gözler üzerine yoğunlaşmak

çavên her kesî li serê bûn, çavên her kesî çûn serê


gözleri fal taşı gibi açılmak

çaven (yekî) çûn nav se rê (yekî), çavên (yekî) fîreh bûn, çav lê bûn peqpeqonk, çav lê bûn tas


gözleri fıldır fıldır etmek

çavên (yekî) di nav serê (wî) de reqisîn


gözleri görmez olmak

ji roniya çavan bûn, şeva tarî di ser (yekî) de hatin


gözleri kan çanağına dönmek

xwîn ketin çavê (yekî), çavê (yekî) sor bûn (ji ber girin, bêxewî û westinê)


gözleri yollarda kalmak

çavê (yekî) li rê qerimîn, çavê (yekî) li rê man


gözleri yuvalarından fırlamak

çavê (yekî) kirin ji nav serî baz dan (an jî derketin), çavên (yekî) ji nav serê (yekî) baz dan


gözleri çakmak çakmak olmak

çavê (yekî) bûn mîna sotikê agir, çavê (yekî) di nav sere (wî) de sor bûn


gözleri çukura gitmek

çavê (yekî) di kûr de çûn, çavê (yekî) rû niştin


gözlerinde şimşek çakmak

çavê (yekî) sor bûn mîna sotikê agir (pir hêrs bûn)


gözlerini fal taşı gibi açmak

çavên xwe fireh kirin, çavên xwe ziloq kirin, çavên xwe bel kirin


gözlerinin içine bakmak

li nava çavê (yekî) nihêrtin, li nava çavê (yekî) mêze kirin,li nava çavê (yekî) fekirin, çavê xwe kutan çavê (yekî)


gözlerinin önünde ceryan etmek

li ber çavê (yekî) qewimîn, li ber çavên (yekî) qewimîn


gözyaşlarına engel olamamak

hew xwe ragirtin, stêrk barandin, xwe ranegirtin, stêrk kirin xwarê


gözü arkada kalmak

çav pê de bûn, hiş lê bûn, dil pê ve bûn


gözü açık gitmek

mexsed û mirad di ber de man, mexseda (yekî) di ber de man, mirada (yekî) di ber de man


gözü bir şeyin üzerinde olmak

çavê (yekî) li ser (kes an jî tiştekî) bûn, bala (yekî) li (yekî dîtir) bûn


gözü gibi sakınmak

wekî roniya çavê xwe lê nihêrtin, (tiştek) li ber dilê (yekî) pir şîrîn bûn


gözü gönlü açılmak

dilê (yekî) fireh bûn û çavê (yekî) vebûn


gözü görmez olmak

guhdariya (yekî) nekirin, çavê wî (me)nabîne


gözü kör olsun

bila qeda lê bikeve (gava tiştekî mirov bêyî dilê xwe qebûl dike, dibêje

Onun gözü kör olsun, mecburen kabul ediyorum.

Bila qeda lê bikeve, ji bêgavî ez dipejirinim.

bila mala xweyê (tiştekî) bişewite (gava ku tiştek tune be)

Paranın gözü kör olsun.


gözü toprağa bakmak

li ber roja xwe bûn, piyê (yekî) li hafa gorê bûn


gözü uyku tutmamak

çavê (yekî) xew nekirin, çavê (yekî) neçûn ser hev


gözü üstünde olmak

Dükkanı sana vereyim dedi, ben istemedim; neme lazım herkesin gözü üstünde kalacak.

Got ez dukanê bidime te min nexwest, ji min re çi, çavê her kesê wê lê bimîne.

çavê (yekî) lê bûn (bala her kesî kişandin ser xwe)


gözüm görmesin

bila çavê min pê nekeve, ez wî nebînim xêrtir e, a bi xêr ew e ku ez wî nebînim


gözünden uyku akmak

çavê (yekî) ji xewan venebûn, (yek) ji xewan ketin


gözüne dizine dursun

nanê (me) çavê (te) kor bike, li te heram be (ji bo kesê nankör tê gotin)


gözüne uyku girmemek

xew neketin çavê (yekî), xew bi çavê (yekî) neketin, çavên (yekî) neçûn ser hev


gözünü daldan budaktan esirgememek

çavê xwe ji kulê nedan hev, çavê xwe ji şêr neniqandin


gözünü dört açmak

çav çar hilkirin, çarçav bûn, hişê xwe dan serê xwe û ça vên xwe baş vekirin


gözünü kan bürümek

xwîn ketin çavê (yekî), agir di çavê (yekî) de bûn


gözünü toprak doyursun

ax çavê (yekî) têr bike, ax bikeve çavê (wî) tije bike


gözünün bebeği gibi sevmek

weka bîbika çavê xwe jê hez kirin, mîna roniya çavê xwe jê hez kirin, nola îmana xwe jê hez kirin, notila roniya çavê xwe xweyî kirin


gözünün içine baka baka

Gözlerimin içine baka baka yapmadığını söylüyor.

Li nav çavê min dinêre û dibêje min nekiriye.


gözünün içine bakmak

li nav çavê (yekî) nihêrtin, li ser (yekî) ricifîn

li nav çavê (yekî) nihêrtin (li ber fermana (yekî) hazir bûn)

li nav çavê (yekî) nihêrtin (ji bo pêkanîna daxwazekê li ber yekî sekinîn)


gözünün yaşına bakmamak

gunehê (yekî) pê nehatin, li halê (yekî) nenihêrtin, lê nehatin rehmê, dilê xwe pê neşewitandin


gözünün önünde olmak

li ber çavê (yekî) bûn (tim di bin kontrola yekî de bûn)

li pêş çavê (yekî) bûn, li ber çavê (yekî) bûn (hîna jî di bîra yekî de bûn)


gözünün önünden gitmemek

ji ber çavê (yekî) neçûn, ji pêş çavê (yekî) neçûn, ji bîra (yekî) neçûn


gözünün önüne gelmek

hatin ber çavê (yekî), hatin pêş çavê (yekî)


gözünün üstünde kaşın var dememek

Guhartoyeke gözünün üstünde kaşın var diyememek.


göğüs bağır açık

depa singê (yekî) ve kirî (ji bo kesê şapoşewlo)


gücü birine yetmek

Gücün bana mı yetiyor?


gül gibi bakmak

wekî gulê (yek) xweyî kirin (di nav hebûnê de yek xwedî kirin)

wekî gulê (yek) xweyî kirin (ji bo bi awayekî paqij xweyîkirina tiştekî)

Çocuğuna gül gibi bakıyor.


gül gibi geçinmek

weka gul ji hev hez kirin, xweş bi hev re derbas kirin

weka gul derbas kirin (di nav derfetên ne ew çend baş de jiyane ke xweş bihartin)


gül üstüne gül koklamamak

li ser vî dilî dil nehebandin, li ser re tu gul neçilpandin


güler yüzlü olmak

birîyên (yekî) li ken bûn, rûlikenî bûn, devkenokî bûn, devliken bûn


gülü seven dikenine katlanır

ji bo xatirê gulê mirov şî lavê (şîlanê) jî dihebîne


gülü tarif ne hacet, ne çiçektir biliriz

hewce nake, em bi (wî) dizanin ku çi mal e


gümrükten mal kaçırır gibi

ketin lez û bezê, tişt serûbinê hev kirin


gün doğmadan kemliği söylenmez

mepîvayî ne bêjin sê çap, sibê roj mirov nizane çi çêdi be


gün doğmadan neler doğar

dar dikeve kes nizane berê wê bi kû de ye, sibeh tê xêr pê re, Osta Necar raze weka her car Xwedê yek e dergeh hezar


gün gibi açık

weka heyva çardeşevî (aşîkar, li ber çavan e)


gün olur yılı besler, yıl olur günü beslemez

roj li rojê nanere (di bazirganîyê de car heye kar e, car heye zirar e)


gün tün eşitliği

wekhevbûna şev û ro jê, ekînoks ast (di 21'ê pûşberê/hezîranê de, ya din jî di şeva herî kin a zivistanê de di 21'ê berfanbarê/kanûnê de diqewime Ji ya pêşîn re rewşa rojê ya havînê û ji ya dîtir re jî rewşa rojê ya zivistanê tê gotin)


günahı kadar sevmemek

weka misqaleke bere rojê jê hez nekirin, bi qasî misqalekê jê hez nekirin


gündüz külâhlı gece silâhlı

mare pê di zik de (kesê ku her çiqas baş xuya bike jî, lê ew xerab e)


güneş balçıkla sıvanmaz

roj bi bêjingê nayê girtin, roj bi bêjingê nayê veşartin


günleri sayılı olmak

rojên xwe jimartin (ê ku mirina wî nêzik e)

rojên (yekî) bijimar in (hindik rojên wî mane ku ji wê derê here)


günü gününe uymamak

rojên (yekî) li hev nenihêrtin, sibeh û êvara (yekî) li hev nenihêrtin, sibeh û êvara (yekî) tune bûn


gününü gün etmek

li rojên xwe nihêrtin, rojên xwe derbas kirin (kesê ku ji bilî kêf û eşqê xema tu tiştî naxwe)


gürültüye pabuç bırakmamak

jê re mil hildayî bûn, ji gef û guran re mil dananîn, gur ji baranê bitirsiya wê ji xwe re kavilek çêkira (ji gef û guran re sekinadî bûn)


güvey olmadık ama kapı dışında bekledik

ne em bûn bûk û ne jî em li keran siwar bûn (bi henekî)


ha hoca ali ha ali hoca

ha Hesen keçel ha Keçel Hesen (an jî ya Hesen keçel ya Keçel Hesen)


habbeyi kubbe yapmak

piçek e dikin deh piç, (tu tiştan) ew qas mezin dikî, nîsk kirin gîsk, ji hebek tirî mehserek çêkirin


hacı bekler gibi beklemek

(yek) weka ku ji haca şerif bê li hêviyê sekinin


hadi hesabı yok

Çocuklara şeker getirenin hadi hesabı yok.

Ne hed û ne hesab e ku ji zarokan re şekir dikişinin.


hak ile yeksan etmek

bi erdê re kirin yek, bi erdê re dûz kirin, (tiştek) û erd wekî hev kirin


hak ile yeksan olmak

bi erdê re bûn yek, bi erdê re dûz bûn, (tiştek) û erd bûn we kî hev


hak yerini bulur

heq li vê dinyayê safî dibin, Xwedê heqan nahêle, heq naçin qiyametê, Xwedê heqilevd e, heq cihê xwe dibînin, Xwedê heqan li vê dinyayê safî dike


hakkın rahmetine kavuşmak

çûn ber rehma Xwedê, çûn ber dilovaniya xwedê, çûn ser rehma xwedê, çûn ser dilovaniya xwe, emrê Xwedê kirin, çûn rehmeta Xwedê, çûn rehmetê, çûn rehma Xwedê, xatir xwestin


hakkını helâl etmek

heqê xwe helal kirin (an jî nekirin), fihêl kirin


hal hatır sormak

li hal û wextê (yekî) pirs kirin, hal û hewal pirsîn, li hal û kêfa (yekî) pirsîn


halaç pamuğu gibi atmak

pê girtin û virvirandin, bi navê ketin û virvirandin


hali duman olmak

halê yekî (an jî halên wan) xerab bûn, halê (yekî) ne xweş bûn


hali tavrı yerinde

halê (yekî) bi keys bûn, bi ser û guh bûn


hali vakti yerinde

hal û wextê (yekî) li cih bûn, halxweş bûn, hal û wextê (yekî) li rê bûn

Ailenin hali vakti yerinde.


haline köpekler gülüyor

kenê guran pê hatin, ketin halê kûçikan, kûçelanî bûn


halini hatırını sormak

Hatırını sormak.


halka verir talkını kendi yutar salkımı

şîretan li xwe nake li hevalan dike (kesê ku şîretan li yekî dike û ew bi xwe wan tiştan dike), şîretan li xelkê dike û bi xwe wan bi cih nayîne


ham hum şaralop

lê bale çep bûn (bi destsivikî karek, tiştek kirin)


hamama giren terler

ku mirov kete govendê gere xwe bihejîne, kî bikeve govendê wê xwe bihejîne, ê biçe masiyan qûnziwa venagere, mirovê ku here masiyan qûna wî şil dibe


han hamam sahibi

xweyê aş û dingan e, xweyê col û cobalan e, xwediyê mal û milkan e


hangi dağda kurt öldü?

(nizanim) gur li ku miriye?, nizam gur li kîjan çiyayî miriye?

gur li ku mirîye? gur li ku mir? bê (bayî) tu anî?


hangi peygambere kulluk edeceğini şaşırmak

em dê ji azana mele bawer bikin an jî ji zirîna kerê


hangi taş pekse başını ona vur

Guhartoyeke hangi taş katı ise başını ona vur.


hangi taşı kaldırsan, altından çıkar

Guhartoyeke hangi taşı kaldırsan altında o çıkar.


hanyayı konyayı anlamak

helik û helwend dîtin (ji esehîya tiştekî fêm kirin)


hariçten gazel okumak

mala dawetê nizane vartan vartana (wî) ye

tu nizanî mala dawetê kîjan e te rakiriye kevçiyê xwe


harman sonu dervişlerin

serê biskê (kesê ku ji tiştan bara baş a wan e)


hasır altı etmek

bincil kirin, bindoşek kirin, binxî kirin, bintî kirin, paçîn kirin, temir [[temir kirin


hatır gönül bilmemek

xatir nezanîn, rê û rêzan nezanîn, qedr û qîmet nizanîn


hatırına bir şey gelmesin

tiştek neyê dilê te, tiştek neyê ba dile te, tiştek nebî dilê xwe


hay hayı gitmek vay vayı kalmak

Xalê Remedan e mal çûye maye ken û xeberdan e, xêr tê de neman, bêxêr bûn (ji bo kesê ku pîr û kal bûye an jî, ji ber nexweşînê hal tê de nemaye)


hayal kırıklığına uğramak

mirad di ber de man, mexsed di berde man


hayalleri suya düşmek

xiyalê ku (yek) kirin dev çûn, bazara ku (yek) kirin tev çûn, hîsabê ku (yek) kirin tev çûn


hayata gözlerini yummak

çavê xwe ji dinyayê re girtin, serê xwe danîn ser axa sar, malavayî li jiyanê kirin, koçdawî bûn


hayatını borçlu olmak

jê re deyndar bûn (jiyana yekî ji hêla yekî dîtir ve hatibe xelaskirin

jê re deyndar bûn (yek gava ku bi saya yekî din jiyana xwe berdevvam bike)


haydan gelen huya gider

tiştê ku ji hayê de bê wê di hayê de jî here, bi baranê re hat lehiyê bir, bi bayê hat bi baranê re çû


hayıra alâmet değil

Bu olay hayra alâmet değil.


haymana beygiri gibi dolaşmak

betal wetal gerîn, eware eware ji xwe re gerîn,tor tor ji xwe re gerîn


hayvanlar koklaşa koklaşa, insanlar konuşa konuşa


hayâ perdesi yırtılmak

heya xwe avêtin, şerm û heya jê re neman, heya xwe li eniya xwe xîstin


hazır mezarın ölüsü

suxre bi olam e olam jî bi xulam e qijik bi qewraş e


hazıra dağlar dayanmaz

avên bîran jî bi sexbêr, mirov bixwe bixwe wê qatiyê xaniyan jî bixwe


haşir neşir etmek

hînî (wan) kirin, bi wan re canêcanê kirin


hep bir ağızdan

tev bi devekî gotin (ji bo bi hev re, pekve, tevde)

Bir ağızdan türkü söylemeye başladık.


her boyayı boyadı bir fıstıki yeşil mi kaldı

Guhartoyeke her boyayı boyadık de bir fıstıki yeşil mi kaldı?.


her dem taze

her demcihan e (ê ku her tim ciwan xuya dike)

herdemcihan (riweka ku salek dozdeh mez pelên wê kesk in)


her koyun kendi bacağından asılır

mih bi piyê xwe bizin bi piyê xwe her kes dikeve gora xwe, her mî bi lingê xwe bi dar de dibe, her pez û pepikê xwe, mî bi lingê xwe bizin bi lingê xwe


her kuşun eti yenmez

te me li ber aşê dîtiye lê em ne aşvan in, her kesî li rêçekê neajo


her ne ise

heger çibe, çiqas dibe ew zane, çiqas e evv zane


her ot kendi kökü üzerine yeşerir

her giha li ser helqa xwe dirêze, her giya li ser koka xwe hêşîn dibe


her yokuşun bir inişi her inişin bir yokuşu vardır

her hevrazek derbejêrek her derbejêrek hevrazek li ber e, her hevrazek nişîvek li dû ye, di pey tengahiyan de firehî di pey firehiyan de jî tengahî hene


her şakanın altında bir doğruluk payı vardır


her şey sıcağı sıcağına

her tişt germegerm, mêrkuştin jî germegerm, mêr kuştin nermenerm, qîzxwestin germegerm


her şeye maydanoz olmak

bûn heska her girarî, bûn pincara her girarî


her şeyin yenisi, dostun eskisi

dostê kevn ji birayê mirov çêtir e, dostaniya ku dirêj bike ji birayê mirov çêtir e


herkes gider mersine o gider tersine

Guhartoyeke herkes gider mersin'e biz gideriz tersine.


herkes gücüne göre

silav li qewetê, her kes li gor qeweta xwe


herkes kaşık yapar, ama sapını ortaya getirmez

her kes nikare dîzikan çêke, gere çemilan jî pê ve deyne


herkes kendi derdini bilir

her kes bi derdê xwe dizane, her çiya di bin berfa xwe de ye


herkes kendisini düşünür

her kes li xwe ye, her kes di etra derdê xwe de ye, dema ba tê her kes kimê xwe li serê xwe digire


herkes sırasını savar

her kes li hêviya rêza xwe ye, dinya bi dor e ne bi zor e


herkesin geçtiği köprüden sen de geç

tiştê kes nekirî meke, hevalan çewa kir tu jî weka wan


herkesin tenceresi kapalı kaynar

ne malekî ne bi halekî, kes bi mala kesî nizane, mala (yekî) dîzika devgirtî ye


hesabını kitabını bilmek

hesab û kîtaben xwe zanîn, hesabê paşî u pêşiya xwe kirin


hevesi kursağında kalmak

mirad pê nekirin, mirazê (wî) di çavê (wî) de man, mexsed û miradê (yekî) di gewriya (yekî) de man, mexsed û miradê (yekî) di qirika (yekî) de man


hile hurda bilmez

fen û benan nizane, şek û pekan nizane, hîle xurde nizane, hîle xurde li balê tune


hırlı mıdır, hırsız mıdır?

