şist

şekirok, kevirê vereqê (kevirê birqok, kevirê ku perik dide)

navê zanistî yê molozan jeo şistli kevirê şekirokî


şitaiye

şîtaiye (di edebiyata dîwanê de helbesta ku ji xwe re zivistanê dike mijar)

şîtaiye (destpêka qesîdeya ku li ser zivistanê ye)


şivesiz

devokxerab (kesê ku devoka wi/wê ne xweş e, xerab e)


şıvgın

fidan, hodar (fidana ku li guliyê dara kevnar dikevin)


şiş

wermî, perçifandî, werimandî, pingurandî, pifdayî, himandî

werm, dindoq, doq, kol, kolî, hewdan, nepx, coq, pûf, mitilok, perç, pol, polbus (cihê ku werimiye)

lişîşêxistî, şîşkirî (ji bo tiştên ku li şîşê hatiye xistin û wisa hatiye pehtin)


şişe

Bir şişe şarab.

çîtik (ku pê derzên textikên xaniyan digirin)


şişinmek

xwe qure kirin, kuşpenetî kirin, pişikê xwe mezin kirin, xwe nepixandin

pifpifîn, pingurîn (mirûzê xwe kirin, mehdê xwe kirin)

xwe gij kirin (hin ajel gava ku êrîşek tê ser wan hemû pirç û basken xwe rep dikin)


şişirilmek

hatin pifdan, hatin nepixandin, hatin werimandin, hatin perçivandin, hatin himandinî hatin nefiqandin, hatin zifirandin


şişirme

nepixandin, nixifandin, werimandin, perçivandin, pifdan, himandin, nefiqandin, werpixandin, zifirandin


şişirmek

nepixandin, nixifandin, werimandin, perçivandin, pif dan, himandin, nefiqandin, werpixandin, zifirandin

mezin kirin, gir kirin, dirêj kirin (ji bo gotin û nivîsê)


şişirtmek

dan nepixandin, dan nixifandin, dan werimandin, dan perçivandin, dan pifdan


şişkin

nepixandî, werimandî, nixaftî, perçivandî, pişpişandî, pifdayî


şişkinlik

nepixandîbûn, nixaftîbûn, werimandîbûn, perçivandîbûn, pişpişandîbûn, pifdayîbûn


şişlemek

şîş kirin, xişt kirin, zerg kirin, xişt lê dan, şîş lê xistin


şişlenmek

hatin şîşkirin, hatin zergkirin, şîş lê hatin xistin, xişt lê hatin dan


şişmanlamak

qelew bûn, şişman bûn, berboq bûn, çermê (yekî) qalind bûn


şişme

nepixîn, nixifîn, werimîn, hemîn, nefiqîn, pifîn, werpixîn, zifirîn


şişmek

perçivîn, perçiftin (ji bo tiştê ku av dıgıre û hecma wê mezin dibe)

Kapı sudan dolayı şişmiş.

Ağlamaktan gözleri şişmiş.


şom ağızlı

devbêyewm (kesê ku devê xwe ji xêrê re venake, bêqidoş)


şorlamak

kirin şûrînî, kirin şirinî, şureşur kirin


şu

wê, wî (di rewşa tewandî de), ew (di rewşa netewandî de)

Şu evin önünde.

Şu adamı görüyor musun?

Şu söylediğiniz ad.

Şunu bir daha söyler misiniz?

Hûn dikarin careke din wê (an jî wî) bibêjin?

Bunu istemem, şunu isterim.

han, ha (ji bo cînavka îşarkî) anda vê gavê, niha bu filankes bêvankes


şu günlerde

di rojên pêş de, di van rojên nêzik de, di van rojan de

van rojan halde nexwe, heke wisa be şua tîrêj


şufa hakkı

mafê şûfayê hiq şuh şox, şûx (ji bo jinan)


şuna

(li) wê, (li) wî, lê, jê re (ji wî re, ji wê re), pê de (bi wî de, bi wê de)

Şuna bak.

Tu lê binêre an jî, tu li wî binêre, tu lê.


şuna veya buna kalsa

Bana kalırsa siz doğru söylemiyorsunuz.

ku jê bê, eger pê bimîne, pê be, bi (yekî) be, heke ji destê (yekî) bê

Ona kalsa, bizse bir şey vermez.


şunda

Benim param şunda kaldı.

Diravê min bi wî re ma (an jî pereyê min pê re ma).


şunlar

ew (ew ji bo rewşa netewandî) wan (ev jî ji bo rewşên tewandî) c


şunu bunu bilmemek

filan û bêvan nizanîn (qebûlnekirina mezeretê)


şura

Şuraya oturmuştu.


şuracık

Şuracıkta oturmuştu.


şuralı buralı

Şuralı buralı bir takım insanlar.


şurası

ew der (ji bo rewşa netewandî) we derê (ji bo rewşa tewandî)

Şurası iyi değil buraya geçin.

Şurasının manzarası daha güzel.

wê, wî (ji bo tiştekî ku li serê tê axaftin)

Şurasını unutmayın ki bilgisizlik her türlü felâkete yol açar.

Hûn wê ji bîr mekin ku nezanî rê dide gelek felaketan.


şâhıs

rewta ku pê erd tê pîvan û bi kirt û işaret e


şöhret salmak

nav û dengê (kesekî) belav bûn, derketin


şölen

çeşn (civîna xwarinê a di wesfeke dînî de)


şövalye

şovalye (di dema Romaya Berê de ji sê çînan endamê çîna duyemîn)

şovalye (di Awrûpaya Serdema Navîn de nêçîrvanê siwar ê esilzade ku ji bo hin mebestan hatiye hêvotin)

şovalye (di pergala derebegîtiyê de nasnava herî biçûk)

şovalye (di roja me deişane û belgeya şerefê ku hikûmeta fransî dide)


şövalye yüzüğü

gustîrka qaşmezin (gustîrka ku qaşa wê stûr û bigoşe ye)


şövalyelik

şovalyetî (damezraweya derebegitiyê ya ku şovalye pêgirê wê ye)


şöyle

Şöyle bir yazı.


şöyle bir bakmak

hema wisa çavek avêtinê, hema wisa çavek lê gerandin


şöyle dursun

bila ew li dera hanê be, ew li dera hanê


şöylece

Şöylece söylenmeli.


şöylesine

Öylesine baş vurdu.


şükran

spasî, şikrîm, şêkirdarî, stayîş, minêkarî, minetdarî, şûkran


şükretme

evrandin, şêkirandin, spaskirin, şikurkirin


şükretmek

evrandin, şêkirandin, spas kirin, şikur kirin


şükür

Allaha şükürler olsun.


şüphe duymak

guman jê birin, guman lê çûn, jê guman kirin


şüphe etmek

guman kirin, gumana (kesekî) çûn (yekî), şik birin


şüphe kurdu

şika ku mirovan pir diqilqilîne yok şik nîn e, guman nîn e, wekî din nabe


şüpheci

gumanker, şikber, gumanza, şikak, şupeker


şüphecilik

gumankerî, şikberî, bedgumanî, şupekerî, septisîzm


şüphelenmek

guman kirin, şik kirin, şik birin, lê hove dan (birinden) jê guman kirin, guman tê çûn, guman çûn ser (yekî) , şik çûn ser (yekî) , gumana (yekî) tê re çûn, şik çûn (yekî), şik tê de çûn, şika (yekî) çûn ser (yekî din)


şüpheli

gumandar, gumanbar, hulhulî, şikdar, şikbar, şupedar, biguman, bişupe, bişik


şüpheye düşürmek

xistin gumanê, xistin şikê, xistin şupeyê


şürekâ bulmak

(ji aliyê her kesî ve) bihîstin, belav bûn


durmak

O duruyor.

Durun hele, bakalım ne olacak.

Ca rawestin, ka em binêrin bê wê çi biqewime.


gerekmek

hewce bûn, gerek bûn, pêwist bûn, lazim bûn


seyretmek

temaşe kirin, sêr kirin, lê nihêrînfericîn


alışveriş

sohbet, mizakere, gotûbêj, mitalekirina li ser mijarekê


mesela

wek mînak, bo nimûne, meselen, wek nimûne, me girtî, min girtî


dur

Kesê yekem yekjimar dema fermanî ji lêkera durmak.


Yahya

Yehya, Yûhenna (kesayetiyeke dînî li gor îslam û mesîhîtiyê)


dua etmek

hewîş kirin, drozge kirin, dia kirin, niyaz kirin


duası tutmak

diayê (yekî) qebûl bûn, diayê (yekî) çûn qebûlê


dudak bükmek

lêva xwe hilkirin, lêva xwe pê hilkirin (neecibandin û biçûkdîtina tiştekî)


dudak eşleşmesi

hevgiriya axaftin û lêvan (di zarevekirinê de)


dudak ısırtmak

axîn dan rahiştin, hîqîn jê anîn, hijmetkar hîştin


dudak payı bırakmak

ber tije kirin (derdanên mîna piyale, zerik tam tije nekirin)


dudak tiryakisi

dûnexwer (kesê ku cixare dikişine lê dûyê wê naxe)


dudaksıl

dudaksıl bir sestir


duhuliye

miziya têketanê (ya derekê wekî konser, sinema, şano û hwd)


dukalık

welatê ku di bin rêveberiya dukekî de ye


duman almak

dağ başını duman almış


duman altı olmak

di bin dû de man (li cihê ku esrar lê tê kişandin, tesîr li yekî bibe)


duman attırmak

kirin halê xerab (kirin ku libat pê nekeve)


duman olmak

berbat bûn, xera bûn, ketin halekî nehal


duman tütmek

bacam tütsün yeter


dumanı üstünde

hê nû ye (tiştê ku wextekî dirêj di ser re neboriye)


dumanlı

dumanlı barut

dumanlı dağlar


dumur

civitîn, pûçbûn (ji bo neşixulîn, pûçbûn û civitîna ser hev a organekî)


durak

westgeh, rawestgeh, rawestank, îstgeh (cihê sekana tren, tramway, otobüs û hwd.)

rawest, vêseh (noktaya li dawiya hevokê)

rawest (di helbesta bi pîvana kîteyî de cihê seknê)

vêseh (birîna deng a di navbera peyvan de da ku axaftin bê fêmkirin)


duraklamak

sedinîn, senidîn (piçek rawestîna tiştekî livdar an jî car carinan rawestîna wî)

araba bir dakika durakladı

kız elini kapı ziline doğru uzatırken durakladı

keçik gava destê xwe dirrêjî zîla derî kir, sedinî


duraç

por (Ibinik (ku peyker, stûn û tiştên wisa li serê tên danîn)


durdu, durdu turnayı gözünde vurdu

Guhartoyeke durdu durdu turnayı gözünden vurdu.


durdurtmak

dan rawestandin, dan vewestandin, dan sekinandin


durgun

su durgun

durgun su

çok durgun birine benziyordu

sekinandî, sekinî, rawestandî, rawestiyayî

piyasa durgun


durmuş oturmuş

durmuş oturmuşluk


durulamak

carî kirin (ji bo tiştê şûştî ku di ava paqij û zelal de tên kirin)


durulanmak

xwe carî kirin (piştî xweşûştinê av li xwe kirin)


durulmak

ortalık duruldu

derdor ker bû, vekirin (ji bo sekna şiliyan)

kar durulmuş, hava birden açılmıştı

berfê vekiribû û hewa ji nişka ve vebûbû

burada durulmaz


durultma

zelilandin, zelandin, cincilandin, zelalkirin


durultmak

zelilandin, zelandin, cincilandin, zelal kirin


duruluk

sade, resen (ji bo ziman û üslûba ku fesîh û ne tevlihev e)


durumu bozulmak

rewşa (yekî) xera bûn, halê (yekî) ne xweş bûn (ji hêla madî ve halê yekî ne baş bûn)


durumu düzeltmek

rewşa xwe xweş kirin (ji layê madî ve halê xwe baş kirin)..


-a gelince

Siz bu işi göreceksiniz, bana gelince...

Bize gelince, ekmek bitti demezler mi!


ami ne kadar büyük olsa imam gene bildiğini okur


anısına

Ji bo bîranîna... Ji bo yada... Ji bo yadkirina..


arası açılmak

( nava (wan) xera bûn, ji hev xeydan bûn, ji hev dilsar bûn, nava (wan) neman

aramız bozuk

araları iyi


arasına karışmak

gihîştin (wan), hatin nava (wan), ketin nav (wan)


ay parçası

Eynî periya rojê ye, wekî heyva çardehşevî ye, mîna şemala çirayê ye (ji bo jin û keçên bedew)


ayı gördüm yıldıza itibarım yok

hînî tiştekî xweş bûn û guh bi tiştê ji wan beijêr nekirin


bankadan çekmek

ji bankayê kişandin (ji bo rewşa kesê ku ji bankayê ji hesabê xwe pere dikişîne)


baraj kurmak

baraj çêkirin, bend çêkirin, xwe li ber qaleyê birêzkirin


barut fıçısı

wekî agir û barûdê ye (ji bo cihê ku dike lê şer an jî tevlihevi biqewime)


baş başa kalmak

bi tena serê xwe pê re man, bi (yekî) re tena serê xwe man

kız onunla başbaşa kalmamalı

divê keçik bi tena serê xwe pê re bimîne


baş etmek

serederî, pê karin (an jî nekarîn), sereder lê kirin (an jî nekirin), serî pê re kirin der (an jî serî pê re nekirin der), pê karibûn (an jî nikaribûn), qeweta (yekî) gihîştinê (an jî negihîştinê) , serî pê re derxistin (an jî dernexistin), ta pê re ba dan (an jî nedan)


baş tutamamak

serî jê stendin (ji boji rê derketina keştiyê)


başına taş düşmek

kevir û kuçik bi (yekî) de barîn, kevir û kuçik pê de barîn


başından büyük işlere girişmek

Guhartoyeke başından büyük işlere girmek.


başını ağrıtmamak

serê (yekî) pê neêşandin (an jî ez serê we pê neêşînim)


başını kaldırmak

serê xwe ji serê rakirin (an jî ranekirin) serê xwe ji serê hilanîn (an jî hilneanîn), serî ji ser (karekî) rabûn (an jî ranebûn) (bêatlebûrî kar kirin)

serî ji ser balîfe bilind nekirin (ji bo bêhalbûna nexweşekî)


başını kaşımaya vakti olmamak

fersenda (yekî) tune ye ku serê xwe bixurîne, keysa (yekî) neketinê ku serê xwe bixurîne, wexta (yekî) tune ye ku serê xwe bixurîne


başta bulunmak

li serê (karekî) bûn (ji bo birêveberê karekî)


baştan kalmış

xizmetkirî (ji bo eşya û malên ku ji hêla kesên din ve hatibe şixulandin)


bekâr kalmak

ezeb man, bî man (kesê ku ji ber mirin an jî hevberdanê bi tena serê xwe dimîne)


benzi atmak

reng lê qelibîn, reng avêtin, madê (yekî) çûn, zerhimîn


berbat etmek

weritandin, gelandin, petixandin, edimandin, herimandin, berbat kirin

bu işi nasıl berbat ettinse, gel öyle de temizle

te çawa ev kar berbat kiribe, were wisa jî safî bike


beti bereketi kalmamak

xêr û bêr tê de neman, xêr û bereket tê de neman


beşik kertme

bêşikkertme, niqirkirî, nîşankirî, bêşkêrtim

Ayşe Remzi'nin beşik kertmesidir.


bildim bileli

hingî ku ez fehmeberî xwe bûme, zanebûna ku ez dizanim, hingî ku ez zanim, herî ku ez pê dizanim


bildiğinden şaşmamak

ji kirt û nîva xwe nehatin xwarê, ji fikra xwe nehatin xwarê, ji ya xwe nehatin xwarê


bilemedin

Formeke lêkera bilmemek; nebe nebe, herî zêde.

Bu iş bir günde, bilemedin iki günde biter.

