'eded

ipa: /ʕɛˈdɛd/

audio: LL-Q36163_(kmr)-Key Mîrza-'eded.wav

hyphenation: 'e·ded


refî

pos: noun

pos_title: Navdêr

text:
Çûn îradet hate sultanê refî
Çêkirî Adem bi vî şiklê bedî

ref: Mela Hesenê Bateyî, Mewlûda Kurdî, ~1720

etymology_text: : Etîmolojiya vê peyvê nehatiye nivîsîn. Eger tu bi rastî bizanî, kerem bike bişkoka "biguhêre" ya di ser van gotinan re bitikîne û etîmolojiya vê peyvê binivîse. Çavkaniyên ku te ew etîmolojî jê girtiye jî binivîse.


refî

pos_title: Formeke navdêrê

glosses: Rewşa çemandî ya yekjimar a binavkirî ya ref.

forms: refan (masculine definite oblique plural)


qebde

text:
Emrî hate goşê Cibrîlê emîn
Qebde'ê bîne ji beyda'ê zemîn


butunî

pos: unknown

pos_title: Mane

text:
Hateeslabê butunî tahir e
Qet nebû yek jî, xerab û facir e


أصيل

pos: adj

pos_title: Rengdêr

glosses: esilzade, resen, orjînal; ji ew kes an tiştê ku ji eslekî qenc û çak tê, tê gotin


أصيل

glosses: êvar; bi taybetî gava roj li ber avabûnê ye


أرضية

audio: LL-Q13955 (ara)-Fenakhay-أرضية.wav


طاقة

glosses: enerjî, vejen, hêz, xurtî, hinêr, taqet, şiyan, qewet, jen, wize


wasta

glosses: navbeynkar, navber: vasıta olmak=bûn navbeynkar

etymology_text: Ji erebî واسطة


ريال

glosses: pereyên fermî yê Erebistana Siûdî, Yemen, Oman, Îran û Brazîlê ye.


روماجي

glosses: romajî; nivîsîn an transkrÎba tîpên japonî bi latînî


روسي

audio: LL-Q13955 (ara)-Fjmustak-روسي.wav


Ihbitû minha cemî'en

text:
Çunkî bê emrê ji Adem bûzîhar
Nûr ji eniyê hate piştê bû sitar
Nê ji darê xwarin herdukan şîrîn
Hulleê[164] Cennet ji bejnê da firîn
Ihbitû minha cemî'en hate emr
Adema dî pêkve lakîn bi sebir


zîhar

glosses: bi kurtî kesê ku hemû wicudê jina xwe an jî hindek cihên şermî, avret dişibîne dayika xwe.heke ev dişibîn çêbibe, wê demê jina wî êdî nabe jina wî.Ev edet di wextê berî Îslamê li nav gelê Ereb de hebû


عون

glosses: alîkarî, yarmetî, harîkarî, arîkarî, halîkarî, destek

forms: مساعدة


مکان

forms: makân (romanization)

etymology_text: Deyn ji erebî مَكَان (makān).


شوهر

forms:
šowhar (romanization)
شوهر کردن

خانواده

roman: xâne-vâde

audio: LL-Q9168 (fas)-Darafsh-شوهر.wav


title: فریادزدن

redirect: فریاد زدن

pos: hard-redirect


خطر ناک

glosses: tişta/ê ku ihtimal e dê ziyan anku zerer jê çêbibe


خبر دادن

pos: verb

pos_title: Lêker

forms:
خبر
خبرخوش
خبرگزاری


انگلیسی

forms:
engelisi (romanization)
انگلستان
بریتانیا


أسبوع

audio: LL-Q13955 (ara)-Fenakhay-أسبوع.wav


مدرس

glosses: mamoste, fêrker, hînker, perwerdeker, lala, dersder, waneder, ilimder, mielim


آگاهی یافتن

forms:
âgâhi yâftan (romanization)
مطلع شدن
مطلع ساختن
آگاهی دادن
هشدار
اطلاعیه
اطلاع
آگاهی
آگاه
خبر
آگهی


مطلع شدن

forms:
matla' šodan (romanization)
آگاهی یافتن
آگاهی دادن
مطلع ساختن
آگاهی دادن
هشدار
اطلاعیه
اطلاع
آگاهی
آگاه
خبر
آگهی


مطلع ساختن

forms:
آگاهی یافتن
آگاهی دادن
هشدار
اطلاعیه
اطلاع
آگاهی
آگاه
خبر
آگهی


ألف

audio: LL-Q13955 (ara)-Nehaoua-ألف.wav


ألف

pos: num

pos_title: Hejmar


têz

glosses: Dereceya herî bilind ya hazirbûn yan amadebûnê ji bo kirina karekî. (Not: Ev peyv li hin deverên Behdînan heye.)

forms: تێز


balinddek

glosses: cihê selîqe lê bilind dibe, nîşana ku bi van navan jî tê nasîn; şewqe, kumik

ipa: /bɑːlɪndˈdɛk/

hyphenation: ba·lind·dek


abrûber

glosses: ziletker, ibtizazker, biçûkxister, hûrhesibaner, bêqîmetker, bêrûmetker, bênamûsker, hetikber

etymology_text: Ji abrû (abrû) + -ber (-ber).


title: hijmetîbûn

redirect: hicmetîbûn


yûx

etymology_text: Herwiha cûk, ji farisî [Peyv?] yan hevreha farisî یوغ (yûġ) (berê جوغ (cûġ), tacikî юғ (yuġ), pertî 𐫏𐫇𐫃 (ywg), sogdî yɣw, yexnobî yuɣ, avestayî *yuua-, peştûyî جغ (ciẍ, cuẍ), sanskrîtî युग (yugá), yûnaniya kevn ζυγόν (zugón), toxarî yokäm (derî), hîtîtî 𒄿𒌑𒃷 (iúkan), latviyayî jûgs, lîtwanî jùngas, rusî и́го (ígo), latînî jugum, fransî joug, spanî yugo, îtalî giogo, almanî Joch, îngilîzî yoke, swêdî ok, norwecî åk, danmarkî åg... hemû ji proto-hindûewropî *yugóm ji *yewg- (“cot kirin, bi hev ve girê dan”) ku herwiha serekaniyva peyvên kurdî ye jî: cot, zewac. Di kurdî de vê peyvê bi piranî cih daye peyva nîr ya ji erebî hatî.

یوغ

roman: îwẍ

иго

roman: igo

ζυγός

roman: zygós

ipa: /juːx/

hyphenation: yûx


گاهی

pos: adv

pos_title: Hoker

audio: LL-Q9168 (fas)-Afsham23-گاهی.wav


ماجرا

glosses:
macera, serpêhatî, serguzeşt, avantûr, serenc,
bûyera birîsk,
tişta ku kirina wê xeter e lê balkêş e


بازیگر

glosses: yarîker, kesa/ê ku dilîze, kesa/ê ku lîstikekê dike


کارگر

audio: LL-Q9168 (fas)-Darafsh-کارگر.wav


وارد شدن

forms: vâred šodan (romanization)

etymology_text: وارد + شدن


أسامة

audio: LL-Q13955 (ara)-Fenakhay-أسامة.wav


Afganistan

pos: name

pos_title: Serenav

glosses: welateke li Asyayê ye, navê wê yê fermî Komara Afgansitanê ya Islamî, paytext: Kabûl. zimanên fermî; farisî û paştoyî ne

etymology_text: Ji afgan + istan.

Աֆղանստան

roman: Afġanstan

Афганистан

roman: Afganistan

Афғонистон

roman: Afġoniston


Afganistan

audio: LL-Q256 (tur)-ToprakM-Afganistan.wav


wasite

forms: wesayit


duxal

glosses: Nîşaneke xalbendiyê ye. Ji du xalên wek hev û li ser hev pêk dihê. Bi giştî berî şirovekirin an jî nîşandana gotina bêjerekî tê nivîsîn.

forms:
xal
bêhnok
pirsnîşan
xalebêhnok
kevanek
kevaneka çarçik
dunik
yeknik
xêzek
bangnîşan
bendik
sêxal
dabir
dubare
dabeş

etymology_text: Ji du + xal.

ipa: /dʊˈxɑːl/

hyphenation: du·xal


tojen

glosses: torbe, kîse, hinban, corik, ferde, cante


terazin

text: ...û pertava piştnîvroyên germ ên payîzê a li rezên terazin amede bû bifilite û mija Londrayê belav bike.

ref: Robert Louis Stevenson, (wergêr Ciwanmerd Kulek), Meseleya Seyr a Dr. Jekyll û Mr. Hyde, Avesta, 2020, r. 40, ISBN 978-605-2246-80-1

ipa: /tɛɾɑːˈzɪn/

hyphenation: te·ra·zin


hîze

glosses: xumre an amanek mezin ji heriya kulozan bo çal kirina tiştan


şimtî

glosses: şûtî, kal, kelek, fêkî^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)

forms: şûtî


阿富汗

forms: aa3 fu3 hon6, o1 fu3 hon6 (romanization)

audio: LL-Q9186 (yue)-Jonashtand-阿富汗.wav


阿富汗

audio: LL-Q9192 (cmn)-Jouketou-阿富汗.wav


Afganistán

audio: LL-Q1321 (spa)-Rodelar-Afganistán.wav


Peştûnistan

glosses:
welatê Peştûniyan
 dikeve navbera tixûbên Efxanistan û Pakistan


Kurdystan

audio: LL-Q809 (pol)-Poemat-Kurdystan.wav


المانيا

audio: LL-Q13955 (ara)-Fjmustak-المانيا.wav


Alemanya

audio: LL-Q7026 (cat)-Millars-Alemanya.wav


Tyskland

audio: LL-Q9027 (swe)-Salgo60-Tyskland.wav

audio: LL-Q9027 (swe)-Moonhouse-Tyskland.wav


Germanio

wav_url: https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q143 (epo)-Robin van der Vliet-Germanio.wav


גרמניה

audio: LL-Q9288 (heb)-Buffer-גרמניה.wav


Germania

audio: LL-Q652 (ita)-Cerchia G-Germania.wav


Alemania

audio: LL-Q1321 (spa)-Rodelar-Alemania.wav


Argentina

audio: LL-Q1860 (eng)-Wodencafe-Argentina.wav

audio: LL-Q1860 (eng)-Soundguys-Argentina.wav


Argentina

audio: LL-Q7026 (cat)-Millars-Argentina.wav

audio: LL-Q7026 (cat)-Marvives-Argentina.wav


Argentina

audio: LL-Q5146 (por)-NMaia-Argentina.wav


Argentina

audio: LL-Q9027 (swe)-Moonhouse-Argentina.wav


الأرجنتين

etymology_text: Ji fransî Argentine.

audio: LL-Q13955 (ara)-Fjmustak-الأرجنتين.wav


阿根廷

forms: aa3 gan1 ting4 (romanization)


Argentino

audio: LL-Q143 (epo)-Lepticed7-Argentino.wav

wav_url: https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q143 (epo)-Robin van der Vliet-Argentino.wav


Argentine

audio: LL-Q150 (fra)-Jules78120-Argentine.wav

wav_url: https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q150 (fra)-Anonymât (Kvardek du)-Argentine.wav

audio: LL-Q150 (fra)-Mecanautes-Argentine.wav


ארגנטינה

audio: LL-Q9288 (heb)-Buffer-ארגנטינה.wav


peleçemk

forms: pelçîmok

etymology_text: Ji pel an per +çem an çerm + k.


Аргентина

audio: LL-Q8798 (ukr)-Tohaomg-Аргентина.wav


Arjantin

audio: LL-Q256 (tur)-ToprakM-Arjantin.wav


improbable

glosses: nemihtemel, negengaz, nepêkan, nemimkin, nemaqûl


progenitor

audio: LL-Q1860 (eng)-Vealhurl-progenitor.wav


hum

glosses: himhim, dengên tevlihev û nayên fêmkirin


hêştirga

glosses: cureyek e canewer an candaran bistû dirêj e ku li parzemîna Afrîkayê dijî.

forms: حێشترگا

etymology_text: Ji hêştir + ga.

жираф

roman: žiraf

기린

roman: girin

анааш

roman: anaaš

ipa: /heːʃtɪɾˈɡɑː/

hyphenation: hêş·tir·ga


خفاش

glosses:
peleçemk, pelçemok, pelçîmok, baçermok, çilîçilî, şevşevok, şevşevik, çekçekûle,
şibşibênek, pirçemek, bacemok, baçimêlk, balçimok, çeqçeqole,
berçemik, gaperçêvk, dûvmesas, şebşebok, şevekur, şîvînek,
perçîmek, balçimk, pêrçêm, pêrçenk


skeptical

glosses: biguman, gumanber, bişik, dilwas, şikber


pelçîmok

forms: perîçermok

ipa: /pɛlt͡ʃiːˈmoːk/

hyphenation: pel·çî·mok


astray

glosses:
xirriyayî, xapiyayî, xirrandî, xapandî,
kesa/ê li ser rêya rast nemaye,
kesa/ê ji dînê xwe yan doza xwe cuda bûye


sız durumu

glosses:
karîtîv, prîvatîv,
di hin zimanan de forma navdêran ya ku diyar dike ku tiştek nîne yan bêyî wê ye.
Di kurdî de li şûna wê formê pêşgira bê tê bikaranîn


إجهاض

glosses:
kurtaj, jiberbirin, hemle betal kirin, zarok ji ber birin,
bi qest zarok di zikê dayikê de kuştin

audio: LL-Q13955 (ara)-Fjmustak-إجهاض.wav


title: astrayed

redirect: astray


yokluk durumu

raw_tags: Di hin zimanan de forma navdêran ya ku diyar dike ku tiştek nîne yan bêyî wê ye. Di kurdî de li şûna wê formê pêşgira bê tê bikaranîn


memorial

glosses:
bîrdarî, bîrhatin, bîranîn, monûment,
tiştên dîrokî,
 tiştên ku dîrokê û bûyerên berê tînin bîra mirovî
(bi taybetî peykel)

audio: LL-Q1860 (eng)-Vealhurl-memorial.wav


aboriginal

glosses:
xwecihî, resen, eslî, orijînal
(bi taybetî miletên ku ji berê ve li welatekî dijîn, xasma gelên ne-ewropî yên Awistralyayê


emergency

glosses:
lezgîn, bilez, zû, bipele, xêrayî, pelepel, bi lez û bez, ne hêdî, ne hêdîka, ne yawaş,
tişta/ê ku divê zû bêt kirin yan bi lez tê kirin

audio: LL-Q1860 (eng)-Wodencafe-emergency.wav


özdeyiş

glosses: wecîze, pend, aforîzm, pend, şîret, aforîzm, maksîm, aforîzm, apoftem


تلاؤم

glosses:
guncandin, adaptekirin, lêanîn, rikibandin, bikêranîn, intiqab(kirin), kirin guncav, kirin bikêrhatî,
li gor pêwîstiyan guherandin


مارس

glosses: adar, meha 3 ji salnameya zayînî anku romî

audio: LL-Q13955 (ara)-Nehaoua-مارس.wav


مارس

forms: mars (romanization)

etymology_text: Ji fransî mars.

