abam var atarım, nerede oba yatarım

Sere min şûştî ye, keziya min vegirtî ye (ji bo kese bi serê xwe ku dikare bi rihetî ji xwe re bihewe)


acı patlıcanı kırağı çalmaz

Ew ê ku Xwedê daye ser te, ji vê mezintir (an jî xerabtir) wê bi ku de here (bi henekî)


ad çekmeye girmek

ketin navkişandinê, ketin peştavêtinê, ketin qur'ayê


adam içine çıkmak

derketin nav mirovan, derketin nav dost û hevalan


adam olacak çocuk boyundan belli olur

berxê çê li ber koze diyar e, berxê çê li ber koze kifş e


adam sen de

adam, vazgeç


adamakla mal tükenmez

tu dibêjî û pê naynî (ji bo wan kesên ku tişt bi xwe re dikin gazî lê pêk naynin)


adamlık sende kalsın

mirovayî bila ji te re be, însanî bila ji te re be

bila mêranî ji te re be, bila mêranî ji te re bimîne


adet yerini bulsun diye

de hema ev jî adetek e, de hema ev jî bûye adet


adı bile okunmamak

navê (yekî) nehatin hildan, navê (yekî) tune bûn, navê (yekî) winda bûn


adı gibi bilmek

wekî navê xwe zanîn, mîna navê xwe zanîn


adı kötüye çıkmak

navê (yekî) bi xerabiyê derketin, bednamî bûn


adı çıkmış dokuza inmez sekize

carekê navê wî derketiye, li serê nayê hilanîn


adımını geri almak

xwe jê dan paş, jö vekişiyan, bi paş de vekişiyan (ji bo devjêberdana karekî)


adını ağzına aptesle almak

hezarê bi hezaran navê (yekî) hildan (ji bo bi giramî navê yekî bi bîr anîn)


adü bokuna karışmak

ziravê (yekî) pelişîn, firşik jê neman, zirav pê ve neman


af kapsamına alınmak

orman yakmak af kapsamına alınmaz


afyonu başına vurmak

ji hiş çûn, sinêra (yekî) li serê (yekî) xistin


ahı yerde kalmamak

nifira (yekî) li erdê neman, ayîkê (yekî) ji (yekê) hatin stendin


ahir zaman peygamberi

pêxemberê axrê zeman, yanê Hz Muhemed ahiren di van demên dawî de, di van rojan de, dawiya dawî


ahmaka yüz, abdala söz vermeye gelmez

ne qenciyê bi dînan re bikin ne jî xerabiyê, ne bidin dînan ne jî ji wan bistînin


ahretlik sorular sormak

pirsên sir û kerametan kirin, pirsên axretê ji (yekî) pirs kirin


ahrette on parmağı yakasında olmak

li wê dinyayê wê destê (yekî) di qirika (yekî din) de bûn, li wê dinyayê em dê bibêjin îman tû dê bibêjî eman, li wê dinyayê dawedarî îmana (yekî) bûn


ak gün ağartır, kara gün karartır

hebûn mirov ciwan dike, tunebûn mirov kal û pîr dike


ak koyun kara koyun dönemeçte belli olur


ak koyunun kara kuzusu da olur

ji peliyan welî ji weliyan pelî, ji xweliyan pelî ji peliyan xwelî


ak köpek kara köpek geçit başında belli olur

heta mirov bi hev re dan û stendinê neke mirov bi hev nizane, heta ku mirov kodek xwê bi hev re nexwe hev nas nake


ak mı kara mı önüne düşünce görürsün

mekeve xaylan reş be, spî be wê kifş bibe


akıl akıldan üstündür

aqil di ser aqil re heye, aqil ji aqil zêdetir e, dest di ser destan re heye


akıl havsala almamak

neketin ji işê (yekî), hişê (yekî) hilneanîn (an jî negirtin)


akıl var, izan var

aqil ji aqil zêde ye, çi serê xwe li serê diêşînî


akıl yaşta değil, baştadır

aqil ne ji mezinatî û biçûkayî ye, aqil li seriyan e ne li bejnan e, aqil ne di salan de ye di serî de ye


akıllar gelin olmuş herkes kendininkini beğenmiş

Guhartoyeke akıllar pazara çıkmış her kes kendi aklını beğenmiş.


akılları pazara çıkarmışlar, herkes yine akıllarını almış

aqil tevî hev kirine her kesî rakiriye aqilê xwe


akıllı düşününceye kadar deli çocuğunu everir


akılsız başın cezasını ayak çeker

çi bê serê mirov ji bêaqiliya mirov e, çi bê serê quling ji qêrîna quling e


akla gelmeyen başa gelir

tiştê ku mirov bîra wî nabe te serê mirov


akla karayı seçmek

bu işi bitirene kadar akla karayı seçtim

heta min ev kar qedan min stêrk bi roj dîtin, heta karek kirin eniya (yekî) qelişîn, heta ku (yek) karek kirin dinya (wî) tarî bûn


akla sığar gibi

di serê (yekî) de çûn, ketin serê (yekî), di aqilê (yekî) de çûn, di sere (yekî) de niçilîn

sözlerin akıla sığar gibi

gotinên we di serê min de diçin, gotinen we di serê min de diniçilin


akla sonradan gelmek

aqilekî dinê hatin (yekî) (ji bo lê poşmanbûnê)


aklı başına gelmek

hişê (yekî) hatin serê (yekî), hişê (yekî) hatin serî, aqilê (yekî) hatin serî

bi hişê xwe ve hatin, hişê (yekî) hatin serê (yekî)


aklı başında olmamak

hişê (yekî) ne li serê (yekî) bûn, aqilê (yekî) ne li serê (yekî) bûn


aklı başından gitmek

hiş di serê (yekî) de neman, aqil ji serê (yekî) çûn, xwe winda kirin, hiş li serî neman


aklı başka yerde olmak

hişê (yekî) li cihekî din bûn, aqilê (yekî) li cihekî din bûn


aklı bir karış yukarıda olmak

aqilê (yekî) li ser serê (yekî) bûn, aqilê (yekî) bi ser kum ketin


aklı birinde olmak

hişâ (yekî) pê de bûn, hişê (yekî) lê bûn

akılım onda


aklı tam ayar

bu ailede aklı tam ayar kimse yoktur

di vê malê de kesê ku aqilê wî temam e tune ye


aklına geleni söylemek

li ber devê xwe nenihêrtin, çi hatin berdevê (yekî) gotin


aklından zoru olmak

gotin bi serê (yekî) de neçûn, serhişk bûn


aklını başına almak

hişê xwe dan serê xwe, aqilê xwe dan serê xwe, aqilê xwe anîn serê xwe, aqilê xwe civandin (an jî top kirin)


aklını başından almak

(bir şey birinin) (tiştek an jî kesek) hişê (yekî) ji serê (yekî) birin, (tiştek an jî kesek) aqilê (yekî) ji serê (yekî) birin


aklının terazisi bozulmak

aqilê (yekî) li hev qelibîn, aqilê (yekî) li hev ketin


aklınla bin yaşa

tu xêrekî ji wî aqilê xwe bibînî (henek)


akşam ahıra sabah çayıra

zikê wan têr be, bejna wan nû be (ji bo kesên ku tenê dizanin dinya ji bo xwarin û vexwarinê ye û xema tiştekî naxwin)


akşamdan kavur, sabaha savur

hesabê paşiya xwe nekirin, destê xwe lê negirtin


akşamın işini sabaha bırakma

xwarina êvarê bihêlin sibehê, lê karê êvarê nehêlin sibehê


al aşağı etmek

onu muhtarlıktan al aşağı ettiler


al benden de o kadar

em jî eynî wekî te (an jî em jî eynî mîna we)


al elmaya taş atan çok olur

kesê ku xuyanî bibe dikeve ser zar û zimanan, sêva sor a li darê ye kes nizane nesîbê kê ye


al giymedim ki alınayım

kerê ku barê min nelê ye çima ezê ço bikimê, ne em li mezelan ne heta ku em xewnan bibînim


al gülüm ver gülüm

canê canê ne (ji bo du kesên ku ji hev hez dikin)

li ser çerm, dest di dest de (ji bo gava ku karek tê kirin, hîna xwêdana karker ziwa nebûbe, heqê xwe bistîne ev tê gotin)


al kanlara boyanmak

di xwîna sor de gevizîn, di xwînê de mewicîn


al takke ver külah

(di ba zarkirinê de zêde) di ber hev dan

xweş û bêş (ji bo canêcanêbûna navbera du ke san)


ala sulu olmak

av tê gerîn (ji bo mêweyan), deqên zer avêtinê (ji bo gundoran), zer bûn (ji bo zebzeyên mîna firingiyan)


alacağına şahin, vereceğine karga

ji deynê xwe re heqnexweş e (ji bo kesên ku heqên kesê din lê dike helalî heram)


alacağını tahsil etmek

alacağımı ondan tahsil ederim


alan taklan etmek

tevî hev kirin, berî nava hev dan, ser û binê hev kirin, tar û mar kirin, kirin kafir keratî


alan talan olmak

tevî hev û din bûn, ketin nava hev, ser û binê hev bûn, tar û mar bûn, bûn kafir keratî alan topu tenîs


alavere dalavere yapmak

(tiştê) qi lopilo kirin, di nav destan de birin û anîn


aldığı aptes ürküttüğü kurbağaya değmemek

ne bi vî karî ne bi vê zerarê, kara patatîzê


ali kıran baş kesen

Þêrê Alî: Ali kıran baş kesen misin?=ma tu bûyî Þêrê Alî? (ji bo kesên pir zordest, zorbaş)


alık alık bakmak

etrafına alık alık bakındı


alın teri dökmek

xwêdana eniyê rêtin, di ber de xwêdan rêtin, di ber de tehb û kêferat dîtin


alinin külahını veliye, velinin külahını aliye giydirmek

Guhartoyeke alinin külâhını veliye velinin külahını aliye ters giydirmek.


kumê Celo dan serê Xelo, fesê Celo dan serê Xelo, yê Xelo dan serê Celo, kimê Elo dide serê Welo, yê Welo dide serê Elo


alıp vereceği olmamak

onun benimle ne alıp vereceği olabilir?


alış verişi kesmek

têkilî jê birin, dan û stendina xwe jê birin


Allah acısını unutturmasın

Xwedê derdan nîşan nedê, Xwedê ji vî derdî mezintir derd nîşanî (yekî) nede


Allah bahtından güldürsün

Xwedê miradê (an jî mirazê) wê bike, Xwedê wê bi miradê wê şad bike, Xwedê bextê wê spî bike (ji bo keça ku dike bize wice)


Allah bana, ben de sana

ku Xwedê bide emê jî bidin te (ji bo dayîna deynan) (ku xwedê bide me em dê jî bidine te)


Allah belanı versin

Xwedê bela xwe bide te, Xwedê bela xwe bigihîne te ,Xwedê te nehêle, Xezaba xwedê li ser te be(allahın gazabı üzerine olsun)


Allah belâsını versin

Xwedê bela xwe bidê, li ser belaya xwe vebe, belaya (yekî) ji ber piyê (yekî) jê re bê


Allah bereket versin

Xwedê berekata xwe bikê, bereketa Xwe dê tê de be


Allah bir dediğinden başka sözüne inanılmaz

ku got Xwedê yek e jê bawer bikin, weki din na, tenê ku dibêje Xwedê yek e, jê bawer dikim


Allah canını alsın

Xwedê canê (te) bistîne, Xwedê (te) bistîne, Xwedê ruhê (yekî) bistîne, Xwedê lê bixe


Allah cezasını vermesin

Xwedê jê re nehêle (nî vî bera, nîvî henek)


Allah dağına göre kar verir

Xwedê çiya dibîne berfê lê dibarîne, Xwedê li gora dilê (yekî) didê


Allah dokuzda verdiğini sekizde almaz

qeder çi be ew e, qedera ku li jor Xwedê kiribe li jêr betal nabe


Allah dört gözden ayırmasın

Xwedê dê û bav ji serî kêm neke, Xwedê ji dê û bav mehrûm neke


Allah düşmanıma vermesin

Xwedê neyne serê bavkuştiyê me, Xwedê neyne serê gurê serê çiya, Xwedê neyne serê neyarê me


Allah eksik etmesin

Xwedê (yekî) ji serê (yekî) kêm neke, Xwedê kêmasiya (yekî) nede

Xwedê kêmasiya (yekî) nede (ji bo malavatiyê)


Allah eksikliğini göstermesin

Xwedê kêmahi yê nede, Xwedê zêde bike, ji serê me zê de ye

Allah eksikliğini göstermesin ama, ekmekler pek siyah

Ji serê me zêde ye, lê nan jî gelek reş in


Allah emeklerini eline vermesin

Xwedê ked û kuspa (yekî) ji nisîbê (yekî) nebe, Xwedê ked û heda (yekî) beredayî nebe


Allah Halil İbrahim bereketi versin

Xwedê bereketa Xelîl Îbrahîm bide, bereketa Xelîl Îbrahîm tê de be, Xwedê destê te bi ba û baran bike, bereketa Xwedê tê de be.


Allah hayırlı etsin

Xwedê bi xêr bigerîne, li ser xêrê be, bi xêr û xweşî be


Allah iki iyilikten birisini versin

Xwedê ji du deriyan deriyekî lê veke, kîjan xêr e Xwedê wî pê re bike (ji bo nexweşên giran tê gotin)


Allah işini rast getirsin

Xwedê tevî kare te be, Xwedê kare te li hev bîne, Xwedê tev îşê te be


Allah kabul etsin

Xwedê qebûl bike, Xwedê bi xêr bigerîne, Xwedê bibe qebûlê


Allah kazadan belâdan saklasın

Xwedê ji qeza û belayê muhafîze bike, di binê hifz û muhafizeya Xwedê de be


Allah kısmet ederse

Xwedê bike qismet, Xwe dê li hev bîne, îzna Xwedê pê hebe, Xwedê hez bike


Allah manda şifalığı versin

(ji bo kesên ku pir nan dixwin an jî hêdî nan dixwin, bi awayekî henekî tê gotin)


Allah mübarek etsin

Xwedê mübarek bike (bi awayekî tinazî, ji bo tiştê ku nayê pejirandin tê gotin)


Allah müstahakkını verir

Xwedê çiya dibîne berfê lê dibarîne (an jî dide serê)


Allah rızası için

Allah rızası için artık sus

ben ona Allah rızası için, on gün baktım

min ji bo Xwedê (an jî ji xêra xwe re) deh rojan lê nihêrt


Allah sağ gözü sol göze muhtaç etmesin

Xwedê me ji qeweta gavan û ronaya çavan neke, Xwedê çavê me nede destê tu kesî, Xwedê me muhtacı nemerdan neke


Allah selâmet versin

Xwedê selametiyê bide (di şûna Xwedê ji qeza û be layê muhafize bike de)

Xwedê li (yekî) bê rehmê, Xwedê alîkariyê bi (yekî) bike (duayê ji bo kesên ku di rêwîtiyeke zor û zehmet de ne)

Xwedê rihetiyê bide (yekî), Xwedê selametiyê bide (yekî) (gava ku xizm û lêzimên li cihên dûr tên bibîra nîn, tê gotin)

Allah selâmet versin, Ahmet'in bu işe aklı

ermez Xwedê jê razî be, aqlê Ahmet nagihî je vî karî

kêfa te, tu zanî, de tu zanî (di van wateyan de jî tê bikaranîn)


Allah senden razı olsun

Xwedê ji te razî be, Xwedê ji te xweş be


Allah seni inandırsın

Xwedê heq şahid e, baweriya te hebe ji Xwedê, Xwedê wekîl


Allah son gürlüğü versin

dawiya emrê (yekî) bi xêr be, Xwedê (yekî) neke nav dest û piyan (ji bo kesên pîr û kal tê gotin)


Allah sonunu hayır etsin

Xwedê dawiya vî (tiştî) bi xêr bigerîne, dawiya wî (tiştî) bi xêr be


Allah taksiratını affetsin

Xwedê ef û mexfuret bike, Xwedê (yekî) efü bike, cihê ku herê Xwedê (yekî) nede şermê (ji bo miriyan)


Allah tamamına eriştirsin

bê qeza û bela Xwedê vî (tiştî) bibe serî, Xwedê miyaser bike


Allah tekrarına erdirsin

Xwedê van rojan careke din bi wê bide dîtin


Allah vere de

Allah vere de, yağmur yağmasa!