Ev kar di rojekê de, nebe nebe di du rojan de wê biqede.


bileğine kadar

heta gûzekê (ji bo berf, heriyê ku piyê mirov tê de winda dibe)

bileklerine kadar kara battı

heta gûzekê (ji bo kincan ku tenê pê dixuyên)

giydiği elbise bileklerine kadar geliyordu

kirasê ku li xwe kiribû, hetanî gûzekê dihat


bilmem hangi

nizam kîjan (an jî nizam çend, kî, çî, çawa)

bilmem kim geliyormuş da karşılamaya gidiyormuş


bir atımlık barutu olmak

adamı boş verin, zaten onun bir atımlık barudu var

dev jê biqerin, jixwe ya wî êrişa ewil e


bir baştan bir uca

ji vî seriyî heta wî seriyî, ji serî yek heta serê din


bir defa

bir kere bu iş olmuş ne yapalım

bir kere sen, konuşma

ev bir defa küçük, bundan başka, yeri uzak

carek xanî biçûk e, ji bilî vê, cihê wê jî dûr e


bir derece

bu yaptıkların bir dereceye kadar çekilir

ev kirên te heta dereceyekê mirov dikare qebûl bike


bir dokun bin ah işit

hema tu (yekî) didî xeberdanê hezar kul û derdên xwe dibêje


bir eli yağda bir eli balda

destekî (yekî) di rûn de, yek jî di hingiv de ye


bir kıyamettir gitmek

olay olduktan sonra, bir kıyamettir gidiyordu

piştî bûyer qewimî, dê weledê xwe diavêt


bir sıçrarsın çekirge, iki sıçrarsın çekirge, sonunda yakalanırsın çekirge

ev car nebe careke din ew jî nebe careke din tu dê bikevî destê min, kengê be tu dê bêyî qefaltin, tu herî erş tu herî ferş tu dê werî ber gunikê reş


bir tarafa bırakmak

danîn aliyekî, danîn dera hanê (ji bo guh pê nekirinê, girîngî pê nedanê)


bir tutmak

(ew) yek dîtin (meyi û hemlê nekirin navbera wan)


bir vakit

bir vakitler o da mücadele içersinde bulunmuş


bir yandan

(tiştek an jî kesek) li aliyekî...., (tiştek an jî kesek) li aliyekî

bir yanda ev işleri bir yanda çocuklar

ji aliyekî ve karên malê ji aliyekî ve jî zarok


bir zaman

bir zamanlar biz de buralarda gezip eğleniyorduk

berê em jî li van deran ji xwe re digeriyan û me jî kêf dikir


bir şeyler olmak

tiştek pê hatin. tiştek pê bûn, tiştek hatin serê (yekî) (ji bo guherîna kurm û xûyê yekî)

son zamanlarda ona bir şeyler oldu

tiştek pê bun (ji bo rewşa ku mirov ditengije, dike ku bixeriqe)

tiştek hatin serê (yekî), tiştek pê bûn, tiştek pê hatin (ji bo mirin an jî kuştinê)

ona bir şey olursa, senden sorarım

eger tiştek pê bibe, ez dê te jê berpirs bigirim


birinci gelmek

ê yekemîn derketin, ê yekemîn hatin hilbijartin


birçokları

gelek jê (ji bo kes an jî tiştên ku hejmara wan pir e)


biçime sokmak

teşe dan (tiştekî), şekil dan (tiştekî), kirin teşeyê (tiştekî)


bodur tavuk her gün piliç

mirovê dirêj zû didehebe, yê kin esûsekî ye, dereng didehebe


boy beraber

boyu beraber çocuğu var


boya vurmak

boyax lê xistin, boyax tê dan, boyax kirin, gonî kirin


boynuz takmak

mêr kirin xewê (jina ku ji xwe re dost dîtiye û haya mêrê wê pê nîn e)


boyu devrilsin

emrê te kin be, tu qet xêrê (ji xwe) nebînî, xêrdîna te tune be


bozguna uğramak

ji hev belawela bûn, tarûmar bûn, têk şikestin, şikestin xwarin


boğaz boğaza gelmek

dest kirin qirika (gewriya) hev, bi qirika hev girtin, ketin qirika hev


boş atıp dolu tutmak

lêlê kirin lolo hatin (ji bo tiştê ku jê hêvî nedihate kirin, pêk were)


bu arada

Çamaşırları yıkıyorum, bu arada sizinkileri de yıkayacağım.

Ez kincan dişom, ez ê pê re yên we jî bişom.


bu günlerde

di vî çendî de, di vî nêzî de, di van nêzan de, di van rojan de


bugünden tezi yok derhal, hemen

bu günden yarına yiyeceği yok

îro ji sibehê re (tiştê ku ji nifşa niha ji ya dahatû re bimîne)


bununla birlikte

ben söyledim, bununla birlikte tekrar söylerim

min got, weki wisan e ez dê careke din bibejim


buzul dönemi

serdema qeşayiyê, serdema bestelekê, serdema pleîstosenê


bülbül gibi konuşmak

eynî bilbil bûn, wekî bilbilan axivîn (peyivîn), wekî bilbilan xwendin

kadın bülbül gibi Fransızca konuşuyor

jinik mîna bilbilan bi Fransizkî diaxive


bülbül gibi konuşturmak

lê bi cih kirin, pê dan gotin (mirov bike ku yek tiştê ku kiribe an jî zanibe li xwe deyne)


büyük görmek

(yek) mezin hesibandin, (yek) mezin zanibûn, (yek) mezin kirin


dizginleri vermek

hefsarê xwe dan dest, hefsar dan destê (yekî) (serdestiya yekî ji xwe re qebûl kirin)


dizleri kesilmek

çokên (yekî) negirtin, ji çokan de ketin, ji ejnûyan ketin, ji ser piyan ketin, ji çokên xwe de ketin, ji qeweta çokan bûn


doksan kapının ipini çekmek

li pêncî cihê din gerîn, serî li pêncî cihê din xistin


dokuz yorgan eskitmek

emrê (wî) emrê sîsyareka gurî ye, hevalê sîsyareka gurî ye (kesê ku pir emr dike)


dolap çevirmek

dolab gerandin (bi fen û futan kar û şixul kirin)


domuzdan kıl çekmek (veya koparmak)

jê çirpandin (ji kesê cirnexweş û destgirtî)


donuna yapmak

bi binê xwe de kirin, bi xwe de pîs bûn, binê xwe tije kirin, navrana xwe tije kirin, derpê tije kirin, nav derpê tije kirin (ji bo zarokan)

bi binê xwe de kirin, bi xwe de pîs bûn, binê xwe tije kirin, navrana xwe tije kirin, derpê tije kirin, nav derpê tije kirin (ji bo pir tirsînê)


dost ağlatır, düşman güldürür

ê ku te da girinê dostê te ye, ê ku te da kenandinê neyarê te ye, gotina rast tehl e


dudağını ısırmak

lêvên xwe gez kirin, lêva xwe estin, bi ezan çûn tiliya xwe


duma

Dûma (di heyna çar de parlamentoya Rûsyayê)


dört bir taraf

çocuklar babalarını iyileştirmek için dört bir yana koştular

zarok ji bo ku bavê xwe baş bikin bi her alî de çûn


dünya başına dar olmak

dinya lê hatin hev, dinya li ser serî bûn tara bêjingê


dünya gözü ile

hingî ku ez li dinyayê me (hingî ku ez nemirîme)

evlen de dünya gözü ile zevceni göreyim

lawo bizewice hingî ku ez li dinyayê me ez pîreka te bibînim


dünya gözüne zindan olmak

kêfa (yekî) ji dinyayê şikestin, dinya li ber çavê (yekî) reş bûn


dünyaya gözlerini kapamak

dinyaya xwe qedandin, koça dawîn kirin, serê xwe danîn ser axa sar, ax ketin çavê (yekî), koçbar bûn (ji bo mirovan, mirin)


dünyaya kazık çakmak

kufarê kevn bûn (ji bo kesê ku pir emr û temen kiriye), bi gur re çûn qiyametê


dünyayı zindan etmek

dinya lê kirin zîndan, kirin ku dinya li ser serê (yekî) rûniştin


düven sürmek

gam gerendin, gêre kirin, moşene kirin, gam kirin


düğüm üstüne düğüm vurmak

girê li ser girêyan lê xistin (an jî lê dan)

girê li ser girêyan lê xistin, kirin qulik û bexşikan, kirin qulik û milikan, kirin potik û kincikan (kesê ku xwe dizêfine, pereyên xwe naxwe û wan vedişêre)


düğününde kalburla su taşımak

ji kêfan çiya dan milê xwe (ji bo xortê ezêb û ku ji ber alîkirineke wî tiştekî mezin pê re hatiye gotin), di dîlana xwe de pir xizmet kirin, (bi henekî tê gotin)


düşkünü

kadın düşkünü


güneş almak

tav dîtin, roj dîtin, berê rojê ketin (cihekî)


işten değil

Rezalet çıkarmak onun için işten bile değil.


kafayı vurmak

ketin nav cihan, ketin nav nivînan (ji ber nexweşînê)


kaleme sarılmak

rahiştin qelemê, dest avêtin kaxiz û qelemê


kana boyanmak

di xwînê de hesikîn, di xwînê de gevizîn, di xwînê de man, di xwînê de sor bûn


kantara çekmek

avêtin qapanê, kişandin, li qapanê xistin, avêtin ber qapanê

(yek) li qapanê xistin, (yek) li kîloyê xistin, (yek) avêtin qapanê, (yek) avêtin tereziyê, (yek) avêtin mêzînê


kapana düşürmek

xistin tele, xistin dafikê, kirin dafikê, kirin faqê


kapı baca açık

derî li ser piştê ne, derû û pace vekirî ne, li aziya Xwedê ye (an jî derî dadayî ye, derî radayî ye, derû û pace lê asêkirî ne)


kapı kapı dolaşmak

daîre bi daîre gerîn (li daîreyên dewletê)


kapsamına alma

xistin navê, kirin navê, kirin berê, xistin berê

Fikir suçlularını da af kapsamına alınması için çalışıyor.

Ji ber ku tawanbarên ramanê jî bikevin ber efûyê, dixebite.


kaptan köprüsü

pira kaptaniyê, koşka kaptaniyê (di keştiyan de)


kaput gitmek

kapût bûn (di leystika îskambîlê de qet hejmar çênekirin)


karanlık basmak

tarî ketin, tarî kumişîn ser (cihekî), şev ketin ser (cihekî), tarî ketin erdê


kargış etmek

lenet lê kirin, lenet lê barandin, nifir lê kirin


karınca ezmez

zerara (wî) nagihîje kurmoriyê, bi hemdê xwe nahêle ku kurmorî bikeve bin piyê wî


karıncayı bile ezmemek

zerarê nedan kurmoriyê jî, kurmorî biketa bin piyê (yekî) nedipelaxt


karnı ağzına varmak

zikê wê li ber devê wê ye, zikê (yekê) hatin ber devê wê, zikê (wê) li berê ye


karnından konuşmak

di devê xwe de xeber dan, pistepist kirin


karşı durmak

ji (yekî) danexwarin, li ber (yekî) seri rakirin, berhingarî lê kirin


karşısına almak

ji xwe re kirin hember, ji xwe re kirin raqîb


kasıtı olmak

rika (wî) li (yekî) bûn, qestî canê (yekî) kirin


katresi kalmadı

piçek jê nema, wehd be ji bo derman jî tune


kavgaya girişmek

bi hev girtin, bi nava hev ketin, bi hev ketin


kağıt gibi

rengê (yekî) bûn wekî çiftexas, rengê (yekî) zer kirin wekî şimayê


kaşık atmak

bi kevçiyan reqandinê, bi kevçiyan lê xistin û dan hev, dan ber kevçiyan, bi kevçiyan filitînê


kelepçe vurmak

kelemçe li destê (yekî) xistin, destê (yekî) kirin darê kelemçeyê, destê (yekî) kirin kelemçeyê


kemiğine

Kemiklerine kadar ıslanmıştı.


kendi kendini yemek

xwe xwe xwarin, xwe bi xwe beri nava xwe dan

Borcun altından nasıl kalkacağım diye kendi kendini yiyip durmuştu.

Xwe bi xwe beri nava xwe dabû û gotibû ez dê çawa ji binê vî qerzî derkevim.


kendini toparlamak

Söyler gibi oluyordum, sonra kendimi topluyordum.

Hema dima ku min bigota, lê car din min xwe dida hev.

Hastahanedeki tanıdığını tarif etmek için tekrar kendini topladı.

Ji bo ku nasê xwe yê li nexweşxaneyê terîf bike careke din da bîra xwe.

Adamın durumu iyi değildi, şimdi kendini toparlamış.

Berê halê wî ne xweş bû, nika xwe girtiye.


kendini vermek

guhê xwe dan (tiştekî), xwe dan (tiştekî)

Pür dikkat kendini türküye vermişti.

Kendini çalışmaya vermiş.


keramet buyurdunuz

we rast got, we tam li navê xist, tu dibêjî qey kerametên we hebûn


kerem gibi sevmek

wekî Memê Alan helîn (an jî wekî Memo li serê dîn bûn)


kesip atmak

nepîvayî gotin sê çap e, nedîtî gotin heft û nîv e


keskin sirke küpüne zarar

sirke çiqas ar be wê kûpê xwe biteqîne, bitiri ji gayê cot re namîne


kılını kıpırdatmamak

xwe ji cihê xwe neleqandin, weziyeta xwe şaş nekirin


kimseden kimseye hayır yok

xêra vî desti ji vî destî re tune, xêra kesî ji kesî re tune


kına yakmak

hine tê dan, hine lê xistin, hine lê dan

Eline kına yakmış.


kır düşmek

dafê spî avêtin porê (yekî), dafê spî avêtin porê riyê (yekî)


kirada olmak

di kire de bûn (bı kirê di xaniyekî de bûn)


kırağı düşmek

qir ketin, xwîsî ketin, xwîsî barîn, qir barîn


kırdığı koz kırkı (veya bini) aşmak

tiştê kesnekirî kirin, tiştê nelirê kirin


kireç gibi

reng lê neman bûn weka kilsê, rengê (yekî) spî bûn


kırk yılın başı

Kırk yılın başında bize gelmişsiniz, sizi öyle kolay kolay bırakmam.

Ji salan mehan hîro hûn hatine mala me, ez we wisa bi rihetî bernadim.


kirli çıkı

tima, gûxur (kesê ku bi pîsitiyê malê dinyayê daye hev)


kısmet çıkmak

qismetê (yekê) derketin, nisîbê (yekê) derketin, qismet û nisîbê (yekê) çêbûn


kısmeti ayağına gelmek

qismetê (yekî) hatin, nisîbê (yekî) hatin


kıssadan hisse almak

aqilê ji çîrokê girtin, dersa ji metelokê hildan


kıt kanaat

bi zorê qîm kirin, bi qitûtî debara xwe kirin


kıtlıktan çıkmış gibi

tu dibêjî qey ji ber xelayê filitiye, tu dibêjî qey ji xelayê hatiye


kıyamet gibi

li qirikê ye, qiyameta xwedê ye (ji bo pirbûna tiştan)


kıyameti koparmak

qiyamet rakirin, qiyamet li ser serê (yekî) rakirin


kıyıda bucakta

di qul û qawêran de, di qulik milikan de, di qulik û bexşikan de


kız beşikte çeyiz sandıkta

keç hê ne li danê ye rakirine rihela wê, qîz hîna nehatiye dane dest avêtine cihêzê wê


kızım sana söylüyorum, gelinim sen anla

Guhartoyeke kızım sana söylüyorum gelinim sen dinle.


kıçına tekmeyi atmak

pehîn li qûnê xistin, tepik li qûnê xistin


kolayına bakmak

li hêsaniya (tiştekî) mêzandin, li rihetiya (tiştekî) nihêrtin


komşuluk etmek

cîrantî bi hev re kirin (bi hev ve çûn û hatina cînaran)


konsantre etmek

tê fikirîn, lê hûr bûn, bala xwe dan serê, hişê xwe dan serê


korku saçmak

tirs kirin zikê (yekî), saw kirin ser (yekî)


korkulu rüya görmekten uyanık yatmak yeğdir

nîvê rê nîvê zirarê ye, serê ku neêşê benikan lê girê mede


kulluk etmek

bendîtî kirin, hulûlktî kirin, evdîtî kirin


kuluçkaya oturmak

qerimîn, rûniştin, kurk ketin, bi qup ketin, qurp ketin


kundak sokmak

qûndax xistin (cihekî); ji bo şewitandinê


kurası olmak

ji qur'eya (salekê) bûn (ji bo çûna leşkeriyê)


kurumlanmak

xwe qure qure kirin, quretî kirin, bi çavên mezin li xwe nihêrtin


kusura bakmamak

li qisûrê nenihêrtin, lê negirtin, li qisûrê mezê nekirin, li qisûrê negirtin


kuşku beslemek

gumana (yekî) tê Çûn, şika (yekî) tê çûn, şupha (yekî) tê çûn, şik birin (...), zen birin (...)


köküne kibrit suyu dökmek

qirandin, koka (tiştekî) qelandin, qelihandin, koka (yekî) anîn, qira (tiştekî) anîn, reh û riçalê (...) ji dinyayê birandin, qelha (tiştekî) anîn, koka (yekî) dan tavê, kok lê anîn, kok lê danîn, qelînoka (...) anîn, fermana (yekî) rakirin, qira (...) rakirin, nîşara (yekî) anîn, riç raweşandin


kökünü kazımak

ji kokê hel kirin, koka (tiştekî) rakirin, gûrt kirin, paşî lê anîn, koka (tiştekî) anîn, qira (tiştekî) anîn, kokbir kirin, qela (...) anîn, qir kirin, qirandin, qelînoka (...) anîn, kax kirin

Kısa bir sürede bu hastalığı kökünü kazıyacağız.

Em dê di demeke kurt de koka vê nexweşînê rakin.


köleniz

ezbenî, ezxulam (gava ku bi awayekî zêde hürmet nîşanî yekî tê dayîn)

Oğlum köleniz.


köpeksiz köy bulmuş da çomaksız geziyor

Guhartoyeke köpeksiz köy bulmuş çomaksız gezer.


kör olası

çavrijiyayî, çavrêtî, Çav û bîrik birijê, çavrijiyo


kötü olan

Niye kötü olan ben olayım.


küf bağlamak

kufik girtin, efnik avêtin (tiştekî), kufik avêtin (tiştekî), kamçok avêtin (tiştekî), efnik girtin, pîrik avêtin (tiştekî), kam girtin


kül kesilmek

rengê (yekî) qelibîn, zer û zerpilî bûn, rengê (yekî) qusikîn


nam vermek

nav û deng dan, deng pê ketin, nav girtin, navdayî bûn


nasıl etmek

çawa kirin, çito kirin, çer kirin, çilo kirin

Nasıl yapalım?


nasır bağlamak

bizmare bûn, qusîn, naşir girtin, cedew girtin, qeware dan


nazında

li ber çavê (yekî), li gorî nêrîna (yekî)

Benim nazarımda bu adamın hiç bir değeri yok.

