li ber waran man

forms: li ber diwaran man


li ber zekerata mirine de bûn

pos: phrase

pos_title: Biwêj

glosses: Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.

forms: di ber hukmê ruh de bûn


li bestê man

pos: verb

pos_title: Lêker

forms: li ber dîwaran man


word: li cehenemê sîran dikutin, tu kuloran dipêjî

pos: proverb

pos_title: Gotineke pêşiyan


word: li cihê bêdef direqise, ma dora ciyê bidef!

forms: li ber defa bêdeng lîstin


li cihê merivan danîn

forms: danîn dewsa meriv û însanan


li cihê sekinî

forms: li cihê tune


li çiya û baniyan ketin

forms: li çil (çol) û çiya xistin


li çol û çiyayan ketin

forms: li çol û beyaran ketin


li daholê xistin

forms: li defa hewarê xistin

etymology_text: Ji li + daholê + xistin


li devê (yekî) gerîn

glosses: Ji bo hînbûna tiştekî bi awayekî ne rasterast, ji kesekî gilî kişandin.


li dewsa şêran, kund dikin sêran

forms: li dewsa şêran, maye kundê dêran


li deriyê (yekî) xistin

text: Em daketin û me li deriyê Raymond xist.

ref: Biyanî, Albert Camus, Weşanên Nûdem


word: li dinyaya din dewakarê îmana (yekî) bûn

glosses: ji ber neheqî kirina yekî dad û ceza daxwaz kirin


li dor hev û din zivirîn

forms: wekî peza gêj li dor hev zivirîn


li dor qûnê zivirîn

forms: ji pey qûnê neqetîn


li dor serî zivirîn

forms: li dor serê (yekî) gerîn


li dû xwe hîştin

glosses: derbas bûn, dîv xwe da hêlan, di dema borî de man

forms:
li pişt xwe hîştin
li pişt xwe hêlan

etymology_text: li + dû + xwe + hîştin


word: li ezmanê heftan gerîn, li erdê bi dest ketin

forms: li esmanan lê gerîn, li erdê dîtin


li gotina xwe xwedî derketin

forms: xwediyê gotina xwe bûn


li hev aliqîn

glosses: bi hev din re têkildar bûn an jî di nav têkildariyeke ku di radeya astengî û bergirî de bûn

glosses: ji hev û din re doz ajotin, gengeşî kirin


li hev asê bûn

etymology_text: Ji li hev + asê + bûn.

ipa: /lɪ hɛv ɑːˈseː buːn/

hyphenation: li hev a·sê bûn


li hev gerîn

text: Di ber re jî hizrên ku di serê wê de wekî zîroyan li hev geriyabûn dê nedihiştana li wî guhdarî bike.

ref: Mîran Janbar, Qolyeya Cécileê, Weşanxaneya Lîs, 2012, çapa 1em, r. 27, ISBN 9786054497010

etymology_text: Ji li hev + gerîn.

ipa: /lɪ hɛv ɡɛˈɾiːn/

hyphenation: li hev ge·rîn


li hev piçikîn

glosses: dest û pê li hev alîn, ji nav de derneketin

etymology_text: li + hev + piçikîn


li hev qelibandin

forms: li stûyên hev siwar kirin


li hev qelibîn

glosses: bi awayekî gur an jî qelebalix li nav hev ketin

glosses: laqayî hev hatin, li hev rast hatin, weke du erebe di trafîkê de li hev ketin

etymology_text: li + hev + qelibîn

ipa: /lɪ hɛv qɛlɪˈbiːn/

hyphenation: li hev qe·li·bîn


li hev qerase kirin

forms: li stûyê hev siwar kirin


li intê siwar bûn

forms: li kerê şeytên siwar bûn


li kerê mirî gerîn

forms: li kerê mirî digere ku nalan jê bike


li kerê siwar bûye, li kerê digere

glosses: ji bo helwesta şaşo faşoyî û berevajî tê bikaranîn

forms: li kerî siyar e, û li kerî digeriyêt


li kû zer bû, li kû der bû!

forms: di ku re zer bû, di ku re der bû?!


word: li mala bavê bû mal, li mala xezûr bû teral


li mehneyan gerîn

forms: li hincetan gerîn


word: li mexel pişkul tune, li pirêzê deve tune


li nav hev ketin

glosses: li hev û din qelibîn, bi hev û din re şer kirin


li nefsa xwe xwedî nebûn

forms: li nefsa xwe hakim nebûn


li pey gotinan ketin

forms: gilî mezin kirin


li pey qûnê çûn

forms: ji pey qûna (yekî) neqetîn


li pey rizqê xwe gerîn

forms: li pey rizqê xwe bûn


li pey şopê çûn

forms: li pey riya (yekî) çûn


li pey ketin

glosses:
bi dû ketin, li pey çûn, li dû çûn, taqîb kirin, dayîna dewsê,
 di dwîv ra çûn daku bigire û nehêle zêdetir biçe

forms:
ل پەی کەتن
li pey gerîn

etymology_text: Ji li + pey + ketin.

ipa: /lɪ pɛj kɛˈtɪn/

hyphenation: li pey ke·tin


li pêş çavên xwe tu tişt nedîtin

forms: li pêş çavên xwe tu kes nedîtin


word: li pêş diçim, dibêjin: "bîj e' li paş diçim, dibêjin: 'gêj e'


li qotikan gerîn

forms: li belaya xwe gerîn


li ser çi dînî ye kifş nebûn

forms: kîjan pêxemberî bawer dike belî nebûn


li ser dest û piyên xwe bûn

forms: li ser hemd û hêla xwe bûn


li ser dil sekinîn

forms: li ser dilê (yekî) man


li ser gotina xwe sekinîn

forms: xwediyê gotina xwe bûn


li ser guhê xwe (re) avêtin

forms: di ser guhê xwe re avêtin


li ser hencekî man

forms: li ser rehekî man


li ser hêkan meşîn

glosses: ji bo kesên sist û hêdî hereket dikin û dimeşin tê gotin


li ser rûniştin

glosses: dest danîn ser tiştekî, bi awayekî bêyî dilê xwedî tiştek ji xwe re hildan

forms: ser rûniştin

ipa: /lɪ sɛɾ ɾuːnɪʃˈtɪn/

hyphenation: li ser rû·niş·tin


li ser sergoyan gerîn

forms: li ser dirûngeyên xelkê kilijîn


li ser soza xwe sekinîn

forms: li soza xwe xwedî derketin


li ser têriya xwe rû niştin

forms: li ser dûvê xwe rûniştin


li ser tiliya xwe zîzikandin

glosses: Guhartoyeke li ser tiliya xwe dan reqisandin.


li ser û guhên xwe nêrîn

forms: ser û sîçên xwe rast kirin


li ser zar û zimanan bûn

glosses: her kesî qal kirin, tim mijara gotgotan bûn, Navdar bûn


li serê neêşandî bend alandin

forms: li serê neêşandî bend girê dan


li stûyê (yekî) heq kirin

forms: li stû (yekî) bar kirin


li şekir hat, li şebê hesilî

forms: li xatûnan hat li qewraşan hesilî


li şûna meriv û însanan danîn

forms: danîn dewsa meriv û însanan


li şûna şêran, rovî dikin gêran

forms: li şûna şêran, dixwînin kundên dêran


li tehêlê girtin

forms: li parxanan girtin


li vê dinyayê nejîn

forms: ji vê dinyayê nebûn


word: li wê dinyayê em dê bibêjin îman, tu dê bibêjî eman

forms: li wê dinyayê deyndarê îmanê bûn


li xatûnan hat, li qewraşan hesilî

glosses: bi hêviya tiştekî baş çûn, lê li rastî tiştekî nebaş hatin


li xwe zivirîn

glosses: hişyar bûn, tobe kirin ji gunehê û xirabiyê û zivrîn berev Xudê, aqil hatin serî

etymology_text: * li + xwe + zivrîn

ipa: /lɪ xʷɛ zɪvɪˈɾiːn/

hyphenation: li xwe zi·vi·rîn


li zik xist, got: 'ax, pişta min !'

glosses: Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.


word: lihêfa li ser çavê (yekî) birevînî, deng nake


ling cot kirin

forms: ling pîj kirin


ling jê de ketin

forms: ling jê de weşîn


ling ji binî çûn

forms: lingê (yekî) çerixîn


ling lê hatin

forms: pêpar lê hatin


ling li ba kirin

forms: lingê xwe pîj kirin


ling li hewa li ba bûn

forms: lingên (yekî) ji erdê qetîn


lingê xwe li guhê xwe xistin

forms: pê li guhên xwe kirin


lingê xwe li nanê xwe xistin

forms: lingê xwe li kodika xwe xistin


lingên xwe li ser hev û din re avêtin

forms: lingên xwe avêtin ser hev


ma bave tê bilûrvan e, yan kalike tê

glosses: tişten ku tu nizanî û ne beled î, çima tekildar dibî?


اشتراكية

pos: noun

pos_title: Navdêr

audio: LL-Q13955 (ara)-Fjmustak-اشتراكية.wav


اعدام

forms: e'dâm (romanization)

etymology_text: Deyn ji erebî إِعْدَام (ʾiʿdām).

اعدام کردن

roman: e'dâm kerden


الأربعاء

audio: LL-Q13955 (ara)-Nehaoua-الأربعاء.wav


الجمعة

audio: LL-Q13955 (ara)-Nehaoua-الجمعة.wav


الخميس

audio: LL-Q13955 (ara)-Nehaoua-الخميس.wav


العربية

audio: LL-Q13955 (ara)-Nehaoua-العربية.wav


القاعدة

audio: LL-Q13955 (ara)-Nehaoua-القاعدة.wav


المدينة

audio: LL-Q13955 (ara)-Nehaoua-المدينة.wav


اليوم

audio: LL-Q13955 (ara)-Nehaoua-اليوم.wav


ايار

glosses: Awayekî din yê nivîsîna أَيَّار (ʾayyār).

forms: ʾayyār (romanization)


بطاطا

audio: LL-Q13955 (ara)-Fjmustak-بطاطا.wav


السبت

audio: LL-Q13955 (ara)-Nehaoua-السبت.wav


şemme

text: Medrekê 'ilmê demîrê şemmeyek wesfa te hatWer ne key 'alem bi şe'nê qedr û miqdarê te bî

ref: Melayê Cizîrî, Dîwana Melayê Cizirî, ~1640


خطرناک

pos: adj

pos_title: Rengdêr

forms: xatarnâk (romanization)

etymology_text: Ji خطر (ḵaṭar) + ناک (-nâk).


سیر

forms: sir (romanization)

audio: LL-Q9168 (fas)-Afsham23-سیر.wav


عمیق

forms: 'amiq (romanization)

etymology_text: Deyn ji erebî عَمِيق (ʿamīq).


پیاده

audio: LL-Q9168 (fas)-Afsham23-پیاده.wav


زیبا

forms: zibâ (romanization)

خوشگل

roman: xošgel

مقبول

roman: maqbûl

قشنگ

roman: qašang

نیک

roman: nik

زیبا کردن

roman: zibâ kerden


آبی

forms: âbi (romanization)

etymology_text: Ji آب (âb) + ـی (-i)

رنگ

roman: rang

audio: LL-Q9168 (fas)-Afsham23-آبی.wav


خاکستری

forms: xâkestari (romanization)

etymology_text: Ji خاکستر (xâkestar) + ـی (-i).


کلفت

forms: koloft (romanization)

نازک

roman: nâzok

کلفتی

roman: kolofti


تا

pos: adv

pos_title: Hoker

forms: tâ (romanization)

audio: LL-Q9168 (fas)-Berrely-تا.wav


kêfanok

etymology_text: : Etîmolojiya vê peyvê nehatiye nivîsîn. Eger tu bi rastî bizanî, kerem bike bişkoka "biguhêre" ya di ser van gotinan re bitikîne û etîmolojiya vê peyvê binivîse. Çavkaniyên ku te ew etîmolojî jê girtiye jî binivîse.


آیا

pos: prep

pos_title: Daçek

audio: LL-Q9168 (fas)-Afsham23-آیا.wav


چنان

audio: LL-Q9168 (fas)-Darafsh-چنان.wav


روديوم

glosses: rodyom: madeyeke kîmyayî metal e ku sembola wê Rh ye û hejmara wê ya atomî 45

audio: LL-Q13955 (ara)-Fjmustak-روديوم.wav


روثينيوم

glosses: rûteniyûm: madeyeke kîmyayî metal e ku sembola wê Ru ye û hejmara wê ya atomî 44


روبيديوم

glosses: rûbîdyûm: madeyeke kîmyayî metal e ku sembola wê Rb ye û hejmara wê ya atomî 37 e

audio: LL-Q13955 (ara)-Fjmustak-روبيديوم.wav


ردفان

glosses: mûsenaya anku dujimariya ردف; herdu felqeyê qûnê


رجب

glosses: receb: meha recebê meha heftemîn ji sala hicrî ye.


ربيع الثاني

glosses: meha çaremîn ji sala hicrî; wate "buhara duyem"

forms: ربيع الآخر


ربيع الآخر

glosses: meha çaremîn ji sala hicrî; wate "buhara dawîn"


ربيع الأول

glosses: meha sêyemîn ji sala hicrî; wate "buhara yekem"

audio: LL-Q13955 (ara)-Fjmustak-ربيع الأول.wav


چابک

forms: čâbok (romanization)

etymology_text: Ji farisiya navîn 𐭰𐭠𐭯𐭪 (čābuk), ji farisiya kevn 𐎨𐎱𐎣 (čapuka, “lezgîn”). Bide ber ermeniya kevn ճապուկ (čapuk), ji zimanên îranî.

چابک دست

roman: čâbok dast

چابک سوار

roman: čâbok sovâr

چابک شدن

roman: čâbok šodan

چابک کردن

roman: çabok kerden

چابکی

roman: çaboki

audio: LL-Q9168 (fas)-Darafsh-چابک.wav


چابک دست

forms: čâbok dast (romanization)

etymology_text: Ji چابک (çabok) û دست (dast).


چابک سوار

forms: čâbok sovâr (romanization)

etymology_text: چابک (čâbok) û سوار (sovâr)


چابک شدن

forms: čâbok šodan (romanization)

etymology_text: Ji چابک (čâbok) + شدن (šodan).


چابک کردن

etymology_text: # چابک û کردن


ذو القعدة

audio: LL-Q13955 (ara)-Fjmustak-ذو القعدة.wav


أوقية

glosses: Di dema borî de ji bo pivanê dihat bikaranîn


إثمد

audio: LL-Q13955 (ara)-Fjmustak-إثمد.wav


hîdrojen

glosses: elementa bi hejmara 1 e, hîdrojen xazek e. Sembola wê H ye.

etymology_text: Ji fransî hydrogène ji yûnaniya kevn ὕδωρ (húdōr, “av”) + yûnaniya kevn γεννάω (gennáō, “anîn”).

аӡри

roman: āʒri

ሃይድሮጅን

roman: haydroǧn

вадаро́д

roman: vadaród

উদজান

roman: udjan

হাইড্রোজেন

roman: haiḍrojen

водоро́д

roman: vodoród

уһантүрэгшэ

roman: uhantüregše

ᏭᏓᏌᎧᎯᏴ ᎤᏃᎴ

roman: wudasakahiyv unole

氫

roman: khîn

氫

roman: qīng

氫

roman: kĭng

水素

roman: chúi-sò͘

氫

roman: kheng, khin

водород

roman: vodorod

هِيدْرُوجِين

roman: hidrožēn

هَيْدْرُوجِين

roman: haydrojīn

ջրածին

roman: ǰracin

ведь чачтый

roman: vedʹ čačtyj

هیدروژن

roman: hidrožen

ઉદજન

roman: udajan

წყალბადი

roman: c̣q̇albadi

हाइड्रोजन

roman: hāiḍrojan

מֵימָן

roman: meiman

үстөр

roman: üstör

ಜಲಜನಕ

roman: jalajanaka

суутек

roman: suutek

ජලකර

roman: jalakara

ваувтыр

roman: vauvtyr

вачужысь

roman: vačužysʹ

수소(水素)

roman: suso

ອິດໂລເຊນ

roman: ʼit lō sēn

ອິດໂຣເຊນ

roman: ʼit rō sēn

ജലവായു

roman: jalavāyu

ഹൈഡ്രജൻ

roman: haiḍrajan

წყარბადიშ

roman: c̣q̇arbadiš

ведьшачфты

roman: vedʹšačfty

устөрөгч

roman: ustörögč

ᠤᠰᠤᠲᠥᠷᠥᠭᠴᠢ

roman: usutöröɣči

ଉଦ୍ଜାନ

roman: udjanô

донгуыр

roman: dong°yr

مولدالما

roman: müvellidü'l-mâ'

ھىدروگېن

roman: hidrogën

هايډروجن

roman: hayḍroǰán

сутегі

roman: sutegı

сутек

roman: sutek

гідроґе́н

roman: hidrogén

во́день

roman: vódenʹ

उदजन

roman: udajana

ᱦᱟᱭᱰᱨᱚᱡᱮᱱ

roman: hayḍrôjen

гидроген

roman: gidrogen

ҳидроген

roman: hidrogen

நீரகம்

roman: nīrakam

ஹைட்ரஜன்

roman: haiṭrajaṉ

ఉదజని

roman: udajani

హైడ్రోజన్

roman: haiḍrōjan

ཡང་རླུང་།

roman: yang rlung

អ៊ីដ្រូសែន

roman: idrusaen

וואַסערשטאָף

roman: vasershtof

υδρογόνον

roman: udrogónon

υδρογόνο

roman: ydrogóno

ipa: /hiːdɾoːˈʒɛn/

hyphenation: hîd·ro·jen


زادن

forms: zâdan (romanization)

etymology_text: Ji pehlewî.