فوریه

roman: fevriye

آوریل

roman: âvril


سيخ

glosses:
bist, xişt, şîş, şîşik, pîjik, zegir, sîx,
asinê yan darikê zirav û dirêj
(bi taybetî bo goşt bêt bi ser ve kirin û pê bêt wergerrandin di dema biraştinê de)


معلف

glosses: di govê anku axurê ve ew cih yê ku heywan alifî anku êmî jê dixwin


manger

etymology_text: Ji fransiya navîn manger, ji fransiya kevn mangier, ji latînî manducare.

audio: LL-Q150 (fra)-GrandCelinien-manger.wav

audio: LL-Q150 (fra)-LoquaxFR-manger.wav

audio: LL-Q150 (fra)-Eihel-manger.wav

wav_url: https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q150 (fra)-Laszlo Cárdenas (Culex)-manger.wav


manger

audio: LL-Q150 (fra)-Laszlo Cárdenas (Culex)-manger.wav


placard

glosses:
sewyan, poster, pankart,
wêneyê ku bi dîwarî ve tê daliqandin anku hilawîstin

audio: LL-Q1860 (eng)-Vealhurl-placard.wav


sunlight

glosses:
tav, hetav, roniya rojê,
ronahiya ku roj dide dinyayê


مرأة

audio: LL-Q13955 (ara)-Fjmustak-مرأة.wav


أفريقانية

glosses: afrîkansî, zimanek cermenî yê pirr nêzî holendî ye û bi taybetî li Efrîqaya Başûr têt peyivîn


Afrikanca

glosses:
afrîkansî
zimanek cermenî yê pirr nêzî holendî ye û bi taybetî li Efrîqaya Başûr tê peyivîn


poppy

audio: LL-Q1860 (eng)-Wodencafe-poppy.wav


informed

glosses: ya / yê tiştekî dizane, ya / yê hay ji tiştekî heye, ya / yê aga ji tiştekî heye, pêhesiyayî, pêhesandî


هدنة

glosses:
mitareke,
rawestandina şerî bo demek miweqet
(bi taybetî daku danûstandinên li ser aştiyê bên kirin)

etymology_text: Ji rehê ه د ن (h-d-n).


syphilis

audio: LL-Q150 (fra)-Pamputt-syphilis.wav


syphilis

audio: LL-Q1860 (eng)-Wodencafe-syphilis.wav


jittery

glosses: rewşa nerehet, mînak ku mirov li bende tiştekî be

audio: LL-Q1860 (eng)-Fae7-jittery.wav

audio: LL-Q1860 (eng)-Vealhurl-jittery.wav


telephone handset

glosses:
bihîstoka telefonê, cihazê telefonê,
telefona ku mirov dide ber dev û guhê xwe,
bihîstok, reseptor, şandiyar


moose

glosses:
xezal, ask, antîlop, ceylan,
hin cûnên ajelên kûvî yên guhandar yên çarpî û simdar in


fawn

audio: LL-Q1860 (eng)-Vealhurl-fawn.wav


belonging to sth

glosses:
ser bi kesekî yan tiştekî ve,
têkildarî kesekî yan tiştekî,
pêwendîdarî kesekî yan tiştekî,
eleqedarî kesekî yan tiştekî,
endamê/a tiştekî


state of belonging to something

glosses: aîdbûn, têkilî, pêwendî, eleqedarî, endamtî


factor

glosses: hokar, kartêker (yek ji hêman, rewş an bandorên ku ji bo encamekê dibe alîkar)

glosses: wekîl, nûner, nimînende (kesa/ê ku bi daxwaza kesekî yan dezgehekê li ser navê wê / wî dixebite)

text: The factor of the company bought the furs.


appointment book

glosses: rojev, bername, bernameya rojê, bûyerên nû, bûyerên rojê


driving license

glosses: ehliyet, îcazeya ajotinê, belgenameya ku lazim e mirovî hebe daku bikare tirimpêlê biajo


steer

glosses: tirimpêlek yan dewarek meşandin ango anîn yan birin

glosses:
meşandin, birin:
Te çima terşê xwe ajotiye nav bûstanê me?!

glosses:
vêkişandin, dirêj bûn:
Civîna wan seetekê ajot. (ango civîna wan seetekê dirêj bû)

glosses:
kêlan, cot kirin:
Ew hê jî zeviyên xwe bi gayan diajon (an jî dojin).


أكاديمي

glosses:
zanistvan, zanyar, alim, zana,
kesa/ê bi karûbarên akademîk ve mijûl


Akkadian

glosses: akadî (zimanek samî bû û li Mezopotamyayê dihat peyivîn lê niha miriye)

audio: LL-Q1860 (eng)-Vealhurl-Akkadian.wav


سلوك

glosses:
reftar, libat, lebt, şêl, tevger, lekm, weş, rabûn-û-rûniştin,
awayê xebitîn yan jîna kesekî


settler

glosses: kesa/ê ji derekê hatiye û li derekê dî bi cih bûye

audio: LL-Q1860 (eng)-Vealhurl-settler.wav


reside

glosses: koç kirin li derekî bi cî û war bûn, koç kirin li derekî û bi mal û xanî bûn

glosses: Li derekî bi cî û war bûn, li derekî bi mal û xanî bûn


iskan ettirmek

glosses: dan koç kirin li derekî bi cî û war kirin, dan koç kirin li derekî û bi mal û xanî kirin

glosses: Li derekî bi cî û war kirin, li derekî bi mal û xanî kirin


بهلوان

glosses:
cambaz, bendbaz, fêlbaz, fenaker,
kesên ku bi taybetî di sîrkan de bi benan ve dimeşin yan fenan bi dest û piyên xwe dikin


acronym

glosses: sernav (kurteyên ku wek peyvan tên xwendin)

forms: initialism


topical

glosses:
berdest, berbehs, rojîn, rojane, rojanî,
tişta/ê ku ketiye rojevê,
tişta/ê ku suhbet yan kar li ser tê kirin

audio: LL-Q1860 (eng)-Wodencafe-topical.wav


ruby

glosses:
yaqût, rubî,
kanzayek req û bihagiran yê sorî tarî

audio: LL-Q1860 (eng)-AcpoKrane-ruby.wav


weed

glosses:
alax
 Giyayê ku jixweber li nav bûstan û derametan şên dibe û ziyanê digihîne warîdeyî.

audio: LL-Q1860 (eng)-Wodencafe-weed.wav


ألبوم

glosses:
defterek e wêne di nav re tên berhevkirin û parastin
 û her yek yan çend wêne li ser rûpelekê ne daku mirov bikare veke û lê binere

glosses: koma stiranên ku li gel hev hatine belavkirin


خد

glosses: gep, sîmet, lam, lamik, rûçik, hinarik, alişk

audio: LL-Q13955 (ara)-Fjmustak-خد.wav


Aleut language

glosses:
zimanek lêzimî eskîmoyî (înûyîtî) ye û li hin giravên navbera rojhilata Sîberyayê û rojavaya Alaskayê de tê peyivîn
(ji sê zaravayên serekî pêk tê: alewtiya rojhilat, atkanî û atwanî)


favourable

forms: favorable

etymology_text: Ji îngilîziya navîn, ji fransiya kevn favorable, ji latînî favorabilis, ji favor.


partisanship

glosses: girtina aliyekî, piştgirtina aliyekî li hemberî aliyê din


لَحِسَ

glosses:
zimanê xwe lê dan, zimanê xwe pê ve anîn û birin, zimanê xwe li ser livandin,
 bi zimanê xwe xwarin yan paqij kirin yan şil kirin


ازدواج

forms: ezdevâj (romanization)

ازدواج کردن

roman: ezdevâj kardan


فضا

glosses:
valageh, valahî, kozmoz, gerdûn, kaînat, feza,
valahiya bêsinor ya ku hemû stêr û exter tê de ne


غوغا

glosses: hevrikî, dijberî, hevberî, berberî, reqabet, mixalefet,


طولانی

audio: LL-Q9168 (fas)-Afsham23-طولانی.wav


قلمدان

forms:
qelemdan (romanization)
قلمدان


Elegez

Ալագյազ

roman: Alagyaz


Elegez

Արագած

roman: Aragac


فردوس

forms: ferdous (romanization)

بهشت

roman: behešt

جهنم

roman: jahannam


زیاد

forms: ziyâd (romanization)

زیاد کردن

roman: ziyâd kerden

زیادترین

roman: ziyâd-tarin

زیادتر

roman: ziyâd-tar


زیادترین

pos_title: Formeke rengdêrê

glosses: Forma sûperlatîv ji rengdêra زیاد (ziyâd).

forms: ziyâd-tarin (romanization)


زیادتر

glosses: Forma komparatîv ji rengdêra زیاد (ziyâd).

forms: ziyâd-tar (romanization)


نیرو

audio: LL-Q9168 (fas)-Darafsh-نیرو.wav


moçik

glosses: kefçî, kefçiyekî kûr û mezin e ku bi taybetî bo têkirina xwarinên ron ji qazanan bo sênîkan tê bikaranîn

glosses: , kefçiyê ku dixin pêş traktoran bo pêrakirina tiştên giran

forms:
çoçik
çoçk
moçk
mûçik
mûçk
mûçink

etymology_text: Herwiha çoçik, ihtimalen bi metatezêmoçik ji *çomik (yan bi asîmîlasyonêçoçik ji *çomik) ji zimanên tirkîkî, qazaxî шөміш (şömış), kirgizî чөмүч (çömüç), başkîrî сүмес (sümes), ozbekî choʻmich, çaxatayî [skrîpt hewce ye] (čömüš). Peyv bi awayê چمچه (čamče, čomče) ketiye farisî jî û jê wek çemçe û çömçe li tirkî û azerî jî vegeriye. https://en.wiktionary.org/wiki/%DA%86%D9%85%DA%86%D9%87#Persian

чарпа́к

roman: čarpák

апало́нік

roman: apalónik

коўш

roman: koŭš

чарпе́нь

roman: čarpjénʹ

ہنسگ

roman: hansag

হাতা

roman: hata

черпа́к

roman: čerpák

ယောက်

roman: yauk

မှုတ်

roman: hmut

湯殼

roman: tong¹ hok³

炒殼

roman: caau² hok³

瓢

roman: piáo

ސަމުސާ

roman: samusā

مِغْرَفَة

roman: miḡrafa

مغرفة

roman: maḡrafa

كَبْشَة

roman: kabša

շերեփ

roman: šerepʻ

مَلاقِه

roman: malâqe

کَفچِه

roman: kafče

چَمچِه

roman: čamče

કડછો

roman: kaḍcho

ડોઈ

roman: ḍoī

ჩამჩა

roman: čamča

कलछी

roman: kalchī

करछा

roman: karchā

מַצֶּקֶת

roman: matséket

шорпого

roman: şorpogo

чөмүч

roman: çömüç

сузгу

roman: suzgu

국자

roman: gukja

ຈອງ

roman: chǭng

ກະຕ່ອງ

roman: ka tǭng

შერეპი

roman: šereṗi

цр́пка

roman: cŕpka

цр́палка

roman: cŕpalka

ку́тлача

roman: kútlača

കയിൽ

roman: kayil

കോരിക

roman: kōrika

шанага

roman: šanaga

صوساق

roman: susak

چۆمۈچ

roman: chömüch

ڈوئی

roman: ḍo'ī

ожау

roman: ojau

шөміш

roman: şömış

поло́вник

roman: polóvnik

ковш

roman: kovš

поварёшка

roman: povarjóška

दर्वि

roman: darvi

кафлез

roman: kaflez

обгардон

roman: obgardon

སྐྱོག

roman: skyog

ополо́ник

roman: opolónyk

ківш

roman: kivš

វែក

roman: vɛɛk

κουτάλα

roman: koutála

κύαθος

roman: kúathos

ἀρυτήρ

roman: arutḗr

ipa: /moːˈt͡ʃɪk/


kefçe

glosses: kevçîyê mezin ê ku pê xwarin dihê linavhevxistin

черпак

roman: çêrpak

çăпала

roman: çăpala

국자

roman: kugja

половник

roman: polovnîk

ทัพพี

roman: tapî

hyphenation: kef·çe


kewndêz

forms:
kowndêz
kondêz
kondês
kundês
kundêz
kundîyez
kunduz
kunêz
kunîyez


رخت

forms: raxt (romanization)

رخت آویز

roman: rexti avîz

رختخواب

roman: rextexab


یحودخانه

etymology_text: # خانه û یحود


یحود

glosses:
bawermendên cihûtiyê,
 kesên li ser dînê Hz. Mûsa


یونجه

glosses: cureyeke giyayan, nefel, helez^([çavkanî hewce ye])


ûnce

glosses: cûnek gulên sêpelî (carine çarpelî) ne û kulîlkên wan spî yan sor in

glosses: nefel, amişk, ket, once, ûnc, sêbelge, urinçe


یونان زمین

etymology_text: Ji یونان + زمين.


یوم

forms: youm (romanization)

etymology_text: Ji erebî [Peyv?].


سلام

forms: salâm (romanization)

etymology_text: Ji erebî سَلَام (salām).


octopus

glosses: Rêxistina xwedî gelek beşên bihêz û ji navendê tê birêvebirin.


حلزونة

glosses: hisênok, huseynok, husênok, hiseynok, şeytanok


Gastropoda

etymology_text: Ji gastro- + -poda, ji yûnaniya kevn γαστήρ (gastḗr, “zik”) û πούς (poús, “ling, pî”)


snail

glosses: hisênok huseynok, husênok, hiseynok, şeytanok


hêr

etymology_text: Hevreha xîrê خیره ya farsî ye.

هێڕ

roman: hêrr

hyphenation: hêr


butterfly

glosses:
perperik, pelîtank, pinpinîk, perwane, minminîk, baperrik,
îdîdok, belîtang, bilbilîtank, belatînk, perperok, firfirok,
pepûle, mînmînik, pînpînik, pelpelîsk, pilpilîng, pinpinî, sîperik,
belbelîtanik, pirpirînk, pîtanok, mînik, pirik, perpereng, tîftolok, melmelok, têr, nîfrok, teyrikê cinetê

audio: En-uk-a butterfly.ogg


فراشة

audio: LL-Q13955 (ara)-Fjmustak-فراشة.wav


kellega

etymology_text: Kell (gayê cotî) + ga

ipa: /kɛɫɛˈɡɑː/

hyphenation: kel·le·ga


نمل

audio: LL-Q13955 (ara)-Fjmustak-نمل.wav


یوسف لقا

etymology_text:
# erebî
# یوسف û لقا


یوسف

forms: یوسف کنعان

etymology_text: Ji erebî يُوسُف (yūsuf), ji îbranî יוסף (yoséf).


یوسف جمال

etymology_text:
# erebî
# یوسف û جمال


یوسف شیم

etymology_text:
# erebî
# یوسف û شیم


عقبة

glosses: asteng, berbest, kendûkosp, feşk, teger, pêxem, rêgirî, manî, şek


یوسف کنعان

etymology_text:
# erebî
# یوسف û کنعان


لقا

forms: liqa (romanization)

etymology_text: Ji erebî [Peyv?]


انسان گرا

etymology_text: # انسان û گراییدن


mirovparêz

glosses: mirovperwer, mirovdost, mirovhez, xêrxwaz, alîgira/ê humanîzm

glosses: mirovnas, mirovzan, pispor û şarezaya/ê zimanan yan wêjeyê yan dîrokê

glosses: kesa/ê ku bawerî bi hêz û qenciya mirovan heye, ne bi dîn û xwedayan

etymology_text: : Etîmolojiya vê peyvê nehatiye nivîsîn. Eger tu bi rastî bizanî, kerem bike bişkoka "biguhêre" ya di ser van gotinan re bitikîne û etîmolojiya vê peyvê binivîse. Çavkaniyên ku te ew etîmolojî jê girtiye jî binivîse.


خرد کردن

forms: xord kerden (romanization)

etymology_text: Ji خرد (xord) + کردن (kerden).


خردسال

forms: xordsâl (romanization)

etymology_text: خرد (xord) û سال (sâl)


خرده فروشی

etymology_text: خرد (xord) û فروختن (foruxtan)


خرده گیر

glosses: kesê ku bi hûrahiyên mijarê ve mijûl, hûrdegir

etymology_text: # خرده û گرفتن


حامله شدن

forms: hâmele šodan (romanization)

etymology_text: Ji حامله (hâmele) + شدن (šodan).

حامله

roman: hâmele


أسد

audio: LL-Q13955 (ara)-Fenakhay-أسد.wav


أرمينية

audio: LL-Q13955 (ara)-Fenakhay-أرمينية.wav


Fırat

glosses:
Firat: çemek e ji Bakurê Kurdistanê dest pê dike û di Başûr-Rojavaya Kurdistanê re dibore û li başûrê Iraqê digihe Çemê Dîcle û bi hev re dirije kendavê
(dirêjahiya wî: 2 700 km)


فرات

forms: forât (romanization)

etymology_text: Deyn ji erebî الْفُرَات (al-furāt).

دجله

roman: dejle

ফোরাত

roman: phorat

फ़रात

roman: farāt


Euphrates

glosses:
çemek e ji Bakurê Kurdistanê dest pê dike û di Başûr-Rojavaya Kurdistanê re dibore û li başûrê Iraqê digihe Çemê Dîcle û bi hev re dirije kendavê
(dirêjahiya wî: 2 700 km)


once upon a time

glosses: Hebû nebû kes ji Xwedê mezintir nebû, rojekê ji rojan, hebû tune bû; destpêkeke kevnar e tê gotin gava çîrokên zarokan tên vegotin

glosses: Gava tiştekî ji demeke dirêj de çêbûbe û nayê bîra mirovî tê gotin


penitent

audio: LL-Q1860 (eng)-Wodencafe-penitent.wav


نفل

glosses: nefel, amişk, ket, once, ûnc, ûnce, sêbelge, urinçe

forms: nefel (romanization)


xeroş

forms:
kurdî-erebî:
خەرۆش
xiroş
xuroş
beroş


Indonesia

audio: LL-Q1860 (eng)-Wodencafe-Indonesia.wav

wav_url: https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q1860 (eng)-Samuel Muldoon (Muldoonsamuel55)-Indonesia.wav

audio: LL-Q1860 (eng)-Soundguys-Indonesia.wav


Indonesia

audio: LL-Q1321 (spa)-Rodelar-Indonesia.wav


إندونيسيا

forms: ʔindōnīsya, ʔindunīsya (romanization)


حاجب

audio: LL-Q13955 (ara)-Fjmustak-حاجب.wav


رشوة

glosses: bertîl, rişwet, firîw, gendelî, întîqab, irtişa

etymology_text: Ji rehê ر ش و (r-š-w).

audio: LL-Q13955 (ara)-Fjmustak-رشوة.wav


مرة

audio: LL-Q13955 (ara)-Nehaoua-مرة.wav


title: انت

redirect: أنت


أكتوبر

glosses:
cotmeh, kewçer, çiriya pêşîn, çiriya yekem, çiriya ewilî
meha 10ê ji salnameya romî, duyem meha payizê


Indonèsia

audio: LL-Q7026 (cat)-Millars-Indonèsia.wav

audio: LL-Q7026 (cat)-Marvives-Indonèsia.wav


Indonezio

audio: LL-Q143 (epo)-Lepticed7-Indonezio.wav

wav_url: https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q143 (epo)-Robin van der Vliet-Indonezio.wav


Indonésie

audio: LL-Q150 (fra)-Jules78120-Indonésie.wav


אינדונזיה

audio: LL-Q9288 (heb)-Buffer-אינדונזיה.wav


الثلاثاء

audio: LL-Q13955 (ara)-Nehaoua-الثلاثاء.wav


الأحد

audio: LL-Q13955 (ara)-Nehaoua-الأحد.wav


rabirtin

glosses:
derbas bûn, di ber re çûn, tê re çûn:
Ew her roj di ber mala me re dibore.

glosses: dil borîn: veresîn anku hilavêtin yan nêzî veresînê bûn

glosses:
rabirtin, ra dibire:
Ew her roj di ber mala me re radibire.


rabirtin

glosses: Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.