Li ber çavê min tu qîmeteke vî mirovî tune.


nazıyla bakmak

bi (wî) çavî lê nihêrtin, bi (wî) awayî lê mêze kirin, bi çavê (tiştekî) lê nihêrtin

Ona düşman nazarıyla bakıyor.


ne arar

Onda para ne arar.


ne arıyor

(yek) li (cihekî) çi dike, (yek) lê çi dike? (yek) li çi digere?

Sen burda ne arıyorsun, çabuk eve git.


ne olur

Ne olursunuz beni de götürünüz.


ne şamının şekeri ne arabın zekeri

Guhartoyeke ne şam'ın şekeri ne arab'ın yüzü.


neme lazım

ji min re çi, çi ji min re, min çi jê ye

Hırs, hiddet neme gerek.

Neme lâzım adam hiç bir kusurda bulunmadı.


nicelik belirteci

hokera çendahî, rengpîşeya çiqasî, hokera çiqasî


nimet hakkı

Bu nimet hakkı için söylüyorum, eğer yalan söylersem Allah çarpsın.

Ez bi vî nîmetî bikim, eger ez derew bibêjim Xwedê xenîmî min bibe.


nispet vermek

ji eksa (yekî) re (tiştek) kirin, ji beheca (yekî) re (....) kirin

Karşıma geçmiş nispet yapıyor.

Hatiye li ber min sekiniye ji eksa min re nizam çi dike.


nur topu gibi

Nur topu gibi bir erkek çocuğu oldu.

Jê re zarokekî topikî yê li ser xwe çêbû.


nutuk atmak

rapeyivîn, lê vebûn, li xeberdanê vebûn, li axaftinê vebûn, qise dan, şorind dan, nutq dan


nöbet beklemek

goyîn girtin, gobet girtin, tevberî kirin, gorî girtin


o gün bu gün

ew roj îroj e, ew ro îro ye, ew roj ev roj e

O gün bu gündür benle konuşmuyor.


otağ

sewan, çardaq, xiwe, xêbet, xîme, otax (konêezin î xemilandî)


teneke çalmak

li pey (yekî) hûhû kirin, huryohuryo lê daxistin (ji bo heqaretkirinê)


öfke ile kalkan ziyanla oturur

hêrsa (yekî) ne ji xêrê re ye, hêrsa (wî) rabûye lê wê zerarê jê bibîne


Ayşe

Ji erebî عَائِشَة (ʿāʾiša).


abone oluyorum

Kesê yekem yekjimar dema niha ji lêker abone olmak.


abone oluyorsun

Kesê duyem yekjimar dema niha ji lêker abone olmak.


abone oluyor

Kesê sêyem yekjimar dema niha ji lêker abone olmak.


abone oluyoruz

Kesê yekem pirrjimar dema niha ji lêker abone olmak.


abone oluyorsunuz

Kesê duyem pirrjimar dema niha ji lêker abone olmak.


abone oluyorlar

Kesê sêyem pirrjimar dema niha ji lêker abone olmak.


gittim

Kesê yekemê yekjimar di raboriya sadeyê erênî de ji lêkera gitmek.


gitmişim

Kesê yekem yekjimar dema boriya dûdar ji lêker gitmek.


giderim

Kesê yekemê yekjimar di dema firehê {{{4}}} de ji lêkera gitmek.


gideceğim

Kesê yekemê yekjimar di dema bêyê erênî de ji lêkera gitmek.


gelmişim

Kesê yekem yekjimar dema boriya dûdar ji lêker gelmek.


abanacağım

Kesê yekemê yekjimar di dema bêyê erênî de ji lêkera abanmak.


abanacağız

Kesê yekemê pirrjimar di dema bêyê erênî de ji lêkera abanmak.


abanacak

Kesê sêyemê yekjimar di dema bêyê erênî de ji lêkera abanmak.


abanacaklar

Kesê sêyemê pirrjimar di dema bêyê erênî de ji lêkera abanmak.


abanacaksın

Kesê duyemê yekjimar di dema bêyê erênî de ji lêkera abanmak.


abanacaksınız

Kesê duyemê pirrjimar di dema bêyê erênî de ji lêkera abanmak.


abandı

Kesê sêyemê yekjimar di raboriya sadeyê erênî de ji lêkera abanmak.

Kesê sêyemê pirrjimar di raboriya sadeyê erênî de ji lêkera abanmak.


abandık

Kesê yekemê pirrjimar di raboriya sadeyê erênî de ji lêkera abanmak.


abandım

Kesê yekemê yekjimar di raboriya sadeyê erênî de ji lêkera abanmak.


abandın

Kesê duyemê yekjimar di raboriya sadeyê erênî de ji lêkera abanmak.


abandınız

Kesê duyemê pirrjimar di raboriya sadeyê erênî de ji lêkera abanmak.


abanır

Kesê sêyemê yekjimar di dema firehê {{{4}}} de ji lêkera abanmak.


abanırım

Kesê yekemê yekjimar di dema firehê {{{4}}} de ji lêkera abanmak.


abanırız

Kesê yekemê pirrjimar di dema firehê {{{4}}} de ji lêkera abanmak.


abanırlar

Kesê sêyemê pirrjimar di dema firehê {{{4}}} de ji lêkera abanmak.


abanırsın

Kesê duyemê yekjimar di dema firehê {{{4}}} de ji lêkera abanmak.


abanırsınız

Kesê duyemê pirrjimar di dema firehê {{{4}}} de ji lêkera abanmak.


abanıyor

Kesê sêyem yekjimar dema niha ji lêker abanmak.


abanıyorlar

Kesê sêyem pirjimar dema niha ji lêker abanmak.


abanıyorsun

Kesê duyem yekjimar dema niha ji lêker abanmak.


abanıyorsunuz

Kesê duyem pirjimar dema niha ji lêker abanmak.


abanıyorum

Kesê yekemê yekjimar di dema nihayê erênî de ji lêkera abanmak.


abanıyoruz

Kesê yekem pirjimar dema niha ji lêker abanmak.


abartacağım

Kesê yekemê yekjimar di dema bêyê erênî de ji lêkera abartmak.


abartacağız

Kesê yekemê pirrjimar di dema bêyê erênî de ji lêkera abartmak.


abartacak

Kesê sêyemê yekjimar di dema bêyê erênî de ji lêkera abartmak.


abartacaklar

Kesê sêyemê pirrjimar di dema bêyê erênî de ji lêkera abartmak.


abartacaksın

Kesê duyemê yekjimar di dema bêyê erênî de ji lêkera abartmak.


abartacaksınız

Kesê duyemê pirrjimar di dema bêyê erênî de ji lêkera abartmak.


abartır

Kesê sêyemê yekjimar di dema firehê {{{4}}} de ji lêkera abartmak.


abartırım

Kesê yekemê yekjimar di dema firehê {{{4}}} de ji lêkera abartmak.


abartırız

Kesê yekemê pirrjimar di dema firehê {{{4}}} de ji lêkera abartmak.


abartırlar

Kesê sêyemê pirrjimar di dema firehê {{{4}}} de ji lêkera abartmak.


abartırsın

Kesê duyemê yekjimar di dema firehê {{{4}}} de ji lêkera abartmak.


abartırsınız

Kesê duyemê pirrjimar di dema firehê {{{4}}} de ji lêkera abartmak.


abartıyor

Kesê sêyem yekjimar dema niha ji lêker abartmak.


abartıyorlar

Kesê sêyem pirjimar dema niha ji lêker abartmak.


abartıyorsun

Kesê duyem yekjimar dema niha ji lêker abartmak.


abartıyorsunuz

Kesê duyem pirjimar dema niha ji lêker abartmak.


abartıyorum

Kesê yekem yekjimar dema niha ji lêker abartmak.


abartıyoruz

Kesê yekem pirjimar dema niha ji lêker abartmak.


abarttı

Kesê sêyemê yekjimar di raboriya sadeyê erênî de ji lêkera abartmak.

Kesê sêyemê pirrjimar di raboriya sadeyê erênî de ji lêkera abartmak.


abarttık

Kesê yekemê pirrjimar di raboriya sadeyê erênî de ji lêkera abartmak.


abarttım

Kesê yekemê yekjimar di raboriya sadeyê erênî de ji lêkera abartmak.


abarttın

Kesê duyemê yekjimar di raboriya sadeyê erênî de ji lêkera abartmak.


abarttınız

Kesê duyemê pirrjimar di raboriya sadeyê erênî de ji lêkera abartmak.


acemileşeceğim

Kesê yekemê yekjimar di dema bêyê erênî de ji lêkera acemileşmek.


acemileşeceğiz

Kesê yekemê pirrjimar di dema bêyê erênî de ji lêkera acemileşmek.


acemileşecek

Kesê sêyemê yekjimar di dema bêyê erênî de ji lêkera acemileşmek.


acemileşecekler

Kesê sêyemê pirrjimar di dema bêyê erênî de ji lêkera acemileşmek.


acemileşeceksin

Kesê duyemê yekjimar di dema bêyê erênî de ji lêkera acemileşmek.


acemileşeceksiniz

Kesê duyemê pirrjimar di dema bêyê erênî de ji lêkera acemileşmek.


acemileşir

Kesê sêyemê yekjimar di dema firehê {{{4}}} de ji lêkera acemileşmek.


acemileşirim

Kesê yekemê yekjimar di dema firehê {{{4}}} de ji lêkera acemileşmek.


acemileşiriz

Kesê yekemê pirrjimar di dema firehê {{{4}}} de ji lêkera acemileşmek.


acemileşirler

Kesê sêyemê pirrjimar di dema firehê {{{4}}} de ji lêkera acemileşmek.


acemileşirsin

Kesê duyemê yekjimar di dema firehê {{{4}}} de ji lêkera acemileşmek.


acemileşirsiniz

Kesê duyemê pirrjimar di dema firehê {{{4}}} de ji lêkera acemileşmek.


acemileşiyor

Kesê sêyem yekjimar dema niha ji lêker acemileşmek.


acemileşiyorlar

Kesê sêyem pirjimar dema niha ji lêker acemileşmek.


acemileşiyorsun

Kesê duyem yekjimar dema niha ji lêker acemileşmek.


acemileşiyorsunuz

Kesê duyem pirjimar dema niha ji lêker acemileşmek.


acemileşiyorum

Kesê yekem yekjimar dema niha ji lêker acemileşmek.


acemileşiyoruz

Kesê yekem pirjimar dema niha ji lêker acemileşmek.


acemileşti

Kesê sêyemê yekjimar di raboriya sadeyê erênî de ji lêkera acemileşmek.

Kesê sêyemê pirrjimar di raboriya sadeyê erênî de ji lêkera acemileşmek.


acemileştik

Kesê yekemê pirrjimar di raboriya sadeyê erênî de ji lêkera acemileşmek.


acemileştim

Kesê yekemê yekjimar di raboriya sadeyê erênî de ji lêkera acemileşmek.


acemileştin

Kesê duyemê yekjimar di raboriya sadeyê erênî de ji lêkera acemileşmek.


acemileştiniz

Kesê duyemê pirrjimar di raboriya sadeyê erênî de ji lêkera acemileşmek.


acemleşir

Kesê sêyemê yekjimar di dema firehê pasîf de ji lêkera acemleşmek.


acemleştireceksiniz

Kesê duyemê pirrjimar di dema bêyê erênî de ji lêkera Acemleştirmek.


acemleştirildi

Kesê sêyemê yekjimar di raboriya sadeyê erênî de ji lêkera acemleştirilmek.

Kesê sêyemê pirrjimar di raboriya sadeyê erênî de ji lêkera acemleştirilmek.


dizüstü

Wergerandina yekser ji îngilîzî laptop, herwiha wek diz + üstü.


beğen

: Etîmolojiya vê peyvê nehatiye nivîsîn. Eger tu bi rastî bizanî, kerem bike bişkoka "biguhêre" ya di ser van gotinan re bitikîne û etîmolojiya vê peyvê binivîse. Çavkaniyên ku te ew etîmolojî jê girtiye jî binivîse.


bismillahirrahmanirrahim

ji erebî: ﺑﺴﻢ ﷲ ﺍﻟﺮﺣﻤﻦ ﺍﻟﺮﺣﻴﻢ


saklıyorum

Kesê yekem yekjimar dema niha ji lêker saklamak.


saklıyorsun

Kesê duyem yekjimar dema niha ji lêker saklamak.


saklıyor

Kesê sêyem yekjimar dema niha ji lêker saklamak.


saklıyoruz

Kesê yekem pirrjimar dema niha ji lêker saklamak.


saklıyorsunuz

Kesê duyem pirrjimar dema niha ji lêker saklamak.


saklıyorlar

Kesê sêyem pirrjimar dema niha ji lêker saklamak.


dayaklıyorum

Kesê yekem yekjimar dema niha ji lêker dayaklamak.


dayaklıyorsun

Kesê duyem yekjimar dema niha ji lêker dayaklamak.


dayaklıyor

Kesê sêyem yekjimar dema niha ji lêker dayaklamak.


dayaklıyoruz

Kesê yekem pirrjimar dema niha ji lêker dayaklamak.


dayaklıyorsunuz

Kesê duyem pirrjimar dema niha ji lêker dayaklamak.


dayaklıyorlar

Kesê sêyem pirrjimar dema niha ji lêker dayaklamak.


ayaklıyorum

Kesê yekem yekjimar dema niha ji lêker ayaklamak.


ayaklıyorsun

Kesê duyem yekjimar dema niha ji lêker ayaklamak.


ayaklıyor

Kesê sêyem yekjimar dema niha ji lêker ayaklamak.


ayaklıyoruz

Kesê yekem pirrjimar dema niha ji lêker ayaklamak.


ayaklıyorsunuz

Kesê duyem pirrjimar dema niha ji lêker ayaklamak.


ayaklıyorlar

Kesê sêyem pirrjimar dema niha ji lêker ayaklamak.


kalıyorum

Kesê yekem yekjimar dema niha ji lêker kalmak.


kalıyorsun

Kesê duyem yekjimar dema niha ji lêker kalmak.


kalıyor

Kesê sêyem yekjimar dema niha ji lêker kalmak.


kalıyoruz

Kesê yekem pirjimar dema niha ji lêker kalmak.


kalıyorsunuz

Kesê duyem pirjimar dema niha ji lêker kalmak.


kalıyorlar

Kesê sêyem pirjimar dema niha ji lêker kalmak.


dalıyorum

Kesê yekem yekjimar dema niha ji lêker dalmak.


dalıyorsun

Kesê duyem yekjimar dema niha ji lêker dalmak.


dalıyor

Kesê sêyem yekjimar dema niha ji lêker dalmak.


dalıyoruz

Kesê yekem pirrjimar dema niha ji lêker dalmak.


dalıyorsunuz

Kesê duyem pirrjimar dema niha ji lêker dalmak.


dalıyorlar

Kesê sêyem pirrjimar dema niha ji lêker dalmak.


ustabaşı

serkarger, honas, serokê karkeran, serhoste


gök kuşağı

kevanê nebî, keskesor, heftreng, bûka baranê


aşk bitti

Evîn qediya. / Evîn xelas bû. / Eşq qediya. / Eşq xelas bû


boşver

Xem neke (üzülme anlamında) / Dev jê berde (bırak gitsin anlamında) / Guh nede (kulak asma anlamında) /


canım çok sıkılıyor

Bîhna min pir teng dibe. / Bîhna min zehf teng dibe


göremiyorum

Çavê min nabîne (kör oldum anlamında) / Nikarim bibînim (görebilemiyorum anlamında)


kaç yaşındasın

Tu çend salî yî? / Emrê te çend e? / Temenê te çend e?


seni çok istiyorum

Ez te pir dixwazim. / Ez te zehf dixwazim


seni çok seviyorum

Ez ji te pir hez dikim / Ji te pir hez dikim


seni çok özledim

Min gelek bêriya te kir / Min zehfbêriya te kir


seni çok özlüyorum

Ez pir bêriya te dikim. / Ez zehf bêriya te dikim


burjuva

halxweş, burjiwazî, burjiwa: bi taybetî ji kesê bajarî ku rewşa wî ya madî xweş be û hêza xwe ji wê distîne


sız durumu

karîtîv, prîvatîv,
di hin zimanan de forma navdêran ya ku diyar dike ku tiştek nîne yan bêyî wê ye.
Di kurdî de li şûna wê formê pêşgira bê tê bikaranîn


yokluk durumu

Di hin zimanan de forma navdêran ya ku diyar dike ku tiştek nîne yan bêyî wê ye. Di kurdî de li şûna wê formê pêşgira bê tê bikaranîn


özdeyiş

wecîze, pend, aforîzm, pend, şîret, aforîzm, maksîm, aforîzm, apoftem


Afrikanca

afrîkansî
zimanek cermenî yê pirr nêzî holendî ye û bi taybetî li Efrîqaya Başûr tê peyivîn


ilgilendiren

ser bi kesekî yan tiştekî ve,
têkildarî kesekî yan tiştekî,
pêwendîdarî kesekî yan tiştekî,
eleqedarî kesekî yan tiştekî,
endamê/a tiştekî


ilişkinlik

aîdbûn, têkilî, pêwendî, eleqedarî, endamtî


yerleşimci

akincî, kesê ji derekê hatiye û li derekê dî bi cih bûye


iskan ettirmek

dan koç kirin li derekî bi cî û war kirin, dan koç kirin li derekî û bi mal û xanî kirin

Li derekî bi cî û war kirin, li derekî bi mal û xanî kirin


rubi

yaqût, rubî,
kanzayek req û bihagiran yê sorî tarî


yandaşlık

girtina aliyekî, piştgirtina aliyekî li hemberî aliyê din


Fırat

Firat: çemek e ji Bakurê Kurdistanê dest pê dike û di Başûr-Rojavaya Kurdistanê re dibore û li başûrê Iraqê digihe Çemê Dîcle û bi hev re dirije kendavê
(dirêjahiya wî: 2 700 km)


Hakkari

Colemêrg, Culemêrg (Bajareke kurdistana bakur)


seccade

cilnivêj, sicade, meyzer, şalik, şalika nimêjê


müessif

miesif, mixabin, xemgînker, bêqismet, bêsiûd, bênesîb, bêtalih, bêşens


taşak

gun, tirrk, hêl, hêlik, gunik, ritil, batî, heya


yetenekli

behremend, jêhatî, behredar, biqabiliyet


ilave

Ji osmanî علاوه, ji erebî عِلَاوة (ʿilāwa, “zêdekirin”).