Ben onu tanımıyorum, hırlı mıdır hırsız mıdır bilmem.

Ez wî nas nakim, nizanim qenc e xerab e.


hırsıza yol göstermek

rê nîşanî (yekî) kirin (gava ku mirov bêhemdî bibe sebebê tiştekî ne baş)


hızır gibi yetişmek

wekî Xocê Xizir li hawara (yekî) hatin, weka Xwedê li hawara (yekî) hatin


hızlı sağanak tez geçer

tiştê zû tê zû diçe, agir li pûş xweş diçe, hema dewama wî tune


hiç de değil

Küçük tıpkı dedesi -hiç değil.


hokka gibi oturmak

tam lê rûniştin, tam lê bûn (ji bo kincan)


horozu çok olan köyde sabah geç olur

berxa li ber du maka, ji birçîna li helaka


hudut dışı etmek

dersînorî kirin, dertixûb kirin, welatderî kirin


huyu huyuna suyu suyuna

Guhartoyeke huyu huyuna suyu suyuna uygun.


huyuna suyuna gitmek

bi destê (yekî) re çûn, bi destê (yekî) re hatin


hükmü parasına geçmek

bi pereyê xwe karin kirin, bi pereyê xwe karin xeber dan


ısınmaya yüz tutmak

tîn tê re çûn, tîn tê çûn, tîn ketin (tiştekî)


ısıracak it dişini göstermez

segê bihewte dev li mirov nake, ji kûçikê ku reyiya netirse, ewrê giregir jê baran nayê


idam sehpasına çıkmak

çûn ber kindirê darê sêpikê, çûn ber kapê mirinê


ihtiyaca cevap vermek

pêwistî dabîn kirin, lazmatî peyde kirin


ikamete mamur edilmek

(yek) nefî cihekî kirin, cezayê sirgunê dan (yekî)


iki ahbab çavuşlar

wekî Leyla û Mecnûn in, dûvê hev in (ji bo du kesê ku tim bi hev re ne, ji hev naqetin)


iki arada bir derede kalmak

ji xwe tê de man, wekî kerê ku bikeve çamûrê û nizanibe rê bi ku de ye


iki ayağını bir pabuca sokmak

piyên (yekî) kirin ferek solê, lingên (yekî) kirin solekê


iki büklüm olmak

qulûzî bûn, piştqulûzî bûn, bi dev çûn erdê, xûl bûn, kolî () bûn, di hev de tewîn (ji ber nexweşîn, pîr ûkaliyi)

bi dev çûn erdê, xûl bûn, kolî () bûn, (ji bo giramiyê)


iki cambaz bir ipte oynamaz

serê du beranan di dîzê de napije, serê du beranan di beroşekê de nakele, li ser textê kişwerekê du padîşah nabin


iki cami arasında kalmış

beynamaz di navbera Xelîl û Celîl de man


iki dirhem bir çekirdek

xwe bi heft û nîvan girê dan (kincên xweşik li xwe kirin)


iki eli böğründe kalmak

destê (wî) di kêleka (wî) de man, dest di kêlekê de man


iki eli kanda olsa

serê (wî) bi hîro be jî, destê (wî) di rûn de be jî, destê (yekî) di ava sar û germ de be jî

Sen yeter ki çağır, elim kanda olsa dahî gelirim.

Hema tu bes gazî min bike, destê min di rûn de be jî ez dê bêm.


iki eli yakasında olmak

desten xwe kirin pêsîra (yekî), desten (yekî) di pêsîra (yekî) de bûn, roja qiyametê dawedarî îmana (yekî) bûn


iki gözü iki çeşme

stêr wekî ava kaniyê ji çavên (yekî) de hatin


iki hırtı bir pırtı

ne kerekî ne perekî di mala (wî) de tune


iki kaptan bir gemiyi batırır

(karek, tiştek) bi du seriyan nabe (an jî naçe serî)


iki kat olmak

bûn kimûmik, qulûzî bûn, piştqulûzî bûn, bi dev çûn erdê


iki rahmetten biri

ji du deriyan deriyek, ji du deriyan deriyek lê vekirin (ji bo nexweşên giran, an baş bibe an jî bimire)


iki söz bir pazar

bi du kilîman çû dilê hev (di bazarkirinê de)


iki ucu boklu değnek

serê dar bi gû ye binê dar bi gû ye (nava dar bigû ye)


iki yakası bir araya gelmemek

berstûka (yekî) nehatinhev dû din, qulek girtin yeke din vebûn, yeka (yekî) nebûn dudo


iki yüzlü

dualî (qumaşê ku rast û vajiyî wî yek e)


iki çıplak bir hamama yakışır

her du jî feqîr, kotîtî ye, tazî û çîplax rastî hev tên


ikinci plana düşmek

Adam kötü yönetimi sonucu ikinci plana düştü.

Camêr ji ber kargêriya xwe ya ne baş ji pêş çav ket.


ikindiden sonra dükkan açmak

berê êvarê hê siya darê (gava ku yek dereng dest bi kirina karekî dike, tê gotin)


ikisini bir kazana koysalar kaynamazlar

tu wan bikî coniyekî bikutî jî wi xwîna her kesî li aliyekî here, ava wan di cihekî de naçe


ileri geri konuşmak

li paş û pêş nenihêrtin gotin (an jî xeber dan)


ilerisini gerisini hesaplamamak

hesabî pêş û paş nekirin, hezra pêş û paşiya xwe nekirin


iliğine kadar ıslanmak

hefdayeke ziwa tê de neman, şilopilo bûn


ilk göz ağrısı

nûxwirî (zaroke ku pgşîn ji dê û bavê xwe re çêbûye)

dilê ewil (kcsê ku sere peşin jê hatiye hezkirin)

Canım, unutma sen benim ilk göz ağrımsın.

Cana min, ji bîr meke ku tu dilê min ê ewilî harf seretîp.


ilk planda tutmak

di serî de girîngî dan (), berî her tiştî girîngî dan ()

Derslerini birinci planda tutuyor.


ilânı aşk etmek

hezkirina (evîna) xwe jê re aşkere kirin


in cin top oynamak

çûçik li nabijin wiq, çûçik lê nakin wiqînî


ince eleyip sık dokumak

di binî de hûrhûr gerin, nermenerm di binî de gerîn


incik boncuk

cînciq, monk morîkan, xiştik miştik (xişrên bêqîmet)


incir çekirdegini doldurmaz

qalikê (qafik) gûzê tije nake, qalikê hêkê tije nake


inim inim inlemek

kirin nalenal, kirin kalekal, nalenala (yekî) bûn

di tengiyê de bûn, di pêsîrtengiyê de bûn


insan ayağı değmemiş

piyê mirovan pê nebûbû, piyê mirovan lê neketiye


insan eli değmemiş

dest lê negeriya, destê mirovan pê nebûye (ji bo cihê ku xweytî lê nebatiye kirin)


insan eti yemek

goştê (yekî) weka benîşt cûtin (xeyba yekî kirin)


insan haklan ihlâli

binpêkirina mafên mirovan, ziyandana mafê mirovan


insan içine çıkmak

derketin nav merivan, derketin nav însanan


insan konuşa konuşa, hayvan koklaşa koklaşa


insan kuş misali

merivo (însano) bêper o, bêbask o (ji bo kesê ku diçe cihê dûr)

merivo (însano) bêpero, bêbasko (ji bo kesê ku diçe cihê dûr)


ip ucu vermek

Ji bo guhertoya rastnivîsî binêre ipucu vermek.


ipe sapa gelmeyen

tiştikên beredayî, qulûlik milûlikên beredayî


ipiyle kuyuya inilmez

bi cêrê (yekî) nikaribûn çûn avê, bi werîsê (yekî) mirov nikare dakeve binê bîrê


ipten kuşak kuşanmak

li tenekeyê xistin (ji bo kesê ku feqîr ketiye xizan bûye)


ismi var cismi yok

navê (tiştekî) heye lê ew bi xwe tune ye

nav heye lê ew tune ye (kesê ku bi erka xwe ranabe, ne kartêker e)


istim arkadan gelsin

di wateya bila pêşî yê min çêbibe pişt re bila şertên te ben cih de


istim üzerinde olmak

li ber rabûne bûn, li ser rabûnê bûn (ji bo amyarên dûkelî)


isyan bayrağını açmak

li berê rabûn, li dij rabûn, li hember rabûn, şerî hildan


it dişi domuz derisi

gû birayê rêxê ye (gava du kesên ku mirov ji wan hez nake bi hev dikevin)


ite atsan yemez

tu bidî kuçikê kuçik naxwe, tu biavêjî ber se se naxwe.


ite ot, ata et vermek

goşt dan hesp, giya dan kûçikê, îşekî bêserûqûn kirin


iti öldürene sürükletirler

kî bike we safî jî bike, kî gû bike navê wê bişo jî


itin götüne sokmak

(yek) kirin nava kêşekî gû û agir berdanê


iyiden iyiye

Nefesi iyiden iyiye kesilmişti.


izi belirsiz olmak

rêça/şopa (yekî) winda bûn, rêça/şopa (yekî) nexuya bûn


içine su serpilmek

bêhna (yekî) derketin, dilê (yekî) rihet bûn


içini ferah tut

dilê xwe rihet bihêlin, bila dilê (we) rihet be, dilê xwe fireh bike


içli dışlı olmak

xweş û bêş bûn, canecan bûn, kerekî bi kurtan di nav wan re neçûn

bûn ber û male hev, ruh dan hev (bûn xinamiyê hev)


içtikleri su ayrı gitmemek

bêyî hev firek av venaxwin (an jî bêyî hev loqek nan naxwin)


iğne atsan yere düşmez

tu xweliyê biavêjî nakeve erdê, axê bireşînî tozek ji derman re nakeve erdê, pê li piyan ketin


iğne üstünde oturmak

li ser hêstriyan bûn, li ser avê bûn, li ser agir bûn, li ser striyan rûniştin


iğneden ipliğe kadar

ji hû heta bi mû, ji hûran heta bi giran, ji derziyê heta bi deziyê


iğneyi kendine çuvaldızı başkasına batırmak

derzî di xwe re kirin hîna şûjin di yekî din re kirin, yeka xwe gotin hhe duduyê hevalan gotin


iş başa düşmek

îş ketin stûyê (yekî), kar ketin stûyê (yekî), cil e ketiye mil e


iş işten geçmek

îş çû qediya, heta aqil nas kir temen xelas kir

İş işten geçtikten sonra bize söylüyor.

Piştî ku îş çû qediya, hîna ji me re dibêje.


işi e dökmek

İşi ahbaplığa dökmek.


işi e vurmak

İşi şakaya vurdu.


işi aksi gitmek

îşê (yekî) li hev nehatin, Xwedê karê (yekî) li hev neanîn


işi allaha kalmak

mefera (yekî) man li Xwedê, hêviya (yekî) man li Xwedê


işi başından aşmak

kare (yekî) dan qirika (yekî), karê (yekî) ji ser sere (yekî) derbas kirin


işi gücü olmak

kar û barê (yekî) hebûn, xweyî kar û îş bûn


işi gücü olmamak

destên (yekî) li ser hev bûn, betal wetal bûn


işi iş kaşığı gümüş

karê min ew e ku pê ye, şikir îşê min li re ye


işi rast gitmek

îşê (yekî) rast çûn, jê re lê hatin, karê (yekî) li rê bûn


işi tıkırında olmak

karê (yekî) li rê bûn, kapê (yekî) mîr hatin


işi yüzüne gözüne bulaştırmak

xwe lewitandin, (tiştek) heycar lewitandin


işin içinde iş var

tê de tiştek hebûn, di îşekî de tiştek hebûn


işin yoksa şahit ol paran çoksa kefil ol


işler duruma getirmek

Benden makineyi işler duruma getirmemi istiyorlar.

Ji min dixwazin ku ez makineye bi ger bixînim.


işleri yolunda gitmek

barê (yekî) rast bûn, kar û bare (yekî) li rê bûn


işten artmaz dişten artar

ne ji xebata pir e, ji zanebûn hevderxistinê ye (sexbêritiyê derdibe)


kabahat samur kürk olsa, kimse sırtına almaz

kes zû bi zû li sûcê xwe xweyî dernakeve, kes wisa bi rihetê sûcê xwe li xwe danayne


kabahatı birine yüklemek

qebehetê xwe kirin ê (yekî), sûcê xwe kirin stûyê (yekî, tiştekî), sûcê xwe avêtin stûyê (yekî)


kabak birinin başına patlamak

gûza pûç di serê (yekî) de şikiya, gûza pûç di şerhe (yekî) de şikandin


kadının fendi erkeği yendi

jin bifen in, ber serê wan tije ta û ben in, jin bifen in


kadının yüzünün karası erkeğin elinin kınası

ji jinan re qebehet e, ji mêran re tomet e


kafa göz yarmak

hey car herimandin, hey car lewitandin, hey car edem kirin, ser û çav kirin ka


kafası kazan olmak

serî lê bûn tevnî, serî lê bûn dolab, serê (yekî) bûn wekî dolab


kafası yerinde olmamak

serê (yekî) neseqirandî bûn, hişê (yekî) ne li cih bûn, qafê (yekî) ne li cih bûn


kafası yerine gelmek

serê (yekî) hatin cih, hişê (yekî) hatin cih, hişê (yekî) hatin serê (yekî), hişê xwe dan hev, qafê (yekî) hatin cih


kafasına söz girmemek

gotin di serê (yekî) de neçûn, gotin nakevin serê (yekî), gotin di qafê (yekî) de neçûn, gotin nakevin qafê (yekî) (ji bo kesê xêt û serhişk)

gotin di serê (yekî) de neçûn, gotin nakevin serê (yekî), gotin di qafê (yekî) de neçûn, gotin nakevin qafê (yekî) (ji bo kesê girîngî bi tiştan nade, di ser guhê xwe re diavêje)


kafasına vur, ekmeğini elinden al

Guhartoyeke kafasına vur elinden ekmeğini al.


kafasına vura vura

bi lêxistinê, bi lêdanê, bi kotekî, bi darê zorê, bi qewetî cebrî


kafasından şimşek çakmak

ji nişka ve bizdîn, tirkîn ji nava (yekî) çûn, mêjiyê (yekî) sekinîn

tiştek ketin mêjiyê (yekî), tiştek ketin aqilê (yekî), di aqilê (yekî) de tiştek çêbûn (ji bo gava ji nişka ve ramanek bê bîra mirov)


kafasını taştan taşa çarpmak

serê xwe li vî dîwarî li wî dîwarî xistin, serê xwe li vî kevirî wî kevirî xistin


kafasını önüne eğmek

serê xwe kirin ber xwe, serê xwe berî ber xwe dan


kafasının bir tahtası noksan olmak

hinek bi (yekî) re hebûn, aqilê (yekî) kêm bûn, pê re hebûn, qafê (yekî) kêm bûn


kafasının tası atmak

çav ji serî derketin, çavê (yekî) ji nav serî baz dan


kakır kakır gülmek

kirin hîqehîq, hîqehîq jê çûn (kena bi dengê bilind û bêatlebûn)


kalbi yerinden oynamak

dilê (yekî) sekinîn, qelbê (yekî) sekinîn (ji ber heyecanê)


kalbi yıkmak kolay, yapmak zordur

şikandina dilan rihet e, çêkirina wan zor, şûşa dilê însan ku bişkê nacebire


kalburla su taşımak

pûş kutan, karekî (xebateke) bêfeyde kirin


kalıp gibi oturmak

weka qalib li ser (yekî) rûniştin (ji bo kincan)


kalıp gibi serilmek

weka cinaze xwe dirêj kirin (xwedirêjkirina ji ber westabûnê)


kalıp gibi uyumak

bûn weka terş man (ketin xeweke kûr û xwe qet tevnedan)


kalkıp kalkıp oturmak

hema perpitîn, hema netebitîn (ji ber hêrsbûnê)


kambur üstüne kambur

derd li ser derd, bela li ser belayê, qeza li ser qezayê


kan başına sıçramak

xwîn û mêjî li hev qelibîn, xwin li serê (yekî) xistin


kan gövdeyi götürmek

xwînê laş birin, xwînê cendek birin, cendek li ber xwînê çûn, laş li ber xwînê çûn, xwîn gewde birin, xwîn gihişt çongan, xwîn bi kolanan de çûn, bûn gola xwînê, di xwînê de gevizîn, dê weledê xwe avêtin, gir û hûr bi xwe re şewitandin, ji xwînê lehî rakirin, xwînê cendek ajotin, laş li ber xwînê çûn, xwîn seran bûn, term li ber xwînê çûn, lehiya xwînê çûn, xwîn herikîn wek avê, xwîn herikîn wek cokê .