Allah yarattı dememek

têra dilê (yekî) danê, hed û nîvê (yekî) da nê, hemtirka (yekî) danîn, golikê soro te çi xwariye (ji bo ku bi awayekî xedar li yekî tê xistin)


Allah yazdı ise bozsun

qedera ku Xwedê nivisandiye bila betal bike


Allah ziyade etsin

Xwedê zêde bike, Xwedê bereketa xwe têkê, me kêm kir Xwedê zêde bike (piştî xwarinê tê gotin)


Allah övmüş de yaratmış

milyaket li berê rû niştiye û xweşik xweşik çêkiriye (ji bo kesên xweşik tê gotin)


Allah şahidim olsun

Xwedê heq şahid e, Xwedê wekîl be, Ella wekÎl, Ellah wekîl


Allah şifalar versin

Xwedê şîfaya xêrê jê re bişîne, Xwedê lê bê rehmê


Allaha bir can borcu var

ji kula felekê pê ve tiştek lê tune, mirin tenê lê kêm e


Allah'ın gazabı

xezeba Xwedê (ji bo tiştê ku mirovan zivêr û tengav dike)


Allahın işine bak

tu li îşê Xwedê binêre, tu li hikmeta Xwedê binêre


Allahtan umut kesilmez

hêvî ji Xwedê nayê birîn (bi piranî ji bo nexweşên giran tê gotin ku, di wateya dibe ku baş bibe de ye)


allak bullak etmek

ser û binê hev kirin, serobino kirin, tevî hev kirin, berî nava hev dan, kirin kafir keratî

li hev û din qelaptin, li hev û din qulipandin (ji bo mêjî, hiş)


allak bullak olmak

ser û binê hev bûn, serobino bûn, tevî hev bûn, ketin nava hev, bûn kafir keratî

kötü haberî alınca allak bullak oldu


alemin ağzı torba değil ki büzesin

deve xelkê ne doxîna mirovan e, devê xelkê ne doxîna diya me ye ku em girê bidin


alnı açık yüzü ak

rûyê (yekî) spî, eniya (yekî) bilind e, rûyê (wî) spî û eniya (wî) hildayî ye, enî tîlak û rû spî


alnına kara sürmek

leke li (yekî) xistin, lê kedar kirin (ji bo rewşa kese ku vî tiştî heq nekiriye)


alnında yazılmış olmak

li eniya (yekî) nivisandî bûn, di qedera (yekî) de nivisandî bûn


alnının akı ile

bi rûyekî rûspî, bi rûyî spî, bi serbilindayî, bi eniya hildayî

alnımızın akı ile bu işten çıktık

em bi rûyekî spî (an jî bi serbilindayî) ji vî karî derketin

alnımızın akı ile bu işten çıktık

em bi eniyeke hilmaştî ji nava vî karî derketin


alnının kara yazısı

alnının kara yazısı böyle


alt hava yuvarı

tebeqeya jêr a atmosfere (ku qalindiya wê


alt yanı çıkmaz sokak

dûrika wê dûr e (ji bo tiştekî ku bi encambûna wê dûr e


alt çene kemiği

hestiyê cêlefekê, hestiyê çena jêrîn, hestiyê jê reçeneyê


alt üst böreği

cureyek börek e ku pêşî rûyekî bi dû re jî rûyê din tê sorkirin


alt üst etmek

jêrejor kirin, berevajî kirin (ji bo rûyê tiştekî ku biqelêbin aliyê dinê)

gözlemeyi alt üst etti

berî nava hev (û din) dan, li hev qelaptin, li nav hev xistin

erzaklarımızı alt üst ettiler

ser û binê hev kirin, serûbin kirin, serobin kirin, serobino kirin

deprem köyü alt üst etti


altı kaval üstü şişhane

serî şarîn e, binî behrin e (ji bo kincan)


altı okka etmek

bi çengurê (yekî) girtin, bi çepilê (yekî) girtin


altı yaş olmak

(bir işin) tê de dek û dolab hebûn (ji bo karekî ku tê de fen û fût he ne)


altın adı pul oldu, kız adı dul oldu

Guhartoyeke altın adı pul oldu kız adı dul oldu.


altın leğene kan kusmak

kesê ku di nav hebûnê de tengasî û nexweşînê dikişine, di nav hebûnê de tunebûn jîyîn


altın tutsa toprak olur

destê xwe diavêje zêr di dest de dibe xwelî, zêr di dest de dibe paxer


altın yıl dönümü

salvegera zêrîn (jin û mêrên ku bi hev re .. salî li dû xwe dihêlin)


altın yumurtlayan tavuk

dewleta (yekî) dirêse, hêka (yekî) duzerik e


altından girip üstünden çıkmak

ji binî de ketinê heta serî safî kirin, lê xistin ji binî heta serî winda kirin (ji bo xerckirina serwetekê)

babasından kalan servetin altından girip üstünden çıkmıştı

ji binî de kete serweta bavê ku ji re mabû, heta serî safî kir


altını üstüne getirmek

berî nava hev (û din) dan (gava mirov bi gotin an jî bi kirinên xwe derdorê berî hev dide)

ser û bin kirin, li nava hev xistin (gava mirov li tiştekî digere)


altta kalanın canı çıksın

her kes bila li çareya serê xwe binêre, her kes û zerara xwe


altta yok üstte yok

li serê ne starek û ne jî tiştek, xizan, belengaz


alçak dağları ben yarattım demek

pif kirin esmanan, nîsk li esmanan tov kirin, şûr simbhelê (yekî) nebirîn


cami ne kadar büyük olsa imam gene bildiğini okur


ana avrat düz gitmek

dê û jin kirin pereyekî, dê û jin û xwişk tev dan ser hev


ana baba yavrusu

delaliyê dê û bavan, şirinê berdilê dê û bavan, ezîzê ber dilê dê û bavan


ana bir, baba ayrı

dê (an jî diya wan) yek, bavên wan cihê ye


ana gibi yâr olmaz, bağdat gibi diyar olmaz

tu kes bi qandî dê li ser mirov naşewite


ana kızına taht kurar, kız bahtı kocadan arar

menêrin li textê qîzê, binêrin li bextê wê


ana rahmine düşmek

ketin zikê diya xwe, ketin hernia diya xwe, pê bihurîn


anadan doğmuşa dönmek

hê ji diya xwe bûn, wekî ku hê nû (yek) ji diya xwe bûn


anahtarı beline takmak

kilîd kirin ber pişta xwe, nifte kirin ber pişta xwe


ananın ak sütü gibi helâl olsun

li te xweşî helal be wekî şîrê diya te, li te xwe şî helal be wekî şîrê spî yê diya te, wekî şî rê pêsîra diya te li te xweşî helal be


anası turp babası şalgam

Guhartoyeke anası turp babası şalgam soğan.


anasına avradına sövmek

çâre dê û jinên (yekî) kirin, dê û jina (yekî) kirin pereyek


anasına bak kızını al, kenarına bak bezini al


anasından doğduğuna bin pişman

poş man e ku ji diya xwe bûye, tu dibêjî qey Xwedê (yekî) li ber beravê daye (ji bo keşi tiral û xwerenedîk e)

poşman e ku ji diya xwe bûye (ji bo kesê ku ji canê xwe aciz e)


anasından doğduğuna pişman etmek

kirin ku (yek) poşman bibe ji diya xwe bûye, kirin ku şîrê çilîtiyê di pozê (yekî) de derê, şîrê çilîtiya diya (yekî) di pozê (yekî) de derketin


anasının ipini satmış

bi diya xwe re ne rast e, sibeh û êvar jê re tune, bêesl, bêhawa


anasından emdiği sütü burnundan getirmek

çi ji diya xwe mêtibe ji pozê (difinê) yekî anîn


anlata anlata bitirememek

hema karê (yekî) ew bûn behsa (derekê) kirin


anlayana sivrisinek saz, anlamayana davul zurna az

^ji dînan re li defê bixe ji jîran re serê xwe bihejînin, ji jîran re serê xwe bihejîne ji dînan re li def û zirneyê bixe


anlaşıldı vehbinin kerrakesi

hela (tiştekî) kirin, binê (tiştekî) derxistin, (tiştek) eseyî kirin


ant olsun ki

bila soz û qerarê Xwedê li canê min şikes tî be, qesem û qerarê Xwedê li canê (yekî) şikestî (şikandî) be


aptal yerine koymak

(yek) kirin şûna evdalan, (yek) kirin şûna bûdelayan, (yek) kirin şûna xirexavan


ar damarı çatlamak

(yekî) heyaya xwe avêtin, perdeya rûçikê (yekî) qetîn, perdeya rûyê (yekî) qetîn, perdeya rû çirandin


ar namus tertemiz

rûşûştî, bêşerm


ar ve hayâ perdesi yırtılmak

şerm li rûyê (yekî) tune bûn, rûyê xwe şûştin, heyaya xwe avêtin, şerma xwe avêtin


ar yılı değil, kâr yılı

şerma xwe avêtin (ji bo berjewendiyên xwe)


ara buluculuk etmek

navbeynkarî kirin, navberî kirin, navçînî kirin, navbijvanî kirin


araba devrilince yol gösteren çok olur

piştî ku (tiştek) dibe hê rê nîşan didin


arabanın ön tekerleği nereden geçerse art tekerleği de ordan geçer


arabasını düze çıkarmak

ketin firehiyê, ji tengahiyê derketin, derketin firehiyê


arafatta soyulmuş hacıya dönmek

Guhartoyeke arafat'ta soyulmuş hacıya dönmek.


aralarına kara kedi girmek

ji hev çûn, neletâ şeytan kete nava wan, nava wan xera bûn


aralarındaki buzlar erimek

dilê (wan) li hev ronî dan, kîna nava (wan) hatin hilanîn


aralarından dağlar kadar fark olmak

di nav wan de we kî çiyayekî ferq hebûn, di nava wan de ji vir û çiyayekî ferq hebûn, di navberê de çiya hebûn, ferqa wan wekî deşt û zozan e, di nava wan de ji vir û heya çîyê ferq hey e


aralarından su sızmamak

kerekê bi kurtan di nav wan re derbas nebûn, kerekê bi kurtan di nav de derbas nebûn, nava (wan) canêcanê bûn, bi serê hev sond xwarin, wekî nal û bizmar bûn


aralarında kan olmak

(di navbera wan de) xwîn hebûn, mêr ji hev kuştin


arası hoş olmamak

ji hev ne xweş bûn, nava (wî) û (yekî) tune bûn, nava wî û (yekî) ne xweş bûn


araya soğukluk girmek

dilsarî ketin nava (wan),dilsarî ketin navberê


arayıp soranı bulunmamak

kes û kû sê (yekî) tune bûn, bêkes û kûs, bêkes û bêxweyî, bêxwey û xwedan: arayıp soranı olmayan bir hasta=nexweşekî bêkes û kûs


ardı arası kesilmemek

atle nekirin, atlebûn tune bûn]], venekirin

bir kaç gündür yağmurun ardı arası kesilmedi


ardına kadar açık

kapımız sana her zaman ardına kadar açık


ardında yüz köpek havlayan kurt, kurt sayılmaz

serê ku serî jê nebehicin bila ew serî qet tune be


ardından atlı kovalamak

kulê dan ser (yekî) (Decal li dû/pey (yekî) bûn

nedir bu telâşın, sanki arkanda atlı kovalıyor?

ev çî leza te ye, tu dibêjî qey Decal li dû te ye


ardından sapan taşı yetişmez

Guhartoyeke ardından sapan taşı yetişememek.


arı kovanı gibi işlemek

(cihek) wekî mêşan zehîdan, ximexima (cihekî) bûn


arka yere gelmemek

pişta (yekî) dananîn erdê, pişta (yekî) saxlem bûn, pişta (yekî) nehatin danîn


arkadaş değil arka taşı

hevalê zerarok (hevalê ku zirara wî heye kara wî ji hevalê wî re tune ye)


arkasına bakmadan gitmek

li pey xwe nenihêrtin û çûn, li dû xwe mezê nekirin û çûn, li dû xwe nebûn xweyî


arkasında yumurta küfesi yok ya!

Guhartoyeke arkasında yumurta küfesi yok ya.


arlı arlarından, huysuz huyundan vazgeçmez


armutun iyisini ayılar yer

petêxa zer para kûsiyan, jina çê jina mêrê xerab e


armutun sapı var, üzümün çöpü var demek

Guhartoyeke armudun sapı var üzümün çöpü var demek.


arpa ektim darı çıktı

me genim avêt me ceh hilanî, me lolo kir lêlê hat


art arda teker tekere

paşî (tekere paşî yê ku bisîkletê dide ajotin)


asıl meseleye gelmek

hatin ser dabaşa xwe, (mele) devê pitpitkê girtin


aslan yatağından belli olur

menêrin li xanim û xatûnan binêrin li tifik û kanûnan


astar yüzünden pahalı olmak

Guhartoyeke astarı yüzünden pahalı olmak.


astığı astık, kestiği kestik

Guhartoyeke astığı astık kestiği kestik.


at başı beraber gitmek

wekî terezîyê bûn, bi hev re çûn, ling li ber hev xistin, beran berî hev bûn


at nalı kadar

bi qasî nalekî ye (ji bo tişt û miştên ku mirov bi xwe ve dike)


at olur, meydan olmaz, meydan olur at olmaz

hesp heye afir tune ye, afir heye hesp tune ye


at çalındıktan sonra ahırın kapısını kapamak

Guhartoyeke at çalındıktan sonra ahır kapısını kapamak.


at ölür meydan kalır yiğit ölür şanı kalır

mêr dimire nav dimîne ga dimi re çerm dimîne


ata et, ite ot vermek

goşt dan hesp, giya dan kûçik, îşekî bêserûqûn kirin, kare berepaşkî kirin


ateş olmayan yerden duman çıkmaz

cihê ku agir lê tune be dû jê hilnayê, agir nebe dûman der nayê, yê ku sîr nexwe bêhn jê nayê, heta ku mirov sîr nexwe bêhn ji devê mirov nayê


ateş bacayı sarmak

agir xweş bûn (ji bo nekariya rê libergirtina bûyerekê)


ateş gibi yanmak

wekî agir kelîn, canê (yekî) sincirîn, canê (yekî) kelîn, wekî sotikê agir bûn

vücudu ateş gibi yanıyor

canê wî dikele, canê wî we kî sotikê agir e


ateş olsa cürmü kadar yer yakar

Guhartoyeke ateş olsa cirmi kadar yer yakar.


ateşle barut bir yerde durmaz

agir û barûd li ba hev nabin, agir û barûd li cem hev nabin, agir û pîşo li cem hev nabin


atın ölümü arpadan olsun

hema seriyeke ne lazim, hema seriyeke di riya dîn de here


atla arpayı dövüştürmek

dê û ewlad ji hev kirin, berevdanî kirin


atlar nallanırken kurbağalar ayak uzatmaz

biçûk li ba mezinan divê pêdirê jî destdirêjî nekin, biçûk rayê mezinan nakin


atlar tepişir arada eşekler ezilir

ker û golik li hev dixin, dehşik di nav piyên xwe de dipelixe


avazı çıktığı kadar

heta jê hatin qîr kirin, bi dengekî bilind qîr kirin, qîrîn jê çûn, qîrîn pê ketin


avucunun içi gibi bilmek

qul bi qul zanîn(ya cihekî), wek kefa destê xwe zanîn, wek navê xwe zanîn


avucunun içine almak

(yek) li destê xwe pêçan, li ser tiliya xwe zîzikandin, (yek) kirin bin meyeta xwe


avuç içi kadar

biçûçikî, (cihekî) wekî quncikekî, wekî qula gur


ay ay olmak

ketin cilan, ketin hayzeyan, ketin bênimejiyan, ketin kirasan, kiras hatin, bênî mêjî dîtin


ay aydın, hesap belli

wekî heyva çardeh şevî ye (ji bo aşkerebû na tiştekî)


ay be ay

borcunu ay be ay ödeyecek


ayak ayak üstüne atmak

pê avê tin ser hev, ling avêtin ser hev û din


ayak yoluna çıkmak

derketin desta vê, dest li doxîna xwe xistin, dest li doxînê xistin


ayaklar altına almak

kirin nav dest û piyan, xistin nav dest û lingan, dan nav pi yên (lingên) xwe, avêtin nav dest û piyan

şerefini, namusunu ayaklar altına aldı

şerefa xwe, namûsa xwe kirin nav dest û piyan


ayakları geri geri gitmek

piyên (yekî) pê re nehatin, lingên (yekî) pê re neçûn


ayakları yere değmemek

perê (yekî) hebin wê bifirin, ji kê fan kirin bifirin


ayaklarına kara sular inmek

piyên (yekî) av daniştin, piyên (yekî) qerimîn, çokên (yekî) êşîn (ji bo mana zêde li ser lingan)


ayaklarını yerden kesmek

ji rê filitîn (ji bo siwarbûna li erebe yekê)


ayaklarının ucuna basmak

li ser pêçiyan çûn, li ser pêçiyên pi yên xwe çûn


ayağı yerden kesilmek

pê ji rê xelas kirin, pê ji rê filitandin (ji bo xelasbûna ji çûna bi peyatî)


ayağı yürüten baştır

ê ku mirovan li hev dide keys kirin sere mirov e, serî bajarê mirov e


ayağına bağ olmak

piyê (yekî) kirin qeydê, (yek) dan girêdan

ayaklarına bağ olmuşum, benden ötürü bir yere gidemiyorlar

min piyên wan kirine qeydê, ji ber min nikarin bi cihekî ve herîn


ayağına sıcak su mu, soğuk su mu dökelim?