Sanskrit

sansikrîtî (zimanê edebiyata klasîk û ola Hindê)


teşekkür ederim

destxweş, mala te ava, sax bî, sihetxweş, spas, Xwedê xêra te binivîse


hazar denizi

Gola Hezarê, Gola Mazenderanê, Gola Qezwînê, Gola Xezerê


meslekdaş

Ji bo guhertoya rastnivîsî binêre meslektaş (“hevpîşe”).


enine boyuna değerlendirmek

di aqlê xwe de rakirin û danîn, di aqlê xwe de birin û anîn


kullanıma hazır

(bi maneya "anahtar teslimi") miftezivir, kilîldager, bi awayê ku hazir be bo bikaranînê


kellepaça

Ji farisî کلهپاچه.


Allah esirgesin

Xwedê biparêze, Xwedê hifz û muhafize bike, Xwedê bistrîne, di binê hifz û muhafizeya Xwedê de be


Allah kavuştursun

Xwedê bigîhîne, aqûbet li hatinê be, bi xêr here bi xêr were, felek û oxirên (yekî) yên xêrê bin


Allah rahmet eylesin

Xwedê rehma xwe lê bike, Xwedê (yekî) bi rehma xwe şad bike, rehma Xwedê lê be, bi rehma xwedê şad be


Allah vergisi

dana Xwedê ye (ji bo behre û qa biyiyeta ku ji zikmakî ve hene)


Almanca

Almanca kitap.

almanî, (zimanê ku li Almanyayê, Awustiryayê û li beşekî Swîsreyê te axaftin, ku ji koma Hind û Ewrûpayê, ji milê Germenîk e).


altında

Paris'in elli metreden daha fazla altındaydınız.

Hûn bêhtirî pêncî metreya di binê zemîna Parîsê de bûn.


altüst

serobino, têkilhev, ser û bin (tiştên ku pir tevî hev bûne û ji hev belawela ne)


amca oğlu

Bu benim amca oğlum.


Amerika Birleşik Devletleri

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q256 (tur)-ToprakM-Amerika Birleşik Devletleri.wav


Amerikalı

amerîkayî, amerikayî, amerikî (kesê ji gelê Dewletên Yekbûyî yên Amerikayê)


asabi

hêrsok, hêrsokî, parçokî, hêrsoyî, bêhnteng, firşteng, keleroqî, tîrakî, behecok, girikî, xulqteng, dilteng, bêxulq, esabî

tûreyî, esabî (tiştê ku bi sinêrê ve tê kildar e)


Avrupa

Ji osmanî آوروپا (Avrupa), ji yûnanî Ευρώπη (Evrópi).


Azrail

Ji erebî عِزْرَائِيل (ʿizrāʾīl).


Bitlis

Bidlîs, Bilîs, Bedlis (Bajareke kurdistana bakur)


çömlek

sihûn, kûzik, kûz, dîz, dîzik, kedûn (ji bo qûşxaneya ji xweliyê)


el kitabı

pirtûk dest, destepirtûk, pirtûka destan


enine boyuna

enine boyuna konuştular

dax, dexme (nîşana ku li heywanan dixin)


evlat

Ji osmanî اولاد (evlâd), ji erebî أَوْلَاد (ʾawlād).
Reh: و ل د (w-l-d).


ferahlamak

Masayı kaldırınca oda ferahladı.

seqirîn, dilrihet bûn, dilfireh bûn, bêhna (yekî) derketin, muferih bûn, bêhna xwe fireh kirin

Daralan gönlüm ferahlandı.


fesleğen

merzekew, belalîzk, rihan (Ocimum basilicum)


filtrelemek

parzinandin, palaftin, palavtin, dapalandin, dawerivandin


Fransız

fransî (gelê ku li Fransayê dijî û kesê ji nîjada vî gelî)


gayret etmek

hewl dan, cehd kirin, xîret kirin, melavî kirin


iç işleri bakanlığı

Ji bo guhertoya rastnivîsî binêre içişleri bakanlığı.


içecek

Ji osmanî ایچهجك (içecek), ji proto-tirkî *ič- (“vexwarin”).

meşrubat

vexwarin, vexwarbar, vexwarî, aşav, aşam


içermek

hewandin, îhtîwa kirin, hundirandin, hêwirandin, tê de hebûn


içtüzük

Ji bo guhertoya rastnivîsî binêre iç tüzük.


ilkokul

dibistana seretayî, dibistana destpêke, xwendegeha peşin


intikam almak

heyf hilanîn, tol hilanîn, heyf stendin, tol girtin, tol wergirtin, heyf vekirin, tol vekirin, tola xwe rakirin


ipucu

serbend, serişte, qîl, sermijar, sermesele, delîl, serben


İsa

Ji erebî عِيسَى (ʿīsā).


isyancı

dijraber, îsyankar, serhildêr, yaxî, serxwerabûyî


lanet okumak

cinûs lê anîn, nalet lê anîn, nifir kirin


lanetlemek

pûşilandin, pûşil lê kirin, cinûsî kirin, nalet lê anîn, nifir lê kirin


lime lime olmak

lime [[lime bûn, hincirîn, peritîn, vepirtikîn


Macar

macar (kesê ji gelê Mecaristanê an jî kesê ji nîjada vî gelî)


mahkum

Ji erebî محكوم (meḧkum, “hukimkirî, cezakirî”)


mayıs böceği

gûgerîn, kêzika rêxê, gagole (Melolontha vulgaris)


mihrigan

Ev cejn, ji ala kurdan a Mazdayê maye û piştî Newrozê di payizê de tê pîrozkirin. Du cejnê mezin enkurdan hene, yek jê Newroz a din jî ev e û di navgel de bi navekî din "Îda Kurd" tê navandin. Dişaşdê meha rojê ya heftan de cejn dest pêdike û


muhbir

sîxur, altax, pêveder, îxbarker, muxbîr (kesê ku karê neqanûnî bi awayekî dizî radigihîne rayedaran)


Noel Baba

baba noel, Kalgaxend, Xizir, kalê gaxanê


Osmanlı

Osmanlı bir kadın.


öte beri

Ji bo guhertoya rastnivîsî binêre öteberi.


sütun

Alev sütunu.

Su sütunu.


şahlanmak

At şahlandı.


şart tutuşmak

ketin miçilgê, şert girtin, şert dagirtin


uygun bulmak

rewa dîtin, çêtir dîtin, munasîb dîtin, lê reza dîtin, keys lê anîn


varsayımsal

sawî, rawêjî, hesibanî, ferazî, hîpotetîk


verici

dayox, dayende (kesê ku ji dayina tiştan re texsîr nake)

danêr (ji bo veguhastinê kesê ku xwîn, organ û wekî wan dide kesên din)


yığılı

nijandî, nijinandî, komkirî, lodkirî, diraxekirî, nijinandî


düzenli olarak

birêkûpêkî, bi duristî, bi awayekî nîzamî, bi awayek sîstematîk, bi awayekî binîzam, bi awayekî domdar


parıltı

birq, çirûsk, çirûsk, çirisk, çirs, birs, birîsk


Karadeniz

Rasterast ji osmanî قره دكز (Kara Deñiz). Îhtimal e ku vedigere proto-tirkî *kara teŋiŕ (“behra bakur; behra reş”) (bide ber çuvaşî Хура тинӗс (Hura tinĕs)) an kevintir (bide ber mongolî Хар тэнгис (Xar tengis)), wekheva kara (“reş; bakur”) + deniz (“behr, derya”).
(Behr)


Akdeniz

Deryaya Naverast, Deryaya Spî, Behra Spî


kemend

Ji bo guhertoya rastnivîsî binêre kement.


İslâm

îslam, îslamiyet (dînê ku Hz Mihemed li rûyê dinyayê belav kiriye)


genel hizmetler

karûbarê gelemperî, komcivîna karûbarên tevayî


gel-git

kêşe û vekêş


semizotu

pimpar, pirpar, pelpîne, parpar, pîrqelaçik, pirparik, pirpirim, pirpir (Portulaca oleracea)


on iki parmak bağırsakları

rûvîyê duwanzdehgirê, roviya dozdehgirê, roviya donzdetilk, roviya dozdegirêk


alt üst olmak

serûbinê hev bûn,ser û bin bûn, li nav hev ketin

kadıncağız acı haberî duyunca alt üst oldu

gava jinikê xebera sar bihîst li hev nesekinî

li hev ketin, di ser hev re çûn û hatin, pê aciz bûn

yediğim yemekten sonra midem alt üst oldu

piştî xwarina ku min xwar, dilê min li hev ket


olağan üstü

Ji bo guhertoya rastnivîsî binêre olağanüstü.


gang

Madeya bêqîmet yê ku xwe li dora cewherekê an jî kevirekî giranbuha pêçaye an li balê cih digire.


düşündürtmek

ramandin, hizirandin, fikirandin, ponijandin

dan ramandin, dan hizirandin, dan fikirandin, dan hizirkirin, dan ponijandin


istemci

talib, xwazgîn, dilxwaz, viyer, xwazkar, karniyar, telebkar


çekişken

şerûd (kesa ku ji devjenkê, ji berevdaniyê hez dike)


seçili

neqandî, jibartî, bijartî (tiştê ku ji nav tiştan hatiye neqandin)

Seçilmiş kumaş.


paylaştırma

dan parîkirin, dan dabeşandin, dan beşkirin, dan fetiqandin, dan levakirin, dan parvekirin, dan dabeşkirin


laboratuvar

taqîgeh, ezmûngeh, laboratiwar, tecrûbexane

Fizik laboratuarı.


Birleşik Arap Emirlikleri

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q256 (tur)-ToprakM-Birleşik Arap Emirlikleri.wav


adam öldürme

kuştina kesekî, jiyana mirovekê/î yan candarekê/î bi dawî anîn


binyıl

hezarsal, hezare, milenyûm, hezar sal, her heyama ku ji 1 000 salan pêk tê


Eylül

Ji eylül (“îlon”), ji erebî أَيْلُول (ʾaylūl)


şeniyet

Ji erebî شَأْن (šaʾn, “tişt”).
;Çavkanî
* Nişanyan, Sevan, Çağdaş Türkçenin Etimolojisi [Etîmolojiya Tirkiya Niha] (bi tirkî): şeniyet


yüreğini ateş almak

Pir xemgîn bûn, zêde pê êşîn, pir bi ber ketin


ertelettirmek

dan girû kirin, bi paş de avêtin, bi paş (de) xistin, bi şûn de avêtin, li paş xistin, dan texpaş kirin, dan taloq kirin


İran İslam Cumhuriyeti

Komara Îslamî ya Îranê (Navê Îranê yê fermî)


-lar

Paşbendikeke ku navdêran pirrjimar dike.

kurbağa - kurbağalar

Bu ülkede daima Mustafa'lar olacak.

Amcamlar bize gelecek.

Amcamlara gideceğiz

Öğretmen sınıftaki Ufuk'ları kaldırdı


-ler

çiçek - çiçekler

Bu ülkede daima Mustafa'lar olacak.

Amcamlar bize gelecek.

Amcamlara gideceğiz.

Öğretmen sınıftaki Ufuk'ları kaldırdı.


AR-GE

Kurteya peyva "Araştırma - geliştirme" (Lêkolîn û pêşvebirin)' e.


KDV

Kurteya "Katma Değer Vergisi": Baca Nirxê Zêdekirî


katma değer vergisi

Baca Nirxê Zêdekirî; baca ku ji veguhastin/danûstandina mal/sermiyan û xizmetan re hatiye dakirin


zehir etmek

lêherimandin, lê jehr kirin, jidev û difn anîn, bêtehm kirin, tehmsarî kirin, ji bêvila yekî anîn, jehr xistin, kirin jehr, kirin jehr û ziqûm


Amerikan

amerikayî, amerikî, amerikan, amerikanî (kesê ji gelê Dewletên Yekbûyî yên Amerikayê)

Amerikan yazarı

amerikayî, amerikî, amerikan, amerikanî (tiştê ku xweserî Amerikayê ye)

Amerikan malı.

Amerikan bezi.


Leh

Leh (kesê ji gelê Polonyayê an jî, ji eslê vî gelê).


kapak taşıl

tehtê derdanê, ferş (ji bo sereb, kêzîn, lexem û hwd)

selîn, hed (ew kevirê ku dawiyê wekî derdanê didin ser gorê)


halı altına süpürmek

bincil kirin, binpalas kirin, bincilik kirin


hızını yitirmek

hukmê (tiştekî) neman, tesîra (tiştekî/yekî) neman, (tiştek) sist bûn

Savaş hızını yitirdi.


deviance

averêbûn, xericîn, jirêketin, jirêderketin, rêberdan


batarya

batarya (yekîneya biçûktirîn a topavêjiyê)

batarya (di keştîcengan de beşa ku lê top hene)

elektrik bataryası


ifrit olmak

bûn agir, bûn agir u ketin xwê, bûn fitîl û man (pir behicîn, qehirîn


fevri

Fevrî hareketler.


yakın akraba

nêzemirov, nêzemeriv, pêş, lêzim, pêşmirov, xizmên nêz, eqrebeyê nêz

Bunlar bizim yakın akrabalarımız oluyorlar.


peşpeşe

li dû hev, li pey hev, li pişt hev, li ser hev


zağarcı

tolevan (di heyna împeretoriya Osmanî de erkedarê ku li segên nêçîrê dinihêrt)


çalgı çalmak

li saz xistin, saz jendin, li amûreke muzîkê dan


demincek

a qasek berê, a gavekî din, a vê gavê, a niha, a nika


erişkin

kahîl, temam (kesê ku gihîştina cestê wî temam bûye)


gemilik

keştîxane, tersxane (cihê ku keştî lê tên çêkirin)


ivinti yer

cihê şîp (di çem û robaran de cihê ku av lê bi şid diherîke)


kamburlaşmak

kov bûn, xûz bûn, kûz bûn, qilz bûn, qiloz bûn, bûl bûn, qov bûn, xûl bûn

piştkovî bûn, piştxûzî bûn, piştkûzî bûn, pişthatikî bûn, piştqilûzî bûn, piştqovî bûn, piştqilomî bûn, piştqoqî bûn


kuyruklu yalan

derewa bi qoç û boç, vira biqemçik, vira bêxwê


şap gibi

eynî şorik e, şor e eynî şorik e, sûravk e (tiştê ku hingî şor e mirov nikare bike devê xwe)


şifa bulmak

şîfa dîtin, baş bûn, deriyê rehmê lê vebûn


kepenek altında er yatar

li cilê wî nenêrin li ceraetê wî binêrin


toros köknarı

Cûreke ji darên kajê ye ku li Sûriye, Libnan û Tirkiyeyê peyda dibin.


yemlikotu

pinc, penc giyayeke kûvî û bejî û xwerbar e ku jin û keçên ciwan biharî di demsala meha nîsan û gulan de diçin van giyan hildiçinin jibo xwerinê


yemlik otu

pinc, giyayekî xwerbar û kûvî ye ku ji aliyên jin û keçan va zehf tê hezkirin û biharî di mehên nîsan û gulan de dema hilçinîna pincarî de tê berhevkirin û xwerin


pis pis düşünmek

ponijîn, xwe dan ser behra aqil, ketin mitaleyan


emmi oğlu

Bu benim emmi oğlum.


abartı

Pirole, fîşal, çilwerî, zêderoyî, mubalaxa.


-cı

Dondurmacı.