أنمي

glosses: filmên kartonî an jî filmên zarokan yên ku li Japonyayê tên çêkirin


mal ji xelkê re man

forms: mala (yekî) bi serî de tep bûn


mal ne tu mal bû, terezê jî lê da

forms: bi xwe pir gul bû, baranê lê kir şil bû


word: mala xelkê dişewitî, wî jî li ber firikê xwe diqeland


word: malê wî heye, dinya gişk jê re birak e; malê wî tune, dinya gişk jê re kirak e

glosses: ji bo kesên dewlemend, jiyan hesantir û birûmetir e


malika min e, holika min e

forms: malika min, tirika min


word: malxwetî ket destê jinê; karik birî, berxik hişt di bin livayê de

glosses: ji ber sedemên serdema asta civaka îroyîn, jin wekî mêran nikarin malxwetiyê pêk bînin


word: malxwetî ket destê jinê; karik birî, berxik mirî

glosses: Guhartoyeke malxwetî ket destê jinê; karik birî, berxik hişt di bin livayê de.


word: mam hemdan, me çêl û gul li der dan, mane em û xeberdan

glosses: Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.


word: mamê remezan, ga û golik tev berdan, di dest de ma ev xeberdan


word: mankerê, mizgînî li te, ji te re cehşek bû, got: 'barê min her li min e'


word: mar dibêje: 'min dikujî bi dijminatî, min çal bike bi dostî'

glosses: tu çi diki bike, lê mirovahî û însafê ji destê xwe bemede


mar û dûpişk, bûne xwîşk

glosses: yên ku dişibînin hev an jî hinek taybetiyên wan nêzîkî hev in, hev û din dibînin û bi hev û din re têkildar in


word: me baxçe danî bi nezanî, ji der de hat got: 'ez xweyî, tu cenan î'

glosses: ji bo kesên ku bê ked dest didin ser malê hinekan tê gotin


word: me bûk anî bi lez û bez, me lê da rez û pez; sivika malê dîsa ez


me daye navê ha li saqê, ha li çokê!

forms: me daye navê, ha li çokê, ha li qirikê!


word: me got em herin mala apê xwe, firo fir kin; me negot em ê herin guliyan kur kin

glosses: xeyalên xweş hêvî kirin, lê rastî rewşeke berevajî hatin


me ker guraye, maye terî

forms: me gayê xwe gura, ma dêla wî


word: meha adarê, av firî serê darê, hat bêhna biharê


mehd û mirûz ketin hev du

forms: mehd û mirûzê xwe kirin


mehd xerab bûn

forms: mehd revîn


mehdê xwe kirin

forms: mehdê xwe tirş kirin

etymology_text: Ji mehdê + xwe + kirin


xemşok

glosses: çîvanok; cûnek ji çîrokan ku hin cihan helbestan dihundirîne


mele her dibêje: 'elif û be'

glosses: mele tim qala berjewendiya xwe dikin, ango dibêjin bila her ji min re "be


word: merdan, kerî surî gişk derdan, di dest de maye xeberdan


merdê ne bi malê xwe bûn

forms: merdê ji kîsmalê xelkê bûn


meriv û însan bûn

forms: kurê meriv û însanan bûn


meriv û însan hesibandin

glosses: Guhartoyeke xistin şûna meriv û însanan.


merşika xwe ji avê derxistin

forms: cila xwe ji avê derxistin


word: mezin kir bi nanê xwe, har kir, berda canê xwe


mêjiyê (yekî) çelq bûn

text: Tê gihiştibû ku xapexap bi ser wî de girtibû. Tê gihiştibû ku mêvana Remezan a taybet heye û tew jî jinek e û tazî... Mêjiyê wî çelq bûbû, zimanê wî li hev geriyabû.

ref: Mîran Janbar, Qolyeya Cécileê, Weşanxaneya Lîs, 2012, çapa 1em, r. 70, ISBN 9786054497010


mêjiyê (yekî) şûştin

glosses: kartêkirin li kesekî/ê kirin, bandoreke mezin li ramana yekî kirin

etymology_text: * mejî + -yê + yekî + şûştin


word: mêr kuştin nermenerm, qîzxwestin germegerm


word: mêran mêr dikuşt, fata korê ber dêrî hûr û pizûr dişûşt


word: mêran xwe avêtin kewaran, jin çûne hewaran

forms: jin çûn hewaran, mêr ketin kewaran


mêrê heyfan bûn

forms: mêrê rojên teng bûn


word: mêrik got: 'ez mêraniyê ji kûçikê xwe hîn bûm'

glosses: çi dibe, kî dibe bila bibe, divê mirov ji kesên an jî mînakên erênî dersê bigire


word: mêrik li jinê hincet bû, digot tu xwe li ber hevîr dihejînî


word: mêrikê misliman bi çengan hildaye gotiye: 'bismillah, bismillah' mêrikê fheh gotiye. "kewarê tijî ke, bi ser de tirekê jî bike!"


word: mêvan got: 'hewa çawa ye' xwediyê malê got: 'riya rêwiyan vekirî ye'

glosses: ji bo kesên ku naxwazin mêvan li malê zêde bisekinin tê gotin


mêvanê şehîdan, mehrûm bû ji du îdan

glosses: mer im kûre mêran im îro jî qatix sibê jî qatix.


mêvano, tu têr î yan birçî yî

forms: mêvano, tu yê xwarinê bixwî?


word: miha kol, li struyan gerî, ji guhên xwe bû


mil dayîn hev

forms: mil kutan hev


mil di ber de hatin

forms: milên (yekî) di rex de hatin


milyaketên wan ji hev re kenîn

forms: kewên wan ji hev re xwendin


word: min cihê xwe jê re kir war, ew ji min re bû neyar


word: min çi xêr dît ji benderê, çi bibînim ji kozerê!

glosses: min çi xêr ji ya zede dît ku ji ya hindik jî bibînim?


word: min çi kir ji pezê pir, ez ê çi bikim ji kavira kur!

glosses: Guhartoyeke min çi xêr dît ji benderê, çi bibînim ji kozerê!.


word: min daye bi tetikan, pey digerim bi pepikan


word: min ji kê re got: "bira", ji min re gotin: "birakuj"

glosses: Guhartoyeke min cihê xwe jê re kir war, ew ji min re bû neyar.


mineta xwe jê negirtin

forms: talaşa xwe negirtin


miraz di ber de man

forms: bi mirazê xwe şad nebûn


miraz di zik de man

forms: mirazê (yekî) di dil de man


word: mirin mirin e, lê xirexir çi kîrê min e!

forms: mirin mirin e, lê ev çi kirin e?


mirina xwe xistin destê xwe

forms: mirin danîn pêş çavê xwe


miriye gewriye bûn

forms: miriye zikê xwe bûn


word: miriyên xelkê dimirin, çavên wan diqelişin


title: min çi xêr dît ji bendere, çi bibînim ji kozere!

redirect: min çi xêr dît ji benderê, çi bibînim ji kozerê!

pos: hard-redirect


mirî ji gorê rakirin

forms: mirî û zindî di qulekê de nehiştin


mirî rakirin pê

forms: mirî sax kirin


word: mirîşka me ye, diçe di kadîna xelkê de hêk dike


word: mirîşkê çav da betê, bihostek ji qûnê kişiya


word: mirîşkê got: 'qey min çê kir', çû ser dîwarê hesen axa hêk kir; ew bû sedem ser jê kir

glosses: carinan bi pakî û niyeteke baş nêzîkbûn jî dibe sedema ziyan dîtinê


mirîşkê hêk kir, heval ji xwe re çêkir

glosses: her kes bi yên wekî xwe re têkildar e, xelk wê tawanbar dike, ew jî dest diavêje min û min jî wekî xwe nîşan dide, (qerf)


word: mirov ku da navê, ha li çokê ha li qirikê

glosses: Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.

forms: me daye navê, ha li çokê, ha li qirikê


word: mirov ku da navê, ha li saqê, ha li çokê

glosses: Guhartoyeke mirov ku da navê, ha li çokê ha li qirikê.


mirtemirt kirin

forms: kutekut kirin


mirûzê xwe kirin

glosses: pirçiyê xwe kirin, ji ber hinek pirsgirêkan moral xerab bûn


word: mişk digote kêçê: 'kêça devzer, te xwar sîng û ber, te malê ji war kire der', kêçê lê vegerand: 'mişko diranhûro, te xwar têr û tûro, te mal ji war kir dûro

glosses: ji bo xerabtirbûna her hêlan tê bikaranîn


mişk gincî kirin

forms: kêç gincî kirin


word: mişk li dikana wî bigere, boçik wê lê bê xuyan

forms: boçika mişkan di malê de arvan nebûn


mîna gizikê zivirîn

forms: mîna vizikê zivirîn


mîna goşt û neynûkê bûn

forms: nola goşt û hestî bûn


mîna guleya devê tivingê çûn

ipa: /miːˈnɑː ɡʊlɛˈjɑː dɛˈveː tɪvɪnˈɡeː t͡ʃuːn/

hyphenation: mî·na gu·le·ya de·vê ti·vin·gê çûn


mîna hêsîrên girîdaxê bûn

forms: mîna hêsîrê hemedanê bûn


mîna koça bêserî bûn

forms: wekî mala bêsermiyan


mîna peza gêj bûn

forms: mîna mirîşka kor bûn


mîna teyrê sîmûrê pirtikandî bûn

forms: mîna teyrê eylo çengşikestî bûn


mîna zêrê zer bûn

forms: mîna milyaketen pere esmanan bûn


word: mîr gote diya xwe: 'xwezî tiştê mê nebûna li dinê', dê lê vegerand: 'ku çêlek nebûya, dê gayê cot nebûya, ku bizin nebûya dê konê reş nebûya, ku ez nebûma dê mîre wek te nebûya'

glosses: her tişt bingeh û jêderkek wê heye, jin jî bingeha jiyana însanan in


word: mîr xulam, xulam olam, olam belav kir li malan


mîrê min, heliz bûrî

forms: miro borî


mû ji mar qusandin

glosses: ji bo kesên di diziyê de pir biserkeftî ne tê gotin


mû neçûn qûna (yekî)

glosses: ji tiştên herî piçûk jî xeyidîn, xolî bûn, sil bûn


بطل

audio: LL-Q13955 (ara)-Fjmustak-بطل.wav


pathogen

audio: LL-Q1860 (eng)-Wodencafe-pathogen.wav


title: مَصّ

redirect: مص


suck

audio: LL-Q1860 (eng)-Grendelkhan-suck.wav

audio: LL-Q1860 (eng)-Wodencafe-suck.wav


إغراء

glosses: xir kirin, xapandina bi xelat an tiştekî ku mirov dixwaze


إكسير

glosses: îksîr (şilemeniya ku berê jê dihat bawerkirin ku pê jiyan nemir dibe û maden pê dibin zêr)

glosses: îksîr (vexurek an jî îlaca ku dilê mirov pê muferih dibe)

glosses: îksîr (vexurika serdar a ku evînê pêşkêş dike)


نال

text:
به نال ای دل که دیگر ماتم آمدن
بگری ای دیده ایام غم آمد
گل غم سرزد از باغ مصیبت
جهان را تازه شد داغ مصیبت

translation:
binale ey dil ku cardînbehî hat, bigirî ey çav weqtê xem hat, gula xem xuya bû ji baxê mûsîbet
cîhan nû bû ji agirê mûsîbet

ref: Kemalûddîn Elî b.Ehmed Kaşanî

forms: ناله


ماتم

glosses: behî, tazî, matemînî, reşgirêdan, şînî, xem

forms: matemînî


mûsîbet

glosses:
bêtar, karesat, felaket, bobelat, gerûşe, asîw, afet, bela, katastrof, tofan, ziryan,
bûyera pirr xirab ya gelek kes tê de tên kuştin yan birîndar dibin
yan jî mal û milkê xwe ji dest didin

беда

roman: beda

бедствие

roman: bedstvije


سر زدن

forms: sar zadan (romanization)

etymology_text: Ji سر (sar) + زدن (zadan).


إكسينون

glosses: kesenon; bûjeneke kîmiyayî (sembokl Xe) ye ku hejmara wê ya atomî 54


زينون

glosses: kesenon; bûjeneke kîmiyayî (sembokl Xe) ye ku hejmara wê ya atomî 54.

forms: إكسينون


إلكترون

audio: LL-Q13955 (ara)-Fjmustak-إلكترون.wav


pêssego

wav_url: https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q5146 (por)-Nelson Ricardo 2500-pêssego.wav


curriculum vitae

forms: curriculum vitæ

etymology_text: Ji latînî curriculum (“kurs”) + vītae, forma genîtîvê ji vīta (“jiyan”).


epilepsy

audio: LL-Q1860 (eng)-Wodencafe-epilepsy.wav


epi-

pos: prefix

pos_title: Pêşgir

audio: LL-Q1860 (eng)-Flame, not lame-epi-.wav

wav_url: https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q1860 (eng)-Flame, not lame-epi-.wav


epileptic

glosses: bi epîlepsiyê ye, nexweşiya epîlepsiyê pê re ye

audio: LL-Q1860 (eng)-Vealhurl-epileptic.wav


aceto-

glosses: metîl li gel karbonîlê ve dihundirîne: mînak: acetophenone


acro-

forms: akro-

etymology_text: Ji yûnaniya kevn ἄκρος (ákros, “bilindtirîn”).


equ-

forms:
æqu-
aequ-
aequi-
æqui-
equi-


aero-

audio: LL-Q1860 (eng)-Vealhurl-aero-.wav


allo-

wav_url: https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q1860 (eng)-Flame, not lame-allo-.wav


ambi-

audio: LL-Q1860 (eng)-Vealhurl-ambi-.wav


amphi-

audio: LL-Q1860 (eng)-Vealhurl-amphi-.wav


angio-

glosses: têkilîdariya bi damarên xwînê: angiogram


biblio-

text: bibliophile


antero-

glosses: pêşî, li pêş


anti-

audio: LL-Q1860 (eng)-Persent101-anti-.wav


anxio-

glosses: têkilîdarî nîgeranî, dilgiranî, xemgîrî, xemxwerî


word: nalbendan kihêl nal dikirin, kevjalê got: 'ev e lingê min jî'

glosses: ji bo kesên ku hedê xwe nizanin tê gotin


nan bi xwê, xwê bi tore

glosses: Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.

forms: nan bi xwê, xwê bi tam


nan da ber me, ço da ser me

forms: nan da ber me, tajiya xwe berda ser me


nan ji baniyê, av ji kaniyê

glosses: ji bo jiyana beked, bezehmet û belaş tê bikaranîn


word: nan ji malan, av ji malan, taşteya palan

glosses: Guhartoyeke nan ji baniyê, av ji kaniyê.


nanek û gayek li bal yek bûn

forms: sevek û gayek li cem yek bûn


nanê cehîn dixwe, tiren polayî dike

forms: nane bêxwê dixwe, tiren şor dike


nanê ewran birin

forms: taştêya ewran birin


nanê îso dixwe, selawetê li mûso tîne

glosses: ji yekî qencî dîtin, lê ji yekî din re xizmet kirin


nanê min dixwe, paletiya xelkê dike

glosses: Guhartoyeke nanê îso dixwe, selawetê li mûso tîne.


nanê xwe deranîn

forms: nanê xwe ji mîza xuriyê derxistin


word: napeyîve, dema dipeyîve, dibêje: "deve!"


nav bi ser xistin

forms: navê (yekî) bi dû (yekî) xistin


nav î giran e, war î wêran e

forms: nav î giran e, bajar î wêran e


nav qetîn

forms: nava derpiyê xwe tijî kirin


nav xerab bûn

forms: nav xerab derketin


nav xerab derxistin

forms: navê (yekî) reş kirin


nava xwe rêtin

forms: dilê xwe rehet kirin


nava xwe xwarin

forms: di nava xwe de qicqicîn


navdar bûn

glosses: binavûdeng bûn, nasyar bûn, berniyas bûn, bernas bûn, meşhûr bûn

forms:
ناڤدار بوون
namdar bûn

etymology_text: Ji navdar + bûn.