Guhartoyeke ayağına sıcak su mu dökelim soğuk su mu?.


ayağına çelme takmak

bi dostanî (yek) xistin, (yek) şihitandin, (yek) lepikandin


ayağında donu yok, fesleğen ister başına

Guhartoyeke ayağında donu yok başına fesleğen ister.


ayağını altına almak

piyên xwe dan binê xwe, piyên xwe kirin binê xwe


ayağını denk almak

piyên xwe bi denk avêtin, piyê xwe bi hindaze avêtin


ayağını tek almak

roke bi pîve hêja, hişê xwe dan serê xwe (ayakkabı)


ayağının altına almak

(yek) avêtin nav dest û piyê xwe, (yek) avêtin nav pihînan, (yek) avêtin nav lingên xwe, (yek) dan ber pihînan, (yek) girtin bin lingan


ayağının altını öpeyim

ez bêm bin piyê (an jî piyên) te, ez bêm bin lingê (an jî


ayağının bastığı yerde ot bitmez

cihê ku rêça (yekî) bike yê giya lê hêşîn nabe (ji bo kesên bêyom)


ayağının bağını çözmek

sola ku ji piyê (yekî) re nebûn avêtin, jina xwe berdan

xwe jê filitandin, xwe jê xelas kirin (ji bo dawîanîna têkiliyekê)


ayağının pabucunu başına giymek

çavê xwe girtin û deste xwe pelandin (ji bo ke sekî ku bi yeka ne li hingûvê xwe re bizewice)

anîna kesekî nehêja ji bo meqamekî bilind


ayağının tozu ile

baş bêhna xwe ne dan, qene bêhna xwe venedan

eve döndüğü gün ayağının tozu ile bize geldi

roja ku hate malê hîna baş bêhna xwe neda hate ba me


ayı görmeden bayram etme

hê dûrî avê yî te xwe hildaye, hîn negihaye ber çêm xwe dişemirîne, hê hesp tune, afir çêdike


ayı yavrusu ile oynuyor

eynî şabûna hirçê ye (ji bo kesen mezin ku gava bi zarokên piçûk re şa dibin, hezra destê xwe nakin wan diêşî nin)


ayıbını yüzüne vurmak

kêmasiya (yekî) dan ruyî (yekî), eyba (yekî) dan rû yê (yekî),qisûra (yekî) dan rûyî (yekî), eybikên (yekî) dan rûyê (yekî)


ayın ondördü gibi

wekî heyva çardehşevî ye (ji bo jin û keçi kên bedew)


ayının kırk türküsü var, kırkıda ahlat üstüne

Guhartoyeke ayının kırk türküsü var hepsi de ahlat üstüne.


ayıya kaval çalmak

wekî tu ji vî (dîwar an jî kevirî) re bibêjî (ji bo kesê nefehma, fehmkor tê gotin)


ayıyı vurmadan postunu satmak

te hîna av nedîtiye te xwe hil daye, hesp tune tu afiran çêdikî


aynı ağzı kullanmak

siz hepiniz aynı ağzı kullanıyorsunuz


aynı telden çalmak

bakıyorum da aynı telden çalıyorsunuz

ez dêhna xwe didimê ku gotinên we tevan yek in


aynı yola çıkmak

bi ku de ajotin eynî rê bûn, bi ku de biavêjî weqî çar tuxt e


aynı yolun yolcusu

baban bu yoldan gitti, sen de aynı yolun yolcususun

bavê te di vê rê de çû, tuyê jî li eynê rêyî herî


ayranı yok içmeye, atla gider sıçmaya

Guhartoyeke ayranı yok içmeye, tahtırevanla gider sıçmaya.


Guhartoyeke ayranı yok içmeğe atla gider biçmeğe.


ayranım budur, yarısı sudur

li hesabê we bê neyê ev e (kesê ku karekî serobero kiribe, gava rexne lê tê girtin dibêje)


ayrı seçi yapmak

ferqî xistin nava wan, meyî kirin nava (wan)


az günün adamı olmamak

(yek) ne mêre kî hindik bûn (ji bo kesê ku pir dinya dîtiye, jiyaye û xwedî tecrübe ye)


az olsun öz olsun

bila hindik be lê rindik be, bila zirav û dirêj be lê ne qut û qalind be


aza çoğa bakmamak

li pirî û hindikiyê nenihêrtin, li kêmî û zêdehiyê nenihêrtin


azı çoğa saymak

Me hindikiyê te bi pirî qebûl kir, me bi sere xwe qebûl e, me bi temamî qebûl e


azıcık aşım kaygısız başım

bila dilê min rihet be, bila loqeq nanê ziwa be


azraile bir can borcu olmak

mirin li me kêm e (ji bo bêdeyn û dûbûnê)


azrailin elinden kurtulmak

ji gorê vegerîn (ji bo kesê ku ji mirinê xelas dibin)


azraille burun buruna gelmek

mirin û nemirin, Ezraîl hatin û bi paş de vegerîn


aç ayı oynamaz

don nekî çirayê çira ronî nade, çiraya bêdon naîse


aç doymam, tok acıkmam sanır

ê birçî têr naxwe, ê têr çav lê ye, qîma xwe pê neanîn


aç kurt gibi

bêser û çav xwarin, wekî gur êrîş kirin (xwarinê), wekî guran dirêjî (xwarinê) kirin


aç tavuk kendini arpa ambarında sanır

mirişka birçî di xewna xwe de gilgilan (an jî garisan) dibîne, mirişka birçî di xewna xwe de garisan dibîne, tûtika birçî di xewna xwe de gilgilan (an jî garisan) dibîne, mirişka birçî xwe di enbara garis de dibîne, tûtik di xew de gilgilê sor dibînin, weka tûtika birçî di xewna xwe de gilgilan dibîne, xwe di kewara garis û dexlê de dîtin


açık bono vermek

i awayekî bêsînor raye/selahiyet dan yekî


açık göz

çavvekirî, kêrhatî, çavbel, çarçav, wurya, çavhilkirî


açık kapı politikası

siyaseta ji bo ku bi serbestî malê xerîb bikeve hundirê welet


açlıktan bitkin düşmek

ji birçînan ketin (an jî mirin), ji birçînan ketin (an jî mirin), ji nêzan ketin (an jî mirin), ji nêzan ketin (an jî mirin)


açlıktan gözü kararmak

ji birçînan çavê (yekî) tarî bûn, ji birçînan hişê (yekî) çûn, ji birçînan çavên (yekî) tarî bûn


açlıktan imanı gevremek

ji birçînan îman ji serê (yekî) derketin, ji birçînan (yek) çûn helakê


açlıktan nefesi kokmak

hema li ser lepan bûn, hema lepelep bûn (ji bo rewşa xizanbûnê)


açlıktan ölmeyecek kadar

bi qandî ku ji birçînan nemire (ji bo pir hindik xwarina xurek û vexurik

qûtê nemirinê (tiştê ku ji hewcedariyê re hindik e)


açtı ağzını yumdu gözünü

agir ji devê (yekî) çûn, agir ji devê (yekî) barîn


ağaca dayanma kurur, adama dayanma ölür

tiştê ku dest dike dê û bav nake, bi kîrê xwe mîz bike, ne bi yê hevalan (argo)


ağaca çıkan keçinin dala bakan oğlağı olur

aşo tu bi çi digerî bi avê kuro tu li çi digerî li senetê dê û bavê


ağacı kurt, insanı dert yer

dar bi kurman, însan bi derdan dikeve, dar ji kotinê hişk dibe, mirov bi gotinê ji hev diçe, derd însan datîne


ağanın alnı terlemese ırgadın burnu kanamaz

ku xweyê mal zehmetê nebine rencber qet nabîne


ağaç ebe gümeci

giyayekî ji familyeya tolikê ye ku telê wî bilind e (Fr lavetêra)


ağaç yaş iken eğilir

dar bi terî ditewe, dar bi terî vetê, dar bi terî neyê tewandin bi hişkî dişikê


ağılda oğlak doğsa ovada ot biter

Xwedê daye nesîb jî pê re ye, nesîbê her tiştî bi Xwedê ye


ağız ağıza vermek

devê xwe kirin devê hev, dev kirin dev (ji bo awayê axaftina bi pistepist)


ağız birliği etmek

bi devekî axaftin, bi devekî xeber dan, bi tifaqî xeber dan


ağız burun birbirine karışmak

dev û pozê (yekî) ketin hev, dev û pozê (yekî) tije xwîn bûn

rengê (yekî) li hev ketin, rengê (yekî) li hev qelibîn, sikûmê (yekî) ketin hev, sikûmê (yekî) li hev qelibîn


ağız dalaşı yapmak

devjenk avêtin hev, bi devjeniyê çûn hev


ağız dil vermemek

zimanê (yekî) negerîn, devê (yekî) ketin hev, devê (yekî) negerîn


ağız yer, yüz utanır

rû li ber (yekî) çûn erdê, li ber (yekî) rû nedan


ağıza tat, boğaza feryat

çav dît, dev nedît (ji bo xwarina hindik ku mirov pê ditamije)


ağızda sakız gibi çiğnemek

bu nedir sakız gibi çiğneyip duruyorsun?


ağızdan burun yakın, kardeşten karın yakın

lêv ji diranan peştir in, dan a dev ji devan


ağlama ölü için, ağla diri için

megirîn li ser miriyan li halê xwe bigirîn


ağlamak para etmez

êdî girîn pere nake, tu bigirî negirî êdî venagere, berketin beredayî ye


ağlamayan çocuğa meme vermezler

heta ku sebî negirî dê pesîrê nade devan, heta ku sebî negirî dê pêsîr nadê, ku mirov li xwe negirî kes li mirov nagirî, ku mirov li xwe nepirse kes li mirov napirse


ağlar gözden, sahte sözden kendini sakın


ağzı açık kalmak

dev ji hev man, devê (yekî) bihostek ji hev man, devê (yekî) ji hev bûn


ağzı bozuk

devpîs, devlewitî, zimanbigû, devbigû, zimançepel, zimanfiltandî, çêrok, xeberok


ağzı burnu yerinde

dev û pozê (yekî) bi keys e, lihev, lihevhatî


ağzı dili bağlanmak

dev (an jî zar) û zimanê (yekî) hatin girêdan, ji devgerkê ketin, devgerk jê hatin stendin, dev û diranên (yekî) ketin hev


ağzı kulaklarına varmak

devê (yekî) çûn pişta guhê (yekî), devê (yekî) çûn paş kerikên (yekî), devê (yekî) gihîştin pelika guhê (yekî) (ji ken û kefan)


ağzı lâf yapmak

mû li zimanê (yekî) ne fetilîn, zimanekî lihû di devê (yekî) de bûn, devê (yekî) xweş bûn


ağzı teneke kaplı

dibê qey dev pê ve tune (bi henekî, ji bo kesên ku tiştên germ, tûj û tehl dikarin bi hêsanî bixwin, vexwin)


ağzı var, dili yok

dev heye ziman tune, seriyekî bêdeng (ji bo kesên bêdeng û di hedê xwe de)

bêzar û bêziman, dev heye ziman tune (ji bo kesên ku nikarin biaxivin û derdên xwe bibêjin)


ağzı çiriş çanağına dönmek

dev û qirika (yekî) ziwa bûn, dev û qirik lê ziwa bûn


ağzına bir zeytin verir, altına tulum tutar

Guhartoyeke ağzına bir zeytin verir altına tulum tutar.


ağzına bir şey koymamak

tiştek tehm nekirin (ji bo nexwarina xwarinê)


ağzına geleni söylemek

dev ji xwe berdan, çi hate ber dev gotin


ağzına gem vurmak

gem li devê (yekî) xistin, devê (yekî) ji xwe dan birandin


ağzına kilit takmak

qefl avêtin ser devê (yekî), devê (yekî) ji xwe dan birandin


ağzına sakız olmak

bûn benîştê devê (yekî), (yek) tiştek wekî benîşt cûtin


ağzına vur, lokmasını al

berê (yekî) bi ku de bikî nabêje na (ji bo kesên sernerm û dengnekir)


ağzında bakla ıslanmamak

tir di devê (yekî) de nesekinîn, tirdevkî bûn, zimanê (yekî) ne di hifza (yekî) de bûn


ağzında yaş kalmamak

o kadar sana söyledim ki, ağızda yaş kalmadı

ev bû çend car ji te re dibêjim êdî devê min ziwa bû


ağzından bal akmak

devo şekir tê de bûn, gotinên xweş ji devê (yekî) derketin


ağzından dirhemle çıkmak

bi zorê gotin ji devê (yekî) derxistin, gotinên (yekî) bi zêran bûn


ağzından girip burnundan çıkmak

bi lavahiyan bi dora (yekî) ketin (ji bo xapandinê)


ağzından hayır çıkmazsa bari şer söyleme

qenciya te nagihîje me bila xerabiya te jî negihîje me


ağzından lâf almak

gotin ji (yekî) girtin, gotin ji (yekî) kişandin, gotin ji dev derxistin


ağzından yel alsın

devê (yekî) biweşe, zimanê (yekî) biweşe


ağzından çıkanı kulağı duymamak

ca guhê xwe bidê te çi got, niha tu zanî te çi got?, hay ji devê xwe tune bûn


ağzından çıt çıkmamak

negotin televiz, ne hilimîn ne kilimîn , ne gotin him ne gotin gum


ağzını burnunu dağıtmak

dev û pozê (yekî) xistin hev, dev û diranên (yekî) xistin hev, di dev de danîn (yekî), dev û pozê (yekî) tije xwîn kirin


ağzını hayra aç!

devê xwe li xêrê veke, devê xwe ji xêrê re veke! (kendi)


ağzını sıkı tutmak

zimanê xwe di hifza xwe de girtin, zimanê xwe girtin


ağzının kaşığı olmak

(tiştek) li gorî (yekî) bûn, (tiştek) tam male (yekî) bûn


ağzının kokusunu çekmek

derdê (yekî) kişandin, mineta (yekî) kirin ser xwe, mineta (yekî) hilanîn, mineta (yekî) kişandin


ağzının payını vermek

heqê (yekî) danê, pûş xistin eyarê (yekî)


ağzının suyu akmak

av ji devê (yekî) kişîn, av bi devê (yekî) ketin


ağzının tadı bozulmak

heyatek ji (yekî) re neman, hizûr ji (yekî) re neman, hizûra (yekî) neman


ağzının tadını bilmek

bi tehma devê xwe zanîn (ji bo fehmkirina ji tiştên xweşik û baş)


ağzıyla kuş tutsa

li hewayê topan bigire jî li esman topan bigire jî

ağzıyla kuş tutsa yaranamıyor


ağzlara sakız olmak

bûn benîştên devan, ketin ser zar û zimanan


aşağı tükürsem sakalım yukarı tükürsem bıyığım

Guhartoyeke aşağı tükürsen sakal yukarı tükürsen bıyık.


aşkın gözü kördür

aşiqê çavê beqê bûn, ev eynî kesê ku aşiqê sila sergînê bûye, heft salan kiriye paşila xwe


baba adam

mirovê dilrehm (ji bo kesê navsere, kamil û birehm)


baba erik yer, oğlunun dişi kamışır

Guhartoyeke baba koruk yer, oğlunun dişi kamışır.


baba koruk yer, oğlunun dişi kamışır

meke li kesan wê bê serê pisan neyê serê pisan dê bê serê pisê pisan


baba oğluna bir bağ bağışlamış, oğul babaya bir salkım üzüm vermemiş


babadan babaya

ji bavê xwe heta kalikên xwe ve, ji zuretê, ji sulaleyê


babadan oğula

bunlar babadan oğula doktordurlar

ev ji bav û kalên xwe ve doktor in babalarımız; bav û kalên me, bav û kalikên me


babaları üstünde olmak

hêrsa (yekî) pê girtin, hêrsa (yekî) rabûn


babamın adı hıdır, elimden gelen budur

Guhartoyeke babamın adı hıdır elimden gelen budur.


