Habîl

glosses: kurê Ademî yê ku bi destê birayê xwe Qabîlî hat kuştin

text:
bihuşt tu yî berî bihuştê
siruşt tu yî li ser siruştê
min xwîna te şîrikî mijtê
Tîkayê, Serwaya Mella
bedewiya j'nû ra Ella
kenîşta kala, mizgefta ala
Habîl bi destê Qabîl kuştê,
di ber sînga xwe de her êvar
çira evînê bi destê min vêxistê!

ref: Arjen Arî: Eroûtîka, Weşanên Lîsê, 2007

forms: Qabîl

הבל

roman: heḇel

А́вель

roman: Ávjelʹ

হাবীল

roman: habīl

А́вел

roman: Ável

亞伯

roman: aa³ baak³

亞伯爾

roman: aa³ baak³ ji⁵

亞伯

roman: Yàbó

亞伯爾

roman: Yàbó'ěr

هَابِيل

roman: hābīl

Աբել

roman: Abel

هابیل

roman: hâbil

აბელი

roman: abeli

הֶבֶל

roman: hevel

Авел

roman: Avel

Әбіл

roman: Äbıl

А́вель

roman: Ávelʹ

హెబెల్

roman: hebel

Ἅβελ

roman: Hábel

ipa: /hɑːˈbiːl/


Qabîl

pos: name

pos_title: Serenav

glosses: {{f|ku|Îslam} kurê Ademî yê ku birayê xwe Habîl kuşt

forms:
Qayin
Habîl

etymology_text: : Etîmolojiya vê peyvê nehatiye nivîsîn. Eger tu bi rastî bizanî, kerem bike bişkoka "biguhêre" ya di ser van gotinan re bitikîne û etîmolojiya vê peyvê binivîse. Çavkaniyên ku te ew etîmolojî jê girtiye jî binivîse.

Ка́ін

roman: Káin

কাবিল

roman: kabil

該隱

roman: Gāiyǐn

قَابِيل

roman: qābīl

قَايِين

roman: qāyīn

Կայեն

roman: Kayen

قابیل

roman: qâbil

კაენი

roman: ḳaeni

קַ֔יִן

roman: káyin

^카인

roman: Kain

హంతకుడు

roman: hantakuḍu

Ка́їн

roman: Kájin

Κάϊν

roman: Káïn


Xurasan

glosses: Herêmek e li bakurê Îranê û kurdên kurmancîaxiv lê dijîn.

text: Ney tinê Tebrîz û Kurdistan li ber hukmê te binSed wekî şahê Xurasanê di ferwarê te bî

ref: Melayê Cizîrî, Dîwana Melayê Cizirî, ~1640

forms: Xorasan


Xorasan

glosses: Herêmeke li bakurê Îranê û kurdên kurmancîaxiv lê dijîn.

forms:
Xorosan
Xurasan

খোরাসান

roman: khoraśan

呼羅珊

roman: Hūluóshān

خُرَاسَان

roman: ḵurāsān

Խորասան

roman: Xorasan

خراسان

roman: xorâsân

ხორასანი

roman: xorasani

खुरासान

roman: khurāsān

호라산

roman: horasan

ഖുറാസാൻ

roman: khuṟāsān

خراسان

roman: Horasan

خۇراسان

roman: xurasan

Хораса́н

roman: Xorasán

खुरासान

roman: khurāsāna

குராசான்

roman: kurācāṉ


biçî

pos: verb

pos_title: Formeke lêkerê

glosses: Kesê duyem yekjimar dema bê ji lêkera çûn.


çire

pos: adv

pos_title: Hoker

glosses: çima, bo çi, ji ber çi, ji çi re, sedem çi ye ku?

forms:
çira
çi ra
çirra
çirre
çi re

etymology_text: (ji) + çi + re, ji proto-hindûewropî, binere: çi

почему

roman: počemu


bo çi

glosses: çima, çire, ji ber çi, ji çi re, sedem çi ye ku?

forms:
bo çî
boçi
boçî
bona çi
bona çî
ji bona çi
ji bona çî
boy çi
boy çî
ji boy çi
ji boy çî

etymology_text: Ji bo + çi.


ji ber çi

glosses: çima, çire, bo çi, ji çi re, sedem çi ye ku?

forms:
jiber çi
ji ber çî
jiber çî
ber çi
berçî

etymology_text: ji + ber + çi


ji çi re

glosses: çima, çire, ji ber çi, bo çi, sedem çi ye ku?

forms: ji çi ra

etymology_text: ji + çi + re


delaqe

pos: noun

pos_title: Navdêr

glosses: Bi alfabeya latînî nivîsina دەلاقە (delaqe).


destliwa

pos: adj

pos_title: Rengdêr

glosses: zengîn, dewlemend, maldar, paredar, dara

forms: desliwa

etymology_text: Ji dest + liwa.


dowlemen

glosses: zengîn, dewlemend, dara, maldar, paredar


-terîn

pos: suffix

pos_title: Paşgir

glosses: -tirîn:* gewreterîn (mezintirîn, herî mezin, ji hemûyan mezintir)


herd

pos_title: Lêker

etymology_text: Ji îngilîziya navîn herde, heerde, heorde, ji îngilîziya kevn hierd, heord (“kerî”), ji proto-cermenî *herdō (“kerî”), ji proto-hindûewropî *ḱerdʰ- (“kerî”). Hevreha almanî Herde, swêdî hjord, albanî herdhe (“hêlîn”) û sirboxirwatî krdo.


dayene

audio: LL-Q10199 (zza)-Mirzali-dayene.wav


yardım

audio: LL-Q256 (tur)-ToprakM-yardım.wav


zînet

glosses: zîwer, ziber, xişr, xeml, nîgar, dekor, nexş, neqş

text: Ew dilê erdê û hem husn û bihaZîneta meknûn û durra bê biha

ref: Mela Hesenê Bateyî, Mewlûda Kurdî, ~1720

glosses: dirûv, wêne, rism^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)

forms:
zeynet
ziynet

ipa: /ziːˈnɛt/

hyphenation: zî·net

notes:
zînet kirin
zînetkirin
zînetkirî


-iye

glosses: pê navdêr ji rengdêran tên çêkirin (di kurmancî de: -î, -îtî, -tî, -yî)

forms: -îye


azadiye

glosses: azadî, serbestî, xweserî, serxwebûn, rizgarî

etymology_text: Ji azad + -iye.


zîwer

glosses: zînet, ziber, xişr, xeml, nîgar, dekor, nexş, neqş

forms: zîver


ziber

glosses: zîwer, zînet, xişr, xeml, nîgar, dekor, nexş, neqş

forms: zîber


xişr

glosses: zîwer, ziber, zînet, xeml, nîgar, dekor, nexş, neqş

forms:
xeşir
xeşr
xişir


dekor

glosses: zîwer, ziber, zînet, xeml, nîgar, xişr, nexş, neqş

forms: dîkor

etymology_text: Ji fransî décor yan îngilîzî decor.

ipa: /dɛˈkoːɾ/


wendox

text: Esas hemkarîyamîyanê nuştoxan û wendoxanê kirmanckî de tena naye ra îbaret nîya. Warê çapkerdiş, vilakerdiş û rotişê kitabanê kirmanckî û kovara Vateyî de zî na hemkarî bi xurtî dewam kena.

ref: Roşan Lezgîn: Kirmanckî, Kirdkî, Dimilkî, Zazakî, Zazaki.net, 9/2009

etymology_text: Ji wendene - -ene + -ox.


waştene

text: Ap Hes, Xal Hus, Dat Mih meremêne! Ez destê xo nêkena şima ra. Willey ez vengê xo şima ra nêkena. Ez wazena biba dewijê şima. Ez wazena biba cîranê şima. Ez zî sey însanan bicuya...

ref: Roşan Lezgîn: 'Sanikanê Dîyarbekirî ra Guldesteyêk, Enstîtuya Kelepûrê Kurdî, Hewlêr 2009, r. 68-71


wayîr

glosses: xwedî, xwedan, xwidan, xudan, sahib, xweyî


Qonya

glosses:
parêzgehek e li Anadoliyê li Tirkiyeyê
(nakeve nav sinorên Bakurê Kurdistanê lê 200 - 200 sal in ku hejmarek mezin ji kurdan lê dijîn û xwedî devokek taybet ya kurmancî ne

forms:
Konya
Konye
Qonye


cêr

forms:
cer
cer
çer
çêr
çêr


adir

audio: LL-Q10199 (zza)-Mirzali-adır.wav


gaxan

glosses: Sersala elewiyên Dêrsimê, her sal roja 13ê rêbendanê.

glosses: Cejna welidîna Îsa Mesîh, her sal roja 25.12

forms:
gaxand
gaxend

etymology_text: Ji ermenî Կաղանդ (Kaġand) (bi ermeniya rojavayî[skrîpt hewce ye] (gaẍand), bi ermeniya rojhilatî [skrîpt hewce ye] (kaẍand)), ew bi xwe belkî ji peyva latînî [Peyv?] (/kaland/) / [Peyv?] (/kalander/, “salname”).

Нараджэньне

roman: Naradženʹnje

Рождество Христово

roman: Rojdestvo Xrîstovo

Коледа

roman: Koleda

圣诞节

roman: Shèng dàn jié

عيد الميلاد

roman: 'eyd el-mîlad

Սուրբ Ծնունդ

roman: Surb Cnund

Ծնունտ

roman: Cnunt

عید میلاد مسیح

roman: 'eyd mîlad Mesîh

عید نوئل

sense: noel, krismas

क्रिसमस

roman: Krismas

크리스마스

roman: keuriseumaseu

Рождество

roman: Roždestvo

Різдво

roman: Rizdvo

Χριστούγεννα

roman: Christoúgenna


ete

glosses: Ete bi kurmancî di şûna kekê tê bikaranîn. Her wusa hinek jî dibêjin eto.

forms: eto


ete

audio: LL-Q9043 (nor)-Telaneo-ete.wav


kardî

glosses: Cureyek kariyan ku kulîlka wê sor e û pelên wê pirr tevz e.Kesê ku bi xwe heyta demekê zimanê wî ditevize û nikare biaxife

forms: karî


milçike

glosses: çivîk, çûçik, firinde, balinde, teyr, tilûr


lîmon

glosses:
mêweyek anku fêkiyek wek pirteqalê ye lê tirştir e û rengê tîvilê wê zerê zelal e
 (bi gelemperî bo tirşkirina xwarinan tê bikaranîn, xav nayê xwarin)

glosses: lîmonada, vexwiraka ku ji ava lîmonan tê çêkirin

forms:
leymîn
leymwîn
leymûn
لیمۆن

etymology_text: Hevrehên din ya kurdî leymûn, leymûndiz, lîmonada, farisî لیمو (lîmû) û لیمون (lîmûn), erebî ليمون (leymûn), tirkî limon, bengalî লেবু (lêbû), urdûyî نیبو (nîbû), hindî नीबू (nîbû)... hemû ji sanskrîtî निम्बूक (nimbūka /nîmbûka/lîmbûka/). Bo guherîna l/n bide ber nimêj / limêj, nivîn / livîn, noş / loş... Heman peyv ketiye zimanên ewropî jî: îngilîzî lemon, îtalî limone, spanî limón, rusî лимон (lîmon)...

레몬

roman: remon

ചെറുനാരങ്ങ

roman: ceṟunāraṅṅa

лимон

roman: limon

λεμόνι

roman: lemóni

ipa: /liːˈmoːn/

hyphenation: lî·mon


lîmonada

glosses:
vexwiraka ku ji ava lîmonan hatiye çêkirin
 (hin car şekir, av û qeşa jî di nav de heye)

forms:
lîmonad
lîmonat
lîmonata

etymology_text: Ji lîmon + -ada.

limunada#Bosnian

roman: limunada


keya

text: Zel, der barê rêbaza xebata xwe de diyar kir ku ji bo berhevkirina navên gundan ji înternetê sûd wergirtiye û ev tişt anî ziman: Tişta herî girîng li cih lêkolînkirina navên gundan e. Min têkiliya xwe bi keyayan re danî û xwe gihand navên gundan. Li telefonê li wan geriyam û navê kevn ên gundê wan ji wan pirsî. Dîsa çûm navçeyên ku min navê gundê wan berhev kirine. Li navendên navçeyan çûm qeweyan û navê rast ên gundan ji gundiyên li qewê pirsî. Ji bilî navendên navçeyan çûm gelek gundan jî.

forms:
key
keye

etymology_text: Ji zimanên îranî, têkilî peyva *ke- / keh- / ked- (mal) û kedî / kehî, bi zazakî keye (mal), farisî کد (ked, “mal”) wek di peyva كدخدا (kedxoda, “malxwê, > kurdî kedxuda”), pehlewî kedek (mal), avestayî ket- (mal).

ipa: /kɛˈjɑː/

hyphenation: ke·ya


miyan

pos_title: Formeke navdêrê

glosses: Rewşa çemandî ya pirjimar a binavkirî ya mî.

forms: miyê (feminine definite oblique singular)


miyan

glosses: Bi alfabeya Jacobsonê (en) nivîsina mîyan.


miyan

pos: prep

pos_title: Daçek


sere

etymology_text: Bi wateya "ser" ji ser + -e# Bi maneya pîr ji proto-îranî *serde(sal) (anku pirr-salî), hevreha sal, salî, salmend

ipa: /sɛˈɾɛ/

audio: LL-Q36163 (kmr)-Key Mîrza-sere.wav

hyphenation: se·re


astare

pos: unknown

pos_title: Mane

glosses: sitêrk, ji xeynê hîv û rojê cismên li ezmanan


axû

etymology_text: Ji osmanî اغو, ji proto-tirkî *āgu, *ạ̄gu. Bide ber azerî ağı.

ipa: /ɑːˈxuː/

hyphenation: a·xû


ardî

glosses: arvan, wek tozê hêrandina genim, ceh, garis


bûyîn

ipa: /buːˈjiːn/

audio: LL-Q36163 (kmr)-Key Mîrza-bûyîn.wav

hyphenation: bû·yîn


doman

glosses: pêvajo, prose, qonax, derax, demajo, vetîre

etymology_text: Ji dom + -an.

process#Swedish

roman: process

διεργασία

roman: diergasía


doman

etymology_text: Hevrehên wê di nav zimanên îranî yan hindûewropî de nayên dîtin lê bidin ber sûmerî 𒌉 (dumu: zarok), 𒌉𒍑 (dumu-nita /dumunita/: kur, zarokênêr) û 𒌉𒊩 (dumu-munus /dumumunus: keç, zarokamê)


game

audio: LL-Q10199 (zza)-Mirzali-game.wav


game

audio: LL-Q1860 (eng)-Nattes à chat-game.wav

wav_url: https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q1860 (eng)-Nattes à chat-game.wav

audio: LL-Q1860 (eng)-Back ache-game.wav

audio: LL-Q1860 (eng)-Wodencafe-game.wav

audio: LL-Q1860 (eng)-Grendelkhan-game.wav


hewna

text: Hewna, na hemkarî rayîr akena ke kalîteyê edebîyatî zî berztirbo.


kay

pos: pron

pos_title: Cînav

audio: LL-Q5218 (que)-Eavq-kay.wav

audio: LL-Q5218 (que)-Nicaela Phuyu-kay.wav

audio: LL-Q5218 (que)-Daniel (Eavq)-kay.wav


labelê

glosses: lê, ema, feqet, lêbelê, lakin, welê, belêpa


nêweş

text: Gilberte Favra Zaza: Gama ke babîyê ey nêweş kewt, o duwês serr û nêm bi.

translation: Gava ku babê wî nexweş ket, ew diwanzdeh sal û nîv bû?

ref: Di hevpeyivînekê de li gel Hülya Yetişen, wergerandina li zazakî: Roşan Lezgîn bo Zazaki.net, wergerandina li kurmancî bo Wîkîferhengê: Husein Muhammed


ome

glosses: mêr, zilam, zelam (mirovê nêr yê mezinbûyî)


verê

forms: vêrê

notes:
verê kirin
verêkirin
verêxistin


roce

etymology_text: Ji roc + -e.

audio: LL-Q10199 (zza)-Mirzali-roce.wav


jenosîd

glosses: Ji hêla dewletekê ve bi awayekî sîstematîk qirkirina piralî ya komên etnîk an jî olî.

text: Dadgeha Îraqî: Kuştina Barzanîyan jenosîd e.

ref: Voanews.com/kurdi, 5/2011

forms:
cînosayd
jînoside

etymology_text:
Deyn ji îngilîzî genocide.
Têgiha "genocide" herî pêşî li îngilîzî ji hêla Raphael Lemkin (1900–1959) ve, zanayekî dadnasî yê polonî-cihû, di sala 1943an de ji yûnaniya kevn γένος (genos, “gel, nijad”) + latînî -cidium (ji occidō (“tevkujî, kuştin”)) hatiye çêkirin.