ipa: /nɑːvˈdɑːɾ buːn/

hyphenation: nav·dar bûn


navê min li te, qotik li serê te

forms: navê min navê te, kumê min li serê te


word: navê min ne kure kerê ye, navê min emîn e; ew ahe min ji te re nemîne!

glosses: ji ber xirabiya te min wer kir, înşelah ew xerabiya te be ceza nemîne


apico-

glosses: dihar, lûtike: bilindtirîn cih di tiştekî de

glosses: (zimannasî) girêdayî peyvên bi serê zimanî tên gotin e


ne ba ye, ne dûman e

forms: ne mij e, ne moran e


word: ne bi kêrî defê, ne bi kêrî zirneyê hatin


ne bi vî karî, ne bi wê zerarê

forms: ne bi wê hêkê, ne jî bi wê qidqidikê


word: ne bide min û ne jî tiliya xwe têxe çavê min

forms: ne bide min û ne jî bide rûyê min


ne çarix, ne jî bendçarix jê çêbûn

glosses: Guhartoyeke ne bi kêrî defê, ne bi kêrî zirneyê hatin.


word: ne dar e, bikî destî, ne jî qoç e, bixeritînî


ne di dest de bûn

forms: tiştek ji destê (yekî) nehatin


ne dide, ne distîne

forms: ne dixurice, ne dibare


word: ne digirî, tu pê re bigirî, ne dikene tu pê re bikenî


ne dixwim gêlazan, ne didim hevrazan

forms: ne dixwim savarê, ne diçim hewarê


ne gîr e, ne bîr e

forms: ne ew e, ne ev e, keşk birayê dew e


word: ne gur dibînim, ne jî qulhuwelahê dixwînim


ne ji bilikê, ne ji holikê bûn

forms: ne ji dêrê, ne ji vangê bûn


ne ji dêrê, ne ji mizgeftê bûn

forms: ne ji dere, ne ji vange bûn


word: ne ji hemzan e, ne ji meman e zirzope van orteyan e


word: ne kûçik bibînim, ne riya xwe biguherînim


ne li gorî qalibê xwe bûn

forms: ne li gorî qilafetê xwe bûn


ne me jê ye, ne me pê ye

forms: min ne jê ye, min ne pê ye


ne tê, ne diçe

forms: ne şên dike, ne xera dike


word: ne xema min e, ne dema min e, qirçeqirça benîştê min e


neanîn ser barê xwe

forms: neanîna ser eynê xwe


word: nebînim dilê xem tê de, nebînim mala şer tê de


word: nediçû dawetê, dema diçû digot: 'lot ha lot'


negihîştin neynoka (yekî)

forms: nebûn şekala (yekî)


neketin hişê (yekî)

forms: neketin serê (yekî)


nerm kirin

forms:
nerm dikim (present)
nerm dikî (present)
nerm dike (present)
nerm dikin (present)
nerm bike (imperative singular)
nerm bikin (imperative plural)
nerm kir (past)
nerm kir (past)
nerm kir (past)
nerm kir (past)
nerm –k– (root present)
nerm –kir– (root past)
ez nerm dikim (indicative present positive)
ez nerm nakim (indicative present negative)
min nerm kir (indicative past positive)
min nerm nekir (indicative past negative)
tu nerm dikî (indicative present positive)
tu nerm nakî (indicative present negative)
te nerm kir (indicative past positive)
te nerm nekir (indicative past negative)
ew nerm dike (indicative present positive)
ew nerm nake (indicative present negative)
wê/wî nerm kir (indicative past positive)
wê/wî nerm nekir (indicative past negative)
em nerm dikin (indicative present positive)
em nerm nakin (indicative present negative)
me nerm kir (indicative past positive)
me nerm nekir (indicative past negative)
hûn nerm dikin (indicative present positive)
hûn nerm nakin (indicative present negative)
we nerm kir (indicative past positive)
we nerm nekir (indicative past negative)
ew nerm dikin (indicative present positive)
ew nerm nakin (indicative present negative)
wan nerm kir (indicative past positive)
wan nerm nekir (indicative past negative)
min nerm dikir (imperfect positive)
min nerm nedikir (imperfect negative)
min nerm kiribû (positive)
min nerm nekiribû (negative)
te nerm dikir (imperfect positive)
te nerm nedikir (imperfect negative)
te nerm kiribû (positive)
te nerm nekiribû (negative)
wê/wî nerm dikir (imperfect positive)
wê/wî nerm nedikir (imperfect negative)
wê/wî nerm kiribû (positive)
wê/wî nerm nekiribû (negative)
me nerm dikir (imperfect positive)
me nerm nedikir (imperfect negative)
me nerm kiribû (positive)
me nerm nekiribû (negative)
we nerm dikir (imperfect positive)
we nerm nedikir (imperfect negative)
we nerm kiribû (positive)
we nerm nekiribû (negative)
wan nerm dikir (imperfect positive)
wan nerm nedikir (imperfect negative)
wan nerm kiribû (positive)
wan nerm nekiribû (negative)
ez ê nerm bikim (future positive)
ez ê nerm nekim (future negative)
minê nerm kiribe (future perfect positive)
minê nerm nekiribe (future perfect negative)
tu yê nerm bikî (future positive)
tu yê nerm nekî (future negative)
teyê nerm kiribe (future perfect positive)
teyê nerm nekiribe (future perfect negative)
ew ê nerm bike (future positive)
ew ê nerm neke (future negative)
wê/wîyê nerm kiribe (future perfect positive)
wê/wîyê nerm nekiribe (future perfect negative)
em ê nerm bikin (future positive)
em ê nerm nekin (future negative)
meyê nerm kiribe (future perfect positive)
meyê nerm nekiribe (future perfect negative)
hûn ê nerm bikin (future positive)
hûn ê nerm nekin (future negative)
weyê nerm kiribe (future perfect positive)
weyê nerm nekiribe (future perfect negative)
ew ê nerm bikin (future positive)
ew ê nerm nekin (future negative)
wanê nerm kiribe (future perfect positive)
wanê nerm nekiribe (future perfect negative)
min nerm kiriye (perfect positive)
min nerm nekiriye (perfect negative)
min nerm kiribûye (nonconfirmative pluperfect positive)
min nerm nekiribûye (nonconfirmative pluperfect negative)
te nerm kiriye (perfect positive)
te nerm nekiriye (perfect negative)
te nerm kiribûye (nonconfirmative pluperfect positive)
te nerm nekiribûye (nonconfirmative pluperfect negative)
wê/wî nerm kiriye (perfect positive)
wê/wî nerm nekiriye (perfect negative)
wê/wî nerm kiribûye (nonconfirmative pluperfect positive)
wê/wî nerm nekiribûye (nonconfirmative pluperfect negative)
me nerm kiriye (perfect positive)
me nerm nekiriye (perfect negative)
me nerm kiribûye (nonconfirmative pluperfect positive)
me nerm nekiribûye (nonconfirmative pluperfect negative)
we nerm kiriye (perfect positive)
we nerm nekiriye (perfect negative)
we nerm kiribûye (nonconfirmative pluperfect positive)
we nerm nekiribûye (nonconfirmative pluperfect negative)
wan nerm kiriye (perfect positive)
wan nerm nekiriye (perfect negative)
wan nerm kiribûye (nonconfirmative pluperfect positive)
wan nerm nekiribûye (nonconfirmative pluperfect negative)
(bila) ez nerm bikim (present subjunctive positive)
(bila) ez nerm nekim (present subjunctive negative)
(bila) min nerm kiribe (preterite subjunctive positive)
(bila) min nerm nekiribe (preterite subjunctive negative)
(bila) tu nerm bikî (present subjunctive positive)
(bila) tu nerm nekî (present subjunctive negative)
(bila) te nerm kiribe (preterite subjunctive positive)
(bila) te nerm nekiribe (preterite subjunctive negative)
(bila) ew nerm bike (present subjunctive positive)
(bila) ew nerm neke (present subjunctive negative)
(bila) wê/wî nerm kiribe (preterite subjunctive positive)
(bila) wê/wî nerm nekiribe (preterite subjunctive negative)
(bila) em nerm bikin (present subjunctive positive)
(bila) em nerm nekin (present subjunctive negative)
(bila) me nerm kiribe (preterite subjunctive positive)
(bila) me nerm nekiribe (preterite subjunctive negative)
(bila) hûn nerm bikin (present subjunctive positive)
(bila) hûn nerm nekin (present subjunctive negative)
(bila) we nerm kiribe (preterite subjunctive positive)
(bila) we nerm nekiribe (preterite subjunctive negative)
(bila) ew nerm bikin (present subjunctive positive)
(bila) ew nerm nekin (present subjunctive negative)
(bila) wan nerm kiribe (preterite subjunctive positive)
(bila) wan nerm nekiribe (preterite subjunctive negative)
(bila) min nerm bikira (imperfect subjunctive positive)
(bila) min nerm nekira (imperfect subjunctive negative)
(bila) min nerm kiribûya (pluperfect subjunctive positive)
(bila) min nerm nekiribûya (pluperfect subjunctive negative)
(bila) te nerm bikira (imperfect subjunctive positive)
(bila) te nerm nekira (imperfect subjunctive negative)
(bila) te nerm kiribûya (pluperfect subjunctive positive)
(bila) te nerm nekiribûya (pluperfect subjunctive negative)
(bila) wê/wî nerm bikira (imperfect subjunctive positive)
(bila) wê/wî nerm nekira (imperfect subjunctive negative)
(bila) wê/wî nerm kiribûya (pluperfect subjunctive positive)
(bila) wê/wî nerm nekiribûya (pluperfect subjunctive negative)
(bila) me nerm bikira (imperfect subjunctive positive)
(bila) me nerm nekira (imperfect subjunctive negative)
(bila) me nerm kiribûya (pluperfect subjunctive positive)
(bila) me nerm nekiribûya (pluperfect subjunctive negative)
(bila) we nerm bikira (imperfect subjunctive positive)
(bila) we nerm nekira (imperfect subjunctive negative)
(bila) we nerm kiribûya (pluperfect subjunctive positive)
(bila) we nerm nekiribûya (pluperfect subjunctive negative)
(bila) wan nerm bikira (imperfect subjunctive positive)
(bila) wan nerm nekira (imperfect subjunctive negative)
(bila) wan nerm kiribûya (pluperfect subjunctive positive)
(bila) wan nerm nekiribûya (pluperfect subjunctive negative)
minê nerm bikira (present conditional positive)
minê nerm nekira (present conditional negative)
minê nerm kiribûya (preterite conditional positive)
minê nerm nekiribûya (preterite conditional negative)
teyê nerm bikira (present conditional positive)
teyê nerm nekira (present conditional negative)
teyê nerm kiribûya (preterite conditional positive)
teyê nerm nekiribûya (preterite conditional negative)
wê/wîyê nerm bikira (present conditional positive)
wê/wîyê nerm nekira (present conditional negative)
wê/wîyê nerm kiribûya (preterite conditional positive)
wê/wîyê nerm nekiribûya (preterite conditional negative)
meyê nerm bikira (present conditional positive)
meyê nerm nekira (present conditional negative)
meyê nerm kiribûya (preterite conditional positive)
meyê nerm nekiribûya (preterite conditional negative)
weyê nerm bikira (present conditional positive)
weyê nerm nekira (present conditional negative)
weyê nerm kiribûya (preterite conditional positive)
weyê nerm nekiribûya (preterite conditional negative)
wanê nerm bikira (present conditional positive)
wanê nerm nekira (present conditional negative)
wanê nerm kiribûya (preterite conditional positive)
wanê nerm nekiribûya (preterite conditional negative)
(tu) nerm bike (imperative present positive)
(tu) nerm neke (imperative present negative)
(hûn) nerm bikin (imperative present positive)
(hûn) nerm nekin (imperative present negative)
نەرم کرن
nerim kirin

etymology_text: Ji nerm + kirin.

ipa: /nɛɾm kɪˈɾɪn/

hyphenation: nerm ki·rin


nermopistî bûn

forms: melomestoyî bûn


nesitirî bûn

forms: nehedilî bûn


word: newroza siltanî, dar gopale xwe hilanî, bihar û zivistan ji hev deranî


word: newroza siltanî, lahindika sava bibe ser banî, çû êş nagihên leşê xudanî


nexeritandi bûn

forms: neterelaştî bûn


word: nexweşê me helak e, tûre nan di ber serî de bi dar ve ke, heta sibe ne nan, ne pariyek e


word: nexweşê me nalenal e, tûre nan di ber serî de bi dar ve ke, heta sibe pariye betal nake


word: nexweşo belawer e, gava xwarinê ber bi xêr e


nezîkayî lê kirin

forms: nêzîkayî nîşanî hev dan


nezîkayî pê dan

forms: nêzîkayî lê kirin


nivişta bêtişt, te mele kuşt

forms: nivi?ta betişt, xwediye xwe kuşt


word: nizane kî miriye, dibêje: 'heylo birawo!'

glosses: ji bo kesên ji bo berjewendiyan tevdigerin tê bikaranîn


nîvkarê salê; yekî ka bir, yekî ga bir

glosses: di karen nîvekarî de hinek bi pêş ve diçin, hinek jî ziyanê dibinin


nok hat bajêr, bû leblebî

forms: noka geni çû bajêr, bû leblebî


nokê, herî li kokê

forms: nokê, dê bê li kokê


word: nokên sor ên amedê, çûn bajêr bûn leblebî

forms: noka genî çû bajêr, bû leblebî


nola bûkeke destbihene bûn

forms: nola bûkeke rûbixêlî bûn


nuqutîn dilê (yekî)

glosses: Derbarê tiştekî de rasteqînî hîs kirin, pê ve eyan bûn

text: Carekê, mîna niqutî dilê wî ko ew ne xweha wî ye, bi tenê li ber çavên wî wilo dibe...

ref: Firat Cewerî: Kevoka Spî, Nefel, 2002, r. 14

text: hema çawa ku min ew li wir dît, ew yek di heman demê de niqutî dile min.

ref: Ferhenga Biwêjan, Mustafa Borak

text: ...ewziya me halê me, tirs niqutîbû dilê min.

ref: Înan Eroglu: Têbîniyek, Avesta, 2019, r.35

forms: niqutîn dilê (yekî)


word: nûmalan rahiştin koremaran, gotin: 'ev e, werîsê şahran, em ê mala xwe pê bigîhînin kevnemalan'


pakî û xirabî ji hev cuda kirin

forms: pakî û xirabî ji hev du derxistin


word: par mirdî, pêrar mirdî, kefen zerdî, îsal dibêjî: 'şîrdî birdî'

glosses: berê rewş pir xerab bû, rewş rast bûye, vê carê hê di ser de zorbetiyê jî dike


para gerokan, çû ber balisokan

forms: pariyê gerokan, xwar pîsokan


parî di dev de gir bûn

forms: parî di ber (yekî) de neçûn


word: pars kir li ber deriyan, da xêra miriyan

forms: anî ji deriyan, da xera miriyan


parsûgir bûn

forms: parsûyen (yekî) qalind bûn


word: pasinbarê barî, kerê şixre nalî, û got: 'aaax li min, vî halî!'

glosses: tişten baş û bibereket, pediviya hinek bedelan jî bi xwe re tînin


word: payîze gote çiya: 'bila rewî ranewestin li ser riya.'

glosses: werza payîze, werzeyeke demborî û guherbar e, dive mirov bitedbîr be û li ser xwe ser-wext be


pepik cot kirin

forms: ling pîj kirin


pepûk li ser xwendin

forms: pepûk li ber deriyê (yekî) xwendin


pepûka xwedê bûn

forms: belengazê xwedê bûn


per û bask di ber de hatin xwarê

forms: per û bask şikestin


perdeya dêv qetîn

forms: perda devê (yekî) rabûn


perdeya rû çirandin

forms: perdeya rûyê (yekî) rabûn


peşka xwe tê gerandin

forms: peşk lê ketin


peyman girê dan

forms: peymana xwe danîn


pê çaxê xwe bihartin

forms: pê wexta xwe derbas kirin


pê dan erdê

forms: ling dayîn erdê


pê dan ser

forms: ling kutan ser (yekî)


pê derxistin

text: Ez derbasî hundirê qehwê bûm. Çend xort li ser maseyekê rûniştî çay vedixwarin, ji dirfa wan min zanibû ku ji gundê me ne, lê min dîsa pê dernexist ku kî ne.

ref: Mihemed Şarman, Pirça Winda, Avesta, 2016, çapa 2em, r. 80, ISBN 978-605-5585-41-9


pê li mala cunan kirin

glosses: rastî bela û qotikeke dijwar hatin, çewtiyeke mezin kirin


pê li serê xwe kirin

glosses: Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.