bacak bacak üstüne atmak

pê avêtin ser pê, ling avêtin ser ling, çîmên xwe avêtin ser hev


bacak kadar boyu var türlü türlü huyu var

tu li telê (wî) binêre, tu li kurm û tebîetê (wî) binêre (ji bo kesê biçûk ku kurm û xûyên cure cure hilaniye)


bacası tütmez olmak

dû di kuleka (yekî) de neçûn, dû ji kuleka (yekî) nekişîn


badi badi yürümek

meşwerdekî çûn, wekî werdekan bi rê de çûn


bahanesi üstünde olmak

li bar bûn, li mehneyan bûn, li hincetan bûn, li ber mehniyan bûn, li hincêtan bûn


baharı başına vurmak

wekî conegayê kel lê bûn bihar, hilê (yekî) rabûn


bahtı bağlı olmak

bextê (yekî) girtî bûn, bext û talihê (yekî) hatin girtin

bextê (wê) girtî bûn (ji bo keçên xama ku hatiye zewacê lê kesê ku bê wê bixwazin nîn in)


baklayı ağzından çıkarmak

hew hemilandin (tiştekî ku nedabe gotinê, lê ji ber ku hew xwe ragire bibêje)

gotin ji devê (yekî) derketin, ji devê xwe gotin derxistin (ji bo derbirina gotineke ku ji ber fikarekirinê nedihate gotin)

bırak öyle konuşmayı çıkar ağzından baklayı

dev ji vê axaftina xwe berde; wê gotinê ji devê xwe derxe


bal alacak çiçeği bilmek

derba nişterê dîtin û çeq û lêxistin (ji bo kesê ku zane beıjewendiya wî li ku ye)


bal demekle ağız tatlanmaz

bi sozdanê tişt çênabe (kirinek ji hezar gotinî çêtir e)


bal dök de yala!

tu rûn birêjî rûn tê hilanîn! (ji bo cihekî têr paqij tê gotin)


bal mumu macunu

mecûna şimayê (ku di xiratiyê de tê bikaranîn)


balık baştan kokar

xeta xwar ji gayê pîr e, masî ji serê xwe genî dibe, av di serê kaniyê de şolî dibe, av di serê kaniyê de şêlo dibe, ava şêlî di cihikan de zelal nabe


balık kavağa çıkınca

roja nehşemê (bi henekî, ji bo tiştê ku çêbûna wî ne gengaz e tê gotin)


ballı börekli olmak

kerekî bi kurtan di nav wan re derbas nebûn, canêcanê bûn (ji bo kesên ku xweş li hev dikin)


baltası kütükten çıkmak

derketin firehiyê, ji tengasiyê derketin


bana da demesinler

bila ez kurê (qîza) çi bim, bila navê ne li ser min be, bila ez ne ji bavê xwe bim

bu yaptığını babana söylemesem, bana da adam demesinler

ez vê kira te ji bavê te re nebêjim bila navê mêraniyê ne li ser min be


bana dokunmayan yılan bin yıl yaşasın

tiştê ku zirara wî ji min re tune be eleqeya min çi jê ye, çi min jê ye


bana mısın dememek

iki paket sigara içtim bana mısın demedi

min du paket cigare kişandin, ji min re qet


bangır bangır bağırmak

bi dengê bilind qîr kirin, bi dengê bilind dan qîran


bardaktan boşanırcasına yağmak

wekî devê meşkê baran hatin xwarê, xulexula baranê bûn, te digot qey esman qul bûye û baran dibare


bardağı taşıran damla

dilopa eniyê (ji bo lebat û tevgera ku hêrsa mirov radike)


barut kokusu gelmek

li şer bar bûn (têderxistina qewimîna şer)


baskı altında tutmak

di bin bin tehdeyê de hiştin, di bin pêkutî û tehdehiyê de hiştin, di bin pest û guşarê de hiştin


bastığı yerde ot bitmez

cihê ku pêgeha (yekî) bikevê giya lê hêşîri nabe


battı balık yan gider

gava te da nava navê ha li saqê ha li navê


bayram değil, seyran değil, eniştem beni niye öptü

Guhartoyeke bayram değil seyran değil eniştem beni niye öptü.


bayram haftasını mangal tahtası anlamak

nizane mala dawetê kîjane radike kevçî (bi henekî)


bayram koçu gibi

xemlandina wan eynî wekî leystina zarokan e


bayramlık ağzını açmak

devê xwe li (yekî) vekirin (ji bo çêrkirin û xeberdana qebe) (argo)


bağa bak üzüm olsun, yemeye yüzün olsun

li rez binêrin wexta ku hûn tiri bixwin şerm mekin


bağımlı hale gelmek

bûn hînbûyê (tiştekî, bûn muptelayê (tiştekî)


bağrı yanık

kezebşewitî, kezebperitî, kezebsotî, dilsotî, dilşewitî, dilsotî, sotîdil, dilsojî


bağrına taş basmak

oğlum böyle bir şey yaparsa onu ölmüş farz ederim, bağrımada taş basarım

eger kurê min tiştekî wiha bike, ez dê ferz bikim ku miriye û ez dê kevirekî bikim berdilê xwe


baş ağrısı olmak

bûn emelê serê (yekî), bûn belaya serê (yekî)


baş aşağı olmak

sernivşîv bûn, serbeijêr bûn, sernigûn bûn


baş aşağı gitmek

ters çûn, dolaba (yekî) çep gerîn, şans û siûda (yekî) çep gerîn


baş aşağı olmak

serbeijêr bûn, derbejêr bûn, semişîvî bûn


baş başa vermek

civîn, kom bûn, li hev şêwirîn, Ppiştgirî dan hev, gûftûgo kirin


baş elde iken

hîna ku em nemirine, hê ku em li heyatê ne, hê ku em sax in


baş göz etmek

bu gece oğlumu baş göz ediyoruz


baş göz olmak

çocuk sonunda baş göz oldu


baş kırılır fes içinde, kol kırılır yen içinde

devê dîzikê vemekin, di malê de ding û aş tenê nagere (ji bo pevçûn, dilmayî û tiştên wisa ku di nav malbat, heval û hogiran de diqewime, pêwist e ku kes pê nehise, mebe dengî)


baş kıç vurmak

seroqûnko bûn, rabûn û rûniştin (gava pêlê deryayê li keştiyê dikeve, keştî li ser serî û qûnê radibe û bilind dibe) der


baş nereye giderse, ayak da oraya gider

mezin çi bikin biçûk jî li wê rêçê diçin, biçûk li rêça mezinên xwe diçin


baş ol da, istersen soğan başı ol

bila lawikê malê şane be, bila qet meaşê wî tune be


baş olan boş olmaz

helbet pê tîne loma bûye seriyek, helbet dikare loma daye milê xwe


baş yarılır börk içinde, kol kırılır kürk içinde

girar pîso ye, kevanî ji malê ye, aş û ding tenê di malê de tune (an jî nagere) (ji bo tiştên ku di hundirê malê de diqewime divê mirov nede der)


başı darda kalmak

ketin destengiyê, ketin tengiyê (ji hêla pereyan ve)


başı derde girmek

serê (yekî) ketin teq û reqan, serê (yekî) ketin gêjahiyan


başı hoş olmamak

jê zewq nestendin (an jî negirtin), tehm jê nestendin


başı için

bi serê (yekî) kirin, ji bo xatirê (yekî), dan xatirê (yekî)

Ali Bey'in başı için beni ele vermeyin

Hûn bi serê Alî Beg bikin min medin dest (an jî, hûn bidin xatirê Alî Beg, min medin dest)


başı kazan gibi olmak

serê (yekî) bûn wekî dolabê, serî lê bûn kundir, serî (yekî) bûn wek kundir


başı nâra yanmak

kuştiyo di ber xelkê de, di ber (yekî) de ketin belayê, ji rûyê (yekî) de ketin belayê, di agirê (yekî) de şewitîn


başı sıkıya gelmek

ketin tengasiyê, ketin tengiyê, lê qewimîn


başı taşa değmek

wekî miriyê ku serê (wî) li hedan (an jîtabûtê) ketin, hişê (yekî) hatin serê (wî)


başı yastık yüzü görmemek

serî dananîn ser balîfe, xew neketin çavê (yekî), serê (yekî) neçûn ser balîfe


başı yastığa düşmek

serî danîn, serî danîn û bilind nekirin (ji ber rehtbûn û bêmecaliyê xwe ranegirtin û ketin xewê)


başı zapt olunmamak

serî jê stendin (ji bo hespê ku serî ji siwarê xwe distîne)


başı üstünde yeri olmak

li ser ser û çavên xwe qebûl kirin (ji bo munasîp dîtina ramanek an jî lebatekê)


başın sağ olsun

bila serê (te) xweş be, bila serê (we) sax be


başına belâ olmak

bûn belaya serê (yekî), bûn emelê serê (yekî)


başına bir hal gelmek

lê qewimîn, lê bûn pêsîrtengî, tiştek hatin serê (yekî)

tiştek pê bûn (gava îhtimala mirinê hebe tê gotinê)


başına birşey gelmek

başına bir kaza geldi


başına dert etmek

serê xwe pê êşandin, ji xwe re kirin derd


başına devlet kuşu konmak

dewleta (yekî) rêstin, dewleta (yekî) lê xistin, şansê (yekî) lê xistin, siûda (yekî) lê xistin


başına iş açmak

ji xwe re kar (iş) derxistin, serê ku nediêşiya rabûn benik lê girê dan


başına iş çıkarmak

kar ji (yekî) re derketin, gêjayî ji (yekî) re derketin, gêjayî jê re derxistin


başına musallat olmak

mixeserî (yekî) bûn, museletî (yekî) bûn


başına vur, ağzından lokmasını al

Guhartoyeke başına vur ağzından lokmasını al.


başına çorap örmek

dek anîn serê (yekî), lê dek û dolap çêkirin, dek û dolab li serê (yekî) çêkirin, lê fend û fût çêkirin, fend û fût anîn serê (yekî), tor li serê (yekî) gerandin


başında değirmen çevirmek

li ber serê (yekî) kirin girînî, li ber serê (yekî) kirin giregir


başında kavak yeli esmek

haya (yekî) ji bayê felekê tune bûn, sergerm bûn (ji bo xortên ku tenê li xwe û zewqa xwe dinêre)


başından aşağı kaynar sular dökülmek

aveke kelandî bi ser û çokê (yekî) de hatin


başından kaynar su dökmek

cêrek ava sar bi nava serê (yekî) de kirin u bi çokên wan de hatin xwarê, weka beroşek ava kelandî bi canê (yekî) de hatin xwarê, ava sar bi çokên (yekî) de hatin xwarê


başını alıp gitmek

serê xwe hilanîn, serê xwe hilanîn û çûn, lê xistin û çûn, terkeserî bûn, terkeselatî bûn


başını ateşlere yakmak

serê (yekî) ketin teq û reqan, serê (yekî) ketin derd û belayan


başını bir yere bağlamak

(yek bi cihekî ve) girê dan (ji bo gava mirov yekî dike karekî)


başını boş bırakmak

(yek) bi tena serê (wî) hîştin, serê (yekî) berdan


başını derde sokmak

serê ku nediêşiya rabûn benik lê girê dan

serê (yekî) kirin derd û belayê, serê (yekî) xistin derd û belayan


başını dik tutmak

eniya (yekî) hildayî bûn, serê (yekî) bilind bûn


başını gözünü yarmak

herimandin, lewitandin (ji bo ne bi awayekî baş kirina karekî)

kardeşim sen bu işin başını gözünü yardın


başını nâra yakmak

(yek) xistin zirerarê, belaya xwe di (yekî) gerandin, peşka xwe li (yekî) xistin, peşka xwe tê gerandin


başını taştan taşa vurmak

serö xwe li vî dîwarî li wî dîwarî (an jî vî kevirî li wî kevirî) xistin


başının altından çıkmak

bu iş Saniye'nın ıstanbullu anasının başının altında çıktı

ev tişt ji binê diya Saniye ya Stenbolî derket


başının belası olmak

bûn bela serê (yekî), bûn cil û ketin milê (yekî)


başının dikine gitmek

tîk çûn (ji bo kesê ku tenê bi ya xwe dike û guh nade pend û şîretan)


başının etini yemek

serê (yekî) birin, serê (yekî) genî kirin, (yek) gêj kirin, hetka (yekî) birin


başının çaresine bakmak

li çareya serê xwe nihêrtin, ji xwe re çareyek dîtin


başka işi yok mu?

çi îşê (yekî) pê neketiye?, çi îşê (yekî) pê ye


baştan kara etmek

di rewşa xetereya noqbûna keştiyê de bi zanebûn berê keştiyê dan ser reşahiyê û tê de sekinandin


belayı satın almak

bela ji xwe re kirin, bela ji Xwedê xwestin, bela kirin


beleş atın dişine bakılmaz

tu dibêjî qey te pereyê (an jî perekê) xwe tê daye


ben ağa sen ağa inekleri kim sağa?

ez axa tu axa kî mirîşkan bibe baxan?, ez axa tu axa kî çêlekan bibe baxan?


ben bu işte yokum

ez bi xwe têkilî vî karî nabim, ez bi xwe tune me


ben hancı sen yolcu oldukça

çiya bilind e kengê be wê riya (te) pê bikeve


benekli köpek balığı

cureyek semasiyê belek (Scylliorhinus canicula)


beni sokmayan yılan bin yıl yaşasın

tiştê ku îşê me pê neketibe, min çi jê ye


benim oğlum bina okur, döner döner yine okur

Guhartoyeke benim oğlum bina okur döner döner yine okur.


benimle evlenir misin?

Bi min re nazewicî? Tu bi min re nazewicî?


benzinde kan kalmamak

di canê (yekî) de xwîn tune bûn, di rengê (yekî) de xwîn tune bûn, xwîn ji canê (yekî) kişîn


benzine kan gelmek

xwîn di canê (yekî) de gerîn, sor û gizrî bûn


besle kargayı oysun gözünü

xwedî bike canê xwe berde malê xwe, bûn sêwiyê Alî (yek) ji serê xwe re xweyî kirin, (yek) ji serê xwe re xweyî kirin


beterin beteri var

pêl ji pêlê mezintir heye, kevirê li kevir ketî

üzülmemek elde değil ama, beterin beteri var, buna da şükretmek lazım

ne ku ez bi ber nakevim, lê pêl ji pêlê mezintir heye, gere mirov jê re şikrîma xwe bîne


beti benzi atmak

qusikîn, reng û rûçik lê zer bûn, reng avêtin, sikûm lê neman


bey gibi yaşamak

wekî axayan bûn (ji bo kesê ku di hebûn û rihetiyê de dijî)


beyazın adı esmerin tadı

xwîna esmeran şîrîn e, spî ye lûlika gû ye, reş e mewija xweş e (ji bo pesindana esmeran tê gotin)


beyninde şimşekler çakmak

ji nişka ve bizdîn, tirkîn ji nava (yekî) çûn, mêjiyê (yekî) sekinîn

tiştek ketin mêjiyê (yekî), tiştek ketin aqilê (yekî), di aqilê (yekî) de tiştek çêbûn (gava ji nişka ve ramenek bê bîra mirov)


beyninden vurulmuşa dönmek

ava sar bi (yekî) de çûn, ava sar bi (yekî) de hate xwarê, dest û piyê (yekî) bi erdê ve zeliqîn


bezi herkesin arşınına göre vermezler

sêr çi be ew e, li gorî dilê yekî sêr (qaîde) nayê xerakirin


beş kuruş etmemek

nekirin bi pênc qurişan, bi polikekî nekirin, nekirin bi eyarê xwe


beş para almamak

pênc qiruş (an jî pere) nestendin (an jê negirtin)


beş paralık bir herif

yekî pênc pere ye, yekî pênc pereyê dera hanê ye


beş paralık olmak

senin yüzünden beş paralık olduk


beş vakit namaz

pênc wext nimêjên ferz: şeveq, nîvro, berêvar, êvar, şev anku fecir, zuhr, esr, mexrib, îşa


beşi birlik, beşi bir yerde

zêrê ku di gerewa pênc zêran de ye û jin bi xwe ve dikin


biber gibi yanmak

agir pê ketin, şewitîn (ji bo pir êşîna çav, ten û hwd)


bildiğini yedi mahalle bilmez

her diranekî (yekî) salekî hatin (ji bo kesê xasûk û pir zane)


bin bilsen de bir bilene danış

bi dinyayê bişêwire dîsa bi aqilê xwe bike, bê westayekî neçe çiyayekî


bin dereden su getirmek

di ber (yekî) dan, li ber (yekî) geriyan


bin işçi, bir başçı

yek hêja ye hezarî hezar ne hêja ye yekî


bin tarakta bezi olmak

pêçiya (yekî) di her qulî de bûn, tu kîjan kevirî bilind dikî di binî de ye


bindiği dalı kesmek

guliyê binê piyê xwe birin, axura xwe xera kirin


bini bir paraya

hezare (yekî) kirin pereyekî, hezarê (wî) bi pereyekî)