verên

text: Welat de zî, reya verêne metno ke nusîyayo, Mewlûdê Nebî yê Ehmedê Xasî yo (1867-1951). No kitab 1899 de, şaristanê Dîyarbekirî de, çapxaneyê Lîtografya de çape ro ginayo. Mewlûdê Nebî, 16 qismî û 756 rêzî yo, her rêze zî 11 hece ya. No metn seba edebîyatê nuştekî yê kirmanckî sey metno tewr verên qebulbeno.

etymology_text: Ji ver, têkildarî berê û berî yên kurmancî


wendek

glosses: dibistan, xwendegeh, fêrgeh, medrese, mekteb

etymology_text: wendene


yaban

glosses: biyanistan, xerîbî, xurbet, tarawgeh, henderan

etymology_text: : Etîmolojiya vê peyvê nehatiye nivîsîn. Eger tu bi rastî bizanî, kerem bike bişkoka "biguhêre" ya di ser van gotinan re bitikîne û etîmolojiya vê peyvê binivîse. Çavkaniyên ku te ew etîmolojî jê girtiye jî binivîse.


yaban

text: Yaban keçisi.

text: Yaban cevizi.


legalîze

glosses:
legalkirî, serbestkirî, azadkirî,
tişta/ê ku li gor qanûnê serbest e anku ne qedexe ye

etymology_text: Ji fransî [Peyv?]légalisé ji légaliser ji legal


etûd

text: Îro li Navenda Lêkolîn û Etudên Stratejîk a Serokatiya ATASE ya ser bi Serokerkaniyê vesempozyûmeka bi navê "Binbirrkirina piştgiriya aborî û îdeolojîk a PKK/Kongra Gel’ hat lidarxistin ku hem serokerkan orgeneral Yaşar Buyukanit hem jî serokerkanê duyê orgeneral Ergin Saygun axaft.

ref: Netkurd.com, 12/2007

etymology_text: Bi rêya fransî étude, ji latînî studium ku herwiha serekaniya îngilîzî study ye jî.

hyphenation: e·tûd


destbestî

glosses: destgirêdayî, kesa/ê ku destên wî hatine girêdan

glosses:
bêçare, bêmecal, bêkeys, bêîmkan,
kesa/ê ku nikare ti tiştî bike,
kesa/ê ku nikare xwe ji pirsgirêkekê rizgar bike

etymology_text: Ji dest + bestî.


mafên mirovan

glosses:
maf û azadiyên bingehîn yên ku bo her kesî ne
(wek mafê jiyanê, azadiyê, wekheviya li hember qanûnê, mafê raman û derbirînê û hwd.)

forms: mafên mirovî

etymology_text: Ji maf + -ên + mirov ´-an

ሰብአዊ መብቶች

roman: säbʾäwi mäbtoč

пра́ва чалаве́ка

roman: práva čalavjéka

правы́ чалаве́ка

roman: pravý čalavjéka

права́ на чове́ка

roman: pravá na čovéka

чове́шки права́

roman: čovéški pravá

адаман бакъонаш

roman: adaman baq̇onaš

人權

roman: jan⁴ kyun⁴

人權

roman: rénquán

人權

roman: jîn-kôan

حُقُوق إِنْسَان

roman: ḥuqūq ʾinsān

մարդու իրավունքներ

roman: mardu iravunkʻner

حُقوقِ بَشَر

roman: hoquq-e bašar

ადამიანის უფლებები

roman: adamianis uplebebi

मानव अधिकार

roman: mānav adhikār

इंसानी हक़

roman: insānī haq

इंसानी हुक़ूक़

roman: insānī huqūq

זְכוּת אָדָם

roman: z'khút-adám

адам укуктары

roman: adam ukuktarı

인권

roman: in-gwon

човекови права

roman: čovekovi prava

മനുഷ്യാവകാശം

roman: manuṣyāvakāśaṃ

хүний эрх

roman: hünij erh

ᠬᠦᠮᠦᠨ ᠦ ᠡᠷᠬᠡ

roman: kümün-ü erke

ମାନବିକ ଅଧିକାର

roman: manôbikô ôdhikarô

ئىنسان ھوقۇقى

roman: insan hoquqi

كىشىلىك ھوقۇق

roman: kishilik hoquq

ئىنسانىي ھوقۇق

roman: insaniy hoquq

ਇਨਸਾਨੀ ਹੱਕ

roman: inasānī hakka

ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰ

roman: manukkhī adhikār

адам құқықтары

roman: adam qūqyqtary

пра́во челове́ка

roman: právo čelovéka

права́ челове́ка

roman: pravá čelovéka

ҳуқуқҳои инсон

roman: huquqhoyi inson

ҳуқуқи инсон

roman: huquqi inson

ҳуқуқи башар

roman: huquqi bašar

மனித உரிமைகள்

roman: maṉita urimaikaḷ

మానవ హక్కులు

roman: mānava hakkulu

འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང

roman: 'gro ba mi'i thob thang

اِنْسانی حُقُوق

roman: insānī ḥuqūq

пра́во люди́ни

roman: právo ljudýny

права́ люди́ни

roman: pravá ljudýny

សិទ្ធិមនុស្ស

roman: setthɨmnussɑɑ

מענטשן רעכט

roman: mentshn rekht

ανθρώπινα δικαιώματα

roman: anthrópina dikaiómata


derbirrîn

glosses: Ji bo guhertoya rastnivîsî binêre derbirîn.

text: Rêveberê giştî yê "Kompanyaya Faruq Grûp" ji Rûdawê re ragihand ku hikûmeta Herêma Kurdistanê razîbûna xwe derbirrî li ser cîbicîkirina projeya kişandina hêla tirêna Kerkûk-Silêmanî ku di qonaxa yekem de 2 milyar dolar tê de diçe û di vê salê de proje dikeve warê cîbicîkirinê.

ref: Fazil Necîb, Tirên bi 6 milyar dolar digihe Silêmaniyê https://web.archive.org/https://web.archive.org/web/20200420100400/https://www.rudaw.net/kurmanci/business/21012014 arşîv, rudaw.net, 21.01.2014

text: Erê delalê, ku min bikaribûya hestên xwe yên vê evînê derbibirriyana, ku min bikaribûya biçûkbûna evîna xwe li hemberî xweşikbûn û bedewbûna te derxista holê, ez ê bibûma bextewartirîn mêrê li ser rûyê vê dinyayê.

ref: Mîran Janbar, Qolyeya Cécileê, Weşanxaneya Lîs, 2012, çapa 1em, r. 109, ISBN 9786054497010

text: Ev demokrasiya ku min ji te re bahs kir, ev demokrasiya Kurdistanê ku cara pêşîn îmkan da min Kejal Ahmedê da ez kitêba xwe ya şiiran çap bikim, -ez a ku di dema Baasê de min nikarîbû raya xwe derbibirriya- her ev demokrasî ye ku rê venekiriye da diyardeyeka pirr tîrajîk a di komelgeha me de bê binbirrkirin, ew jî meseleya kuştina jinan e.

ref: Mûrad Ciwan, Hevpeyivîn bi Kejal Ahmedê re https://web.archive.org/https://web.archive.org/web/20200420095843/https://muradciwan.com/2014/01/20/hevpeyivin-bi-kejal-ahmede-re/ arşîv, muradciwan.com, 30.05.2007

forms:
derdibirrim (present)
derdibirrî (present)
derdibirre (present)
derdibirrin (present)
derbirre (imperative singular)
derbirrin (imperative plural)
derbirrî (past)
derbirriya (past)
derbirrî (past)
derbirriya (past)
derbirrî (past)
derbirriya (past)
derbirrî (past)
derbirriya (past)
der –birr– (root present)
der –birrî– / –birriya– (root past)
ez derdibirrim (indicative present positive)
ez dernabirrim (indicative present negative)
min derbirrî / derbirriya (indicative past positive)
min dernebirrî / dernebirriya (indicative past negative)
tu derdibirrî (indicative present positive)
tu dernabirrî (indicative present negative)
te derbirrî / derbirriya (indicative past positive)
te dernebirrî / dernebirriya (indicative past negative)
ew derdibirre (indicative present positive)
ew dernabirre (indicative present negative)
wê/wî derbirrî / derbirriya (indicative past positive)
wê/wî dernebirrî / dernebirriya (indicative past negative)
em derdibirrin (indicative present positive)
em dernabirrin (indicative present negative)
me derbirrî / derbirriya (indicative past positive)
me dernebirrî / dernebirriya (indicative past negative)
hûn derdibirrin (indicative present positive)
hûn dernabirrin (indicative present negative)
we derbirrî / derbirriya (indicative past positive)
we dernebirrî / dernebirriya (indicative past negative)
ew derdibirrin (indicative present positive)
ew dernabirrin (indicative present negative)
wan derbirrî / derbirriya (indicative past positive)
wan dernebirrî / dernebirriya (indicative past negative)
min derdibirrî / derdibirriya (imperfect positive)
min dernedibirrî / dernedibirriya (imperfect negative)
min derbirrîbû / derbirriyabû (positive)
min dernebirrîbû / dernebirriyabû (negative)
te derdibirrî / derdibirriya (imperfect positive)
te dernedibirrî / dernedibirriya (imperfect negative)
te derbirrîbû / derbirriyabû (positive)
te dernebirrîbû / dernebirriyabû (negative)
wê/wî derdibirrî / derdibirriya (imperfect positive)
wê/wî dernedibirrî / dernedibirriya (imperfect negative)
wê/wî derbirrîbû / derbirriyabû (positive)
wê/wî dernebirrîbû / dernebirriyabû (negative)
me derdibirrî / derdibirriya (imperfect positive)
me dernedibirrî / dernedibirriya (imperfect negative)
me derbirrîbû / derbirriyabû (positive)
me dernebirrîbû / dernebirriyabû (negative)
we derdibirrî / derdibirriya (imperfect positive)
we dernedibirrî / dernedibirriya (imperfect negative)
we derbirrîbû / derbirriyabû (positive)
we dernebirrîbû / dernebirriyabû (negative)
wan derdibirrî / derdibirriya (imperfect positive)
wan dernedibirrî / dernedibirriya (imperfect negative)
wan derbirrîbû / derbirriyabû (positive)
wan dernebirrîbû / dernebirriyabû (negative)
ez ê derbirrim (future positive)
ez ê dernebirrim (future negative)
minê derbirrîbe / derbirriyabe (future perfect positive)
minê dernebirrîbe / dernebirriyabe (future perfect negative)
tu yê derbirrî (future positive)
tu yê dernebirrî (future negative)
teyê derbirrîbe / derbirriyabe (future perfect positive)
teyê dernebirrîbe / dernebirriyabe (future perfect negative)
ew ê derbirre (future positive)
ew ê dernebirre (future negative)
wê/wîyê derbirrîbe / derbirriyabe (future perfect positive)
wê/wîyê dernebirrîbe / dernebirriyabe (future perfect negative)
em ê derbirrin (future positive)
em ê dernebirrin (future negative)
meyê derbirrîbe / derbirriyabe (future perfect positive)
meyê dernebirrîbe / dernebirriyabe (future perfect negative)
hûn ê derbirrin (future positive)
hûn ê dernebirrin (future negative)
weyê derbirrîbe / derbirriyabe (future perfect positive)
weyê dernebirrîbe / dernebirriyabe (future perfect negative)
ew ê derbirrin (future positive)
ew ê dernebirrin (future negative)
wanê derbirrîbe / derbirriyabe (future perfect positive)
wanê dernebirrîbe / dernebirriyabe (future perfect negative)
min derbirriye / derbirriyaye (perfect positive)
min dernebirriye / dernebirriyaye (perfect negative)
min derbirrîbûye / derbirriyabûye (nonconfirmative pluperfect positive)
min dernebirrîbûye / dernebirriyabûye (nonconfirmative pluperfect negative)
te derbirriye / derbirriyaye (perfect positive)
te dernebirriye / dernebirriyaye (perfect negative)
te derbirrîbûye / derbirriyabûye (nonconfirmative pluperfect positive)
te dernebirrîbûye / dernebirriyabûye (nonconfirmative pluperfect negative)
wê/wî derbirriye / derbirriyaye (perfect positive)
wê/wî dernebirriye / dernebirriyaye (perfect negative)
wê/wî derbirrîbûye / derbirriyabûye (nonconfirmative pluperfect positive)
wê/wî dernebirrîbûye / dernebirriyabûye (nonconfirmative pluperfect negative)
me derbirriye / derbirriyaye (perfect positive)
me dernebirriye / dernebirriyaye (perfect negative)
me derbirrîbûye / derbirriyabûye (nonconfirmative pluperfect positive)
me dernebirrîbûye / dernebirriyabûye (nonconfirmative pluperfect negative)
we derbirriye / derbirriyaye (perfect positive)
we dernebirriye / dernebirriyaye (perfect negative)
we derbirrîbûye / derbirriyabûye (nonconfirmative pluperfect positive)
we dernebirrîbûye / dernebirriyabûye (nonconfirmative pluperfect negative)
wan derbirriye / derbirriyaye (perfect positive)
wan dernebirriye / dernebirriyaye (perfect negative)
wan derbirrîbûye / derbirriyabûye (nonconfirmative pluperfect positive)
wan dernebirrîbûye / dernebirriyabûye (nonconfirmative pluperfect negative)
(bila) ez derbirrim (present subjunctive positive)
(bila) ez dernebirrim (present subjunctive negative)
(bila) min derbirrîbe / derbirriyabe (preterite subjunctive positive)
(bila) tu derbirrî (present subjunctive positive)
(bila) tu dernebirrî (present subjunctive negative)
(bila) te derbirrîbe / derbirriyabe (preterite subjunctive positive)
(bila) te dernebirrîbe / dernebirriyabe (preterite subjunctive negative)
(bila) ew derbirre (present subjunctive positive)
(bila) ew dernebirre (present subjunctive negative)
(bila) wê/wî derbirrîbe / derbirriyabe (preterite subjunctive positive)
(bila) em derbirrin (present subjunctive positive)
(bila) em dernebirrin (present subjunctive negative)
(bila) me derbirrîbe / derbirriyabe (preterite subjunctive positive)
(bila) me dernebirrîbe / dernebirriyabe (preterite subjunctive negative)
(bila) hûn derbirrin (present subjunctive positive)
(bila) hûn dernebirrin (present subjunctive negative)
(bila) we derbirrîbe / derbirriyabe (preterite subjunctive positive)
(bila) we dernebirrîbe / dernebirriyabe (preterite subjunctive negative)
(bila) ew derbirrin (present subjunctive positive)
(bila) ew dernebirrin (present subjunctive negative)
(bila) wan derbirrîbe / derbirriyabe (preterite subjunctive positive)
(bila) min derbirriya / derbirriyaya (imperfect subjunctive positive)
(bila) te derbirriya / derbirriyaya (imperfect subjunctive positive)
(bila) te dernebirriya / dernebirriyaya (imperfect subjunctive negative)
(bila) te derbirrîbûya / derbirriyabûya (pluperfect subjunctive positive)
(bila) wê/wî derbirriya / derbirriyaya (imperfect subjunctive positive)
(bila) me derbirriya / derbirriyaya (imperfect subjunctive positive)
(bila) me dernebirriya / dernebirriyaya (imperfect subjunctive negative)
(bila) me derbirrîbûya / derbirriyabûya (pluperfect subjunctive positive)
(bila) we derbirriya / derbirriyaya (imperfect subjunctive positive)
(bila) we dernebirriya / dernebirriyaya (imperfect subjunctive negative)
(bila) we derbirrîbûya / derbirriyabûya (pluperfect subjunctive positive)
(bila) wan derbirriya / derbirriyaya (imperfect subjunctive positive)
minê derbirriya / derbirriyaya (present conditional positive)
minê dernebirriya / dernebirriyaya (present conditional negative)
minê derbirrîbûya / derbirriyabûya (preterite conditional positive)
minê dernebirrîbûya / dernebirriyabûya (preterite conditional negative)
teyê derbirriya / derbirriyaya (present conditional positive)
teyê dernebirriya / dernebirriyaya (present conditional negative)
teyê derbirrîbûya / derbirriyabûya (preterite conditional positive)
teyê dernebirrîbûya / dernebirriyabûya (preterite conditional negative)
wê/wîyê derbirriya / derbirriyaya (present conditional positive)
wê/wîyê dernebirriya / dernebirriyaya (present conditional negative)
wê/wîyê derbirrîbûya / derbirriyabûya (preterite conditional positive)
meyê derbirriya / derbirriyaya (present conditional positive)
meyê dernebirriya / dernebirriyaya (present conditional negative)
meyê derbirrîbûya / derbirriyabûya (preterite conditional positive)
meyê dernebirrîbûya / dernebirriyabûya (preterite conditional negative)
weyê derbirriya / derbirriyaya (present conditional positive)
weyê dernebirriya / dernebirriyaya (present conditional negative)
weyê derbirrîbûya / derbirriyabûya (preterite conditional positive)
weyê dernebirrîbûya / dernebirriyabûya (preterite conditional negative)
wanê derbirriya / derbirriyaya (present conditional positive)
wanê dernebirriya / dernebirriyaya (present conditional negative)
wanê derbirrîbûya / derbirriyabûya (preterite conditional positive)
wanê dernebirrîbûya / dernebirriyabûya (preterite conditional negative)
(tu) derbirre (imperative present positive)
(tu) dernebirre (imperative present negative)
(hûn) derbirrin (imperative present positive)
(hûn) dernebirrin (imperative present negative)

ipa: /dɛɾbɪɾˈɾiːn/


gonî

glosses: gihayek bi strî û dirik e ku bo şewatê tê jêkirin da ku zivistanê pê sobe û tenûr bê vêxistin.

text: Gundiyan dest bi şewata sergîn û goniyan kiribûn.

ref: Mihemed Şarman, Pirça Winda, Avesta, 2016, Çapa Duyem, r. 35, ISBN 978-605-5585-41-9

forms:
gwênî
gûnî

ipa: /ɡoːˈniː/


gonî

glosses: dabaş, dabaşa xeberdanê, mijara axaftinê


çim

glosses: Kesê yekem yekjimar dema bê ji lêkera çûn.

text: Ez ê çim.

forms:
biçim
çîm
serçim


çim

pos: conj

pos_title: Girêdek

text: Nimêja esir dibe, çim sîyê ra kifşe, sî çûye derkeyîye ber mala hanê.