forms: pê li guhê xwe kirin


pê nehatin

forms: pê nebûn


pê re îdare kirin

glosses: Bi kesekî zêde nebaş re debara xwe bi zorê be jî pêk anîn.

ipa: /peː ɾɛ iːdɑːˈɾɛ kɪˈɾɪn/

hyphenation: pê re î·da·re ki·rin


pê re ricifin

forms: pê re etirîn


pê re serî kirin

forms: pê re serederî kirin


pê şanaz bûn

forms: pê serbilind bûn


pê ve girê dan

glosses: bi tiştekî ve kirin, pê ve bestin, bi yek ve kirin

glosses: bi neheqî yek tawanbar kirin, derew kirin

forms: پێ ڤە گرێ دان

etymology_text: pê + ve + girê dan


pê ve kirin

glosses: pêkve girêdan, pê ve nûsandin, rebitandin, danîn di gel êk, tiştek kirin di tiştekê re

forms:
پێ ڤە کرن
pêve kirin

etymology_text: pê + ve + kirin

ipa: /peː vɛ kɪˈɾɪn/

hyphenation: pê ve ki·rin


pê ve girêdayî man

glosses: pê re dilsoz bûn, dev jê bernedan, bêbextî nekirin


pêçî di nav re kirin

forms: bi pêçiya xwe tev dan


pêkol kirin

glosses: vedan, ji bo eşkerebuna tiştan di nav hewldanê de bûn

etymology_text: Ji pêkol + kirin.


pêlî darê riziyayî dike, bi xwe dernaxe

forms: pêlî darê rizî dike, di binî de naşikê


word: peşiyê diçim pê li peniya min dike, piştre diçim pihînan diavêje min


pêşî lê birîn

glosses: jê re astengî derxistin, rê lê girtin nehiştin here

glosses: bi her awayî mafdar bûn û pêdiviya tu tiştekî nehiştin


peşî vekirin

forms: pêşî berdan


piç bi piç, xwe gihand qunc

forms: piçik piçik, digihe kuçik


piçik piçik çû binê kuçik

forms: piçik piçik digihe kuçik


piloz bûn

forms: mozan pê girtin


pinde kirin

forms: çîroz kirin


pirçiyeke tal lê ketin

forms: lêvek li erdê, yek li esmên bûn


pirçiyê xwe kirin

glosses: Li ser rû û rûçikên xwe nîşandana xemgînî, azar û nerazîbûna xwe.

text:
- Gelo çima wisa pirçiyê xwe kiriye?
- Nizanim, helbe ji hatina vir gazindar e.

etymology_text: Ji pirçiyê xwe + kirin.


pirtî pirtî bûn

ipa: /pɪɾˈtiː pɪɾˈtiː buːn/

hyphenation: pir·tî pir·tî bûn


pirtik bi hev û din xistin

forms: hev û din zêl zêlî kirin


word: pisîk ne li mal e, navê mişk evdirehman e


pisîka heft malan bûn

etymology_text: pisîk + -a + heft + mal + -an + bûn


pişik gir kirin

forms: pişika xwe mezin kirin


pişt dayîn hev

forms: pişt kutan hev


pişt du ta bûn

forms: pişta (yekî) gihîştin erdê


pişt lê birîn

forms: pişt jê standin


pişt pê qewîn bûn

forms: pişta (yekî) pê germ bûn


pişta destê xwe bêhn kirin

forms: kefa destê xwe bêhn kirin


pişta hev girtin

forms: pişta hev û din kirin

etymology_text: Ji pişta + hev + girtin


pişta (yekî) kirin

glosses: alîkariya yekî kirin, harî kirin, yarmetî dan, misaede kirin

forms: pişta (yekî) girtin

etymology_text: pişt + -a + yek + -î + girtin


pişta xwe bi destê xwe xurandin

forms: girê xwe bi destê xwe vemirandin


pişta xwe lê zivirandin

forms: pişta xwe pê de kirin


pişta xwe pê germ kirin

glosses: Dema yek bawerî bi kesek din hebe, pê bawer bûn, bawerî pê anîn

forms: پشتا خوە پێ گەرم کرن

etymology_text: pişt + a + xwe + pê + germ + kirin


piştgiriya (yekî) kirin

glosses: alîkarî kirin, ji heleke yan jî kesekî re destek bûn

forms: پشگیریا یەکی کرن


piştrast bûn

forms: پشتراست بوون

etymology_text: Ji piştrast + bûn.


pitpit kirin

glosses: gazin kirin, xepse kirin, ji ti tiştekî re ne razî bûn, ji ber nerazîbûnekê mizezemiz kirin

text: Ev xwarziyê min hema dike pitpit, lê ez tu tiştekî jê fêm nakim.

text: ...hemû rojê pitpita fata jina wî bû: ...nê te ji ber van simbêlan hay ji me kesî nîn e. ...ma ev simbêl bûne çi, tu sibê dê heta êvarî ba didî û reş diki!

ref: Salimê Casim, Ferhenga Biwêjan, Mustafa Borak

forms: پت پت کرن

etymology_text: Ji pitpit + kirin.


pizika çavan bûn

forms: pizika li ser zimanê (yekî) bûn


word: pîre bawer nedikir mêr bike, mêr kir, pê li heyştokan dike


word: pîrê ji tendûrê çû ber kulfikê got: 'xwedê xera bike, ez çiqas erd geriyam

glosses: kesên bêhêz, tiştên pir piçûk jî mezin dibînin


pîrê tir kiriye, pîr ne razî ye

forms: mendê tir kiriye, mend a naz e


pîsî ji wech barîn

forms: gû ji rûyan barîn


pîvaz tûj e, çi serî, çi binî

forms: pîvaz pîvaz e, çi sor, e çi spî


porê hev û din verûn

forms: hev û din zel zelî kirin


porê xwe di aşe mîrze de spî kirin

glosses: Guhartoyeke riyê xwe di aşê mîrzo de spî kirin.


porê xwe li ber tave spî kirin

forms: porê xwe di aşê mîrze de spî kirin


poz cixcixê bûn

forms: poz lê neşewitîn


poz lê mezin bûn

etymology_text: :poz + lê + mezin bûn

ipa: /poːz leː mɛˈzɪn buːn/

hyphenation: poz lê me·zin bûn


word: poza jêke quto ye, guha jêke kemo ye, bêarê hero diro ye


poz ketin nava gû

forms: pozê (yekî) ketin nava rêxê


word: pozê wê jêdikin, dibêje: "sûcê zimanê min e

glosses: mirov gelek tawanan bi zimanê xwe pêk tîne


anglo-saksonî

glosses: ji aliyê normanan ve di sedsala 5. heta dagirkirina Inglîstanê (1066) de kesên ku li Inglîstanê binecih bûn re, ji kesên xelkê cermen re tê gotin

glosses: bi giştî ji bo şayesandina gelê îngilîz tê gotin

etymology_text: : Etîmolojiya vê peyvê nehatiye nivîsîn. Eger tu bi rastî bizanî, kerem bike bişkoka "biguhêre" ya di ser van gotinan re bitikîne û etîmolojiya vê peyvê binivîse. Çavkaniyên ku te ew etîmolojî jê girtiye jî binivîse.


pozê xwe daxistin

glosses: Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.

forms: lêvek li erdê, lêvek li esman bûn


pozê xwe rakirin

forms: bêvila xwe hildan


pozê xwe xistin her zixtikê

forms: pozê xwe xistin nav hemû karî


pûrt dayîn bê

forms: pûrta (yekî) li esmanan xistin


pûte pê dan

glosses: girîngî pê dan, ne îhmal kirin, bayex pê dan

forms: پووتە پێ دان

etymology_text: Ji pûte + pê + dan.

ipa: /puːˈtɛ peː dɑːn/

hyphenation: pû·te pê dan


arch-

glosses: serek, bilindtirîn, aliyê herî dûr di tiştekî de

audio: LL-Q1860 (eng)-Aquild-arch-.wav


qafçivîk bûn

forms: qafçivîk


qafdaxkirî bûn

forms: qafdaxkirî


qafteneke bûn

forms: qafe (yekî) qalind bûn


qaf şixulîn

forms: serê (yekî) xebitîn


qala meseleya ker di tê de kirin

forms: bavo hûn çima ker ker xeber nadin?


word: qalib qalibe mêşan e, deng dengê şeşan e

forms: çam qama mêşan e, deng denge gamêşan e


qalibê mêşan e, dengê şeşan e

forms: qam qama mêşan e, deng denge gamêşan e


qaqibo kirin

forms: deste xwe li deve xwe xistin


word: qaz bi meşa werdekê çû, ket; qalçeya wê ji hev derket

glosses: divê mirov hedê xwe û zerengiya xwe bizanibe, naxwe wê ziyanê bibîne

glosses: di heman demê de ji bo dexesî û çavnebarbûnê de jî tê bikaranîn


word: qaz bi qaz re, baz bi baz re, mirîşka kor bi dîkê kulek re

forms: qaz bi qaz re, baz bi baz re


word: qazî bi xwe çû, pêk neanî; mûyek ji rûyê xwe bi rê kir


qeda bê malê dinyayê

forms: qeda bi destengîyê ketin


qeder reş bûn

forms: qedera (yekî) reş hatin


qefseng lê teng bûn

glosses: bêhn çikîn, sebr qedîn, aramî winda kirin


qelema xwe tûj kirin

forms: kêra xwe tûj kirin


qemça xwe dayîn ser milê xwe

forms: dêla xwe dayîn ser milê xwe


word: qenciya te nagihîje me, qet nebe bila xirabiya te jî negihîje me

word: ağzından hayır çıkmazsa bari şer söyleme


qencî herimîn

forms: qencî li sereqêt hosa kirin


qerepere hatin ber çavan

forms: qerepere dîtin


word: qijikê xwest meşa werdekê hîn bibe, cotkê xwe jî bîr kir


qirik pişo bûn

forms: qiloçeyên (yekî) şikestin


qiriktala xwedê

forms: qijika xwedê


qirşê xwe nedan ser bendê (yekî)

forms: qendê xwe nedan ser bendê (yekî)


qirtînî jê hatin

forms: qirteqirt kirin


qismetê xwe birîn

forms: pê li nesîbê xwe kirin


qiyamet derxistin

forms: qiyamet rakirin


qîma xwe pê anîn

text: Hinan bi xwarinê re şeraba sor vexwarin, hinan vodka û cola tevlîhev kirin û hinan jî qîma xwe bi avê anîn.

ref: Firat Cewerî, Payiza Dereng, Avesta, 2014


word: qîza wî ya keçel mir, got: "wey li min gulîdirêjê!"


qudûm (yekî) şikestin

text: Zimane babîr lal bû, hate girtin, çav pê ket, Qudûmen wî sist bûn, milen wî kişiyan.

ref: Celîle Celîl

text: "Li gorî ku wî hesab dikir û didît, kambaxi bû. Qudûm ji tirsan tê dişikestin.

ref: Sûleyman Demir

text: Hinekan digot, Kardûk rihsitînê xwe dîtiye, ji tirsa qûdûmê wî şikestiye, ber vî bêzar û bêhal ketiye, hinekan digot bajêr hişê wî ji serî wî biriye, dixwaze ew jî mala xwe barke bibe here bajêr.

ref: Mihemed Şarman, Pirça Winda, Avesta, 2016, Çapa Duyem, r. 33, ISBN 978-605-5585-41-9

text: "Qudûmen min şikestin. Hestiyen çavên min bi ser bextreşiya min de heliyan. Lê tu nehatî.

ref: Evdile Koçer


qul mezin, pîne piçuk bûn

glosses: çareseûya ku tê fikrandin, an jî tê bikaranîn, têra pirsgirêkê nekirrin


word: qula ku tiliya (yekî) tê de tune be nîn e

glosses: ji bo kesên ku bi her karî re mijûl dibin û fesadiyê dikin tê bikaranîn


qulba xwe şaş kirin

forms: riya mala xwe şaş kirin


qulba (yekî) kifş nebûn

forms: qulba (yekî) tune bûn


qut qutî kirin

forms: hev û din zêl zêlî kirin


quzê gur pê ve bûn

glosses: (hetikî) gelek xweşbext bûn, şansa yekî gelek hebûn, gelek bişans bûn.

forms:
quzê gur pê re hebûn
quzê dêlegurê pê ve bûn
ziha gur pê ve bûn

etymology_text: Ji dab û nerîta nêçîrvanên Kurd; ku heke dêlegurek bikujin ziha wê dêlegurê jê dikin, xwê dikin, hişk dikin û dixin wek niviştekê û bi xwe ve dikin. Li gor baweriyê, ev bext û şans tîne mirovî û qismeta wî vedibe. Ev edet kevnare ye û niha pirole kêmpeyda ye û ji bo mebestên dijûn û gurkirina gotinê tê bikaranîn. Bide ber soranî کوزەکەمتیار (kuzekemtyar, “quzê keftarê; bo mebesta xapandin û firîvandin”).


quzê par rewisî, îsal bêhn daye

forms: piştî tirê, min kezîkurê


word: qûn qûna mirîşkê ye, dixwaze hêkên qazan bike

glosses: ji bo helwest û hewldana ji hêza xwe zêdetir nîşandane tê bikaranîn


qûn qûna mirîşkê ye, hêk hêka qazê ye

glosses: ji bo kesên ku ji hêza xwe zêdetir hûner û zerengiyê nîşan didin tê gotin

word: alacağın bir iğne çelik okkasından sana ne?


qûn xurîn

forms: qûna (yekî) rabûn


qûna bêaran, benîşten daran

glosses: ji bo kesên ji lêdanê jî şerm nakin tê gotin


qûna xwe çirandin

forms: qûna xwe qelişandin


qûna xwe ji erdê quloz kirin

forms: qûna xwe ji erdê ranekirin


qûna xwe pê şûştin

glosses: karê xwe pê qedandin, dû re jî bi tiştekî hesab nekirin


qûna xwe rast nekirin

forms: pêgiran


qûna xwe vekirin

forms: qûna xwe derxistin


qûna xwe bi vir de, wê de avêtin

forms: qûna xwe bi vî alî, wî alî de avêtin


qûnê vîtvîtk lê xistin

forms: qûna (yekî) şeşferaş avêtin


qûngiran bûn

forms: pêgiran bûn


qûnneşûştî bûn

forms: qûnbigû bûn


qûş lê qetandin

forms: qûş li diya (yekî) qetandin


areo-

glosses: pêwendîdarî Merîx, Mars, Baram, an jî Behram


astrolojî

glosses: Kehaneta li ser karûbarên mirovan an waqiayên tebîî ji pozîsyonên relatîv ên cismên ezmanî; falbêjiya stêrkan.

etymology_text: Bi rêya îngilîzî astrology ji latînî astrologia (“stêrnasî”) ji yûnaniya kevn ἀστρολογία (astrología, “behsa stêran kirin”) ji ἄστρον (ástron, “stêr, gerestêr, yan komstêr”) + -λογία (logía, “-nasî, -zanî”), Analîza morfolojîk astro- (“stêr”) + -lojî (“-zanî, -nasî”).

астрология

roman: astrologija

ဗေဒင်

roman: bedang

ဝေဒ

roman: weda.