kan ter içinde kalmak

di xwêdanê de bûn av, di kef û xwê de man, di xwêdanê de man


kanadı altına almak

(yek) kirin bin çengê xwe, (yek) kirin bin baskê xwe


kandil yağı tükenmek

pela (yekî) ji darê de ketin, nan û ava (yekî) li dinyayê qedîn (ji bo mirina (yekî))


kanı başına çıkmak

xwîn ketin mêjiyê (yekî), xwîn li serê (yekî) xistin, dûman ji sere (yekî) çûn


kanı içine akmak

derdê xwe ji nav dilê xwe dernexistin, derd berî nava xwe dan


kanı kanla yumazlar, kanı suyla yularlar

xwîn bi xwînê nayê şûştin xwîn bi avê tê şûştin


kanına ekmek doğramak

dilê xwe rihet kirin, xwîna (yekî) fir kirin (hem bûn sebebe kuştina yekî û hem jî; ji ber kuştina yekî kêf kirin)


kanlı bıçaklı olmak

li hev kir bûn, hev efu nekirin, xwîna hev fir dikin


kantarın topunu kaçırmak

zêde pê de çûn, ji serê xwe çûn, fehşik bûn


kapalı duruşma yapmak

danişînên veşarî li dar xistin, rûniştinên veşarî çêkirin


kapalı kapılar ardında

bi veşarî, bi dizîka ve, di pişt deriyên girtî de


kapalı kutu

devgirtî (kesê ku sir û gotinên kesî nade der)


kapıdan kovsan bacadan düşer

di derî de berdiyê di paceyê de tê, di paceyê de berdiyê di kulekê de tê


kapısına kilit vurmak

qefl avêtin ser derî, derî qefl kirin, qufl avêtin serê

derî mor kirin, qefl avêtin ser derî (ji bo nehiştina xebitîna kargehekê)


kapıyı büyük açmak

derî pir mezin vekirin (di kar û tiştekî de zêde mesref kirin, zêde pê de çûn)


kapış kapış gitmek

ji destê hev revandin, ji destê hev kaşkirin (ji bo firotina malekî)


kar yağışı yoğunlaşmak

berf kulî gir kirin, berf lê kirin weka kayê


kar zararın kardeşidir

kar û zerar birayê hev û din in, kar û zerar birayê hev in, kar birayê zerarê ye


kara gün dostu

arvanê roja teng, dostê roja reş (an jî teng)


kara haber

xebera sar, xebera cemidî, xebera sar a cemidî, xebera nexêrê, cewaba sar


kara haber tez duyulur

xebera nexêrê zû bela dibe, xebera sar zû bela dibe, xebera ne ji xêrê re tafil li hev digere, xebera nexêrê zû belav dibe,


kara kara düşünmek

ponijîn, kûrekûr ponijîn, di metaleyan de bûn, serê darê xwe di erdê dan


kara sevdaya tutulmak

bayê dilan pê girtin, êşa dilan pê girtin, tîra eşqê lê ketin


karaya ayak basmak

peyayê ser rûyê erdê bûn (ji amyarên deryayê)


karda gezip izini belli etmemek

pêlî darê rizî dike di binî de naşikê, pêlî darê rizî dike bi xwe dernaxe


kardeş atmış, yar başında tutmuş

bira roja reş bibin kevir jî serê hev naşkênin


kardeşi kardeşe kırdırtmak

bira bi bira dan kuştin, bira bi bira dan qirkirin


karga bokunu yemeden o kalkar dükkanı açmaya gider

hê çavê şeveqê qul nabe ev diçe dukanê vedike


karga tulumba etmek

bi çengûrê (yekî) girtin dan ser serê xwe


karın tokluğuna

bi nanoziko, bi nanzikê, nanûzik, bi ziktêrî


karışanı görüşeni olmamak

kes di ser û ber re tune bûn, bi destê xwe bûn


karman çorman etmek

gêrevêre kirin, çilîvilî kirin, têkilhevî kirin, kafirkeratî kirin


karman çorman olmak

gêrevêre bûn, çilîvilî bûn, têkilhevî bûn, kafirkeratî bûn, li bin guhê hev ketin


karnı zil çalmak

kûzîna zikê (yekî) bûn, zikê (yekî) kirin kûzînî, zikê (yekî) kirin qurequr


karnından sıpayı sırtında sopayı eksik etmeyeceksin

lê bixin bi tîran, aş bikin bi kîran, dar ji ser serê jinan hilmeynin, darê jinan ji cenetê hatiye, cewrikan ji dûv qût mekin


karşı karşıya gelmek

li ber pozê hev sekinîn, li ber hev rabûn

di hev de derketin, rastî hev hatin, leqayi hev hatin, deqedeq di hev de derketin


karşı karşıya getirmek

bi hemberî hev xistin, bi rûberî hev xistin, anîn pêşberî hev


kaynayan kazan kapak tutmaz

dîzika ku bikele wê di dev de bibêje bilq û biavêje


kazan kaynamayan yerde maymun oynamaz

çiraya bêdon naîse, don nekî çirayê çira ronî nade


kazanı kapalı kaynamak

(yek) dîzika devgirtî bûn,mala (yekî) dîzika devgirtî bûn


kazık yutmuş gibi

tu dibêjî qey li esmanan nîskan tov dike, hema tik diçe


kazın ayağı öyle değil

te hela () nekiriye, tu bi esehiya () nizanî


kaç parça olayım

ez xwe bi çend cihan bikim, xwe bikim çend parçe


kaçacak delik aramak

li quleke ku xwe bikê digere, li qulekê digere ku tê kevê, ji tirsan li qula mişkan gerîn, bazara mişk û pisîkê


kağıt üzerinde olmak

(karek) li ser (yekî) man, (karek) di stûyê (yekî) de man


kağnı gibi gitmek

tu dibêjî qey tu pêlî hêkan dikî, tu dibêjî qey kuliyan piyê te xwariye (ji bo kesê ku pir hêdî bi rê de diçe)


kaş yapayım derken göz çıkarmak

ji xwe ve şûşt ji heriyê avêtin ser kema diriyê, biriyê min şe dikî çavê min derdikî


kedi dört ayak üstüne düşmek

wek pisîkê li ser her çar lepan ketin, wekî pisîngê li ser çar lingan sekinîn


kedi ile köpek gibi

wekî agir û barûdê ne (kesê ku li hev nakin)


kedi ne ulaşamadığı ciğere pis dermiş

devê pisîkê nedigihîşte mast digot bila xêra dê û bavê min be, devê rovî nedigihîşt tirî digot çi tirş e (an jî tehl e ez naxwim), rovî têr e tirî tirş e


kedi ne yetişemediği ciğere murdar dermiş

Guhartoyeke kedi ne ulaşamadığı ciğere pis dermiş.


kedi olalı bir fare tuttu

Oğlum kedi olalı bir fare tuttu bugün.

Baran ji erda çû esmanan, çi qewî te îro ev tişt kir.


kedi yavrusunu yerken sıçana benzetir

dilê wî di goştê kerê de heye dibêje guhê wê wekî guhê kêrgoşkê bû


kefenin cebi yok

ma tuyê bikî gora xwe (ji bo pere, ku kes bi xwe re nabe dinyaya wî alî)


kel başa şimşir tarak

lawikê male bila şane be, bila meaşê wî qet tune be


kel ölür sırma saçlı olur

keçel dimire porsorî dibe, mirî dimire hê qûnzêrînî dibe


kelin merhemi olsa başına sürer

keçel hekîm bûya wê dermanê serê xwe çêkira (ku (yek) bi kêrî xwe bihata wê bi kêrî (te) jî bihata)


kellesini koltuğuna almak

ruhê xwe dan ber çavê xwe, kuştina xwe dan ber çavê xwe, kefenê xwe kirin stûyê xwe


kem gözle bakmak

bi çavên xerab lê nihêrtin (ji bo nezerê)


kem küm etmek

mizmizandin, minminandin, çimçimandin, kirin çimeçim, kirin mizemiz


kem söz akçe sahibinindir

gotina xerab ji xweyan re ye, niyeta xerab ji xweyan re ye


kendi ağzıyla tutulmak

bi devê xwe ketin, bi devê xwe dan gotinê, bi zimanê xwe hatin girêdan, bûn dizê sola xwe


kendi halinde bırakmak

(tiştek) di halê xwe de bûn, (tiştek) di halekî de hîştin


kendi halinde bırakmak

jê vegerîn, ji (yekî, tiştekî) vegerîn, têkiliya xwe pê nekirin, mudaxileya xwe pê nekirin


kendi kaderini tayin etme hakkı

mafê çarenûsî, mafê xwebiryardana çarenûsê


kendi kuyusunu kazmak

Rojbin kendi kuyusunu kendisi kazdı.

Rojbîn bi xwe kiriye olmak xwe bûn payıma li gora dilê min.


kendi köşesinde yaşamak

di qula hundirê xwe de bûn, bi tena serê xwe bûn


kendi söyler kendi dinler

(yek) ji xwe re gotin, ji xwe re lê guhdarî kirin


kendi yağıyla kavrulmak

di av û donê xwe de qijilîn, (tiştê) xwe ji mala xwe qedandin, bi agirê xwe şewitîn

Biz kimseye muhtaç değiliz, kendi yağımızla kavruluyoruz.

Em ne hewcedarî kesî ne, em tiştê xwe ji mala xwe diqedînin.


kendi üstüne yormak

li xwe bar kirin, birin ba dilê xwe, kirin stûyê


kendine süsü vermek

navê (tiştekî) dan ser xwe, xwe kirin reşê (yekî), di reşê (yekî) de

Kendine devrimci süsü vermiş.


kendine hisse çıkarmak

para xwe jê hilanîn, behra xwe jê hilanin, paya xwe jê derxistin


kendine mal etmek

(yek) ji xwe qebûl kirin, (yek) ji xwe hesibandin


kendine sorun yaratmak

(tiştek) ji xwe re kirin piştî û bar, ji xwe re kirin mesele, ji xwe re kirin derd, ji xwe re derd çêkirin


kendine yeter hale gelmek

destê (yekî) dar girtin, destê (yekî) gihîştin devê (wî)


kendine çeki düzen vermek

xwe bi keys kirin, ser û guhê xwe dan hev


kendini adamdan saymak

xwe meriv hesibandin, (yek) xwe ji qata mêran hesibandin


kendini aşağı görmek

Nevin insanlardan kendini hep aşağı görmüştü.


kendini bir yerde bulmak

Kendimizi bostanda bulduk.


kendini bir şey sanmak

dengê xwe bi guhê xwe bihîstin, xwe seriyek hesab kirin, xwe tiştek hesab kirin, xwe tiştek hesibandin


kendini dar atmak

Zavallı adam, kendini dar eve attı.

xwe jê bi zorekê xelas kirin, xwe jê (bi zor û kutek) filitandin, xwe jê avêtin


kendini dirhem dirhem satmak

xwe giran kirin, xwe li naziyan danîn, hêlîna xwe birin pazdeh hêkên xerabûyî


kendini ele vermek

xwe bi zimanê xwe dan girtin, xwe bi zimanê xwe dan dest


kendini görmemezliğe vermek

xwe li korbûnê danîn, xwe li korîyê danîn


kendini rahat bırakmak

Kendini rahat bırak, o kadar ne diye düşünüyorsun?

Ji xwe bigere, tu çima ew qas lê difikirî?


kendini sağırlığa vermek

xwe avêtin kerî û lalîtiyê, xwe li keriyê danîn, xwe li ker û laliyê danîn


kendini sessizliğe vermek

xwe ker kirin, xwe li bêdengiyê danîn, dengê xwe dernexistin


kendini yiyip bitirmek

Bu derten dolayı kendimi yiyip bitiriyorum.


kene gibi yapışmak

wekî qijnikê jê nebûn, weka qijniyêjê neqetîn


kenet gibi yapışmak

hev qefaltin (ji bo kesê ku ji hev re dibin canêcanê)


kesesi el vermemek

qeweta (yekî) negihîştinê, di qeweta (yekî) de tune bûn


kesesine bir şey girmemek

tiştek neketin kîsikê (yekî), tiştek neketin kîsê (yekî)


kestane kabuğundan çıkmış da kabuğunu beğenmemiş

Guhartoyeke kestane kabuğundan çıkmış kabuğunu beğenmemiş.


keyfinden dört köşe olmak

ji kêfan çargoşeyî bûn, kime (yekî) neçûn serê (yekî), kêfa gurê pîr kirin


keyif benim köy mehmet ağanın

ne min jê ye ne min pê ye, agir bikeve dehlê qevdek pûşê min tê tune ye, tu kul û xema min tune ye


keçe külâh olmak

ji ordiyê hatin avêtin, ji wezîfeyê hatin avêtin (ji erka fermî)


keçi boynuzu gibi

serî qûç e, binî pûç e(ji bo tiştên ku kêferat û gêjahiya wan pir lê dahata wan hindik e)


keçinin sevmediği ot burnunun dibinde bitermiş

cira kaniyê bi pûngê ne xweş e çûye di çaviya kaniyê de hêşîn bûye


keçisi gibi başını sallamak

nizane mala dawetê li kîjan e radike kevçî, nizane mala dawetê li kîjan e vartan vartana wî ye


keçiye can kaygısı, kasaba et kaygısı

Guhartoyeke keçiye can kaygısı, kasaba yağ kaygısı.


keçiye can kaygısı, kasaba yağ kaygısı

bizin ketiye etra kêrê qesab jî ketiye etra bez


kıkır kıkır gülmek

kirkirîn, keneke hîqehîq kirin, bi hîqehîq kenîn


kılıktan kılığa girmek

li her milî lê xistin (kesê ku qeys qab jê re tune)


kilit kürek olmak

Adam gelene kadar evine kilit kürek oldum.


kılığına çeki düzen vermek

xwe bi keyso meyso kirin, xwe paqij xweyî kirin


kim bilir

Kim bilir bu hareketi başına ne getirecek.

Kî zane, ev tevgera hanê dê çi bîne serê wî.

kî zane belkî (di şûna dibe ku, belki de)

Kim bilir ne kadar çok beğenildi.


kimi kimsesi olmamak

kes û kûsê (yekî) tune bûn, bêkes û bêkûs bûn


kimi köprü bulamaz geçmeye kimi su bulamaz içmeye


kimin arabasına binerse onun türküsünü çağırır

diçe ba kê bi zimanê wan xeber dide, diçe ba kê weka wan lê dixe


kimine hay hay kimine vay vay

ji hinekan re lê tê ji hinekan re lê nayê


kiminin parası kiminin duası

hinek bi pereyên xwe hinek bi duayên xwe


kimse kendi memleketinde peygamber olmaz


kimse toz konduramaz

kes nikare bibêje siya sola (yekî) xwar e


kimsenin ahı kimseye kalmaz

ahê kesî li kesî namîne, pêstûrî ji gayê cot re namîne


kır atın yanında duran ya huyundan ya suyundan


kırk tarakta bezi olmak

quleke ku tiliya (yekî) tê de tune be nîn e


kırk yıl kıran olmuş, eceli gelen ölmüş

çil sal kul û qotik di gund de bû ecelê (wî) hat hîna mir


kırk yılda bir

Ben onlara kırk yılda bir ya gidiyorum ya da gitmiyorum.