çim

glosses: Koma tilîyên her pîyekî; Serê tilîyên her pîyekî.


çim

text: Kekê mi, birayê mi, roşnîyaçimê mi. Dê goş bide mi. Bineyke goşdarîya mi bike. Willay billey bi no qayde ti îfleh nêbenî, ha! Sakîn be. Na mîratmenda parçeyêkê qederê to ya, roja ke ti ameyî dinya, a zî to reyde bî. Ganî ti qebul bikî. La ti xo nêdanî ver. Ney! Ti îfleh nêbenî.

ref: Lezgîn Roşan: Nêweşîya Leblebîyan, Netkurd.com, 7/2009


mose

glosses: avzê, rihînok, çirav, ridav, pengav, avzêl, lîtav, cimcime, rihînok zêlav, avevek, şilek, avgîr


Homa

forms:
hûmay
hûmayîn
hûma

etymology_text:
Hevreha farisî همایون (humayûn, “pîroz, evra”), avestayî 𐬵𐬎𐬨𐬁𐬌𐬌𐬀 (humāiia, “pîrozkirî”), sanskrîtî सुमाय (su-māyá, “pend û nexşeyên hêjabilind hebûn, pirr hişmend”). Dabestî ji :Şablon:q+ û pêşgirka *hu- (“çê, ho-, xweş-”), ji proto-hindûewropî *h₁su-. Bide ber ermeniya kevn հմայք (hmaykʻ, “efsûn, cazû”) û osmanî همایون (>hümayun), deynên Îranî. /hu-/a îraniya navîn di kurdiya îro da wek /ho-/ dibe, bide ber hoy, hokar, hogir.
Homa bixwe bi gengazî navê çivîka efsanewî ye, bibîne teyrê Homa/هما/Hüma kuşu. Xwedayên sereke ên di forma çivîkan di nava kurdan da berbelav e ku diyar e ji Sîmirr û Tawisê Melek û gelek çîrrokên gelêrî.
Ti têkiliyên bi avestayî [skrîpt hewce ye] (haoma, “Hom, navê giyayekê pîroz ku wek xwedayekî jî dihat hesibandin”) rast nînin.


Homa

glosses: çakûç, keçûç


vaş

forms: vas

etymology_text: Giya. Guherîna dengên g-v /h-ş/h-s di kurmancî û kirdkî de; gur(g) = verg, gul = vil / guh = goş, hîv=aşme // bihar = wesar, deh= des. Lewra giya/giha û vaş/vas ji rehek in.


keye

forms: çê

etymology_text: Ji zimanên îranî, binêrin kedî.

audio: LL-Q10199 (zza)-Mirzali-keye.wav


fek

glosses: Feq, xefik, tepik, dek, dekûdolab, kemîn.

etymology_text: Ji erebî فخ (fexx), hevrehaaramî ܦܚܚ (pexx), îbranî פח (pex). Guherîna X bi K ihtimalen di bin tesîra tirkî / osmanî de peyda bûye.


fek

text: In fekê ma nîyo, fekê Dersimî yo!

etymology_text: Ji erebî فك (fekk, “erzînk, çene”), hevrehaaramî ܦܟܐ (pekka). Peyva erebî wek فک (fek) ketiye farisî û bi heman awayî di osmanî de jî peyda dibû.


akerdene

glosses: pejirandin, qebûl kirin, gotin belê, gotin erê, gotin a / e

forms: akerdiş (noun-from-verb)


watene

text: Va, vat.


wesar

forms: usar

etymology_text: Ji proto-îranî *upacarHdáh, ji *upa- (“berev”) + *carHdáh (“bihar; havîn; sal”); ewa paşîn ketiye serre (“sal”) û serînî ramana biharê yan havînê dida. Ne hevreha kurmancî bihar.


usar

glosses: bi kar anîn, xebitandin, şuxilandin, îstîmal kirin

audio: LL-Q29507 (ast)-Limotecariu-usar.wav


verg

forms: verge (feminine)

audio: LL-Q10199 (zza)-Mirzali-verg.wav


serre

audio: LL-Q150 (fra)-LoquaxFR-serre.wav

audio: LL-Q150 (fra)-Sartus85-serre.wav


meşte

text: Grûba Xebate ya Vateyî ra zî Malmîsanijî bi sernameyî “Rayero ke antîkurdolojî ra ver bi kurdolojî şino û Îsmaîl Beşîkçî” Munzur Çemî bi sernameyî “Vizêr, ewro û meşte Elewîtîye” û Seyîdxan Kurijî zî bi sernameyî, “Peter Lerch û xebatê ey ware kurdolojî de” teblîxî pêşkêş kerdî. Na konferans 30î aşm roja dişeme bi yew konser a qedîya.

ref: Seyîdxan Kurij: Hekarî de Konferansa Kurdolojî, Zazaki.net, 6/2011


halbûkî

glosses:
ya rast ew e ku, ya baş ew e ku,
lê, lêbelê, helbet, jixwe, bêguman

text: Li Kurdistanê her cara ko rojnamevanek nûçeyeka ne bi dilê hinek desthilatdaran binivîsîne desthilatdar nerazîbûna xwe ji xudanê rojnameyê re diyar dike û xudanê rojnameyê jî rojnamevanî ji kar diavêje û xwe xelas dike. Halbukî divêt xudanê rojnameyê bêt ceza kirin ji ber ew biryarê dide ka nûçeyek belav bibe yan nebe.

etymology_text: Ji tirkî halbuki ji halbuki (rewş ev e ku), ew bi xwe wergera ji farisî حال آن کی (hal an kî).


polîtîze

glosses: kirî siyasî, bûyî siyasî, bûyî polîtîk, kirî polîtîk

text: serfermandarê tirkan Yaşar Buyukanitî jî di civînekê de DTPyî destnîşan kirin û got ko PKK polîtîze bûye û niha jî di parlamentoyê de legalîze dibe. Li ser pirsa rojnamevanan ko qesda wî DTPyî nin? Wî bi awayekî eşkere got ko PKK di Parlamentoya Tirkiyeyê de ye.

text: Hin kesên bêxîret hebin jî, piranî ne wisa ye, li Ewrûpa gurûba herî aktîf, herî polîtîze kurd in.

ref: Zinarê Xamo, Ji bo Hindik-Rindik daxwazeke biçûk https://web.archive.org/https://zinarexamo.blogspot.com/2020/08/ji-bo-hindik-rindik-daxwazeke-bicuk.html arşîv, zinarexamo.blogspot.com, 2020

forms:
polîtîzetir (comparative)
herî polîtîze (superlative)
polîtîzetirîn (superlative)

etymology_text: Ji fransî politisé, ji politiser, têkildarî polîtîk, polîtîka.


resmen

glosses: bi fermî, bi resmî, de jure, li gor qanûnê, aşkira, vekirî, eşkere

forms:
resmiyen
rismen
rismiyen

etymology_text: Ji erebî [Peyv?], têkildarî resmî, resm


vamer

glosses: darbahîv, darbadem, darbehîv, darên bahîvan


dim

glosses: bi giştî ji bo dirêjiya devê balindeyan tê bikaranîn


sodir

etymology_text: Hevreha kurmancî sosret, ji erebî سُدُورة (sudûret), ji reha سدر (sdr, “dîmen vegirtin, bînahiyê ragirtin, çav li berê delîn”). Bo guherrîna ji ramana vebûn, hilhatin, xuya bûn bi sibe bibîne beyanî.


lej

etymology_text: Ji *lejm < *rejm, hevreha farisiya navîn [skrîpt hewce ye] (rezm) û partî [skrîpt hewce ye] (rejm), dawiyê ji proto-hindûewropî *h₃reǵ- (“xurtandin, bi hêz kirin”). /r/ên îraniya navîn ên di destpêka bêjekê de bûyî /l/ di zazakî de berbelav e. Pirraniya zimanên îranî de êdî derî karînanê ye. Hevzahiya bi kurmancî şerr binîqaş e nê gengazkî nîne.


pirnike

audio: LL-Q10199 (zza)-Mirzali-pırnıke.wav


vinderdene

text: Kombîyayîşê 18. yê Grûba Xebate ya Vateyî de rastnuştişê tayê karan (nameyê mesderî) û nameyê meslegan ser o ame vindertene. Kar, name û termê ke verê cû ra amade bibîy, cîya-cîya dergûdila munaqeşe bîy û formê çeku û terman yê standardî tesbît bîy.

ref: Zazaki.net, 8/2010

forms: vindertene


îna

ipa: /iːˈnɑː/

hyphenation: î·na


vêşî

text: Kirmanckî (zazakî), nisbet bi lehçeyanê bînan ê kurdkî, taybetmendîyê ziwananê qedîman hîna vêşî xo de muhafeze kerdê.


kêmûkurî

text: Bila mikur bêm ko min nekariye tiştekî binivîsim! Qanûneke baş e an xirab e, nizanim! Çi kêmûkuriyên wê hene nizanim! Ez ji ba xwe ve hest dikim ko dillerzêneka ne pêwist ketiye nav rojnamevanan û bê sebeb ew qanûn ji wan re bûye xem, çima? Ezê hewl bidim li xwarê şiroveya vê bikim.

ref: Bedran Ehmed, Qanûna rojnamevaniyê derkeve çi ye û dernekeve çi ye, Nefel.com, 12/2007

forms: kêmûkurrî

etymology_text: Ji kêm + -û- + kurî.

ipa: /keːmuːkʊˈɾiː/

hyphenation: kê·mû·ku·rî


bizivandin

glosses: bizaftin, lez lê kirin, bizav lê kirin, dan bizivîn, dan hereketê, tev gerrandin, lebitandin, lezandin

text: Êdî Îbrahîm jî û jinik Leylê jî herdukan ixtiyar destan çûbe, tirsane û xwe şaş kirine û mecela xeber û lipatê nebûye û ji cihê buyî nebizivîne.

ref: Mele Mehmûdê Bazîdî, Cami’eya Riseleyan û Hikayetan Bi Zimanê Kurmancî, Lîs, 2010, çapa 1em, r. 99, ISBN 978-605-5683-27-6

forms:
dibizivînim (present)
dibizivînî (present)
dibizivîne (present)
dibizivînin (present)
bibizivîne (imperative singular)
bibizivînin (imperative plural)
bizivand (past)
bizivand (past)
bizivand (past)
bizivand (past)
–bizivîn– (root present)
–bizivand– (root past)
ez dibizivînim (indicative present positive)
ez nabizivînim (indicative present negative)
min bizivand (indicative past positive)
min nebizivand (indicative past negative)
tu dibizivînî (indicative present positive)
tu nabizivînî (indicative present negative)
te bizivand (indicative past positive)
te nebizivand (indicative past negative)
ew dibizivîne (indicative present positive)
ew nabizivîne (indicative present negative)
wê/wî bizivand (indicative past positive)
wê/wî nebizivand (indicative past negative)
em dibizivînin (indicative present positive)
em nabizivînin (indicative present negative)
me bizivand (indicative past positive)
me nebizivand (indicative past negative)
hûn dibizivînin (indicative present positive)
hûn nabizivînin (indicative present negative)
we bizivand (indicative past positive)
we nebizivand (indicative past negative)
ew dibizivînin (indicative present positive)
ew nabizivînin (indicative present negative)
wan bizivand (indicative past positive)
wan nebizivand (indicative past negative)
min dibizivand (imperfect positive)
min nedibizivand (imperfect negative)
min bizivandibû (positive)
min nebizivandibû (negative)
te dibizivand (imperfect positive)
te nedibizivand (imperfect negative)
te bizivandibû (positive)
te nebizivandibû (negative)
wê/wî dibizivand (imperfect positive)
wê/wî nedibizivand (imperfect negative)
wê/wî bizivandibû (positive)
wê/wî nebizivandibû (negative)
me dibizivand (imperfect positive)
me nedibizivand (imperfect negative)
me bizivandibû (positive)
me nebizivandibû (negative)
we dibizivand (imperfect positive)
we nedibizivand (imperfect negative)
we bizivandibû (positive)
we nebizivandibû (negative)
wan dibizivand (imperfect positive)
wan nedibizivand (imperfect negative)
wan bizivandibû (positive)
wan nebizivandibû (negative)
ez ê bibizivînim (future positive)
ez ê nebizivînim (future negative)
minê bizivandibe (future perfect positive)
minê nebizivandibe (future perfect negative)
tu yê bibizivînî (future positive)
tu yê nebizivînî (future negative)
teyê bizivandibe (future perfect positive)
teyê nebizivandibe (future perfect negative)
ew ê bibizivîne (future positive)
ew ê nebizivîne (future negative)
wê/wîyê bizivandibe (future perfect positive)
wê/wîyê nebizivandibe (future perfect negative)
em ê bibizivînin (future positive)
em ê nebizivînin (future negative)
meyê bizivandibe (future perfect positive)
meyê nebizivandibe (future perfect negative)
hûn ê bibizivînin (future positive)
hûn ê nebizivînin (future negative)
weyê bizivandibe (future perfect positive)
weyê nebizivandibe (future perfect negative)
ew ê bibizivînin (future positive)
ew ê nebizivînin (future negative)
wanê bizivandibe (future perfect positive)
wanê nebizivandibe (future perfect negative)
min bizivandiye (perfect positive)
min nebizivandiye (perfect negative)
min bizivandibûye (nonconfirmative pluperfect positive)
min nebizivandibûye (nonconfirmative pluperfect negative)
te bizivandiye (perfect positive)
te nebizivandiye (perfect negative)
te bizivandibûye (nonconfirmative pluperfect positive)
te nebizivandibûye (nonconfirmative pluperfect negative)
wê/wî bizivandiye (perfect positive)
wê/wî nebizivandiye (perfect negative)
wê/wî bizivandibûye (nonconfirmative pluperfect positive)
wê/wî nebizivandibûye (nonconfirmative pluperfect negative)
me bizivandiye (perfect positive)
me nebizivandiye (perfect negative)
me bizivandibûye (nonconfirmative pluperfect positive)
me nebizivandibûye (nonconfirmative pluperfect negative)
we bizivandiye (perfect positive)
we nebizivandiye (perfect negative)
we bizivandibûye (nonconfirmative pluperfect positive)
we nebizivandibûye (nonconfirmative pluperfect negative)
wan bizivandiye (perfect positive)
wan nebizivandiye (perfect negative)
wan bizivandibûye (nonconfirmative pluperfect positive)
wan nebizivandibûye (nonconfirmative pluperfect negative)
(bila) ez bibizivînim (present subjunctive positive)
(bila) ez nebizivînim (present subjunctive negative)
(bila) min bizivandibe (preterite subjunctive positive)
(bila) min nebizivandibe (preterite subjunctive negative)
(bila) tu bibizivînî (present subjunctive positive)
(bila) tu nebizivînî (present subjunctive negative)
(bila) te bizivandibe (preterite subjunctive positive)
(bila) te nebizivandibe (preterite subjunctive negative)
(bila) ew bibizivîne (present subjunctive positive)
(bila) ew nebizivîne (present subjunctive negative)
(bila) wê/wî bizivandibe (preterite subjunctive positive)
(bila) wê/wî nebizivandibe (preterite subjunctive negative)
(bila) em bibizivînin (present subjunctive positive)
(bila) em nebizivînin (present subjunctive negative)
(bila) me bizivandibe (preterite subjunctive positive)
(bila) me nebizivandibe (preterite subjunctive negative)
(bila) hûn bibizivînin (present subjunctive positive)
(bila) hûn nebizivînin (present subjunctive negative)
(bila) we bizivandibe (preterite subjunctive positive)
(bila) we nebizivandibe (preterite subjunctive negative)
(bila) ew bibizivînin (present subjunctive positive)
(bila) ew nebizivînin (present subjunctive negative)
(bila) wan bizivandibe (preterite subjunctive positive)
(bila) wan nebizivandibe (preterite subjunctive negative)
(bila) min bibizivanda (imperfect subjunctive positive)
(bila) min nebizivanda (imperfect subjunctive negative)
(bila) min bizivandibûya (pluperfect subjunctive positive)
(bila) min nebizivandibûya (pluperfect subjunctive negative)
(bila) te bibizivanda (imperfect subjunctive positive)
(bila) te nebizivanda (imperfect subjunctive negative)
(bila) te bizivandibûya (pluperfect subjunctive positive)
(bila) te nebizivandibûya (pluperfect subjunctive negative)
(bila) wê/wî bibizivanda (imperfect subjunctive positive)
(bila) wê/wî nebizivanda (imperfect subjunctive negative)
(bila) wê/wî bizivandibûya (pluperfect subjunctive positive)
(bila) wê/wî nebizivandibûya (pluperfect subjunctive negative)
(bila) me bibizivanda (imperfect subjunctive positive)
(bila) me nebizivanda (imperfect subjunctive negative)
(bila) me bizivandibûya (pluperfect subjunctive positive)
(bila) me nebizivandibûya (pluperfect subjunctive negative)
(bila) we bibizivanda (imperfect subjunctive positive)
(bila) we nebizivanda (imperfect subjunctive negative)
(bila) we bizivandibûya (pluperfect subjunctive positive)
(bila) we nebizivandibûya (pluperfect subjunctive negative)
(bila) wan bibizivanda (imperfect subjunctive positive)
(bila) wan nebizivanda (imperfect subjunctive negative)
(bila) wan bizivandibûya (pluperfect subjunctive positive)
(bila) wan nebizivandibûya (pluperfect subjunctive negative)
minê bibizivanda (present conditional positive)
minê nebizivanda (present conditional negative)
minê bizivandibûya (preterite conditional positive)
minê nebizivandibûya (preterite conditional negative)
teyê bibizivanda (present conditional positive)
teyê nebizivanda (present conditional negative)
teyê bizivandibûya (preterite conditional positive)
teyê nebizivandibûya (preterite conditional negative)
wê/wîyê bibizivanda (present conditional positive)
wê/wîyê nebizivanda (present conditional negative)
wê/wîyê bizivandibûya (preterite conditional positive)
wê/wîyê nebizivandibûya (preterite conditional negative)
meyê bibizivanda (present conditional positive)
meyê nebizivanda (present conditional negative)
meyê bizivandibûya (preterite conditional positive)
meyê nebizivandibûya (preterite conditional negative)
weyê bibizivanda (present conditional positive)
weyê nebizivanda (present conditional negative)
weyê bizivandibûya (preterite conditional positive)
weyê nebizivandibûya (preterite conditional negative)
wanê bibizivanda (present conditional positive)
wanê nebizivanda (present conditional negative)
wanê bizivandibûya (preterite conditional positive)
wanê nebizivandibûya (preterite conditional negative)
(tu) bibizivîne (imperative present positive)
(tu) nebizivîne (imperative present negative)
(hûn) bibizivînin (imperative present positive)
(hûn) nebizivînin (imperative present negative)
بزڤاندن
bizifandin