占星學

roman: zhānxīngxué

星相

roman: xīngxiàng

تَنْجِيم

roman: tanjīm

աստղագուշակություն

roman: astġagušakutʻyun

𐭠𐭧𐭲𐭥𐭬𐭠𐭥𐭩𐭤

roman: ʾḥtʿmʾʿyh

اخترگویی

roman: axtarguyi

ასტროლოგია

roman: asṭrologia

ज्योतिष

roman: jyotiṣ

ಜ್ಯೋತಿಷ

roman: jyōtiṣa

ජෝතිෂ්යය

roman: jōtiṣyaya

ນັກສັດຕະລະວິທະຍາ

roman: nak sat ta la wi tha nyā

ജ്യോതിഷം

roman: jyōtiṣaṃ

астроло́гия

roman: astrológija

ज्योतिष

roman: jyotiṣa

астрологія

roman: astrolohija

ហោរាសាស្ត្រ

roman: haoraa saah

αστρολογία

roman: astrología

ipa: /ɑːstɾoːloːˈʒiː/

hyphenation: ast·ro·lo·jî


atto-

glosses: Di Pergala navneteweyî ya yekîneyan de yekîneyên girêdayî 10⁻¹⁸. sembol: a


baro-

glosses: pêwendîdarî pestan, tewj an goşar an giraniyê ye


baso-

glosses: pêwendîdarî têgihên bin, jêr an cihê jêrîn ji tiştekî


bio-

audio: LL-Q1860 (eng)-Flame, not lame-bio-.wav

wav_url: https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q1860 (eng)-Flame, not lame-bio-.wav


atonality

glosses: muzîka ku ne li ser bingeha mifte an kilîlê çêdibe

forms:
tonality
diatonic

audio: LL-Q1860 (eng)-Wodencafe-atonality.wav


asexuality

glosses: şiyana hin giyaneweran ku pir bibin bê têkiliya zayendî

audio: LL-Q1860 (eng)-Fae7-asexuality.wav


abed

audio: LL-Q1860 (eng)-Wodencafe-abed.wav


adsorb

glosses: mêtin, mêjîn: kişandin an mijandina ji gaz an jî şileyiyekê li ser rûberekî req bi awayekî ku tebeqeyekê li ser çêke


rampant

audio: LL-Q1860 (eng)-Vealhurl-rampant.wav


initialism

glosses: kurtkirin; ku bi giştî ji tîpên destpêkê pêk dihê: mînak: PDK, PKK


acrophobia

etymology_text: Ji acro- + -phobia.

audio: LL-Q1860 (eng)-Wodencafe-acrophobia.wav


actinoid

audio: LL-Q1860 (eng)-Vealhurl-actinoid.wav


actinoid

glosses: tîrojandî, tîr jê diçin an der derdikevin


جدایی

glosses: cihêrengî, cudahî, cihêtî, ciyawazî, cudayî, hicran


-s-

pos: infix

pos_title: Navgir

glosses: navbendikeke ku du navdêran û peyveke nû çêdike


bur-

glosses: pêşgireke cihan e, cihên xurtikirî û parastî destnîşan dide


post-

glosses: pêşgireke ku bo peyvên ji latînî tê bikaranîn û maneya pişt, piştre dide peyvekê


post-

glosses: pêşgireke ku bo peyvan tê bikaranîn û maneya pişt, piştre dide peyvekê


semi-

glosses: pêşgireke ku bo peyvên ji latînî tê bikaranîn û wateya nîv dide peyvekê


omni-

glosses: pêşgireke ku bo peyvên ji latînî tê bikaranîn û maneya hemû dide peyvekê


omni-

glosses: pêşgireke maneya hemû an giş dide peyvekê


caco-

audio: LL-Q1860 (eng)-Vealhurl-caco-.wav


carpo-

glosses: dest an jî cihê ku zend û dest digihê hev


caudo-

glosses: Terî, dûv. Yê eleqedarê dûvê an bi şiklê dûvê.


chromo-

wav_url: https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q1860 (eng)-Flame, not lame-chromo-.wav


rast û çep tune bûn

glosses: Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.

forms: heke peke tune bûn


rehetî xera bûn

forms: rehetiya (yekî) revîn


rehmet lê xwendin

forms: rehme lê anîn


reng qelibîn

forms: reng guherîn


word: reng rengê mêşê ye, deng dengê gamêşê ye

forms: qam qama mêşan e, deng dengê gamêşan e


reng û rû çilmisîn

forms: reng û rû pê ve neman


rengizê xwe tal kirin

forms: rûyê xwe tirş kirin


reqînî jê hatin

forms: reqereq kirin


reş girê dan

glosses: Ji ber mirin an jî tiştekî pir xemgîn kincên reş li xwe kirin û xemgîniya xwe nîşan dan.

text: Ji bo serokên xwe wan mehekê reş girê dan.

ref: Mustafa Borak, Ferhenga Biwêjan

text: Li mewta ciwanan zêde şîn û metem digirin. Lîbasêd reş werdigirin û serê xwe reş girê didin. Û jin û keç û xweh guliyêd xwe jê dikin, qewî zêde matem û şînê dikin.

ref: Mele Mehmûdê Bayezîdî, Amadekar: Jan Dost Adat û Rusûmatnameê Ekradiye, Weşanxaneya Nûbihar, 2010, r. 52, ISBN 9789944360678

etymology_text: Ji reş + girê + dan.


reşheşîn bûn

forms: reş û hêşîn bûn


reş û spî ji hev qetandin

forms: qûna reş û spî ji hev kifş kirin


word: reşê tu li vir bisekine, ez ê li gewran bigerim; ku min gewr nedîtin tu dîsa reşa min î


rê li ber winda bûn

forms: riya xwe şaş kirin


rê li ber xistin

glosses: ji bo çareseriya derd û pirsgirêkan rê û rêbaz hînî yekî kirin


rê û tore zane bûn

forms: rê û dirb zane bûn


word: rêwiyo carekê hatî rehmê li te be; du caran hatî rehmê li te be, cara sisiyan, gû di gora te be

glosses: di heman derbarê de xeta û çewtî carekê yan jî du caran asahî ye, lê ku zêde bibe ew nayê bexişandin


rih li aşê spî kirin

forms: porê xwe di aşê mîrze de spî kirin


rik jê çûn

forms: det jê çûn


rik kutan (yekî)

forms: kîn kirin (yekî)


rişk fetiqîn

forms: rişkên (yekî) bûtik bûn


riya ku tu yê biçî, ez jê zivirîme

forms: ew riya ku tu ye heriye, ez jê tem


riya mala xwe vekirin

forms: riya malê dan (yekî)


riya rast dan ber

forms: riya rast li ber (yekî) xistin


riya rast dîtin

forms: hatin ser riya heq


riya rêwiyan vekirî ye

glosses: ji bo kesên ku naxwazin mevanan bihebînin tê bikaranîn


riya xwe rast kirin

forms: riya xwe dîtin


riyê xwe di aşê mîrzo de spî kirin

glosses: ji dinyayê tiştek fem nekirin, temene xwe bi awayekî vala derbas kirin


ro li me bû dereng

forms: ro li me çû ava


ro rehn bûn

forms: ro zer bûn


roj lê çep zivirîn

forms: roj li cihekî teng êvar bûn


roja nehemîn

glosses: ji bo tiştên ku dê qet pêk neyên tê bikaranîn, roja ku hîç nayê


word: rojê heft xesûyan dixeniqine, bi şev ji qurquroneka derî ditirse


word: romî ne tişt e, lê xopana enqereyê li pişt e

glosses: Guhartoyeke zoq ne tişt e, lê kevirê hemo li pişt e.


word: rovî kirine şahê mirîşkan gotiye: 'kenê min tê, aqilê min nabire'


word: rovî naçe qulê, hejekî jî bi dûvikê xwe ve dike


word: rovî naçe qulê, hejekê jî bi xwe re kaş dike


word: rovî nediçû qulê, şeltekek strî jî li dûvê xwe datanî


rovî negihîştiye darê, gotiye kerik e

forms: rovî têr e, tirî tirş e


word: rovî tu çima xwe dihejînî got: "li min tê û ji min tê

glosses: yên ku pêk tînin, bi xwe bawer in, serê wan bilind e


rozgar reş hatin

forms: rozgara (yekî) reş bûn


ruh bi qasî çivîkekê bûn

forms: ruhe çivîkeke tê de tune bûn


ruh jê çûn

forms: ruh tê de neman

etymology_text: Ji ruh + jê + çûn


ruh kişîn

forms: canê xwe teslîmî rehma xwedê kirin


ruh pê de hatin

forms: ruh hatin ber


rû bi rû kirin

forms: rûbarî hev û din kirin


rû da, cih da

forms: rû dayê, derkete ser ser


rû dayê, gû dayê

forms: rû dayê, derkete ser serî


rû guherîn

forms: rû jê vegerandin


rû lê tunebûn

forms: rû neêşîn


rû xweş e, dil reş e

forms: rû maç e, dil xaç e


rûmet girtin

forms: qedrê (yekî) girtin


rûn e, di eyarê segan da ye

forms: çîrê şêr e, di eyarê donxiz de ye


rune me bi ser germiya me de rijiya

glosses: Ji bo guhertoya rastnivîsî binêre rûnê me bi ser gêrmiya me de rijî.


title: rû met girtin

redirect: rûmet girtin


rût û repal bûn

forms: rût û repal man


rût û tazî bûn

forms: qûntazi bûn


rûqalind bûn

forms: rûye (yekî) neeşîn


rûqetyayî bûn

forms: rûqazok bûn


rûqewîn bûn

forms: rûyê (yekî) neêşîn


rûtenik bûn

forms: rûnerm bûn


word: rûyê beqê ji ava golê şil nabe, çima wê bi tifa te şil bibe


rûyê reş çi bike bi teniyê!

forms: rûyê reş çi hewceyî teniyê ye?


rûyê xwe bi mîza xwe şûştin

forms: rûyê xwe bi gûyê xwe şûştin


rûyê xwe guherandin

forms: rûyê xwe jê zivirandin


riyê xwe li ber tavê spî kirin

glosses: Guhartoyeke riyê xwe di aşê mîrzo de spî kirin.


rûyê xwe qaîm kirin

forms: rûyê xwe qalind kirin


rûyê xwe tal kirin

forms: rûyê xwe pûç kirin


sal bi sal, heft xwezî bi sala par

forms: ro bi ro, xwezî bi do


sal heye dozdeh meh e

forms: salê dozdeh meh


sal mij e, kodik tije

glosses: sala ku baran û şilî hebe wê salê bêhn û bereket jî heye, zad û zêdehî jî zêde ye


saq e, laq e

forms: saq e, goreyî laq e


saw kirin zik

forms: saw xistin ser (yekî)


sebra (yekî) pê derketin

glosses: ji kesekî yan jî ji tiştekî aramî û bêhnxweşî girtin


sebra xwe pê anîn

glosses: jê aramî û rehetî girtin, li balê rehet bûn

forms: سەبرا خوە پێ ئانین

etymology_text: Ji sebra + xwe + pê + anîn

ipa: /sɛbˈɾɑː xʷɛ peː ɑːˈniːn/

hyphenation: seb·ra xwe pê a·nîn


segê me ye, li ber derê xelkê direyê

glosses: Guhartoyeke seyê me ye, li ber deriyê xelkê direye.


segê sor, ha gurê pişt hêşîn li ha ye!

forms: segê soro, gurî va ye!


sekna xwedê pê neketin

forms: sekin jê re tune bûn


ser ne temîz gerîn

forms: cunobet gerîn


ser serî û çavên xwe qebûl kirin

forms: ser serê xwe û heft bave xwe razî bûn


ser û guhên hev hûr kirin

forms: ser guhên hev û din pelixandin


ser û guhên xwe çêkirin

forms: ser û siçên xwe rast kirin


ser û guhên xwe dan hev

forms: ser û sîçên xwe rast kirin


ser û guhên xwe li ba kirin

glosses: ji bo şer û dozekê xwe çireve kirin, xwe li gemê xistin


sera pîran, zengilê keran

forms: seran pîran, hîna ecêbên giran


serbarê ser bûn

glosses: Guhartoyeke ew jî donê li ser helîsê ye.


serê (yekî) birîn

glosses: astengî derxistin, ji derfetekê yek mehrûm kirin


serê ço bi gemar binê ço bi gemar

glosses: di her helê de di nav rewşeke zor û bêçare de bûn

word: yukarı tükürse bıyığı aşağı tükürse sakalı


serê (yekî) genî kirin

glosses: Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.

forms: serî lê kirin dew


serê ku naêşe girê dan

glosses: Guhartoyeke serê ku neêşe çima bendan lê girê bidim!.


word: serê ku neêşe çima bendan lê girê bidim!

forms:
serê neêşît ne hewceyî çi dersoka ye
serê ku naêşe girê dan
serê neêşe girê nede
serê neêşe dismalê lê girêmede
serê neêşî, destmalê nedê
serê neêşe ne hewceyî destmalê ye
serê ku neêşê benikan lê girê mede

word: korkulu rüya görmekten uyanık yatmak yeğdir


serê (yekî) li hev xistin

forms: mêjiyê (yekî) tevlihev kirin


word: serê me serê xêrnediyan ji qirşika hatin; çûn zeregûniyan

glosses: em mirovinên beşans in, tim dixebitin, tu caran vala namînin


serê (yekî) tijî kirin

forms: serê (yekî) dagirtin


serê (yekî) xwarin

text: Ya ku seriyan dixwe, ango dibe sebebê mirina merê xwe. Jin jinan re dibêjin 'te serê merê xwe xwarê!'. Yanî merê te bimire û tu bî bîmînî. Ev mîna nifirek jî tê bikaranîn.

ref: Mele Mehmûdê Bayezîdî, Amadekar: Jan Dost Adat û Rusûmatnameê Ekradiye, Weşanxaneya Nûbihar, 2010, r. 61, ISBN 9789944360678


serê xwe berjêr kirin

forms: serê xwe di ber xwe de berdan


serê xwe danîn erdê

forms: serê xwe danîn ser axa sar


serê xwe, guhê xwe li ba kirin

forms: serê xwe, qûna xwe li ba kirin


serê xwe jê re hejandin

forms: tiliya xwe li ba kirin


serê xwe netewandin

forms: serê xwe li ber tu kesî netewandin


serê xwe ranekirin

forms: ji qalikê xwe derneketin


serê xwe şûştin

glosses: serşûştin, av li xwe kirin, ser û sîçên xwe paqij kirin

text: Min jî wê rojê serê xwe şûştibû, dorhêla xwe paqij kiribû.

glosses: kincê jinan hatin, (ji bo zarokanînê, xwîna peryodîk ji jinan hatin)

text: Şikurji xwedê re ev du meh in ku keçika min serê xwe şûştiye, êdî em li benda zarokeke xweşik in.

forms:
serê xwe dişom (present)
serê xwe dişoyî (present)
serê xwe dişo (present)
serê xwe dişon (present)
serê xwe bişo (imperative singular)
serê xwe bişon (imperative plural)
serê xwe şûşt (past)
serê xwe şûşt (past)
serê xwe şûşt (past)
serê xwe şûşt (past)

etymology_text: Ji serê + xwe + şûştin.


serê xwe veke, li bextê xwe mêze ke

forms: serê xwe veke, deyl li bextê xwe ke


serê xwe xistin ber xwe

forms: serê xwe kirin ber xwe


serê xwe xistin geremolê

forms: serê xwe xistin xaxên giran


serê xwe xwar kirin

forms: serê xwe tewandin


serê xwediyê berjêr kirin

forms: serê bavê xwe berjêr kirin


sergirtî gotin

forms: sergirtî xeber dan


serî germ bûn

forms: serê (yekî) sincirîn


serî gihîştin esmanan

forms: serê (yekî) gihîştin perê esmanan


serî jê standin

glosses: zêde bi pêş de çûn, ji kesekê borandin, ji radeyê tiştekê borandin

forms: سەر ژێ ستاندن

etymology_text: ser + jê + standin


serî ji belayê xelas nebûn

forms: serê (yekî) ji teq û reqê xelas nebûn


serî lê bûn beroş

glosses: gelekî aciz bûn, betilîn, serî werimîn, mêjî baş neşixulîn

etymology_text: Ji serî + lê + bûn + beroş


serî lê mezin bûn

glosses: Xwe zêde mezin kirin an zêde girîng hesibandin, qure bûn.

text: Di wê havînê de, bavê min wek berê serî lê mezin bûbû, xwe li me tûj dikir û li dijî berdewamkirina xwendinê derketibû.

ref: Mamo Kader, Bêhnekê Bidin Miriyan, Na Yayınları, 2018, r. 109, ISBN 6059017848

text: Sarê di ber xwe de, bi serbilindî dibeşişî û serî lê mezin dibû.

ref: Silêman Demir, Sorê Gulê, Nefel, 2002, r. 143, ISBN 9189687027

etymology_text: : serî + lê + mezin bûn

ipa: /sɛˈɾiː leː mɛˈzɪn buːn/

hyphenation: se·rî lê me·zin bûn


serî lê werimandin

forms: serê (yekî) birin


serî li ser nesekinîn

forms: serî li ser hejîn


serî sabûn kirin

forms: serê (yekî) şûştin


serî şixulîn

forms: serê (yekî) xebitîn


serî tevlihev kirin

forms: mêjiyê (yekî) tevlihev kirin


serîkî çortan e, binikî mêvan e

forms: serî şarîn e, binî behrîn e


word: sermezin a lingpiçûk, wê li malê bikin bûk


word: sibat dibêje: 'xwîşka adar, bide min sê rojê xedar, ez lingê gîsikê bigirim, ji sergeh bikime xwar


sibat e, selewat e

forms: sibat e, libat e


ظن بردن

etymology_text: Ji بردن + ظن.


ظنین شدن

etymology_text: Ji ظنین + شدن.


co-

audio: LL-Q1860 (eng)-Persent101-co-.wav

audio: LL-Q1860 (eng)-Flame, not lame-co-.wav

wav_url: https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q1860 (eng)-Flame, not lame-co-.wav


بانگ نماز

forms: bâng namâz (romanization)

etymology_text: Ji بانگ (bâng) + نماز (namâz).