Paşgira ku wateya alîgira tiştekî(partî, îdeolojî hwd.) dide.

hayırcı, bağımsızlıkçı hwd.


abur cubur

berçovî, çevrînok (li herêma Farqînê), tehmtîtik, elîçk, tametîsk (devera Sîpanê), kakil kuncil (li herêma Meraşê).


gidersin

Kesê duyemê yekjimar di dema firehê {{{4}}} de ji lêkera gitmek.

Sen her zaman dayınlara gidersin.


gideriz

Kesê yekemê pirrjimar di dema firehê {{{4}}} de ji lêkera gitmek.

Biz her zaman tiyatroya gideriz.


gidersiniz

Kesê duyemê pirrjimar di dema firehê {{{4}}} de ji lêkera gitmek.


giderler

Kesê sêyemê pirrjimar di dema firehê {{{4}}} de ji lêkera gitmek.

Öğrenciler okula giderler.


geliyorsun

Kesê duyem yekjimar dema niha ji lêker gelmek..

Sen de geliyorsun.


geliyor

Kesê sêyem yekjimar dema niha ji lêker gelmek.

O eve geliyor.


geliyoruz

Kesê yekem pirrjimar dema niha ji lêker gelmek.

Şimdi eve geliyoruz.


geliyorsunuz

Dema niha kesa duyem pirjimar ya gelmek.

Haydi kalkın, siz de geliyorsunuz.


sinirlendirilmek

hatin bêhntengkirin, hatin hêrskirin, hatin tûrekirin.

Başkan tekrar sinirlendirildi.


yakıyorum

Kesê yekem yekjimar dema niha erênî ji lêker yakmak.

Odunu yakıyorum.


geldim

Kesê yekemê yekjimar di raboriya sadeyê erênî de ji lêkera gelmek.

Ben eve geldim.


gelmedim

Kesê yekemê yekjimar di raboriya sadeyê neyînî de ji lêkera gelmek.

Ben eve gelmedim.


geldin

Kesê duyemê yekjimar di raboriya sadeyê erênî de ji lêkera gelmek.

Sen okula geldin.


gelmedin

Kesê duyemê yekjimar di raboriya sadeyê neyînî de ji lêkera gelmek.

Sen okula gelmedin.


geldi

Kesê sêyem ê yekjimar di raboriya sadeyê erênî de ji lêker gelmek.

O geldi.

Kesê sêyem ê pirrjimar di raboriya sadeyê erênî de ji lêker gelmek.

Onlar geldi.


gelmedi

Kesê sêyem ê yekjimar di raboriya sadeyê neyînî de ji lêker gelmek.

O gelmedi.

Kesê sêyem ê pirrjimar di raboriya sadeyê neyînî de ji lêker gelmek.

Onlar gelmedi.


geldik

Kesê yekem ê pirrjimar di raboriya sadeyê erênî de ji lêker gelmek.

Biz geldik.


gelmedik

Kesê yekem ê pirrjimar di raboriya sadeyê neyînî de ji lêker gelmek.

Biz gelmedik.


azraile bir can borcu kalmak

Guhartoyeke azraile bir can borcu olmak.


deve kuşu gibi başını kuma gömmek

Guhartoyeke deve kuşu gibi başını kuma sokmak.


eski defterleri yoklamak

Guhartoyeke eski defterleri karıştırmak.


gıcık olmak

gıcık almak

rika (yekî) jê çûn, kire (yekî) jê hatin, irqa (yekî) jê çûn, ketin ser kira (yekî), hêlet jê çûn, jê qurdêşan bûn, îmana (yekî) jê çûn, kuftê (yekî) jê çûn, kirê (yekî) jê çûn, rika (yekî) jê hatin


ilerisini gerisini düşünmemek

Guhartoyeke ilerisini gerisini hesaplamamak.


parmak bile oynatmamak

Guhartoyeke parmağını bile kıpırdatmamak.


alacağına şahin, vereceğine kuzgun

Guhartoyeke alacağına şahin, vereceğine karga.


dili bir karış dışarı sarkmak

Guhartoyeke dili bir karış dışarı çıkmak.


gözleri kanlanmak

Guhartoyeke gözleri kan çanağına dönmek.


gözünü daldan budaktan sakınmamak

Guhartoyeke gözünü daldan budaktan esirgememek.


gözyaşlarını tutamamak

Guhartoyeke gözyaşlarına engel olamamak.


burası benim orası senin burası benim gezmek

Guhartoyeke orası senin, burası benim dolaşmak.


sana taşla vurana sen aşla dokun

Guhartoyeke sana taşla vurana sen aşla var.


taş atıp kolu yorulmak

Guhartoyeke taş attın da kolun mu yoruldu?.


tutunacak dalı utunacak dalı olma olmamak


yağmur olsa kimsenin tarlasına yağmaz

Guhartoyeke yağmur olsa kimsenin tarlasına düşmez.


gitmedim

Kesê yekem ê yekjimar di raboriya sadeyê neyînî de ji lêker gitmek.

Ben gitmedim.


ağzı yanmak

pişta destê xwe jê şewitandin, şorika xwe xwarin


diyecek

Başka diyeceğiniz var mı?

Kesê sêyemê yekjimar di dema bêyê erênî de ji lêkera demek.


soğuk renkler

rengên reş, rengên sar (lacîwert, mor û tonên wan)


sökün etmek

dan pey hev hatin, li pey hev hatin, pêşî der bûn


çayırlanmak

Hayvan çayırda çayırlanıyor.


çiçek

gul, çîçek (ji bo beşa riwekên ku organên zêdebûnê hildigirin û beşa wê ya sor a bêhnxweş)


dal kılıç

şûrê şilf, şûrê rûs


fırtına çıkmak

bager çêbûn, bûn ba û bahoz, bûn ecac û firtûne, bûn firtûne


gece hayatı

jîna şevbihêrkan, jiyana şevê (kesê ku miriyê şahînetên şevan e)


herifçioğlu

kerê çolê, herê dera hanê (kesê tiştê ku jê nayê hêvikirin, dike û yên din jê aciz dibin)


oturtmalık

sal (asasê avahiyê yê ku bi qasîetreyekê ji erdê bilind e)


pamuk balığı

çeşîdekî semasiyan e (Carcharius glaucus)


post kavgası

şerê deshilatê, şerê post, şerê mezinatiyê


suratlı

bimehde, bimirûz, mehdekirî, bi sikûm, mirûzkirî, rûtirş


yandan çarklı

çay û qehweya ku şekirê wê li balê ye (argo)


frenk asması

Cureyek lavlavka ji familyeya mêwan ku di payîzê de rengekî xweş li pelên wê peyde dibe.


bağlı kalmak

bu anlaşmanın kurallarına bağlı kalacağıma ant içerim

ez sond dixwim ku ez dê bi rêzikên vê peymanê ve girêdayî bimînim


orası senin burası benim gezmek

Guhartoyeke orası senin, burası benim dolaşmak.


altta kalmak

di bin de man, ketin binî (ji bo têkçûnê)


ters ters bakmak

xel xel lê nihêrtin, ters ters lê mêze kirin


üstüne koymak

Çaydanlığı ateşe koy.


yel esmek

ba gobilîn, ba wezîn, ba leqîn gibi wekî bayê, bi lez û bez


bir şeye yüz tutmak

ağaçlar kurumaya yüz tutmuş


yüzük takmak

gustîrk pê ve kirin, hungilîsk kirin tiliya (yekî)


aşağı tükürsem sakal yukarı tükürsem bıyık

Guhartoyeke aşağı tükürsem sakalım yukarı tükürsem bıyığım.


eksik olma

Xwedê kêmahiya (we) nede, Xwedê ji (we) razî be


iğne deliğinden Hindistan'ı seyretmek

tişt biçûk e, tu ewqas mezin dikî, ji dilopek av çemek çêkirin, ji mûyekî werîsek çêkirin, ji hebek tirî mahserek çêkirin


buldum

Kesê yekem ê yekjimar di raboriya sadeyê erênî de ji lêker bulmak.


bulmadım

Kesê yekemê yekjimar di raboriya sadeyê neyînî de ji lêkera bulmak.


bulmadın

Kesê duyem ê yekjimar di raboriya sadeyê neyînî de ji lêker bulmak.


bulmadı

Kesê sêyemê yekjimar di raboriya sadeyê neyînî de ji lêkera bulmak.


bulmadılar

Kesê sêyemê pirrjimar di raboriya sadeyê neyînî de ji lêkera bulmak.


buldu

Kesê sêyem ê yekjimar di raboriya sadeyê erênî de ji lêker bulmak.


belirli geçmiş zaman

"adam geldi" belirli geçmiş zaman örneğidir.


fikir edinmek

bûn xwedî raman, bûn xwey hizir, bûn xwedî fikir

Bir kitap üzerine fikir edinmek istedim mi, o kitabı kendim okurum.

Eger ez bixwazim der barê pirtûkekê de bibim xwedî raman, ez bi xwe wê pirtûkê dixwînim.


kısmet beklemek

li hêviya nisîb û qismetê xwe bûn, li benda pelîseya xwe bûn


acemileşmek

Xeşîm bûn, xam bûn, naşî bûn, ecemî bûn.


getirttim

Kesê yekemê yekjimar di raboriya sadeyê erênî de ji lêkera getirtmek.


getirdim

Kesê yekemê yekjimar di raboriya sadeyê erênî de ji lêkera getirmek.

Ben kalemimi getirdim.


getirdiler

Kesê sêyemê pirrjimar di raboriya sadeyê erênî de ji lêkera getirmek.

Köye su getirdiler.


getirdik

Kesê yekemê pirrjimar di raboriya sadeyê erênî de ji lêkera getirmek.

Baharı getirdik.


getirir

Bu rüzgâr kar getirir.


getirmiş

Kesê sêyemê yekjimar di dema borî ya dûdarê erênî de ji lêkera getirmek.

Arkadaşını da getirmiş.

Kesê sêyemê pirrjimar di dema borî ya dûdarê erênî de ji lêkera getirmek.

Onlar da getirmiş.


getiriyor

Kesê sêyemê yekjimar di dema nihayê erênî de ji lêkera getirmek.

Yanında kardeşini de getiriyor.

Kesê sêyemê pirrjimar di dema nihayê erênî de ji lêkera getirmek.


gülecek

Kesê yekemê yekjimar di dema bêyê erênî de ji lêkera gülmek.

Kesê yekemê pirrjimar di dema bêyê erênî de ji lêkera gülmek.

Bir gün onlar da gülecek.


güldüm

Kesê yekemê yekjimar di raboriya sadeyê erênî de ji lêkera gülmek.

Ona güldüm.


güldüler

Kesê sêyemê pirrjimar di raboriya sadeyê erênî de ji lêkera gülmek.

Bana güldüler.


yakınır

Kesê sêyemê yekjimar di dema firehê erênî de ji lêkera yakınmak.


yenilecek

Kesê sêyemê yekjimar di dema bêyê erênî de ji lêkera yenilmek.

Kesê sêyemê pirrjimar di dema bêyê erênî de ji lêkera yenilmek.


yapacağız

Kesê yekemê pirrjimar di dema bêyê erênî de ji lêkera yapmak.


yapmayacağız

Kesê yekemê pirrjimar di dema bêyê neyînî de ji lêkera yapmak.


yapmayacağım

Kesê yekemê yekjimar di dema bêyê neyînî de ji lêkera yapmak.


yapacağım

Kesê yekemê yekjimar di dema bêyê erênî de ji lêkera yapmak.


yayınladım

Kesê yekemê yekjimar di raboriya sadeyê erênî de ji lêkera yayınlamak.

Son kitabımı on yıl önce yayınladım.

Min pirtûka xwe ya dawî bêrî deh salan weşand.


yayınladın

Kesê duyemê yekjimar di raboriya sadeyê erênî de ji lêkera yayınlamak.

En son kitabını ne zaman yayınladın.


yayınladı

Kesê sêyemê yekjimar di raboriya sadeyê erênî de ji lêkera yayınlamak.


baktım

Kesê yekemê yekjimar di raboriya sadeyê erênî de ji lêkera bakmak.

Ona baktım.


basın konferansı

konferansa çapemeniyê, civîna rojnamevaniyê, preskonferans.


teakub

Ji osmanî تعاقب (teâkub), ji erebî [Peyv?]akîb.


lejant

mifteya xerîteyê, di nexşe, grafîk û tiştên din de ji qismê ku maneya nîşan û sembolan îzah dike re tê gotin. rêbernameya nexşeyê


cam göz

kesê ku çavê wî ji cam e, di şûna çav de cam kirine kuna çav


alışveriş merkezi

Navenda danûstandinê, merkeza kirîn û firotinê.


aba altından değnek göstermek

Guhartoyeke aba altından sopa göstermek.


aba altından sopa göstermek

ji bin ve ehd lê xwendin, devê (yekî) xweş bûn lê diranê (wî) di gewrîya (wî) de bûn, doqik ji bin eba derxistin, (bi dev û helwesteke xweş û nerm ew tirsandin, gef lê xwarin)


aba düşmek

bi avê de çûn, li haşê çûn, di avê re çûn


abacı kebeci

mirovên ku kes nizane ka bezê guhê bavê (wan) ji ku ye, mirovên ku kes weqî û rîtila (wan) nas nake, kesên bêesl û fesl, mirovên nedîyar, mirovên meçhul, mirovên nenas


abacı kebeci ya sen neci

nedîtî çima dibêjî heft û nîv, tu nizanî mala dawetê li ku ye radikî kevçîyê xwe


abalı

bikesaxe, bieba (kesê ku eba li xwe kiriye)


abandone

abandone (ji lec û tiradê vekişîna boksor, di nîvî de hiştina tiradê)


abanma

xerpişîn, ebandin, xwe dadana bi ser de, xwe avêtina serê, xwetêwerkirin, lêlefîn


abanoz kesilmek

ji qirêjê reng guhertin, reng û rûng lê winda bûn


abartılmak

hatin pirolekirin, hatin nitirandin, hatin fîşalkirin, hatin têfirandin, hatin çirçirandin


abası kırk yamalı

di tasek av de difetise, tûrê vala ye, (pir xizan)


abasını başına çekti

bi sêhr û silûkê ket, ket xamê, xwe da qunc


abaşo

Bi xelat girêdana gemiyê ji pêş an jî, ji paş ve bi reşahiyê ve der


abayı sermek

qûnax germ kirin, cihê xwe lê bi keys kirin, cihê xwe xweş kirin


abayı yakmak

dilê xwe kirin (yekî), dilê xwe berdan (yekî), li ser (yekî) sewsî bûn, bûn dildarê (yekî), dilê xwe lê bi keys kirin


abayı yaktı fatma'nın bezine

li bejnê nihêrî bi zêran kirî lêçek rakir kertikê gurî, (ji bo kesên ku dil berdidin dilkêşî, cil û tevgirêdanên keçikan)


Abaza

abxaz (gelekî ku li bakurê rojavayê Kafkasyayê dijî û kesê ji vî gelî)


abbas yolcu

ebasko rêwî ye, ebasko ketîye rê, ebasko li rê ye

(yek) li ber sikratê ye, (bi henekî tê gotin)


Abdal

êleke Tirk e ku di dema Sefawiyan de li Îranê jiyaye

Navê ku li hin êlên li Anatoliyayê jiyane, hatiye dayîn


abdal dili dökmek

lavelav ji (yekî) kirin, devê xwe lê xwar kirin


abdala malum olur

tu dibêjî qey kerametên te hene, lê eyan bûn, jê re xuya bûn, (bi henekî tê gotin)


abdestinden şüphesi olmamak

ji ar û namûsa xwe bawer bûn, ji xwe bawer bûn


abdiaciz

ezbenî (di şûna "ez" de bi awayekî nefsbiçûkî tê bikaranîn)


abesle iştigal etmek

palê pûş kirin, li ber çem bîr kolan, karên tewş û beredayî kirin, bi tiştên beredayî re mijûl bûn


abı hayat içmiş

mûyê xwe bi ciwanan re diqusîne, ava heyatê (jîyanê) vexwarîye, (ji bo mirovê ku salmezin e lê wekî ciwanan tevdigere tê gotin)


abideleştirmek

bîrdarî kirin, abîdeyî kirin, kirin abîde


abis

nax, abîs (cihê herî kûr yê okyanûsan û devera ku tîrêjên rojê nagihîjinê)


abliyi kaçırmak

dev û qûna xwe li hev şaş kirin, li hev şaşomaşo bûn, (nekarîn tevlivînên xwe kontrol bikin)


ablukayı kaldırmak

gemaro hildan, dora (tiştekî, cihekî) vekirin

aborîya xwe xweş kirin, pişta xwe rast kirin


abra

ebr (di dema bi hev guhartina tiştan de, tiştê ku bi ser de tê dayîn)


abramak

ajotin, îdare kirin (ji bo amyarên deryayê)

Ali reis iyi gemi abrar.


abraş

abraş at hespê deqdeqkî

deqdeqokî, deqdeqkî, birdobelekî (ji bo pelên riwekan)


abu

abu bu da ne? wî bavo ev çi ye?