küfürün bini bir paraya


bir an önce

bir an önce gelsin, yoksa bizi göremez

bila gavek berî gavekê bê, heke na de me nebîne


bir araya gelmek

hatin cem (nik an jî ba) hev, li hev civîn, bi ser hev de hatin


bir araya getirmek

anîn cem (nik an jî ba) hev, li hev civandin, li hev kom kirin


bir ayağı çukurda olmak

piyê (yekî) li hafa gorê bûn, lingekî (yekî) di gorê de bûn


bir ağızdan çıkan bin dile yayılır

gotin ji nav diranekî derdikeve dikeve nava sî û sê sinceqan


bir aşağı bir yukarı

Ali sokakta bir aşağı bir yukarı geziniyordu


bir baba dokuz evladı besler, dokuz evlâd bir babayı beslemez

dê ber bi ewlad ewlad ber bi çiya ve, li hêviya hev hiştin û li aziya Xwedê man (ji ber pîr bûn a ewladan li aziyê mayîna dê û bave)


bir baltaya sap olmak

onca senedir sen hâlâ bir baltaya sap olamadın

ew qas sal e, hêja tu bi kerî tiştekî nehati


bir ben, bir de Allah bilir

nasıl geçindiğimizi bir ben bir Allah bilir

ez zanim Xwedê zane ku be me çawa debara xwe dikir


bir daha yüzüne bakmamak

êdî li hev nihêrtin, êdî hew be li rû û rûçikê hev nihêrtin, a (me) û (wê) qedîn (ji bo jê xeydanê)


bir dalda durmamak

qeys û qab ji (yekî) re tune bûn, bêqeys û qab bûn


bir dediği bir dediğini tutmamak

gotineke (yekî) li gotineke (yekî) nenihêrtin, gotinek li gotinekê nenihêrtin


bir dediği iki olmamak

gotina (yekî) nebûn du gotin (ji bo bicihhatina daxwazên yekî)


bir dediğini iki etmemek

gotina (yekî) hilnanîn û dananîn (tafilê bi gotina yekî kirin)


bir deli kuyuya taş atmış kırk akıllı çıkaramamış

xerakirin rihet e avakirin zor e, kela ku jin xera bike, avakirina wê zor e


bir deri bir kemik kalmak

bûn çerm û hestî, çermê (yekî) li ser hestî man, man çerm û hestî, (yek) di hev de bihurîn (ji bo pir jar û lewazbûnê)


bir dikili ağacı olmamak

deviyeke (yekî) tune bûn (ji bo bêmal û milkbûnê)


bir dirhem bal için bir çeki keçiboynuzu çiğnemek

pirça kerê dan ser pişta dehşikê, kar û zirara (yekî) tê de hev dernexistin


bir dudağı yerde bir dudağı gökte

ne li hev, nexweşik, kirêt, kesê ku nexşên (wî) ne li hev in


bir el bir eli yıkar, iki el yüzü yıkar

dest dest dişo vedigere rû dişo, kevirê hûr û gir bi hev disekinin (car heye ku mirovek bi tena serê xwe nikare karekî bike, pêwistiya wî bi alîkarekî çêdibe)


bir elin sesi çıkmaz

destê vala şêrê Alî be deng jê nayê, destê vala deng jê naçe, destê tenê deng jê nayê

dest dan hev, avêtin ber hev (ji bo bi zibare kirina karekî)


bir elinin verdiğini öbür elin duymasın

te bi vî destî da bila destê din pê nehise


bir elmanın yarısı o, yarısı bu

tu dibêjî qey te hêk (an jî sêv) di nav de kiriye du cihan, tu dibêjî qey eynî hêkek (an jî sêvek) bûne te ew di nav de kiriye du cihan (ji bo kesên ku dişibin hev tê gotin)


bir fincan kahvenin kırk yıl hatırı vardır

qencî hêkek (an jî sêvek) be jî nayê jibîrkirin


bir gömlek fazla eskitmiş olmak

kirasek ji (yekî) bêhtir qetandin (ji bo biemirbûn û tecrûbebûnê tê gotin)


bir göz gülmek

kenogirî bûn (ji bo rewşa ku ken û girî bi hev re ye)


bir günlük beylik beyliktir

rojek jî rojek e (ji bo demeke kina ku li xweşa mirov diçe)


bir ipte iki canbaz olmak

serê du beranan di dîzekê de nabin (an jî napijin), li textê kîşwerekê du padîşah nabin


bir işaretine bakmak

li ser bar bûn, li çavkirina (yekî) nihêrtin


bir kaşık suda boğmak

ku (yekî) berdin (an jî bihêlin) dikare (wî) bi diranan bixeniqîne


bir kızı bin kişi ister, bir kişi alır

qîz sêva sora li darê ye her kes gopalê xwe diavêjê êdî ka bû nisîbê kê ye, bûka ser hespê ye, kes nizanê qismeta kê ye


bir kulağından girip öbür kulağından çıkmak

guhek kirin serad yek kirin bêjing, li vî guhî dixe di guhê din de derdixe


bir köroğlu ayvaz

evde iki kişiyiz, bir Köroğlu bir Ayvaz


bir paralık etmek

beni el aleme bir paralık ettiniz


bir sıkımlık canı olmak

pir jar û lawaz bûn, wekî çêlika hechecikan, lepek can bûn, ruhê kulmekî tê de bûn


bir sözünü iki etmemek

gotina (yekî) nekirin du gotin, gotina (yekî) li erdê nehiştin, jê re nana nekirin, nanakirin jê re tune bûn


bir taşla iki kuş vurmak

bi kevirekî du teyr kuştin, bi tîrekê du nîşan hildan, lêlê kirin lolo jê re hatin


bir tuhaf olmak

ji xwe re êceb man, ji xwe re heyirî man


bir varmış bir yokmuş

hebû, tune bû (ji bo tiştekî ku hebe û mirov bala xwe bidê ku wayê tune ye)


bir yakadan baş çıkarmak

li ser yek kevçî û kodikê bûn (ji bo lihevkirina kesên malê)


bir yana dünya bir yana

(tiştek an jî kesek) li aliyekî dinya tev li aliyekî


bir yastığa baş koymak

serê wan bi hev re li ser balîfekê bûn, serê xwe bi hev re bi yek kirin (ji bo jin û mêr)


bir yaşına daha girmek

deh sal ji emrê (yekî) çûn (ji bo heyretmayîna ji tiştekî re)

hırsızın o olduğunu öğrenince, bir yaşıma daha girdim

piştî ku min bihîst diz ew e, deh sal ji emrê min çûn


bir yer kazan biri kepçe

(cihek) ser û binê hev kirin, (cihek) li hev xistin, qul bi qul lê gerîn

Amed kazan ben kepçe, üç gün onu aradım

min Amed ser û binê hev kir, ez sê roj an lê geriyam


bir yol tutturmak

herkes kendince bir yol tuturmuş gidiyor işte

her kes ji xwe re bi tiştekî girtiye û diçe


bir çekirdek yeri kalmamak

bi qasî misqalekî cih nemaye (ji bo tîşten ku tam di rnezîna hev de ne)


bir çift söz

sana bir çift sözüm olacak


bir şey sanmak

ben de seni bir şey sanmıştım


bir şey söylemek

tiştek gotin (ji bo destnîşankirina tiştekî)


bir şeye benzememek

bi kêrî tu tiştî nehatin, naşibe tu tiştî (ji bo tiştê ku di rewşeke bêxêr de ye)


bir şeyi çözmek

binê tiştekî derxistin, hela (tiştekî) kirin


bir şeyler, bir şeyler

kin lê xistin, kurt birîn (ji bo hîn bêhtir aşkerenekirinê tê gotin)


birbirini perişan etmek

hev perişan kirin, hev bêlezet kirin, malik li hev xera kirin


birbirinin ağzına girmek

devê (wan) di devê hev de bûn (ji bo kesên ku ji hev hez dikin, bêyî hev naqedînin)


birbirinin ağzına tükürmek

tû kirin devê hev û din, tif kirin devê hev (ji bo kesên ku li ser bûyerekê, mijarekê ramana wan mîna hev e)


birbirinin gözünü oymak

hev hêran, hev û din hêran (ji bo kesên ku qet li hev û din nakin)


birbirinin gözünü çıkarmak

çavê hev derxistin, hev pelaxtin, çavê hev û din derxistin (ji bo pevçûna ji dil û can)


bire bin katmak

pê ve danîn, kirin serê, biçûk bûn heycar mezin kirin (ji bo mubalexekirina tiştekî) (ilâç)


bire bir vermek

bu tarlamız bire on veriyor

ev zeviya me deh tov e (yanê tu welçekekê biavêjî jê tu deh tovî hiltînî)


biri eşikte biri beşikte

yek li hil e yek li mil e, yek di zik de pilewile (ji bo kesên ku pir zariyên wan hene, çi biçûk çi mezin)


biri yer biri bakar, kıyamet ondan kopar

hinek bixwin, hinek lê binêrin wê qiyamet li serê me rabe


birine kin gütmek

kîn pê re kişandin, pê re kîn kudirandin


birinin ağzına bakmak

li devê (yekî) nihêrtin (tevgerîna bi gotina yekî)


birinin üstüne türkü çağırmak

li ser (yekî) stran gotin, li ser (yekî) kilam strîn


birlikten güç doğar

yek yek e dudo komek e, dudo bûn yek ê din bû çêlek


bitmek tükenmek bilmemek

dawî lê nehatin, neqedîn, xelas nebûn, kêm nebûn

bitmez tükenmez veya bitip tükenmez

ser û bin jê re nebûn, ne serî ye ne binî ye


bıyık altında gülmek

di binê simbêlan de kenîn, di bin simbêlan re bişirin


bıyığı balta kesmez olmak

şûr simbêlê (yekî) nebirîn, çavê xwe ji şêr neniqandin


bıyığı ele almak

simbêl tije kirin (ji bo kesê ku êdî tam bûye xort)


biz attık kemik diye, el kaptı ilik diye

Guhartoyeke biz attık kemik diye alem kaptı ilik diye.


biz kırk kişiyiz, birbirimizi biliriz

Guhartoyeke biz kırk kişiyiz birbirimizi biliriz.


bize de mi lolo?

qey tu ji me jî vedişêrî, tu qey ji me re jî nadî gotinê


bıçak gibi kesmek

wekî devê kere birin, wekî devê cilêtê birin


bıçak gibi saplanmak

wekî gule (yekî) girtin (gava ji nişka ve jan, êş û sancî tên mirov)


bıçak yarası onulur, dil yarası onulmaz

rihet dibe cihê xenceran rihet nabe cihê xeberan


bocuk domuzuna dönmek

bûn wekî wehşekî, bûn mîna xinzîrekî (ji bo têr qelewbûnê)


bohçasını koltuğuna almak

rakirin lihêfa xwe, boxçeya xwe kirin bin çengên xwe (ji bo veqetînê, cihêbûnê)

bir de baktım ki bohçasını alıp ablasının yanına gitmiş

carekê ez pê hisiyam ku rakiriye lihêfa xwe û çûye cem heka xwe


bohçasını koltuğuna vermek

boxçeya (yekî) kirin bin çengê (yekî) (ji bo qewirandinê, berdanê)


bok yedi başı

serê gûxwaran (kesê ku pozê wî û zixtika wî di her tiştî de ye)


bok yemek düşmek

gû xwarin para (yekî) bûn (çi îşê wî pê ketiye)


bok yemenin arapçası

ev gûxwarin e (gava ku karekî ne li rê tê kirin, tê gotin)


bok yoluna gitmek

ji kîsê bavê xwe çûn, çem û çem çûn, bi ava daniyan behicîn, av û av çûn, çûn av û av


boka nispetle tezek amberdir

mûyek serdestî (tiştekî) ye, pênc pere jê çêtir bûn


bokuyla kavga etmek

bi cila canê xwe re li hev nekirin, bi siya xwe re li hev nekirin


bomba gibi patlamak

wekî barûdê gotin gulp û pê ketin (ji bo kesê ku ji nişka ve hêrs dibe û bi dengekî bilind dibuhize serçavê mirov)

wekî bomba biteqe (ji nişka ve qewimîna bûyerekê)


borç bini aşmak

deynê (yekî) ji hezarî zêdetir bûn, deynê (yekî) ji hezarî bihurîn


borçlu ölmez, benzi sararır

mirovê deyndar perşikandî ye, kesê deyndar melûl e


boyacı küpüne girmiş gibi

tu dibêjî qey kîloyek derman (boyax) di xwe daye (ji bo jinên ku pir derman û boyax di xwe didin)


boynu armut sapına dönmek

wekî leglegê stû zirav kirin, stû lê bûn wekî leglegê (ji bo lewaz û qelsbûna pir)


boynu kıldan ince olmak

verilecek cezaya karşı boynum kıldan incedir

hûn çi cezayê bidin ez pê razî me, ev e stûyê min û kêra we


boynunun borcu olmak

bûn cil û ketin stûyê (yekî), cila şil bûn û ketin stûyê (yekî)


boynuz kulağı geçmek

qoç ji guh rawirtin, jê buhartin, ji (yekî) buhartin, kambax bûn


boynuzsuz kol keçinin ahı boynuzlu keçiye kalmaz


boyu bacadan mı aştı?

qey serê (keçikê) gihîştiye kêranan? (hîna nehatiye zewacê)


boyu boyuna, huyu huyuna

du serî ne wekî hev bin naçin ser balîfe (ji bo jin û mêr), kurm û tebîet û tel


boyunun ölçüsünü almak

a (yekî) di (yekî) de man, delava kesekî qam kirin

sen yapacağını söylemiştin, şimdi boyununu ölçüsünü aldın mı?

te gotibû ez dê bikim, îcar a te di te de ma?


boğazına dikkat etmek

xwarin boyandin (kesê ku dêhna xwe dide xwarin û vexwarina xwe, yê ku her tiştî naxwe û venaxwe)


boş başak dik durur

kevirê giran lîtir diavêje (ji bo kesên nezan ku xwe li zanebûnê datînin)


boş lâf etmek

gotinên (mijûliyên) beredayî kirin, gotinên eletewş kirin, kelmeman kirin


boş torba ile at tutulmaz

xwarina (yekî) tê de tune be kes ber bi (yekî) de nayê


boşa koysan dolmaz, doluya koysan almaz

Guhartoyeke boşa koysam dolmaz doluya koysam almaz.


bu ne perhiz bu ne lâhana turşusu!

ev çi gotin û ev çi kirin e! (ji bo kesen ku kirin û gotinen wî hev nagirin)


bu sıcağa kar mı dayanır?

her tişt bi sexbêrî, ava biran jî bi sexbêrî


bu sözlere karnım tok

bu sözlere karnım tok


budan iyisi can sağlığı

jê baştir (an jî çêtir) êdî rehma Xwedê ye, jê baştir êdî wê bi ku de here


bugün bana ise yarın sana

îro dora me ye sibehê dora we ye, îro li serê me ye, sibehê li serê we ye


bunda bir iş var

di vê/vî de tiştek heye, tê de tiştek heye


buz gibi soğumak

dilê (yekî) jê sar bûn, dilê (yekî) jê cemidîn


bülbül gibi söylemek

wekî birayê Xiço gotin (li xwe mikur hatin)


bülbül gibi şakımak

hirehir jê çûn, şîqîn jê çûn, hirehir ji (yekî) çûn


bülbülü altın kafese koymuşlar ah vatanım demiş

bilbil kirine qefesa zêrîn dîsa gotiye ax wetenê min


büyük aptesi gelmek

destava mezin a (yekî) hatin, gûyê (yekî) hatin


büyük töbe ayı

li gorî salnameya heyvê meha pêncemîn, cemazyulewel


büyükle büyük küçükle küçük olmak

bi mezinan re mezin, bi biçûkan re biçûk bûn


büyümüş de küçülmüş

heftê salî bûn û biçûk bûn (ji bo zarokên ku ne li gorî jî û temenên xwe dipeyîvin, tevdigerîn)


cadı kazanı

kûra viran (ji bo dera ku lê berhevdanî û paşgotinê pir e)


cami yıkılmış ama mihrabı yerinde

emr heye lê wekî qîzekê ye (pîreka ku pîr bûye lê hîna jî bedew e)

civyar, cemker (kesê dicivîne, cemî ba hev dike)

tiştê ku dihewîne hundirê xwe, dikare bike hundirê xwe


can boğazdan gelir

li devê xwe nihêrtin, li xwarina xwe miqate bûn


can cana baş başa

bi serê xwe, bi tena serê xwe (ji bo du kesê ku ji hev hez dikin bi tena serê xwe li cihekî bimînin)


can ciğer

can cîger (ji bo kesê ku ji hev re canêcanê ne)


can damarına basmak

li nava nîşanê xistin (rawestina li ser nuxteyeke herî girîng a tiştekî)


can havli ile

ji ber tirsa canê xwe, ji tirsa ruh, ji hêba ruh, ji hêwa ruh


can kaygısına düşmek

ketin etra canê xwe, ketin hêba canê xwe


can sevecek bir şey

li xweşa (yekî) hatin, kêfa (mirov) jê re hatin


canı ağzına gelmek

ziravê (yekî) hatin ber devê (yekî), ziravê (yekî) hatin devê (yekî)


canı burnunda olmak

ji halê Xwedê de ketin (pir westîn, reht bûn)


canı cana ölçmek

li xwe fikirîn, li xwe qiyas kirin, li xwe girtin

canı cana ölç, böyle bir şeyi birisi bize yaparsa Allah razı olsun der miyiz?