أمس

audio: LL-Q13955 (ara)-Nehaoua-أمس.wav


أهل

glosses: xizim, xizm, eqrebe kes, kesûkar, mirov, meriv


armpit

audio: LL-Q1860 (eng)-Wodencafe-armpit.wav


إبل

forms: جمل

audio: LL-Q13955 (ara)-Fjmustak-إبل.wav


إبليس

audio: LL-Q13955 (ara)-Fjmustak-إبليس.wav


إسبانية

glosses:
zimanê Spanyayê
(ku li gelek welatên din jî pê tê axiftin, bi taybetî li Amerîkaya Latîn)

glosses: tişta/ê Spanyayê yan zimanê wê yan gelê wê

audio: LL-Q13955 (ara)-Fjmustak-إسبانية.wav


إعدام

glosses: daliqandin, xeniqandin, bidarvekirin, îdam, bi darekê ve kuştin, lisêdarêdan

اعدام

roman: e'dâm

اعدام

roman: idam


إمام

glosses: îmam, mela, mele; ew kesê li pêşiya nimêjkeran nimêj dike li mizgeftê

audio: LL-Q13955 (ara)-Fjmustak-إمام.wav

امام

roman: emâm


إنجليزي

audio: LL-Q13955 (ara)-Fjmustak-إنجليزي.wav


إنجيل

glosses: incîl, Mizgîn, Peymana Nû, Eqda Nû, kitêba pîroz ya fileyan


ابادة جماعية

etymology_text: Ji ابادة + جماعية.


genocide

etymology_text: Têgiha genocide herî pêşî ji hêla Raphael Lemkin (1900–1959) ve, zanayekî dadnasî yê polonî-cihû, di sala 1943an de ji yûnaniya kevn γένος (genos, “gel, nijad”) + latînî -cidium (ji occidō (“tevkujî, kuştin”)) hatiye çêkirin.


زاهد

glosses:
zahid, asketîk, terkedinya,
kesa/ê ku dest ji karûbarên yan zewqa dinyewî berdaye û xwe gorî peristinê kiriye

audio: LL-Q13955 (ara)-Fjmustak-زاهد.wav


feudalism

glosses:
feodalîzm, derebegî, axatî, feodalîte,
pergala feodal, sîstema feodal,
civaka ku axa û xulam tê de hene


agirparêzî

forms:
arparêzî
ateşparêzî

etymology_text: * Ji agirparêz + -î

ipa: /ɑːɡɪɾpɑːɾeːˈziː/

hyphenation: a·gir·pa·rê·zî


رعد

audio: LL-Q13955 (ara)-Fjmustak-رعد.wav


رسول

etymology_text: Deyn ji ر س ل (r-s-l).

audio: LL-Q13955 (ara)-Fjmustak-رسول.wav


أربعة عشر

etymology_text: Ji أربعة + عشرة.

audio: LL-Q13955 (ara)-Fenakhay-أربعة عشر.wav


رز

forms: ruz (romanization)

audio: LL-Q13955 (ara)-Fjmustak-رز.wav


رز

glosses: kutan; kutan tiştekî di tiştekî de. Mînak: kutana mîxî di dîwarî de

forms: reze (romanization)


رشاش

audio: LL-Q13955 (ara)-Fjmustak-رشاش.wav


insect

text: The manager’s assistant was the worst sort of insect.

audio: LL-Q1860 (eng)-AcornFrog-insect.wav

audio: LL-Q1860 (eng)-Wodencafe-insect.wav


sífilis

audio: LL-Q7026 (cat)-Marvives-sífilis.wav


sífilis

audio: LL-Q1321 (spa)-Marreromarco-sífilis.wav


syfilis

audio: LL-Q9043 (nor)-Telaneo-syfilis.wav


sifiliso

wav_url: https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q143 (epo)-Robin van der Vliet-sifiliso.wav

audio: LL-Q143 (epo)-Lepticed7-sifiliso.wav


lue

audio: LL-Q9043 (nor)-Telaneo-lue.wav


сифіліс

audio: LL-Q8798 (ukr)-Tohaomg-сифіліс.wav


أكسجين

forms: ʔuksijīn, ʔuksujīn (romanization)


hêştirme

glosses: Balindeyek e nefirinde ye girs û bezok e, ku li hinek warên parzemîna Afrîkayê dijî.

forms:
حێشترمە
hêştirmel
hestirme
huştirme
hêştirma

etymology_text: Ji soranî حێشترمە (ḧêştirme) ku kurtkirina soranî حێشترمەل (ḧêştirmel) (hêştir-teyr) e ku li ber modela farsî شترمرغ (šotormorğ) (hêştir-mirîşk) hatiye çêkirin. Jêxistina R-ya dawiyê ji peyvê dibe ji ber hevwateya peyvê ya erebî نَعَامَة (naʿāma) be.

мэхъшэбзыу

roman: măχšăbzəw

ܢܲܥܵܡܵܐ

roman: naˁāmā

উটপক্ষী

roman: utpokhi

উট চৰাই

roman: ut sorai

варанихӏинчӏ

roman: waraniḥinč̣

стра́ус

roman: stráus

উটপাখী

roman: uṭpakhi

щра́ус

roman: štráus

ᎬᎾ ᎤᏔᎾ

roman: gvna utana

鴕鳥

roman: to⁴ niu⁵

鴕鳥

roman: thò-niâu

鴕鳥

roman: tuóniǎo

نَعَامَة

roman: naʿāma

ظَلِيم

roman: ẓalīm

نعام

roman: naʕām

نعامة

roman: naʕāma

ջայլամ

roman: ǰaylam

իշտրմուղ

roman: ištrmuġ

ջայլամն

roman: ǰaylamn

ջայլեամն

roman: ǰayleamn

дуенармунь

roman: dujenarmunʹ

شترمرغ

roman: šotormorğ

სირაქლემა

roman: siraklema

शुतुरमुर्ग़

roman: śuturmurġ

शुतुरमुर्ग

roman: śuturmurg

उष्ट्रपक्षी

roman: uṣṭrapakṣī

יָעֵן

roman: ya'en

төө куш

roman: töö kuş

타조

roman: tajo

ກະຈອກເທດ

roman: ka chǭk thēt

ној

roman: noj

гајгур

roman: gajgur

ഒട്ടകപക്ഷി

roman: oṭṭakapakṣi

ഒട്ടകപ്പക്ഷി

roman: oṭṭakappakṣi

शहामृग

roman: śahāmrug

тэмээн хяруул

roman: temeen hjaruul

دوه قوشی

roman: deve kuşu

تۆگىقۇش

roman: tögiqush

شترمرغ

roman: šotormórǧ

اوښمرغه

roman: ux̌mǝrǧǝ́

түйеқұс

roman: tüieqūs

шутурмурғ

roman: šuturmurġ

தீக்கோழி

roman: tīkkōḻi

నిప్పుకోడి

roman: nippukōḍi

тәвә кошы

roman: täwä qoşı

អូទ្រុស

roman: ʼoutruh

שטרויס

roman: shtroys

στρουθοκάμηλος

roman: strouthokámilos

στρουθοκάμηλος

roman: strouthokámēlos

στρουθίων

roman: strouthíōn


حلو

glosses: keşxe, şayîk, qeşeng, delal, spehî, bedew, ciwan, rind, xweşik

forms: ḥilu (romanization)


حلو

glosses: şêrîn, şîrîn


şêranî

glosses: cûreke şahiyê berî zemawendê ku nas û xizmên zava û bûkê tên him şêranî li wan tê belakirn û him jî kêf û dilanê dikin


şêranî

text:
LI SER MASÊ
Bişêranî bi dilşadî, bi serbestî, bi azadî
Li salona serayê em herin bên wek sî û qaze

ref: Cegerxwîn


wek darikê hewdelê bûn

pos: phrase

pos_title: Biwêj

glosses: Ev biwêj ji bo kesên ku tevliheviyê dikin tê gotin, anku gelacî, fitine Û fesadiyê dike

etymology_text: * wek+ darik+ hewdel + bûn


نعامة

audio: LL-Q13955 (ara)-Fjmustak-نعامة.wav


أدب

etymology_text: Ji ء د ب (ʾ-d-b), ji farisî دب (dab).

audio: LL-Q13955 (ara)-Fenakhay-أدب.wav


dolç

audio: LL-Q7026 (cat)-Unjoanqualsevol-dolç.wav


doux

audio: LL-Q150 (fra)-WikiLucas00-doux.wav

audio: LL-Q150 (fra)-DSwissK-doux.wav

audio: LL-Q150 (fra)-Lepticed7-doux.wav

audio: LL-Q150 (fra)-LoquaxFR-doux.wav


zoet

wav_url: https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q7411 (nld)-Robin van der Vliet-zoet.wav


swing

glosses: hêlekan, hêlanek, hêlkan, hêlanok, hêlane


Русия

audio: LL-Q9260 (tgk)-Rumsor-Русия.wav


accusative

glosses: akûzatîv, rewşa bireserê. Mînak: Ez xwarinê dixwim; Xwarin di rewşa bireserê de ye


xutre

ipa: /xʊtˈɾɛ/


ez mêr, tu mêr, kî ye ji me şêr!

glosses: Binêre ez axa tu axa, kî golikan bibe nav baxan.


ez mîr tu mîr, kê soqil hemîr

word: ez axa tu axa, kî golikan bibe nav baxan


word: ez singekî dikutim, tu hebinekî diavêjiyê

pos: proverb

pos_title: Gotineke pêşiyan

glosses: Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.


word: ez sirkekê dikutim, tu hespekî lê girê didî


word: ez zehf bi stranan dizanim lê dengê min tune

glosses: ji bo kesên ku ji xwe re li hincetan digerin tê bikaranîn


ezabê cehenemê kişandin

forms: ezabê qebrê kişandin


ezûmeta reş bûn

forms: ecêba reş û giran bûn


êşê dayîn ser dil

forms: janê dayîn ser dil


fatê were dawete

forms: gulê were ser tûyan


felek bavê bûn (yekî)

forms: felek jê re bûn yar


felek lê bûn mêvan

forms: ezraîl lê bûn mêvan


felekê berê xwe jê guhastin

forms: felekê pê re nedomandin


felekê kumê xwe lê xwar kirin

forms: felek lê çep gerîn


word: feqîr li sovê çû, darê titûnê di qûnê de çû


fermana (yekî) dan

forms: kindirê (yekî) darvekirin


fermana (yekî) xwendin

forms: fermana (yekî) rakirin


fesal lê hatin

forms: balê anîn


fêlbazî kirin

forms: fêl fiştik kirin


fileh li dû ketin

forms: siwaran dayîn ser (yekî)


fileh û pez, kurmanc û gamêş!

forms: hirç û govend, şivan û dîwan?!


firsend jê standin

forms: ba lê anîn


fîtandina aqilê (yekî)

forms: aqilê (yekî) tijî kirin


fîtik pê xistin

glosses: bi awayekî lezgîn û bi bandor û di demeke pir kin de qedandin


fors avêtin

forms: fort avêtin


fors şikestin

forms: kumê (yekî) kirin çavan


ga û gîsn li hev asê bûn

glosses: ji bo rewşa berevajî û bimyad tê bikaranîn


galfal lê xistin

forms: tehn û niç lê xistin


galteyên xwe pê kirin

glosses: henekên xwe pê kirin, tinazê xwe pê kirin

etymology_text: galteyên + xwe + pê + kirin


word: gavan ber bi mal bû, jina çavan şixulkar bû


word: garan hate zeviyê, jina çavan nû rahişte teşiye, çavan got: “ez xulama wê paşiye


gav bi gav li pey bûn

forms: pê bi pê li pey çûn


word: gava ez ciwan bûm, bitîr û kevan bûm; gava ez kal bûm, notirvanê şikefta keviran bûm

glosses: pir kalbûn, bêrûmetiyê jî tine ber derê mirov


word: gavan hat zêviyê, jina gavan nû bezî teşiyê


word: gavan xeyidî nanê xwe berhev nekir, hew dizanibû gundî dê hev du qir bikin


gavek zûtirîn

forms: gavek berî gavekê


gayê reşo te çi xwariye!

glosses: ji bo kesên ku pir lêdan xwarine tê gotin.


gebûl e, xwedî qebul e

forms: arpelûr e, xûy qebûl e


geh kêfxweş e, geh vedireşe

forms: geh digirî, geh dikene


word: geriyam li dora dinê, xelas nebûm ji mirinê


geşe pê dan

forms: geşepêdan (noun-from-verb)

etymology_text: Ji geşe + pê + dan.

ipa: /ɡɛˈʃɛ peː dɑːn/

hyphenation: ge·şe pê dan


word: gevezeyan avêtin dojehê, gotin: 'çiqas sar e'


gilî di bin de kişandin

forms: gilî jê kişandin


gir jê girtin

glosses: je aciz bûn, lê xweş nehatin, bi gir bûn li hember hin kesan, bi mebesta tol hildan û ziyan gihandinê dijmintîyek nediyar û bi dizî lihember yekî an hinekan kirin

etymology_text: Ji gir + jê + girtin.

ipa: /ɡɪɾ ʒeː ɡɪɾˈtɪn/

hyphenation: gir jê gir·tin


gira xwe tê dan

glosses: anku gava mirovek bixwaze ji ne tiştekî kêşeyekê bi yekî dî re derxîne

forms: girê xwe di yekî de dan

etymology_text: Ji gira + xwe + tê + dan


giraniya xwe dayîn ser

glosses: dêhn û bala xwe zêdetir li ser kûr kirin


word: girara ku para min ne tê de be, bila jehr tê de be


girê li pişt ketin

forms: girêk li pişt heçikê ketin


girê xwe tê dan

forms: girê xwe pê xurandin


title: gira xwe te dan

redirect: gira xwe tê dan


girî di qirikê de man

forms: girî di gewriya (yekî) de bûn gilok


girmegimi kirin

forms: girmînî jê anîn


word: gîsk dibêje: “çirt û çirt sibatokê, ez gihame adarokê, bezê kevnê di kuwarokê


word: gîsk dibêje: tirt û tirt sibatokê, ez gihame xwehka xwe adarokê, va min xwar serê gingilekê

glosses: li herêma tor û botan ji bo xedariya meha sibatê û xweşbûna (nermbûna) meha adarê tê gotin


word: golikên me serê xwe li dîwaran dixin, dibêjin: 'em jî ga ne'


goşt hiştiye, pey serpiyan ketiye

forms: aş berdaye, pey çeqçeqê ketiye


goştê (yekî) cûtin

forms: goştê canê (yekî) xwarin


goştê ga ye, li pêş çava(n) ye

forms: goştê berxan e, li ber çavan e


word: goştê berxan naxwe, lê pariyê xwe di nav avşorê datîne


word: goştê diziye naxwe lê pariye xwe di avşorê de dike


anagrammatist

glosses: anagramatîst, anagramvan, anagramkar; kesê/a anagraman çêdike


sexorr

etymology_text: : Etîmolojiya vê peyvê nehatiye nivîsîn. Eger tu bi rastî bizanî, kerem bike bişkoka "biguhêre" ya di ser van gotinan re bitikîne û etîmolojiya vê peyvê binivîse. Çavkaniyên ku te ew etîmolojî jê girtiye jî binivîse.