etymology_text: Ji bizav + -andin.

ipa: /bɪzɪvɑːnˈdɪn/

hyphenation: bi·zi·van·din


bizivandin

glosses: Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.

text: Divabû di salên bihûrî da sendîkaya rojnamevanan fişar xistiba ser zanîngehan bo bilindkirina asta xwendinê di beşên ragihandinê de. Herwiha bizivandina hikûmetê bo şandina şandeyên rojnamevanan, dîtina dewreyên fêrbûnê û bilindkirina asta wan li welatên pêşketî de. Yan jî anîna mamostayên biyanî û vekirina dewreyên têrûtesel li Kurdistanê bo fêrkirina rojnamevanên genc li gor prensîpên zanistî û nûjen. Piştre belgenameya karkirinê bi wan bibexşe û wan bike endamê sendîkayê.

ref: Bedran Ehmed: Qanûna rojnamevaniyê derkeve çi ye û dernekeve çi ye!, Nefel.com, 12/2007


pejarî

text: Li ba min derketin û derneketina vê qanûnê weke hev e, ne fêda wê heye û ne jî xisar, tenê dibe ko ji bo wan kesên ko dixwazin vê heyvê bi qerebalixî bibin ser û xem û pejariya Kerkûkê ji bîra xelkê bibin baş be.

etymology_text: Ji pejar + -î


tût

etymology_text: : Etîmolojiya vê peyvê nehatiye nivîsîn. Eger tu bi rastî bizanî, kerem bike bişkoka "biguhêre" ya di ser van gotinan re bitikîne û etîmolojiya vê peyvê binivîse. Çavkaniyên ku te ew etîmolojî jê girtiye jî binivîse.


amnan

forms: umnun

audio: LL-Q10199 (zza)-Mirzali-amnan.wav


vila

text: Vila kerdene.

text: Wazenî ez to rê sere ra qisey bika. Ez newe ra bîyara vîrê to. To dî ti hema vîst û çar serre yî. Serre hezar û new sey û heştay û heşt a. A serra ke parçeyê welatê to yê cêrî de asmên ra jehr vara. Herinda tovî de erdanê welatê to de bi sehezaran cesedî amey karitiş. Bi sehezaran merdimê welatê to ca û warê xo ra derbeder bîy. Welatan ra vila bîy. Vernîya înan ameye resaye bi Dîyarbekir. Ti a serre newe cîya bîyê. To xo rê ban viraşto, ti deyndar î. Ti pêhesînî ke tayê welatîyê to ha şaristanê Eskîşehîrî de karê înşaatî de gureyenî.

forms:
vela
vîla


çin

text: Gilberte Favre Zaza: Yew roja ke ez ey nêfikirîyî çin a


eke

glosses: gû, gemar, rîtin, pîsatî, zarok pirr caran dibêjin

forms:
عەکە
ekî
ekê
eki


eke

wav_url: https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q1860 (eng)-I learned some phrases-eke.wav

audio: LL-Q1860 (eng)-Vealhurl-eke.wav


tatêl

glosses: mereq, xemxwerî, balkêşî, çavzêlkî, etir

text: Mirîşka me hêkên nû dike, ketiye tatêla dewleta tirk, ya perçe bibe. Ya kurd bibin xwedî dewlet? Di şûna xwediyê xwe de, dilerizî lê feydeya tirsê ji ecelê re tuneye.

ref: xwendevanek bi navê Firat di Netkurd.com de, 12/2007

glosses: hewes^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)

forms:
tatol
tatîl

호기심

roman: hogisim

љубопитност

roman: ljubopitnost

любопытство

roman: lyubopytstvo

περιέργεια

roman: periérgeia

notes:
tatêl kirin
tatêlkirin
tatêlkirî


ejî

glosses: beho, hûk, ejdeha^([Ji bo vê maneyê çavkanî hewce ye. (+) ])

forms:
ej
eji
ejê

etymology_text: hevreha ermenî օձ (ōj: mar), ermeniya kevn աւձ (awj), rûsî уж (už), slovenî ož, vož, ukraynî вуж (vuž), sibo-xirwatî u̯õš, çekî û slovakî užovka, polonî wąż, sorbî wuž, huž, latviyayî odze, lîtwanî angìs, prûsiya kevn angis, latînî anguis, almaniya bilind ya kevn unc... hemû ji proto-hindûewropî *h₂éngʷʰis (mar). Ji eynî rehî: ejdeha

ipa: /ɛˈʒiː/

hyphenation: e·jî


gerdîş

glosses: edet, bastan, texlîd, tore, kevneşopî, dab, nerît, irf

text: Di Kurdî de (mîna her zimanekî bêdêûbav), pirr klîşe û gerdişên (adetên) zimanewî, ku rê li ber çewtkirin, kirêtkirin, û "derlogîkkirina/ deraqilkirina zimên li tanê piştê vedikin hene.

ref: Hoşeng Broka: Hevokên bêaqil, Netkurd.com, 12/2007

forms: gerdiş


kelistin

glosses: nerîn, berê xwe danê, seh kirin, fekirin, raçav kirin, çav lê gerandin

forms: keliştin

etymology_text: Hevreha soranî کەڵستن (kellistin, “kelecan hatin, peroşîn”), pevbestî bi kel. Pêbestiya wateyî ji kelecana ku tê bihîstin gava diznêriyê çêbûye, bo guherrîneka wekhev bide ber îngilîzî snoop û snap.

ipa: /kɛlɪsˈtɪn/

hyphenation: ke·lis·tin


losyon

glosses: Melhemê ku li şûna şampoyê leş pê tê şûştin.

text: Yekem, çayxaneyek di salên 60an li cîhek li navenda Stenbolê. Ez deh salî me û hûn hema-hema mirovekî gihiştî ne. Ez windabûyî, bitirs im û tenê hûn xwîngermî û canecanî didin pêş. Li kêleka we rûniştî me, hûn çayekê dixwazin ji min re û serê min miz didin. Bêhna losyoneke taybetî ku hacî ji Mekkê tînin û jê re dibêjin ‘Ava Gul a Mohammed’ ji simbêla we ya rojhelatî ku piçek belawela ye, dêmên we yên kurkirî û porên we yên şil dihêt. Losyoneke ku piraniya cuwamêrên gundê min bikartînin. Cîhê canecanetiyê ye, li kêleka we rûniştin. Di wê hewayê xerîb da çaya xwe vedixwim û nawêrim çavên xwe bigirim. Pê sefaletek dihîsim û divêm derkevim.

ref: Îbrahîm Selman: Mekin, ezbenî, mekin, Netkurd.com, 11/2007

forms: losiyon

etymology_text: Ji fransî lotion.


sefalet

glosses: jarî, hejarî, perîşanî, riswayî, rezalet, xizanî, şerpezeyî, belingazî

text: Di wê hewayê xerîb da çaya xwe vedixwim û nawêrim çavên xwe bigirim. Pê sefaletek dihîsim û divêm derkevim.

forms: sefaret

etymology_text: Ji erebî سفالة (sefaleᵗ, “sefalet < nizmatî”) ji rehê س ف ل (s-f-l-, “nizm bûn, li jêr bûn”), hevreha aramî שפל (ş-p-l-), akadî şepalu. Ji heman rehî: sefîl.


sefalet

glosses: xizanî, hêjarî, şerpezeyî, perişanî, sefalet


hetîw

glosses: Bi alfabeya latînî nivîsina ههتیو (hetîw).


ereksiyon

glosses: repbûn, reqbûn, erektî, erektbûn (repbûna kîrî)

etymology_text: Bi rêya fransî ji latînî


ereksiyon

audio: LL-Q256 (tur)-ToprakM-ereksiyon.wav


borek

glosses:
tişta/ê ku (zû) dibore,
tişta/ê ku demek dirêj venakêşe,
tişta/ê ku zû diçe yan derbas dibe

text:
Divê em tê bigihin ku kêlîkên jîna me
wisan kurt û borek in ku me dem nîne
em paşve bihêlin wan tiştan
yên ku dikarin niha tiştekî biguherrînin.

ref: Salvatore Quasimodo: Û tavilê êvar e, wergerrandin: Husein Muhammed, xwejen.blogspot.com, 12/2007

forms:
bihorek
bihurek
buhorek
buhurek

etymology_text: Ji borîn + -ek.


girek

glosses: herfên girs yan mezin: (A B C D û hwd. lê ne a b c d û hwd.)

forms: girdek

ipa: /ɡɪˈɾɛk/


girek

text: Mişkên din jî tu tişt pirs nekirin lê di serê wan tevan de pirs bûbûn girekên dijwar.

ref: Mihemed Şarman, Pirça Winda, Avesta, 2016, Çapa Duyem, r. 4, ISBN 978-605-5585-41-9


hûrek

glosses: herfên hûrik yan biçûk: (a b c d û hwd. lê ne A B C D û hwd.)

forms: hûrdek


hûrek

glosses: Rewşa navkî ya mê ya yekjimar a nebinavkirî ya hûr.

forms: hûrin (feminine indefinite nominative plural)


şarj

glosses: şenh, dagirtina pîlan yan bateriyan bi enerjiyê daku bixebitin

text: Li navçeya Silopiya ku bi ser Şirnexê ve girêdayî ye, xwendekarê bi navê Ridwan Kaden(17) pîlek(baterî) bi hejandinê şarj dibe, çêkir.

ref: Netkurd.com, 12/2007

forms:
çarc
şarz

etymology_text: Ji fransî charge.

hyphenation: şarj


Ridwan

glosses: (li gor îslamê) melekê dergevanê biheştê ye

forms: Rizwan

etymology_text: Ji erebî [Peyv?]


dergevan

glosses:
nobedar, pasevanê avahiyekî, berpirsê dergehekî,
kesa/ê ku çavdêriya têketina û derketina ji xaniyekî ve dike

text: Gava ku hatin ber dêrî ferîştehê alîgirê mezin got, "ka deriyê Kurdan veke." Dergevan li ser vê fermanê dest avête toqa navtenga xwe vekir, tijî mifte bi zincirekê ve derbas kiribûn.

ref: Mihemed Şarman, Pirça Winda, Avesta, 2016, çapa 2em, r. 58, ISBN 978-605-5585-41-9

text: Mîrê bi kemal û 'izz û rif'etRagirt-i ji bo xwe dergevanekFettanê zeman e seypisanek

ref: Ehmedê Xanî, Mem û Zîn, ~1692

forms:
دەرگەڤان
dergavan
dergahvan
dergehvan
dergehwan
dergevan
dergewan
dergihvan

etymology_text: Ji dergeh + -van.

দারোয়ান

roman: daroẏan

врата́р

roman: vratár

портие́р

roman: portiér

把門人

roman: bǎménrén

بَوَّاب

roman: bawwāb

بَوَّابَة

roman: bawwāba

դռնապան

roman: dṙnapan

շվեյցար

roman: šveycʻar

բարապան

roman: barapan

دربان

roman: darbân

𐌳𐌰𐌿𐍂𐌰𐍅𐌰𐍂𐌳𐍃

roman: daurawards

𐌳𐌰𐌿𐍂𐌰𐍅𐌰𐍂𐌳𐌰

roman: daurawarda

вра́тар

roman: vrátar

по́ртир

roman: pórtir

پردهجی

roman: perdeci

ⲙⲛⲟⲩⲧ

roman: mnout

ⲫⲁⲡⲣⲟ

roman: phapro

швейца́р

roman: švejcár

портье́

roman: portʹjé

привра́тник

roman: privrátnik

консье́рж

roman: konsʹjérž

консье́ржка

roman: konsʹjéržka

ద్వారపాలకుడు

roman: dvārapālakuḍu

θυρωρός

roman: thurōrós

ipa: /dɛɾɡɛˈvɑːn/

hyphenation: der·ge·van


çînko

glosses:
tûtya, kil,
kanzayek bi nîşana Zn e û hejmara wî ya atomî 30 ye

text: Li navçeya Silopiya ku bi ser Şirnexê ve girêdayî ye, xwendekarê bi navê Ridwan Kaden (17) pîlek (baterî) bi hejandinê şarj dibe, çêkir. Ridwan dibêje; berî salekê fikrek weha hatiye heşê wî û wî dest bi lêkolînê kiriye. Wî dîtîye ku pîlên adetî jikarbon û çînkoyê pêk tên. Ji bo wê jî zû vala dibin.

ref: Netkurd.com, 12/3007

forms: çinko

etymology_text: Ji îtalî zinco ku ihtimal e ji sîng ya farisî be ku tê wateya "kevir, ber, sîn, kuç".

ዚንክ

roman: zink

цынк

roman: cynk

দস্তা

roman: dôśta

цинк

roman: cink

သွပ်

roman: swap

ᎦᏙᎤᎳᏂ

roman: gadoulani

鋅

roman: xīn

خَارَصِين

roman: ḵāraṣīn

تُوتِيَاء

roman: tūtiyāʾ

ցինկ

roman: cʻink

روی

roman: ruy

თუთია

roman: tutia

जस्ता

roman: jastā

אָבָץ

roman: avats

цинк

roman: tsink

아연

roman: ayeon

ສັງກະສີ

roman: sang ka sī

നാകം

roman: nākaṃ

വെളുത്തീയം

roman: veḷuttīyaṃ

цайр

roman: tsajr

سىنك

roman: sink

جست

roman: ǰast

мырыш

roman: myryş

руҳ

roman: ruh

நாகம்

roman: nākam

ཏི་ཚ

roman: ti tsha

جست

roman: jast

ស័ង្កសី

roman: sangkɑɑsəy

សាំង្កសី

roman: samngkɑɑsəy

ស័ង្គសី

roman: sangkɔɔsəy

ψευδάργυρος

roman: psevdárgyros

τσίγκος

roman: tsígkos


têketin

glosses: çûn hindir, çûn têve, çûn têde, daxil bûn

forms:
tê keftin
tê ketin
tê kevtin
têkeftin
têkevtin

etymology_text: tê (di wê) + ketin

ipa: /teːkɛˈtɪn/

hyphenation: tê·ke·tin


têketin

glosses: kiryara ketina avahîyeki an jî tevlîbûna civak an rêxistinek taybetî.


karbon

glosses: madeyek ne-kanza yê bêreng e bi nîşana C û jimara atomî ya wî 6 e

text: Li navçeya Silopiya ku bi ser Şirnexê ve girêdayî ye, xwendekarê bi navê Ridwan Kaden (17) pîlek (baterî) bi hejandinê şarj dibe, çêkir. Ridwan dibêje; berî salekê fikrek weha hatiye heşê wî û wî dest bi lêkolînê kiriye. Wî dîtiye ku pîlên adetî ji karbon ûçînkoyê pêk tên. Ji ber wê jî zû vala dibin.

forms: kerbon

etymology_text: Ji fransî carbone ji latînî carbo (“komir, rejî”).