ca li xwe bifîkire, ku yek tiştekî wiha bi me bike em dê bibêjin Xwedê ji te razî be?


canı gelip gitmek

ruhê (yekî) çûn û hatin, can jê kişîn û car din hatin (yekî)


canı gibi sevmek

wekî canê xwe jê hez kirin, mîna ruhê xwe jê hez kirin


canı yok mu?

onun canı yok mu, sabahtan berî çalışıyor, sen ise işten kaçıyorsun

ji serê sibehê de dixebite, qey canê wî jî ne can e, tu jî ji kar xwe didî alî


canım dese canım çıksın diyor sanmak

Guhartoyeke canım dese canın çıksın diyor sanmak.


canına ezan okumak

eniya bavê (yekî) bi bihostan pîvan (argo)


canını cehenneme göndermek

(yek) ber bi cehenem kirin, (yek) geber kirin (argo)


canını zor atmak

bi zorê canê (an jî ruhê) xwe filitandin, xwe bi zorekê avêtin cihekî û ruhê xwe xelas kirin


canının derdine düşmek

ketin hêba canê xwe, ketin etra canê xwe


canlı cenaze

komek hestî (ji bo kesê ku pir jar û qels bûye)


car car etmek

kirin carecar, car [[car kirin, kirin qajeqaj


cariyeniz

qerwaşa we (an jî te) (ji bo jinan gava ku li ber yekî ku xuyanî û mezin diaxivin dibêjin)

ben cariyeniz Ahmed'in eşiyim

qerwaşa (we) (gava ji keçên xama jî tê behskirin ev li pêşiyê tê gotin)

kerimem cariyeniz


cart curt etmek

birebir kirin, kirin berînî, kirin borînî


ce demeye mi geldin?

tu hatî agir (bi henekî ji bo kesê ku tê cihekî lê pir lê namîne tê gotin)


cebi para görmek

beriya (yekî) germ bûn, di beriya xwe de pere dîtin


cehennem azabı

ezabê dojehê, ezabê cehenemê, ezabê qebrê

adam ona cehennem azabı çektiriyor


cehenneme kadar yolu var

çelme lê kirî, celmeya (wî) (di wateya biteqize de)


cehennemin dibine gitmek

çûn celmeya (serê) xwe, çûn celmeya xwe, çûn gora xwe, qere êrî lê kirin, çelme li bin piyê (yekî) kirin

bırakın beni cehennemin dibine gidiyorum


celseyi tatil etmek

navber dan rûniştanê, navber dan danişînê


cemaat ne kadar çok olsa imam gene bildiğini okur


cin cin bakmak

xel xel lê nihêrtin (bi konetî lê mêzandin)


cin ifrit olmak

bûn wekî cin û periyan, mocê (yekî) pê girtin, mocê (yekî) rabûn


cinler cirit oynamak

semtexalî, li (cihekî) çûçik lê negotin wiq, li (cihekî) benderuh tune bûn


cinleri başına toplamak

cinê (yekî) hatin (yekî), cinên (yekî) hatin dorê


cinsel ilişkide bulunmak

çûn ba hev, çûn ser cihê hev, çûn ser nivîna (cihên) xwe, nivinîn


cır cır ötmek

kirin çîreçîr, kirin çîrînî, kirin çîzeçîz


ciğeri beş para etmez

cîgera (yekî) nekirin pênc pere, goştê (yekî) nekirin pênc pere


ciğeri kebab olmak

agir bi cegera (yekî) ketin, agir bi kezeba (yekî) ketin


dakikası dakikasına uymaz

gav û saeta (yekî) li hev nenihêrtin, çilvirek


dal budak salmak

akrabalıkları dal budak salmıştı

reh berdan, gulî û şax berdan (ji aliyê ziretê ve zêdebûnê derdibe)

dal budak salmış bir soydan geliyordu


dal gibi kalmak

bûn wekî hijikekî, mîna hijikekî man, bûn wekî zilikekî


daldan dala konmak

di deqeyê de fikrek hatin (yekî), çûçê nekirin ji vir çûn wir, pêlê (yekî) li hev nenihêrtin (ji bo kesê ku tim kar, mijar û ramanên xwe diguhêre)


dalgayı başa almak

berê keştiyê (an jî qeyikê) dan ser pêlan


dam yandı, içindeki sıçan da birlikte yandı

kevirê xwe kirin ber dilê xwe (ev di wateya ev windabûneke mezin bû lê êdî ew derd û kulên ku berê jê diqewimîn jî neman de)


dam üstünde saksağan, vur beline kazmayı

Guhartoyeke dam üstünde saksağan vur beline kazmayı.


dama taşı gibi

qûn erdê negirtin, qûn erde çûçê nekirin (ji bo kesê ku hema li dû hev ji cihekî tayına xwe derdixe cihekî din, an jî tayîna wî tê derxistin)


dama taşı gibi oynatmak

pê leyistin (yek li dû hev ji cihekî dan cihekî din)


damdan düşer gibi

nepîvayî tu dibêjî sê çap e, bêyî ku bipêje dirêje (ji bo gotina ku ji nişka ve û ne di cih de tê gotin)


damdan çardağa atlamak

her gotinek li derekî xistin, yek li vir xistin yek li wir xistin (ji bo kesê ku axaftina wî hev nagire)


damla damla göl olur

dilop bi dilop derdan tije dibe, çem ji kaniyan çêdibe


damlaya damlaya göl olur

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q256 (tur)-ToprakM-damlaya damlaya göl olur.wav

tawo tawo rihek çêdibe, tişt dilop bi dilop tê ba hev, gûzek gûzek dibe dêzek


dandini bebek

golikê sengo (ji bo kesê ku ne li gorî jî û temenê xwe tevdigere)


darı unundan baklava, incir ağacından oklava olmaz


davul birinin elinde, tokmak bir başkasının elinde

Guhartoyeke davul birinin elinde tokmak başkasının elinde.


davul dengi dengine diye çalar

her kes li gorî hempayê xwe, her kes li gori hingûfê xwe, qaz bi qaz re baz bi baz re


davul çalsan işitmez

tu li defê bixî jî deng naçê (ji bo kesê ker ku deng nabihîze)

tu li ber serê (yekî) li defê bixî jî hişyar nabe (ji bo kesê xewgiran tê gotin)


davulu biz çaldık parsayı başkası topladı

me ked û hed kir, hinekî din (hatin) xwarin


dayak cennetten çıkmıştır

çov ji cinetê hatiye, darêjinan ji cinetê hatiye


dazara dazar, dazara dazır

dazara dazar gidiyordu


dağ ardında olsun da, yer altında olmasın

bila li şaristan be ne goristan be, bila di hefsê de be ne di binê erdê de be, bila sax be bila ji me dûr be


dağ ayısı

hirçê çiya, hirçê hov, hirçê bişewêl, hirçê devgeliyan (kesê qubede ku hînî jiyana bajêr nebûye)


dağ dağa kavuşmaz, insan insana kavuşur

çiya bilind e kengê be wê rê pê bikeve, çiya çiqas bilind be rojek wê riya mirov pê bikeve


dağ yürümezse, abdal yürür

hewce li elbê digere, elb li hewce nagere (yanê kesê hewcedar divê ji bo karê xwe here ba kesê nefsmezin ê ku karê wî pê diqede)


dağarcıkta bir şey kalmamak

di tûrikê (yekî) de tiştek neman, tûrikê xwe vala kirin, tûrê xwe rêtin


dağdan gelip bağdakini kovmak

hate ji newalê bû xwediyê malê, me bexçe danî bi nezanî ji der de hat got ez xweyî tu cenan î, hate ji der de ji ra û tevdîra me xeber da


dağların misafir aldığı mevsim

havîn e, ber dar û deviyan tije taştê û firavîn e


dedesi koruk yer, torunun dişi kamaşır

Guhartoyeke dede koruk yer torununun dişleri kamaşır.


dediğim dedik, öttürdüğüm düdük

eger rê di nava serê min û laşê min de jî here gotin gotina min e


deli bayrağı açmak

hiş ji serê (yekî) çûn (bi henekî aşkerekirina dilikîbûna yekî)


deli danalar gibi dönmek

wekî diya bûka bêcihêz li hev çûn û hatin


deli divane olmak

li ser (kesekî an jî tiştekî) dîn û har bûn


deli kızın çeyizi gibi

eynî wekî mala dînan e, qeşmerokî (ji bo eşyayên ku li hev nakin)


deli raziye zayda

dîn (ji bo jin an jî keça ku libat û tevgêra wê mîna ya dînan e)


deli saraylı gibi

weka dînan (cil an jî xişr) bi xwe de kirin


delik büyük yama küçük

qul mezin e, ji qewetê der e (têrnekirina îmkanên heyî)


delik deşik aramak

di kuna derziyê de lê gerîn, di qul û milan de lê gerîn, tu qulek nehiştin (an jî neman) lê gerîn


delik deşik etmek

canê (yekî) kirin wekî qulên bêjing û seradê, (yek) qulomilo kirin, kirin tara bêjingê

qulomilo kirin, qulqulî kirin, xurimandin (ji bo di cihekî de çêkirina gelek qulikan)


delik deşik olmak

canê (yekî) bûn mîna qulên serad û bêjingan, canê (yekî) tev qulomilo bûn, bûn bêjinga qulqulî

qulomilo bûn, qulqulî bûn, bûn bêjinga qulqulî, xurimîn (di tiştekî de qul çêbûn)


delinin eline değnek vermek

dil dan (yek) (ji bo kesê ku meyldarê xerabîkirê be û yek jê re bibe pişt)


deliye her gün bayram

jê re her roj dawet e, ji (yekî) re her roj dawet e


demir tavında dövülür

hesin bi germî ditewe, hesin bi sari natewe


demirden korkan trene binmez

mirov ji guran bitirse nikare pez xweyî bike


Demokles'in kılıcı

şûrê Demokles (xetereya ku dibe her an biqewime)


den haber ver!

sen paradan haber ver!


denize düşen yılana sarılır

roja teng mirov ji yarê diya xwe re dibêje bavo


denli densiz söz söylemek

ronake û napîve, hema çi tê berdevê (wê) dibêje


derdini marko paşaya anlat

derdê xwe ji paşayê ker re bêje, kulbêjê te tune ye


dere tepe düz gitmek

li çal û mitan xistin û çûn, li kaş û kendalan xistin û çûn


dereden tepeden konuşmak

ji sar û sûrên dinyayê xeber dan, ji aş û baş axiftin


dereyi görmeden paçaları sıvamak

te çem nedîtiye tu pancikan hildiçenî, hesp tune tu afiran çêdikî, tu hê dûrî çem î, tu xwe hildidî, hirç tune tu li rêçê digerî


derisi kemiklerine yapışmak

çermê (yekî) li ser hestî man (ji bo pir jarbûnê)


destursuz bağa gireni sopa ile kovarlar

bêdestûr nekevin cihekî an jî karekî mekin


deve kuşu gibi

(yüke gelince kuş, uçmaya gelince deve) çiv û çûran dan xwe


deve kuşu gibi başını kuma sokmak

ne deve kuşu gibi başını kuma sokmuşsun, kimselerin seni görmediğini mi zanediyorsun

te çi serê xwe kiriye ber xwe, ji te tirê kes te nabîne


deveci ile görüşen kapısını yüksek açmalı

kesê ku deveyan xwedî bike gere serdera deriyê xwe bilind çêke


devede kulak

Bi vê gotinê tê îfadekirin ku: di navbera tiştên ku têne muqayesekirin de, ew meseleyê ku tê behskirin wek dêtayek biçûk û nemuhîm dimîne.

Senin anlattıkların daha devede kulak.

Ew tiştên ku tu dibêjî hîna ji deveyê ne guh e.


deveye hendek atlatmak

sana bir şey anlatmak deveye hendek atlatmaktan daha zordur

heta em tiştekî bi te didin fêmkirin, em stêrkan bi roj dibinin


deveyi düze çıkarmak

deve derxistin rastê (ji tengasiyan xelas bûn û derketin firehiyan)


deveyi havuduyla yutmak

ker tevî pirçê daqurtandin (li ber çavê herkesi dizi kirin)


değirmen taşı altında diri çıkar

Guhartoyeke değirmen taşı altından diri çıkar.


değirmenine su taşımak

aşê (yekî) bi ger xistin, dolaba (yekî) rast gerandin


dibine darı ekmek

koka (tiştekî) rakirin (tevde xwarin, qedandin)


didik didik etmek

li hev xistin, li hev qelaptin, arav t[[arav kirin

nikul kirin, kut kirin, ji hev pevjilandin


didik didik olmak

li hev ketin, li hev qelibîn, arav t[[arav bûn


dik dik bakmak

tîktîk nihêrtin, tîktîk lê mêze kirin, ziq bûn nihhertin


diken üstünde oturmak

li ser hêstriyan bûn, li ser avê bûn, li ser agir bûn, li ser striyan rûniştin


dikensiz gül olmaz

tişt bêeyb nabe, heyve heyv e, eyb lê ye


dil otu mu yedin?

mû li zimanê (yekî) nagere (kesê ku pir bi xeberdan e)


dilenciye hıyar vermişler, eğridir diye beğenmemiş

Guhartoyeke dilenciye hıyar vermişler eğri diye beğenmemiş.


dili başka bir dile çalmak

zimanê (yekî) ber bi zimanekî din ve çûn, dirûvê zimanekî din bi zimanê (yekî) ketin


dili damağına yapışmak

qirikên (yekî) zuwa bûn (ji ber tîbûneke pir)


dili kılıçtan keskin

zimanekî pîs di devê (yekî) de ye, zimanekî dirêj di dev de ye, gotinên (wî) meriv digirin (ji bo kesê ku bi gotinên ne xweş dilê kesan dişkêne)


dili olsa da söylese

zar û zimanê (tiştekî) hebûya û biaxiviya


dilin kemiği yok

zimanê sorik e, derbejêr û hevraz ji ziman re tune


dilinde tüy bitmek

mû bi zimanê (yekî) ve hatin, pirç bi zimanê (yekî) ve hatin, pirç li ser zimanê (yekî) hêşîn bûn

defalarca söyledim sokağa çöp atmayın diye, artık dilimde tüy bitti

min çendî car got ku qirş û qalên xwe mavêjin kuçeyê, êdî pirç li ser zimanê min hêşîn bû


diline pelesenk etmek

kirin pirzika ser zimanê xwe, xistin ser zimanê xwe


diline sağlam olmak

ji zimanê xwe re saxlem bûn, zimanê (yekî) di hîfza (yekî) de bûn

ji zimanê xwe re saxlem bûn (kesê ku gotinên pîs û çepel nake)


dilini eşek arısı soksun!

mozeqirt bi serê zimanê te vede!, devê te bişkê!


dilini kedi mi yedi?

qey kuliyan zimanê te xwariye??, qey zar û zimanê te hatiye girêdan?


dilinin altındaki baklayı çıkarmak

binê zimanê (yekî) şil bûn û hema gotin, li binê kundir xistin (tiştekî veşarî azlû kirin, dan der)

aşkerekirina tiştên ku divê veşartî bê hiştin

çıkar şu dilinin altındaki baklayı da, ne demek istiyorsan söyle, ben de anlayayım

li binê kundir bixe, tu dixwazî çi bibêjî ku ez jî fêm bikim


dilinin cezasını çekmek

cezayê zimanê xwe kişandin, li ser belaya zimanê xwe ve bûn


dilinin ucuna gelmek

adamın öldüğünü demek, dilimin ucuna geldi, ama kendimi tuttum

hate ser zimanê min ku ez bibêjim mêrik miriye, lê min gotina xwe daqurtand


dimyata pirince giderken evdeki bulgurdan olmak

li heyfa bavê geriya dê li ser dan, pirça dehşikê dan ser pişta kerê


dinden imandan çıkmak

îman ji serê (yekî) derketin (ji bo pir hêrsbûnê)


dini bir uğruna

di riya (an jî di oxira) dîn[ê îslamê] de


dini gibi bilmek

onun sağlam biri olmadığını dini gibi bilirdi

wê mîna îmana xwe dizanibû ku ew ne yekî saxlem e


dinim hakkı için

li ser dîn û îmanên min be, bi dîn û îmanên min, dîn û îmanên min de be

dinin aşkına sen Romenlerin gemi yaptıklarını işittin mi?

hema li ser dîn û îmanên te be, te qet bihîstiye ku Romenan keştî çêkirine?