word: got ha got; got: çi got got: kerê kundir kot


word: got kûçiko te çi kir, bi xwe kir; te simek bir, lê lingê xwe jî ji vir kir

glosses: carinan mirov ji bo kar û derfeta carekê tenê, derfetên piçûk lê demdirêj bidefine dikeve xisareke mezin


word: gotin: "avê çima deng ji te tê" got: "hevalê min kevir e

glosses: mirov li gorî der û dor û nêzîkên xwe reng dide


gotin badilhewa çûn

forms: gotin di bêjinga qul de çûn


word: gotin baş e, baş e, çû bi serê darê de rî


word: gotin: "bavê te ji birçînan mir. got: "we jê re şorbeya birinc çêbikira


word: gotin: "bavê te ji nêzda mir. got: "ka hebû ku min nedayê"


word: gotin: "bavê te siyaran kuşt an peyan" got: "ew ku kuştin, ha siyaran ha peyan


word: gotin: "betalî mêrkuj e, ha mêrkuj e" heta ku betal mêrek kuşt


word: gotin bêje, negot. dû re bi xwe got û denge xwe nebirî


word: gotin: "bave te bû axa. got: "ji min re çi, jina wî bû xatûn


word: gotin: "biraye te mirovekî çawa ye" got: 'min pê re hevaltî nekiriye'

glosses: bi yekî re hevaltî kirin pir girîng e, rastiya kesayetiyê di hevaltiyê de xwe dide der


word: gotin, delalî delalî, çû di serê kaniye de rî


word: gotin: "dijmin hat. kor got: 'min qeraltiyek dît'. topel got: 'em birevin'. ker got: 'min dengek bihîst'

glosses: mirov wekî psîkolojiya bûyeran xwe amade dikin û hin caran wekî we jî tiştan li hev tinin


word: gotin: 'em te têxin cinetê.' got: 'roj ne xweş e"


word: gotin: "gayê te dizîn!" got: "wey dîkê min. gotin: "çima wisa dibêjî" got: "wekî min li dîkê xwe bipirsiya, gayê min nediçû'

glosses: mirov ku di demê de tedbîra xwe negire, dû re nikare pêşiyê lê bigire


word: gotin: 'gongelîsk cihê te ku dere' got: 'ba dizane'

glosses: Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.


word: gotin: 'gurî çima porê te tune" got: 'porê xaltîka min gur e'

glosses: mirov naxwazin kêmasiyên xwe bipejirînin an jî bidin nîşandan


word: gotin: 'guro em ê te bikin şivane berxan. got: 'ez ji siûda xwe ne bawer im'


word: gotin 'guro here ber berxan. got: 'lingê min diêşê'

glosses: carinan ji hinekan re derfetên pir xweş dertên, lê xwe bi nazî dixin


word: gotin: "hêştirê navê bavê te çi ye" got: "navê diya min mehîn e


word: gotin: "horê rebenê, te çi dît" got: "herçi dît, min dît


gotin ji dêv girtin

forms: bi qirmika zimanê (yekî) girtin


word: gotin: "jina te zehf digere. got: "çira nexwe ez rojekê di mala xwe de nabînim"


word: gotin: "jina te zehf digere. got: ’’derewan mekin, heke wisa bûya wê rojekê jî bihata mala min


word: gotin jûjî: "were ser xalîçeyê. got: "zivir e û gij e

glosses: ligel rewşa xwe ya xerabtir jî xwe zêde hesibandin


word: gotin: "kelkele tu li ku dimînî" got: "ba dizane

glosses: kî di nav çi hawirî de be gelek tişt wekî wî reng digirin û pêk tên


word: gotin: 'kero dehşek ji te re çê bû'. got: "barê min, li min e


word: gotin: "kero, were em te bibin cinetê. got: "ma givzonek li wir heye"

glosses: daxwaz û armanca her kesî wekî rewş û asta wan e


gotin ketin nav dest û piyan

forms: gotinê pere nekirin


gotin: 'kê mal ava kir' got: 'mêvanan'

glosses: mêvan bêhn û bereketê tînin malan, mêvan sedema derfetan nin


word: gotin koro çi dixwazî got: 'çavek ronî, girarek têr rûn'

glosses: ji bilî hewcedariyên bingehîn tiştek nexwastin


word: gotin kund: 'tu çima nayê gund' got: 'ji destê çavanê ço bilind û ji destê qîz û bûkên rind'

glosses: yên herî ne xweşik jî di barê dilê xwe de xwe zehf zêde dihesibînin


word: gotin: "koro te çi divê" got: 'çavek jîr, parîkî don'


word: gotin: "koro te çi divê" got: 'du çavên ronî'


word: gotin: 'kul hatiye gund wê ji her malê du kesan bibe. hemû kesî li çavên xulam nihêrî. xulam got: "belê yek ez lê ka yê din"

glosses: erê ez jixwe amade me, lê ka hûn ê çawa bikin? ji bêgavî divê ji we jî hebin


word: gotin: 'kûsî tu çima wisa pîs î' got: 'xwedê qedera min wisa nivîsî'


word: gotin mirîşke: "tu kelivî yan kovî" got: "ez hevalê xwe di serê bistê de dibînim

glosses: qet derka wê nîn e, di encamê de ez ziyanê dibînim


word: gotin pisîkê gûyê te derman e, rî û veşart


word: gotin: 'pisîka xalo hate te, ha pisîka xalo hate te!' got: "ca berdin bila pisîka xalo bê min lo!"

glosses: bes e êdî hûn min bi wê ditirsînin, ka çi dibe bila bibe lo!


word: gotin: 'pisîkê gûyê te derman e. pisîkê rî xist xerman e

glosses: dema kesek zehf tê têfirandin, xwe winda dike


word: gotin: 'pîso tu çima pîs î' got: 'xwedê li eniya min nivîsî


word: gotin: 'pişo gûyê te derman e. firiya çû ezmanê


word: gotin: 'pişo, diya te yan bavê te" got: 'miyaw mivaw!'


word: gotin: 'pişo gûyê te derman e.' got: 'na hebirman e


word: gotin: 'piyala mîr ketiye, şikest yan kupiya' got: 'hey deng jê hat'


word: gotin: "qehpikê, tu çima ber nagirî" got: "heta yek çêdike yê din xera dike

glosses: ji ber ku bi sazûmanî nabe, encam jî nagire


gotin qelaptin

forms: berê gotinê guhartin


word: gotin: "qijikê zîrça te derman e. firiya çû ezman e


word: gotin rovî: "me tu kirî mîrê mirîşkan." got: "ez ji siûda xwe ne bawer im

glosses: ji eşqan xwe bi naziyê xistin, ji guhê xwe bawer nekirin


word: gotin: 'rûto, malan bar kir'. got: 'teyşta min li piçenga min e'

glosses: tiştekî min î wisa zêde tune ku ez pê biheyirim


word: gotin: 'seyo, tu çima direyî' got 'ez ji gur ditirsim'

glosses: gelek caran zêde axaftin ne nîşana wêrekiyê, lê zêdetir nîşana tirsê ye


word: gotin: 'singo çima tu xweş bi dîwêr de diçî" got: 'ji zora pişta xwe


word: gotin: 'siwaro dizgîna hespê te dirêj e. got: "kin û dirêjiya dizgînê di destê min de ye


word: gotin: 'te çiqasî emir kir' got: 'bi qasî vê demê'


word: gotin: "terziyo malan bar kir. got: "derziya min bi serê min ve ye

glosses: Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.


word: gotin: "tu ji ku yî" got: "hera hê nezewicîme

glosses: ji ber bandora jinê ya li ser mêran, mêr ji ku dizewicin zêdetir bi wir ve tên girêdan


gotina (yekî) pêpes kirin

glosses: Guhartoyeke gotina (yekî) li erdê xistin.


gotina xwe kirin

forms: gotina xwe bi cih anîn


gotina xwe teqilandin

forms: berî ku bibêje, dipêje


gotinên (yekî) li hev nenihêrîn

glosses: Gotinan li hev negirtin ango derew axivîn.


gotinên tehl gotin

forms: gotinên sar kirin


guh dan gotinan

forms: guh dayîn


guh ker kirin

forms: guh çûyîn


guh qirîn

forms: guh seqirîn


guhê (yekî) kişandin

forms: guhê yekî ba dan


guhên xwe bel kirin

text: Bi demekê şûn de gujeguka kamyonê hat. Kalo guhên xwe bel kirin ka ew kamyona xwarinê ye an na.

ref: Gûlay Ersoy

etymology_text: guh + -ên + xwe + bel + kirin


guhên xwe fît kirin

text: Herdu jî bimeraq, guhên xwe fît kiribûn li devê melê dinihêrîn.

ref: Mihemed Şarman, Pirça Winda, Avesta, 2016, çapa 2em, r. 53, ISBN 978-605-5585-41-9

etymology_text: guh + -ên + xwe + fît + kirin


guhên xwe miç kirin

etymology_text: guh + -ên + xwe + miç + kirin


guhên xwe tûj kirin

text: Û dema ku guhên xwe tûj dike, nalîna kesekî di taya mirinê de tê wî.

ref: Pîr Rustem

etymology_text: guh + -ên + xwe + tûj + kirin


word: guliyên (yekê) bi heft kêran û heft dûzanan jêkirin

glosses: li rastî cezayekî giran hatin, (ji bo jinan tê bikaranîn.)


gulî li qirika (yekê) gerîn

glosses: Înşelah gulî li qirika wê bigere. (nifir)


gumana xwe jê birîn

forms: hêvî li ber bê çûn


gundek e, gindorek e

forms: gundek e, rindek e


guneh standin

forms: gunehê (yekî) hildan


word: gur dibêje: heta kuştina heft pezan wesiyeta bavê min e, ji wir bi şûn de mêraniya min e

glosses: ji bo beînsafî û ziyankariya guran û miroven wekî guran tê gotin


word: gur dibêje: "şeva reş, şûva reş, mîha qer, berx li ber, ji hev dikim der

glosses: ev biwêj zelal û zede dîtina gur tîne ziman


word: gur girtin û şîret kirin, got: 'zû bibêjin, paşiya kerî ji deste min çû'


word: gur got: "hevalo, gerîn ne ev gerîn e, dema ku xwediye golikan da ser me, hevraz û berjêr da ber me, ya we çaxe gerîn e

glosses: her tiştek demeke we heye, heke mirov wekî we neke, we ziyane bibîne


word: gur gote seg: 'bêhna xwe bide min'. seg gotê: 'ku bidime te, tu yê dinyayê talan bikî'

glosses: ev biwêj erjengî û ziyandayîna gur û yen ku wekî guran zirare didin mirovan tîne zimen


gur hate diyaran, delîl halê jaran

glosses: Guhartoyeke gur hate nav malan, wey li halê feqîr û jaran.


word: gur ji birçîbûnan nikaribû bi rêv here, digotin: 'mîratî wisa xwariye ku nikare di bin zikê xwe de bi rêv here'


gur kete nav pêz, gûyê şivên hat

forms: wexta nêçîra min tê gûyê tajiya min tê


gurê soro, seyê reş li vir e

forms: gurê reş, seyê sor li vir e


word: guro, bila tu gur bûyayî bila te berê kera min bixwara


gû di dil de kelîn

forms: di zik de gû kelîn


word: gû ji rêxê re dibêje: 'delalê li ber dilê min.'

glosses: yên rewş û naveroka wan nêzîkî hev du ne, bi hev du re têkildar dibin


gû ketiye nav kar

forms: gû di nav de kirin


word: gû tê ser gûyê, dibêje: 'merheba qelender'


gûn xweş bûn

forms: beşer xweş bûn


word: gûyê xwe hişk dike, ser sêlê dipêje û dixwe

forms: gûyê xwe hişk kirin û xwarin


gûzan lê neketin

forms: nexeritandî bûn


gûzên pûç li ser serî şikênandin

glosses: karên xwe yên zor û qilêr bi yekî din dan kirin


hal bûna halê qolo

forms: ketina gûna qolo


hal û wext di cih de bûn

forms: hal û wext xweş bûn


hasil ji mûsil der bas bûn

forms: hasil, giha mûsil


hat ji palê bû malxweyê malê

forms: hat ji newalê, bû xwediyê malê


word: hat malê, xwediyê malê, nehat, ziyana salê


word: hate ji der de, ji ref û tedbîra me xeber da

forms: hat ji palê bû xwediyê malê


hatin meydanê

forms: hatina holê


hatin qulpa paşîn

forms: heya ber qirikê hatin


hatin rayê

forms: hatina ser re


hatin ser agose

forms: ji kire gewro daketin jer


hatin ser hemdê xwe

glosses: aqil hatin serî, hay li xwe bûn, aga ji xwe bûn, hay ji xwe hebûn

text: Bi qasî çil rojan di nexweşxaneye de ma. Paşe hedî hedî hate ser hemdê xwe.

ref: Feqî Huseyn Sagniç

text: Paşê çawa hat ser hemdê xwe, got “kerem ke ezbenî”. Min got “hatime bo çîroka Arthur Rimbaud”. Mêrik bêyî ku pirseke din ji min bike mîna gedeyên li Gola Halîl ul-Rehman dest bi çîroka xwe ya jiberkirî kir. “Arthur Rimbaud di sala hezar û he…” Min got “ka bise mosyo, bira ew plaketa li ber derî rast e?” Got “helbet” û qala serpêhatiya kin a Rimbaudyê li wir kir.

text: Divê ez qasî çend deqeyan rûnêm û bêm ser hemdê xwe, û tiştekî vexwim.

ref: J.R.R. Tolkien (wergêr Samî Hêzil), Hobbit, Cervantes, 2023, çapa 1em, r. 16, ISBN 9786257724838

etymology_text: hatin + ser + hemd + -ê + xwe


hatin ser riya rast

forms: hatin ser riya heq


hawar û gazin kirin

glosses: alîkarî xwestin, qerînî kirin, banga xeteriye kirin


hay jê bûn

glosses: agahdar bûn, haydar bûn, haydarî rewşa kesekî/ê bûn,

forms:
های ژێ بوون
hay jê hebûn

etymology_text: Ji hay + jê + bûn.

ipa: /hɑːj ʒeː buːn/

hyphenation: hay jê bûn


hay ji dinê tune bûn

forms: hay ji baye feleke tune bûn


hay ji qûne tune bûn

glosses: rewşa xwe ya rasteqin nenirxandin, ji xwe ve çûn, xewirîn


word: hayê li min hayê, hevirmiş hatiye bi livayê, çavê xwiyê livayê birije, dil bernayê

glosses: Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.


word: hayê li min hayê, hevirmiş hatiye bi livayê, xwediyê livayê nayê rayê


hebanika xwe weşandin

forms: kevirên di pêşa xwe de hurşandin


hebek kuncî ji dest nerijîn

forms: garisê hûr ji kefa dest nerijîn


word: hebîbê necar, rakev fena her car, xwedê yek e, derge hezar


word: heçiyê dizane jixwe dizane, yê nizane, bayê nîsikan e


hefadê mêran bûn

forms: serekê mêran bûn


hefsal teng bûn

forms: firşing teng bûn


hefsar ji serî derxistin

forms: hefsare (yekî) di serî de şiqitandin


word: hefsare (yekî) di dest hinekên din de bûn


heft bav hebin jî xelas nebûn

forms: heft serî hebin jî xelas nebûn


heft bav ji hev û din der kirin

forms: heft bave xwe jimartin


word: heft hevling xistine bin nekebê gotin: 'hê cih heye.'


word: heft jin civiyan cilekê, gotin: 'haho li me bêkesan!'


word: heft jinên eşîrê civiyane barekî hiriyê, gotin: 'wey li me bêkesan!'


heft pihîn li gorê xistin

glosses: hê xerabtir kirin, ji yê din xerabtir bûn, sola kesekî di taqê re avêtin.


heft tenûr nan xwarin

word: adam oluncaya kadar dokuz fırın ekmek yemek


heftyaro, li ber çavan diyaro

forms: goştê bexan e, li ber çavan e


heja li binê xwe birîn

forms: dara binê xwe birîn


word: heke ji te re dirêj be, ji min re bi erdê re dikişe


hem diz e, hem dizgir e

forms: hem diz e, hem topiz e


hem ji karê, hem ji yarê bûn

forms: hem ji dêrê, hem ji mizgeftê bûn


hem ji kirikê, hem ji belikê bûn

forms: hem ji dêrê, hem jî ji mizgeftê bûn


hem lê dide, hem miz dide

forms: hem eçî dike, hem maçî dike


hem tîr dike, hem rehn dike

forms: hem li nal dixe, hem li bizmarê


henekên hirçan kirin

forms: henekên rijî kirin


heq û hiqûq pirsîn

forms: mêzina xêr û gunehan danin


her kes li rêçekê ajotin

forms: her kes bi şiveke ajotin


mer kes wek wîcdana xwe

forms: her kes wek xwedayê xwe


herfa qurane bûn

forms: kêrta kevir bûn


hesabê xwe nekirin

forms: hesabê paşî û pêşiya xwe nekirin


hesabê xwe nezanîn

forms: bêhesab û bêkitêb bûn


word: hesikê ji negrê re got: "nava te tenî ye" negrê got: "tu di nava min de diçî û têyî

glosses: ew tiştê ku tu naecibînî tu bi xwe jî di nav de yî


hesp ji dest çûye, bi pey hefsar ketiye

forms: aş berdaye, bi pey çeqçeqê ketiye


hesp tune hefsar dikire

forms: hê hesp tune afir çêdike


hesp tune zin dikire

forms: hê hesp tune afir gêdike


hesp û kesp li nik (yekî) yek bûn

forms: hesp û qesp def (yekî) wekî êk in


hesp a min e, ez xisletê wê dizanim

forms: gayê min e, ez xisletê wî dizanim


word: heta çavan nas kir, werdekê gol xelas kir


word: heta diya min dibêje: "lawo!" bila diya te bibêje


word: heta diya min digirî, bila diya wî bigirî


heta gulê xemilî, govend fetilî

forms: heta bûk xemilî, govend betilî


heta hat, ker gurand, çû boçikê

forms: heta bûk xemili, govend betilî


word: heta hebû dims, ez mam û tu pis; gava nema mot, ez şervî û tu botî


word: heta hebû şilik milik, dema nema keder kulik


heta hetaye bûn

forms: heta roja qeyametê bûn


word: heta ku dîk mîr û tajî kizîr be, tu mêvanan li derê malê nabînî


heta malek ava kir, bajarek wêran kir

forms: heta çavek derman kir, yek jî kor kir


word: heta malê me hebû, alem dostê me bû, malê me xelas bû, alem ji me derbas bû

glosses: Guhartoyeke heta qeliya me hebû, mamik bûka me bû; roja qeliya me xelas bû, mamik çirtek da xwe, ji me derbas bû.