بانگ زدن

forms: bâng zadan (romanization)

etymology_text: Ji بانگ (bâng) + زدن.


con-

glosses: pêşgirek berî hin peyvan tê bi kar anîn ji bo nîşandana ligelhevbûn an bihevrebûnê bide


cyber-

glosses: ji bo têgihên internet û kompûterê tê bikaranîn


dec-

glosses: teşeyek ji deca- berî dengdêran tê bikaranîn


deca-

audio: LL-Q1860 (eng)-Vealhurl-deca-.wav


deci-

audio: LL-Q1860 (eng)-Vealhurl-deci-.wav


dendr-

forms: dendro-

etymology_text: Ji yûnanî [Peyv?]δένδρον (déndron: dar)


dendr-

audio: LL-Q1860 (eng)-Vealhurl-dendr-.wav


dis-

glosses: Veqetandin, cihêbûn, belavbûn nîşan dide.

audio: LL-Q143 (epo)-Lepticed7-dis-.wav


dis-

audio: LL-Q1860 (eng)-Persent101-dis-.wav


dys-

glosses: bo nîşandana dijwarî an zehmetî an kêşeyekê ye


eco-

audio: LL-Q1860 (eng)-Vealhurl-eco-.wav


en-

encage

sense: xurtkitina maneyê

enable

sense: hemû maneyên dî

audio: LL-Q1860 (eng)-Persent101-en-.wav


ergo-

etymology_text: Ji yûnanî ἔργον (ἔrgon) (êrgon: kar, xebat) ku herwiha serekaniya peyva erk ya kurdî ye


erythro-

glosses: têgiheke zanistî ye wateya sor dide, bêtir girêdayî şanikên xwînê yên sor e


ex-

glosses: kesekî ju berê di pozisyonekê de bû û niha ne lê ye lê hîn sax e

audio: LL-Q1860 (eng)-Persent101-ex-.wav


ethics

etymology_text: # etho-

audio: LL-Q1860 (eng)-Wodencafe-ethics.wav


endo-

etymology_text: # end- + o.


ethnic

etymology_text: # ethno-

audio: LL-Q1860 (eng)-Wodencafe-ethnic.wav


ethnology

audio: LL-Q1860 (eng)-Wodencafe-ethnology.wav


fellow-

glosses: ji bo kesên ku di heman rewşê de tê bikaranîn


ferr-

glosses: teşeyek ji ferro- berî dengdêran tê bikaranîn


sipsor

forms:
spîsor
sipîsor

etymology_text: : Etîmolojiya vê peyvê nehatiye nivîsîn. Eger tu bi rastî bizanî, kerem bike bişkoka "biguhêre" ya di ser van gotinan re bitikîne û etîmolojiya vê peyvê binivîse. Çavkaniyên ku te ew etîmolojî jê girtiye jî binivîse.


ferro-

wav_url: https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q1860 (eng)-Flame, not lame-ferro-.wav


gamo-

audio: LL-Q1860 (eng)-Vealhurl-gamo-.wav


gloss-

glossepiglottic

sense: ziman

glossograph

sense: zimanê axaftinê

notes: Gava berê tîpên bêdeng dihê wekî glosso- tê bikaranîn


eat one's heart out

audio: en-au-eat one's heart out.ogg

ogg_url: https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/en-au-eat one's heart out.ogg


eat out

glosses: tiştek xwarin li derveyê malê wek aşxane


eat someone out of house and home

glosses: bi xwarina malê kesekî, budçeya wî pûç kirin

ogg_url: https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/en-au-eat someone out of house and home.ogg


great-

glosses: ji bo nîşandana ku di neqebê de nifşek heyegreat-uncle: ap an xalê dê an bavê yekê/ê


gyro-

audio: LL-Q1860 (eng)-Vealhurl-gyro-.wav


haemato-

glosses: pêşgireke ku peyvên têkilîdarî xwînê didin, çêdikin

forms:
hæmato-
hemato-


half-

glosses: berî gotinin wek brother, sister û hwd tê bikaranîn

forms: quarter-


halo-

glosses: pêşgireke bo çêkirina peyvên ku maneya wan girêdayî behr an şoravê tê bikaranîn


haplo-

audio: LL-Q1860 (eng)-Vealhurl-haplo-.wav


hect-

glosses: teşeyeke cuda ji hecto- ye ku berî tîpên dengdêr tê bikaranîn


hetero-

wav_url: https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q1860 (eng)-Flame, not lame-hetero-.wav


hex-

glosses: teşeyeke din ji hexa- berî tîpên dengdêr tê bikaranîn


لماذا

audio: LL-Q13955 (ara)-Fjmustak-لماذا.wav


hologram

audio: LL-Q1860 (eng)-Wodencafe-hologram.wav


היסטוריה

audio: LL-Q9288 (heb)-Uziel302-היסטוריה.wav


hoplite

glosses: hoplît; leşkerê Yewnanistana kevn ku bi rim û mertalan şer dikir


ahengdarî

glosses: şahî (1), cejn, zewq, lovyank, kêf, xweşî, aheng, dîlan, dawet

etymology_text: Ji aheng + -darî.

ipa: /ɑːhɛnɡdɑːˈɾiː/

hyphenation: a·heng·da·rî


تابوت

табут

roman: tabut

табыт

roman: tabyt

թափուտ

roman: tʻapʻut

թապութ

roman: tʻaputʻ

تابوت

roman: tâbut

тобут

roman: tobut

تابوت

roman: tâbût

ताबूत

roman: tābūt


hydro-

hydrate

sense: av

wav_url: https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q1860 (eng)-Flame, not lame-hydro-.wav


bi hêceta sergînan diçine gundê Mexînan

glosses: dema mirov karekî dike ne ji bo armanca ku dixuyê lê belê ji bo aramceke veşartî

etymology_text: * bi hêceta sergînan diçine gundê Mexînan

notes: mirov çûna sergînan dike behane û mane bo ku biçe gundê Mexîn an Filehan ta ku keçikên wan yên xweşik û spehî bibîne.


title: hecceta serdînan diçine gundê Mexînan

redirect: bi hêceta sergînan diçine gundê Mexînan


title: heceta serdînan diçine gundê Mexînan


'aîdat

ipa: /ʕɑːiːˈdɑːt/

audio: LL-Q36163_(kmr)-Key Mîrza-'aîdat.wav

hyphenation: 'a·î·dat


ajnaberî

glosses: livîna di avê de bi vejenandina dest û piyan bêyî ku ti dera mirovî bikeve binê avê

плавание

roman: plavanije

ipa: /ɑːʒnɑːbɛˈɾiː/

hyphenation: aj·na·be·rî


aladar

etymology_text: Ji ala + -dar.

ipa: /ɑːlɑːˈdɑːɾ/

hyphenation: a·la·dar


title: hêceta serdînan diçine gundê Mexînan


title: hêceta sergînan diçine gundê Mexînan


context

etymology_text: Ji latînî contextus.

audio: LL-Q1860 (eng)-Vealhurl-context.wav


alê

forms:
alêtir (comparative)
herî alê (superlative)
alêtirîn (superlative)


title: A drop in the bucket

redirect: a drop in the bucket


grievance

audio: LL-Q1860 (eng)-Wodencafe-grievance.wav


alêdû

forms:
alêdûtir (comparative)
herî alêdû (superlative)
alêdûtirîn (superlative)

etymology_text: alê + dû (2)


alêdûve

forms:
alêdûvetir (comparative)
herî alêdûve (superlative)
alêdûvetirîn (superlative)

etymology_text: Ji alê + dûve.


title: Assimilation

redirect: assimilation


algon

forms:
algontir (comparative)
herî algon (superlative)
algontirîn (superlative)

вишнёвый

roman: višnjóvyj


alînegir

forms:
alînegirtir (comparative)
herî alînegir (superlative)
alînegirtirîn (superlative)

etymology_text: alî + ne + gir


hyper-

audio: LL-Q1860 (eng)-Persent101-hyper-.wav


hypo-

audio: LL-Q1860 (eng)-Vealhurl-hypo-.wav


sim sima kerê ye, fêl fêle perê ye

glosses: xwestine ku min bixapînin lê, ez dizanim ku kê ev yek ji hêla kê ve hatiye plankirin


simbêlên xwe kurr kirin

glosses: Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.

forms: simbêlên xwe di qûna segan re kinn


simbêlên nû avêtin ber devan

forms: simbêlê (yekî) nû bûtik bûn


simbêlsor î, malxerab bûn

forms: simbêlpoşeyî, malmirtib bûn


siûd çep gerîn

forms: siûda (yekî) reş wergerîn


word: siwar e, durê tê, serê sibê diçe, êvarê zû tê


word: siwaran siwar leqandin, xalkotiyan xwe bi qûşa hespan xapandin

glosses: xwarzî li xalan diçin, (yên ku xalên wan nebaş û nemêrxwas bin, newêrek in.)


siwaran dayîn ser pişta (yekî)

forms: siwaran dayîn ser


word: siwaro xwedê riya te dirêj bike. got: 'bi destê min e'

glosses: mirov ku bitedbîr û serwext be, zêde qeza û bela nayên serî


sofiyê remezanan, mîna kerê garanan

glosses: ji ber ku di meha remezanê de xêr û bêr zêde tên dayîn, sofî li her derê û li ser her sifreyê ne


sol di taqê re avêtin

forms: sol di paceyê re avêtin


sonda mezin xwarin

forms: sonda qesem li canê xwe dan

etymology_text: Ji sonda + mezin + xwarin


soz û bexte bêfita

forms: bi qewl û qirare merên berê


soz û peyman dan

forms: soz û qerar dan


stêrk hatin xwarê

forms: stêrk barandin


stêrka (yekî) çûn ava

forms: stêrka (yekî) xuricîn


stû wekî leglegê dirêj bûn

forms: stû li ser rehekî man


stûna dil şikestin

forms: şûşa dilê (yekî) şikestin


stûyê xwe li ber dirêj kirin

forms: stûyê xwe li ber xwar kirin


sûc tê de cemidandin

glosses: sûc bi ser (yekî) de tehm kirin, sûc bi ser (yekî) de tehm dan

etymology_text: Ji sûc + tê + de + cemidandin


şekopeko, navê xwe li hevalê xwe ko

glosses: ji bo kesên ku tawan û kirinên xwe dikin stûyê hinekên din tê gotin


şeko, navê xwe li xelkê ko

glosses: Guhartoyeke şekopeko, navê xwe li hevalê xwe ko.


şeqşeqî kirin

forms: zêlzêlî kirin


şerê hebûn û tunebûnê kirin

forms: şerê man û nemanê kirin


şerma xwe avêtin

forms: şerma xwe winda kirin

etymology_text: Ji şerm + -a + xwe + avêtin


word: şev bû, şeva reş bû, miya qer bû, berxek li ber bû, li ser berxe çilkek xwîn bû, gur ew tev de dîbû


şev kirin roj, roj kirin şev

forms: şev û roj kirin yek


şev lê gerîn

glosses: Ji bo kesên ku bi şev ji bo wextekî rêya xwe şaş dikin û li xwe diheyîrin nizanin li kû derê ne û bi kû de herin tê gotin.

etymology_text: Ji şev + lê + gerîn


şev lê giran bûn

forms: şev bi ser (yekî) de hatin


şewqeye xwe xwar kirin

forms: şewqeyê xwe dayîn tel


word: şetyan tî birin ser kaniyê, dîn vegerandin


word: şeytan jî pir zana bû, toqa nalet kete stû


şeyten bi ser serî de mîz kirin

forms: şeyten belî rûye (yekî) kirin


word: şeyten gotiye: 'yê ku li xwe biheyire, ez di wî nim'


şeytên zor dan (yekî)

glosses: pekanîna karen kiret di hundire xwe de sewirandin


word: şer gotiye: 'ku girêdana min bi destê rovî be, berdana min bi destê mişke heram be, bila nan û ava vî welatî li min heram be'

glosses: heke ku ez ew qasî bikevim, dawiya min xeter e, ev rewş ne layiqî min e


şîn girê dan

text: Şekir Axa weha mixabin çûyî. Jin û keçêd wî zaf istiranan li Şekir Axa şînek girê dane.

ref: Mele Mehmûdê Bazîdî, Cami’eya Riseleyan û Hikayetan Bi Zimanê Kurmancî, Lîs, 2010, çapa 1em, r. 90, ISBN 978-605-5683-27-6


şîr xenim bûn

forms: şîrê (yekî) li çavên (yekî) girtin


word: şîret li gur dikirin, gur got: 'zû bibêjin, ez nema digihîjim dawiya kerî'

glosses: ji bo gotin û şîretên pûç û bêbandor tê bikaranîn


şîrê keran mêtin

forms: şîre xav mêtin


şîrê şêr e, di eyarê segan da ye

glosses: Guhartoyeke şîrê şêr e, di eyarê donxiz de ye.


şor germ kirin

forms: şêwr xweş kirin


şox û şeng

text: Tu dê careke din jineke wiha şox û şeng ji ku bibînî?

text:
Lê ji dest selwa ciwan tê
Ew şepala şeng û şox
Ew şepala şox û şeng e

ref: Melayê Cizîrî, Dîwana Melayê Cizirî, ~1640

text: Hûn amade ne bo saeteke şox û şeng

ref: Mîran Janbar, Qolyeya Cécileê, Weşanxaneya Lîs, 2012, çapa 1em, r. 77, ISBN 9786054497010

forms: شۆخ و شەنگ

etymology_text: şox + û + şeng

ipa: /ʃoːx uː ʃɛnɡ/

audio: LL-Q36163 (kmr)-Ebulfîda-şox û şeng.wav

wav_url: https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q36163 (kmr)-Ebulfîda-şox û şeng.wav

hyphenation: şox û şeng


word: şixulkare mala xweyo, ezîze li ber dile evdawo


word: şûjina di çavê xwe de nabîne, derziya çavê xelkê de dibîne


word: şûre mirinê li milê te be, lê bila tirsa xwedê di dilê tê de be


word: tajî jî dibêje: 'ya elah!', kîvroşk jî dibêje: 'ya elah!'

glosses: her kes dicedîne ku ya xwe pek bîne û bi ser bikeve


talaşa qûne nebûn

forms: talaşa xwe negirtin


taliya tirê, li min kezîkurê

forms: piştî tirê, li min kezîkurê


tam jê girtin

forms: tam hildan


tam revandin

forms: ji şorê derxistin


tama devê (yekî) xera bûn

forms: tama devê (yekî) revîn


tamê dan dêv

forms: tamê dan bin boçika (yekî)


tane û tolik bûn

forms: gede, gûde bûn


tarî lê ketin erdê

forms: şev bi ser de hatin


tasek ava sar bi ser ... de vexwarin

glosses: xisir în, ziyan ditin û tiştek ji dêst nehatin


word: tazî rûniştiye ji bo kevir digirî û dibêje: 'ku baran hat kevirê belengaz wê çawa bike'


te deve nedît, ma te pişkul jî nedît!

glosses: ma te deve nedît li rêzê, te pişkul jî nedît li fêzê?!


tehl bûn

glosses: Ji tiştekî êşîn, posîde bûn, pê êşandin, dê ji kirina wî karî êşît an hêt azardan

forms: تەحل بوون

etymology_text: Ji tehl + bûn.


teqereq kirin

glosses: bi awayekî asahî jiyana xwe berdewam kirin

glosses: kirin tepînî, kirin repînî, kirin çipînî, tepetep kirin, reperep kirin^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


ter û teze

glosses: Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.

forms: ter û can


teriya xwe bilind kirin

forms: boçika xwe daym ser milê xwe


word: tevir got darê: 'ez hatim te! darê got: 'ez çi bikim ku destiyê te ji min e!'

glosses: yên ku nêzîkî hev in, ji ber ku baş hev û din nas dikin, zêdetir dikarin ziyanê bidin hev


tevî gotinê bûn

forms: têkilî gotinê bûn


tevnkirê, bê kiras mirê

forms: tevnkirê, di cila kerê de mirê


word: teyrek hebû, gişka dina wî, wî jî dina çêlikên xwe


teyrokê lê xistin

forms: teyrok di ser (yekî) de barîn


tê de gûye xwe kirin

forms: tê de rîtin


tê de kutekut kirin

forms: goştê canê (yekî) xwarin


têra xwe hebûn

glosses: xwebesatî, bi rehetî li çareya serê xwe nihêrin, Zerengî di asta pêwîst an jî pêkanînê de bûn


tiliya xwe xistin nav hemû tiştî

forms: pozê xwe xistin nav hemû tiştî


tingeting

glosses: ji bo yên ku nikarin saz an jî alavên wekî wê baş lêxin, lê dev jê bernadin ji tê gotin

notes:
tingeting kirin
tingetingkirin
tingetingkirî


tir jê berdan

forms: tiretir pê xistin


tir li kû das li kû

word: dam üstünde saksağan, vur beline kazmayı


tir tê de nesekinîn

forms: tir di qûnê de nesekinîn


tirholk rakirin

forms: teşqele derxistin


tirs ketin dilê (yekî)

glosses: xof girtin, hest bi tirsê kirin, tirsiyan, ji ber tiştekî tirsîn

forms:
ترس کەتن دلێ (یەکی)
xof û tirs ketin dilê yekî
tirs ketin dilî

etymology_text: tirs + ketin + dil + -ê + yek + -î


tîrqetîrq jê çûn

forms: tîrqetîrq kirin


tîştîşî kirin

forms: zêlzêlî kirin


toba xwe girtin

forms: dersa xwe girtin


tofan bûn

forms: bizot bûn


tofan bi ser de hatin

forms: tofanê lê xistin


toqa şeytên ketin stû

forms: toqa şeytên li stûyê (yekî) ketin


word: tu benikê sor û zer bûyayî, tê bi derê hebana xwe ve bûyayî


word: tu dibêjî tîza û tu nabejî çîza, dê tu bidî nerxe gûzan


word: tu çi zû bûyî kundir, çi jî stûyê te dirêj bû!