dirlik yüzü görmemek

rihetî nedîtin, xweşî nedîtin, hedûr nedîtin


dizginleri ele almak

mezinatî kirin destê xwe (îdareya tiştekî kirin destê xwe)


dizlerinin bağı çözülmek

çokên (yekî) lerizîn, kabokên (yekî) li hev ketin, çok lê sist bûn, çok lê şikiyan, çokên (yekî) şikestin, qidûmê (yekî) şikestin (an jî sist bûn)


dış dünyayla bağları kesik olmak

bi xwe bilî bûn, biliyê xwe bûn, meşqûlî xwe bûn


dış işleri bakanı

şalyarê karê derveyî, wezîrê karê derveyî


dışı eli yakar, içi beni yakar

Guhartoyeke dışı eli yakar içi beni yakar.


dışı kalaylı içi alaylı

xwezil bi derve kirî lê ne bi hundir kirî, menêrin li xanim û xatûnan, binêrin li kuçik û kanûnan


dişinden, tırnağından artırmak

Guhartoyeke dişinden tırnağından artırmak.


dişini tırnağına takmak

tiştê ku hatin milê (yekî) kirin, tiştê ku hatin qeweta (yekî) kirin


dişinin kovuğuna bile gitmemek

binê zimanê (yekî) negirtin (ji bo xwarinê, ku têr nake)


dokuz köyden kovulmuş

kesê cirnexweş ê ku ji gelek cihan hatiye qewirandin


doluya koydum almadı, boşa koydum dolmadı

li jêr dinêrim rî ye, li jor dinêrim simbêl e


don yağı gibi

nermijokî (ji kesê ku nedihilime û nejî dikilime, bêliv di cihê xwe de ye)


dost başa, düşman ayağa bakar

nexweşê mirov li pê dostê mirov serê mirov dinêre


dostun attığı taş baş yarmaz

dostê mirov bibe kevir, serê mirov naşikêne


doğduğuna bin pişman

poşman e ku ji diya xwe bûye (ji bo kesê ku pir westiyayî ye)

poşman e ku ji diya xwe bûye (ji bo kesê tembel)


doğru doğru dosdoğru

doğru doğru dosdoğru, bu işi yapan odur


doğru söyleyeni dokuz köyden kovarlar

cira rastan ne xweş e, rastî pere nake, heçiyê rastan ji esman de qetiyaye


dut gibi olmak

şermezarî bûn, di xwe de şeqizîn, di xwe de qusikîn, di xwe de şermî bûn


duygulu anlar yaşanmak

rewşên dilzîzî lê qewimîn, rewşên hest germî çêbûn


dönüm noktası

savaşın dönüm noktası


dört ayak üstüne düşmek

li ser çar piyên xwe ketin, zuwa jê filitîn


dört duvar arasında kalmak

ömrüm evde dört duvar arasında geçti

emrê min li malê di nav çar dîwaran de bihurî


dört gözle beklemek

bi çavekî na bi çar çavan li hêviyê bûn, bi çar çavan rêpanî kirin, bi çar çavan li bendê man


dört köşe olmak

çargoşe bûn (ji ber kêfkirin û zewqstendinê)


dört nala gitmek

dan çar piyan, dan talapan, rabûn çargavê


dört yanı deniz kesilmek

çar alî rê lê hatin girtin (ji bo rewşa kesê ku bêhêvî û çare dimîne)


dört üstü, murat üstü

kêf kêfa (wî) ye (ji bo kesê ku karê wî li rê ye)


dümen suyuna gitmek

li pey rêça (yekî) çûn (bi yekî ve bûn, bi yekî rabûn û rûniştin)


dün cin olmuş bu gün adam çarpıyor

hê neçû ber kanî çi zû şeqînî jê anî (ji bo kesê ku hîna di karê xwe de nebûye osta û dest avêtiye hîle û xurdeyan), hîn nebûye congê li dewsa ga rêx dike, hê nebûye mişk tûr qul dike


dünya ahret kardeşim olsun

li ser doşeka Xwedê û pêxember xwişka min e, ew dê û xwişka min e (ku mêr bi çavê biratiyê li jinekê nanêre)

ew xişk (an jî, birayê) min ê axiretê ye âlem dinya alem, xelk û alem, am û xas


dünya başına yıkılmak

dinya li ser serê (yekî) rûniştin, esman li ser serê (yekî) rûniştin


dünya bir araya gelse

dünya bir araya gelse de fikrimi değiştiremez

dinya tev li min rabe jî, nikarin fikra min biguherînin


dünya durdukça durasın

tu hezar salî bî, Xwedê emrê te dirêj bike


dünya kelâmı etmek

kilimîn, hilimîn, peyivîn, xeber dan, qise kirin


dünya yıkılsa umrunda değil

dinya xera bibe ne xema (wî) ye, agir bi erdê keve, gurzek pûşê wî naşewite


dünya yüzü görmemek

rûyê dinyayê nedîtin, ji Xwedê pê ve kesî nedîtin, haşa xwedê jî nedîtin (ji bo mayîna tim a di cihekî girtî de)


dünyadan bihaber olmak

di guhê gê de bûn, haya (yekî) ji bayê felekê tune bûn


dünyadan elini eteğini çekmek

destê xwe ji kar û barê dinyayê kişandin


dünyadan haberi olmamak

(yek) di guhê ga de bûn, haya (yekî) ji dinyayê tune bûn


dünyalar onun oldu

jê re bûn wekî malê dinyayê (ji tiştekî re pir kêf kirin) nîn


dünyanın dört bucağı

her çal aliyê dinyayê, li çar hêlên dinyayê, çarmedorê dinyayê, li çar kenarê dinyayê


dünyanın ucu uzundur

tu çi qas li dinyayê bimînî tu dê ji xwe re ecêban bibînî, heta ku serê min li vê dinyayê bijî, gelo qûna min wê çi ecêban bibîne


dünyaya kazık kakmak

emrê sîsyarekê kirin (kesê ku emrekî tam li dinyayê dike)


dünyayı gözü görmemek

dinya bûn tara bêjingê li ser serê (yekî) (ji bo kovan û kedere)

xwe winda kirin (ji ber kêfkirin û hêrsbûnê)


dünyayı toz pembe görmek

di rewşên kovan û xemgîniyê de jî bi çakbînî li dinyayê nihêrtin


dürbünün tersiyle bakmak

tiştek bi çûk dîtin, qedr û qîmet pê nedan


düz duvara tırmanmak

kaş û kendalan bi serê xwe de anîn xwarê (ji bo zarokên nerihet, har)


düğün değil, bayram değil, eniştem beni niye öptü?

xêr e, ev li dora me dide çeqlebaskan, bi xwe tê de tiştek heye?


e mi

Ayşeye söyle yarın gelsin, e mi?

Ji Ayşe re bibêje bila sibehê bê, te got erê?


ecel aman verirse

ku ez nekevim axa sar, Xwedê emrê dirêj bide, Xwedê canê sax bide (yanê ku ez nemirim)


ecel geldi cihana, baş ağrısı bahane

mirin hespê boz e li ber derê her kesî ye


ecel teri dökmek

xwêdan di canê (yekî) de avêtin, zipikê xwêdanê di eniya (yekî) de avêtin (ji ber tirs, acizî û buhranê)


ecel şerbeti içmek

çûn axa sar tehm kirin (mirin, serî danîn ser axa sar)


eciniler top oynuyor

li (cihekî) çûçik lê negotin wiq, li (cihekî) benderuh tune bûn, semtexalî


efil efil esmek

bayeke nermenerm hatin (ku havînan bayeke nerm û hênik tê)


efil efil etmek

efil efil eder yarın yüzündeki zülüfleri


eflâk ser çekmek

li ber perê esmanan bûn (ji bo bilindahiya pir)


ekmek aslanın ağzında

nan di devê şêr de ye, nan li eniya hirçê ye, pere di quzê dêlikê de ye (argo)


ekmek elden, su gölden

nan ji malan av ji malan taştiya palan, nan ji baniye av ji kaniyê


ekmek yoktur yemeğe atla gider sıkmağa

Guhartoyeke ekmek yoktur yemeğe atla gider sıçmağa.


ekmeğine yağ sürmek

barê (yekî) rast kirin, dolaba (yekî) rast gerandin


eksik gedik kapamak

qul milên biçûk girtin (lazmatiyên xwe yên hûrik dabîn kirin)


el ayak çekilmek

ben, el ayak çekildikten sonra, kitaplarımla başbaşa kalıyorum

ez, piştî ku dinya ker dibe, hîna bi pirtûkên re bi tenê dimînim


el bebek gül bebek

delalî (kesê ku bi delalî hatiye xweyîkirin)


el beğenmezse yer beğensin

mirin ji halê me çêtir e, hema erd biqelişe ez pê de herîm


el elde baş başta

em li serê rûniştin û me xwar qedand (tiştekî ku mirov bintûtî bibirîne, xelas bike)


el elden üstündür

(ta arşa kadar) dest di ser dest re ye (heta ba Xwedê)


el elin aynasıdır

eybika me li pişt me ye (ya hevalan li ber me ye)


el ermez, güç yetmez

qeweta (yekî) negihîştinê, zêdeyî qeweta (yekî) bûn, ji qeweta (yekî) zêde bûn


el etek öpmek

der û daw lê qetandin, çûn dest û piyên (yekî) (bi lavahiyan karekî bi yekî dan kirin)

bi şelaqî û melaqiyan bi dora (yekî) ketin


el mi yaman bey mi yaman?

her tişt bi pişta xelkê ye, ka kî berx e kî beran e


el pençe divan durmak

jê re dest dan ser hev, jê re destbeste sekinîn (di huzûra yekî de destê xwe dan ser hev û li piyan sekinîn)


elalemin ağzı torba değil ki büzesin

devê xelkê ne doxîna diya me ye ku em girê bidin, devê xelkê nebûye doxîna diya me ku em girê bidin


elbet bir gün ölürüz

em sed sal li dinê bin em dê şevekê mêvanê qebrê bin


elde avuçta kalmamak

tişt di dest de neman, vala bûn (ji bo qedandin û birandina mal û pere)


elde avuçta ne varsa

ked û kuspa xwe (tev), hebûn û nebûna xwe (tevde)


elden ayaktan düşmek

ji dest û pê bûn, ji ber pîr û kalî an jî nexweşînê kar pê nebûn)


elden ele dolaşmak

(tiştek) li destan gerîn, li ser destan gerîn, ji ser destan nehatin xwarê


ele avuca sığmamak

(yek) nehatin tewandin, bi heft werîs û bi heft kindiran nehatin girêdan (kesê ku pêkutî lê nayê kirin)

bi heft werîs û bi heft kindiran nehatin girêdan (ji bo kesên nehs û şûm)


eleştiriye tabi tutulmak

(yek) ketin ber rexneyan, rexne lê hatin girtin


eli armut devşirmiyor ya!

sen bana vurursan benim elim armut devşirmiyor

ya ku tu li min bixî, qey destê min ne girêdayî ye


eli ayağı buz kesilmek

dest û piyên (yekî) cemidandî bûn, dest û piyên (yekî) hişk bûn


eli ayağı tutmak

çokên (yekî) girtin, dest û piyên (yekî) negirtin


eli aza varmamak

destbelav bûn (ji bo kesê ku ji tiştekî pir hildide an jî dide)


eli boş dönmek

destvala vegerîn (zivirîn an jî fetilîn), destvala bi ser (yekî) de hatin vegerandin


eli boş gelmek

destvala hatin (an jî çûn) (bi xwe re diyarî neanîn an jî çûn)

destvala hatin (hatina yekî bêyî ku tiştê jê dihat hêvîkirin)


eli dar olmak

(eli darda olmak) destteng bûn, di desttengiyê de bûn


eli dursa ayağı durmaz

deste wî bisekine piyê wî nasekine (piyê wî bisekine qûna wî nasekine, qûna wî bisekine serê wî nasekine)


eli ermez gücü yetmez

ne destê (wî) digihîjê ne jî qeweta (wî)


eli kalem tutmak

dest qelem girtin (karîn nivîs nivîsandin)


eli kolu bağlı kalmak

desten (yekî) li ser hev girêdayî man, destên (yekî) li ser hev girêdayî sekinîn


eli kulağında

dike bibe, hema hema, li ber rojan e (ev ji bo welidîna zarokan)


eli para görmek

destê (yekî) pere dîtin, destê (yekî) germ bûn


eli sıkı

destgirtî, çekçivîn, timah, çikûs, çikot


eli silah tutan

destê (yekî) çek girtin, destê (yekî) sîleh girtin, ê tifaqê ye


eli yüzü düzgün

eli yüzü düzgün bir festival


eli çabuk

destsivik, destçipik, destcerb, destlez, hêzik, çirpdest


eli şakaklarında düşünmek

destên (yekî) li ber rûyê (yekî) fikirin


elin ağzı torba değil ki büzesin

devê xelkê ne doxîn e, mirov nikare devê xelkê girê bide, devê xelkê ne doxîna diya meriv e ku mirov girê bide


elin ipiyle kuyuya inilmez

bi cêrê xelkê mirov naçe avê, siwarê hespê xelkê tim peya ye


elinde avucunda nesi varsa

di sî û stara (yekî) de çi hebe, çi liberdestê (yekî) hebe


elinden bir iş gelmemek

tiştek ji destê (yekî) nehatin, jê nehatin


elinden bir şey kurtulmamak

tiştek ji destê (yekî) nefılitîn (an jî xelas nebûn), tiştek ji ber (yekî) nefilitîn, (tiştek) ji berê nefilitîn


elinden geleni ardına komamak

Guhartoyeke elinden geleni arkasına komamak.


elinden geleni yapmak

çi ji destê (yekî) hatin kirin, çi jê hatin kirin

kızını iyileştirmek için elinden geleni yaptı

ji bo ku keça xwe baş bike, çi ji destê wê hat, kir


elinden iyi iş gelmek

karekî baş ji destî (yekî) derketin, destemel bûn, destê (yekî) zîv û zêr birîn


elinden iş çıkmamak

kar ji destê (yekî) derneketin, emelê yekî qet neçûn


elinden kaza çıkmak

qeza ji destê (yekî) qewimîn, derb ji destê (yekî) çêbûn


elinden o kadarı gelmek

hew hatin milê (yekî), hew pê qedîn, hew pê bûn


eline ayağına üşenmemek

tu dibêjî qey monik di dest û piyên (wê) de tune bûn


eline erkek eli değmemiş olmak

eniya wê li mêran venebûye (ji bo kesa ku xweyî erz û namûsa xwe ye)


eline eteğine sarılmak

der û daw lê qetandin, xwe avêtin der û dawê (yekî)


eline fırsat geçmek

keys bi dest ketin, keysa (yekî) ketinê, firsend ketin destê (yekî)


elini ayağını kesmek

xwe ji (cihekî) kirin, dest û piyên xwe jê birîn, dest û piyên xwe jê kişandin


elini belli etmek

destê xwe nîşan dan (di lîstika kaxizan de)


elini eteğini çekmek

destê xwe jê kişandin, destê xwe jê şûştin

siyasetten elini eteğini çekmiş


elini kalbine koyarak söylemek

destê xwe dan ser wijdanê xwe û gotin (fikirîn an jî qerarê xwe dan)


elini kana bulamak

xwîn bi xwe de anîn, destê xwe di xwînê dan, destê xwe di xwînê werdan, destê xwe kirin xwînê


elini kolunu sallaya sallaya gelmek

bi serê şûştî hatin (kesê ku karê xwe hel nekiriye û vegeriyaye)


elini kolunu sallaya sallaya gezmek

fîkefika (yekî) bûn, çepilên xwe hejandin û çûn û hatin

katiller aramızda ellerini kollarını sallaya sallaya geziyorlar

qatil di nav me de çepilên xwe dihejînin û diçin û tên


elini sallasa ellisi

Guhartoyeke elimi sallasam ellisi başımı sallasam tellisi.