مولدالفحم

roman: muvallidulfahm

بموادالفحم

roman: bimeyvadulfahm

вугляро́д

roman: vuhljaród

অঙ্গার

roman: ôṅgar

въглеро́д

roman: vǎgleród

ကာဗွန်

roman: kabwan

碳

roman: than

碳

roman: tàn

碳

roman: táng

炭素

roman: thoàⁿ-sò͘

碳

roman: thoàⁿ

كَرْبُون

roman: karbūn

ածխածին

roman: acxacin

седь

roman: sedʹ

کربن

roman: karbon

કાર્બન

roman: kārban

ნახშირბადი

roman: naxširbadi

प्रांगार

roman: prāṅgār

פַּחְמָן

roman: pakhmán

ಇಂಗಾಲ

roman: iṅgāla

көмүртек

roman: kömürtek

углерод

roman: uglerod

탄소

roman: tanso

ຄາບອນ

roman: khā bǭn

јаглерод

roman: jaglerod

കാര്ബണ്

roman: kārbaṇ

ഇംഗാലം

roman: iṅgālaṃ

нүүрстөрөгч

roman: nüürstörögč

ᠨᠡᠭᠦᠷᠡᠰᠦᠲᠥᠷᠥᠭᠴᠢ

roman: negüresütöröɣči

ଅଙ୍ଗାରକ

roman: ôṅgarôkô

کاربون

roman: kārbón

көміртек

roman: kömırtek

углеро́д

roman: ugleród

कौकिलीय

roman: kaukilīya

प्राङ्गार

roman: prāṅgāra

கரிமம்

roman: karimam

སོཕ་རྗས།

roman: soph rjas

вугле́ць

roman: vuhlécʹ

ការបោន

roman: kaabaon

កាបូន

roman: kaaboun

קוילנשטאָף

roman: koylnshtof

άνθρακας

roman: ánthrakas

ipa: /kʰɑːɾˈboːn/

hyphenation: kar·bon


karbon

audio: LL-Q256 (tur)-ToprakM-karbon.wav


diyod

glosses: têlek karebayî ye ku enerjî tê re ji tiştekî diherrike yek din

text: Ridvan ji xwe re dike armanc ku pîlek peyda bike bi enrjîya hereketê bixebite û ji bo vê yekê jî diyot û têlên sifir bikaranîye. Wî gelek têl(500 lef) bikaranîye ku dema werin hejandin enerjîyek derê holê. Ev enerjîya ji hejandinê dertê bi wasiteya diyotan pîlê şarj dike û her cara ku pîl vala dibe bi hejandinê careka din tije dibe.

forms: diyot

etymology_text: Bi rêya fransî yan îngilîzî diode ji yûnaniya kevn odos (rê, rêk).

диод

roman: diod

다이오드

roman: daiodeu

இருமுனையம்

roman: irumuṉaiyam

ipa: /dɪˈjoːd/


parjimar

glosses: Jimarên ku parçeyek tiştekî ji wê hemû tiştê diyar dikin.

forms:
parhejmar
parhijmar
parjimare

etymology_text: par (parçe) + jimar

ipa: /pɑːɾʒɪˈmɑːɾ/

hyphenation: par·ji·mar


arîtmetîk

glosses: hesab, hesabkirin (kêmkirin, zêdekirin, carkirin, parvekirin)

forms:
elcebra
jeometrî

etymology_text: Bi riya fransî arithmétique yan îngilîzî arithmetic ji latînî arithmetica ji yûnaniya kevn ἀριθμητική (arithmētikḗ)(τέχνη) (hunera) jimartin(ê) ji ἀριθμόςarîsmos (jimar, hejmar).

аритме́тика

roman: aritmétika

算術

roman: suànshù

թվաբանություն

roman: tʻvabanutʻyun

حساب

roman: hesâb

اشمار

roman: ošmâr

અંકગણિત

roman: aṅkagṇit

ಅಂಕಗಣಿತ

roman: aṅkagaṇita

산술

roman: sansul

аритметика

roman: aritmetika

അങ്കഗണിതം

roman: aṅkagaṇitaṃ

арифметик

roman: arifmetik

тооны бодлого

roman: toony bodlogo

حساب

roman: hisab

арифметика

roman: arifmetika

арифме́тика

roman: arifmétika

ҳисоб

roman: hisob

เลขคณิต

roman: lek-ka-nit

حساب

roman: hisāb

арифме́тика

roman: aryfmétyka

аритме́тика

roman: arytmétyka

αριθμητική

roman: arithmitikí

ἀριθμητική

roman: arithmētikḗ

ipa: /ɑːɾiːtmɛˈtiːk/


UNESCO

glosses: Rêkxistina Perwerdeyê, Zanistê û Çandeyê ya Neteweyên Yekbûyî

text: Duhî êvarê şandeyeke Rêxistina Perwerde, Zanistî û Çandî ya Neteweyên Yekbûyî(UNESCO) serdana Wezareta Perwerde kir.

ref: Pukmedia.com, 12/2007

etymology_text: Ji îngilîzî United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization, UNESCO


akronîm

glosses:
Kurtenav,
kurteyên ku wek peyvan tên xwendin.

etymology_text: Li gor homonîm û sînonîm ji akro- + onîm hatiye duristkirin ku ew jî ji yewnaniya kevn in: ἄκρος (tûj, bilind) + ὄνομα (nav)

акроним

roman: akronim

ipa: /ɑːkɾoːˈniːm/

hyphenation: ak·ro·nîm


laboratiwar

glosses:
azmûngeh,
cihê ku lêkolînên zanistî li ser dermanan yan kemîkalan yan mîkroban tê kirin,
cihê ku derman yan kemîkal yan mîkrob tê de tên çêkirin

text: Cîgirê Rektorê Zanîngeha Dîcleyê Prof. Zulkuf Gulsun li ser vê yekê daxuyanîyek da û got ev yek mumkin e, divê em xebata vî xwendekarî bibînin û di laboratuarê de test bikin.

forms:
laboratuar
laboratoryûm
laboratorî

etymology_text: Bi rêya fransî laboratoire, ji latînî laboratorium ji labore (xebitîn, kar kirin) + -toryûm

গবেষণাগার

roman: gôbeśnagar

лаборатория

roman: laboratorija

प्रयोगशाला

roman: prayogśālā

лаборатория

roman: laboratoriya

ஆய்வகம்

roman: āyvakam

εργαστήριο

roman: ergastírio


toryûm

glosses: Elementeke kîmyayî ku jimara atomî ya wî 90 û nîşana wî jî Th e.

etymology_text: Ji swêdî thorjord ji Thor (navê xwedayekskandinavî ye) + jord (erd, ax) sala 1846 hatiye navandin.

то́рый

roman: tóryj

то́рий

roman: tórij

釷

roman: tǔ

ثُورْيُوم

roman: ṯoryum

թորիում

roman: tʻorium

თორიუმი

roman: toriumi

ह्रसातु

roman: hrasātu

תוריום

roman: tóryum

토륨

roman: toryum

ториум

roman: torium

тори

roman: tori

торий

roman: torii

торий

roman: toriy

தோரியம்

roman: tōriyam

θόριο

roman: thório


sêlik

glosses: Amûrên ku deng (bi taybetî stran) yan jî wêne li ser tên tomarkirin.

text: Berî ku Apê Qado bigihêje gundê xwe, gramafona xwe li ser kerekê baş dijdîne, sêlikekê dide ser û gramafon dest bi muzîkê dike.

ref: Zinar Soran, Gurî https://web.archive.org/http://tirsik.net/danegeh/zarok/guri.pdf arşîv, APEC, 1993, r. 60, ISBN 91-87730-50-2

text: Li gelek welatên cîhanê sêlik û gramofon bûne îkonê serdemekê û ew li muzexaneyan têne nîmayîşkirin.

ref: Recep Çapan, Edîson, tomarkirina barê cîhanê û sêlikên li ber mirinê https://web.archive.org/https://www.rudaw.net/kurmanci/culture/110920172 arşîv, rudaw.net, 2017

text: Ev fabel ji alîyê şagirdên kurd û mamosteyên zimanê kurdî Celal Sönmez û Mustafa Uzun ve wek karekî taybet ya Power Pointê, bi dengê şagirdên kurd û bi wêneyên ajelan -heywanan-, hem bi zimanê swêdî, hem bi zimanê kurdî, li ser sêlikeke CDyê hat amade kirin. Ev sêlik ji bo hemû şagirdên sinifa 1-3 û sinifa 4-6 hat nîşan dan.

ref: Bîrnebûn, Me li Fittjaskolanê roja zimanê zikmakî pîroz kir https://web.archive.org/http://birnebun.eu/hejmar/birnebunweb49.pdf arşîv, Remzî Kerim, hj. 49, 2011, r. 7

forms:
sêhlik
sêlk

etymology_text:
Ji sêl + -ik.
Bi maneya amûra tomarkirinê wergirtina wateyê ji îngilîzî disc.

ipa: /seːˈlɪk/


dîsk

glosses: sêlikên ku deng (bi taybetî stiran) yan jî wêne li ser tên tomarkirin

etymology_text: Ji îngilîzî disk yan disc (sêlik)


tomargeh

glosses:
stûdyo, tescîlat, cihê ku berhem lê tên tomarkirin,
cihê tomarkirin, cihê secilkirinê

glosses: atolye^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)

forms:
tomarga
tomargah
tomarge
tomargih

etymology_text: Ji tomar + -geh


stûdyo

glosses: cihê ku film yan bernameyên televizyonê yan radyoyê lê tên çêkirin

glosses: fîrmaya ku filman çêdike yan fotografan bo xelkê digire

glosses: atolye, odeya ku karên hunerî lê tên kirin yan tên pêşkêşkirin

forms:
stodyo
studyo

etymology_text: Bi rêya îngilîzî studio (stûdyo) ji îtalî studio ([ders]xwendin) ji latînî studium ([ders]xwendin)


studio

audio: LL-Q1860 (eng)-Grendelkhan-studio.wav


studio

wav_url: https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q652 (ita)-Crunchy Cloaky Crackdown-studio.wav


tescîlat

etymology_text: Ji erebî [Peyv?]: tescîl + -at, têkildarî secil, misecil


navbend

glosses: Peyvikên dikevin navbera du peyvan û wan digihînin hev: -e-, -o-, -û-.

forms:
navbendik
nêvbend
nêvbendik
navber

etymology_text: nav (2) + bend

삽입사

roman: sabipsa

инфикс

roman: infiks

επένθημα

roman: epénthima


navgir

forms: nêvgir

etymology_text: Ji nav (2) + -gir.

中綴

roman: zhōngzhuì

միջածանց

roman: miǰacancʻ

میانوند

roman: miyân-vand

и́нфикс

roman: ínfiks

អាគម

roman: ʔaakum


galaksî

glosses: komstêr, stêrgel, komên bi milyaran stêran

text: Di vê mehê da sê stêrikên mezin rijiyan: Mehmed Uzun, Selah Sadellah, û Prof. Dr. Ordîxanê Casimê Celîlçûn ber dilovaniyan xwe. Erê, sê stêrik ji galaksiya Kurdistanê xericîn, şewq û şemala ked û berhemên wan xwe da ser axa Kurdistanê û ewê her ronî bikin.

ref: Eyûb Milî: Sê Stêrkên galaksiya Kurdistanê, Netkurd.com, 10/2007

etymology_text: Bi rêya fransî galaxie yan îngilîzî galaxy ji yûnaniya kevn γαλαξίας (galaxías, “Rêya Kadizan”) di koka xwe de "şîrî, wek (rengê) şîrî" ji γάλα (şîr)

은하

roman: eunha

Галактика

roman: Galaktika


title: çûn ber dilovaniyan xwe

redirect: çûn ber dilovaniya xwe

pos: hard-redirect


glayol

glosses: Hin cûnên gulên ku pelên wan wek şûran in û kulîlkên wan delal in.

text: Mamoste, ku rojekê rêya min bi Saint-Petersburgê bikeve, ez ê baqek glayolên spî bavêjim ser qebra te, her bijî.

forms: gladyol

etymology_text: Bi rêya fransî glaïeul ji latînî gladiolus (şûrik, şûrê biçûk) ji gladius (şûr) ku herwiha serekaniya peyva gladyator e jî.

гладиола

roman: gladiola

гладиолус

roman: gladiolus

гладіолус

roman: hladiolus

γλαδιόλα

roman: gladióla


gladyator

glosses:
(li Emparatoriya Romê) kesa/ê ku li sîrkekê dijî kesek din yan dijî lawirek dirinde şer dikir û xelkê jî ji temaşegehê lê dinerî
 ta kesek ji şervanan yê dî yan lawir kuştiba yan bi xwe bihata kuştin

text: Birînên ku bi agir dihatin daxkirin, ew birîn bûn ku herî zû baş dibin. Lê ew birînên ku te di canê wan dostan de vedikirin, ewqas kûr û dijwar û xedar bûn ku, te ji halekî derdixistin û dixistin halekî din. Dostan jî, hema wek gladyatorê bi şêr re dikeve nav şerê giran, li hewşenga çaralî girtî, bi hev diketin, li hev dixistin û li pêş çavên te yên ji temaşekirinê têr nabin, hev û dî diqelandin.

ref: Nîzamettîn Akkurt: Kêzxatûna Rojavayî, Pen-kurd.org, 2005

forms: gladiyator

etymology_text: Ji fransî gladiateur yan ji îngilîzî gladiator ji latînî gladiātor ji gladius (şûr) + -or. Gladius herwiha serekaniya peyva glayol e jî.

гладиатор

roman: gladiator


gladiator

audio: LL-Q1860 (eng)-Wodencafe-gladiator.wav


sîrk

glosses:
sîrkûs,
koma cambazan (akrobatan) û qeşmeran û ajelên elimandî yên ku fêl û fenayên ecêb pêşkêş dikin

text: Sîrka Avrasya ji 75 kesan pêk tê. Li gel hunermendên Tirkiyeyî kesên Ezerî, Gurcî, Kafkasî, Ûkraynayî û Bulgar jî tê de cih digirin. Sîrk, di çarçoveya çalakiyên çandî yên Şaredariya Amedê de ye. Di sîrkê de lîstikên hewayê, qeşmer, akrobasî û pêşandeyên hevsengê, agirbaz, sewalên perwerdekirî û şow cih digirin.

ref: Demanu.com.tr, 4/2007

glosses: (li serdema Emparatoriya Romê) saheya çemberî ya ku beza hespan yan şerê gladyatoran lê dihat kirin

forms: sîrik

etymology_text: Bi rêya fransî cirque ji latînî circus (bazne, xelek, çember) ji peyvek hindoewropî *kwel e ku herwiha serkaniya κύκλος ya yewnaniya kevn e. Heman reh di zimanên slavî de jî heye û jêderakolo ya çekî, koło ya polonî û коло û колесо yên rusî ye.

цирк

roman: cirk


akrobat

glosses:
cambaz, bendbaz, fêlbaz, fenaker,
kesên ku bi taybetî di sîrkan de bi benan ve dimeşin yan fenan bi dest û piyên xwe dikin

etymology_text: Bi rêya fransî acrobate yan îngilîzî acrobat ji yûnaniya kevn ακροβάτης (yê ku bi sertilên piyan dilive) ji ακροβατέω (livîna bi sertilên piyan) ji άκρον (gupik) + βατής (yê ku didewisî, diniximîne) ji βαίνω (meşîn, gav avêtin)

डोंबारी

roman: ḍombārī

акробат

roman: akrobat


akrobat

audio: LL-Q256 (tur)-Veravi95-akrobat.wav


title: tesamen

redirect: tezamen


lîmonî

glosses: tiştên ji lîmonê çêbûne yan hatine çêkirin

forms:
leymînî
leymonî
leymûnî

etymology_text: Ji lîmon + -î


sayt

glosses:
malper, xaneper, websîte, sîte,
rûpelên li ser internetê

forms:
sayid
sayît

etymology_text:
# Ji îngilîzî site (bi maneya malper)
# Ji îngilîzî side (bi maneya hêl)


Ferec

text: Heyeta kurdan ji nûnerê serokatiya Kurdistanê Dilşad Barzanî, nûnerê YNK-ê li Fransayê Berzan Ferec û çend nûner û kesayetiyên siyasî û civakî ên kurd li Parîsê pêk hatibû.


sabotaj

glosses: sabotekirin, xirabkirin, pûçkirin, wêrankirin, kavilkirin, xopankirin

text: Di destpêka vê salê de rojane 1.9 milyon varêl petrola xam dihat derxistin lê belê piştî ko boriyên petrolê yên ko ji Kerkûkê diçin Ceyhana Tirkiyeyê hatin ewle kirin û sabotaj kêm bûn derxistina petrolê jî zêde bû û niho rojane 2.3 milyon varêl petrol têt derxistin.

etymology_text: Ji fransî sabotage ji saboter têkildarî sabote, sabotor.