Ez ji salê carekê diçim mala wan an jî naçim.


kırk yıllık yani, olur mu kâni

bawer bike ku çiya ji cihê xwe diçe, lê kurmê mirov ji mirov naçe


kirpiği kirpiğine değmemek

çavên (yekî) neçûn ser hev, xew bi çavên (yekî) neketin


kısmetinde ne varsa kaşığında o çıkar

ji xezalê bezatir tune ye zêdeyî risqê xwe naxwe, nisîbê (yekî) çi be ew e


kısmetine mani olmak

bûn mani qismetê yekî, bûn man'î nisîbê (yekî)

li ser bextê (yekî) rûniştin (astengbûna ji zewaca yekî re)


kısmetini ayağıyla tepmek

pêlî nisîbê xwe kirin, pêlî qismetê xwe kirin


kitaba el basmak

bi kitêbê sond xwarin, destê xwe li kitêbê xistin


kitafı nefes etmek

xwarina bi qandî ku mirov pê li jiyanê bimîne


kitapta yeri olmak

Bu konunun kitapta yeri yok.


kıtlığıa kıran girmek

(tiştek) birin, xela rabûn (gava ku tiştek peyde nebe)


kıvrım kıvrım kıvranmak

sekn nehatin (yekî), tebatî nehatin (yekî) (ji ber êşê)


kıyas kabul etmez

nayê qiyaskirin, mirov nikare bide ber hev


kıyıda köşede kalmak

di qul û qawêran de man, di qulik û bexşikan de man, di xalimsemtan de man


kızı gönlüne bırakırsan ya davulcuya kaçar ya zurnacıya


kızı gönlüne bırakırsan ya davulcuya varır ya zurnacıya

Guhartoyeke kızı gönlüne bırakırsan ya davulcuya kaçar ya zurnacıya.


kızı leğen başında almak

sihêtiya (wê) kirin û anîn (ji bo keçên şipil û jêhatî)


kızını dövmeyen dizini döver

yê li keçê (qîzê) nexe wê li çokê bixe, ku tu li keçê nexî tûyê li çoka xwe bixî


kıç üstü oturmak

li ser dûvê xwe rûniştin, li ser dêla xwe ketin


kıçın kıçın gitmek

li ser qûnkî çûn, li ser qûnê kişîn (ji bo pitikên ku hîna bi ser piyan neketine)


kollarını sallaya sallaya gelmek

çepilê xwe hejandin û hatin (destvala vegerîn)


kollarının arasına almak

(yek) dan ber dilê xwe, (yek) hembêz kirin


kolu kanadı kırılmak

per û baskên (yekî) şikîn, mil û qanadê (yekî) şikîn


kolundan tutup atmak

bi çengurê (yekî) girtin û avêtin, bi çepilê (yekî) girtin û avêtin


kolunda altın bilezik olmak

nanê (yekî) di paşila (wî) de bûn, destê (yekî) zîv û zêr birîn


komşu komşunun külüne muhtaçtır

cîran hewceyî derzî û şûşijan cîran e, cîran bi cîran disekine, cîran bi agir be jî bi hev disekinin, mirov hewceyî hev û agir dibe


komşuda pişer bize de düşer

cîranê mirov zengîn be piçek para mirov jî dikeve


kontrol altına almak

xistin bin pişkinine, kirin bin kontrolê


kor gibi yanmak

Gözleri kor gibi yanıyor.


korkudan altına etmek

ji tirsan bi binê xwe de kirin, bi xwe de rîn


koynunda yılan beslemek

dara ku (yek) di serê xwe de xerican, xweyî bike canê xwe berde malê xwe


koyun can derdinde, kasap yağ derdinde

bizin ketiye etra kêrê qesab jî ketiye etra bez


koyun postuna bürünmüş kurt misali

gurê di eyarê mêşinê de, gurê di eyarê mihê de


koyunun bulunmadığı yerde keçiye abdurrahman çelebi derler

ji qata mêran re navê dîk danîne Evdirehman, ji qata mêran re, pisîk ne li ban e mişk Evdirehman e, pisîk ne li mal e mişk Evdirehman e, kitik ne li mal e navê mişk Evdirehman e, ji qata mêran re navê wî Evdirehman e, newala xir û xalî mişk lê dibe walî, li gund mêr nemane navê dîkî kirine evdirehman,pisîk ne li ban e mişk qehreman e


kraldan çok kralcı olmak

xurto tu xurtiya xwe dikî qelso tu daweya çi dikî, ji qeyzer bêhtir qeyzer bûn


kucaktan kucağa dolaşmak

xwedî gelek dostikan bûn (ji bo jina xerab)


kul köle olmak

jê re bûn kole û xulam, ji (yekî) re bûn evd û kole


kul sıkılmayınca hızır yetişmez

meraq meke di pey tengiyê de firehî ne, di pey firehiyê de tengî ne


kulak ardı etmek

avêtin pişt guhê xwe, bi pişt guhê xwe ve avêtin


kulak misafiri olmak

Konuşmalarına katılmadım, yalnızca kulak misafiri oldum.

Ez tevî gengeşiya wan nebûm, bi tenê ez li wan guhdar bûm.


kulaklarına kadar kızarmak

di xwe de şeqizîn, di xwe de qusikîn, di xwe de şermî bûn, soromoro bûn


kulaklarının pasını gidermek

dilê xwe rihet kirin, bêhna xwe derxistin, (li muzîkê) guhdarî kirin


kulağı kirişte olmak

li hêviya xeberê bûn, li benda xeberê bûn


kulağına küpe etmek

Bu sözlerimi kulağına küpe yap kızım.

Keça min van gotinên min bike guharek û bike guhê xwe.


kulağına küpe olmak

Bunu hiç unutma, kulağına küpe olsun.

Tu vî tiştî qet ji bîr mekî, bila guharek be di guhê te de be.


kurt dumanlı havayı sever

şeytan û fesad dixwazin ku tim dinya lihevketî be


kurt kuzuyla gezerdi fikir başka başka olmasaydı

ne ji fesad û şeytanan bûya wê gur û mih bi hev re biçêriyana


kuru başına kalmak

bi tena serê xwe man, bi serê xwe yû rût man, bêkes û kûs man


kuru gürültüye pabuç bırakmamak

ji xirecirê netirsîn, ji (kesî) re nedan paş û pêş


kurunun yanında yaş da yanar

agir bikeve dehlê ter û hişk tev dişewite


kuyruğuna teneke bağlamak

(yek) şewitandin, (yek) kirin polekî sor


kuzguna yavrusu şahin görünür

jûjî dibêje ji pirça têjikên min nermtir qet tune ye


kuzu postuna bürünmek

gurê di eyarê mêşinê de bûn, gurê di postê mihê de


kuş gibi uçup gitmek

weka kela şîr çûn, weka ku bawîşk bên (yekî)

Zaman kuş gibi uçup gidiyor.

Bir baktım ki seneler kuş gibi uçup gitmiş.

Min carek bala xwe dayê ku sal weka ku bawîşk hatibin min, çûne.


kuş gibi çırpınmak

Sokaktaki çocuklara katılmak için kuş gibi çırpınıyordum.

Ji bo ku ez jî bikevim nava zarokên li kuçeyê, ez di eyarê xwe de diqijqijîm.


kuş kadar canı olmak

ruhê çivîkê tê de tune bûn, halê (yekî) wekî halê çivîkê bûn


kuş kadar yemek

eynî xwarina çivîkê ye, bi qandî çivîkê xwarin


kuş kanadıyla gitmek

bi per û bask bûn, tu dibêjî qey bi per û bask e difire


kuş sütünden başka her şey var

her tişt heye heta şîrê teyran jî (hemû xurek hene)


kîtle imha silahı

çeka komkujiyê, çeka komelkujiyê, çeka komelkuj


köküne kibrit suyu

qelînoka (te) bê, êş bikeve (we), qir bikevê, yek jê nemine


köpeğe atsan yemez

tu bidî kûçikê jî naxwe, tu biavêjî ber se ji naxwe (ji bo xwarina ne xweş û pîs)


köpeğe hoşt, kediye pişt dememek

Guhartoyeke köpeğe hoşt kediye pişt demez.


köpeği bağlasan durmaz

destê mirov ji wê derê nebûn (ji bo cihê xweş ku mirov dixwaze lê bijî)


köprüden geçene kadar ayıya dayı derler

roja reş mirov ji yarê diya xwe re dibêje bavo


köprülerin altından çok sular aktı

Guhartoyeke köprülerin altından çok sular geçti.


köprülerin altından çok sular geçti

li ser wî guhî qet ramezê, ew do bû ne îroj e


kör ocak

kordûndan, bêdunde, ocaxkor, korocax, ûrtkor (malbata ku zarokên wan nîn e)


kör parmağım gözüne

qey çavê te nerijiyaye (ji bo tiştê ku aşkere li ber çavan e)


kör satıcının alıcısı olur

qaz bi qazan re baz bi bazan re mirîşka kor bi dîkê kulek re


kör ölür badem gözlü olur, kel ölür sırma saçlı olur

keçel dimire porsor dibe gurî dimire gulîzep dibe, mirî dimire hê qûnzêrîn dibe


körle yatan şaşı kalkar

tu li mezelan razêy tu dê xewnan jî bibînî, tu bi kê re rabî rûnî tuyê kurmê wî hilînî


körün istediği bir göz, Allah verdi iki göz

Guhartoyeke körün istediği bir göz Allah verdi iki göz.


köseyle alay edenin top sakalı kara gerek

Belo ji Elo re got ez çawayî çavê te yê kor bikim


kötü gözle bakmak

bi çavê xerab lê nihêrtin, bi niyeta xerab lê mêzandin

bi çavê xerab lê nihêrtin (bi niyeta cinsî lê mêze kirin)


kötü haber tez duyulur

xebera ne ji xêrê re tafil li hev digere


köşe bucak dolaşmak

qul bi qul gerîn, rabûn bi dinyayê ketin, bi qul û bexşikan ketin


köşe kapmaca oynamak

li hev gerîn (kesê ku li hev digerin û hev nabînin)


kül kedisi

agrokî, pisîka ber kuçikê, pisinga ber agir (kesê ku bir dicemide û ji ber agir xwe nade alî)


külahını havaya atmak

kolosê xwe li hewa avêtin, kimê xwe li hewa avêtin


külçe gibi olmak

ji xwe de ketin, di cihê xwe de ketin (ji ber westabûnê)


kürek kadar dili olmak

zimandirêj bûn, zimanê (yekî) bi qasî terikê kerê dirêj bûn


küçük aptesini yapmak

dest li doxina xwe xistin, firek av rêtin, dest avêtin doxînê, piçek av rêtin, aveke xalî rêtin


küçük dağları ben yarattım demek

dibêje jixwe dinyayê min çêkiriye, pif kirin esmanan, nîsk li esmanan tov kirin, şûr simbhelê (yekî) nebirîn


küçük dilini yutmak

Beni böyle görse şaşkınlıktan küçük dilini yutar.

Eger ew min wiha bibîne dê ji şaşwaziyê xweziya wê di ber de bimîne.


küçük mevlüt ayı

meha çaremî a li gori salnemeya heyvê, rebiyulaxir


laf almaya çalışmak

hela devê (yekî) kirin, jê gotin kişandin


laf altında kalmamak

li ber gotinê nesekinîn, gotina (yekî) di paşila (yekî) de bûn


laf lafı açar

gotin gotinê tîne, xeber xeberê tîne, xeberdan xeberdanê zêde dike


lafı ağzına tıkamak

gotina (yekî) di dev de girtin, gotina (yekî) di devê (yekî) de girtin, (gotin) di dev de girtin


lafı yabana atmamak

gotin neavêtin pişt guhê xwe, ne gotinê vala beredayî bûn


lafı yüzüne vurmak

gotin dan rûyê (yekî), gotin li ser çavê (yekî) xistin


lafıa peynir gemisi yürümez

bi peyvê sifir nabe zêr, bi gote got mirov naçe cot, tişt bi gotinê nabe, kirinek ji hezar gotinî çêtir e


lafını balla kestim

min gotina we bi şekir birî, gotina we bi şekir be


lafını yüzüne vurmak

gotina (yekî) li ser çavê (wî) xistin, li tela (yekî) ketin


lakırdı ağzında dökülmek

bêhemdê xwe xeber dan, bêamadê xwe axaftin


lakırdıyı ağzına tıkamak

gotina (yekî) di dev de girtin, gotina (yekî) di devî (yekî) de girtin, gotin di dev de girtin


leb demeden leblebiyi anlamak

leb negotin gotin leblebi, negotin kew, gotin nikul sor e


leylek gibi

leglega Dersimê, eynî legleg e (kesi jar û çîpdirêj)


leş gibi serilmek

weka term xwe avêtin, xwe wekî term dirêj kirin


lime lime etmek

tîş û bertîşî kirin, rîtolrîtolî kirin, zîvarzîvarî kirin, çînîçînî kirin, hûrhûrî kirin, cengecenge kirin, pirtîpirtî kirin, tîştîşî kirin, tîştîşkî kirin


limon gibi

tiştê wekî zerê beloq, tiştê wekî zerê maseyan


loğusa hummasına tutulmak

distanî bûn, çil lê qelibîn, distanî lê qelibîn


mahalleyi ayağa kaldırmak

tax rakirin ser lingan, mehele rakirin ser piyan


makinalı tüfek gibi

weka rnakîne ye (kesê ku zûzûka dipeyîve)


mantar gibi yerden bitmek

li derbûn, weka lana mozeqirtikan li derbûn


marmara çırası gibi yanmak

Guhartoyeke marmara çırası gibi tutuşmak.


mart havası gibi

eynî sebatoka dînik e (ji bo kesê bêhawa û qirar)


mart kapıdan baktırır, kazma kürek yaktırır

adar e bibare nebare xedar e, adar e serê sibehan sar e berê êvarê kûçik xwe didin siya dîwar e, adarê berfê da guliyê darê nema danê âvâre


mavi boncuk kimde?

hêşînoka min bi kê re hezkirina min ji wê re


maşa varken elini yakmak

cihê ku maşik lê heye, çima destê xwe dikin agir?


meydanı boş bulmak

meydan vala dîtin, meydan pê man, meydan vala man, şêr ji meydanê bikeve gur û rovî tewr û bazan didin xwe


mide fesadına uğramak

tetirxanî bûn, serdilê (yekî) tehlotirşoyî bûn, berşoşkî bûn


minareyi çalan kılıfını hazırlar

ê ku dîzan çêke wê çembilan jî pê ve deyne, kesê ku cêran çêke dikare çembilan jî pê ve bike


mısır püskülü gibi

weka pore keçelan e (porê firk û belawela)


mısırdaki sağır sultan bile duydu

Guhartoyeke mısır'daki sağır sultan bile duydu.


mızrak çuvala girmez

rim di têran re hilnayê, rim di têran de venaşire


mum dibine ışık vermez

(kesek) ji ber navnotiyê (tiştek) nekirin


mürekkebi kurumadan bozmak

tafil lê qelibîn, tafil poşman bûn, lê qelibîn


nabzına göre şerbet vermek

weka (yekî) lê xistin, weka dilê (yekî) lebat kirin, weka (yekî) kirin


nal deyip mıh dememek

ji kirt û nîva xwe nehatin xwarê, ji xiştînê nehatin xwarê, ji neh û dehê xwe neketin


namerde muhtaç olmak

Kocam da koca olacak ve bizi namerde muhtaç bırakmıyacak.

Şûyê min jî dê ji min re şû be û me hewceyî nemerdan neke.


namusuna tecavüz etmek

dest avêtin namûsa (yekê), ajotin ser namûsa (yekî)


nar gibi kızarmak

sor bûn mîna dendikê hinarê, sor bûn mîna xurmeyê


nasrettin hocanın türbesi gibi

ji bo deverên ku tenê deriyê wî heye, lê her aliyê wî vekirî ye tê gotin


ne alıp veremiyor?

derdê (yekî) çi ye ku belaya xwe di (we) dide?, çi ji (we) dixwaze?, daweya çi dike ji (we)?, çima ji (yekî) venagerin? (ji bo kesê ku bela xwe di mirov dide, museletê mirov dibe)

Bu herif sizden ne alıp veremiyor.

A niha derdê wî çi ye ku bela xwe di we daye.


ne altını bırakmak ne üstünü

ser û bin kirin, ne serî hiştin ne binî, ne gund hiştin ne bajar

Geze dolaşa şehrin ne altını bıraktık ne üstünü.

Em hingî geriyan me ne serê bajêr hişt ne binî.


ne dağda bağım var, ne çakaldan davam

agir bikeve dehlê qevdek pûşê min tê de tune


ne de olsa

Ne de olsa baban.


ne dedim de

Ne dedim de seni dinlemedim.

Ma min çi got ku min li te guhdari nekir.


ne dese beğenirsin

Kız bize ne dese beğenirsin?


ne ekersen onu biçersin

tu çi biçînî tu dê wî hilînî, tu çi bikî tûr tu dê wî derinî, tu çi biçînî di kodikê de wê dibînî


ne gözle bakmak

bi çi çavî lê nihêrtin, bi çi çavî lê mêzandin

Bana ne gözle baktığını gördün.


ne güne duruyor?

Onu götürecek kimse yokmuş, peki biz ne güne duruyoruz.

Ê ku wê bibin tune ne, baş e em ji çi re ne?

bihêlin çi rojî?, ji çi rojî re dihêlin?


ne hali varsa görsün

çi tê serê wî bila bê serê wî, çi pê dibe bila pê bibe


ne idiği belirsiz

netû, bêtûte, kes nizane bê kî ye, kes nizane kî ye, ji ku ye


ne işi var buralarda?