elini sıcak sudan soğuk suya sokmamak

destê xwe di ava sar û germ de nekirin, ji ber sifikê neçûn ber tifikê


elini veren kolunu alamaz

bi qîç û pîlan ji (yekî) nefilitîn, destê xwe dan hûçik xelas nekirin


elini çabuk tutmak

destê xwe zû girtin, deste xwe sivik kirin, destê xwe ecele kirin


elinin hamuruyla erkek işine karışmak

karê ku ne karê (we) ye çima hûn têkilî pê dikin (ji bo jinan tê gotin), karê ku ne karê (wî) ye têkilî pê kirin, dest avêtin karê ku ne hosteyê (wî) bûn


eliyle koymuş gibi

raftaki kavanozu elimle koymuş gibi hemen buldum

qebanoza li di refikê de wekî ku min bi xwe danî be, zûzûka min ew dît


ellerim yanıma gelsin

Xwedê li min bixe, destê min bişkên, Xwedê ruhê min bistîne


ellerin dert görmesin

destê we ter bin, dest û pêçî ter bin, Xwedê derdan nîşanî we mede


emniyet altına almak

parastin, hêvişandin, hifza canê (yekî) kirin


emri vaki olmak

wextê (yekî) hatin, roja (yekî) temam bûn, Xwedê da ser, Xwedê mer kir sefê emrivaki bû û çû, bû û qediya


emri vaki yapmak

li (yekî) ecele kirin, ecele dan ser sere (yekî)


emrine amade durmak

ji (yekî) re hazir sekinîn, li ber (yekî) sekinîn


ense kulak yerinde

yekî girê ser xwe re, devdeve (ji bo mêran)

bi ser û guh, bi dest û pê (ji bo kesê ku cil û bergên wî lihevhatî ne)


epesinin tası atmak

dûman ji nav sere (yekî) çûn, qalpaxa serê (yekî) avêtin


erenlerin sağı solu beli olmaz

divê mirov li delalî û hezkiriyên berdilê xwe negire


ergene karı boşamak kolay

ne di govendê de ne govend bi wan xweş e


erkeği rezil eden de vezir eden de kadındır


erkânı harbiye-i umumiye

serkantiya giştî erkânıharp serkan, serkantî


eski ağıza yeni taam

serê xwe nû kirin (gava nûbereke nûderketî an jî nûçêbûyî dertê û mirov dixwe, tê gotin)


eski hamam eski tas

çû hacê kêr vegeriya gûzan, kerê me çû seferê hat dîsa kerê berê, eynî tas eynî hemam


eskisi olmayanın acarı olmaz

carek terzî deh car derzî (divê mirov destê xwe li tiştên xwe yê kevn bigire)


esmayı üstüne sıçratmak

pêlî mala cinan kirin, lana mozeqirtkan li xwe der kirin


eti budu yerinde

bi dest û pê bûn (ji bo kesê gilomîtkî, şîşmanî)


eti ne budu ne?

ka emrê (wî) çi ye, halê (wî) çi ye (ji bo kesê ku emrê wan biçûk e)

ka qeweta (wî) û halê (wî) çi ye (ji bo kesê bêpere û imkan)

halê wî çi ye, hereketê wî (emrê wî biçûk e)

ka halê avî ka hereketê wî (ji bo kesê kuji aliye pereyan ve qeweta wî hindik e)


eti senin kemiği benim

dûrî dewa guneh kurê we ye, destê we ji we re


etle tırnak arasına girilmez

gerek mirov nekeve navbera ber û malan, ber û mal pevçûn ji kêmaqilan ku ji hev çûn


etle tırnak gibi

weki ku ber û malê hev bin (ji bo kesê ku ji hev re canêcanê ne), nênûk û goşt ji hev naqetin


etli bulma dünyası

dinyaya gewrik e heq li vê dinyayê safî dike, meke li kesan wê bê serê nefsan ku neyê serê nefsan wê bê serê pisê pisan


etliye sütlüye karışmamak

têkilî bi tehl û tirşê xelkê nekirin, eleqeya xwe bi (tiştekî) neanîn


ettiği hayır, ürküttüğü kurbağaya değmemek

Guhartoyeke ettiği hayır ürküttüğü kurbağaya değmemek.


ev alma komşu al

li xaniyê baş menêre, li cîranê baş binêre, xanî mestine cîran bistîne altı jêrzemîn


ev bark yıkmak

mala xelkê xera kirin, destê jin û mêr ji hev kirin


ev işleri nankördür

karê malê sed û sî ne, av û axur tenê beylû ne


ev sahibi mülk sahibi, hani bunun ilk sahibi

dan û stendina Xwedê ne tiştekî ye, bi mal û mulkên xwe fexr nebe


evi sırtında

mal li mil e, mal û halê (wî) li piştê ye, mala (yekî) li milê (yekî) ye


evini kendi eliyle yakmak

agir bi dest berî mala xwe dan, agir bi mala xwe ve danîn, agir li ber kulîna xwe dadan


evinin kadını olmak

hez kirin jina mala xwe bûn, hez kirin jina hundirê mala xwe bûn


evlilik çağında olmak

li zewacê bûn, li ber zewacê bûn, li ber miradan bûn, li xama bûn


evvel zaman içinde kalbur saman içinde

hebû carek ji caran rehmet li bavê hazir û guhdaran, xeynî mişkên qulên (an jî şeytanê korê) li ber dîwaran (ji bo destpêka çîrok û xeberoşkan)


eyere de gelir, semere de

bi kêrî her tiştî tê, ji her tiştî re bûn


eğreti kuyruk tez kopar

tayê xav zû diqete (mirov bi tiştên bêbinî û qulopilo ewle nabe)


eğri gemi, doğru sefer

bi îdarekirin qedandin, çêkirin erê, lê melzeme têrî nake


eğri oturup doğru konuşalım

em cilika xwe li cehenemê ranexin, em destê xwe deynin ser wijdanê xwe û xeber bidin, rasto duristo xwaro şikesto, em destê xwe deynin ser wîcdanê xwe û xeber bidin


eğrisi doğrusuna gelmek

Xwedê (jê re) li hev anîn, kapê (yekî) jê re mîr hatin


eşek derisi gibi

weki çermê kerê (ji bo çermê pir qalind)

eynî kezeba kerê ye (ji bo kesê nedılşewat)


eşek hoşaftan ne anlar

(eşek suyunu içer tanesini bırakır) qedrê gulê çizane kerbeş divê kerê reş, ker çi zane zehferan çi ye, gula geş dane ber pozê kerê reş


eşek kulağı kesilmekle küheylân olmaz

kurmê şîrî heta pîrî (tiştê ku ne xwedî wesfekî baş be, mirov çawa bike jî naguhere)


eşek kuyruğu gibi ne uzar ne kısalır

Guhartoyeke eşek kuyruğu gibi ne kısar ne uzar.


eşek olduktan sonra semer vuran çok olur


eşek sudan gelinceye kadar dövmek

wekî kerê (yek) kutan, heftirka dilê (yekî) danê wekî keran, wisa kutan ku ker cendekê (yekî) nekişîne, golikê reşo te çi xwariye, goliko soro te çi xwariye


eşekten düşmüş karpuza dönmek

heyret lê çêbûn, lê bûn saw û sepet (ji ber tiştekî pir şaşwaz bûn)

wekî ji ser kerê de ketin (ji bo rewşa kesê ku dikeve halekî ne tu hal)


eşeğe gücü yetmeyip semerini dövmek

bi kerê nikare baz dide kurtan, bi kerê nikare dibeze kurtan, bi kerê nikare diçe kurtan


eşeğinı sağlam kazığa bağlamak

pişta xwe pê girê dan, xwe jê piştrast kirin


eşiğine yüz sürmek

xwe avêtin tor û bextê (yekî), xwe avêtin ser cila (yekî)


falan aşağı falan yukarı

sibeh û êvar gav û saet li ser zimanê (yekî) bûn, pizrika ser zimanê (yekî) bûn


fare deliğe sığmamış bir de kuyruğuna kabak bağlamış

rovî nediçû qûlê hijek bi teriya xwe ve datanî (ji bo rewşa kesê ku nikare ji heqê karekî derkeve radibe karekî din jî dide ser wî kari)

rovî nediçû qûlê radibû hijek bi teriya xwe ve datanî (ji bo kesê ku ew li ba hinekan ji bo xêra Xwedê dimîne û radibe yekî din jî bi xwe re tîne


fare düşse başı yarılır

dûvê mişk bi arvan nabe, teriya mişkekî di mal de bi ard nabe (ji bo cihê xizan û vala)


fareler cirit atmak

li (cihekî) çûçik negotin wiq, li (cihekî) benderuh tune bûn


fart furt etmek

kirin zirtezirt, zirtezirt kirin, zirtikîn, kirin vartan vartan (beredayî fort dan xwe)


fartası furtası olmamak

çors mors xeber dan, kirin vartan vartan


fasulye gibi kendini nimetten saymak

mezinantî karê Xwedê ye, çi ye tu xwe wisa mezin dihesibînî


fasulye sırığı gibi

tu dibêjî qey rewta helhelê ye (ji bo kesê jar, zirav û dirêj)


felek yâr olursa

felek neneyar be, feleka me çep negere, (ku) Xwedê dost be, Xwedê bibêje herê, (ku) Xwedê got ê, Xwedê hez bike


feleğin sillesine uğramak

feleka (yekî) reş gerîn, feleka (yekî) çep gerîn, feleka (yekî) ters gerîn


feleğin çemberinden geçmiş

lingê xwe di defikan de xwariye, gelek qiriktehlî dîtiye, gêlegêlê giran hatine serê (yekî), gelek tengahî dîtiye


fena gözle bakmak

bi çavekî xerab li (yekî) mêze kirin, bi çavekî xerab lê nihêrtin halde gelek, pir zêde

Onu fena halde seviyor.


fena yerine vurmak

derba bêkeys lê xistin (an jî lê dan), derba bicih lê dan (an jî lê xistin), derba xerab lê xistin (an jî lê dan)


feneri nerede söndürdün?

te rez datanî?, te rez li ku datanî? (ji bo kese ku dereng dimîne bi henekî tê gotin)


feryat figanı basmak

dest bi qîrîniyê kirin, dest bi qîjîniyê kirin, hawar pê ketin, hawar pê girtin


fıkır fıkır kaynamak

Dere fıkır fıkır balık kaynıyor.


fil dişi karası

boyağa ku ji rijika diranfîl hatiye çêkirin


fincancı katırlarını ürkütmek

çokên (yekî) şikandin, ziravê (yekî) qetandin


fırın ekmek yemesi lazım

Guhartoyeke kırk fırın ekmek yemek lazım.


fol yok yumurta yok

hesp tune tu radibî afiran çêdikî, hesp tune afiran çêdike


fülüsü ahmere muhtaç olmak

şîvmirî lê çûn, xêr lê çûn (kesê ku pir xizan û zigurd e)


gacır gucur etmek

qirçeqirç kirin, kirin qirçînî (ji bo diranan)

çîreçîr kirin, kirin çîrînî (wekî dengê rizdeyên derî û hwd)


garibine gitmek

Lê ecêb mayîn, lê seyr mayîn, pê ecêb hatin, pê xerîb hatin, zende li serê (yekî) ketin


gayret dayıya düştü

Gayret dayıya düştü, bu işe sen el atmasan, olmayacak.

Êdî bû xîret, eger tu dest navêjî vî karî wê çênebe.


gayri kabili şifa

baş nabe, rihet nabe, pak nabe, şîfa nabîne


gayri safi mili hasılat

Berhema Navxweyî ya Nesafî - ji bo aboriya her welatekî diyaredyeke bingehîn e. Ew tê wateya: nirxa giştî ya hemî mal û xizmetguzarîyê ku di salekê de li dewletê têne hilberandin. Mercek pêşwext ev e ku hilberîn li hundurê welêt be. Ger hemwelatiyek li dewletek din karsaziyê dike, mal û karûbarên wî li Berhema Navxweyî ya Nesafî zêde nakin û ji ber vê yekê jî tê de nayên hesibandin.


gece yatısına gitmek

şeva xwe lê derbas kirin (bi şev, li malekî wekî mêvan man)


geceyi gündüze katmak

bi şev û roj xebitîn, şeveroj xebitîn (bêatlebûn xebitîn, hewl dan)


gel keyfim gel

Bu serin harman yerinde gel keyfim gel.


geleceği varsa göreceği de var

ji bavê xwe bê minet e, ji ba bavê xwe de bêminet e


gelen ağam giden paşam

ya Elo kir ya Welo kir, ji min re qet ferq nake


gelen gideni aratır

ê nû hat me yê kevn bi bir anî, me ev dît ê paşîn bi bir anî, xerab dîtin qenc bi bîr anîn


gelini ata bindirmişler ya nasib demiş

bûk siwarê hespê ye kes nizane rizqê kê ye, bûk siwarê hespê ye kes nizane nesîbê kê ye, bûk siwarê hespê ye hefsar li destê Mistê ye kes nizane nesîbê kê ye


Ermeni gelini gibi kırıtmak

dibê qey tu pêlî hêkan dikî (tu wisa giran î)


gemi aslanı

ê ku ne bi kêrî defê tê ne bi kêrî zumeyê tê


gemi azıya almak

serî jê stendin, hesp serî ji siwarê xwe stendin

serî ji hev stendin, her kes ji bajarê xwe xeber dan (guhdarî ya hev û din nekirin)


gemi karaya oturmak

keştî tê de asê bûn (gava ku gemî di aveke tenik de di axê de rûdine)


geri adım atmak

palan qelaptin, li gotina xwe poşman bûn


geyikler kırkımında

nehşemê, sala ku ji per re bê, sala pilingê (ji bo tiştê ku wê qet nebe, çgnebe tê gotin)


geçimini temin etmek

ebûra xwe peyde kirin, abora xwe dabîn kirin, debara xwe kirin


geçmiş olsun

Kufaretî gunehan be, kefaret be, kêfareta gunehên te be, kêfareta gunehên dê û bavên te be, silametî be.

Geçmiş olsun, Allah şifa versin.

Silametî be, Xwedê şîfa xêrê bide înşallah.


gidip de gelmemek var gelip de görmemek var


birinin gırtlağına basmak

bi qirika (yekî) girtin, bêhn lê çikandin, dest kirin tînikê, zorê dan ser (yekî) (bi pêstûrî karek, tiştek bi yekî dan ki rin)


gitti de geldi

kefen çirand (ji bo kesê ku nex weşê giran e û çûndox e, lê baş dibin tê gotin)


gittiğin yerden geliyoruz

ev riya ku te berê xwe dayê ez tê re têm, riya ku tu diçiyê ez jê zivirime


gizli din taşımak

dînveşêr (kesê ku dîn û baweriya xwe nade der)


gizlisi saklısı olmamak

tu tiştekî veşarî tune (yekî) tune bûn, kes nikare bibêje du mû li pêş eniya te ne


gurk gurk etmek

qir qir kirin (çaxê ku mirişk li ber qurpketinê ye)


gurk gurka yatmak

qurp ketin, qurk ketin, kurk ketin, qerimîn


gâvur orucu gibi uzamak

(tiştek, karek) bûn rojiya filan, eynî bûn rojiya filan


gâvur ölüsü gibi

weka termê mexîl e, eynî risas e eynî cenaze ye, eynî term e


göbeği biriyle bağlı

navika wan bi hev re birîne, tu dibêjî qey navika wan bi hev ve ye


göbeği sokakta kesilmiş

tu dibêjî qey xwedê (wî) li ku çeyê daye


gökte ararken yerde bulmak

li esmanan lê gerîn Xwedê li erdê dan (yekî), li esmanê heftan lê gerîn li erde ketin ber dest û piyan


gönlü razı olmamak

dilê (yekî) pê razî nebûn, bêyî dile(yekî) bûn


gönlü var olmak

dilê (yekî) tê de hebûn, dilê (yekî) li serê hebûn

Kızın sende gönlü var.


gönlüne göre eğlenmek

kêfa dilê xwe kirin, kêfa gurê pir kirin(ev ji bo kesê pîr û kal tê gotin)


gönlüne su serpilmek

bêhna (yekî) derketin, dilê (yekî) rihet bûn


gönlünü ferah tut

dilê xwe rihet bihêlin, bila dilê (we) rihet be, dilê xwe fireh bike


gönlünü ferah tutmak

serê xwe jê neêşandin, dilê xwe rûniştandin


gönlünü serin tutmak

dile xwe fireh kirin, bêhna xwe fireh kirin


gönlünün dümeni bozuk

dilê (yekî) ne safî ye, her car bi aliyekî de ye


görmemişin oğlu olmuş çükünü koparmış

din yanedîyan savar pehtin gotin îro îda me ye


göz göze gelmek

çavê (wan) ketin hev, çav bi çav li hev nihêrtin, awirê(wan) ketin hev


göz gözü görmemek

çav çavan nedîtin (ji ber mij [dû] dûman û wekî wan)


göz nuru dökmek

di ber de xwe kele korî kirin, di ber de çavê xwe rêtin (di çê kirina tiştekî de pir zorê dan xwe)


göz yaşı dökmek

rondik werandin, stêrk barandin, hêstir rijandin


göz önünde tutmak

dan ber çavan, dan ber çavên xwe, li ber çavan girtin, li ber çavên xwe girtin


gözden ırak olan gönülden de ırak olur

çiqas dûr e bi nûr e(ev gotina Kurdan berevajiyê Tirkan e)


gözden sürmeyi çalmak

mû ji mar qusandin (ji bo kesê ku di diziye de yeman be)


gözlem altına almak

xistin binçavan, binçav kirin, kirin nezaretê


gözler önüne sermek

bi pêş çav xistin, dan ber çavên (yekî), pêş çav kirin