word: heta me hilatî kir, wan şikevayî pê ve danîn

forms: heta te hevîr kir, xelkê şikeva kir


word: heta neçe diyarê gorê, mirin nakeve bîrê

forms: heta nekeve gorê, mirin nakeve qorê


heta qantirê zayîn

forms: boçika deveyê gihîştin erdê


word: heta qeliya me hebû, mamik bûka me bû; roja qeliya me xelas bû, mamik çirtek da xwe, ji me derbas bû

glosses: tenê ji bo berjewendiyên xwe hevaltî yan jî hevkarî berdewam kirin


word: heta tu bejî gur û rovî, dê eyar be nêvî


hetika (yekî) çûn

forms: hetika (yekî) birin


hev û din dabarandin

forms: heta êvarê hev û din xwarin


hev û din hilxistin, daxistin

forms: hev û din birin û anîn


hewar daxistin

forms: hewarî kirin


heweskar man

forms: bi heyr û hejmekar man


hewceyî pariyek nan bûn

forms: muhtacî kerî nan bûn


hewtiya (yekî) anîn

forms: dilminî dayîn ber dil


hey deşta mûşe û hey darê dergûşe

forms: ha li mûşê, ha li pişta dergûşê


heya ber dev hatin

forms: heya ber qirikê hatin


heya ku bêhn li ber hebûn

forms: heya ku daxînin qebie


heyf hilanîn

glosses: intîqam, tolvekirin, li hemberî ziyan an jî jiyana kesekî xwe, ji ye neyar bedel girtin

text: Selîm nizanibû dê çi bêje. Ji duh ve ji axîn û nalîna jina xwe xew neketiye çavan, bi şev de sond xwariye ku here heyfa jin û kurê xwe hilîne.

ref: Mihemed Şarman, Pirça Winda, Avesta, 2016, çapa 2em, r. 50, ISBN 978-605-5585-41-9

etymology_text: Ji heyf + hilanîn.


heyv heyv e, eybek lê ye

forms: hîv hîv e, qisûr li wê jî heye


word: hezretî mûsa gur şîret dikir, gur got: 'zû bike tu dê çi bibêjî bibêje, wa ye keriyê pêz qulibî

glosses: ji bo helwest û gotinên bêbandor tê gotin


hê ga tune, afir çêdike

forms: hê hesp tune, afir çêdike


hê gunikreş nedîtin

forms: hê rastî hêlikreşan nehatin


hê nepîvayî, tu dibêjî sê çap e

glosses: ji bo kesên bêsebr ku bi lezgîn û ji ber xwe de diaxivin tê gotin


agir bi dawa (yekî) ketin

forms: agir bi qûna (yekî) ketin


agir bi dil û hinavên (yekî) ketin

forms: agir di nav hinavên (yekî) ketin


agir xweş kirin

forms: agir gur kirin


anîn ser rê

forms: anîn li ser tasê


word: apo te divê goştê piran bixwe, te divê yê ciwanan û te divê lib û lib sêvan jî bi ser de bixwe

glosses: Guhartoyeke goştê ciwanan dixwî tu zanî, goştê pîran dixwî tu zanî; na dilê te dişewite, tirşikan jî dixwî tu zanî.


ava bibinik bûn

forms: ava bin kayê bûn


ava reş bi çavan de hatin

forms: ava reş hatin ser çavên (yekî)


avrî avêtin

forms: awir dan


ba û bahoz lê hatin

forms: ba û babelîsk lê hatin


baban bûn

forms: xwe kuşevekirin


babax bûn

forms: xwe babax kirin


bav ji gorê rakirin

forms: bavê hev du ji gorê derxistin


beq xesandin

forms: keç xesandin


beşerî, xwe lê qewimandin

forms: xwe lê asê kirin


bêhn xweş bûn

forms: dil vebûn


bêvila xwe kirin

forms: pozpirçî bûn


bêvila yekî firikandin

forms: bêvila yekî mizdan


bi çaven biratiyê lê niherîn

forms: bi çaven baş lê niherîn


bi destê xwe, xwe xistin belayê

forms: bi destê xwe, xwe avêtin nav agirê sor


bi nefsa xwe nekarîn

forms: li nefsa xwe hakim nebûn


bi neynûka (yekî) nebûn

forms: nebûn şekala yekî


bi paş ketin

etymology_text: Ji bi + paş + ketin.


birêk û pêk bûn

forms: bipîr û peşk bûn


birîn çelitandin

forms: derd dereve (der) kirin


birîna (yekî) der kirin

forms: derd dereve kirin


bûn hîme gurdemîr

forms: him hîme gurdemîr bûn


canezatî kirin

forms: canê xwe zer kirin


cezaye xwe girtin

forms: cezaye xwe dîtin


çav çûn ser serî

forms: çavên (yekî) çûn nava serî


çav dan (yekî)

glosses: çavdêrî kirin, berê xwe dan, sexbêrî kirin, giringî pê dan

forms: (چاڤ دان (یەکی

etymology_text: çav + dan + yekî


çizînî li kezebê ketin

forms: çizînî ji dile (yekî) çûn


dan ser pişta (yekî)

forms: li pey kesekî revîn


word: de were vî hişî di qula vê derziyê re derbas bike


derb avêtin

forms: derba xwe gihandin


dest ser danîn

forms: dest danîn ber


destepêçkî hev bûn

forms: dest avêtin hev


destê xwe li herfa quranê xistin

forms: destê xwe li quranê xistin


destê xwe zû girtin

forms: destê xwe sivik girtin


dewleta pelegewr, qîz avis, bûk stewr

glosses: Guhartoyeke dewleta bikiltûz e, bûk stewr e qîz avis e.


di dilê xwe de sêwirandin

etymology_text: di + dil + -êxwe + de + sêwirandin


di dilê xwe de xwedî kirin

glosses: ji bo armancekê tim di nav hewldan û firsend bidestxistinê de bûn

etymology_text: di + dil + -êxwe + de + xwedî kirin


di gewriya (yekî) de hîştin

forms: di ber (yekî) de jehr kirin


di gora xwe de nesekinîn

forms: di gora xwe de qûn rûniştin


word: di guhê rastê re ketin, di yê çepê re derketin


di hesira xwe de rîtin

forms: bi dîwarê xwe de mistin


di ser re baz dan

forms: di ser (yekî) re gav kirin


di ser re bûn

glosses: bilindtir bûn, jê berztir bûn, bihêztir bûn, biqedir bûn

forms: د سەر رە بوون

etymology_text: Ji di ser re + bûn.


di xwe de quraftin

forms: di hundire xwe de hilxistin û daxistin


dil nekirin

forms: dil tune bûn


dil ra bûn

forms: dil li hev ketin


dilgiranî kirin

forms: dilgermî kirin


diran tê de çikîn

forms: zor gihîştin


emrê pira malabadê kirin

forms: emrê bedenên amedê kirin


emrê xwe pûç kirin

forms: di nava xwe de qicqicîn


emrê (yekî) qurçimandin

forms: emre (yekî) xwarin


erd û ezman qelişîn

forms: erd û ezman tev hejîn


ew jî eyba li tev eyba veşartî ye

forms: ew jî filka ji behrê zêde bûyî ye


firsend bi dest xistin

forms: bal lê anîn


firsend ji dest çûn

forms: firsend ji dest revîn


gilî avêtin (yekî)

forms: pilindar avêtin (yekî)


word: gotin: "kero ji te re dehşek bû. got: 'êmê min kêm bû, barê min zêde bû'


word: gotin: "kero rêza te çi ye" kerê boça xwe hilda û ziriya


guhên xwe vekirin

glosses: bala xwe baş dayîn, bi hişiyarî û baş guhê xwe danê, bi dil û can guhdarî kirin

text: Gelî gundiyan! mizgîniya min li we be, guhên xwe vekin û qenc li min guhdarî bikin.

ref: Dost Çiyayî

forms: گوهێن خوە ڤەکرن

etymology_text: guh + -ên + xwe + vekirin


word: heger yeke got: "ez koleyê te me. tu de misase bidî destan

glosses: ji her tiştî re pîvan, ûsil û însafek dive


word: heger yekî got: "mala min a te ye. ma te agir berdeyî

glosses: heke yek rûmete bide te, dive tu jî li hemberî we tiştên nebaş nekî


hem li defê dixe, hem li zirnê

forms: hem li nal dixe, hem li bizmarê


her yekî seriyek kişandin

forms: kesî li lcesî guharî nekirin


heramonî kirin

forms: çîroz kirin


hêlîna (yekî) xera kirin

forms: hêlîna (yekî) belav kirin


hêsir rêtin

forms: hêsir barandin


hêstir û hemam, meymûn û eba!

forms: hirç û govend, şivan û dîwan?!


hêvî jê birîn

forms: hêvî li ber bê çûn


hevî şikestin

forms: hevî li ber be çûn


hevî vemirîn

forms: hevî li ber bê çûn


hêwirze derxistin

forms: qere pere kirin


hildan stûyê xwe

forms: hildan ser xwe


hinek kêm, hinek zêde

forms: çar kêm çar zêde


word: hinekan hingiv xwar û mêşan bi hinekên din veda


hingî tez qenc bû, teyroke jî lê xist

forms: bi xwe pir gul bû, barane lê kir şil bû


hingive debêyî, di eyare kuçik de ye

forms: şîrê şêr e, di eyare donxiz de ye


word: hirç û govend, rovî û sûk, kevrojk û dewlok!

glosses: Guhartoyeke hirç û govend, şivan û dîwan!.


hirç û govend, şivan û dîwan!

glosses: ji bo tiştên lihevnehatî, ne layîq û berevajî tê gotin


word: hirçek li rezekî bi sû hat, wê salê çil kel mewûj zede bûn

glosses: Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.


hiş li hev qelibîn

forms: hiş li (yekî) li hev ketin


hişê xwe winda kirin

forms: hiş û sewda li serî neman


hîn çavên zerzoq di nav kayê de nedîtin

forms: hê li rastî hêlikreşan nehatin


hûn nebûye varik hêkên hesinî dike

forms: hîn nebûye congê li dewsa ga rêx dike


word: hîn nebûye varik li dewsa mirîşke hêk dike


hîn negihaye ber çêm xwe dişemirîne

forms: hê hesp tune, afir çêdike


word: hoste necar tu binive wekî her car, xwedê yek e, delîl hezar


hundir şewitîn

forms: hundir qelîn


hundirê xwe xwarin

forms: di nava xwe de qicqicîn


hundirqetyayî bûn

forms: ziravqetyayî bûn


hûr biajo kûr biajo, li ser tate biajo

glosses: Guhartoyeke hûr biajo, kûr biajo, zû biajo, lê ga meêşîne.


word: hûr biajo, kûr biajo lê gaye pir neêşîne

word: hûr biajo, kûr biajo, zû biajo, lê ga meêşîne


word: hûr biajo, kûr biajo, bila ga jî newestin


glosses: karekî bimerîfet, hunerwer û bipêşk bike


hûrtirş bûn

forms: hûrê (yekî) bez girtin


hûrik, zik dike tûrik

forms: hûrik hûrik, dagirt tûrik


title: hûr biajo, kêr biajo, zû biajo, lê ga meêşîne

redirect: hûr biajo, kûr biajo, zû biajo, lê ga meêşîne


title: hûrû kûrbûn

redirect: hûr û kûrbûn


title: hirç û govend, şivan û dnvan!

redirect: hirç û govend, şivan û dîwan!


صلى

audio: LL-Q13955 (ara)-Fjmustak-صلى.wav


agirxane

glosses: peristgeha agir, bi taybetî di dînê zerdeştî de

forms:
arxane
ateşxane
ateşgeh

etymology_text: Ji agir + -xane.

храм на огъня

roman: hram na ogǎnja

ատրուշան

roman: atrušan

آتشکده

roman: ateşkade

불 사원

roman: pul sawan

храм огня

roman: xram ognya

நெருப்புக் கோவில்

roman: neruppuk kōvil

ipa: /ɑːɡɪɾxɑːˈnɛ/

hyphenation: a·gir·xa·ne


qeşitîn

glosses: Cehimîn; çûna ne bi dilê xwe, (kulankî) erebana xwe kêşan.

text:
Bixwîn nivîsîn li ser zinara
Li vir nemaye cihê neyara
Biqeşte dijmin, qada me berde
Ew der welatê gernasê Kurd e

forms:
قەشتین
şeqitîn

ipa: /qɛʃɪˈtiːn/

hyphenation: qe·şi·tîn


zirçepoz

glosses: kesê ku dixwaze an jî ku ezê karek mezin bikim lê herkes dizane ku nikare û bes laf dibêje, xwepêmezinzan, mexrûr, pozbilind

forms:
zirçepozj (positive)
zirçepozjtir (comparative)
herî zirçepozj (superlative)
zirçepozjtirîn (superlative)

ipa: /zɪɾt͡ʃɛˈpoːz/


neberhoz

glosses: lat, bêerk, kesê li ber mesûliyetan direve

ipa: /nɛbɛɾˈhoːz/


nehecimtî

ipa: /nɛhɛd͡ʒɪmˈtiː/


têşe

glosses: amûrek e ji bo şikandina acûran an daran, aliyek wê amûrê mîna çakûçan e û aliyê din mîna tîxeyek hesin e ku bi qasî sê tiliyan pane û di gel destikê xwe goşeya kêmtir ji 90 dereceyê çêdike

forms: teşe

etymology_text: tewş, bi wateya xar û kêmtir ji 90 derece


errand-boy

glosses: kesê ku liberdestê kesekî dî dixebite karûbarên wî yên piçûk dike


bazarrkirin

glosses: Ji bo guhertoya rastnivîsî binêre bazarkirin.

ipa: /bɑːzɑːrkɪˈɾɪn/

hyphenation: ba·zarr·ki·rin


rapidity

audio: LL-Q1860 (eng)-Vealhurl-rapidity.wav


serenade

glosses: strana evînê; ku bi taybetî bi şev ji bo yarî/ê tê gotin

glosses: (muzîk)perçeyeke muzîkî ye ji çend hereketan pê dihe


title: pianeta

redirect: planeta


out of the blue

glosses: bêyî hişyarkirinê, ne bi şêweyekî çaverêkirî, bê çaverêkirî, ji nişkê ve, ji nedî ve, gavişkî, ji taf de, ji xafil de

text: She phoned me out of the blue.

audio: En-au-out of the blue.ogg

ogg_url: https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/En-au-out of the blue.ogg


bela xwe jê vekirin

glosses: Êdî aciz nekirin, dev ji acizkirina kesekî/ê berdan.

etymology_text: Ji bela + xwe + jê + vekirin

ipa: /bɛˈlɑː xʷɛ ʒeː vɛkɪˈɾɪn/


hue

glosses: tona rengê, çeşîda rengê; ew rengên gelekî nêzîkî hev

wav_url: https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q1860 (eng)-Samuel Muldoon (Muldoonsamuel55)-hue.wav


kundê şaxdar

glosses: balindeyekî dirende ye û şevger e li çend warên Kurdistanê dijî ye

forms: كوندێ شاخدار

etymology_text: * kund + ê şaxdar

вушастая сава

roman: vûşastaya sava

جغد شاخدار

roman: ciẍd şaxdar

соотон гуйванга

roman: sooton gujvanga

ушастая сова

roman: ûşastaya sova

ipa: /kʊnˈdeː ʃɑːxˈdɑːɾ/

hyphenation: kun·dê şax·dar


شعير

forms: قمح

audio: LL-Q13955 (ara)-Fjmustak-شعير.wav


أدحية

forms:
idhiye (romanization)
إدحي
أدحي
أدحية
إدحية
دحية


أرز

glosses: dareke ku li Libnanê peyda dibe û sembola ala wê ye

forms: رز

audio: LL-Q13955 (ara)-Fenakhay-أرز.wav


أرغون

glosses: argon; elementeke kîmyayî ye ku hejmara wê ya atomîk 18 û sembola wî Ar


أرقام هندية

glosses: hejmarên hindî an hejmarên rojhilatî erebî

etymology_text: Ji أرقام + هندي.


أرومة

glosses: (nojdarî) şanik an malzareke di mejiyê hestiyî de ku şanikên xwînê yên sor hildiberîne


أستاذ

audio: LL-Q13955 (ara)-Fenakhay-أستاذ.wav


مسلم

forms: مُسْلِمَة (feminine)

etymology_text: Ji rehê س ل م (s-l-m).