сабата́ж

roman: sabatáž

шко́дніцтва

roman: škódnictva

дыве́рсія

roman: dyvjérsija

дывэ́рсія

roman: dyvérsija

сабота́ж

roman: sabotáž

диве́рсия

roman: divérsija

蓄意破壞

roman: xùyì pòhuài

破壞

roman: pòhuài

أَعْمَال تَخْرِيبِيَّة

roman: ʾaʿmāl taḵrībiyya

تَخْرِيب

roman: taḵrīb

սաբոտաժ

roman: sabotaž

դիվերսիա

roman: diversia

նենգադուլ

roman: nengadul

խափանարարություն

roman: xapʻanararutʻyun

سابوتاژ

roman: sâbotâž

خرابکاری

roman: xarâbkâri

საბოტაჟი

roman: saboṭaži

तोड़-फोड़

roman: toṛ-phoṛ

अंतर्ध्वंस

roman: antardhvans

חַבָּלָה

roman: khabalá

саботаж

roman: sabotac

зыянкечтик

roman: zıyankeçtik

кыянатчылык

roman: kıyanatçılık

диверсия

roman: diversiya

사보타주

roman: sabotaju

ວິນາດສະກຳ

roman: wi nāt sa kam

сабота́жа

roman: sabotáža

саботаж

roman: sabotaj

бүлдірушілік

roman: büldıruşılık

зияндық

roman: ziändyq

зиянкестік

roman: ziänkestık

қаскүнемдік

roman: qaskünemdık

диверсия

roman: diversiä

вреди́тельство

roman: vredítelʹstvo

коршиканӣ

roman: koršikanī

тахрибкорӣ

roman: taxribkorī

вайронкорӣ

roman: vayronkorī

харобкорӣ

roman: xarobkorī

шкідни́цтво

roman: škidnýctvo

វិច្ឆេទកម្ម

roman: vĭchchhétkmâm

អនត្ថការ

roman: ʼɑɑntthɑɑkaa

δολιοφθορά

roman: doliofthorá


zabitname

glosses: bîrname, yadname, yadaştname, memo, memorandûm, mixtira, rapor, bîrnivîsk, zeftname, girtename

etymology_text: : Etîmolojiya vê peyvê nehatiye nivîsîn. Eger tu bi rastî bizanî, kerem bike bişkoka "biguhêre" ya di ser van gotinan re bitikîne û etîmolojiya vê peyvê binivîse. Çavkaniyên ku te ew etîmolojî jê girtiye jî binivîse.

ipa: /zɑːbɪtnɑːˈmɛ/

hyphenation: za·bit·na·me


rapor

glosses: Ragihandina li ser bûyerekê yan lêkolînekê yan rewşa tiştekî;agahiyên ku li ser bûyerekê tên belavkirin.

forms: raport

etymology_text: Ji fransî rapport, têkildarî roportaj.

hyphenation: ra·por


cehalet

glosses: cehl, cahilî, cahilbûn, nezanî, xeşîmî, naşîtî

text:
Meqbûlê min nabin evîn
Ta binî ser cehaletê
Sosinzebana pursehîh

ref: Feqiyê Teyran,

etymology_text: Ji erebî [Peyv?]: cahil + -et

անտեղյակություն

roman: anteġyakutʻyun

մոլորություն

roman: molorutʻyun

άγνοια

roman: ágnoia

αμάθεια

roman: amátheia

αμορφωσιά

roman: amorfosiá

ipa: /d͡ʒɛhɑːˈlɛt/


cehalet

audio: LL-Q256 (tur)-ToprakM-cehalet.wav

audio: LL-Q256 (tur)-UmutDevrim08-cehalet.wav


cehl

glosses: cehalet, cahilî, cahilbûn, nezanî, xeşîmî, naşîtî

text: Tu ji feslê here eslê ko di vê dêra xerabDa nebî merkebê cehlê tu di bin barê hudûsDa nigarê xwe bi sed rengî bibînî îro

ref: Melayê Cizîrî, Dîwana Melayê Cizirî, ~1640

glosses: xişîmî, torîtî, naîvîtî, ecemîtî^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)

forms:
cehil
dehl
sehl
tehl

etymology_text: Ji erebî [Peyv?], têkildarî cahil, cehalet.

无知

roman: wú zhī

جهل

roman: cehel

hyphenation: cehl


menzîl

glosses:
dûrahiya hedefê,
dirêjahiya navbera çekê û hedefa wê

forms: menzel

etymology_text: Ji erebî [Peyv?].


zimnî

glosses:
implîcît, tasît, ne eksplîsît,
bi bêdengî pejirandin, ji kerî qebûl kirin,
li dijî derneketin lê bi gotin jî negotin ku qebûl dike

text: Bombebarankirina gundên weke Suredê, Qeletukan, Lêwjê û gundên binara Qendîlê û gundên din yên kûrahiya Kurdistana Iraqê bi aşkereyî têkdana serweriya Iraqê ye. Ev bombebaran bi rizamendiya zimnî ya hêzên Emerîkayê hate kirin, ji ber ko parastina asmanê Iraqê di berpirsiyariya vê hêzê de ye.

ref: Ji daxwiyaniyek Serokatiya Herêma Kurdistanê, krg.org, 12/2007

неявный

roman: nejavnyj

скрытый

roman: skrytyj


bîlanço

glosses: lîsteya ku kirîn û firotinên (yan deyn û krediyên) fîrmayekê li ser hatine rêzkirin

text: HPG-ê bîlançoya bombebarana Qendîlê diyar kir

glosses: lîsteya ku qezenc û xusarên karekî li ser hatine rêzkirin

etymology_text: Ji îtalî bilancio, têkildarî balans

מאזן

roman: ma`azán

ipa: /biːlɑːnˈt͡ʃoː/

hyphenation: bî·lan·ço


binav

glosses:
kesa/ê yan tişta/ê ku nav heye,
navdar, binavûdeng, meşhûr, namdar

forms:
binavtir (comparative)
herî binav (superlative)
binavtirîn (superlative)

etymology_text: Ji bin- + av.


binav

glosses: bi-nav, navdar, yê ku nav heye, ne bênav, ne nenas

etymology_text: Ji bi- + nav.


tekerir

glosses:
dubarebûna bûyerek xirab,
dîsan ketin rewşek nebaş

forms:
tekerrir
tekerur
tekerrur

etymology_text: Ji erebî [Peyv?], têkildarî tekrar


xurde

forms: xurd

etymology_text:
Ji farisî
Li Rojava û gelek deverên bakur "xuurde" bikar tînin bi wateya pereyên xurde .


xurde

text: Bêhîle û xurde û temam inMeqbûlê mu'amela 'ewam in


kokaîn

glosses: tilyakek wek toza spî ye û xurt e û ji riweka koka tê çêkirin

forms: kokayîn

etymology_text: Bi rêya fransî cocaïne yan îngilîzî cocaine ji keçwayîcúca: koka + -în


eroîn

glosses: tilyakek xurt û bengîker e û ji afyonê tê çêkirin

forms:
eroyîn
heroîn
heroyîn

etymology_text: Deyn ji fransî héroïne yan îngilîzî heroin ji yûnaniya kevn ἥρως (hḗrōs, “qehreman; ji ber ku bikarînerên hest bi xurtiyê dikin”).


marîhuana

glosses:
kanabîs,
tilyakek e ku wek tûtikê di nav perikan re tê kêşan

glosses: riweka ku ew tilyak ji pelên wê tê çêkirin, Cannabis sativa

forms:
marîhwana
marîjuana
marîxuana

etymology_text: Ji spanî marihuana.

গ৷নজ৷

roman: gô৷nôjô৷

מריחואנה

roman: mariħuana

마리화나

roman: marihwana

марихуана

roman: marixuana

μαριχουάνα

roman: marichouána


ekstasî

glosses: jihalçûn, jiserxweçûn, bêhişbûn, hayjixweneman

glosses: cûnek tilyaka lib-lib anku heb-heb e, MDMA

forms: ikstasî

etymology_text: Deyn ji îngilîzî ecstasy ji yûnaniya kevn ἐξίστημι (exístēmi).


heşîş

glosses:
kanabîs,
cûnek tilyakê ye ku tê kêşan yan cûn (cûtin)

glosses: marîhuana, ganja^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)

forms: haşîş

etymology_text: Ji erebî حشیش (h¨eşîş).


kleptoman

glosses:
Nexweşê/a kleptomaniyê, nexweê/a diziyan,
kesa/ê ku nikare diziyan neke

etymology_text: Bi rêya fransî cleptomanie yan kleptomanie ji yûnaniya kevn κλέπτειν (kléptein, “dizîn”),μανία (manía, “-manî”).

hyphenation: klep·to·man


kleptomanî

glosses:
nexweşiyek e ku nexweşên wê bêhemdî xwe diziyan dikin,
nesaxiya ku nesaxên wê nikarin xwe ji dizîkirinê biparêzin,
kleptomanbûn,
obsesyona dizînê

forms: pîromanî

etymology_text: Bi rêya fransî cleptomanie yan kleptomanie ji yewnaniya kevn κλέπτειν (dizîn) + μανία (-manî)


kanabîs

glosses:
heşîş, marîhuana, ganja,
tilyakek e ku wek tûtikê di nav perikan re tê kêşan

forms: kannabîs

etymology_text: Bi rêya fransî cannabis yan îngilîzî cannabis ji latînî cannabis ji yûnanî κανναβις (kannavis) (> yewnaniya nûjen καννάβεις) ji îbrîקַנַּבּוֹס ji קְנֵה בֹּשֶׂם belkî ji sûmerî kanubi

канабис

roman: kanabis

ipa: /kɑːnɑːˈbiːs/

hyphenation: ka·na·bîs


ganja

glosses:
heşîş, marîhuana, kanabîs,
tilyakek e ku wek tûtikê di nav perikan re tê kêşan

forms: ganca

etymology_text: : Etîmolojiya vê peyvê nehatiye nivîsîn. Eger tu bi rastî bizanî, kerem bike bişkoka "biguhêre" ya di ser van gotinan re bitikîne û etîmolojiya vê peyvê binivîse. Çavkaniyên ku te ew etîmolojî jê girtiye jî binivîse.


matmazel

glosses:
sitî, canik, keçxanim,
 bernavê jinên genc yên nezewicî
 (li şûna madam yan xanim ku bo jinên navsere yan zewicî tên bikaranîn)

etymology_text: Ji fransî [Peyv?]mademoiselle ji ma + demoiselle (sitiya min)

վրիպում

roman: vripum

숙녀

roman: sungnyeo

девушка

roman: devuška

η δεσπιδινα

roman: i despidina


kuzen

glosses:
zarokê/ mamî yan metê yan xalî yan xaletê
(pismam, dotmam, kurmet, keçmet, kurxal, keçxal, kurxalet, keçxalet, bilxaltî, kurap, kuram, amoza, xaloza)

etymology_text: Ji fransî cousin.

հորեղպորոտի

roman: horeġporoti


kuzen

glosses: kurap, kurmam, bilxaltî, mixaltî, kurxaltî, bixaltî

audio: LL-Q256 (tur)-ToprakM-kuzen.wav


raveker

glosses: Kesa/ê li tiştekê/î dinere û wê analîze dike.

forms: ravekar

etymology_text: Ji rave + -ker.

ተንታኝ

roman: täntañ

аналі́тык

roman: analítyk

বিশ্লেষক

roman: biśleśôk

аналити́к

roman: analitík

аналити́чка

roman: analitíčka

分析家

roman: fan¹ sik¹ gaa¹

分析者

roman: fan¹ sik¹ ze²

分析師

roman: fan¹ sik¹ si¹

分析員

roman: fan¹ sik¹ jyun⁴

分析家

roman: fēnxījiā

分析者

roman: fēnxīzhě

分析師

roman: fēnxīshī

分析員

roman: fēnxīyuán

分析家

roman: hun-sek-ka

مُحَلِّل

roman: muḥallil

مُتَخَصِّص

roman: mutaḵaṣṣiṣ

վերլուծաբան

roman: verlucaban

گزارشگر

roman: gozârešgar

تحلیلگر

roman: tahlilgar

ანალიტიკოსი

roman: analiṭiḳosi

विश्लेषक

roman: viśleṣak

аналитик

roman: analitik

талдоочу

roman: taldooçu

분석자

roman: bunseokja

ນັກວິເຄາະ

roman: nak wi khǫ

аналитичар

roman: analitičar

аналитичарка

roman: analitičarka

талдаушы

roman: taldauşy

анали́тик

roman: analítik

таҳлилкунанда

roman: tahlilkunanda

విశ్లేషకుడు

roman: viślēṣakuḍu

تجزیہ کار

roman: tajziya kār

аналі́тичка

roman: analítyčka

អ្នកវិភាគ

roman: ʼnɑɑkviphiək

αναλυτής

roman: analytís

αναλύτρια

roman: analýtria


şiroveker

forms:
şilovekar
şiloveker
şîlovekar
şîloveker
şîrovekar
şîroveker

etymology_text: Ji şirove + -ker.


analîzer

etymology_text: Ji analîz + -er.


şopîner

text: Himbizkirina van hevdîtinên duqolî piştî damezrandina Partiya Demokrata Kurdistanê - Sûriye (PDK-S) hiştiye ku hinek çavdêr û şopîner van hevdîtinan di çarçoveya amadekariyên partiyên Encûmenê ji bo tevgera li hember rewşa nû ya ku piştî damezrandina Partiya Demokrat a Kurdistanê di hundirê Encûmenê de peyda bûye binirxînin.

ref: Rudaw.net/kurmanci 4/2014

glosses: Analîzer, şirovekar.^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)

forms: şopêner

etymology_text: Ji şopandin.


tefsîrker

forms: tefsîrkar

etymology_text: Ji tefsîr + -ker.


îzahker

forms:
îzahkar
îzehkar
îzehker

etymology_text: Ji îzah + -ker.


Skender

glosses: Serleşkerek makedonî bû ku li sedsala 4em bZ dijiya û piraniya Rojhilata Navîn xist bin destê hêzên xwe

forms:
Skenderê Mezin
Skenderê Gir

etymology_text: Ji yûnaniya kevn Αλέξανδρος (Aléxandros) ji ἀλέξω ("Ez diparêzim") + ἀνδρός, forma xwedîtiyê ji ἀνήρ (mêr, zelam)

Александър

roman: Aleksándǎr

Александар

roman: Aleksandar

Александр

roman: Aleksándr

Олександр

roman: Oleksándr

Αλέξανδρος

roman: Aléxandros

ipa: /skɛnˈdɛɾ/

hyphenation: Sken·der


hîtî

glosses: miletek bû ku ji salên 1800 ta 1400 bZ li Anadolê dijiya

glosses: zimanê wî miletî ku zimanek hindoewropî bû (niha mirî ye)


hindûîranî

glosses: zimanên îranî û zimanên Hindistanê yên hindûewropî


nezîf

glosses: kesa/ê ku ji ber rijîna xwîna xwe bêtaqet bûye

etymology_text: Ji erebî [Peyv?], têkilî nezf.


anten

glosses:
Amûra ku berê wê didin esmanan daku sînyalan werbigire
(bi taybetî daku weşanên radyoyî û televizyonî pê bên wergirtin).

forms: antên

etymology_text: Bi rêya fransî antenne ji latînî antenna (stûn).


anten

audio: LL-Q256 (tur)-Veravi95-anten.wav


criminal

audio: LL-Q1860 (eng)-Wodencafe-criminal.wav

audio: LL-Q1860 (eng)-Grendelkhan-criminal.wav


neutral

glosses: bêalî, bêlayen, alînegir, bêteref, ne alîgir, ne terefdar

audio: LL-Q1860 (eng)-Wodencafe-neutral.wav


notir

glosses: bêalî, bêlayen, bêteref, ne alîgir, ne terefdar

glosses: ne erênî yan neyînî, ne pozîtîv yan negatîv

forms: notr

etymology_text: Ji fransî neutre yan ji îngilîzî neuter ji latînî neuter (ne ti ji herduyan, ne yek û ne jî ya dî) ji ne- (ne) + uter

ουδέτερος

roman: oudéteros


notir

glosses: nobet, çavdêrî, sereguhî, nobedarî, zêrevanî, nêrevanî, cerde, cerdevanî

forms: natir

etymology_text: Ji erebî ناطر (națir: çavdêr, zêrevan) ji aramî נטר (n-ț-r-: nerîn, nêrîn) ku herwiha serekaniya peyva kurdî "nerîn, nêrîn" e jî. Ji hevreha wê ya erebî: nezer.