çi karê wî li van deran heye? qey mera bavê wî li vira şikestiye?


ne kadar olsa

Ne kadar olsa annen.


ne köre ışık ne sağıra davul

ne çira ji koran re ne dahol ji keran re


ne mal olduğunu biliriz

em pê zanin bê çi tişt e, em pê zanin ku çi mal e, em zanin ku ew çi teba ye


ne oda var ne ocak

ne cih e ne war e (ji bo rewşa kesê xizan a perişan)


ne pahasına olursa olsun

li ser (yekî) çi qas rûnê, li ser (min) çiqas bibe mal jî, serê (yekî) tê here jî


ne sakala minnet ne bıyığa

dixwim nan û avê hilnaynim mineta mala bavê (kesê ku mineta xelkê nake ser xwe)


ne sularda?

Kovaladığınız iş ne sularda?

Ew kare ku hûn li pey bûn, di çi halî de ye?


ne söylüyorsun?

a niha tu çi dibêjî?, nika hişê te li serê te ye?


ne var ki

Ne varki senin bu dediklerini kabul etmem imkansız.

Lê bele ez nikarim van gotinê te qebûl bikim.


ne var ne yok

çi heye çi tune? (ji bo pirskirina hal û wextê yekî)

Ne var ne yok hepsini yükleyin.


ne yapıp yapıp

Seni ne yapıp yapıp memlekete göndereceğim.

Ez çi bikim bikim ez dê te bişînim memleket.


ne yazık ki

cihê daxê ye, çi heyf û mixabin ku, heyfa (min) li wê heyfê, bedbextane ku


ne çiçektir, biliriz

me hêka (yekî) deqandiye, me sihêtiya (yekî) kiriye


ne şeytanı gör ne kulluvahı oku

ne li mezelan razê ne jî xewnên giran bibîne,ne şeytan bibîne ne jî lenet lê bîne,ne dixwim savarê ne diçim hewarê, ne raze li erdê kaş ne jî bibîne xewnên şaş, ne bigere li derê kaş ne bibîne xewnên fahş, ne li gelîyê kûr razê ne bibîne xewnên xerab, ne bixwe gilyazan ne bide hevrazan


nefes alıp vermek

bâtına xwe dan û stendin, bêhna xwe girtin û berdan


nefes nefese kalmak

bêhnepişk bi ber (yekî) ketin, bêhnepişk pê ketin, helkehelk bi ber (yekî) ketin, helkehelk pê ketin, hil hil li ser yêkî ketin


nefsine hakim olmak

bi nefsa xwe karin, nefsa xwe bi xwe ragirtin, bi nefsa xwe sekinîn, karîbûna bi nefsa xwe, bi xwe karîbûn, ji nefsa xwe re serdest bûn


neler de neler, maydanozlu köfteler

çi heye çi tune, hûnê ji xwe re ecêbmayî bimînin


nerede kaldı ki

Kendisi bilmez, nerede kaldı ki başkasına öğretsin.

Ew bi xwe nizane, ku de îcar hînî wê bike.


nesi var nesi yok

çiyê (wî) hebû, çiyê (wî) tune bû (serweta yekî tev)


neye uğradığını bilememek

yek) nizanibû ku çi hate serê (wî) , ji xwe re heyiri man


neşesi yerinde olmak

besta (yekî) li cih bûn, kêfa () li cih bûn


niyeti bozuk olmak

niyeta (yekî) xerab bûn, fikra (yekî) xerab bûn


noktası noktasına

ji hû heta mû(bêkêmasî, saxek, bêkhemanî)


nuh der peygamber demez

ji kirt û nîva xwe nehatin xwarê, dibêje Nuh nabêjê nebî


nur yüzlü

(yekî) nûr ji rûçikê (wî) dihate xwarê, (yekî) nûr ji rûyê (wî) dihate xwarê, (yekî) cira (wî) xweşik bû


nüfuzu altında tutmak

di bin bandora xwe de hîştin, kirin bin meyeta xwe


o duvar senin, bu duvar benim

Guhartoyeke o duvar senin bu duvar benim.


o kapı senin bu kapı benim

karê (yekî) ger e, ha li vir e ha li wir e saat di wê saetê de, tafilê


o taraflı olmamak

xwe li (wî) alî nekirin xweyî, guhdarî lê nekirin


o tarakta bezi olmamak

tiştekî (yekî) te de tune bûn, jê êrî û bêrî bûn


o yolun yolcusu

îşê xwe dewam kirin (ji bo kesê ku kare ne li rê dike)

rewiyê wê riyê ye, çûndox e (ji bo kesê ku li ber mirinê ye)


o zamandan beri

ji wê hingê ve, ji wê gave ve, ji wê çaxê ve, ji wî zemanî ve


ocağına incir dikmek

mala (yekî) xera kirin, mala (yekî) kambax kirin


ok gibi fırlamak

ji hindav de rabûn, gotin şirp û baz dan


ok meydanında buhurdan yakmak

radibe vê dêşa xanî bi vî (agirî) germ dike


ok yaydan çıkmak

tîr ji kevan pekîn, tûka mirov tû bike erdê êdî nakeve devê mirov, êdî bûye çûye, gotin ji devê (yekî) derketin


okka her yerde dörtyüz dirhem

tu bi ku de biavêjî weqî çar tuxt e, weqî li her derê çar tuxt e


okkanın altına gitmek

zerar jê dîtin, ziyan jê dîtin, ketin çamûrê jê derneketin


oluk gibi akmak

weka bilbilka misîn avêtin, weka çiranekê hatin xwarê, weka çirikê herikîn, mîna devê çiranekê hatin xwarê

Oluk gibi kan aktı.


olur şey değil

Olur şey değil, bir dakika durmuyor.


on para etmez

nekirin bi pênc pereyan, nekirin bi deh pereyan, nekirin bi pênc qurişan

Aldığı ev beş para etmiyor.


on paraya on takla atar

penc qurişan bidiyê heft neqilan kumê xwe hildiavêje


on parmağında on kara

navno (kesê ku nav û nûçikan li xelkê datîne


on parmağında on marifet

dest û pêçiyên (yekî) zîv û zêr dibirin, destbiemel


ona göre hava hoş

jê re xêr xeber, ne xema (wî) ye, jê re qet, jê re hîç, xema (wî) ne tu kes e


ona laf anlatmak deveye hendek atlatmaktan daha zor

de were vî nîrî hilgire ser vî milî, de were vî kerî ji vê avê derbas bike


onurunu ayaklar altına almak

rûmeta (yekî) şikandin, şerefa (yekî) şikandin, (yek) pîs kirin, pêlî (yekî) kirin


orası senin, burası benim dolaşmak

ha li vir û ha li wir gerin, pê nehatin binê (yekî), sekin pê neketin


ortada fol yok yumurta yok

hesp tune tu radibî afiran çêdikî, hesp tune afiran çêdike


ortak gemisi yürümüş, elti gemisi yürümemiş

hêwiyê malkirê jintiyê malbirê, hewî malê dike jintî malê dibe


ortaya bir balgam atmak

weka şeytan xwe kirin rastê, weka şeytan hatin rastê (ji bo xerakirina rewşê)


otu çek köküne bak

giya li ser koka xwe hêşîn dibe, her kes li koka xwe diçe


oy birliği ile

(oy birliğiyle) bi yekîtiya dengan, bi yekîtiya rayan, bi yekdengî, bi tevahiya dengan


pabucu büyüğe okutmak

here ba civata mezinan rûne (bi henekî, ji bo kesê hirhop û hov tê gotin)


pabucu dama atılmak

sola (yekî) di taqê re hatin avêtin, ji ber çavan ketin, çûn ber tirê dehşikan


pabucuna kum dolmak

av çûn binê (yekî), av çûn bin qûna (yekî)


pabucunu ters giydirmek

sol ters kirin piyê (yekî), sola (yekî) ters kirin piyê (yekî)


pabuç kadar dili olmak

hebûn helebiyek zimainê (yekî), zimanê (yekî) dirêj bûn

zimandirêj bûn, zimanê (yekî) bi qasî terikê kerê dirêj bûn


pahalıya mal olmak

biha li ser (yekî) rûniştin, biha zêde girtin


pamuk ipliğine bağlı olmak

bi tayekî xav bi hev girêdayî bûn, (tiştek) bi pife bi hev ve bûn


pamuk ipliğiyle bağlamak

(tiştek) bi pifê bi hev ve danîn, bi tayekî xav bi hev ve girê dan


papaz her gün pilav yemez

diya mirov her tim kuran nayne, her gav diya mirov kur nayne carinan qîz jî tine


papaza kızıp oruç bozmak

rabûn bi xwe ketin, bi kerê nikaribûn baz dan kurtan


papağan gibi ezberlemek

ezbere kirin (bêyî ku maneya wan zanibe)


para babası

bavê pereyan, kûpê pereyan, kûpê zêran e


para dediğin nedir ki elin kiridir

mal qirêja destan e, malê dinyayê qirêja destan e


para değer yitirmek

pere qîmetê xwe winda kirin, pere bûn xwelî


para ile değil sıra ile

dinya bi dorê ye ne bi zorê, dinya bi dor e (qey) ne bi zor e


parasını sokağa atmak

pereye xwe avêtin kuçeyê, qey (te) pere li ser sergo berhev kiriye?


paraya para dememek

ew qas jê re hatin negotin ê (qaîlnebûna bi pereyê ku qezenc dike)

pere û xwelî li balê yek bûn, rêtin (pir zêde pere xerc kirin)


paraya pul dememek

ji pereyan re negotin pere bûn (qaîlnebûna bi pereyê ku qezenc dike)


parayı araya değil, paraya vermeli

pereye xwe beredayî meavêjin, pereyê xwe çirtovirto nekin


parmaklarını birlikte yemek

tiliya xwe pê re xwarin, pêçîka xwe pê re xwarin


parmağını bile kıpırdatmamak

pêçîka xwe pê nekirin, destê xwe pê nekirin


parsayı başkası toplamak

piştgirêdayî kirin piştvekirî xwarin, kedkiro hedkiro ji mala Qasê re


parça parça etmek

parçeparçe kirin, kerker kirin, parîparî kirin, piçikpiçik kirin, kirin piç û parî, letelete kirin, hûrhûr kirin, pirtîpirtî kirin


parça parça olmak

parçeparçe bûn, kerker bûn, parîparî bûn, piçikpiçik bûn, letelete bûn, hûrhûr bûn, pirtîpirtî bûn


pasaportunu eline vermek

celbê (yekî) tije kirin, ji kar derxistin


paskal yumurtası gibi

xwe ji adet derxistin (ji bo kesa ku zêde dermanên sor di rûyê xwe dide)


patentinin altına almak

(yek) kirin bin serweriya xwe, (yek) kirin bin fermandariya xwe


payına düşeni almak

behra xwe birin, ji bênderê para xwe birin


pazar yerine dönmek

(cihek) bûn wekî bazarê pazen caw, pazen, fazên (cure cawek e)


paçasını çekecek hali olmamak

nikarin cilika xwe ji avê derxistin, hal tê de tune ku cilika xwe ji avê derxe


paçasından tutup atmak

bi çengurê (yekî) girtin avêtin, bi çepilê (yekî) girtin avêtin


paşa gibi yaşamak

wekî axa û began dewrana xwe derbas kirin, wekî axayan bûn (ji bo kesê ku di hebûn û rihetiyê de dijî)


pençesinin altına almak

xistin nav lepên xwe, kirin nav pencikên xwe, binpençe kirin


perşembenin gelişi çarşambadan bellidir

şevareş ji êvarê diyar e, şeva tarî ji êvar de kifş e, xweşbûna rojê ji serê sibehê ve diyar e, roja xweş ji hingûra êvarê diyar e, elametê baranê ba ye ya mirinê ta ye


pes perdeden konuşmak

bi dengê nizm peyîvîn, bi pistîn axaftin, bi dengekî nermenerm qise kirin


pilav yiyen kaşığını yanında taşır

ê ku hespan xweyî bike gere afiran jî çêke


pilavdan dönenin kaşığı kırılsın

ê ku poşman bibe bila laçeka (merximeya) jina wî li serê wî be, ê ku poşman bibe kemika jina wî li serê wî be


pılı pırtı

kerûper, pirtpal, kelmel, teftal, kirtmirt, potpertal (tekberê kevn)

kerûper kelmel, hûrmûr (di cihê tekber û eşya de)


pılıyı pırtıyı toplamak

kerûper dan hev, kelmel dan hev, hûrmûr dan hev, teftalên xwe dan hev


pır pır etmek

kirin pirîn, pirepir kirin, pirpir kirin


pire için yorgan yakmak

ji kêçê xeyîdin rabûn lihêfa xwe şewitandin, ji mêşê hilanîn û dan navê


pireye kızıp yorgan yakmak

ji kêçê xeyîdin rabûn lihêfa xwe şewitandin,ji mêşê hilanîn û dan navê


pireyi deve yapmak

mû(ye)kî dike hû(ye)kî, kêç kirin deve, nîskê dike gîsk,


pireyi gözünde vurmak

li kurmoriyê xistin, li kuriya derziyê xistin (ji bo nîşangiriyê)


pıt pıt atmak

tepetep jê çûn, tirkîn jê çûn, kirin tepînî, pitpitîn (ji ber heyecan û tirsê hilavêtina dil)


pişmiş aşa su katmak

tiştê ne di ser de, weka girara av di berda


rahat bizi yıkamayana kadar rahat etmezdi

heta ku em neşûştina dilê wê rihet nedibû


rahat döşeği

Adamcağız evinde, rahat döşeğinde.

Öldü camêr li mala xwe, di nav cih û nivînên xwe de mir.


rahat yüzü görmemek

Yıllardır bu topraklar saban yüzü görmemiş.

dilekî rihet nedîtin, oxweşiyek ji xwe nedîtin, xweşiyek ji xwe nedîtin


rahmet olsun canına

rehma Xwedê lê be, Xwedê rehma xwe lê bike


rap rap etmek

tepetep kirin, reperep kirin, kirin reperep


ruhu bile duymamak

ruhê (yekî) pê nehisîn, pê nehisîn, haya (yekî) jê çênebûn


ruhu şad olsun!

bi rihma Xwedê şad be!, ruhê (wî) şad be!


ruhunu teslim etmek

can jê cûn, can dan, can jê kişîn, can spartin Xwedê, canê xwe spartin rehma Xwedê, canê xwe teslîm kirin, giyanê xwe dan, temam bûn, teslîm bûn, teslimî rihma xwedê bûn, çûn rihma Xwedê


rüzgar ekip fırtına biçmek

ba çandin bahoz çinîn, (yek) lêlê kirin lolo jê re hatin


rüzgar gelecek delikleri tıkamak

qulên ku tê de ba hatin xitimandin, qula ku ba tê de tê lepek herî lê xistin


saat on bir buçuğu çalmak

emrmarde bûn, emrê xwe xwarin (kesê ku êdî pîr û kal bûye)


saati saatine uymamak

saeta (yekî) li saetê nenihêrtin, deqe û saetên (yekî) li hev nenihêrtin, deqe û saniyê (yekî) hev negirtin, pêlê (yekî) li hev nenihêrtin, sibeh û êvara (yekî) li hev nenihêrtin


sabah ola hayır ola

her sibehekî xêrek pê re ye, her rojek xêrek pê re ye, ostenecar razê weka her gav Xwedê yek e dergeh hezar


sabreden derviş muradına ermiş

xweyê sebrê milûkê Misrê ye, sima xwe nefirine mala Xwedê bi sebrê ava bûye


sadakaya muhtaç olmak

şîvmirî lê çûn


saka beygiri gibi

pê nehatin binê (yekî) gerin, sekn jê re tune bûn


sakal tıraş etmek

rî kur kirin, rî traş kirin, rî çêkirin, rî hildan


sakal traşı olmak

riyê xwe kur kirin, riyê xwe çêkirin, riyê xwe hildan


sakalı değirmende ağartmak

riyê xwe li aşê spî kirin, riyê xwe di aşê Mîrzo de spî kirin, riyê xwe li ber tavê spî kirin


salına salına gitmek

xwe li vî alî li wî alî quraftin, meş bi meş çûn


sana vereyim bir öğüt kendi ununu kendin öğüt


sandıktaki sırtında, ambardaki karnında

Guhartoyeke sandıktaki sırtında ambardaki karnında.