مسلم

forms: muslim (romanization)

etymology_text: Ji erebî مُسْلِم (muslim)


ألباني

glosses: elbanî, albanî: kesê ku welatiyê Albaniyayê ye


bela xwe hêlan pê ve

glosses: bela xwe jê venekirin, aciz kirin, problem bo peyda kirin

ipa: /bɛˈlɑː xʷɛ heːˈlɑːn peː vɛ/


terafîm

glosses: pût, senem, îdol, peyker, heykel (yên ku cihûyan berê diperistin)

forms: تەرافیم

etymology_text: Ji fransî théraphimyan ji îngilîzî theraphim ji latînî theraphim ji yûnanî θεραφίν (therafín) ji îbranî תרפים (têrafîm) ku pirrhejmaraתרף (têraf) e.


fishy

etymology_text: Ji îngilîziya navîn fishi, fischey, wekheva fish + -y.


موسم

audio: LL-Q13955 (ara)-Fjmustak-موسم.wav

موسم

roman: mawsim


موسم

forms: mawsim (romanization)

etymology_text: Ji erebî مَوْسِم (mawsim).


bibliomania

glosses: bîbliyomanî; nexweşiyeke ku tê de danheva pirtûkan digihê asteke ku ziyanê digihîne mirovî; dînitiya pirtûkan

wav_url: https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q1860 (eng)-Flame, not lame-bibliomania.wav


گرم خون

forms: garm xun (romanization)

etymology_text: گرم (garm) û خون (xun)


şexte

glosses: xûsik, xwîsik, xwîsî, qir, xwîsar, xusar

etymology_text: : Etîmolojiya vê peyvê nehatiye nivîsîn. Eger tu bi rastî bizanî, kerem bike bişkoka "biguhêre" ya di ser van gotinan re bitikîne û etîmolojiya vê peyvê binivîse. Çavkaniyên ku te ew etîmolojî jê girtiye jî binivîse.


Elbak

glosses: bajarokek e li parêzgeha Wanê li Bakurê Kurdistanê


بیتاب

glosses: bêhêz, bêtehb, bêxût, betilî, westiyayî, reht, bêhal

etymology_text: * بی û تاب


بیتاب شدن

etymology_text: : بیتاب û شدن


چپ دست

forms: čap dast (romanization)

etymology_text: Ji چپ (čap) û دست (dast)


چپ افتادن

forms: čap oftâdan (romanization)

etymology_text: Ji چپ (čap) û افتادن (oftâdan).


چپ چپ نگاه کردن

etymology_text: # چپ û نگاه û کردن


pottery

glosses: kirêç, gilkarî, çînî, ferfûrî, goskerî, gilêne

glosses: amanên ku ji axa kulzan tên çêkirin, sifal.


werzigar

glosses: kesê ku bi karê çandinê ve radibe; çandinvan, werzêr

ipa: /wɛɾzɪˈɡɑːɾ/

hyphenation: wer·zi·gar


Şemzînan

glosses: bajarokek e li parêzgeha Hekariyê li Bakurê Kurdistanê

glosses: Di dîrokê de wek herêmekê tê zanîn. Navenda wê jî Navşar e.


Çelê

glosses: Bajarek e li parêzgeha Hekariyê li Bakurê Kurdistanê.

forms: Çel


Çel

forms: Çelê


Navşar

etymology_text:
2 teorî hene:
# ji nû û şehir pêk tê
# ji nava û şehir pêk tê


Hakkari

glosses: Colemêrg, Culemêrg (Bajareke kurdistana bakur)


geverîtî

glosses: bi jiyan û çanda xwe ve yê ku taybetmendiyên çanda Geverê dije


interstitium

glosses: (Nojdarî) navber an valahiya di navbera raçînk an tevîneka û organên laşî de


pindirîn

glosses: perçiftin, zipitîn (zêde ji bo zipikan bi kar tê)

ipa: /pɪndɪˈɾiːn/

hyphenation: pin·di·rîn


Cîlo

glosses: Duyem bilindtirîn çiyayê Bakurê Kurdistanê ye û dikeve herêma Colemêrgê.

text: Serdema çûna ser lûtke û quntarên Çiyayê Cîlo li devera Colemêrgê dest pê kiriye. Bi sedan geştyar ji Bakurê Kurdistan û Tirkiyê berê xwe didin wî çiyayê ku 4 demsalan lûtkeya wî ji berfê spî dike.

ref: Rudaw.net/kurmanci 6/2023

Ջիլո

roman: J̌ilo

Ջողա

roman: J̌oġa


mixed

glosses: tevlihev, têkel, têkelav, têkil, têkilkirî, têkelkiraw

etymology_text: * mix


charter

audio: LL-Q1860 (eng)-Vealhurl-charter.wav

audio: LL-Q1860 (eng)-Wodencafe-charter.wav


ecclesia

etymology_text: Ji yûnaniya kevn ἐκκλησία (ékklētos).


terra

audio: LL-Q1860 (eng)-Vealhurl-terra.wav


ساختگی

glosses:
qelp, mizewir,
 ne resen, ne heqîqî, ne orijînal, ne eslî, ne ya / yê rast, çêkirî

forms:
saxte
sexte
sext


citation

audio: LL-Q1860 (eng)-Wodencafe-citation.wav


citation form

glosses: Teşeya peyvê ya ku pê di ferhengê de tê nivîsîn.

etymology_text:
Ji citation + form.
*


complexity

audio: LL-Q1860 (eng)-Wodencafe-complexity.wav


ritûbat

glosses:
nem, hêm, şilî
(bi taybetî ya dîwaran di hindirê avahiyan ve)

glosses: şilî^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)

forms:
ritûbet
rutûbat
rutûbet

etymology_text: Ji erebî رطوبة (ruṭûbeᵗ) ji rehê ر ط ب (r-ṭ-b-, “nemdar bûn, şil bûn”), hevreha aramî ܪܛܒܐ / רטבא (reṭiba / reṭiva: nem, şilî), akadî retabu.

влажност

roman: vlažnost

влага

roman: vlaga

влажность

roman: vlažnostʹ


pantomime

glosses: şanoya bêdeng ya bi jestan (anku bi livandina destan û rû)

glosses: têkilî û pêwendîdanîna bi rêya mîmîk û hereketên laş û rûyî

audio: LL-Q1860 (eng)-Vealhurl-pantomime.wav


a dime a dozen

glosses: biwêjeke ji bo tiştê pir û belav û hêsan e ku were bidestxistin

etymology_text: • dime + dozen


chum

glosses: hevalê mirovî yê odeyê: bi taybetî li zanîngehê

forms: friend

audio: LL-Q1860 (eng)-Wodencafe-chum.wav


heartache

forms:
heart-ach
heart-ache

etymology_text: Ji îngilîziya navîn heorteece, heorte-ece, ji îngilîziya kevn heorteċe, wekheva heart + ache.

audio: LL-Q1860 (eng)-Vealhurl-heartache.wav

audio: LL-Q1860 (eng)-Back ache-heartache.wav


television

wav_url: https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q1860 (eng)-Nattes à chat-television.wav


تلفاز

forms: تلفزيون

audio: LL-Q13955 (ara)-Fjmustak-تلفاز.wav


abominamentum

glosses: tiştê genî, dilçepel, kerixîner, kerax, pelos, zişt


مدرسة

glosses: Ji bo kesa zayendmê: fêrker, hînker, perwerdeker, lala, dersder, waneder, ilimder, mielim

forms: muderise (romanization)


vacca

wav_url: https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q652 (ita)-Crunchy Cloaky Crackdown-vacca.wav


radiation

audio: LL-Q1860 (eng)-Back ache-radiation.wav

audio: LL-Q1860 (eng)-Wodencafe-radiation.wav


قمح

forms: سنبلة

audio: LL-Q13955 (ara)-Fjmustak-قمح.wav


ذرة

glosses: garis, genimok, genimê şamî, genimokê şamî, lazût

forms: dura (romanization)


proteome

glosses: proteom; hemû proteinên ku bi yek genê tên kodkirin


آزادی

forms: âzâdi (romanization)

etymology_text: Ji آزاد (âzâd) + ـی (-i)


ilmdar e, dîn û har e

glosses: mirovên zana gelek caran bi awayeki cuda li jiyanê û civakê mêze dikin, ji ber wê ji gelek caran li derî nirxên civakê hereket dikin

text: Ilmdar e, dîn û har e. Divê hûn balê hidin ser berhemên dindaran.


hîletê (yekî) jê çûn

glosses: ji kesekî nefret kirin, rihê (yekî) jê çûn

forms: îletê (yekî) jê çûn


îman lê birin

glosses: Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.

forms: îman lê çikandin


îmana (yekî) jê çûn

text: Di riya rêveberiyê de, a rast , di vê zankoyê de, kesê ku qet nedixwest lê rast were ew bû û niha bêgav mabû ku silavê li wî vegerînê. Îmana Remezan ji Thomas diçû.

ref: Mîran Janbar, Qolyeya Cécileê, Weşanxaneya Lîs, 2012, çapa 1em, r. 42, ISBN 9786054497010


îmana xwe firotin

forms: îmana xwe dayîn ser


îro roja te ye, sibê roja min e

forms: îro dora te ye sibê dora min e


jê bihêvî bûn

forms: jê guman kirin


jê direvim lê digerim

glosses: çiqasî dixwazim xwe jê biparêzim, zêdetir têkildar dibim


jê re na nekirin

forms: jê re na negotin


jê re serederî nekirin

forms: pê re kiras neqetandin


jê re serî xwar kirin

forms: jê re serî tewandin


jê revîm, pê gerîm

forms: jê direvim pê digerim


jê şer barîn

forms: jê qeda û bela barîn


jê vereşîn

forms: jê xwîn vereşîn


ji agirê hesteyan ketin

forms: ji kevirê hesteyan ketin


word: ji avê re gotin: "çima guşeguş dikî" got: "hevalê min kevir e


ji avê, tavê xeber dan

forms: ji aş û baş axaftin


ji averû derketin

forms: ji rê û dirba derketin


ji baranê revîm, li teyrokê qelibîm

forms: ji ber baranê çû ber zîpikê


ji ber baranê revî, li zîpikê qelibî

glosses: Guhartoyeke ji ber baranê revîm, li ber çortanê ketim.


word: ji ber baranê revîm, li ber çortanê ketim


ji ber çavan winda bûn

text: û şivanê kaînatê mazda ji ber çavan winda bû

text: Tu, di xewna min ya dawîn de, hêdî hêdî ji ber çavan winda bûyî.

ref: Mehmed Uzun, Mirina Kalekî Rind, Weşanxana Orfeus, 1987

text: Dema zarok gihîşt qeraxê, jin êdî ji ber çavan winda dibû.

ref: Ferit Edgü: Dengê Doyê, Evrensel, 2014


ji ber çavên (yekî) neçûn

text: Rahişte defter û xama xwe, ku li ser van tiştan binivîse, lê belê çerê ku do ketibûnê ji ber çavên wî nediçû...

ref: Kamîran Haco


ji ber ecela xwe revîn

glosses: ji kerba eşe, xwe bi vî alî wî alî de avêtin

text: Rast e. Ez nîve şevê digerim, lê ji xwedê bawer be, ji ber ecela xwe direvim.


ji ber şirike çû ber mezîlê

forms: ji ber baranê çû ber zîpike


ji ber xwe de li hev anîn

forms: ji ber xwe de derxistin


ji betalî bi serê kîrê xwe re lîstin

forms: ji betalî kera bavê xwe da ber dasan


title: ji ber çirike çû ber gurikê

redirect: ji ber çirikê çû ber gurikê


ji bo axaftinê axaftin

forms: arvanê xwe li eş kirin


ji bo çilê dixwe kulê

forms: ji bo çilê xwe dike gilê


ji bo gurzek gîha, lodek şewitandin

forms: ji bo mirovekî, wêran dike gundekî


word: ji bo miriyên xelkê me porê xwe verû, miriyên me mirin me dest avêtê ku têlek pirç di serê me ve nemaye


ji bo nexweşan çûn zebeşan

forms: mirî mirin, egît bişînin kefen


word: ji bo xatiran, mirov dixwe goştê qantiran


word: ji bo xatirê xweyî, mirov kevir naavêje seyî


ji bo xweveşartinê li qulekê gerîn

text: Dema kekê min eşref bê, ji bo xwe veşêre, ew ê li qulekê bigere.


ji canê xwe aciz bûn

forms: ji canê xwe bêzar bûn


ji cihê rijî nebûn

forms: ji cihekî xalî nebûn


ji çavên xwe bawer nekirin

forms: ji guhê xwe bawer nekirin


ji çiçik kirin

forms: ji şîr birîn

etymology_text: Ji ji + çiçik + kirin


ji çîzê derxistin

forms: ji şorê derxistin


ji dest derketin

forms: ji dest revîn

etymology_text: Ji ji + dest + derketin


ji dest hev revandin

text: Me bawer nedikir ku em bikaribin bifroşin, lê me çawa ku bir bazarê, gel ji dest hev revand.


ji dest xelas bûn

forms: ji dest filitîn


ji dest xwe berdan

forms: ji dest xwe revandin


word: ji deveyê re dibêjin: "çokên te xwar in. dibêje: "qedera min rast e

glosses: a girîng ne şikil û şemal e, şans û bext e


word: ji deveyê re gotin: "çima tu bêmede yî" got: "hefsarê min di destê kerê de ye


word: ji deveyê re gotin: "wê te bişînin dawetê. deveyê got: "ev stûyê min ê xwar ne layiqî dawetê ye; yan wê min bibin mêşe daran an jî bişînin rewanê birinc


word: ji deveyê re gotin: "xet"; got: "ez nikarim qet


word: ji deveye re sol dikirin, jûjî got: "pepe min jî


ji devê gur filitîn

forms: ji devê gur der ketin


ji dev revîn

forms: ji deve xwe revandin


ji dêst, pêsîra xwe daşandin

forms: delah gotin


ji dil nalîn

forms: ji kezebê nalîn


ji dil xwîn dilop kirin

forms: ji dil xwîn çûn


ji dilê xwe derxistin

forms: ji dilê xwe avêtin


ji dinê bêxeber bûn

forms: hay ji bayê felekê tune bûn


ji dûr ve, di keça mîr de

forms: ya ji min wê de, yê min tê de


ji gewriya xwe birîn

forms: ji dev û diranê xwe birîn


word: ji golikê re gotin: "em ê boçika te jê bikin ji kesî re nebêje. golikê got: "ma ez nebêjim, lê wê nebêjin ka boçika te"

glosses: tiştê ku li holê û eşkere be, nayê veşartin


ji gotina xwe derbas bûn

forms: ji gotina xwe daketin


word: ji gur re gotin: "çima stûye te stûr e" got: "ez bi deste xwe dikim, bi deve xwe dixwim

glosses: kesen azad, dikarin serfiraz û rehet bin


ji gure derneketin

forms: ji gotina (yekî) derketin


ji heçiyê derbas kirin

forms: girêk li pişt heçikê ketin


ji hedê xwe borandin

forms: ji hedê xwe derbas kirin


ji heft kaşan av anîn

forms: ji heft bîran av kişandin


ji heqê xwe hatin der

glosses: karê xwe birin serî, li ser kare xwe hakim bûn


ji hev cihê kirin

forms:
ژ هەڤ جهە کرن
ji êk cuda kirin


ji hev derxistin

glosses: naverok û taybetî nas kirin, rewş fêm kirin

etymology_text: ji + hev + derxistin


title: ji hespe peya bûn, li kerê siwar bûn

redirect: ji hespê peya bûn, li kerê siwar bûn


ji hev kirin

ipa: /ʒɪ hɛv kɪˈɾɪn/

wav_url: https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q36368 (kur)-Dildadil-ji hev kirin.wav

hyphenation: ji hev ki·rin


ji hev safî bûn

text: (...) Ez bi xwe jî nizanim dawîya wê çilo bû, çawa ji hev safî bûn.

ref: Mahmûd Lewendî, Compûtera ber dilê min, Weşanxaneya Nefel, 2002

glosses: deyn an jî pirsgirêka di navbera hev de çareser kirin


ji hêkekê çêdike qeyxanekê

forms: ji hebek tirî meserek çêkirin


word: ji hinekan re beşbirlik e, ji hinekan re seferberlig e


word: ji hinekan re hok e, ji hinekan re kok e


ji jana dil xeber dan

forms: ji dil gotin


ji jiyane sar bûn

forms: ji dinyaye sar bûn


ji kar ketin

glosses: êdî kar nekirin, karûbar pê nebûn, îş nekirin, şuxl nekirin, atil bûn

forms:
ژ کار کەتن
ji kar keftin

etymology_text: ji + kar + ketin


ji kenan behecîn

forms: ji kenan ziko pişto bûn


ji kerban behecîn

forms: ji kerban barek xwe xwarin


word: ji kerê ket, ya stûkur; ji hespe ket ya elah

glosses: yen ji hespe bikevin zede tiştek pê nayen, lê yen ji kerê bikevin, dikevin rewşeke xerab


ji kesî venekişîn

forms: serê xwe li ber tu kesî netewandin


word: ji kevjalê re gotin: "tu çima xwar bi rê ve diçî" got: 'keysa min hew jê tê'


word: ji kevjalê pirsîn: 'çima tu li yan li yan bi rê ve diçî' got: 'pêşî bireşî ye'

glosses: yên ku hûn mzanin hene, tiştên xerab li pêşiya min in


ji kêfa mewîjan, dil çû guhîjan

glosses: Guhartoyeke dil dibijiya goşte kerê, digot "guhen wê wekî yen kêrguhan in".