glosses: ji bo wan kesan tê gotin ku karên ji xwe mezintir re mijûl dibin.


word: tu çi zû bûyî kundir, te çi zû şax veda!

glosses: Guhartoyeke tu çi zû bûyî kundir, çi jî stûyê te dirêj bû!.


word: tu çi zû bûyî kundir, te çi zû serî girt!


tu gû belav nekirin

forms: tu gû ji dest nehatin


word: tu hemû riyan dizanî, riya bazarê nizanî

glosses: heke tu ew qas tiştan dizanî, dive tu ve jî bizanî, ji bo kesên bi taybetî naxwazin karekî bikin tê gotin


tu ji gerê tê, ez ji gerefenê têm

glosses: Guhartoyeke cihê ku tu diçiyê, ez jê têm.


title: tu hemû riyan dizanî, riya bazare nizanî

redirect: tu hemû riyan dizanî, riya bazarê nizanî


word: tu li vi aliyî bixî, aliyê din dide berê


tu poz di ser pozê xwe re nedîtin

forms: tu kes di ser xwe re nedîtin


tu rê tê re nedîtin

forms: tu rê tê re dernexistin


word: tu sed salî li ser pişta xwe bigerinî, gava ku dayni erdê, dike: 'ha ho!'

glosses: ji bo kesên neşikirandi û rûmeta qenciyan nizanin tê bikaranin


word: tu teyr î, ez xak im; tu bi ku ve herî, tu yê li min vegerî

glosses: tu bifirî jî çara ta tune tu yê di encamê de bêyî cem min, a bingehin û giring ez im, tu hewcedari min î


word: tu were dewê min bikê, ez ji yê mala mîr bikêm

glosses: ji bo helwest û fereseta berevaji û çewt tê bikaranin


ûrt ji dinyayê birîn

forms: ûrt lê qelandin


vedikeve laş e, radibe baş e

forms: radibe hût e, rûdine kût e


vizînî jê hatin

forms: vizeviz kirin


warê şêran e, rûvî tê de rûdinin

forms: şûna şeran, mane kunde deran


wech xerab bûn

forms: weche (yekî) qelibîn


wechê xwe tal kirin

forms: rûyê xwe tirş kirin


wekî aşê hewarê hêran(din)

forms: wekî aşê ker û lal hêrandin


wekî benîşt pê ve zeliqîn

forms: wekî benîşte mezeleqe (bûn)


wekî berfa belekiyan bûn

forms: welce kuliya berfê bûn


word: wekî birçiyê ku tu nan ji ber birevînî bûn

forms: wekî bûka tu ji ber zavê birevînî bûn


im-

glosses: teşeyeke ji in- berî "b", "p" û "m". Maneya neyêniyê dide

glosses: şêweyeke cuda ji im- e ku ew bi xwe jî şêweyek e ji "en-"


in-

glosses: pêşgirek e ku maneya di hundirê, di nava, an jî di tiştekî de dide

forms: en-


info-

glosses: agahî, agadarî, zanyarî, malûmat, enformasyon


inter-

audio: LL-Q1860 (eng)-Persent101-inter-.wav

audio: LL-Q1860 (eng)-Vealhurl-inter-.wav


intra-

audio: LL-Q1860 (eng)-Persent101-intra-.wav


ذبح

audio: LL-Q13955 (ara)-Fjmustak-ذبح.wav


ديناصور

audio: LL-Q13955 (ara)-Fjmustak-ديناصور.wav


ديسمبر

pos: name

pos_title: Serenav

glosses: berfanbar, kanûna yekem, kanûn, meha 12ê


دولة

etymology_text: Ji rehê د و ل (d-w-l).

audio: LL-Q13955 (ara)-Nehaoua-دولة.wav

دولت

roman: dowlat


دولار

audio: LL-Q13955 (ara)-Nehaoua-دولار.wav


frog

audio: LL-Q9142 (gle)-Ériugena-frog.wav


إنديوم

glosses: indiyûm; madeyeke kîmyayî ye sembol "In" û hejmara wê ya atomî 49 e


indiyûm

glosses: madeyeke kîmyayî metal e sembola wê "In" û hejmara wê ya atomî 49 e


إنسيالسم

glosses: kurtkirin; ya ku ji tîpên pêşî yên çend peyvên pêk tê û ew kurtkirin ne wek peyv tîp bi tîp tê xwendin


sentûr

glosses: Amûreke muzîkê ya têldar ya şibî qanûnê ye.

text: Mexnî û kemançe 'ûd û tenbûrÇeng û def û surna û sentûr'Uşşaq û newa, 'iraqî û ewc

ref: Ehmedê Xanî, Mem û Zîn, ~1692

forms:
santûr
sentor
arp
balalayka
baxleme
bilûr
biziq
cimbûş
çelo
çeng
dahol
def
dudik
dutar
geyçek
gîtar
kanûn
keman
kemançe
levte
piyano
saksofon
saz
sêtar
tembûr
timbilk
ûd
viyolîn
zirna

etymology_text: Hevreha soranî سهنتوور (sentûr), farisî سنتور belkî bi rêya erebî سنطور (sențûr) ji aramî פסנטרא (pșențir) ji yûnanî ψαλτήριον (psaltírion) ji ψάλλω (psallo: jenandin, lê dan) ji ψάω (psao: dest kirinê, pelandin). Ji heman rehî peyvên rojavayî "psaltery, psalm" (Zebûr, stranênZebûrê) ji ber ku li ber sentûra yûnanî dihatin gotin.

цимбал

roman: cimbal

ციმბალი

roman: cimbali

წინილი

roman: c̣inili

संतूर

roman: santūr

דולצ׳ימר

roman: dulčimer

дульцимер

roman: dulʹcimer

цимба́лы

roman: cimbály

цимбали

roman: cymbaly

σαντούρι

roman: santoúri


primordium

glosses: civiyan şanikên di qonaxa pêşîn peresîna organan de


alînegirî

etymology_text: Ji alînegir + -î.

нейтралитет

roman: nejtralitet

ipa: /ɑːliːnɛɡɪˈɾiː/

hyphenation: a·lî·ne·gi·rî


bêalîtî

etymology_text: Ji bêalî + -tî.

ipa: /beːɑːliːˈtiː/

hyphenation: bê·a·lî·tî


bêhêlî

etymology_text: Ji bêhêl + -î

ipa: /beːheːˈliː/

hyphenation: bê·hê·lî


bêalîbûn

etymology_text: Ji bêalî + bûn.

ipa: /beːɑːliːˈbuːn/

hyphenation: bê·a·lî·bûn


خواب آشفته دیدن

etymology_text: * خواب + آشفته + دیدن


خواب به چشم کسی آمدن

etymology_text: # خواب + به + چشم + کس + آمدن


خواب خرگوش

etymology_text: Ji خواب + خرگوش.


از خواب بلند شدن

etymology_text: # از + خواب + بلند + شدن


به خواب رفتن

etymology_text: به + خواب + رفتن


wekî bûkek kezî bûn

glosses: Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.

forms: wekî bûkeke rûbixêlî bûn


wekî çavê di bin piyan de mayî

forms: wekî golika li bin piyan de perçiqî bûn


wekî çêleka pê li golika xwe kirî bûn

forms: wekî çêleka pê li pizdana xwe kirî bûn


wekî çivîka per û bask rûçikandî bûn

forms: wekî dara pelên xwe weşandî bûn


wekî devê çiranekê baran barîn

forms: wekî devê meşkê baran hatin xwarê


word: wekî dêla ku tu tûleyên wê ji ber bigirî bûn

forms: wekî dêla li ser tûleyan bûn


wekî dîke sibehê bûn

forms: wekî dîkê berbangê bûn


word: wekî diya bûka bêcihêz, li hev çûn û hatin


wekî diya bûka bêcihêz ketin mitaleyan

glosses: Guhartoyeke wekî diya bûka bêcihêz, li hev çûn û hatin.


wekî doxa teşiye bûn

forms: wekî tîrê bûn


wekî êtîmên çav bi hêkên sor ketî bûn

glosses: Guhartoyeke wekî ecemê ku çav bi penêrê ter bikeve.


wekî garana bêgavan bûn

forms: wekî mala bêsermiyan


wekî gulê çûn

forms: wekî gula devê tivingê bûn


wekî gundê bêseg bûn

forms: wekî mala bêsermiyan bûn


wekî gundor bûn

forms: wekî kûpê araqê werimîn


wekî gurê birçî bûn

forms: wekî gurê çila erbayîn bûn


wekî gurê har bûn

forms: wekî gurê çileyê erbayîn bûn


wekî helîna çigçigokê bûn

forms: wekî helîna hechecke


wekî hirça devê geliyan bûn

forms: wekî hirça birîndar bûn


wekî ji sêvekê bûn

forms: wekî ji hêkekê bûn


wekî kalê sêhrê bûn

forms: wekî kalê heftê salî bûn


wekî kûçikê ku bielime kurtêlan

forms: wekî korê riya kaniyê naskirî bûn


wekî marê di tûr de bûn

glosses: xinisî û xayîn bûn, karê xwe ji bin ve meşandin


wekî masiyên av li ser zuhabûyî

forms: mîna masiyê ku av li ser bê birîn


wekî nokên li ser defê reqisîn

forms: wekî nokên li ser tehtê bûn


wekî periyan bûn

forms: wekî horiyan bûn


wekî pîra cezû bûn

forms: wekî pîra sêrê bûn


wekî qelîneka li ser sêlê netebitîn

forms: wekî garisê li ser defê bûn


wekî qîra sîr pê ve zeliqîn

forms: wekî benîçtê mezeleqê bûn


wekî qulingê baskşikestî bûn

forms: wekî qulingekî birîndar bûn


word: wekî seg û pisîkên bi hev du ve girêdayî bûn

forms: wekî seg û pisîkan bi hev û dm ketin


wekî teyrên ji refên xwe qetiyayî bûn

forms: wekî peza ji kerî qetyayî bûn


wekî tîra ji kevan veresiyayî

forms: wekî tîra ji qûnê filitî bûn


wekî xocê xizir bi hewarê ve hatin

forms: wekî xoce xizir xwe gihandin (yekî)


welehi serê bend di destê pûştekî de ye

glosses: yekî ku xirabiye dike heye lê ka we dawî çawa be


word: werdek derdikeve ser darê û dibêje: 'xwezî bi mehên biharê'

glosses: her kes li gorî berjewendiyên xwe daxwazê dike


were mala me, bibîne rewşa me

glosses: mirov heya ku bi xwe rewşê nebîne û nejî, baş tênagihîje


word: wexta ciwan bû, ew bû çelengê siwaran; wexta ku kal bû, ma li dewsa waran

glosses: mirovên ciwan birûmet û rengin in, yên kal û pîr jî bêqedir


word: wexta gîha bû kes ne xuya bû; dema bû firîk, hemo û heso bûn şirîk

glosses: mixabin ku mirov ne dema xebat û zehmet, lê di dema behrem girtin û xwarinê de xwe didin pêş, mirov ji bo berjewendiyên xwe tevdigerin


word: wexta ku ez ciwan bûm, bitîr û kevan bûm; ku ez kal bûm, bendewarê nane şikeva bûm


wexta neçîra min tê, xewa tajiya min tê

forms: wexta neçîra min te, gûye tajiya min te


word: wexta şer, xal û xwarzî; wexta kevçî, ap û birazî


word: xalê remedan e, mal çûye maye ken û xeberdan e


word: xalê xesis, ne dixwe, ne jî dide tu kesî


xap kirin

forms: xap û rîp kirin

etymology_text: Ji xap + kirin.


xatir neketin

forms: xatirê (yekî) neşikandin


word: xatûna şam û şerqê, ne dixwe, ne dide xelkê


xav xuya kirin

forms: beloq man


xeftanê girogezo, va ye ezo, ne ezo

forms: ezo ne ezo, destmala gulgevezo


xelk kêfa xwe dike, ew avê li xwe dike

forms: xelk axê dikole, ew bi serê xwe de dike


xem nekişandin

forms: talaş nekirin


xew ji çavan hurşîn

forms: ji çavan xew barîn


xew lê firîn

forms: xew lê heram bûn


xew neketin çavên (yekî)

text: (...) xweş tê bîra min xew nediket çavên min, heya diya min çîrokek ji min re negota...

ref: Bavê Nazê, Hêsir û Baran, Jîna Nû, 1986


xewa (yekî) mîna xewa kîvroşkan bûn

forms: xewa (yekî) mîna xewa çivîkan bûn


xewa xwe girtin

forms: xewa xwe hildan

etymology_text: Ji xewa + xwe + girtin


xeyîdî ji tira seyîdî

word: tavşan dağa küsmüş de dağın haberi olmamış


xêncî xwe tu kes negotin

forms: dibêje ez û ne kes


xêra bavê çûn

ipa: /xeːˈɾɑː bɑːˈveː t͡ʃuːn/

hyphenation: xê·ra ba·vê çûn


xêr û guneh nezanîn

forms: tirsa xwedê di dil de tune bûn


xêra xwe heta dawî birin

forms: xêra xwe bi seri kirin


xêra xwedê, çêra kerê

forms: xêra xwedê, çayira keran


xilaport rakirin

forms: qerepere kirin


xirecir derxistin

forms: xirecir kirin


xistin şûna meriv û însanan

forms: danîn dewsa meriv û însanan


word: xort revîne keran, qîzan gotin: 'ya me ma bi xwede'

glosses: heke pedivî li heleke din be ditin, yên ku li heviye ne, beguman diminin


expand

audio: LL-Q1860 (eng)-Back ache-expand.wav

audio: LL-Q1860 (eng)-Vealhurl-expand.wav


آشفته

forms: âšofte (romanization)

etymology_text: Ji آشفتن (âšoftan).

پریشان

roman: parêšân


رو

pos: suffix

pos_title: Paşgir

forms: rô-e (romanization)

etymology_text: Ji رفتن.

تندرو

roman: tondrow


خنده دار

etymology_text: Ji خنده + داشتن.


خندهی خروس

etymology_text: Ji خنده + خروس.


خنده زدن

etymology_text: # خنده + زدن


خنده آور

etymology_text: # خنده + آوردن


نميمة

glosses: navkişandin, pişt têdan, xîbet, zem, kurtepist, zem kirin, paşgotinî


irid-

glosses: bîbik, reşka çavî, îrîs, betro, bîbok, bîbilk


sebîl

text: Gerçi di nêv helqeya şêran im ez»Leyse 'eleyna li-'idana sebîl«Zor-i Mela firqetê ebter kirîn

etymology_text: Ji erebî سبيل (sebîl) ji aramî שבילא (şibîl) ji rehê שבל (ş-b-l-: birin, ajotin). Ji heman rehê aramî շաւիղ (şevił) ya ermenî û şiverê ya kurdî. Binêre: "şiverê".

notes: Tenê di gotin fî sebîl Ellah (di rêya Xwedê de, bo Xwedê) de


sebîl

pos: unknown

pos_title: Mane

glosses: dar yan jî hesinê ku bi her du aliyên wî ve tiştên weke dewlê, tenekeyê dihêne grêdan û pê li ser milan tiştên weke avê dihene kişandin.


şiverê

glosses:
rêk, cixrî, rêyên teng û biçûk
ku mirov dikare pê ve bimeşe lê tirimpêl pê ve na-ajon

text:
di dengê wê de awaza xezalan
di şiverêyan de sê zînên bi kum ûkoloz

ref: Mem Ronga, Diyarname.com, 2/2010

text: Emîne, pişta wê li şiverê û fîstana wê ya şîn lê, li wê disekinî

ref: Erebê Şemo, Şivanê Kurd ji weşanên Deng rûpel 102

glosses: rê, bor^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)

forms:
şivare
شڤهڕێ

etymology_text: Herwiha şivare, hevreha ermenî շաւիղ (şevił / şewiẍ: rê), herdu ji aramî [Peyv?]שבילא (şibîl) ku ji rehê שבל (ş-b-l-: birin, ajotin) e û hevreha îbrî שביל (şivîl: rêk, şiverê) ye. Ji heman rehî bi rêya erebî: sebîl, selsebîl. Guherîna L bi R di zimanên îranî de diyardeyekaberbelav e lê di peyva "şiverê" de dikare ji ber etîmolojiya gelêrî jî be: forma tewandî "şiverê" taliyê cihê forma netewandî "*şiver"ê girtiye bi texmîna ku "-rê" ya wê ji "rê" ya kurdî be. Ji ber ku "şiv" jî di kurdî de darê zirav e, peyva "şiverê" tenê bi maneya "rêyên teng û zirav" hatiye bikaranîn.