sarımsak yemedim ki ağzım koksun

min sîr nexwarine ku bêhn ji min bê, ez li mezelan ranezame ku xewnan bibînim, ne ez li mezelan razame ne ku ez xewnan bibînim, ez li erdê kaş ranazêm ku xewnên şaş bibînim, ne li gelîyê kûr radizêm ne jî dibînim xewnên xerab


sarımsağı gelin etmişler de kırk gün kokusu çıkmamış


sarmaş dolaş olmak

dest di stûyê hev de bûn, milê wan di hev de bûn, herîstin


satılık ziftin olsun, selanikten kel gelir


sayısını Allah bilir

Xwedê êdî pê zanibe bê çiqas e (hingî pir e kes nikare bijimêre)


saç sakal ağartmak

porê xwe di ber (karekî) de spî kirin, por di ber de spî kirin


saç sakala karışmış

por û riyê wî kişiyaye, por û riyhe (yekî) hatin


saç saça baş başa

gijika hev kişandin, rakirin por û gijika hev, hev kur û kemî kirin


saçı başı ağarmak

mûyê canê (yekî) spî bûn, porê serê (yekî) spî bûn, pîr û kal bûn


saçı topuklarını dövmek

porê (yekê) hatin pehniya (wê), porê (yekê) hatin li qorikê ketin


saçı uzun aklı kısa

a pordirêja dînik, porê wan î dirêj e aqilê wan î kin e


saçın ak mı kara mı önüne düşünce görürsün


saçına ak düşmek

defe spî ketin porê (yekî), defe spî avêtin porê (yekî)


saçına başına bakmadan

li porê xwe yê spî nanêrî, ji porê xwe yê spî şerm nakî, tu li telê xwe nanêrî


saçını başını yolmak

por û gijika (yekî) hilkirin, porê serê (yekî) piçirandin, (yek) kur û kemî kirin

porê xwe piçirandin, porê xwe kaş kirin, xwe kur kirin, xwe kûr û kêm kirin


saçını süpürge etmek

xwe di ber () de pûç kirin, xwe di ber () de edem kirin, di ber (yekî) de porê xwe yê reş kirin hirî, por kirin hirî


saçlı sakallı adam

mêrê birî û simbêl, simbêl li ber pozê (te) ye


saçma sapan konuşmak

gotinên fişarde kirin, tewşomewşo xeber dan


sağ elin verdiğini sol elin göremesin

Binêre sağ elinin verdiğini sol elin duymasın.


sağ elinin verdiğini sol elin duymasın

te bi vî destî da bila destê din pê nehise, tiştê ku we bi destê rastê da bila yê çepê nebîne


sağ eliyle sol kulağını göstermek

cihê ku riya rihet heye diçe ya zehmet dide ber xwe


sağ gözünü sol gözünden sakınmak

Guhartoyeke sağ gözünü sol gözünden kıskanmak.


sağa sola bakmadan

li der û dora xwe nenihêrtin, li ber pozê xwe nenihêrtin


sağı solu olmamak

ta û bayê yekî nediyar bûn, bext jê re tune bûn, elêş û felêşa yekî nebûn, êş û fêşa wî tune bûn; kesê ku tevgerên wî ji berê de nayê texmînkirin


sağlam ayakkabı değil

qeys û qab jê re tune, wirde wede ye, ne bi keys e, ne mezbût e


sağlı sollu

li milê çep û rastê, li aliyê çep û rastê

Sağlı sollu evler.

Sağlı sollu iki tokat patlattı.

Sağlı sollu evler.


sebep olan sebepsiz kalsın

mala sebeban xera bibe, yeka (wî) nebe dudu


sefer tası gibi

xaniyê ku di her qatekê de odeyeke wê heye


seksen kapının ipini çekmek

pêncî derî vekirin, li pêncî cihan gerin


sel gibi akmak

wekî lehiyê jê kişin, mîna lehiyê jê çûn (ji bo herîkîna şileyan)

weka xwelî kişîn, wekî xweliyê hatin (ji bo boşahiya mirovan)


sel gider kum kalır

lehî diçe qirş û qal dimîne, pişta xwe pê girê nedan


sel ile gelen yel ile gider

bi bayê hatiye bi baranê diçe, ji hayê de hatiye wê di hayê de here jî


sel seli götürmek

lehî [[lehî birin, lehî kevir bi xwe re birin


selâm para, kelâm para

silav li qewetê ye, her tişt bi pereyan e


selâm verdik borçlu çıktık

me silav dayê em poşman bûn, me erzîhal li xwe da


selâmı sabahı kesmek

xwe jê kirin, werîsê xwe jê hilçinandin, silava (wan) ji hev re tune bûn

Bizimle selamını sabahını kesti.


sen ağa ben ağa koyunları kim sağa?

ez kor tu kor icar wê kî here jor?, tu nekî ez nekim îcar wê kî bike?, ez axa tu axa wê kî çêlekan bibe baxan?, ez çîya tu çîya kulîlk ma bê gîya, ez axa tu axa kî pez bibe nav baxa(n), ez mîr û tu mîr kî soqil hemîr


sen dur hele

ji min û te re jî xwedê mezin e, tu sebra Xwedê bike


sen giderken ben biliyordum

Guhartoyeke sen giderken ben geliyordum.


senden nefret ediyorum

Ez ji te nefret dikim Ji te nefret dikim Ji te qet hez nakim (senden hiç hoşlanmıyorum)


senli benli olmak

can cîger bûn, canê [[canê bûn, xweş û bêş bûn


sepet havası çalmak

kaxizê (yekî) tije kirin, ji kar der kirin


sepet karamusal sanmak

tiştê beredayî hesibandin, tiştê bêkêr hesibandin


sepette pamuğu olmamak

tiştek di sere (yekî) de tune bûn, serê (yekî) vala bûn


sere serpe

Boş evde sere serpe dolaşıyorum.


servi boylu

serwîbejn, bejinzirav, serwîqed, bejnserwê


serçeden korkan darı ekmez

gur ji baranê bitirsiya wê ji xwe re kavilek çêkira


ses seda kesilmek

his û pisa (yekî) birîn, deng û benga (yekî) birîn


ses seda çıkmamak

his û pis jê nehatin, dengek jê derneketin, deng û beng jê nehatin, hisa (yekî) nehatin


sesi ayuka çıkmak

dengê (yekî) cihek hilanîn, bi dengê hindû gazî kirin, deng gihîştin perê ezmên, bi dengekî hêlî gazî kirin


sevinci kursağından kalmak

kêfa (yekî) di berda man, kêfa (yekî) di gewriya (yekî) de man, miradê (yekî) di çavê (wî) de man, miradê (yekî) di ber de man


sevincinden ağzı kulaklarına varmak

ji kêfan devên (yekî) neçûn ser hev, ji kêfan devê (yekî) çûn pişt guhê (yekî)


sevinç yaşları dökmek

ji kêfan stêr ji çavê (yekî) avêtin, ji kêfan hêstir barandin, ji kêfan rondikan kirin xwarê


sıcak yüz göstermek

rûyekî xweş nîşanî (yekî) dan, jê re bi kêf bûn (bi kêf pergîniya yekî kirin)


sıcağı sıcağına

germ di germê de, hema di germê de, germegerm (hemen, tafilê)


sıfıra sıfır elde var sıfır

alî vala, alî vala jê derketin, bi destê vala jê derketin


sık boğaz etmek

pêstûrî lê kirin, pê kirin serê, pê dan serê, malix kirin


sıkışık bir şekilde

di ser dili hev de, bi awayekî circireyî


silah altına almak

hildan bin çekan, hildan leşkeriyê, girtin leşkeriyê


sinekten yağ çıkarmak

mûyê xwe bi kesê de ber nedan, li baskê mêşê misikîn, çengê (yekî) tije garis be dendikek jê narije


sınır dışı etmek

dersînorî kirin, sînorderî kirin, dertixûbî kirin, tixûbderî kirin


sınır dışı olmak

dersînorî bûn, sînorderî bûn, dertixûbî bûn, tixûbderî bûn


sinirileri gergin olmak

(yek) li hev ketin, kela (yekî) germ bûn, hêrsrabûyî bûn, lihevketî bûn, lihevqelibandî bûn


sinirleri alt üst olmak

hêrsa (yekî) li hev qelibîn, hêrsa (yekî) li nava hev ketin


sinirleri ayakta olmak

(yek) tevî hev bûn, (yek) lihevketî bûn, (yek) li hev qelibî bûn


sır saklamayı becermemek

bi devê xwe karîn, gotin di devê (yekî) de nesekinîn


sıra kadem basmak

cûmîcelat bûn, birq û birûsk lê xistin, ketin bin heyva ewr


sıra sayı sıfatı

rengdêra jimarîn a rêzîn, rengdêra hejmara rêzdarî


sırını kimseye açıklamamak

razên xwe ji kesî re gilî nekirin, kêleka xwe ya birêx nîşanî hevalê xwe nedan


sırt üstü yatmak

li ser piştê raketin, li ser piştê razan

li ser siya piştê vezelîn (ji bo kesên ku bêyî bixebite jiyaneke rihet derbas dike)


sırtı yere gelmemek

pişta (yekî) dananîn erdê, pişta (yekî) saxlem bûn, pişta (yekî) nehatin danîn


sırtında yumurta küfesi yok ya!

qeys û qab jê re tune ye, jê re xêr xeber e!


sırtından para kazanmak

bi saya sere (yekî) qezenc kirin, bi xêra (yekî) pê ketin


sırtını yere getirmek

pişta (yekî) danîn erdê, (yek) li erdê pîj kirin (di gulaşê de)


sis perdesi aralanmak

esehiya (tiştekî) derketin rastê, beyan bûn


sitetisevir kapıyı çevir

di heftikê nîsanê de bi rê û dirban de meçin


sıçan deliğe sığmamış bir de kuyruğuna kabak bağlamış

rûvi nediçû qulê hijek jî bi dûva xwe ve datanî, rovî nediçû qulê şeltekek strî jî bi dûva xwe datanî, rovî nediçû qulê hijikek jî bi dûvê xwe ve datanî


sıçan deliğine paha biçilmez olmak

ez dew bixwim dew tune be, qul û qawêr jî bi dest neketin


sol tarafından kalkmak

Sen bugün sol tarafından mı kalktın?


soluk almadan dinlemek

tûj bûn lê nihêrtin, gut bûn lê mêze kirin

Soluk almadan izliyordu.


soluk soluğa

bi helehelê, bi helkehelkê, bi bêhnefişkê

Soluk soluğa eve geldi.


soluk soluğa kalmak

helehel pê ketin, bêhnefişk pê ketin, helkehelk pê ketin


son kozunu oynamak

êdî dawiya paşîn bûn, bikaranîna îmkana dawiyê


son nefesini vermek

nefesa paşîn dan, ruh jê çûn, ruh jê kişîn


sonradan gelen devlet devlet değildir

min di ciwaniya xwe de nedît ez çi bikim ji vê dewletê (zengîniyê)


sorumluluğunu yerine getirmek

berpirsiya xwe anîn cih, ji stûyê xwe kirin


soyup soğana çevirmek

rût û repal kirin, tût û rût kirin, rûçikandin

paqij kirin (gava ku diz bikevine cihekî û tiştekî nehêlin)


su gibi akmak

weka av derbas bûn (pir bi lez derbasbûna wext)

weka xwelî hatin (ji bo pereyan), weka av hatin (ji bo xwarin, nan û tiştê wisa)


su gibi aziz ol!

rehma Xwedê li te be!, rehma xwedê li dê û bavê te be, ê wele Xwedê ji te razî be! Xwedê te bihêle, rehma xwedê li te be!, xwedê te bihêle, xwedê ji te razî be


su gibi bilmek

wekî av lê çûn, xweş lê çûn (ji bo xwendina tiştekî ku bêxeletî tê xwendin)


su gibi ezberlemek

serbest bûn jê re, zîna (yekî) jê re hebûn, bi ezbere xweş xwendin


su gibi terlemek

xwêdan dan bûn wekî av, weka ku tu cerek av lê bikî (ji bo pir xwêdandanê)


su götürür yeri olmamak

ew e ku pê bûn, gotin nehatin serê, qisûr jê re tune bûn


su içinde

Bu kitap su için beş yüz bin eder.

Tu biavêjî avê ev pirtûk pênc sed hezar dike.


su içinde kalmak

di xwêdanê de man (ji bo xwêdandana pir)


su testisi su yolunda kırılır

kûzê avê li riya avê dihere, cêrê ku here avê wê bişikê


su uyur düşman uyumaz

av û agir radizê dijmin ranazê, neyarê mirov meşek be li dîwar be gere mirov jê fikareyan bike


sultan ahmette dilenip ayasofyada sadaka vermek

Guhartoyeke sultanahmet'te dilenir ayasofya'da zekat verir.


surat mahkeme duvarı

rûyê (yekî) weka çiyayê ku berf lê bariye, sikûmkirî ye weka çiyayê ku berf lê hatiye, rûyê (yekî) eynî diwarê mehkemeyê ye (ji bo kesê sikûmê wî ne xweş e, mehd û mirûzê wî di hev de ye)

rûyê (yekî) eynî qazox e, rûqazok (şermnekir, fedînekir, bêşerm û heya)


surata bak süngüye davran

mirov hez nake lê binê re (ji bo kesê ku mehde û sikûmê wan kirî ye)


suratı kasap süngeriyle silinmiş

rûyê xwe bi gûyê xwe şûştiye (kesê ku şerm û fediya wî nemaye)


suratından düşen bin parça olmak

mêş ji serê pozê (yekî) de bikeve dibe deh parçe, mehd û mirûze (yekî) ketin hev


sureti haktan görünmek

wekî qencekî Xwedê xuya bûn (ji bo kesên ku dixwazin xwe wekî ku niyetpak be bide nişandan)

ew kesê lê dixebite xwe bide nişandan kuji bo qenciya hinekî din dişixule


suya sabuna dokunmamak

bi hendaze bûn, mirovekî hay ji xwe hebûn


suyu görmeden paçaları sıvamak

Bu ne suyu görmeden paçaları sıvamışsın?

Ev çi ye, tu dûrî avê yî te xwe hildaye.


suyu seli kalmamak

av lê neman, av lê zuwa bûn, piçek av tê de neman (ji bo xwarina biav ku hingî dikele ava wê zuwa dibe)


suyun akıntısına gitmek

li gorî ûsûla dinyayê çûn, li gorî xelkê tevgerîn


suçlu suçunu bilir

sûcdar bi sûcê xwe dizane, xweyê fisê bi xwe dihese


suçu birinin üstüne yıkmak

sûc tê de cemidandin, sûc bi ser (yekî) de tehm dan


suçunu sabit etmek

Söyledik de suç mu işledik?


suçunu örtbas etmek

şop li serê guhastin, şop li serê dan alî


söz anlayan beri gelsin

yekî ku deng diçê bila bi alî min de were


söz bir Allah bir

bi sozê mêrê berê, gotin ji devê mêran dertê, Xwedê yek e qezî yek e


söz konusu olmak

bûn dabaşa axaftinê, li serê axaftin çêbûn, li serê axaftin, li serê xeberdan, dikirandin


söze son vermek

dawî li axaftinê anîn, dawî li gotinên xwe anîn, xeberdana xwe qedandin


sözü ağzına tıkamak

gotin di dev re girtin, gotin di devê (yekî) re girtin, gotin ji berê hilanîn, gotin di dev de hîştin


sözü ağzında bırakmak

gotin ji dev girtin, bi qirmika zimanê (yekî) girtin


sözü ağzında gevelemek

gotin di devê xwe de birin û anîn, gotin di devê xwe de mizmizandin


sözü ağzında kalmak

gotin di dev de man, gotina xwe neqedandin, gotina (yekî) di devê (yekî) de man


sözü sohbeti yerinde

xeberdan û gotinên (yekî) xweş in, xweşsohbet


sözünü balla kestim

(veya kesiyorum) min gotina te (an jî gotina we) bi şekir birî (an jî qut kir)


sözünü geri almak

li sozê xwe poşman bûn, li gotina xwe poşman bûn

poşmanî gotina xwe bûn, poşman bûn ji gotina xwe re


sözünün eri olmak

mêrê xwedî gotina xwe bûn, mêrê xweyî sozê xwe bûn, xweyê gotina xwe bûn, xwediyê peyva xwe bûn, soz û qerarê (yekî) temam bûn


sürüden ayrılan koyunu kurt kapar

kewê ku ji refê xwe biqete xêra wî nîn e (an jî wê bê kuştin), peza tenê xura guran e, peza tenê kefa ber devê gur e


süt dökmüş kedi gibi olmak

bûn wekî pisîka ku şîr rêtiye, bûn mînanî pisinga ku ketiye şîr, wekî pişikê xwe melûsankî kirin, dehf eyibandin (ji bo kesê kuji ber xetayê xwe şerm dike)


sütten ağzı yanan, yoğurdu üfleyerek yer

devê wî ji şîr şewitiye pif dike dew ten, devê wî ji şîr tirsiyaye pif dike dew ten


sütüne havale etmek

hewaleyî şîrê (kesekî) kirin, em û xwedayê xwe û ew û şîrê xwe


tabak gibi

weka tas e, eynî tas e (cihê rast û servckirî)


tabana kuvvet kaçmak

gotin lingo heyrano û baz dan, bi bêhna lingê hesp revîn, gotin ling bavê min ling, gotin lingo ez bi qurbana te bim, gotin meleko pê û bask, gotin sero tu bi qurbana lingan bî, xwe şidandin


tadı damağında kalmak

tehma (tiştekî) di dev de man, tehma (tiştekî) dan devê (yekî)


tadına doyum olmamak

ji tehmê têr nebûn, ji tehm û ekla (tiştekî) têr nebûn


tahtalı köyü boylamak

çûn mezel, kirin mitik, mirin çûn mezelan


talihi yaver gitmek

şansê (yekî) lê hatin, siûda (kesekî) lê xistin


tam adamını bulmak

rastî mirovê xwe hatin, rastî zilamê xwe hatin


tam maaşla takaüt

ji bo kesên ku karê wan hindik lê mehaniya wan pir e tê gotin


tan yeri ağarmak

ziraqê tavê avêtin, serê tavê avêtin, dinya gewr bûn


tasası sana mı düştü?