abuk sabuk konuşmak

tewşo mewşo peyivîn, bergîya (parêza) devê xwe nezanîn


abus

(kesê) mirûzkirî, madekirî, bêmade, bêmirûz


Acar

Acar (gelê ku li bakurê rojavayê Kafkasyayê dijî û ji nîjada Gurcan e)


acarlık

lexgîrî, çipikî, çelengî, şipilî, hêzdarî


acayipleşme

sosretbûn, seyrbûn, mostrebûn, ecayîbbûn


acayipleşmek

sosret bûn, seyr bûn, mostre bûn, ecayîb bûn


acayipleştirme

sosretkirin, seyrkirin, mostrekirin, ecayîpkirin


acayipleştirmek

sosret kirin, seyr kirin, mostre kirin, ecayîp kirin


aceleye gelmek

lê bûn ecele, hatin eceleyê, (ji ber kêmbûna wext karek ne baş û serobero hatin kirin)


aceleye getirilmek

ecele li tiştekî kirin, ecele li tiştekî hatin kirin


aceleye getirmek

lê ecele kirin, (ji ber eceleyê (tiştek, karek) kirin stûyê (yekî))


acem kılıcı gibi iki taraflı kesmek

hem li defê xistin, hem jî li zirneyê, hem dikire, hem dibire (dualî lê xistin)


Acembuselik

meqameke hevgirtî ye ku di muzîka Tirkî de tê bikaranîn


acı fren

sekinîna erebe û trimbêlan ya ji nişka ve û di cih de


-acık

çabucak

yavaşçacık


acıkacağım diye sıçmaya korkar

gûyê xwe hişk dike, gû ji mirîyan deyn dike


acısı tepesine çıkmak

pir zêde êş û jan kişandin, pir zêde êşîn


aç kurt gibi yemek

wekî erebê çav li penêrê ter ketî, bê ser û çav xwarin, wekî guran dirêjî xwarinê kirin


açığını bulmak

pûçê (yekî) dan der, poxên (yekî) derxistin, kêmasîya (yekî) dan der, (bi armanca xerabî iê kirinê)


açığını çıkarmak

kêmasîyên (yekî) derxistin, eybên (yekî) derxistin


açık çek vermek

bi awayekî bêsînor raye û selahîyet dan (yekî), (jê re gotin, tu bi destê xwe yî)


açık gözlük

çavvekirîtî, çavbalî, wuryayî, çavhilkirîtî


açıktan almak

ji (tiştekî, yekî) dûr man, nêzikî li (yekî, tiştekî) nekirin


açlıktan götü örümcek bağlamak

zik bi piştê ve zeliqîn, ji birçîna mirin


açlıktan köpük kusmak

ji birçînan çavên (yekî) tarî bûn, ji birçînan îman ji serê (yekî) derketin


açmaz oynamak

dek û dolab kirin, hîle kirin, (di qumarê de)


açmaz vermek

wisan kirin ku lîstikvanê li hember (yekî) gotina yarî û qerfî bike, (di şanoya tuluatê de)


ada tavşanı

ajeleke biguhan e ku dişibe kêrgoşkê û ku hinek cureyê wan tên kedîkirin (Aryetolagus cuniculus)


adam almamak

mirov di (cihekî) de hilnehatin, (cihek) pir qelebalix bûn, hêwirzeyeke giran li (cihekî) hebûn


adam bildim eşeği altına serdim döşeği

gotin filankeso baş e, wî jî çû di kanîya gund de rî (min qedr û qîmet dayê, lê pîs û xerab derket)


adam oluncaya kadar dokuz fırın ekmek yemek

heft teşt nan xwarin, heft teşt nan û heft bar xwê xwarin


adamca

Wekî mirovan, mîna merivan (bi awayê ku bi mirovan dikeve).

ji aliyê mêran ve, ji hêla mirovan ve, bi hejmara xwe

adamca bizden fazlaydılar


a'dan z'ye kadar

ji serî heta dawî, ji serî heta binî, bi tevayî


adet etmek

li xwe kirin edet, li xwe kirin xûy û xislet


adet olmak

bûn dab û nêrît, bûn gerdîş, bûn tore û adet


adı ata bindi ayağı yerde gezer

navekî mezin ser gundekî xopan e, behra şîn e av tê nîn e, navekî giran bajarekî wêran, (qaşo rewşa (wî) xweş bûye lê dîsa jî wek berê feqîr û belengaz e)


adı batasıca

wê dera ku xopan bibe, wê cihê ku mîrat bibe, wê dera ku kam- bax bibe

serê (wî) bixwe, soxe, bila navê (wî) tune be


adı kaale alınmamak

kesî pîvaz jî pê hûr nekirin, kes girîngî pê nedan


adı ulu götü kuru

navekî mezin li ser gundekî xopan e, behra şîn e av tê nîn e, navekî giran bajarekî wêran


adım adım yer edeyim gör sana neler edeyim

ku roja min hat! ku min keys lê anî, ez dizanim ka ez dê çi bînim serê te


adım uydurmak

hebûna (nebûna) hêz û behre û şîyana (yekî) ku dikare (nikare) tiştên ku kesên din dikin bike


adımını denk atmak

dan ber hev û ser hev, baş tê fikirîn, (berî ku karek were kirin, tê fikirîn)


adımını şaşırmamak

bi cangiranî tevgerîn, (di kirina karekî de)


adımlarını sıklaştırmak

gavên xwe sivik avêtin, lingên xwe sivik kirin


adımlık

pê, gav (tiştê ku dirêjahiya wê bi qasî pêyekî ye)

çok uzak değil bir adimlik yer pir ne dûr e, gavekî cih e (an jî qevzek e)


adını ...e çıkarmak

xwe wekî (, , , ) nîşan dan, xwe wekî (, , , ) dan nasandin


adliyeci

erkedarê dadiyê, edliyevan (erkedarê pîşeyî yê li edliyeyê)


aerobik

ayrobîk, werzişeke ku li ber muzîka bi lez tê kirin,


affını istemek

lêborîna xwe xwestin, efûya xwe xwestin, lênegirtina xwe xwestin


Afganlı

Efxan, Afgan (tiştê ku xweserî vî gelî ye)


afi kesmek

fortekî kirin, li ser serê (yekî) fors kirin, fortekî li (yekî) kirin


afişe olmak

poxên (yekî) derketin, (yekî) xwe dan der


Afrika domuzu

heywanekî ku dişibe berazan û yeksimî ye, li Afrîkayê dijî û çermqalind e (Phacochoerus aethiopicus)


afyonunu patlatmak

girê (yekî) rakirin, hêrsa (yekî) rakirin, hêrsa (wî) rabûn, kela wî rabûn


agop'un kazı gibi yutmak

ji ber xêtikîya (xêvotîya) xwe hatin xapandin


ağaca çıksa pabucu yerde kalmamak

morîka siûdê pê re bûn, lingê (wî) li kûpa zêran ketîye


ağır dil

gotinên dilşikên, gotina ku li telê mirov dikeve


ağır ezgi fıstıki makam

xanima xanimî, lûr bi lûr vî meqamî, bi giranî, rewş û wezîyeta xwe xera nake


ağır lokma

kesê çetin û dijwar, kesê ku jiheqderketina (wî) zehmet e

karê ku jiheqderketina (wî) zehmet e karê ku kirina wî zor û dijwar e


ağırlığınca altın etmek

pir hêja û biqîmet bûn, bi qasî giranîya xwe hêjayî zêran bûn


ağırlığını ortaya koymak

dest avêtin (tiştekî), (ji bo pêkhatina encama ku tê payîn, hêza xwe dan ser (karekî, tiştekî) û bi kar anîn)


ağız açtırmamak

rîya axaftinê nedan (yekî), rê nedan (yekî), lê vebûn


ağız eğmek

devê xwe li ber (yekî) xwar kirin, bi lavelavê xwestin


ağız patırtısı yapmak

ketin heftûheştê, hevîr di zike hev de stirîn


ağızdan ağıza

dev ji devan, (guheztina gotinekê ji devekî li devekî)


ağızlara layık

sêva devê (yekî) bûn, lîyaqî devê (yekî) ye, lîyaqî (yekî) ye


ağlama duvarına dönmek

bûn qalibê qûnxwaran, bûn dara bêkesan, bûn kîsê (tûra) kul û derdan


ağustos'ta suya girse balta kesmez buz olur

felekê pişta xwe dayê, teyrokê li werzê (wî) xistîye, qirdê (wî) pişta xwe dayê, xwedê qirdê (yekî) kor kirîye, xwedê qirdê (yekî) reş kirîye


ağzı bir karış açık kalmak

dev ji hev man, devê (yekî) bihostek ji hev man


ağzı burnu çarşamba pazarına dönmek

dev û pozê (yekî) di nav xwînê de man, (ji ber lêdanxwarinê)


ağzı çelikli

tu dibê qey dev pê ve tune ye, (bi henekî tê gotin: ji bo kesê ku bi hêsanî dikarin tiştên germ, tûj û tehl bixwin)


ağzı kulağına yakın

xweşbêj, tu dibê qey şekir ji devê (wî) dirije, zarxweş, çûkê çil zimanan, (kesê ku dikare gotina xwe bi ser mirovan bixîne)


ağzı söze yakışmak

xweşbêj bûn, zarxweş bûn, şekir ji devê (wî) rijîn, çûkê çil zimanan bûn


ağzı torba değil ki büzesin

devê xelkê ne doxîna dîya me ye ku em girê bidin


ağzı yukarda

biha dibêje, (kesê ku malê xwe biha difiroşe)


ağzına ağız vermek

piştgirîya (yekî) kirin, piştgirîya kirinên (yekî) kirin


ağzına aptesle almak

hezarê bi hezaran navê (yekî) hildan, (ji bo bi hûrmet û giramîyê navê (yekî) hilanîn)


ağzına bakan yokluk görmez

(yek) çûkê çil zimanan e, tu dibê qey şekir ji devê (wî) dirije, zarşîrîn, devşîrîn, devnerm, xweşbêj


ağzına bakmak

li ber devê (yekî) sekinîn, li devê (yekî) nihêrtin


ağzına basa basa

bi darê zorê, bi kotekî, bi lêxistinê, bi lêdanê


ağzına bir zeytin verir altına tulum tutar


ağzına geldiği gibi

hema çi hate ber dev, hema çawan hate ber dev


ağzına kemik atmak

dilê kûçik bi savar xweş kirin, bi rîya menfeetê devê kesekî xerab girê dan, qurçek avêtin devê (yekî)


ağzında torba mı var?

ma xwê bi zimanê te ve hatîye? ma kulîyan zimanê te xwarîye? ma te zimanê xwe xwarîye? ma devê te li hev gerîyaye?


ağzından baklayı çıkarmak

hew hemilandin, (tiştekî ku heta wê çaxê veşartîye û negotîye, ji ber hêrs û tiştên din, bi carekê re gotin)


ağzından lakırdı dirhemle çıkmak

Guhartoyeke ağzından söz dirhemle çıkmak.


ağzından söz dirhemle çıkmak

gotinên (yekî) bi zêran bûn, bi zorê gotin ji devê (yekî) derxistin


ağzını çarşamba pazarına çevirmek

wekî keran li (yekî) xistin, golikê reşo te çi xwarîye? dev û pozê (yekî) xwîn kirin


ağzını havaya açmak

tiştê ku hêvî jê dikirin, bi dest nexistin, fersend ji dest revandin


ağzını hayra açmak

devê xwe li xêrê vekirin, devê xwe ji xêrê re vekirin


ağzının kaytanını çekmek

dev ji gotina gotinên pîs û xerab berdan


ah û figan etmek

ax û wax kirin, ax û fîxan kirin, ax û efxan kirin


Ahdiatik

kitêbên pîroz (ji bo yên beriya zayîna Îsa)


ahfeş'in keçisi gibi baş sallamak

wekî hespê cehxwarî serê xwe hejandin, serî lê lablabik e, (bêyî fêmkirinê, tiştê ku tê gotin erêkirin û qebûlkirin)


ahı gitmiş vahı kalmış

çirika (wî) çûye virika (wî) maye, tirik çûye, virik maye


ahım şahım olmamak

ne ew qas e, ne (tiştekî) ew qas hêja ye


akçesi ucuz olmak

ga û golik li balê yek bûn, çavfireh bûn, destvekirî bûn, comerd bûn


akı kara karayı ak göstermek

mesele serobino kirin, (tiştek) berevajî gotin


akı karadan seçmek

destê çepê ji yê rastê nas kirin, reş û spî ji hev derxistin


akıl baliğ olmak

ketin darê jinan, bûn keça xama, (ji bo keçan)


akıl çelmek

ketin binê (yekî), (yek) ji hiş û aqil kirin, hiş û aqil ji serê (yekî) birin


akıl dağıtılırken değirmene karpuz öğütmeye götürmek

aqil mamiş, kundiro qamîş, kerê çarsim e, hevsar jê kêm e, kerê boz e, terî jê kêm e


akıl kumkuması

hamê hama aqilê fama, (yek) kabê çik e, (ji bo kesê jîr û zana)


akıldan geçmek

di dilê (yekî) re derbas bûn, ketin hişê (yekî)


akıllar pazara çıkmış her kes kendi aklını beğenmiş

aqil derxistine firotanê her kesî yê xwe kirîye, got: 'alemê çawan , dizanî?" got: "wek aqilê xwe dizanim', aqil tevî hev kirine her kesî rakirîye aqilê xwe


akıllara ziyan

(tiştê) derasayî ku mirovan mit û mat dihêle


akıllılık taslamak

xwe wekî aqilmend nîşan dan, xwe jîrik hesibandin


akına bokuna karıştırmak

alîyên qirêj û paqij yên (tiştekî) tevî hev kirin

alîyên rast û xerab yên (tiştekî) tevî hev kirin


akis uyandırmak

bûn sedema gelemşeyekê, bûn sedema nîqaşekê


aklı çatallanmak

nizanîn bê çi kirin, jê ketin şik û gumanê


aklı çıkmak

pir tirsîn, (ji ber encama ku heye ku ne baş xerab bibe)

hişê (yekî) bi wê de bûn, aqilê (yekî) ji serê (yekî) çûn, (ji tirsan)


akl-ı evvel

kesê ku xwe zana dihesibîne, teqa, zimanzêde


aklı fırtlamak

(tiştek) li gor dîtin û zanîna xwe dîtin


aklı havsalası almamak

neketin hişê (yekî), hişê (yekî) hilnenanîn


aklı yatmak

hişê (yekî) gihîştin (tiştekî), hişê (yekî) girtin

aqilê (yekî) temam bûn, (ji bo kamilbûna kesekî)


aklım derken bokum demek

peyvên xwe li hev şaş kirin, bergîya (parêza) devê xwe nezanîn, xwe li hev şaş kirin û gotinên tewş kirin


aklına hiffet getirmek

aqil avêtin, mêjîyê xwe xwarin, aqilê xwe xwarin, dîn bûn


aklına turp sıkayım

tew aqilê te! pûte nedan gotin û kirina (yekî)


aklına yelken etmek

hema çi bê aqilê (wî) kirin, bêyî fikirîn tevgerîn


akrep gibi

marê kor e, marê binê kewş (pûş), marê duserî, xwînheram e, zikreş e, marê pê di zik de ye, marê di qulê de, marê xel


aksayanla aksak susayanla susak

(yek) dikeve her kirasî, kî çi bike ew jî wisan dike


aksırığı cinli

sîrqûn, kes nikare bêje sîya te xwar e, sîr di qûnê de naçe, ji sîya xwe sil dibe, mû naçe qûnê


aksi gitmek

li (yekî) eks kirin, rik li (yekî) kirin


aksiliği tutmak

inta (yekî) pê girtin, irna (yekî) pê girtin, irna (yekî) rabûn


aksilik bu ya

te dît çawan çep li me zivirî, çep zivirî, ev çi astengî ye?!


akşam ahıra sabah nahıra

kêf kêfa (wî) ye, kêfa ser kelekê dike, li ser sîya piştê raketin

bila zik bel be bila ji kel û pel be, bila zik têr be bila ji qalikê dêr be, bila zikê mele bel be bila gîya û pel be, (ji bo kesên ku tenê xwarin û vexwarinê zanin)

agir bi erdê keve gurzek pûşê wî naşewite, pê avêtin ser pê, xwe avêtin ser sîya piştê, (ji bo kesên guhnedêr)


akşam kavil sabah davul

bi roj ji qulika misînê ditirse êvarê kefenê mirîyan jê dike, bi roj mele ye, bi şev file ye, sibê li dar e, êvar li xwar e, êvarî şêr e, sibê rovî ye bi şev şemamok e bi roj pîrebok e, lawê pirê bi şev bilbil e, bi roj pişkul e, bi şev şemamok e bi roj pîrebok e, bûka mam esmana bi rojê digire kolanan, bi şevê diçe kizwanan


akşam yezit diye öldürdüler sabah şehit diye namazını kıldılar

bi gur re dixwin, bi xwediyê miyê re şînê digrin


akşamdan kavur sabaha savur

hesabê paşîya xwe nekirin, destê xwe lê negirtin, destbelav


aktinit

aktînît (navê pişkdar ê elementên aktînyûm, toryûm, protaktînyûm, tûlyûm, plutonyûm, amerîkyûm, kuryûm û berkelyûmê)


aktinyum

aktînyûm, elementeke ku radyoaktîf ku nimroya wê ya atomê


al Allah kulunu zapteyle delini

Xwedê ji aqilê şîrîn neke, Xwedê aqil bide (yekî)


al aptesini ver pabucumu

ne bi karê te kirî, ne bi zirara te kirî


al birini vur ötekine

(yek) ji (yekî) xerabtir e, hemû jî ji eynî çamûrê ne


al sana bir daha

bûn zêdeyî li ser kezebê, bûn derdê ser derdan, nehekê ser dehekan, derdê me ne bes e, yê xelkê bi ser de hewes e, ha ji te re belayeke din


alabanda çekmek

berê xwe dan (yekî), bi (yekî) re xeyidîn, (yek) tazîr kirin, (yek) azar dan


alaca karga

qelebask, qelebaçke, qirik, qijika belek, atato


alacağın bir iğne çelik okkasından sana ne?