ji kefan firîn

text: Marie ji kêfa dihat bifiriya, hema xwe çenk dikir û digot dunya xweş e dunya xweş e.

ref: Biyanî, Albert Camus, Weşanên Nûdem


ji kîsê bavê xwe çûn

glosses: Be sedem û ji bo tiştên ne hêja mirin, telef bûn

forms:
bi avê de çûn
çem û çem çûn
av û av çûn
çûn av û av
bi ava daniyan behicîn

etymology_text: Ji ji + kîsê + bavê + xwe + çûn

ipa: /ʒɪ kiːˈseː bɑːˈveː xʷɛ t͡ʃuːn/

hyphenation: ji kî·sê ba·vê xwe çûn


word: ji kîsê xwe dixwim, ji xelkê re şîretan dikim

forms: nane xwe dixwim, şîretan li xelkê dikim


ji kok û binyada xwe qetîn

forms: ji koka xwe qetîn


ji mewîjekê mesherek girêdan

glosses: Guhartoyeke ji mewîjekî kergeyek kelandin.


ji mewîjekî kergeyek kelandin

forms: ji hebek tirî mehserek çêkirin


ji meranî ketin

glosses: ji mêrên ku di hêla zayendî de qels dibin re tê gotin


ji min ketiye, li pêşiya min dihere

glosses: Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.

forms: ji mino, li mino


ji mirinê vegerîn

forms: ji mirinê filitîn


word: ji mîrate re gotin: 'tu diçî kû derê' got: 'cihê ku bikaribim bixim mîrate'

glosses: xerabî li xerabiyê digere, mîrate gelek caran rewşê lap mîrate dike


ji nan û avê bûn

forms: ji nan û avê qut bûn


ji nêz de ketin

forms: ji nêz de bêhn ji devê (yekî) hatin


ji nîva xwe nehatin xwarê

forms: ji kit û nîva xwe nehatin xwarê


ji nû ve hatin dinyayê

forms: ji nû ve ji diya xwe bûn


ji nûh û nebî de man

forms: di dema qal û belayê de man


ji pêsîrê kirin

forms: ji şîr birîn

etymology_text: Ji ji + pêsîrê + kirin


word: ji pêz re gotin: "derdê te deşt û çiyan e" got: "na derdê min şivan e

glosses: ji bo hemû kesî ya girîng, têkiliyên nêzîk û kûr in


ji piştstû ve şerjê bike dil rehet nabe

forms: xwînê fir bike, dil rehet nabe


word: ji qantirê re gotin: "bavê te kî ye" got: "hesp xalê min e


ji qewet xistin

forms: ji qewet birîn

etymology_text: Ji ji + qewet + xistin


ji qirika xwe birîn

forms: ji dev û diranê xwe birîn


ji qirikê jî ji belikê jî bûn

forms: hem ji dêrê, hemji mizgeftê bûn


ji qudûm ketin

text: Hişê min tevlihev, di serê min de hezar pirs, ji qudûm ketim.

ref: Mihemed Şarman, Pirça Winda, Avesta, 2016, çapa 2em, r. 74, ISBN 978-605-5585-41-9

ipa: /ʒɪ qʊˈduːm kɛˈtɪn/

hyphenation: ji qu·dûm ke·tin


ji rê û dirban derketin

glosses: varê bûn, dûr bûn, ji ya asahî dûr ketin, wekî zagon û rêçikên civakê hereket nekirin

forms:
ژ رێ و دربان دەرکەتن
ji rê derketin

etymology_text: ji + rê + û + dirb + -an + derketin


ji riya xwedê ketin

text: Ma ez ji rêya Xudê ketime ku di vî weqtî danê bibime sebebê helāka hinde kulfet. Û evê êlê di destê neyaran danê bihêlim.

ref: Mele Mehmûdê Bazîdî, Tûhfetu'l-Xîlan Fî Zimanê Kurdan, Weqfa Mezopotamyayê, 2019, çapa 1em, r. 161, ISBN 978-605-80975-1-3


word: ji rovî re gotin: "tu bûyî padîşah' mirîşkan. rovî tilinc da, girî û got: "ez ji şansê xwe ne bawer im.'’

glosses: carinan ji hinekan re derfetên baş dertên, lê ew xwe bi naziyê dixin


ji ser kewna xwe ketin

forms: ji kewna xwe ketin


word: ji ser ve elah elah, ji bin ve neûzibilah


ji ser xwe re tu kes nedîtin

forms: di ser xwe re tu kes nedîtin


ji serê heft bavê (yekî) zêdetir bûn

forms: ji serê (yekî) zêde bûn


ji serê xwe zêdetir xeber dan

forms: ji xwe mezintir xeber dan


ji siya xwe tirsîn

forms: ji siya xwe sil bûn


ji ta heta derziyê

forms: ji derziyê heta deziyê


ji taqet ketin

glosses: gelekî betilîn, êdî kar nekirin, lawaz kirin, karûbar pê nebûn, îş nekirin, şuxl nekirin, atil bûn, bêhêz kirin, ji hayî xistin

forms: ژ تاقەت کەتن

etymology_text: ji + taqet + ketin


ji teraqiyê ketin

etymology_text: Ji ji + teraqiyê + ketin


word: ji tevn û teşiyan re na weleh, ji qulopanî re evwalah


word: ji tirsa kûçikan newêre here gund dibê: "şev reş e

glosses: gelek caran mirov a rast nabêjin, lê li şûna wê ji xwe re hincetan diafirînin


word: ji xelkê re cih û war e, ji min re erdê sar e

forms: ji xelkê re edet e, ji min re qebhet e


word: ji xelkê re gul e, ji xwe re derd û kul e


word: ji xelkê re hêkan dike, ji xwe re zilqan dike


word: ji xelkê re hût e, ji xwe re kût e, ji hevalê tucarê rût e


word: ji xelkê re masîgiro, ji xwe re kûsîgiro


word: ji xelkê re pirbêjo, ji xwe re ker û gêjo


word: ji xelkê re purşûnga şîr e, ji xwe re mişkê kor e


ji xwe re kirin bar

forms: ji xwe re bargiranî kirin


ji xwe ve çûn

glosses: ji ser hişê xwe ve çûn, xewirîn, xeriqîn

forms:
xweve çûn
xwe ve çûn

etymology_text: Ji ji + xwe + ve + çûn

ipa: /ʒɪ xʷɛ vɛ t͡ʃuːn/

hyphenation: ji xwe ve çûn


ji xweliyan pelî, ji peliyan xwelî

forms: ji weliyan xwelî, ji xweliyan welî


ji ya xwe daneketin

glosses: Guhartoyeke ji yek û nîva xwe daneketin.


ji yek û nîva xwe daneketin

forms: ji kit û nîva xwe nehatin xwarê


word: ji yekî pirsîn: "te çima karê xwe pêk neanî" got: "bi lawijan, ji dergûşan û bi tirê gamêşan


word: ji yekî re gotin: 'tu bext dixwazî yan text' got: "bext ku hebe, texte bi xwe bê


ji zikê xwe girtin

forms: ji zikê xwe birîn


word: jin dibêje: "hevrişim e kirasê min, jehr e xwarina min


jina mala bûn

forms: jina malkir bûn


word: jinike got mela: 'mela, mehra min mehkem nebire, ez yeke dest û pê nesekinî me.'

glosses: bi min zehf bawer meke, ez yeke pir bi ewle nîn im


jiyan lê reş bûn

forms: jiyan lê heram bûn


jiyan li xwe herimandin

forms: jiyana xwe herimandin


word: jûjî destê xwe li çêliken xwe dide û dibêje: 'pore wan çi nerm e'

glosses: Guhartoyeke jûjî çêliken xwe miz dan û got: 'ez goriya pûrta we ya hevrîşîm bim'.


word: jûjî çêliken xwe miz dan û got: 'ez goriya pûrta we ya hevrîşîm bim'


word: kalo nemir bihar tê, pirê nemir qîvar tê


kap cot hatin

forms: kap mîr hatin


word: kapê gotiye: "diya min yek e, bavê min yek e, heft rojan li ser min bar neke, paşê min di geliyan re wer ke


kar dayîn ser gîsike

forms: kar dayîn ser pisîke


kar pê nebûn

glosses: bêzereng bûn, ji destê yekî tiştek nehatin


karê xwe hêsan kirin

forms: barê xwe sivile kirin


title: kapê gotiye: "diya min yek e, have min yeke, heft rojan li ser min bar neke, paşe min di geliyan re wer ke

redirect: kapê gotiye: "diya min yek e, bavê min yek e, heft rojan li ser min bar neke, paşê min di geliyan re wer ke


karoz karoz, dîsa kerê boz

glosses: Guhartoyeke eynî berf e, eynî çiftexas e.


kastekast kirin

forms: ewteewt kirin


word: keçelo mû bi serê te ve nîn e. got: 'keziyen xaltiya min li qûne dikevin

glosses: Guhartoyeke gotin: 'gurî çima porê te tune" got: 'porê xaltîka min gur e'.


word: keçelo navê min li navê te, guriyo kumê min li serê te


keçika pîr û xarna, zik tijî û tur vala

forms: keçik çûne halhala zik tijî, tûrik vala


ked di avê de çûn

forms: keda (yekî) badilhewa çûn


ked kiro, hed kiro, ji mala qasê re

forms: kedkiro, keda xwe nexwaro


ked tê de dan

forms: ked û ava (yekî) tê de çûn


kela dil rabûn

forms: kela dilê xwe verêstin


kela dil vemirîn

forms: kela dil danîn


kela girarê çûn

forms: kela şîr çûn


kela li ber çavê dijminan bûn

forms: kelemê li ber çavê dijminan bûn


keleka xwe di ser avê re derbas kirin

forms: cila xwe ji avê derxistin


word: kelkelo cihê te li kû ye got: 'ba dizane'


kelogirî bûn

text: Wê gavê bazirgên dest bi girî kir û bû miz miza wî; herweha wan her sê kalan jî nerazîbûna xwe nîşan dan û kelogirî bûn.

ref: Çîroka Hezar û Şevekê, werger: Serdar Roşan, Weşanên Nûdem


kemala xwe ji bêkemalan stendin

forms: min ferasata xwe ji bêferasetan girt


ker dikeve, dibêje: "hela xwedê!"

glosses: her kes dema ku dikeve tengasiyê, xwe dispêre keseld mezin


ker ji şîretan çi fêm dike

forms: ker çi dizane zeferan çi ye


kerr û gêj kirin

glosses: Ji bo guhertoya rastnivîsî binêre ker û gêj kirin.


kerr û lal bûn

glosses: Ji bo guhertoya rastnivîsî binêre ker û lal bûn.


ker û mekteb

glosses: Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.

forms: hirç û govend, şivan û dîwan?


word: kerê digot: "dengek tê. caşikê digot: "hinek tazî ne, dê me jî tazî bikin

glosses: yên ku tiştekî wan tune ye jî xwe bi tiştekî dihesibînin


word: kerê got: "bar min nakuje, serbar min dikuje

glosses: tiştên mezin û girîng na lê yê piçûk û ne girîng zêdetir mirov aciz dikin


word: kerê lawê kerê, av li berê, bikeve serê, heb ji hebê bike derê


word: kerê me çû leterê, me got tişteke lê derê, hat dîsa eynî ew kerê berê


kerê pîr û unce teze

forms: ker û nefel


word: kerê reş, li ber danîn qaçilên zebeş, got: "min divê welatê xweş


kerê xwe sist girê dan

forms: kerê xwe mehkem girê nedan


kergoşk û sûk

glosses: Guhartoyeke hirç û govend, şivan û dîwan!.


word: kergoşk dibeze û tajî dibeze, her du jî dibêjin: "ya xwedê!"


word: kergoşk ji çiyê xeyidiye, çiya haj pê tune

glosses: hinek rewşê baş nanirxînin, hesabên çewt dikin û xwe dixapînin

word: tavşan dağa küsmüş de dağın haberi olmamış


word: kergoşke got: "min da hevrazan, tira min bidin cambazan; min da berjêran, goştê min bidin ber kêran


word: kerî bi kerîtî daye, di pey de qerûş qerûş e

forms: kerî berdaye bi pey qerûş ketiye


kero kero, weke hero

glosses: berê çawa bû bila wisa bimeşe, dengê xwe meke


kes di ser xwe re meriv hesab nekirin

forms: kes di ser xwe re nedîtm


kes nikare bibêje siya wî xwar e

forms: kes nikare bibêje pozika sola te xwar e


kesera dilê xwe birîn

forms: dilê xwe rehet kirin


keso keso carek beso

forms: heke hewes e, ew jî bes e


ket xeberan ma li deran

forms: ket xeberan ker da guran


ketin belaya zimanê xwe

forms: bela zimanê xwe kişandin


ketin bênimejiyan

forms: ketin kincan


ketin ber talde (yekî)

forms: ketin bin siya (yekî)


ketin bin çengê (yekî)

forms: ketin bin çoka (yekî)


ketin bin destan

forms: ketin bin nîr


ketin bin perên (yekî)

forms: ketin bin baskên (yekî)


ketin destê (yekî)

forms: ketin kefa destê (yekî)


ketin êqil

forms: di êqil de rûniştin


ketin nav zar û zimanan

forms: ketina di nav dev û diranan


ketin navbera gotinê

forms: gotin birin


ketin qalikê xwe

forms: di halê xwe de bûn


ketin qirika (yekî)

glosses: gengeşe kirin, nîqaş kirin, bi kesekî re ketin gengeşê û devejeniyê

forms:
کەتن قرکا (یەکی)
ketin qirika hev

etymology_text: ketin + qirik + -a + yekî


ketin qirtan

forms: bi qirtan ketin


ketin rê

glosses: dest bi çûna derekê kirin, ber bi cihekî ve çûn

forms: keftin rê

etymology_text: Ji ketin + rê.


ketin serê (yekî)

text: Ne pirsên olî dizanî, ne dengê wî ji azanê re baş bû, ne jî rabûn û rûniştina wî diket serê gundiyan.

ref: Cankurd

text: Lê bê fêde, tiştek nedikete serê wan.

ref: Mihemed Şarman, Pirça Winda, Avesta, 2016, Çapa Duyem, r. 44, ISBN 978-605-5585-41-9

text: Vê êvarê dilê min şêranî xwest. Min got xanim ka were em ji xwe ra bastêq biqelînin. Me cara nekiriye. Bi Xwedê min pir bêrîya bastêqê bi hêk kiriye... Pêşniyara min ket sere wê û got baş e.

ref: Zinarê Xamo, Min bêriya bastêqê hêka kiribû https://web.archive.org/http://zinarexamo.blogspot.com/2019/01/min-beriya-basteqe-heka-kiribu.html arşîv, Zinarexamo.blogspot.com, 12.01.2019

etymology_text: ketin + serê


ketin stûyê (yekî)

forms: li ser stûyê (yekî) bar bûn


ketina tûşa (yekî)

forms: ketin tepûşa (yekî)


ketin xewa giran

forms: ketin xewa mirine


ketin xewa rostemî

forms: ketin xewa mirinê


ketin xewa zivistanê

forms: ketin tevziya zivistanê


word: kevaniye çêlek dot çêleke şîre xwe rêt got: 'dile padîşe ji me xera bûye'


kevir bi ser de gêr kirin

forms: kevir bi ser de wer kirin


kevirek dan ber dilê xwe

forms: kevir xistin ber dilê xwe


word: kevirek di dêst de, barê xwar rast kirin


kevirê ku ew dayne, kes nikare hilîne

glosses: Binêre kevirê ku wî danîye kes nikare rake.


kevirê seriyan bûn

forms: kevirê giran bûn


kevirê qorzî bûn

forms: kevirê kozî bûn


kevirê xwe bi rûberî xwe berdan

glosses: kêmasîya xwe pejirand bi halê xwe razî bû

glosses: dil dikir lê belê cirhet nekir ku bersîvê bidîyê deng bike


kevirên di destê xwe de berdan

forms: kevirê di pêşa xwe de hurşandin


word: kevjalê, çima tu weha xwar diçî got: 'ez ew qas dikarim'


kew li dar ketin

forms: kew li pelenderê ketin


kew li kundir ket, ne kundir li kew ket

forms: kevir li kêw neket, kew li kêvir ket


word: kewê rêl li ku xweş e got: "cihê ku ez lê bûme ferx

glosses: her kes di dilê xwe de welatê xwe xweşiktir dibîne


keys pêk anîn

forms: bal lê anîn


kezeb pola bûn

forms: çargurçikî bûn


kezeb teslîmî pisîkê kirin

glosses: Guhartoyeke lingê gur girtin avêtin nav koza berxan.