tu çima xeman dixwî?, çi ji te re ye?, te çi jê ye?


tatlı dil yılanı deliğinden çıkarır

gotina xweş ji qulê dikişine marê reş, gotina xweş bihara dilan e, rê ji dilan naçe dilan


tatlı dil güler yüz

bi xweşikahî, bi gotina xweş û bi rûyê biken


tatlı dilli olmak

devê (yekî) xweş bûn, xweşekî bûn, zimanekî lihû di devê (yekî) de bûn (bi awayê neyînî)


tatlı su frengi

filehê ku ji welatekî Rojhilata Nêzîk e, lê xwe wekî filehên Ewrûpî nîşan dide


tatlı yerinden bırakmak

di cih de hiştin (ji bo karekî ku êdî mirov pê zivêr bûye)


tavan başına çökmek

dinya bi ser de xera bûn, ecêb jê re çêbûn


tavşan boku gibi ne kokar ne bulaşır

ne kara (wî) digihîje meriv ne zerara (wî), ne bi kêrî defê tê ne jî bi kêrî zirnê tê (kesê ku ne xêr û ne jî zerara wî ji kesî re heye)


tavşan dağa küsmüş de dağın haberi olmamış

kergoşk ji çiya xeyîdiye haya çiya jê tune ye, kerguh ji çiyê sû ketiye haya çiyê jê tune, xeyîdî ji tira seyîdî


tavşana kaç, tazıya tut demek

Guhartoyeke tavşana kaç tazıya tut demek.


tavşanın suyunun suyu

ew li ku Mala Evdê Elê li ku, ew li ku ev li ku

qûnê pîrpîrkê wan li ser Pira Batmanê li hev ketiye, pir dûrî hev in


tay tay arabası

girgirok (girgiroka zarokan ku ji bo pê bi ser piyan bikevin)


taçsız kral

kralê bêtac (ew kese ku di warekî de navdar e)


taş attın da kolun mu yoruldu?

qey xwêdana eniya xwe di ber de rêtiye?, ma qey te cot û kolan kirîye?


taş yerinde ağırdır

her topek li dukana xwediyê xwe bi qîmet e


taş yürekl olmak

kevir di dilê (yekî) de bûn, dilkevir bûn, dilhişk bûn


taşı gediğine koymak

gotina (yekî) cih girtin, gotinên bi cih kirin, tam li nav nîşanê xistin


tef çalsan oynayacak

eynî girara gavanan e (ji bo eşyayên lihevketî)


tek kelime etmemek

ne hilimîn ne kilimîn, ne gotin him ne gotin gum


teker meker yuvarlanmak

şihitîn (ji nişka ve windakirina rewşa xwe ya baş)


tekerlek kırıldıktan sonra yol gösteren çok olur

gava bar xwar dibe her kes tê tiştek dibêje


teleme peyniri gibi

eynî pembûyê jendi ye (ji bo jinên topikî û canspî)


temcit pilavı gibi ısıtıp ısıtıp öne sürmek

heft meseleyên hirçê hebûn hema digot çêva min


tencere tava herkeste bir hava

mala heft serî, mala heft malxwe (ji bo rewşa ku her kes li gorî xwe tevdigere û ne xwedî yekîtiyekê ne)


tencere yuvarlanmış, kapağını bulmuş

Guhartoyeke tencere yuvarlanmış kapağını bulmuş.


tencerede pişirip kapağında yemek

şikrîma xwe ji halê xwe re anîn (ji bo debarê)


tenvirat tanzifat vergisi

baca ronîdarkirin û paqij kirinê tenya ziwîw, kurmikê pehn, tenya


tepe tepe kullanmak

bi pihînan rabûn sere (j i bo eşyayê saxlem)


tepesi aşağıya gitmek

keleka (yekî) derbejêr bûn, feleka (yekî) çep gerîn


tepesinden kaynar su dökmek

cêrek ava sar bi nava serê (yekî) de kirin , weka beroşek ava kelandî bi canê (yekî) de hatin xwarê, ava sar bi çokên (yekî) de hatin xwarê, ava sar bi çokên (yekî) de hatin xwarê, cêrek ava sar bi ser (yekî) de kirin, wekî beroşek ava kelandî bi canê (yekî) de hatin xwarê


tereyağından kıl çeker gibi

Tere yağından kıl çeker gibi bu işten kurtuldu.

Wekî tu mûyekî ji nava mast bikişînî ji vî karî xelas bû.


ters pers olmak

di xwe de qusikîn, di xwe de şeqizîn, di xwe de şermî bûn


ters yüz geri dönmek

berepaş hatin, li paşpê fetilîn, bi paş ve vegerîn


terzi kendi söküğünü dikemez

terzî tazî ne, goşkar pêxwas in (ji bo kesên ku ji bo kirina karên xwe sersar in)


testi kırılsa da kulpu elde kalır

wekî çengek av ku ji behrê here, çengek av e ji behre diçe


tezkeresini eline vermek

tezkereyê (yekî) tije kirin (dawî li karê yekî anîn)


teşkilâtı esasiye kanunu

qanûna bingehîn, makeqanûn, qanûnê esasî


tıka basa doldurmak

repisandin, dewisandin, pizpizandin, pîpikandin, hiciqandin


tıkırını yoluna koymak

rewşa debara xwe bi keys kirin, karê xwe kirin rê


tilki tilkiliğini anlatıncaya kadar post elden gider

heta hevîrê xwe helatî kir hevalan jî şikevayî pê ve danî


tilkinin dönüp dolaşıp geleceği yer kürkçü dükkanıdır

lingê pêxas li ber deriyê soldirû ye, cêrê ku here avê wê bişikê, pêçiya ku bikeve qulan wê mar pê vede


tıpış tıpış yürümek

çûn ne bi xêra xwe, tu yê herî û herî jî, wekî birayê biçûk çûn (bê dilê xwe çûna cihekî an jî qetînajê)


tırnak içine almak

xistin nav dunikê, kirin nav dunikê, kirin (an jî xistin) nav dunikan


tığ gibi

şipil, sicihî, şidandî, kîp (ji bo kesê lewaz lê şidandî)


tok acın halinden anlamaz

haya têran ji birçiyan nîn e, zikê têr hay ji yê birçî tune


top gibi gürlemek

humîn jê çûn, şîrqîn jê çûn, wekî topê kirin gumîn, kirin humîn (ji bo deng û axaftinê)


toprağı bol olsun

gora (yekî) fireh be, Xwedê rehma xwe lê bike, Xwedê ef û mexfûret bike


toz duman etmek

mehf kirin, paymal kirin, ji navê rakirin


toz pembe görmek

bihar bi dilê xwe anîn (ji bo çakbînbûna pir zêde)


tozdan dumandan ferman okumamak

Guhartoyeke tozdan dumandan ferman okunmamak.


tozu dumana katmak

toz û dûman berî nava hev dan, toz û dûman rakirin (ji bo zû çûnê)

toz û dûman berî nava hev dan, kirin kafir keratî (cihek ser û binê hev kirin, berî nava hev dan)


turnayı gözünden vurmak

li çavê qulingê xistin (berjewendiyek an jî qazenceke ku nedihate hêvîkirin bi dest xistin)


turpun sıkından seyreği iyidir

çûn û hatin bi şîranî, her tişt bi şîranî


turşu gibi olmak

ji halê xwe de ketin, bûn ji halê Xwedê de ketin (ji bo pir mandîbûnê)


tutunacak dalı olmak

(yek) ku pê ewle bûn tune bûn, (kesê) ku pê bextê xwe bîne tune


tuzla buz etmek

hûroxango kirin, helhelî kirin, helîberhelî kirin, helohûro kirin (ji bo tiştên ku tên şikandin)


tuzla buz olmak

helohûro bûn, hûroxango bûn, helhelî bûn (ji bo tiştên mîna camê)


tüyleri diken diken olmak

Tüylerim diken diken oldu.

canê (yekî) bijû dan, pirçûlaskî bûn, muçirkî bûn, pirçûk dan (ji ber tirs û sermayê)

mûyê (yekî) bûn mîna şûjinan, mûyê canê (yekî) çik bûn, mûyê () gizir bûn, pirçûk (yek) hilanîn, mû li canê (yekî) bûn şûjin, mûyê canê (yekî) gijgijîn, li (yekî) ecêb çêbûn


ucu bucağı olmamak

ne serî bûn ne binî bûn, ne serî hebûn ne jî binî

O ucu bucağı olmayan ovalar.

Ew deştên ku ne serî û ne jî bind wan hene.


ucu ortası belli olmamak

(iş için) ne serî ye ne binî ye (ji bo karê ku zehf e)


ucunda ölüm bulunmak

Ne yapalım ucunda ölüm yok ya!


ucuz alan, pahalı alır

erzan kirî heban çirî, erzan kiro, himban diro


ucuzdur vardır illeti, pahalıdır vardır hikmeti


ummadığın taş baş yarar

kevirê ku mirov jê hêvî nake jixwe ew serê mirov dişkêne


un ufak etmek

hûroxango kirin, hûrhêra kirin, helhelî kirin, kirin piç û parî

kirin xirxirk (ji bo şikandina hestî û tiştên wisa)


un ufak olmak

bûn xirxirk (jibo şikestina hestî û tiştên wisa hişk)


utancından yere geçmek

erd qelişîn pê de çûn, ji şerman rûyê (yekî) nedan, rûyê (yekî) çûn erdê

Utancımdan yere geçtim.


utangaçlık erkeğe hayasızlık kadına yakışmaz


uyku gözünden akmak

çavê (yekî) ji xewan venebûn, ji xewan ketin


uyku gözüne girmemek

xew neketin çavan, xew neketin çavên (yekî)


uyku sersemi olmak

bêhişî xewê bûn, tatî xewê bûn, gêjî xewê bûn


uzun boylu

bejnbilind, bejndirêj, bibejn û bal, qamdirêj


uçan kuşa borcu olmak

deynê çivîka çolê tenê lê tune bûn (di bin deynan de man)


uçan kuştan medet ummak

ji herkesî hêvî kirin (serî lêdana her riyê ji bo xelasiya ji destengiyê)


uçkuruna gevşek olmak

ji doxîna xwe re sist bûn, derpê di nav pê de bûn, doxîna (yekî) di nav est û piyên (wî) de bûn


uçkuruna sağlam olmak

ji doxîna xwe re mezbût bûn, derpê li ser dil şidandî bûn


uçuşa yasak bölge

herêma nefirine, herêma ji firînê re qedexekirî


varlık içinde yaşamak

di nav hebûnê de jiyîn, di nav hebûnê de mezin bûn


ver yansın etmek

bi navê ketin, (bi awayekî xedar) ser û binê hev kirin


vur patlasın, çal oynasın

ji usûlê derxistin, ji adet derxistin (ji bo kêf û zewqê)


vurucu güç

yekîneya nîşangir (di saziyeke şarwer de)


vücudunu ortadan kaldırmak

ji navê rakirin, serê (yekî) li tehtekî xistin, serê (yekî) di av re kirin, kuştin


ya bu deveyi gütmeli ya bu diyardan gitmeli


ya deve deveci ya deve üstündeki hacı

hostenecar razê wekî her car Xwedê yek e dergeh hezar


ya devlet başa ya kuzgun leşe

ya têrek mewij ya kelemekî tûj, ya em dê bidin ya em dê bistînin


ya herrü ya merrü

dan navê, ya hero ya mero, an hero an mero


yabancı gibi durmak

mîna biyanan sekinîn, wekî xerîban sekinîn, jê fikare kirin


yaka bir tarafta, paça bir tarafta

Binêre yaka bir tarafta paça bir tarafta.


yakayı ele vermek

bi zimanê xwe xwe dan dest, bi zimanê xwe li xwe şahidî dan


yalancı pehlivan

kesê ku xwe di ber tiştan re dike û dawiyê pêk nayne


yalancının evi yanmış, kimse inanmamış

agir bi mala virekan ketiye kesî bawer nekiriye, mala virekan xera bûye kesî bawer nekiriye


yalancının mumu yatsıya kadar yanar

vir sêwî ye, berî bi ku de kirine çûye, lê dawiya wê bihost û çar tilî ye, dawiya virê tune, dûvika derewan kurt e


yalaz yalaz yanmak

Vücudu yalaz yalaz yanıyordu.


yan gelip yatmak

xwe avêtin ser siya piştê, pê avêtin ser pê, li ser siya piştê raketin, li ser piştê ramedîn


yanağından kan damlamak

reng û rûyê (yekî) xweş bûn, rûyê (yekî) sor û gizrî kirin, tu fîtikê lêxi wê xwîn ji rûyê (wî) biavêje


yangına körükle gitmek

(yek) bûn darikê nav tirafê (hin kesan li hev sor kirin)


yanına salâvatla varılır

bi temenan çûn balê (ji bo kesên kuşpene, qure

bi xweşkî çûn balê (ji bo kesên ku hêrsa wan rabûye)


yanında saf tutmak

ji alî (yekî) kirin, avêtin pişta (yekî)


yaptıklarını itiraf etmek

li xwe mikur hatin, anîn ser xwe, li xwe danîn


yaptığı hayır ürküttüğü kurbağaya değmemek

xerabiya (yekî) ji qenciya (yekî) bêhtir bûn, zirara (yekî) ji kara (yekî) bêhtir bûn


yarası olan gocunur

ê ku derdê wî hebe xwe ditîzikîne, ez ne diz im ne dilerizim


yaraya merhem olmak

ji derde (yekî) re bûn derman, derdê (yekî) derman kirin


yaraya tuz biber ekmek

hey car derdê (yekî) giran kirin, wekî ku (yek) agir berde barûdê


yardım elini uzatmak

destê alîkariyê dirêjî (yekî) kirin, destê xwe dirêjî (yekî) kirin


yarı açık cezaevi

girtîgeha nîvekirî (girtîgeha ku ji hundir ve bêparêz, lêji der ve li dijî revê bi astengan hatiye parastin)


yarım elma gönül alma

sihor û bi lîtira xwe, riya hev zanebûn ne ji pirî û hindild ye


yarım elmanın yarısı o, yarısı bu

wekî ji hêkekê bin, dibê qey te sêv di nav de kiriye du cî


yarından tezi yok

ji sibehê pêştir nîn e, bi derengî nexistin, bi lez û bez


yazı tura atmak

şil û ziwa avêtin, şêr û xet avêtin, tîr û pişk avêtin, vijag kişandin


yağ bal olsun

cihekî we pê neêşe, noşîcan be, efiyet û şîfa be


yağlı ballı olmak

nava wan canêcanê bûn, nava wan xweş û bêş bûn


yağmur olsa kimsenin tarlasına düşmez

bibe baran erdê şil nake, bibe baran bi ser me de nayê, destê (wî) tije garis be nahêle teneyek jê birije, destê (wî) tije garis be dendikek jê de narije


yağmurdan kaçarken doluya tutulmak

ji ber şirikê çûn ber mezîlê, ji ber dilopê çûn ber şirikê, ji ber baranê revîn çûn ber tiriyê, ji ber baranê revîn xwe dan ber çirikê, ji agir revîn ketin alavê, ji ber baranê revîn bi ber çortanê ketin, ji ber bayê çûn ber barovê (an jî bagerê)


yaş tahtaya basmak

piyên xwe bi hendaze neavêtin, bi serseritiyan çûn (tiştekî)


yaş yetmiş iş bitmiş

êdî mirin gazî wan dike (ji bo kesê pir pîr û kal e, tê gotin)


yaşı topraktan sayılası

emrê (wî) kin be, qet ji cih ranebe, emrê wî kin î kurt be


yaşını içine akıtmak

stêrkên (an jî girina) xwe berî nava xwe dan


yediği naneye bak

qeda li (yekî) bikeve, lanet li (yekî) bibare


yediği önünde, yemediği ardında

ketiye nava kundor û zebeşan nizane kîjanê bişkêne, di nava hebûnê de bûn


yemeden içmeden lafımı gidip yetiştirmiş

hema pê re pere gotinên min çûye gihandiyê


yemin billah etmek

hişk sond xwarin, li sondan vebûn, ahd û wehd kirin


yemin etsem başım ağrımaz

anıya me ji ba Xwedê ve bilind e, ez ji sonde re sekinî me


yenene içilene bakılmamak

li ber çavê (yekî) nehatin, eniya xwe jê re neqermiçandin


yenilir yutulur gibi değil

tehma (tiştekî) giran bûn, neçûn xwarê (ji bo xwarina ku êdî nayê xwarin)

ne bi kuştinê tê, ne bi hiştinê tê (ji bo kesên ku mirov nikare çax pê bixe)

mirov xwezî nake lê binêre, mirov naxwaze lê binêre

nehatin xwarin, tê de neçûn (ji bo gotinên ne baş)


yer yarılıp içine girmek

erd qelişîn û pê de çûn, erd qelişîn û tê re çûn (ji bo windabûna tiştekî û ji ber şermkirina ji çêbûna tiştekî ne baş)

bi erdê de çûn, erd qelişîn û tê re çûn (ji bo tiştekî ku winda dibe lê mirov nizane ku çi pê bûye)


yere bakan yürek yakan

di hundir de ye ne ji derve ye, nermika kayê deng jê nayê


yeri göğü ben yarattım demek

gotin dinya min çêkiriye, şûr simbêlê (yekî) nebirîn


yeri göğü tırmalamak

tebatî nehatin (yekî), tebatî ji (yekî) neketin (ji ber êş û janê)


yerin dibine geçmek

erd qelişîn û pê de çûn, ketin binê erdê, bi binerde ketin (ji bo şermkirin û çêbûna tiştekî ne baş)

bi erdê de çûn, cûm û celat bûn, bûn heyva bin ewr,heyva bin ewr bûn (ji bo tiştekî ku winda dibe û mirov nizane ku çi pê bûye)


yerin kulağı var

dar û devî biguh in, devî bi guh in, guhê dar û deviyan heye


yerinde su çıkmak

hêka (yekî) hatin, li ser qula kurmoriyan rûniştin


yerinde yeller esmek

Değirmenin yerinde yeller esiyor.


