

ხელახლა

roman: xelaxla

კვლავ

roman: ḳvlav

ისევ

roman: isev

फिर

roman: phir

फिर से

roman: phir se

दुबारा

roman: dubārā

שׁוּב

roman: shuv

дагы

roman: dagı

кайтадан

roman: kaytadan

жаңыдан

roman: cañıdan

다시

roman: dasi

또

roman: tto

ອີກ

roman: ʼīk

повторно

roman: povtorno

വീണ്ടും

roman: vīṇṭuṃ

дахин

roman: dahin

ပၠန်

roman: plan

بيا

roman: byâ

қайтадан

roman: qaitadan

жаңа

roman: jaña

қайта

roman: qaita

жаңадан

roman: jañadan

тағы

roman: tağy

опя́ть

roman: opjátʹ

сно́ва

roman: snóva

ещё раз

roman: ješčó raz

पुनर्

roman: punar

ꠢꠤꠞꠛꠣꠞ

roman: hirbar

аз нав

roman: az nav

боз

roman: boz

อีก

roman: ìik

మళ్లీ

roman: maḷlī

మరలా

roman: maralā

кабаттан

roman: qabattan

зно́ву

roman: znóvu

знов

roman: znov

ще раз

roman: šče raz

ទៀត

roman: tiət

ម្ដងទៀត

roman: mdɑɑngtiət

ווידער

roman: vider

נאָכאַמאָל

roman: nokhamol

צוריק

roman: tsurik

ξανά

roman: xaná

πάλι

roman: páli

πάλιν

roman: pálin

ἄνωθεν

roman: ánōthen

audio: LL-Q36163 (kmr)-Key Mîrza-dîsa.wav


cardin

glosses: dîsan, ji nû ve, carek din, carek dî, hin car din, dîsa, dîse

forms: cardî

etymology_text: Ji car + din.

다시

roman: dasi

опять

roman: opjatʹ

hyphenation: car·din


dubare

glosses: ducarî, cara duyem, dîsa, ji nû ve, carek din, carek dî

text: Kurmanc û Zaza her tiştî dipirsin. Pir caran dubare jî dikin. Lê mantiq yek e. Mînak: Kurmanc dibêjin: “tu bi xêr hatî”. Zaza dibêjin: “ti bi xêr ameyî/a”.Kurmanc dibêjin: “di nava xêrê de bî”. Zaza dibêjin: “xêr mîyan de bî”.

ref: Beşek Ji Folklora Kurdî: Çîrok, Mehmet Bozkoyun, Bingöl Üniversitesi Yaşayan Diller Enstitüsü Dergisi

etymology_text: Hevreha soranî دووباره (dûbarh), herdu ji farisî دوباره (dobâre) ji دو (do, “du”) + بار (bar, “car”)-ه (-ê/-e, “-î”).


kurmancîziman

glosses: Kesên zaravayê wan yan zimanê wan yê dayikî kurmancî.

forms:
kirmancîziman
kirmancîezman
kirmancîzman
kurmancîezman
kurmancîzman
kurdîziman
soranîziman
hewramîziman
zazakîziman
goranîziman
erebîziman
farisîziman
îngilîzîziman
tirkîziman

etymology_text: Ji kurmancî + ziman.


kurmancîziman

forms:
kurmancîzimantir (comparative)
herî kurmancîziman (superlative)
kurmancîzimantirîn (superlative)


soranîziman

glosses: kesên zaravayê wan yan zimanê wan yê dayikî soranî

forms:
soranîezman
soranîzman
kurdîziman
kurmancîziman
hewramîziman
zazakîziman
goranîziman
erebîziman
farisîziman
îngilîzîziman
tirkîziman

etymology_text: Ji soranî + ziman.


soranîzar

forms:
soranîzarav
soranîzarave
soranîzarawa
soranîzarawe
soranîzareva
sorranîzareve
kurdîzar
kurmancîzar
hewramîzar
zazakîzar
goranîzar
erebîziman
farisîziman
îngilîzîziman
tirkîziman

etymology_text: Ji soranî + -zar.


soranîzar

forms:
soranîzartir (comparative)
herî soranîzar (superlative)
soranîzartirîn (superlative)


soranîaxiv

forms:
soranîaxêf
soranîaxêv
soranîaxif
kurdîaxiv
kurmancîaxiv
hewramîaxiv
zazakîaxiv
goranîaxiv
erebîaxiv
farisîaxiv
îngilîzîaxiv
tirkîaxiv

etymology_text: Ji soranî + -axiv.


soranîaxêv

glosses: Ji bo guhertoya rastnivîsî binêre soranîaxiv.

text: Herwisan min bi salan ji bo zaravê kurmancî bi Soranîaxêvan ra gengeşe danîye. Me li ser wê mijarê nivîsîye. Lê me serên hevdu wekî ku tu dibêjî neişkandîye. Me bi bêhna fireh û bi berbihêrî û bi şêweyek zanistî ji hevdu ra axiftîye û me rêz ji bo bîr û boçûnên hevdu girtîye. Heryekê ji me bi hanîna pelgeyên pêdivî têdikoşî ku em xwasta xwe bi cî bînin. Lê qet şerr û serişkandin li nîveka me da dernediket.

ref: Perwîz Cîhanî: Karîn yan kanîn?, Amidakurd.com, 12/2007


soranînas

forms:
kurdînas
kurmancînas
hewramînas
zazakînas
goranînas
erebînas
farisînas
îngilîzînas
tirkînas

etymology_text: Ji soranî + -nas.