qûna te qûna hecheckê ye, te çi ji barê deve ye, qûna te qûna çivîkê ye tu hêkên betan dikî


alacağına şahin vereceğine karga

ji deynê xwe re heqnexweş e, (ji bo kesê ku heqê kesê din lê dike helalî heram)


alacağına şahin vereceğine kuzgun

Guhartoyeke alacağına şahin vereceğine karga.


alacağına tutmak

di ber deyn de hesibandin, di ber qerzê (yekî) de hesibandin


alâka göstermek

bi (yekî) re eleqedar bûn, pê eleqedar bûn, bi (yekî) re têkildar bûn


alâkasız kalmak

guh pê nekirin, paxav bi (tiştekî) nekirin, talaşa (wî) nîn bûn, têkilî pê nekirin


alan talan etmek

tevî hev kirin, berî nava hev dan, ser û binê hev kirin, tar û mar kirin, kirin kafir keratî


alavere dalavere kürt mehmet nöbete

bi mebesta, hemû kar û berpirsîyarî li ser pişta kesên nezan û bêkes û bêxwedî tê barkirin, tê gotin

dehşê par kûçikê nobetê, (hemû dek û dolab li ser kesên nezan û bêhiş tên gerandin)


aldı fikri bir şeyde olmak

hişê (yekî) li (tiştekî) bûn]], hişê yekî li cihekî din bûn


aleyhinde konuşmak

(yek) avêtin ser cilika xerab, gelacîya (yekî) kirin, cilika xerab xistin bin (yekî)

xeybeta (yekî) kirin, paşgotina (yekî) kirin, zema (yekî) kirin, di elenîya (yekî) de xeber dan, avêtin (yekî)


alıp vermek

têkilîya (wî) bi (yekî) re hebûn, bi (yekî) re dan û stendin


ali'nin küllahını veli'ye veli'nin küllahını ali'ye giydirmek

kumê elo danîn ser serê welo, yê welo danîn ser serê celo, kumê xîço li ser pîço


ali'ye edik veli'ye düdük

pereyên ku ji bo hewcedarîyan tên xerckirin


Allah adamı

kesê ku zirara wî nagihîje kesê din, kesê di nimêj û taeta xwe de


Allah muhtaç etmesin

Xwedê me ji qeweta gavan û ronîya çavan neke, Xwedê çavê me nede destê tu kesî, Xwedê me hewceyî namerdan neke


allah'a bin şükür

sed hezar car hemd ji xwedê re, sed hezar car şikir ji xwedê re


Allah'a bir can borcu var

ji kula felekê pê ve tiştek lê tune, mirin tenê lê kêm e


allah'ı var

xwedê heye, xwedayê (yekî) li serîya me ye


Allah'ın belası

belayek xwedê (ji bo kesê ku netebt û nerihet)


Allah'ını seversen

tu û xwedê, xwedê hebîna (hebînî), tu bi xwedê bikî


allanıp pullanmak

xwe lehtik û şûtik kirin, xwe xemilandin


Alman gümüşü

mayşor (pêkhatiyeke ji çînko, sifir û nîkel ku dişibe zîv)


Alman papatyası

cureyeke beybûnê ye ku li naverasta Ewrûpayê hêşîn dibe (Anthemis mobilis)


Almancı

Almanvanî (karkerên Tirk û Kurd ku li Almanyayê dixebitin)


almış satmış çekmeceyi kapatmış

girêka xwe li paş heçikê xistîye, kilît di ber kum (pişt) de ye, xeta xwe rast kir karê xwe xelas kir, eba lê quripandîye


alnı açık yüzü pak

rûyê (wî) spî, enîya (wî) bilind e, enî tîlak, rû spî, rûyê (wî) spî, enîya (wî) hildayî ye, serbilindî


alnına yazılmak

qedera (yekî) wisan bûn, li enîya (yekî) hatin nivîsîn


alnının ar damarı çatlamak

şerm û heyaya (yekî) şikîn, ji ava rû derketin, noka enîya (wî) qetîn, îsma namûsê di pozê (wî) de tune bûn


alnının damarı çatlamak

gelek tengasî dîtin, pir zehmetî xwarin, (di kirina karekî de)


altın adı pul oldu kız adı dul oldu

ji ber tevgerên (wî) yên ne baş navê (wî) xerab bûn (bi kanîye xwe de rîn), zêr bû bû pa xer


altın tutsa bakır olur

diçe ber çem çem dimiçiqe, destê xwe diavêje zêr di dest de dibe xwelî, zêr di dest de dibe paxir


altına yatmak

bi (yekî) re li ba ketin, (ji alîye cinsî ve)


altmış altıya bağlamak

bi soz û wehdên vala û beredayî (yek) ewiqandin, serê (yekî) xistin tûr


Amasya'nın bardağı, biri olmazsa biri daha

dinya yek e, dergeh hezar, bi ber nekeve ew nebû yeke din (bi ber mekeve, ew nebû yeke din)


amentü

amentu, duayeke bi erebî ye ku tê meneya “min ji xwedê, ji melayîketê wî, ji kitêbên wî, ji pêxemberên wî, ji roja axretê, ji qederê bawer kir û em dîsa bawer dikin ku xêr û şer ji xwedê ye”


Amerikanca

Amerîkankî (devoka Îngilîzkî ya li Amerîkayê tê axaftin)


Amerikanist

Amerîkanîst (zanyarê ku bi dîrok û çanda Amerîkayê bilî dibe)


anadan sıska ne yapsın muska

ji hêka xwe de wisan e, ji dara xwe de xerab e


Anadolulu

Enedolî, Anadolî, Anatoliyayî (kesê ku ji gelê Anatolyayê ye)


anafora konmak

belaşxurî kirin, keda (yekî) xwarin, tiştê belaş qefaltin, kurtêlo ling mitêlo


anafora vermek

beravêtî çûn, mal û milkê xwe tirtovirto kirin, bûn wekî bêjinga qul


anaları ne ki danaları ne olsun?

şîrê wê ew e, dê mastê wê çawan be, mak ne tu mak e, dê çi be zarok jî ewin


ananın örekesi

pirça binçengê dîya te! (wexta gotineke tewş bê gotin, tê gotin)


anası sarımsak babası şalgam soğan

Guhartoyeke anası turp babası şalgam soğan.


anası turp babası şalgam soğan

em nizanin kurê kîjan mitrib î, kîjan derwêşê ye, ji hêstirê pirsîne bavê te kî ye gotîye xalê min hesp e


anasım satayım

ha li çokê, ha li navê, ku der zirav be bila li wir biqete, jixwe me daye navê


anasından doğduğu gibi

tazî îpela, şilf î tazî, wekî çawan ji dîya xwe bûye


anasını ipini çıkarmış pazarda satmış

di dayika xwe nabore, kî dûrî (wî) be nêzî xwedê ye, ji kesî re nav nehiştîye, şîrheram e, sibeh û êvar jê re tune, evdê serreş, takî helal tê de tune bûn, dilxerab


anasını ipliğini çıkarmış pazarda satmış

Guhartoyeke anasını ipini çıkarmış pazarda satmış.


anasını sattığımın

ku der zirav be bila li wir biqete, jixwe me daye navê


anasının nikahını istemek

qelenê dîya xwe xwestin (ji bo kesê ku ji bo tiştekî, bihayekî ji adetê der dixwaze)


andını bozmak

li sonda xwe poşman bûn, sonda xwe xwarin


Anglikan

Anglîkan (kesê ku ji aliyê olî ve pêgirtiyê dêra Îngilîz e)


Anglikanizm

Anglîkanîzm (aqîdeya ku dêra Îngilîz pê girtiye)


Anglosakson

Anglosakson (navê ku li êlên ji nîjada germen tê kirin ku di sedsala V, û VI, de Brîtanyaya mezin dagir kiribûn)

Anglosakson (kesê ku zimanê wî yê maderî îngilîzî ye)

Anglosakson (tiştê ku xweserî Îngilîzan e)

Anglosakson eğitimi perwerdehiya Anglosakson


Anıtkabir

gora ku ji bo şexsiyetên dîrokî hatiye çêkirin


anka bezirgan

bi der û ro de diçe, bazirganê pir dewlemend, maldar, sifra giran


anka gibi

wekî teyrê sîmir e, (ji bo tiştên ku navê wan heye, lê ew bi xwe tune ne tê gotin)


anlaşıldı pederin bayraktar olduğu

(tiştek) esehî bûn, hela (tiştekî) kirin


anlaşıldı vehbi'nin kerakesi

(tiştek) esehî bûn, hela (tiştekî) kirin, binê (tiştekî) derxistin


anlayışlı olmak

xweşbîn bûn, bi xweşbînî li (tiştekî, kesekî) nihêrîn


antant kalmak

li hev kirin, peyman danîn, (der heqê mijarekê de)


apar topar edip götürmek

zûzika birin, bi lez û bez birin, hanhanka


apışıp kalmak

şaşwaz bûn, di cih de man şaş, behitîn, şaşmî bûn


apiko beklemek

amade bûn, li tetikan bûn, (ji bo kirina karekî)


aptal yerine konmak

(yek) kirin şûna evdalan, (yek) kirin şûna keran, (yek) kirin şûna xêvoyan


aptes bozulmak

destnimêja (yekî) şikestin, destnimêja (yekî) betal bûn


Arabist

Erebîzan (zanyarê ku bi ziman û wêjeya Erebî re bilî dibe)


arafat'ta soyulmuş hacıya dönmek

bûn wekî hecacê ku li erefayê bê şêlandin, hemû mal û maldarîya xwe winda kirin, wekî hecacê ku li Erefayê bê şêlandin


araları şekerrenk almak

tayê wan ji hev qetîn, dostanîya (wan) xera bûn


aralarında dağlar kadar fark var

Guhartoyeke aralarından dağlar kadar fark olmak.


arap araba yüzün karadır demiş

keçelo navê min li te kumê min li serê te, şeko navê xwe li hevalê xwe ko, navê min li te qotik li serê te, mirîşkê hêk kir navê xwe li xelkê kir


Arap saçı

kafirkeratî, linavhevketî, rewşa tevlihev


arap saçına dönmek

bûn girara gavanan, bûn girara qereçîyan, bûn gola gamêşan, li nav hev ketin, bûn kafirkeratî, bûn şorbe,li nav hev qelibîn


Arasat

Eresat (li gorî baweriya misilmana cihê ku roja qiyametê wê mirî lê bicivin hev)


arazöz

avreşok, amraza ku şînahîya li ber rêyan av dide


ardından sapan taşı yetişememek

bûn wekî şêxê pê li bizotê kirî, wekî guleya tifingê bûn, wekî keran pê li gunê wî kirine, tu yê bibêjî hêka (wî) li malê sar bûye, tu yê bibêjî qey cot û cobar li benda (wî) ne


ardını almak

dawî lê anîn, paşî lê anîn, birin serî, sergihayî kirin


ardını boşlamak

dev ji qûna (yekî, tiştekî) berdan, dûvika (yekî) berdan, hew li dû qûna (yekî, tiştekî) ketin


arı satmış namusu kiraya vermiş

şerm û heyaya (yekî) şikîyaye, perdeya rûyê (yekî) qetîyaye, ne şerm e ne heya ye


arı yılı değil kâr yılı

şerma xwe avêtin, (ji bo berjewendîya xwe)


arık altından tarla bağışlamak

ji bo berjewendîya (wî), soz û bext dan (yekî)

ji bo berjewendîya (wî), bi dizîka û di binî re, rê li ber (yekî) xistin


arılaştırma

xwerû kirin, saf kirin, zelandin, zelilandin


arının dikenini görüp balından el çekmek

çavên zer di derîyê de dîtin û jê qerîn, (xetereya (tiştekî, karekî) dîtin û dev ji nehf û sûdeya ku jê bê berdan)


arının yuvasına dürtmek

pêlî mala cinan kirin, bela bi ser xwe de anîn

tilîya xwe kirin kulmozê, lana mozeqirtikan derkirin


arka çevirmek

pişta xwe dan (yekî), xwe lê dananîn, berê xwe jê guhastin


arkası yere gelmemek

pişta (yekî) dananîn erdê, pişta (yekî) nehatin danîn, pişta (yekî) saxlem bûn


arkasında yumurta küfesi yok ya

qey (yek) dîzik e bipelişe, qey Ezraîl wê ruhê (yekî) bistîne!

qîble jê re tune ye, wekî nanê sêlê ye, qeys û qaba (wî) tune ye


arkasından sapan taşı yetişememek

Guhartoyeke ardından sapan taşı yetişememek.


arkasından teneke çalmak

li pey (yekî) hûhû kirin, huryohuryo lê daxistin, lê fîkandin


armudun sapı var üzümün çöpü var demek

eyb anîn ser her tiştî, lome anîn ser her tiştî, goşt bêhestî tune bûn


armut piş ağzıma düş

xwedîyê xwarina haziro, tirala bin dara xurmê, tu dibêjî hema bila ji kulekê de bê bikeve devê min, kesranê bin dara xurmê


Arnavut kaldırımı

peyariya berkirî (peyarêya ku bi kevirên gir û hûr û bi awayekî serobero hatiye çêkirin)


art eteğinde namaz kılınmak

(yek) di nimêj û taeta xwe de ye, (yek) kesekî qenc û dilpak e


artçı deprem

erdheja peyhatî, erdhejên ku piştî erdheja mezin tên, û ji ya pêşiyê piçûktirin


Aryanizm

Aryanîzm (mezhebeke filehî ku di sedsala IV, de ji hêla keşe Arius ve hatiye avakirin û xwedantiya Îsa red dike)


asabına dokunmak

li telê (yekî) ketin, li zora (yekî) çûn


asaleten

esaleten, di peywirekê de bi bingehî; dijraberî wekaleten


asfalt etmek

wekî keran lê xistin, donê heyrano jê çêkirin, hemtirka (yekî) danîn, (yek) ji helal û heramê xwedê xistin


asgariye indirmek

anîn ser radeya kêmtirîn, anîn ser pîvana maqûl


asılanmak

jê kêr dîtin, jê kelk girtin, jê sûd girtin, jê feydeyê dîtin, jê sûd wergirtin


asılma depoya gider

beredayî bi ser ruhê (wî) nekeve, beredayî di ber nede


askıya almak

(karek) bi zanebûn derengî xistin, kar hiştin ji demekê din re


askıya çıkarmak

mijarekê nivîsandî li cihekî daleqandin û demekê wisan dan sekinandin


aslanın ağzında olmak

ji bo tiştê ku bidestxistin û qezenckirina (wî) ne hêsan û rehet e


aslı faslı olmamak

binê (tiştekî) tune bûn, bêesl û fesi, bêxîm û bingeh, ji binî de vir û derew bûn


aslını astarını öğrenmek

esehîya (tiştekî) hîn bûn, rastîya (tiştekî) hîn bûn, binê (tiştekî) aşkere bûn


asma kabağı

dolmik, cureyeke dolmika ku tor dide (Lageneria vulgaris)

dolmik (zebzeya vê riwekê ya zirav û dirêj)


assolist

assolîst, kilambêjê navdar ku di dawiya bemamê derdikeve şanogehê


astarı yüzünden pahalı olmak

bi qirûşekî ker xesandin bi du qirûşan destê xwe şûştin, bizin firotin bi heftan bezê wê kirîn bi heştan, doşanîyek dan û ukekî xwe vê re (pê re) rêkirin, bi qurişekî ketin bi hezarî jê pak nebûn, post ji goşt girantir bûn, kar û zirar hev dernexistin, kara kerxes e, li ser (yekî) buha rûniştin, li ser (yekî) giran bûn, zirara (yekî) ji kara (yekî) bêhtir hatin


astığı astık kestiği kestik

ê ku bikuje dikuje, yê ku bihêle dihêle, girtin û berdan di destê (wî) de ye, bi destê xwe ye


aş deliye kalmak

hemû dijber û hevrikên (yekî) xwe ji navê dan alî


aş pişti bayram geçti

dar ket, toz temirî, ku kela şorbeyê çû bihayê heskê perek e, hasil di musilê re derbas bû


aş yesem kaşığımda çıkar

di her girarî de dikele, wekî pezê col tev li her tiştî bûn, pincarê ber her girarî, dibe heska her girarî, dibe xwêya her girarî, di her şorbeyê de dikele


aşağı koysam pas olur yukarı koysam is olur demek

gotin, vî alî çal e, vî alî behr e, (ji bo her kar û tiştî manî çêkirin û xetere dîtin)


aşağı mahalle sen misin yukarı mahalle şen misin

wekî pisîka lingşewitî gerîn, gerokî kirin


aşağı mahalle sen misin yukarı mahalle şen misin diye gezmek

Binêre aşağı mahalle sen misin yukarı mahalle şen misin.