yerini yurdunu terk etmek

dev ji cih û ware xwe berdan, ji ser av û axa xwe rabûn, av û aqara xwe di cih de hîştin, terkî welat bûn


yerle bir etmek

(tiştek) û erd kirin yek, bi erdê re dûz kirin

wêran kirin, tar û mar kirin, xera kirin, ruxandin, hilşandin, hilweşandin, herîfandin, xapur kirin


yerle gök bir olsa

erd û esman li me bê hev jî, erd û esman li me bibe yek jî


yemen ellerinde veysel karani

kesê ku li derekeyên dûr û biyan pir dimînin


yıl on iki ay

salik dozdeh meh, sal dozdeh meh, salewext


yılan gibi sokmak

wekî dûpişkê bi binê piyên mirov vedan (û pûrta serî weşandin)


yılan hikayesine dönmek

bûn çîroka quling, bûn çîranok, bûn çîrvanok (ji bo dûvdirêjbûna gelemşeyekê ku hel nabe tê gotin)


yılanın kuyruğuna basmak

pêl mala cinan kirin, lana mozeqirtikan derkirin


yıldırımla vurulmuşa dönmek

qurf girtin pişta (yekî), çok lê şikestin


yiyim yeri etmek

cihek li gorî beijewendiya xwe bi kar anîn


yiğidi öldür hakkını yeme

heqê mêran gere miriv winda neke, mêrik mêr e heqê wî winda nekin, mirov bextê mêran naçewitîne (an jî xera nake)


yiğitlerin soyundan olmak

ji pişta mêran (egîdan an jî mêrxasan) bûn


yiğitliğe bok sürmemek

leke anîn ser mêraniyê, leke anîn ser mêrxasiyê


yoktan var etmek

ji ber piyên xwe derxistin, afirandin, çêkirin


yol iz bilmek

rê û rêç zanîn, rê û rêzan zanîn, rê û dirb zanîn

bi pîr û şinûlk bûn (ji bo kesên ku tê de merîfet heye)


yolcu yoluna gerek

mala mitriban bi seknê xera dibe Abbas Ebasko rêwî ye, Ebasko li rê ye, Ebasko ketiye rê


yoluna can vermek

di riya (yekî) de canê xwe dan, di riya (yekî) de serê xwe dan


yuları ele vermek

hefsar dan destê (yekî), ketin bin emrê (yekî)


yumurta kapıya dayanmak

hawar daketin û hê gotin (wext teng bûn, wext neman)


yumurtaya kulp takmak

eybik pîne kirin, jê re rêdan berê, (yek) sing dikute ew cihar diavêjê


yârdan mı geçersin, serden mi?

Guhartoyeke yârdan mı geçersin serden mi.


yüksek ökçeli ayakkabı

sola ku pehniya wê bilind e (an jî sola ku kapoka wê bilind e)

Ayakkabısının ökçesi.


yüksekten uçan alçak düşer

bilind firîn nizm ketin, bilind baz dan nizm ketin


yükte hafif pahada ağır

di teqla xwe de sivik di hêjana xwe de giran, bar sivek e lê qîmeta wî pir e


yüreği ağzına gelmek

dilê (yekî) hatin devê (yekî), ziravê (yekî) di devê (yekî) de bûn, dile (yekî) hatin ber devê (wî)


yüreği cız etmek

kizînî ji dil çûn, janê dan dil, şewt ketin nava dilê (yekî)


yüreği hop etmek

dilê (yekî) tirsîn, dilê (yekî) hilpetikîn, dilê (yekî) kirin tirkîn


yüreği küt etmek

tirkînî ji dile (yekî) çûn, dilê (yekî) gotin tirk


yüreği parça parça olmak

dilê (yekî) peritîn, dile (yekî) li serê parçe parçe bûn, dil li serê peritîn


yüreği yağ bağlamak

bêhna (yekî) derketin, dilê (yekî) ketin cih


yüreğine ateş düşürmek

agir xistin dilê (yekî), agir kirin dilê (yekî)


yüreğine su serpilmek

dilê (yekî) hênik bûn, dilê (yekî) vepesirîn


yüreğine su serpmek

dilê (yekî) hênik kirin, avek li agirê dilê (yekî) kirin


yüreğinin yağları erimek

kul û qotik kirin xwe, derd di dilê (yekî) de şax dan


yüz akı ile çıkmak

bi rûyê spî ji (karekî) derketin, bi serfinazî jê derketin


yüz geri etmek

berepaş fetilîn, li paş pê zivirîn, berepêş hatin


yüz surat davul deris

rûyê (yekî) eynî çermê kerê bûn, rûqazox, rûhişk


yüz verince astar istemek

Sana yüz verince sen de astar istiyorsun.


yüz yüze gelmek

serî serî li hev rast hatin, bi serî li hev qelibîn

hatin hemberî hev, hatin rû hev, hatin pêşberî hev, rûberî hev bûn, rûkalî hev bûn


yüzü gözü açılmak

rûyê (yekî) vebûn, şerma (yekî) şikîn, rişkê (yekî) bûn nûtik, rişkâ (yekî) fetiqîn


yüzü kasap süngeriyle silinmiş

Guhartoyeke yüzü kasap süngeri ile silinmiş.


yüzü yazılı kalmak

dest lê negerîn (ji bo tiştên ku wisa di cih de maye)


yüzünden kan damlamak

tu fîtikê li rûyê (yekî) bixî xwîn jê tê


yüzüne bakmaya kıyamamak

ji xofa Xwedê taqet nekirin li rûyê (yekî) nihêrtin, qêmîş nekirin li rûyê (yekî) nihêrtin (ji bo kesên pir xweşik)


yüzüne bir daha bakmamak

li rûyê (yekî) nenihêrtin, hez nekirin çav pê kirin (ji bo xeydanê)


yüzüne hasret kalmak

Yazın köyde gazetenin yüzüne hasret kaldık.


yüzüne tükürseler yağmur yağıyor sanır

gotin beqê tufî li te be beqê got rûyê min ji ava çem şil nebû îcar ji tûka te şil bibe


yüzünü gözünü açmak

şerma (yekî) şikandin, rûyê wan li hev vekirin (ji bo ciwanan ji aliyê cinsî ve hişyar kirin)


yüzünü yere getirmek

serê (yekî) kirin nav piyên (yekî), sere (yekî) kirin ber (yekî)


yüzünün derisi kalın

rûyê (yekî) eynî çermê kerê ye, rûşûştî, rûqazox


yüzüp yüzüp kuyruğuna gelmek

Yüzüp yüzüp kuyruğuna gelmişiz.


zahmet etmek

renc kirin, tehb dayîn, reht kirin, tehbandin, westandin, zehmetî dîtin, xwe aciz kirin


zan altında bulunmak

di bin gumanê de bûn, di bin şikê de bûn


zapturapt altına almak

dîsîplîn pêk anîn, kirin bin zept û rebtê


zehir gibi

eynî jehr e, eynî zehîr e (ji bo pir tûj û nobûnê)

Biber zehir gibi.

Zehir gibi hava.

wekî jehr e, wekî zehîr e (ji bo pir bikêrî û jêhatîbûnê)

Zehir gibi şoför.

Zehir gibi hafiye.

Kesê pir sirt, ku nahêle kes çavê xwe veke.


zehir zıkkım etmek

helalî heram kirin, kirin helalî heram (yediği)


zemzem kuyusuna işemek

di çaviya kaniyê de ritin, di kaniya gundî de rîtin, di kaniya gundî de mîst, di serê kaniyê de rîtin


zemzemle yıkanmış olmak

gû birayê rêxê ye lê (yek ji yekî) bi avekî, bi du avan şûştîtir e


zerre kadar

Zerre kadar yararı yok.


zerre kadar olsaydı

Zerre kadar aklı olsaydı.


zevale yüz tutmak

ber bi xerabûnê ve çûn, ber bi pelişînê ve çûn, ber bi tunebûnê ve çûn


zevkine mecbur

ji xwe hez dike, kesê ku ji kêf û zewqê qet namîne


zil takıp oynayacak

ji kêfan rabûn govend girtin, ji kêfan tê ku bifire, ji kêfan tê ku bi hewayê bikeve


zil zurna olmak

pir serxweş bûn zimamdar kargêr, bireveber, kesê li ser kar


zırnık bile koklatmamak

piçek jî nedan (yekî), çîkçikî jî nedan (yekî)


zor alıma çarpmak

desteser kirin, mûsadere kirin (bi riya qanûn destdanîna ser mal û milkê yekî)


zurnada peşrev olmaz, ne çıkarsa bahtına

Guhartoyeke zurnada peşrev olmaz ne çıkarsa bahtına.


zurnanın karşışında limon yemek gibi

te ew ji hiş û aqil kir, te hiş ji serê wî bir


zürafa gibi

eynî wekî stûyê leglegê ye, rewtele (ji bo kesê teldirêj)


çalı idi, çırpı idi, evim idi ya, ayı idi, uyu idi, kocam idi ya


çapanoğlunun aptes suyu gibi

eynî avdeşo ye (xurik û vexurikê avdar ku bêtehm û rengê wê jî ne xweş e)


çarşamba karısı gibi

çelepeyî (jina ku kepira porê wê lihevketî ye û kine û mincên wê qirêjokî ne)


çarşı pazar dolaşmak

derketin gera çarşiyê, li çarşî û pazaran gerîn


çat orada çat burada, çat kapı arkasında

Guhartoyeke çat orda çat burada çat kapı ardında.


çatır çatır çatlamak

şiqşiqîn, şeqopîlo bûn (ji bo terikîn û derizîna tiştekî bi awayekî pir zêde)

zuwa teqîn, zuwa gotin û qelişîn, niqeniq ji qirika (yekî) çûn, zuwa behicîn (ji bo dexesiya zêde)

Beni görünce çatır çatır çatladı.


çay kenarında kuyu kazmak

cihê ku maşik lê hebe bi destan rakirin agir


çeki düzen vermek

derdor bi keys kirin, bi rêk û pêk kirin, der û dor dan hev


çekişe çekişe pazarlık

(etmek) bi hişkehişkê pê re bazar kirin, bi hev ve zeliqîn, pê ve zeliqîn


çenesini bıçak açmamak

devê (yekî) ketin hev, qet xeber nedan, qet neaxaftin


çetin ceviz

gûza esûs (ji bo kesî serhişk û esûsekî)


çifte kumrular

Leyla û Mecnûn (ji bo kesên ku pir ji hev hez dikin û ji hev naqetin)


çıkmaz ayın son çarşambası

roja nehşemê (bi awayekî henekî dixwaze aşkere bike ku ew gotin kar nayê cih)


çil yavrusu gibi dağılmak

wekî çûçikê qupikê her yek bi cihekî de revîn


çirkefe taş atmak

(hetek) tev dan, bela wan di xwe dan, devê wan li xwe vekirin (ji bo kesê hetek û çepel tê gotin)


çıtır çıtır etmek

kirin qirçeqirç, kirin kirpekirp, kirin qirpeqirp


çıtır çıtır konuşmak

fesîh fesîh xeber dan, fesîh fesîh axaftin


çivi gibi olmak

dest û piyên (yekî) qefilîn, dest û piyên (yekî) bûn wekî şepe (an jî cemed)


çizmeden yukarı çıkmak

tu nizanî mala dawetê ku der e tu radikî kevçiyê xwe


çiçeği burnunda

Çiçeği burnunda gelin.


çığ gibi büyümek

wekî şepeyê pê de hatin (ji bo bûyerekê ku ji nişka ve biqewime û her here mezin bibe)


çiğ yemedim ki karnım ağrısın

ez li mezelan ranezame ku xewnan bibînim, ne ez li mezelan razame ne ku ez xewnan bibînim, ne li mezelan razame ku heta ez xewnan bibînim


çiğ çiğ yemek

eynî (yekî) kuştin, (yek) di cih de sar kirin, (yek) di cih de xeniqandin (gava yek ji yekî din pir aciz bibe)


çoban aldı bağa gitti, kurt aldı dağa gitti


çoban kulübesinde padişah rüyası görmek

ji cinetê xeber dan, tirê (yekî) li cihê germ hatin


çobanın gönlü olursa tekeden yağ çıkarır

gava ku şivan dil bike dikare ji golvêra nêrî mast çêke


çocuk dünyaya getirmek

zarok anîn dinyayê, zarok anîn, sebî anîn


çocuk gibi sevinmek

wekî zarokan kêf kirin, wekî sebiyan şad bûn


çocukla çocuk, büyükle büyük olmak

bi zarokan re zarok bi mezinan re mezin bûn, bi sebiyan re sebî bi mezinan re mezin bûn


çok sağ olun

Zor spas, sax bî, tu sax bî, tu her hebî


çok teşekkür ederim

gelek sipas dikim, zor spas, gelek sipas


çoluk çocuğa karışmak

zar û zêçên (yekî) çêbûn, bûn xwedî zar û zêçan


çorbada tuzu olmak

piça xwe kirin tiştekî, zehmeta (yekî) tê de hebûn

Ben de sana yardım edeyim, hiç olmasa çorbada biraz tuzumuz da olsun.

Ka ez jî piçek alî te bikim, qet nebe bila piça me jî tê de hebe.


çoğu zarar, azı karar

zêde pê de neçûn, ji usûlê demeketin, her tişt bi usûl çokal zirxê ku di şer de tê lixwekirin


çöp gibi

eynî zilik e (kesê pir zirav û hêjar) ten çelebi zeîfokî, kesê pir hêjar


çözüm yolu

riya çareye, riya çareseriyê, çarerê, rêçare


öfke topuklarına çıkmak

hêrsa (yekî) di ser serê (yekî) de qelaptin


öküz arabası gibi

wekî ku pêlî heka bike (ê ku pir hêdî bi rê de diçe)


öküze boynuzu yük olmaz

karê mirovên mirov ji me meriv re ne bar e


öl dediği yerde ölmek, kal dediği yerde kalmak

bibêje bimire dimire bibêje bijî dijî, ji gotina (yekî) derneketin


ölme eşeğim, ölme yaza yonca bitecek

pîrê memire bihar tê kero memire qîbal tê, pîrê memire bihar tê kero nemire bihar e


ölü numarası yapmak

xwe li mirîkî danîn, xwe li mirîtiyê danîn


ölüm Allah'ın emri

mirin bi emrê Xwedê ye, her tişt bi emrê Xwedê ye

weka Xwedê ye, Xwedê çawa kiribe weka Xwedê ye (di heyna dayîna biryarê xeternak de)


ölüm döşeğinde

Annemi ölüm döşeğinde bırakıp gelemezdim.

Min nikaribû diya xwe li ber mirinê bihişta û bihatima.


ölüm fermanını çıkarmak

fermana serê (yekî) rakirin, ava serê (yekî) germ kirin, qelema sor lê xistin


ölüm haberi gelmek

xebera mirina (yekî) hatin, cewaba (yekî) hatin


ölüm var dirim var

dinya mirin û jîndin e, îro dinya ye sibeh axiret e, mirin heye jîn heye


ölümle burun buruna gelmek

bi mirine re deqedeq bi hev re derketin derneketin, çûn û neçûn


ölümle öç alınmaz

xwîn bi xwînê nayê şûştin, xwîn bi avê tê şûştin


ölümü göze almak

mirin dan ber çavê xwe, kuştin dan ber çavan, sere (yekî) tê çûn, li serê hatin kuştin


ölümünü göze almak

kuştina xwe dan ber çavê xwe, mirina xwe dan ber çavê xwe


ölüsü ortada kalmak

termê (yekî) li erdê man, termê (yekî) man li erdê, cenazê (yekî) li rasta Xwedê man