nobedarî

glosses: Rewşa ku kesek dimîne hişiyar an jî bi şev na nive da ku zêrevaniya tiştekî an jî erdekî bike.

forms:
نۆبەداری
nobetdarî

etymology_text: Ji nobedar + -î

ipa: /noːbɛdɑːˈɾiː/

hyphenation: no·be·da·rî


zêrevanî

glosses: nobedarî, çavdêrî, sereguhî, notir, nêrevanî, cerd, cerdevanî, notirvanî, nobe

forms:
زێرهڤانى
zêrevanîtî
zêrevantî

etymology_text: Ji zêrevan + -î

notes:
zêrevanî kirin
zêrevanîkirin
zêrevanîkirî


nêrevanî

glosses: nobedarî, çavdêrî, sereguhî, notir, zêrevanî, nobe, cerd, cerdevanî, notirvanî

forms:
nêrevanîtî
nêrevantî

etymology_text: Ji nêrevan + -î


cerdevanî

glosses: nobedarî, çavdêrî, sereguhî, notir, zêrevanî, nêrevanî, cerd, notirvanî, nobe

forms:
cerdevanîtî
cerdevantî

etymology_text: Ji cerdevan + -î

ipa: /d͡ʒɛɾdɛvɑːˈniː/

hyphenation: cer·de·va·nî


notirvanî

glosses: nobedarî, çavdêrî, sereguhî, notir, zêrevanî, nêrevanî, cerd, cerdevanî, nobe

forms:
notirvanîtî
notirvantî

etymology_text: Ji notirvan + -î

ipa: /noːtɪɾvɑːˈniː/

hyphenation: no·tir·va·nî


notirvan

glosses: nobedar, çavdêr, zêrevan, nêrevan, cerdevan

glosses: parêzvan, pasevan^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)

etymology_text: notir (2) + -van


junta

glosses:
şûraya leşkerî ya ku welatekî bi rê ve dibe,
desthilata eskerî

forms:
cunta
cunte
junte

etymology_text: Bi rêya spanî yan portugalî ji latînî iuncta


junta

audio: LL-Q1321 (spa)-Marreromarco-junta.wav


junta

glosses: civata rêzikî, desteya hukimdar yan fermanrewa, texe, cunta


pûşandin

glosses: ( niximandin, veşartin) Binêre poşandin.

forms:
dipûşînim (present)
dipûşînî (present)
dipûşîne (present)
dipûşînin (present)
bipûşîne (imperative singular)
bipûşînin (imperative plural)
pûşand (past)
pûşand (past)
pûşand (past)
pûşand (past)

etymology_text: Ji pûş + -andin.


pûşandin

glosses: Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.


sortî

text: Dewleta tirk, tu rastiyê bixwazî, li hemberî zarokên 18-20 salî yên welatê xwe ji serî heta piyan xwe bi çekên amerîkî, bi balafir, tank, top û agirê wan pûşandiye û şerê zarokên vî welatî dike. Du sed hezar esker daxistiye ser hidûd. Di şevekê de 50 balafirên tirk bi sedan sortî dikin ser bi keç û xortên 18-20 salî û gundiyên bêguneh ên bêparast in.

etymology_text: Ji fransî sortie (derketin).


çarlepk

glosses:
meşa li ser dest û çokan,
bi saya dest û çok bi erdê ve livîn

forms:
چارڵهپک
çalep
çalepk
çapelûk
çapiya
çapelûk
çapilk
çaplûke
çarlep
çarpelik
çarpelûk
çarpilk
çarpiya
çelepê
çelepk
paplûçk

etymology_text: Ji çar + lep + -k

گاگۆڵکە

roman: gagołke

گاگۆڵکێ

roman: gagołkê

گاوگۆڵکێ

roman: gawgołkê

пълзя

roman: pǎlzja

爬

roman: pá

匍

roman: pú

爬行

roman: páxíng

匍匐

roman: púfú

蛇行

roman: shéxíng

زحف

roman: zeḥefe

ბობღვა

roman: bobɣva

ცოცვა

roman: cocva

ხოხვა

roman: xoxva

זחל

roman: zakhál

기어가다

roman: gieogada

ползать

roman: pólzatʹ

поползать

roman: popólzatʹ

ползти

roman: polztí

поползти

roman: popolztí

baby

sense: Bi çarlepkê livîn

คลาน

roman: klaan

పాకు

roman: pāku

దేకు

roman: dēku

έρπω

roman: érpo


nara

text: Guh medin wê qîreqîra wan jî. Ew ne ew narayên serkeftinê ne, ew fîkandina nîvê şevê ye ku tirsonekê di ber goristanê re derbas dibe difîkîne!

ref: Murad Ciwan: Amerîkayê gaza tirkan girt, Netkurd.com, 12/2007


nara

text: hevalno we peyva ' nara ' bihîstîye? Hûn çi dibêjin? "Ew lawikekî pir 'nara' ye, qet ti karî nake. bi ingilîzî:lazy

ref: Mehdi Jafarzadeh di koma "Zimanê Kurdî" de li ser Rûnameyê


Bismil

glosses: bajarekî parêzgeha Amedê anku Diyarbekirê ye

glosses: navçeyeke parêzgeha Amedê anku Diyarbekirê ye

forms: bismila

etymology_text: : Etîmolojiya vê peyvê nehatiye nivîsîn. Eger tu bi rastî bizanî, kerem bike bişkoka "biguhêre" ya di ser van gotinan re bitikîne û etîmolojiya vê peyvê binivîse. Çavkaniyên ku te ew etîmolojî jê girtiye jî binivîse.


bismila

pos: phrase

pos_title: Biwêj

glosses:
bi navê Xwedê
 (gotinek e ku li destpêka karekî tê gotin; carine jî mirov dibêje dema ku ditirse)

forms:
bismile
bismilah
bismilla
bismillah
Bismil

etymology_text: Ji erebî [Peyv?]bi ism Ellah (bi navê Xwedê), kurteya bismillahi rehmani r-rehîm (bi navê Xwedayê dilovan û mihrevan)


telîf

glosses: nivîsîna pirtûkan, afirandina berhemên wêjeyî yan hunerî

etymology_text: Ji erebî [Peyv?], têkildarî elîf, mielif


weşanger

glosses: kesa/ê yan saziya ku pirtûkan (yan rojnameyan yan kovaran) diweşîne

forms:
weşankar
weşanvan
weşîner

etymology_text: Ji weşan + -ger.

нәшриәт

roman: näšriät

выдаве́ц

roman: vydavjéc

выдаве́цтва

roman: vydavjéctva

выдаўні́цтва

roman: vydaŭníctva

изда́тел

roman: izdátel

изда́телка

roman: izdátelka

изда́телство

roman: izdátelstvo

ထုတ်ဝေသူ

roman: htut-wesu

出版者

roman: chūbǎn zhě

發行人

roman: fāxíngrén

出版社

roman: chūbǎnshè

دَار نَشْر

roman: dār našr

نَاشِر

roman: nāšir

հրատարակիչ

roman: hratarakičʻ

հրատարակչություն

roman: hratarakčʻutʻyun

ناشر

roman: nâšer

પ્રકાશક

roman: prakāśak

გამომცემელი

roman: gamomcemeli

पब्लिशर

roman: pabliśar

הוצאה לאור

roman: hotza'ah la'ór

מוֹצִיא לָאוֹר

roman: motsí la'ór

출판사

roman: chulpansa

ຜູ້ພິມ

roman: phū phim

издавач

roman: izdavač

издавачка

roman: izdavačka

хэвлэгч

roman: hevlegč

ᠬᠡᠪᠯᠡᠭᠴᠢ

roman: kebleɣči

نەشر

roman: neshr

ناشر

roman: nãšer

баспашы

roman: baspaşy

баспагер

roman: baspager

шығарушы

roman: şyğaruşy

изда́тель

roman: izdátelʹ

изда́тельница

roman: izdátelʹnica

изда́тельство

roman: izdátelʹstvo

ношир

roman: nošir

ప్రచురణకర్త

roman: pracuraṇakarta

ناشر

roman: nāśir

видаве́ць

roman: vydavécʹ

видавни́к

roman: vydavnýk

видавни́ця

roman: vydavnýcja

видавни́цтво

roman: vydavnýctvo

פֿאַרלאַג

roman: farlag

εκδότης

roman: ekdótis

εκδότρια

roman: ekdótria

ipa: /wɛʃɑːnˈɡɛɾ/

hyphenation: we·şan·ger


bezm

text:
Sal 1959 bû. Çend gencên Kurd li paytexta Tirkiyeyê li Enqereyê hatibûne ba hev û xwestibûne ku herin li Çewlika Daristana Atatirk pîknîkek pêk bînin. Çalak, li darî çavan de pîknîk bû lê ramana gencan a esasî kurd û kurdayetî bû. Bi rastî jî gencan di dema pîknîkê û piştî pîknîkê de axaftin û guftûgoyên siyasî li ser rewşa neteweyî ya Kurdistanê kirin. Wek ku em dizanin ku yek ji bezm û şahiya kurdan govend e, hemû tev dikevin destên hev û dibexirindoşa govendê. Wek ku piştî mewlûda Melayê Bateyî di mewlûda kurdî ya nûdem de hatiye gotin, eynî wisan dîlanê dikêşin:
Reqs û saz û govend û tilî milî
Ket'ne govendê bi hev re hilhilî.

ref: Seîdê Sîsî: Senîha Xanim û 49an, Amidakurd.com, 12/2007

forms:
بهزم
bezim
bezme

etymology_text: Hevreha soranî بهزم (bezm) farisî بزم (bezm), sanskrîtî भग (bhaga: bereket), yûnaniya kevn φαγεῖν (fageîn), rûsî богатый (bogatiy: zengînî, bereket, kerem)... ji proto-hindûewropî *bʰag- ku herwiha serekaniya peyva îranî beg e ku di zimanên kevn yên îranî de maneya "Xwedê" dida.

hyphenation: bezm


firşik

glosses:
mîde, gedek, zik, meîde, ûr,
beşê leşî yê ku dikeve navbera sîngî û navtengê,
cihê ku xwarina xwarî diçe tê de

text: Senîha Xanim xatûnek bi firşik, hişmend û pispor e. Wê du evîn di dadgeha leşkerîyê ya faşîst de diparastin: Yek ji van evînan evîndarê wê Medet Serhat bû, ya dî jî evîna Medet Serhat bi xwe, doza Kurd û Kurdistanê bû. Wê tu car firşikê xwe kêm nekir û bi merdane û rastiyane herdu evîn jî di dadgeha leşkerî de diparastin.

forms: firşk

ipa: /fɪɾˈʃɪk/

hyphenation: fir·şik


qerpeçe

glosses: zeft, şidandî, girtî, girêdayî, bestî, berbend

text: Rejîma Kemalîst a Îttîhad û Teraqiyê ya Menderes û Bayar, gencên Kurdan tenê nehiştibûn û ew raçav kiribûn. Tam jî di nîvê xirindoşa govendê de polîsên bi cilên resmî û sivîl çaqindor dor li wan girtin û nehiştin yek ji wan bilebite û ew qerpeçekapistû kirin, bê ayde û bê fayde avêtin zindana leşkerî.

forms:
qerpeçetir (comparative)
herî qerpeçe (superlative)
qerpeçetirîn (superlative)


alaş

forms: alas

hyphenation: a·laş


arav

forms: alav

화염

roman: hwayeom

plamen#Serbian

roman: plamen

φλόγα

roman: flóga


arav

glosses: Ava ku bikar hatiye, ya cilan yan jî firaqan.


ambelaj

forms:
amblaj
emblaj

etymology_text: Ji fransî emballage.

ipa: /ɑːmbɛˈlɑːʒ/

hyphenation: am·be·laj


anîzaz

forms:
anîzaztir (comparative)
herî anîzaz (superlative)
anîzaztirîn (superlative)


axil

glosses: kefşa helezî (goşeya li navbera çiq yan belgî û baskî de)


balaxane

glosses: Avahiyên gelek bilind (yên ku bi dehan tebeq hene).

forms: balexane

etymology_text: Ji bala + -xane.

небася́г

roman: njebasjáh

গগনচুম্বী

roman: gôgôncumbi

আকাশঝাড়ু

roman: akaśjhaṛu

небостъргач

roman: nebostǎrgač

摩天楼

roman: mo¹ tin¹ lau⁴

摩天大楼

roman: mótiān dàlóu

摩天楼

roman: mótiānlóu

نَاطِحَة سَحَاب

roman: nāṭiḥat saḥāb

երկնաքեր

roman: erknakʻer

менельтокиця

roman: menelʹtokicja

آسمانخراش

roman: âsmânxarâš

ગગનચુંબી

roman: gagancumbī

ცათამბჯენი

roman: catambǯeni

गगनचुंबी इमारत

roman: gagancumbī imārat

גּוֹרֵד־שְׁחָקִים

roman: goréd-sh'khakím

ಗಗನಚುಂಬಿ

roman: gaganacumbi

небоскрёб

roman: neboskryob

마천루(摩天樓)

roman: macheollu

облакодер

roman: oblakoder

അംബരച്ചുംബി

roman: ambaraccumbi

गगनचुम्बी भवन

roman: gaganacumbī bhavan

ستورڅک

roman: storśak

көктіреген

roman: köktıregen

небоскрёб

roman: neboskrjób

تەلار

roman: telar

осмонхарош

roman: osmonxaroš

வானளாவி

roman: vāṉaḷāvi

உயரமான கட்டிடத்தை

roman: uyaramāṉa kaṭṭiṭattai

ఆకాశసౌధం

roman: ākāśasaudhaṃ

күктерәү

roman: kükteräü

بلند

roman: blnd

ترین

roman: tren

عمارات

roman: ʻmārāt

хмарочо́с

roman: xmaročós

סקייסקרייפּער

roman: skeyskreyper

ουρανοξύστης

roman: ouranoxýstis

ipa: /bɑːlɑːxɑːˈnɛ/

hyphenation: ba·la·xa·ne


otokton

glosses:
xwecih, resen,
mirovên yan ajelên yan riwekên ku ji berê de li deverekê dijîn

etymology_text: Bi rêya fransî autochtone yan îngilîzî autochton ji yûnaniya kevn αὐτόχθωνος (autókhthōnos) ji αὐτός (autós, “oto-, xwe-”) + χθών (khthṓn, “ax, xak, der, dever, war, cih, welat”).


otokton

text: Welatek dironkaya rojê de ji gelên wî yên otokton hat dizîn

ref: sernavê nivîsek Fuat Onen, Nefel.com, 12/007


intiba

glosses: empresyon, hest, bandor, hîkarî, tesîr, kartêkirin, kelij, werêç, rayda

text: Pirsgirêka ko em gotûbêj dikin, vî çendî di bin sernivîsên ‘pirsgirêka Kurd’ û ‘Kurd çi dixwazin’ de, hem di nav Kurdan de û hem jî di nav Tirkan de pir caran tê rojevê. Bi salan pev re bikaranîna peyvên ‘Kurd’ û ‘pirsgirêk’ dibe sedem ko di şiûra mirovan de wek ko Kurd bi xwe pirsgirêk bin, an jî Kurdayetî sedema pirsgirêkê be îluzyon çêbibin; dibe ko armanc bi xwe jî ev yek be. Dema ko bi pirsa ‘Kurd çi dixwazin’ vê yekê didomînin jî, întibayeke weha çêdibe ko Kurd rehet nasekinin, bêhizûrîyê çêdikin, tevlihevîyan pêk tînin.

ref: Fuat Onen: Welatek di ronkaya rojê de ji gelên wî yên otokton hat dizîn, Nefel.com, 12/2007

forms:
intîba
întiba
întîba

etymology_text: Ji erebî [Peyv?].

впечатление

roman: vpečatlenije


empresyon

glosses: intiba, hest, bandor, hîkarî, tesîr, kartêkirin, kelij, werêç, rayda

forms:
empresiyon
impresiyon
impresyon

etymology_text: Bi rêya fransî impression, ji latînî impressio.


totalîter

glosses: Hikûmeta ku zilmê li miletê xwe dike û miletê wê bêmaf e.

text: Meriv dikane bibêje ko çavkanîyeke pirsgirêkê ev tarifa giştî ya totalîter a Tirkbûnê ye. Bêyî gengeşîya Tirkayetî û pirsgirêka Tirk, tenê wek pirsgirêka Kurd gengeşîkirina pirsgirêkê, hem neheqî ye, hem jî helwesteke wisa ye ko li ber têgîhaştina pirsgirêkê dibe asteng...

forms: totalîtar

etymology_text: Bi rêya fransî totalitaire, ji latînî totalis ji totus (hemû, tev, giş) anku hemû desthilat di destê hikûmetê de ye.