aşağı tükürsen sakal yukarı tükürsen bıyık

wer dikî dê dimire wiha dikî bav dimire, tîr bike dan diçe ron bike nan diçe, ron dikim elo naxwe tîr dikim welo naxwe, serjêr çakûç berjêr çakûç, ez li jor dinêrim simbêl li jêr dinerim rî ye, ketin nava Xelîl û Celîl


aşağıdan güreşmek

kêm kişandin, bi dora (yekî) ketin, (bi zimanekî xweş û bi xasûkî) newq jê vala (zirav) kirin


aşığı cuk oturmak

kapê (yekî) mîr hatin, karê (yekî) rast gerîn, karê (yekî) rast çûn


aşını kaldırmak

serê xwe ji serê rakirin, serê xwe ji serê hilanîn, serî ji ser karekî rabûn

serî ji ser balîfê bilind nekirin, (ji bo nexweşînê)


aşina çıktı ocak başına

me jê re got paşa, berê me da kaşa(n), (hûrmet, xweşbînî û nêzîkahîya ku mirovan tê didan, bi xerabî û ne di rê de bi kar anî)


at anası gibi

sosê mêrê, jina mêrane, terpase, (ji bo jinan)


at başı gitmek

wekî terezîyê bûn, bi hev re çûn, ling li ber hev xistin, beranberî hev bûn


at çalındıktan sonra ahır kapısını kapamak

piştî baranê ga cil kirin, paşîya tirê hê li min kezî kurê, piştî xesirînê tevdîra xwe girtin, piştî ku bû hîna ax û wax bêfeyde ye, paşiya tirê hê li min kezîkurê


at yerine eşek bağlamak

li şûna kesekî hêja, yekî nehêja û bêqîmet anîn


ata binmeden ayaklarını sallamak

berî baranê xwe şil kirin, bêkelek û gemî li avê siwar bûn, hesp tune afir dikole, nagihe delavê derpî diavê


ata nal çakıldığını görmüş kurbağa ayaklarını uzatmış

piyê xezalan nal dikin kûsî dibêje; ka pepim, deve nal kirin rovî çû got; pepe, nalbendan hespê xwe nal dikirin kevjalê digot; va pepikê min


Atatürkçülük

Kemalîtî, Kemalîzm, Ataturkîtî, Ataturkparêzî


ateş böceği görse yangın sanmak

ji hebek tirî mahserek çêkirin, nîsk kirin gîsk, mişk kirin qantir, ji mûyek werîsek çêkirin, ji dilopek av çemek çêkirin, ji hebek nîsk şorbe çêkirin


ateş olsa cirmi kadar yer yakar

bi baran be erdê şil nake, bi agir be xwe dişewitîne, pir pir bike li gorî kîloya xwe bike


ateşe vursan duman tütmez

destê (yekî) tije garis be dendikek jî jê nakeve (ji bo kesên pir çî kûs)


ateşin ağzına atılmak

(yek) avêtin nav agir, (yek) dan ber agirê


ateşkes yapmak

destê xwe ji hev berdan, ji ber hev rabûn


atı alan üsküdar'ı geçti

heta me hilatî kir xelkê şikeva pê ve danî, heta min kar kir, wî bar kir, heta te got gur û rovî post hate nîvî, heta xidir xemilî dawet betilî, heta yê giran xwe tazî kir ê sivik xwe şûşt, heta malxwê pê hisîya mêvan binê beroşê jî alisî, heta te hevîr kir xelkê şikeva kir


atına eşek mi dedik?

ma me got, golika te gonî ye? ma me tiştekî tewş got, ma me tu ji xwe kêm dîtî, ma me got serê sola (lingê) te xwar e?


atıp tutmak

di elenîya (yekî) de mijûl bûn, avêtin (yekî)

şeqandin, avêtin, reşandin, peqandin, (ji bo axaftina bi mubalexe)


atlama tahtası yapmak

ji bo mezinbûn û derbasbûna qonaxa bilindtirîn (yek, tiştek) ji xwe re kirin navgîn û wesîte, (kirin qada pêngavê, kirin qada apûmavêtinê)


atlıyı atından indirir yaylıyı yoldan çevirir

bi zilm û zordestî ji heqê kesan derdikeve der

ji dîkan hêkan çêdike, dikare mû ji maran bike


atma recep din kardeşiyiz

beede binê te erd e, virê te biqele, bitirîne heftêûpênc, biçirîne, bişeqîne, (filankes) her virek ku dike dendikek xwê tê de nîn e


atsan atılmaz satsan satılmaz

ne bi kuştin ne bi hiştin, bûye cil ketîye mil


attığı taş yerini bulmamak

peşka (wî) bigû ye, (di tu karekî de bi ser neketin)

toqa serî li newqê nehatin, (di tu tiştî de mirazê xwe nekirin)


av avlandı tav tavlandı

dar ket toz temirî, tiştê çû nede dû, her tişt bû û çû, bûye çûye, tiştê çû mede dû


avanta vurmak

pir bi rihetî û bêyî kedrijandinê pere qezenc kirin


avantaya gelmek

(tiştek) bi belaşî yan jî bi pereyekî hindik hatin bidestxistin


avukatlığını yapmak

di şûna (yekî) de axivîn, ebûqatîya (yekî) kirin


avurdu avurduna dönmek

bûn wekî çêlikê hechecîkê, bûn wekî hijikê, sûretê (yekî) rûniştin


avurdu büyük

aşê hewarê, aşê nokan, hûrfilitî, (yekî) gepmezin, çilek, nefsek


ay bacayı aştı

ku kela şorbeyê çû bihayê heskê perek e, hasil giha musil, wexta (tiştekî) derbas bû û çû


ay gibi

eynî perîya rojê ye, wekî hîva çardehşevî ye, mîna şemala çirayê ye, mû jê şaş nebûye, ji hîva çardeşevî re dibêje: bi wê de here!


aya sen doğma ben doğuyorum der

ji hîva çardehşevî re dibêje: tu dernekeve ez derkevim, mû jê şaş nebûye, ji hîva çardehşevî re dibêje: bi wê de here!


ayağı cıvık

gerok, gere gundo, nan û xwêya wî li ser kaba wî ye, li ser heft kanîyan avê venaxwe


ayağı kaymak

ji rê averê bûn, ketin rîya xerab, lingê (yekî) ji bin çûn


ayağı şaşmak

rîya xwe şaş kirin, ji rîya xwe averê bûn, lingê (yekî) ji bin çûn


ayağına pabuç olmamak

nekarîn lingê xwe li lingê (yekî) xistin, nekirin axa bin lingên (yekî), nekirin neynoka (yekî) jî


ayağına sıcak su mu dökelim soğuk su mu?

ca hesinekî biavêjin ber pîyê (yekî), ma pîyê te bi hine ye?


ayağında donu yok başına fesleğen ister

di malê de tune arvan e navê jinikê gulnîgar e, di malê de tune ar e jinikê navê xwe danîye dînar e, di mal de tune jajî kur pê diavêje kajîvajî, di malê de tune arvanok navê jinê dîndarok, şalşîn e tiştek di mal de nîn e, bejntît e mal mesçît e, nanê bêxwê dixwe tirên şor dike, kember dayê piştê li nav malan digere li teştê


ayağında donu yok başına fesleğen takar

Guhartoyeke ayağında donu yok başına fesleğen ister.


ayağını öpmek

çûn dest û pîyên (yekî), ez bêm pîyên te


ayak bağı olmak

ji karê (yekî) re bûn asteng, zorî û zehmetî ji (yekî) re çêkirin, pê di qeydê de bûn


ayak işi görmek

suxreyên xelkê kirin, karê nav dest û pîyan kirin


ayak sürtmek

gerokî kirin, tor tor gerîn, beredayî beredayî gerîn


ayak tabanı yanmış it gibi

wekî pisîka ling şewitî, (yek) tu dibêje qey lingê dîk xwarîye, wekî pisîka agir bi terî ketî


ayaklar baş başlar ayak oldu

sergêle bûne bingêle, bingêle bûne sergêle, çi serî ye, çi qûn e, ne mirov bûn mirov ne meriv bûn meriv (ji bo kesê nehâja ku bibin serok û yê hêja nebin se rok)


ayakları karıncalanmak

pîyên (yekî) tevizîn, pîyên (yekî) pûç bûn


ayakları yerden kesilmek

kirî bifire, perên (yekî) hebin dê bifire, ji kêfan kirin bifirin, bask pê ve hatin


ayakları yere basmamak

perê (yekî) hebin dê bifire, ji kêfan kirin bifirin


ayaklarımın altında kar gıcırdıyor

di bin lingê mi de berf diçirike ( dike xizexiz)


ayaklı canavar

wekî şeytanê sêpê ye, harê xwedê, wekî agirê bizot e, (ji bo zarokên şûm û nerihet)


ayaklı gazete

qijika hewarê, xebercî xêro, qijika mizgînê, defa hewarê


ayasofa kadar kamburu olsaydı da bizimle beraber bulunsaydı

girar (savar) gebûl e, xwedî qebûl e, (ji bo pevrebûnê, ji bo jîyana bi hev re, mirov dikare qisûrên aşkere jî veşêre)


ayasofya'da dilenir sultanahmet'te zekât verir

pars dike ji derîyan dide xêra mirîyan, anî ji derîyan da xêra mirîyan, anîye ji parsê dide xêra xasê, parsek e bi şûr û qertek e


ayaz almak

tiştê ku hêvî jê dikilin bi dest nexistin

gumana xwe ji (tiştekî) birîn, destê xwe ji (tiştekî) şûştin


ayaza kalmak

li ber sir û seqemê man, li ber sermayê man


aybaşı olmak

bi cilan ketin, ketin cilan, ketin hayzeyan, ketin bênimêjîyan, ketin kirasan, (ji bo jinan)


ayı günü belli olmamak

dem û wexta qedîna (tiştekî) dîyar nebûn


ayı postuna bürünmek

xwe wekî saf û dilpak nîşan dan û menfîet bi dest xistin, (gur e, di eyarê mihê de ye)


ayıbını örtmek

kêmasîya (yekî) nedan der, serê gurî xistin bin kum


ayıkla pirincin taşını

de were vî kerî di vî bihurî re derbas bike, de were vî kerî di vê avê re derbas bike, de were vî nîrî hilgire ser vî milî


ayının kırk türküsü var hepsi de ahlat üstüne

sî û sê çîrokên hirçê hene hemû jî li ser hirmîyê ne, sî û sê meseleyên qijikê hene hemû jî li ser dara tihokê ne, heft meseleyên hirçê hene hema dibêje çêva min, heft helbestên hirçê hene hemû jî ser karçînan in


aynı tüfeğin demirinden

ava bihurekê, pincara eynî çîyayî, pîvazên mişarekê, herîya wan eynî ye


ayran budalası gibi

li xwe heyirî mayî, keviran diavêje gûyê xwe, (kesê ku nizane bê çi bike)


ayran içmeye geldik ara açmaya gelmedik

em nehatine hewarê, hatine xwarina savarê, (em hatin ku navber xweş bikin ne ku nava (wan) xera bikin)


ayranı yok içmeğe atla gider biçmeğe

di mal de tune arvan e navê jinikê gulnîgar e, di malê de tune ar e navê jinikê dînar e, şalşîn e lê tiştek li mal nîn e, di mal de tune jajî kur pê diavêje kajîvajî, di malê de tune arvanok navê jinê dîndarok, bejntît e mal mesçît e, nanê bêxwê dixwe tirên şor dike, dew tune fir bike li hespê siwar dibe çir dike, di mal de tune arvan e navê jinikê Gulnîgar e


ayranı yok içmeğe atla gider sıçmağa

Guhartoyeke ayranı yok içmeğe atla gider biçmeğe.


ayranım budur yarısı sudur

hal û malê min ev e, ya di destê min de ev e


ayyuka ser çekmek

erd û esman pê hesîn, li her derê belav bûn, (ji bo paşgotinîyan)


Az

kurtebêja azotê, ku bi awayê N'yê jî tê nîşandan


az buz değil

(tiştekî) ne ew çend hindik bûn, ne hindik e


az ye de bir uşak tut

ma xulamê bavê te hene! kî xulamê bavê te ye? tu dibê qey lawê kor husên paşa ye, (ji bo kesê ku hema fermanê didin mirov, tê gotin)


aza sormuşlar nereye çoğun yanına demiş

mal diçe ser mal, pere diçe ser pere, mal xwe li mal digire


azmış kudurmuş

har bûye, agir ketîyê, dîn û har bûye, (ji bo zarok û mirov)

hilatîye, rabûye, har bûye ( ji bo av û çem)


azraile can borcu kalmak

mirin li me kêm e, (ji bo kesê ku deynê wî tune)


azrail'le burun buruna gelmek

mirin û nemirin, ezraîl hatin û paş de vegerîn


baba bir hırsız tuttum! getir! gelmiyor! bırak! o beni bırakmıyor

got; "bavo min dizek girt, " got; "bîne!" got; "nayê!" got; "berde!" got; "ez wî berdidim, ew min bernade, "


baba değil trabzan babası

ne tu bav e, (kesê ku bavîtî li zarokên xwe nake)


baba hindi gibi kabarmak

wekî elokê xwe nepixandin, pişka xwe werimandin, wekî dîkê qoqo xwe qurifandin, wekî elokê panore xwe gij kirin


Babaîlik

Babayîtî (mezhebê ku di sedsala XIII, de ji aliyê Baba Îsheq ve hatiye damezirandin)


babaları tutmak

hêrsa (yekî) pê girtin, agir ji dev barîn, hêrsa (yekî) rabûn, hêrsa (wî) ya mezin rabûn


babası turp anası şalgam

ji hêstirê pirsîne bavê te kî ye gotîye xalê min hesp e, em nizanin kurê kîjan mitribî, kîjan derwêşê ye


babasının hayrına mı?

ma ji xêra bavê xwe re? (bêyî berjewendîyê kirina karekî)


babaya oturmak

encameke baş ji (karekî, tiştekî) negirtin


Babıali

Babêalî (avahiya ku di dema Împeretoriya Osmanî de serokwezîrtî, wezareta karê hundirîn, wezareta karê derveyî û şûraya dewletê tê de bû)

Babêalî (li Stenbolê çapemeniya li dora vê avahiyê)


Babîlik

Babîtî (doktrîna dînî ya ku di sedsala XIX, de li Îranê Ali muhemmed Bab hîmê wê daniye)


bacak kadar

heye çar tilî, bi qasî bihost û nîvekê, qasî bihostekê, pizikek


bacakları tutmamak

pîyên (yekî) pê re nehatin, lingên (yekî) ew negirtin


bağdat'ı tamir etmek

zikê xwe têr kirin, xurek xwarin, têr bûn


bağlandığı yerde otlamak

kevirê êş (aşî) e, hîna kerê berê ye, di cihê xwe de man, pêşve neçûn


bağrına işlemek

dan dilê (yekî), kezeba (yekî) peritandin, nava (wî) helisandin anîn xwarê


Bahaîlik

Bahaîtî (olek e ku ji Babaîtiyê zêde bûye, ji bilî Îranê li Ewrûpa û Amerîkayê belav bûye)


bahtı bağlı

qismetê (wê) hatin girtin, nesîbê (wê) hatin girtin, bextê (yekî) girtî bûn, (ji bo zewaca keçan)


bahtım olsaydı anamdan kız doğardım

bila felek yar bûya dinya alem neyar bûya, sere min bi xêr bûya ji dîya xwe nedibûm, bila bextê min hebûya bila çavek min tune bûya, (mêrên ku şansê wan lê nayê, qirdê wan xerab e, ji bo xwe dibêjin)


bakmağa doyamamak

ji nihêrîna (yekî) têr nebûn, jê têr nebûn, lê mat bûn, lê mat mayîn


bal dök yala

tu rûn birêjî, rûn tê hilanîn, (ji bo cihê pik û paqij)


bal kelebeği

celebek mînmînika ku zirar û ziyanê dide kewara mêşan (Balleria mellonella)


bal yediği kaba sıçmak

nan û xwêyên (wî) li ser çongan e, bê nan û xwê ye, bixwe li ber me, biri li ser me


balaban aş pişirmiş çocuklarını başına üşürmüş


balaban kuşu

çûkeke gir a ku li avzêmka dijî, goştê wê bibez û xwarina wê giran e (Botaurus)


balbal

kêl, kuç, di heyamê berê de, kevirê ku tirkan didanîne ber dora tirbê


balık burcu

birca masî, birca di navbera birca sîtil û beran de


balık etinde

sêtir pêtirî, goştê tevkutayî, (ji bo jinan)


Balkanlar

Hêrêma Balkanan, hêrêma ku Yewnanîstan, Yugoslavya, Arnawid, Bulgaristan, Romanya û Trakya di nav de ye.


Balkanlı

Balkanî (kesê ku ji Balkanan e, tiştê ku xweserî Balkanan e)


balta ile yontulmuş

bivir lê neketî, netevşokirî, das lê neketî, (ji bo mirovê çors û nezan)