kê gotiye: "dizo malî ava"

glosses: helbet tu kes ji xeraban re tiştekî baş nabêje


kê kir û kê xwar!

forms: کێ کر و کێ خوار


kê tir kir, pîra gund tir kir

glosses: Guhartoyeke kê tir kir, xerîbê gund kir.


kê zora kê bir!

etymology_text: Ji kê + zora + kê + bir


kêf lê şeriqîn

forms: kefa (yekî) di gewriyê de man


kêf şikestin

forms: kêfa (yekî) di gewriyê de man


kemhiş bûn

forms: kêmaqil bûn


kêr gihîştin hestî

forms: kêr bi hestî ketin


kil pê ketin

forms: hej pê ketin


kilîta heft pûte li derî ketin

forms: kilîta reş li derî ketin


kinc hatin

forms: ketin kincan


kindirbazî kirin

forms: canbazî kirin


kir kirin, pir kirin

glosses: Bi viran xwe pêkhatî û nîşan dan, lafekî kirin


kirasê bepasûk xistin stûyê (yekî)

forms: kirasê bêpêsîr bi stûyê (yekî) de danîn


kirin şûna merî û însanan

forms: danîn dewsa meriv û însanan


word: kitik hê li mal e, navê mişk evdirehman e


kizinî ji kezebê hatin

forms: kizîn ji dilê (yekî) hatin


kî bi kê, ki kire kê

forms: kî kire kê?


word: kî dibêje: "were kar, li dilê min dibe azar, ki dibêje: "were taştê. li dilê min gelek xweş tê"

glosses: xwe? tê, ji bo kesên teral û ji rehetiya xwe hez dikin tê gotin


word: kî diwêre bibêje şêr: "bêhn ji devê te tê

glosses: yên ku bihêz û bibandor bin, ji tirsan kes nikare kêmasiyeke wan ji bibêje


kî dixwe, kî li xwe dixe!

glosses: Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.

forms: ki dixwe û kî serê xwe dixe!


kî ji wê dinyaya din hatiye

forms: ki serbixwin ji wê dinyayê hatiye?


kîna filehan ajotin

forms: kîna gawiran ajotin


kîna xwe kutan (yekî)

forms: kîna xwe kirin (yekî)


koçer û pîvaztirşk

forms: hirç û govend, şivan û dîwan?


kodik welgerîn

forms: risq qut bûn


kofiya xwe xwar kirin

forms: kumê xwe tel danîn


kok lê qelandin

ipa: /koːk leː qɛlɑːnˈdɪn/

hyphenation: kok lê qe·lan·din


word: kokana berxan li ber devê qula gur girê dan


kone bûn

forms: ji pozê şeytên ketin

etymology_text: Ji kone + bûn.


word: kor gote kor: "min di çavê te yê kor gawo!"


kor qeda

forms: kor feleqî


word: koro li vir be, ez ê bigerim; heke min ji korê xwe çêtir dît baş e, hey ne, ez ê li korê xwe vegerim

glosses: ez ê li ya hê baştir bigerim, ku nebe, jixwe ev ya min e


word: kose çû ku rih ber de, simbêl jî bi ser de da

forms: çû heyfa bavê, qûna dê jî da ser


word: ku dibe sar, tîtî dibêje: "ez ê ji xwe re xaniyekî bigirim

glosses: ji bo kesên ku bêxem bêsazûman in, kar û tedbîrê di demê de pêk naynin tê gotin


ku got sibeh e, tu bibêje êvar e

forms: ku got reş e, tu bibêje spî ye


word: ku xwedê bibêje: "erê" em dê hev bibînin li ser bênderê

glosses: heke em nemirin, em ê wê demê bibînin ka kê çi kiriye


word: ku xwediyê aşî dev ji aşî berda, ma qeraş wê çi bike

glosses: heke ku xwediyê sikurê meke, kes nikare tiştekî bike


kufekuf kirin

forms: ofînî pofînî kirin


word: kul hat malê, hemûyan li çavê xulam nihêrîn


word: kul hate malê ku sê mirovan bibe, hemûyan li çavên xulam nihêrîn. xulam got: "yek ez, lê herduyên mayî kî ne"


kul ketin zik

forms: kul ketin dilê (yekî)


kul li malê ketin

forms: kul li konê (yekî) ketin


kul û derd avêtin hundirê xwe

forms: bi xwe hundirê xwe xwarin


kula dilan e, xeftanê milan e

forms: kul li dilan e, xeftanî li milan e


kulê li dil girtin

forms: kule lê xistin


kumê bêxîretiyê dayîn serê xwe

forms: kumê bênamûsiyê dayîn serê xwe


kumê kûlfet e, niga hespê kumêt e

forms: sim sima kerê ye, fêl fêlê perê ye


word: kumê xelo li serê celo, yê celo li serê xelo


word: kumê xiço li serê piço, heçî hat û heçî çû


kundirê vala bûn

glosses: ji bo kesên bebandor û bêhiş tê bikaranîn


di ku re zer bû, di ku re der bû

forms: ku re zer bû, ku re der bû?


title: kundire bejî bûn

redirect: kundirê bejî bûn


kurk sor bûn

forms: kumê (yekî) sor bûn


kurm ketin dilê (yekî)

forms: kurm di serê (yekî) de livîn


word: kurm û kêzikên newalan, bûne kevaniyên malan


word: kurmance nezan got: "bila bibe erzan, heta ku dev û deling lê bûne pizdan

glosses: ji bo kesên ku bi hesabê xwe nizanin tê gotin


title: kundire vala bûn

redirect: kundirê vala bûn


kurt birin

forms: kin lê xistin


word: kûçik li ber siya dîwêr ketibû, digot: "siya min çiqasî mezin e

glosses: hinek kes tênagihîjin ku bi saya hinekên din debara xwe dikin


kûçikê li ser komê bûn

forms: kûçikê li ser beratan bûn


kûr nexweş bûn

forms: tal nexweş bûn


kûr û dûr hizirîn

forms: kûr û dûr fikirîn


kûrekûr kirin

forms: kûkekûk kirin


word: kûsiyên kendalan, xwe dikin hember xezalan


word: kûsî çû tovê garis, heta hat li şimelan leqitî

glosses: Guhartoyeke çû dermanê mîzê, gû lê esirî.


word: kûsî hêkên xwe dixe bin axê û dibêje: "heke ji xwedê re divê dê çêlikan derxe

glosses: li ser tiştekî bi girîngî nesekinîn, bi tevekelî tevgerîn


word: kûsî ji xezalê re got: "hey bê nêçîrvano destê te bikişe, çi dixwaze ji te xezalê, ji min xezalê"

glosses: ji bo kesên ku xwe dixin hempayê yên ser xwe tê gotin


lawikê engorî, nabe memûre stenbolî

forms: lawikê bingolî, nabe stenbolî


word: lawikê qureyşî, kes nîn e pişt neêşî, belê xîret namûsê dikeşî

glosses: miroven bi xiret, der bare namûs û şanaziye de ji pejinkar in


word: lawo gûz keştandin ne karê min e, lê teze ez dizanim ku, gor warê min e!


lawo li her derê ji xwe re maleke çêke

glosses: bila li her dere dost û hevalen te hebin


leke zû lê çêrîn

glosses: kemasi û gewtiya yekî zehf zede hatin ditin, beşans bûn


title: l^ê (yekî) sivik bûn

redirect: laşê (yekî) sivik bûn


title: sohbet û mijûliya vala kirin. *ya star ji dest van nezanan! ji evar de ji ber latajotina wan, serê me hemûyan gej bû

redirect: lat ajotin


title: ji bo bûyeren berevaji û eceb tê gotin. *maşelah ma^elah, lawe mence, gû qezence. (qerf)

redirect: lawê mencê çû qezencê


title: lawike engori, nabe memûre stenboli

redirect: lawikê engorî, nabe memûre stenbolî


title: lawike qureysi, kes nin e pişt neeşi, bele xiret namûse tlikeş1

redirect: lawikê qureyşî, kes nîn e pişt neêşî, belê xîret namûsê dikeşî


title: lawo gûz keştandin ne kare min e, lê teze ez dizanim ku, gor wäre min e!

redirect: lawo gûz keştandin ne karê min e, lê teze ez dizanim ku, gor warê min e!


title: lawo li her dere ji xwe re maleke şeke

redirect: lawo li her derê ji xwe re maleke çêke


title: leke neanina ser xwe

redirect: leke neanîna ser xwe


title: leke zu lê (jerin

redirect: leke zû lê çêrîn


title: lcp hilanîn

redirect: lep hilanîn


a drop in the bucket

glosses: kar û keda bêsûd bi taybetî eger karê ku divê bê kirin pir be li gor xebata tê kirin

etymology_text: • drop + bucket


شام

forms: šâm (romanization)

غذا

roman: ğazâ

audio: LL-Q9168 (fas)-Afsham23-شام.wav


لرزیدن

audio: LL-Q9168 (fas)-Darafsh-لرزیدن.wav


سوار شدن

etymology_text: Ji سوار + شدن.


خواستن

forms:
xâstan (romanization)
خواه (present)

audio: LL-Q9168 (fas)-Afsham23-خواستن.wav

audio: LL-Q9168 (fas)-Darafsh-خواستن.wav


جنگیدن

forms: jangidan (romanization)

etymology_text: جنگ (jang)

جنگ کردن

roman: jang kerden


صحبت کردن

forms: sohbat kerden (romanization)

etymology_text: Ji صحبت (sohbat) + کردن (kerden).


جشن گرفتن

forms: jašn gereftan (romanization)

etymology_text: Ji جشن (jašn) + گرفتن (giriften).


دیشب

forms: dišab (romanization)

etymology_text: Ji شب (şeb).


دیروز

forms: diruz (romanization)

etymology_text: Ji دیـ + روز (“roj”).


اکنون

forms:
eknûn (romanization)
اینک

etymology_text: Ji proto-hindûewropî *nu (“niha”).

حالا

roman: hâlâ

الان

roman: alân

نون

roman: nun


اینجا

audio: LL-Q9168 (fas)-Afsham23-اینجا.wav


بیرون

audio: LL-Q9168 (fas)-Afsham23-بیرون.wav


بعضی

audio: LL-Q9168 (fas)-Darafsh-بعضی.wav


چونکی

pos: conj

pos_title: Girêdek

text: ھەردەم دا لورین چیتە نك و دا بویکا باربی ژبیر کەت ھێلیتە ل مال، چونکی یاری دگەل ھەڤالا خۆ دکرن و بەس ھزرا وێ لسەر یارییا بوو دگەل وێ

roman: Herdem da Lurîn çîte nik û da bwîka barbî jibîr ket hêlîte li mal, çunkî yarî digel hevala xo dikirin û bes hizra wê liser yarîya bû digel wê.

ref: Leylan Îsmeîl, Bêrîvan û Hîvî (Çîrokêt Zarokan), Çapxana Xanî, Dihok, 2012, r. 15


خیلی

glosses: gelek, xelî, zêde, zehf, zor, haga, hagas, hind, hinde


ezahî

etymology_text: : Etîmolojiya vê peyvê nehatiye nivîsîn. Eger tu bi rastî bizanî, kerem bike bişkoka "biguhêre" ya di ser van gotinan re bitikîne û etîmolojiya vê peyvê binivîse. Çavkaniyên ku te ew etîmolojî jê girtiye jî binivîse.

ipa: /ɛzɑːˈhiː/

hyphenation: e·za·hî


agirxweş

forms:
agirxweştir (comparative)
herî agirxweş (superlative)
agirxweştirîn (superlative)
اگرخهش
aгьpxwәш
agirxeş
agirxoş
agirxuş

etymology_text: Ji agir + xweş.


agirxeş

forms:
agirxeştir (comparative)
herî agirxeş (superlative)
agirxeştirîn (superlative)


agirxoş

forms:
agirxoştir (comparative)
herî agirxoş (superlative)
agirxoştirîn (superlative)


agirxuş

forms:
agirxuştir (comparative)
herî agirxuş (superlative)
agirxuştirîn (superlative)


ahengbêj

glosses:
stranbêj, kilambêj, dengbêj, goranîbêj,
kesa/ê stranan dibêje

forms:
ahengvêj
ahengwêj

etymology_text: Ji aheng + -bêj.


phylogeny

glosses: faylojenî; dîroka peresîn û guherîna hûrjîneweran


archaeon

glosses: arkaeyon: hûrjînewerên ku ji cîhana yek-şanikan an yek-malzaran e


sedimentary

glosses: gerodeyî, durdî, pegirî, tilpî, xilteyî, tortî


slime

audio: LL-Q1860 (eng)-Vealhurl-slime.wav


عمة

audio: LL-Q13955 (ara)-Fjmustak-عمة.wav


ascia

audio: LL-Q652 (ita)-Ciampix-ascia.wav


lupus

audio: LL-Q1860 (eng)-Wodencafe-lupus.wav


lê banîn

glosses: Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.

forms: di ser (yekî) de gul vedan


lê heram kirin

forms: di ber de jehr kirin


lê hûr bûn

glosses: bi awayekî kûr û zirav li ser mijareke sekinîn

forms: لێ هوور بوون


lê jehr bûn

forms: di ber de jehra maran bûn


lê qelibin

forms: lê rast kirin


lê star bûn

forms: pê sekinin


word: lê tê, dibêjin: 'jê tê', lê nayê, dibêjin: 'jê nayê'

glosses: carinan karên ku bi rasthatinan pêk tên jî ji dûr ve wekî merîfet û hunerweriya kesan tên xuyan


lê vegerîn

forms: lê fetilin


lê zêde kirin

glosses: tê firandin, tiştê heyî ji rasteqînî zêdetir nîşan dan

forms: لێ زێده کرن

etymology_text: Ji lê + zêde + kirin

ipa: /leː zeːˈdɛ kɪˈɾɪn/

wav_url: https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q36163 (kmr)-Ebulfîda-lê zêde kirin.wav

hyphenation: lê zê·de ki·rin


lê ziq bûn

forms: lê zûr man


lê zivirîn

glosses: dor an ji dest bi beşek, kesek an jî tiştekî kirin

etymology_text: Ji lê + zivrîn.


lê zor çûn

forms: lê giran hatin


lê ketî bûn

forms: bêhesab bûn


lêv bi erdê re kişîn

forms: lêvek li erdê, yek li esmên bûn


lêva xwe lê hil kirin

forms: lêva xwe lê xwar kirin


li ber barê xwe nesekinîn

forms: ji ber barê xwe revîn


li ber bêhna (yekî) sekinîn

forms: li ber pozê (yekî) sekinîn


li ber çavan girtin

glosses: bal dayîn ser, di nav hesab de bûn, girîng girtin


li ber çavan bûn marê reş

glosses: Guhartoyeke li ber çavên (yekî) reş bûn.


li ber çavan xuya bûn

forms: li ber çavên xwe mezin kirin


li ber çavên (yekî) reş bûn

glosses: lê xweş nehatin, jê aciz bûn, êdî hez jê nekirin, di çavan de kêm bûn, bêqîmet bûn, bêrêz bûn

forms:
ل بەر چاڤێن (یەکی) رەش بوون
li ber çavan reş bûn


li ber defa bêdeng reqisîn

forms: li ber defa bêdeng lîstin


li ber defa cinan reqisîn

forms: di daweta cinan de reqisîn


word: li ber derê min dan dixwe, ji xelkê re hêkan dike


li ber deriyan ketin

forms: li ber deriyan gerîn


li ber deriyan kilijîn

forms: li ser dirûngeyên xelkê kilijîn


li ber deriyan man

forms: li ber dîwaran man


word: li ber deriyê min qût dixwe, li ber derê xelkê hêkan dike


li ber dil ezîz bûn

forms: di dil de buhirtî bûn


li ber dilê (yekî) dan

glosses:
aram kirin, beşdarî xema yekî/ê kirin, xema yekî/ê li ser sivik kirin
 ji bo sakînbûn û aramiya yekî/ê di nav hewldanê de bûn

etymology_text: Peyv bi peyv: li ber + dil + -ê + yek + -î/ê + dan

notes: dele dilî dan (li Dihokê gelek berbelave)


li ber (yekî) gerîn

text: Jeckyl destekî xwe danî ser milê wî û li ber gerîya

ref: Robert Louis Stevenson, (wergêr Ciwanmerd Kulek), Meseleya Seyr a Dr. Jekyll û Mr. Hyde, Avesta, 2020, r. 29, ISBN 978-605-2246-80-1

ipa: /lɪ bɛɾ (jɛˈkiː) ɡɛˈɾiːn/

hyphenation: li ber (ye·kî) ge·rîn


li ber guhên (yekî) xistin

glosses: bi awayekî ne rasterast pê hesandin, agahdar kirin.


li ber mirinê bûn

forms: ل بەر مرنێ بوون

etymology_text: li + ber + mirin + -ê + bûn


word: li ber rez nakeve, li ber gûşiya tirî dikeve


li ber roja xwe bûn

forms: li ber roja xwe sekinîn