ολοκληρωτικός

roman: oloklirotikós


self-determînasyon

glosses: Mafê miletekî ku xwe bi rê ve bibin û ne di bin serdestiya miletek din de be.

text: Anatolya, di zimanê Grekî de tê wateya rojhilat. Rojhilatê Îstenbolê, dibe Îzmît, Îznîk, Duzce, hwd. Heke meriv zorê bide hêl û îstîqametan û heta bi Qonya û Anqerê dirêj bike jî, meriv nikane bigihêje Wan, Amed û Culemêrgê (Heqarîyê). Ew der Kurdistan e, welatê Kurdan ê qedîm e. Kurd gelê otokton ê vê cografyayê ne. Li gora Îzaddî, ev herêm %43ê Kurdistanê pêk tîne û Kurd jê re dibêjin Bakurê Kurdistanê an Kurdistana Bakur. Li vê derê pirsgirêk dibe pirsgirêka Kurdistanê û bi dîtina me ev dibe mijara self-determînasyonê (mafê çarenûsîyê).

etymology_text: Ji îngilîzî self-determination ji self (xwe) + determination (biryardan, diyarkirin). Tevî ku peyv ji îngilîzî hatiye wergirtin lê determination li gor bilêvkirina fransî adapteyî kurdî hatiye kirin.

право народов на самоопределение

roman: pravo narodov na samoopredelenije


self

audio: LL-Q1860 (eng)-Back ache-self.wav


parvexwazî

glosses:
cudaxwazî, cihêxwazî, separatîzm,
 xwestin ku welatek parçe bibe,
daxwazkirin ku parçeyek ji welatekî veqete û bibe serbixwe

etymology_text: Ji parvexwaz + -î ji parve + -xwaz + -î


cudaxwazî

glosses:
(siyaset) parvexwazî, cihêxwazî, separatîzm,
 xwestin ku welatek parçe bibe,
daxwazkirin ku parçeyek ji welatekî veqete û bibe serbixwe

glosses:
daxwaza imtiyazan kirin, daxwaza takemafan kirin,
tiştên ji yên xelkê cudatir xwestin

forms: cidaxwazî

etymology_text: cudaxwaz ji parve + -xwaz + -î


separatîzm

glosses:
parvexwazî, cudaxwazî, cihêxwazî,
 xwestin ku welatek parçe bibe,
daxwazkirin ku parçeyek ji welatekî veqete û bibe serbixwe

text: Li gor [rojnamevan] Hasan Cemalî ev hemî gavên pozîtîv in koCHP niho lê xwedî derdikeve û dibêje mixabin e ko Erdogan CHP-ê bi ”separatîzmê” û hevkariya digel BDP-ê tawanbar dike û [berdevkê parlementoya Tirkiyê] Bulent Arinç jî CHP-ê bi ”xiyanetê” tawanbar dike.

ref: Nefel.com, 5/2011

etymology_text: Bi rêya fransî séparatisme yan îngilîzî separatism ji latînî separare (parve kirin, ji hev veqetandin)


takemaf

glosses:
deman, imtiyaz,
 mafên taybet yên ku tenê kesekî yan hin kesan hene

forms:
taqemaf
tekmaf

etymology_text: Ji take- + maf.


deman

glosses:
takemaf, imtiyaz,
mafên taybet yên ku tenê kesekî yan hin kesan hene

forms: derman

audio: LL-Q36368 (kur)-Dildadil-deman.wav

audio: LL-Q36163 (kmr)-Key Mîrza-deman.wav

hyphenation: de·man


şûrê Demokles

glosses: Aluzyonek e û tê wê wateyê ku kesên ku pirr hêz û desthilat heye di heman demê de di xeter û talûkeyên mezin de ne jî.

text: Her çiqas sifetê fermî yê Y. Buyukanıt serokê erkana giştî be jî, bi rastî ew serokê Partîya Hêzên Çekdarên Tirk e. Ev partî seranserî dewra komarê bûye hevparê dîyar an veşartî yê desthilatîyê, an jî li ser serê îqtidarên sîyasî bûye ‘Şûrê Demokles’. Ya duyem, li dijî vê axaftinê tu reaksîyonên girîng çênebûne. Ne ji ewên ko tepûrep dibêjin, ‘Kurd çi dixwazin’, ne jî ji ewên ko dibêjin, ‘Pirsgirêka Kurd heye’. Rastîya ko li Tirkîyê leşkerek dikane gefên wisa toqbar (bi dehşet) û zalimane bixwe, ji bo raya giştî ya Tirk a pêşverû, wekhevîxwaz û azadîxwaz cîhê xemê ye, û dijwarîya karê kesên ko li ‘çareserîya bê tundûtûjî’ digerin xuya dike. Ya sêyem, tu têkilîya armancên dîyarkirî bi ‘têkoşîna li dijî terorê’ tuneye, ji dewsa wê hatiye armanckirin ko rasteqînîya netew û dewleta gelekî ji navê bê rakirin, anku tê îtirafkirin ko bi tevahîya wateyê ‘terorîzm’ tê kirin.

forms: şûrê Damoklesî

etymology_text: Ji çîrrokek kevn ya yewnanî ku dibêje Demokles berdestkê mîrekî bû û jê re got ku mîr gelek bextiyar e ji ber ku xwedî ewqas hêz û desthilatê ye. Mîrê wî jî xwest ku rojekê herdu cihên xwe bi hev biguherrin û Demokles wê rojê mîr be. Demokles bi hindê pirr kêfxweş bû. Lê li ser şîvê dît ku şûrek li raserî wî ye ku tenê bi davek pirça hespî ve hatiye hilawîstin û her gavê ihtimal e ku bikeve û Demokles bikuje. Bi vî awayî ew tê gihişt ku kesên desthilatdar hertim di bin gef û talûkeyan de ne.

дамоклов меч

roman: damoklov meč

ipa: /ʃuːˈɾeː dɛmoːkˈlɛs/


aparat

glosses: cihaz, makîne, amûr, alet, alav, hacet, halet, jenerator

text: Dewlet tam wekî aparatek ya hemî xerabiyan li ser kar e. Xerabî ji her aliyên wê diherikin. Wan xerabiyan yêkdest herder vegirtine. Mirov şaş û matmayî dimîne, ti siyasetek ya li himberî van xerabiyan nîne, siyaseta ko dibin kirasê opozîsyonê de tê kirin; derfet, tîrbûn û kûrbûna “qudreta” xerabiyên dewletê zêde dike.

ref: Mihemed Evdila: Ferîşteya xerabiyê, Nefel.com, 5/2011

etymology_text: Ji latînî apparatus

аппарат

roman: apparat

ipa: /ɑːpɑːˈɾɑːt/

hyphenation: a·pa·rat


jenerator

glosses: Bi taybetî amûra ku kehrebayê diafirîne.

text: Ez bawer nakim ko li ser rûyê erdê ji bilî Kurdan gelek hebe ko berî ko qala welatê xwe bike, ji bo ewlehîya xwe li dora xwe binêre. Ji Kurdên xwedî şiûra welêt çêtir jî kesek nizane ko ev tundûtûjî çiqasî xurt e. Bi vê wateyê, SST ji bo Kurdan jeneratora tundûtûjîyê ye. Jeneratoreke ko her tim tundûtûjîyê diafirîne û wê bi alavên çewisandinê (îdeolojîk, sîyasî, leşkerî, ekonomîk) bicîh dike.

ref: Fuat Onen: Welatek di ronkaya rojê de ji gelên wî yên otokton hat dizîn, 12/2007

forms: generator

etymology_text: Ji fransî générateur.

генера́тар

roman: hjenjerátar

генэра́тар

roman: hjenerátar

জেনারেটর

roman: jenareṭôr

генера́тор

roman: generátor

發電機

roman: faat³ din⁶ gei¹

發電機

roman: fādiànjī

مُوَلِّد

roman: muwallid

գեներատոր

roman: generator

مولد

roman: movalled

ژنراتور

roman: ženerâtor

გენერატორი

roman: generaṭori

जनित्र

roman: janitra

जनरेटर

roman: janreṭar

מְחוֹלֵל

roman: mekholél

발전기

roman: baljeon-gi

ເຄື່ອງກຳເນີດໄຟຟ້າ

roman: khư̄ang kam nœ̄t fai fā

үүсгүүр

roman: üüsgüür

گېنېراتور

roman: gënërator

مولد

roman: moaled

муваллид

roman: muvallid

генера́тор

roman: henerátor

ម៉ាស៊ីនភ្លើង

roman: maasiinphləəng

γεννήτρια

roman: gennítria


domdar

glosses:
berdewam, daîmî, hemîşeyî, herdemî, hertimî, mayinde, ebedî, herherî, herheyî, hetahetayî
tişta/ê ku her didome, tişta/ê ku nasekine

text: A rastî, îro di nav tevgera Kurd de partî an derdoreke sîyasî ko têkoşîna çekdar biparêze, çareserîyê di lûla sîlehê de bibîne tuneye. PKKya ko tê gotin xwedîyê li dor 5 hezar çekdaran e, ji 1999an û vir de têkoşîna çekdar naparêze û her wisa bi domdarî dibêje ko dixwaze xwe ji çek bixe jî.

text: Lê divê xortên Kurdan jî bizanibin ku evîn ne tiştekî domdar e.

ref: Mîran Janbar, Qolyeya Cécileê, Weşanxaneya Lîs, 2012, çapa 1em, r. 108, ISBN 9786054497010

forms:
domdartir (comparative)
herî domdar (superlative)
domdartirîn (superlative)
dewamdar

etymology_text: Ji dom + -dar.

ipa: /doːmˈdɑːɾ/


devolusyon

glosses: hinek ji desthilat û silteyên hikûmeta navendî dan birêveberên herêmî

text: Partîyên Kurd ên di qada legal de, Hak-Par û Kadep ji bo çareserîyê federasyonê pêşniyar dikin, DTP jî di kongreya dawîn a civaka demokratîk de herêmên otonom û xurtkirina birêvebirîyên herêmî, li birêvebirîyên herêmî belavkirina desthilatîyên li Anqerê kombûyî (devolusyon) doz kir.

forms: devolusiyon

etymology_text: Bi rêya fransî dévolution ji latînî devolutio ji devolvere (dagindirîn, girêl bûn jêr) ji volvere (gindirîn, girêl bûn)


berhiş

glosses:
beraqil, mantiqî, lojîk,
tişta/ê li gor aqilî, tişta/ê ne dijî hişmendiyê

glosses: rasyonel, aqilane, hişane^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)

forms:
berhiştir (comparative)
herî berhiş (superlative)
berhiştirîn (superlative)
berheş

etymology_text: Ji ber- + hiş.


pêşnivêj

glosses:
mela, îmam, mele,
kesa/ê ku li pêşiya civatekê (komek mirovan) nivêjê dike

forms:
pêşnimêj
pêşlimêj
pêşmêj

etymology_text: Ji pêş- + nivêj.


xwest

text: Herwisan min bi salan ji bo zaravê kurmancî bi Soranîaxêvan ra gengeşe danîye. Me li ser wê mijarê nivîsîye. Lê me serên hevdu wekî ku tu dibêjî neişkandîye. Me bi bêhna fireh û bi berbihêrî û bi şêweyek zanistî ji hevdu ra axiftîye û me rêz ji bo bîr û boçûnên hevdu girtîye. Heryekê ji me bi hanîna pelgeyên pêdivî têdikoşî ku em xwasta xwe bi cî bînin. Lê qet şerr û serişkandin li nîveka me da dernediket.

ref: Perwîz Cîhanî: Karîn yan kanîn?, Amidakurd.com, 12/2007

forms: xwastin

etymology_text: xwestin


wîst

glosses: daxwaz, xwestek, doz, dawa, vîn, xwest, xwast


xwast

ipa: /xʷɑːst/

audio: LL-Q36163 (kmr)-Ebulfîda-xwast.wav

hyphenation: xwast


kendin

glosses:
kolan, kêlan, kolandin,
ax bi merrê rakirin

text: Wate kan bi xwe xwe nikare gewheran bide der. Debê kar li ser bê kirinê. Bi gotinek dî kan fail/bikar nîne, belkû mefiûl/berkare. Peyva kan bixwe ji reh û rîşala ken wate kenden, ku bi wateya kolanê ye, peyda bûye. Bi wateyek dî kan, li binêşê da wateya kendin û kolanê dide. Lewra ku mirov debê erdê bikole kend û kolê li ser bike, kendal û kanalan jê çê ke, ta ku bigîje regeyameidenê.

ref: Perwîz Cîhanî: Karîn yan kanîn, Amidakurd.com, 12/2007

etymology_text:
Ji proto-hindûewropî: *ken- ("kendin, kolandin"),
proto-îranî: *kan- ("kendin, kolandin") ,
avestayî: kan- ("kendin, kolandin"),
farisiya kevn: kan- ("kendin, kolandin"),
partî: kn- ("kendin, kolandin"),
pehlewî: kan- ("kendin, kolandin"),
sogdî: kn- ("kendin, kolandin"),
farisî: kandan/kan- ("kendin, kolandin"),
sîvendî: kand/kēn- ("kendin, kolandin") ... ^(alfabeya arî),
xunserî: kand/kan- ("kendin, kolandin"),
soranî: kendin/-ken- ("kendin, kolandin"),
hewramî: kannāy/kan- ("kendin, kolandin"),
zazakî: kendene/ken- ("kendin, kolandin"),
sanskrîtî: khan- ("kendin, kolandin")
Çavkanî: Cheung p.233

ipa: /kɛnˈdɪn/

hyphenation: ken·din


meiden

glosses: jê dûr ketin, jê dûr man, xwe dûr hîştin


rabîstin

glosses: pê hesîn, his kirin, hest pê kirin, hay jê bûn

text: Samî Tan behsa aliyê Çewlikê dikir û digot li wî alî di şûna "hiskirin" a nîv-erebî de bêjeya "rabihîstin" tê gotin.

ref: nerîna xwendevanek bi navê Mêvan di Amidakurd.com de, 12/2007

forms:
rabihîstin
rabihîztin
rabîztin

etymology_text: Ji ra- + bîstin.

ipa: /rɑːbiːsˈtɪn/

hyphenation: ra·bîs·tin


dej

glosses: jibermayî, bermayî, mayî, xercnekirî, serfnekirî


kutik

forms: kwitik

etymology_text: : Etîmolojiya vê peyvê nehatiye nivîsîn. Eger tu bi rastî bizanî, kerem bike bişkoka "biguhêre" ya di ser van gotinan re bitikîne û etîmolojiya vê peyvê binivîse. Çavkaniyên ku te ew etîmolojî jê girtiye jî binivîse.

κουτάβι

roman: koutávi

ipa: /kʊˈtɪk/

audio: LL-Q36163 (kmr)-Key Mîrza-kutik.wav

hyphenation: ku·tik


milçik

glosses: çivîk, çûçik, balinde, firinde, teyr, tilûr, teyrik


qaqlîbaz

glosses:
hin cûn firindeyên beravî ne û pirraniya pûrtê wan spî ye
û bi qaj-qaja dengê xwe yê bilind navdar in.

forms:
قاقلیباز
qaqilîbaz

чайка

roman: čajka

γλάρος

roman: gláros


gull

glosses: xapandin, xirrandin, bi ser de birin, abal kirin


bi ser de birin

forms: bi ser da birin

etymology_text: bi + ser + de + birin


bi ser de çûn

glosses: Xirîn, abal bûn, xapîn, hatin xirandin, hatin xapandin.

text: Kerema Xwedê bi ser we de biçe.

forms:
biserdeçûn (noun-from-verb)
bi ser da çûn

etymology_text: Ji bi + ser + de + çûn.


stefar

glosses:
amansaz, amançêker,
kesa/ê ku amanên sifrî yan fafonî yan polayî çêdike

forms:
sitefar
sitafar
stafar


îdraq

text: Polîtîka bi xwe jî, ji aqilekî hiş-yar çêdibe; aqilekî hiş-yar jî bi îdraq û bi zimên ava dibe.

ref: Rênas Jiyan: Nete(we)lat, Azadiyawelat.com, 6/2007


topyekûn

glosses: tibal, hemiyane, hemûyane, tevayî, temamî, giştî, yekûn

text: Partîya Hêzên Çekdar ên Tirk ko bi konsepta amadekarîya şerê topyekûn ê li dijî Kurdan tev digere, hewl dide ko vê qaydeya şer û leşkerîyê bicîh bike: “Hêza xwe raber bike ko pêwîstî bi bikaranîna wê nemîne”.

forms:
topyekûntir (comparative)
herî topyekûn (superlative)
topyekûntirîn (superlative)


alûçe

glosses: Fêkiyeke yekberik û rûhilû (ne gir) e ku bi gelemperî rengê wê kesk, mor yan sorê tarî ye.

glosses: Darhilûk, daralûçe, darîncas, dara ku vê mêweyê dide.

forms:
ئالووچە
aliçe
aloçe
alûçik
helûje

etymology_text: Ji farisî آلوچه.

слива

roman: slîva

آلو

roman: alû

자두

roman: jadu

слива

roman: sliva

слива

roman: slyva

δαμάσκηνο

roman: damáskino

ipa: /ɑːluːˈt͡ʃɛ/

hyphenation: a·lû·çe