لار

roman: lar


آشفته بازار

glosses: geremol, alozî, qerqeşûn, sêlûbêl, xileport, xirtoçe, teşqele, tevlihevî, mişeweş, qalmeqalm

etymology_text: Ji آشفته + بازار.


آشفته حال

etymology_text: Ji آشفته + حال.


آشفته روز

etymology_text: Ji آشفته + روز.


آشفته شدن

etymology_text: Ji آشفته + شدن.


آشفته کردن

etymology_text: Ji آشفته + کردن.


title: Embryology

redirect: embryology


دام

audio: LL-Q9168 (fas)-Mazanin (مازنین)-دام.wav


امید

forms: omid (romanization)

ناامید

roman: nâ-omid

امید

roman: ümid


behîvok

etymology_text: behîv (bahîv) + -ok

ipa: /bɛhiːˈvoːk/

hyphenation: be·hî·vok


aloq

glosses: Endamên koendama lîmfê ye. Cotêk aloq (aloqên esmanê dev) di paşiya valahiya dev, yek li aliyê çep a din li aliyê rastê daqurtokê de cih digirin.

forms: heloq

etymology_text: : Etîmolojiya vê peyvê nehatiye nivîsîn. Eger tu bi rastî bizanî, kerem bike bişkoka "biguhêre" ya di ser van gotinan re bitikîne û etîmolojiya vê peyvê binivîse. Çavkaniyên ku te ew etîmolojî jê girtiye jî binivîse.

ܢܲܚܢܲܚܬܵܐ

roman: naḳnaḳtā

ܦܪܵܩܬܵܐ

roman: prāqtā

мінда́ліна

roman: mindálina

сли́вица

roman: slívica

扁桃體

roman: biǎntáotǐ

扁桃腺

roman: biǎntáoxiàn

لَوْزَة

roman: lawza

նշիկ

roman: nšik

նշագեղձ

roman: nšageġj

գլանդ

roman: gland

गलतुंडिका

roman: galtuṇḍikā

שָׁקֵד

roman: shakéd

편도선

roman: pyeondoseon

편도

roman: pyeondo

крајник

roman: krajnik

бүйлсэн булчирхай

roman: büjlsen bulčirhaj

хоолойны мах

roman: hoolojny mah

бүйлсэн цогц

roman: büjlsen tsogts

ᠪᠦᠢᠯᠡᠰᠦᠯᠣᠩ ᠪᠤᠷᠴᠢᠯᠬᠠᠢ

roman: büilesülong burčilqai

ᠬᠣᠭᠣᠯᠠᠢ ᠵᠢᠨ ᠮᠢᠬᠠ

roman: qoɣolai-ǰin miq-a

ᠪᠦᠢᠯᠡᠰᠦᠯᠣᠩ ᠴᠣᠭᠴᠠ

roman: büilesülong čoɣča

بادمجك

roman: bademcik

бадамша

roman: badamşa

бадамша без

roman: badamşa bez

гла́нда

roman: glánda

миндалеви́дная железа́

roman: mindalevídnaja železá

мигда́лик

roman: myhdályk

מאַנדל

roman: mandl

αμυγδαλή

roman: amygdalí

παρίσθμιον

roman: parísthmion

ἀντιάς

roman: antiás

ipa: /ɑːˈloːq/

audio: LL-Q36368 (kur)-Mihemed Qers-aloq.wav

hyphenation: a·loq


word: xursî, xwediyê xiyara helisî, ne dixwe, ne jî dide kesî

glosses: Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.


word: xwediyê kela potikê, tu xwe biaveje ser jinikê; sibê rabe, bike şîna ga, çêlek û golikê

glosses: tu ketiye heyra kefa xwe, lê tu di axiriye de bibîni be ka çi bûye


xwarik rast kirin

forms: ji şîr birrîn


xwe avêtin ber bextê (yekî)

glosses: Guhartoyeke xwe avêtin ber tor û bextê (yekî).


xwe avêtin ber tor û bextê (yekî)

glosses: Ji kesekî bexişandin daxwaz kirin, ji kesekî alîkarî xwestin

text: Û ekrad qewî xweyî bext dibin. Eger mirovekî qebehetekî mêzin bike û biçe xwe baveje bextê yêkî, elbette ji qusara wî diborîn. Û bi bext sundê dixwin û bi cih derewî tiştekî naêxinê bextêd xwe. Wekî yekî got yekî mesela ew şola ne bûye, wekî ewî got ko di bextê min da bibe ko weha ye, elbette pê bawerî dikin. Yanê bi bext sûndxwerîn di newa wan de qewî mezin e. Wekî mesela: Mirovekî dixwazin bikujin xwe avetiye bextê yekî, elbette bi çi terzî bibe, dê wî mirovî kuştinê xilas biket.

ref: Mele Mehmûdê Bayezîdî, Amadekar: Jan Dost Adat û Rusûmatnameê Ekradiye, Weşanxaneya Nûbihar, 2010, r. 42, ISBN 9789944360678

forms:
خوە ئاڤێتن تۆر و بەختێ (یەکی)
xwe avêtin bextê (yekî)
xwe avêtin tor û bextê (yekî)

etymology_text: xwe + avêtin + tor + û + bext + -ê + yek + -î


xwe avetin der û dawa (yekî)

forms: xwe avetin dest û piyan


xwe avetin ocaxa (yekî)

forms: xwe avetin ber tor û bexte (yekî)


xwe avêtin ser siya piştê

word: bey devesi gibi yan gelip geviş getirmek


xwe baweşandin

forms: xwe li ba kirin


xwe berdan nav êgir

forms: xwe avêtin nav êgir


xwe bê xwedê kirin

forms: xwe ji xwedê kirin


xwe bi dest (yekî) ve berdan

glosses: ji bo jinên ku dikevin têkiliya zayendî tê gotin


xwe bi heft avan şûştin

forms: xwe bi heft qalib sabûn şûştin


xwe bi kerî bihartin

forms: xwe li kerîtiyê danin


xwe bi keyso meyso kirin

forms: ser û sîçên xwe rast kirin


xwe bizdobado kirin

forms: badek li xwe kirin


xwe dan xuyandin

forms: xwe dan nîşandan


xwe dayîn ber berê reş

forms: xwe dayîn ber berê sar


xwe dayîn kirê kewan

forms: xwe dayîna kirê gewro


xwe delîdûmanî kirin

forms: xwe çiroviroyî kirin


xwe di ser re çeng kirin

forms: xwe di ser re zer kirin


xwe dînomîno kirin

forms: xwe li dînîtiyê danîn

etymology_text: Ji xwe + dînomîno + kirin


xwe gunokî kirin

forms: xwe evdalokî kirin


xwe gir firotin

forms: xwe gir kuştin


xwe jê re dayîn pariyek nan

forms: xwe jê re dayîn heft bar garis


xwe jê re kirin erd û xwelî

glosses: zêde rûmet dayîn, pir rûmet da yekî, jê re pir rêz girtin


xwe jê re kirin qûl û kole

glosses: Guhartoyeke xwe jê re kirin erd û xwelî.


xwe kirin çincîla (yekî)

forms: xwe spartin (yekî)


xwe kirin rûnê ser nan

forms: xwe kirin şorbeya nexweşan


xwe kirin tayê (yekî)

forms: xwe kirin (yekî)


xwe kutan ber devê (yekî)

forms: xwe ji ber pozê (yekî) nedan alî


xwe lê qerase kirin

glosses: bi awayekî bê hesab ketin nav tiştekî yan jî karekî, bi cesaret, dest avêtin karekî

text: Çawa ku Sînan bi xire cirê şiyar bû, wilo jî qêriya, «haho, zilamên Reyis!» got û xwe li pencereyê qerase kir. Van ên din jî xwe li derî. Heta ku dizan di hikmê deqîqeyekê de xwe gihandin sikakê, Sînan bi lingê xwe ê aryayî giha serê sikakê jî.

ref: Laleş Qaso, Wêran, Weşanên Pelda, 2002, r. 288, ISBN 91 97 22 75-6-0


xwe li ber girtin

glosses: tehemil kirin, xwe ragirtin, li pêş hêz û kelîjekê xwe ragirtin

forms: خوە ل بەر گرتن

etymology_text: xwe + li ber + girtin


xwe li ingê danîn

forms: xwe li eksê danîn


xwe mezin kirin

glosses: quretî kirin, pozbilind kirin, difin bilin kirin, tekebir, xwe zêde hesibandin

forms: خوە مەزن کرن

etymology_text: Ji xwe + mezin + kirin

ipa: /xʷɛ mɛˈzɪn kɪˈɾɪn/

hyphenation: xwe me·zin ki·rin


xwe nêzîkî (yekî) kirin

glosses: ji bo têkilî yan jî armancên din bi yekî re ketin diyalogê

forms: خوە نێزیکی(یەکی)کرن


xwe pak kirin

forms: xwe çêkirin


xwe parçe parçe kirin

forms: serê xwe li şel û pelan xistin


xwe pê girtin

glosses: pê bawer bûn, xwe teslîmî parastin û hêza kesekî kirin


xwe pê ve herimandin

glosses: bi mijûlahiya tiştekî xerab prestîja xwe winda kirin


title: welehi serê bend di deste pûştekî de ye

redirect: welehi serê bend di destê pûştekî de ye


xwe pê xweş kirin '

forms: xwe pê şîrîn kirin


xwe qoncik kirin

forms: xwe gilê kirin


xwe şidandin

forms: xwe kin girê dan


xwe bi şûn de dan

forms: xwe bi paş ve kişandin


xwe xistin qula mişkan

forms: li qula mişkan gerîn


xwe zêde kirin

forms: xwe tiştek hesab kirin


xwedê bi hev û din re kal û pîr kirin

glosses: ji bo daxwaza demeke dirêj bi hev du re jiyandina jin û mêran tê gotin


Xwedê cihê çûyî nede şermê

glosses: Xwedê gunehên wî efû bike ku rastî ceza û astengiyan neyê


xwedê daye, mirdê zaye

forms: xwedê daye, edê zaye


word: xwedê got: xwe bisitirîne ku ez jî sitarekê li ser te bikim

glosses: divê mirov karên xwe bi hêviya xwedê ve nehêle, berê bi xwe bike û miqate be


word: xwedê gotiye: dewara xwe bi lingekî girê bide, bi sê lingan jî bispêre min

glosses: berê tu bi xwe tedbîra xwe pêk bîne, dû re bi hêviya ve xwedê bihêle


word: xwedê gotiye: ka te eyba xwe veşartiye ku tu eyba hevalê xwe dibêjî


Xwedê heq şahid bûn

glosses: ji bo rewşa vebirî û ji sedî sed rast tê bikaranîn


xwedê hiş jê stendin

glosses: Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.

forms: xwedê jê birîn


xwedê jê re deriyek vekirin

forms: xwedê derî li rûyê (yekî) vekirin


xwedê jê stendin

glosses: wexta kesek ji dûrî aqil tevbigere tê gotin.

text: (Botan)Hat qonaxeke wilo Deqo nema debar kir û bang gundiyan kir. Gelî gundî û cîrano! Bi xwedê ez çi ji bo birayê xwe Şêxo re bikim bê fêde ye. Hûnê bibêjin bo çi? Ji ber ku Xwedê jê standiye ne bela ti kesî ye.


word: xwedê ji sêwiyan re gotiye: heke bavê we bimire, hûn dikarin xwe xwedî bikin gotine: "ûff!

glosses: yên ku rasteqînî bi xwe nejîne, bi wan hêsan tê


Xwedê kêmasiya (yekî) nedan

glosses: 'xwedê kêmasiya xortên me nede, ew çawa ku li çav wan ketin, riya xwe guherandin, (dia)


xwedê ku bike, qûlê çi bike!

forms: xwedê bike, mele dikare çi bike?!


xwedê li hev anîn

forms: xwedê mirazê (yekî) kirin


xwedê li rûyê (yekî) mêze kirin

forms: xwedê li rûyê (yekî) kenîn


Xwedê ruhê (yekî) stendin

glosses: mirin, Xwedê ruhê wî bistîne, heke wî wisa nekira, ev bela nedihat serê me, (nifir)


xwedê xezeba xwe lê kirin

forms: xwedê qehra xwe lê kirin (nifir)


word: xwediye kare xwe, şîrîne li ber dile hevale xwe


word: xwediye xiyare çilmisî, ne dixwe, ne dide kesî


xwedî dam û dezgeh bûn

glosses: xewdi kar û barekî bûn, sistema xwe edilandin


xwelî bi serê yekî de kirin

glosses: mala yekî xirab kirin, çewtî û kêmasiyeke mezin kirin

forms:
خوەلی ب سەرێ یەکی دە کرن
xwelî li serê me

etymology_text: xwelî + bi + ser + -ê + yekî + de + kirin


xwelî lê kirin

glosses: Guhartoyeke xweliya sar bi ser serê (yekî) de kirin.


xwelî li serê xwe kirin

text: Paşî (piştî) wan îcarê jinêd xizm û cîranan digel ehlê meyyitî ew diçine ser gebra meyyitî û digirîn û feryad (û) fixanê dikin û xweliyê bi sere di xwe ve dikin û dixûnin û sedege didin.

ref: Mele Mehmûdê Bayezîdî, Amadekar: Jan Dost Adat û Rusûmatnameê Ekradiye, Weşanxaneya Nûbihar, 2010, r. 113, ISBN 9789944360678


xwelî li serê (yekî) kirin

etymology_text: Ji xwelî + li + serê + kirin

ipa: /xʷɛˈliː lɪ sɛˈɾeː (jɛˈkiː) kɪˈɾɪn/

hyphenation: xwe·lî li se·rê (ye·kî) ki·rin


word: xwelîliser, ma bavê te mezbete xwendiye, yan kalê te mezbete xwendiye!

glosses: ma ew tiştên ku tu jê fêm nakî û kal û bavên te nediye, çi karê te pê ketiye?


xweziya xwe daqurtandin

forms: xweziya xwe kirin xwarê


word: xwê li kara xwê de, ker di nav naxirê de, tu li vir qareqar dikî: ha werine xwê!.. ha werine xwê!


xwîn jê berdan

forms: xwîn bi ser (yekî) xistin

etymology_text: Ji xwîn + jê + berdan


xwîn lê miçiqîn

forms: xwîna (yekî) cemidîn


xwînê (yek) girtin

forms: xwînê pê girtin


xwîna (yekî) helal bûn

forms: qetla (yekî) helal bûn


xwîna (...) li hev kelîn

forms: xwîn bi ser hev de kelîn


xwîna (yekî) ne hêjayî deh qurişan bûn

forms: cîgerê (yekî) pênc pere nekirin


xwîna (yekî) qebûl nekirin

forms: xwîna (yekî) hilnedan


xwîna (yekî) vexwarin

forms: xwîna (yekî) rijandin


xwîna xwe xistin tev

forms: xwîna xwe pê re xwarin


xwînê gewde birin

forms: xwînê cendek birin


word: ya dada adar, bide min rojeke sar, da gîskê pê bikime dar


word: yek birin buhişte, digot: ma ji mirinê wê de çi heye

glosses: ji bo helwesta eletewş û berevajî tê gotin


yek dîn û yek biaqil

forms: yek dîn, yek jîr


yek dotin

glosses: pere yan jî mal û milkê yekî bi zexelî xwarin


yek kirin binçenga xwe

forms: yek xistin bin çoka xwe


yek li mirinê, yek li kirinê

forms: yek li mirinê, yek li têvekirinê


yek li vir xistin, yek li wir xistin

forms: du gotinên (yekî) hev û din negirtin


yek posteve kirin

forms: postê (yekî) nemi kirin


yek pûrteve kirin

forms: pûrt li esmanan xistin


yek teqilandin

forms: barê (yekî) teqilandin


yeka (yekî) nebûn didu

glosses: zêdetir di hêla aborî de bi pêş ve neçûn


yekane bûn

forms: bi tilîkan rê hev dan


yekî digire, dehan dihejîne

forms: darek girtin, hezar dar hejandin


word: yekî digote yekî: were mala me. yê din digot: ma ez şûr û mertalê xwe li ku daynim