mavi boncuk kimde ise?

keçika sêv di paxilê de ye, morîka şîn e, hêşînoka min bi kê re, hezkirina min ji wê re


menzilci beygiri gibi koşar

mîna hespê behrî ye, wekî tajîyan e, rehtbûn jê re tune bûn

pir bixîret e (kesê ku ji bo qedandina karekî pir lê dixebite)


mescit yapılmadan dilenciler dizildi

nok firîk e mele şirîk e, genim firîk e mele şirîk e, tene firîk e mele şirîk e


meydana yılan ölüsü attılar

bi xasûkî û bêbextî tevgerîyan û xwestin çavên xelkê bitirsînin


meydanı birine bırakmak

meydan jê re fireh kirin, meydan jê re hîştin


mısır'daki sağır sultan bile duydu

ma tu di guhê gê de bûyî?, paşayê ker jî bihîst, (tiştek) di hemekeranê de derketîye


midesi ağzına gelmek

dilê (yekî) neçûn (tiştekî), dilê (yekî) jê li hev ketin, mehdê (yekî) neçûn (tiştekî)

dilê (yekî) qebûl nekirin, xîreta mirov bar nedan


muhabbet zincirini gerdana takmak

dil berdan (yekî), dil dan (yekî), dilê (wî) ketin (yekî)


muz gibi olmak

hemû cilên xwe ji xwe kirin û şilfîtazî man, (ji bo jinan)


müflise mal mı kaptırdın?

ma kerê te mirîye?( tu çi difikirî), (yek) li ser pereyên te rûnişt


mülahazat hanesini açık bırakmak

der heqê (yekî, tiştekî) de teqez û vebirî nepeyivîn, rasterast tişt negotin


nahır bütün gitti sen alaca danayı arıyorsun


nalını sökmek için ölmüş eşek aramak

ku mexberekî vala bibine, xwe tê de dirêj dike, li kerê mirî gerîn, li kerê mirî digere ku nala wî jê bike


namaz kıla kıla alnı mı aşınmış

hîngî ku çûye secdê enîyê (yekî) rewisîye, (ji bo tinazîpêkirina kesê ku ne oldar e lê xwe wisan dide nîşan, tê gotin)


nane dikeni batmak

birîna heydo ye, kula serhedê ye, birîna çeto ye, (êşeke biçûk wekî ku kûr û mezin be nîşan dan)


nazilli bardağı gibi dizilmişler

Guhartoyeke sebilhane bardağı gibi dizilmişler.


nazlı hanımın büzme çarığı

ava kulîlkê ye, (ew tiştê ku pê dipesinî çû, xelas bû, ew dem û dewran bihurîn)


ne akar ne kokar

çi ji defe re dibe, çi jî ji zirneyê re, çi qencîya wî heye, çi xerabîya wî


ne alacak ne verecek

ji bo qutbûna têkilîya du kesan tê gotin


ne çiçek olduğunu biliriz

me hêka (yekî) deqandîye, me sihetîya (yekî) kirîye


ne deve yürüsün ne çan seslensin

em bê xirecir û teşqele bikin, (ji bo karekî)


ne dost belli ne düşman

ziman û zik ne wekî hev in, dost û neyar ji hev ne kifş e


ne idik ne olduk

ji bo vegotina rewşa ne baş ya di pey guherînekê re, tê gotin


ne izi var ne tozu

bûye wekî hîva bin ewr, esman qelişîye pê de çûye


ne kızı verir ne dünürü gücendirir

ne ji hefsarê sor dibe ne jî ji hop hopê dikeve, ne xwe ji dêrê dike ne jî ji mizgeftê


ne kokar ne bulaşır

ne kara (wî) digihîje meriv ne zerara (wî)


ne kumaş olduğunu biliriz

em pê dizanîn bê çi tişt e, em dizanin ku çi teba ye, em pê dizanin ku çi mal e


ne lehte ne aleyhte

ne elenî ne selenî, ne ji başîya (wî) re, ne jî ji xerabîya (wî) re


ne mal olduğu anlaşılmak

hat zanîn bê çi tişt e, hat zanîn ku çend pîne bi qûna (wî) ve ne, hat zanîn ku çi teba ye, ji zû de delava (wî) hatin qamkirin, hat zanîn ku çi mal e


ne ölü görmüş ağlamış ne düğün görmüş oynamış


ne ölüye ağlar ne diriye güler

çi dikene em bikenin çi digirî em bigirîn, ne dikene mirov pê re bikene ne digirî mirov bigirî


ne senden bazlama ne benden gözleme

ne tu tiştek'ji min bipê ne jî ez, bila têkilîya me li gor berjewendîya me be


ne sihirdir ne keramet

ji bo hunera cambazekî bidin fêmkirin, berî xwepêşdanê, tê gotin


ne şam'ın şekeri ne arab'ın yüzü

ne di tirban de razê ne jî xewnê xweş bibîne, ne dixwim savarê ne diçim hewarê, ne şekirê Şamê ne jî rûyê Ereb


ne Şam'ın şekeri ne Arab'ın zekeri

Guhartoyeke ne şam'ın şekeri ne arab'ın yüzü.


ne şeytanı gör ne kullu vahi oku

Guhartoyeke ne şeytanı gör ne kulluvahı oku.


ne şiş yansın ne kebap

ji bo xwexelaskirina ji zirarekî bila (yekî, tiştekî) din zirarê nebîne, bila rîyek ku her du alî jî jê zirar nebînin, were dîtin, ne bist ne kebab, ne şîş ne kebab


ne tadı var ne tuzu

tehmesarkî ye, tu tehma (wî) tune ye, (ji bo rewşên ku kêfa kesî jê re nayê tê gotin)


ne yer ne yedirir

ne dixwe ne jî dide hevalan genî dike diavêje newalan, xalitê xesî ne dixwe ne dide kesî, xwedîyê xîyarê çilmisî ne dixwe ne dide kesî, xursî xwedîyê xîyarê çilmisî ne dixwe ne dide kesî kerê wî pê difetisî


ne zekât verecek mal ne zekât verecek hal

hema nanoziko ye, (ji bo kesên ku bi qiriktahlî debara xwe dikin)


nefsine mağlup olmak

ji bo nefsê ketin hepsê, bi xebera nefsa xwe kirin, bi nefsa xwe nikaribûn


nerde akşam orda sabah

li ku derê dar e ew der war e, li ku derê xwar ew der war, derzîya (yekî) di ber serê (wî) de ye, ne cih e, ne war e, li ku bim, li wir im


nikâhım helâl canım azat

berê jinên ku dixwestin dev ji mêrên xwe berdin, bi bergîdana şûnekirinê ev digotin


nohut oda bakla sofa

xanîyekî biçûk û tengalokî, derîyek û du çavik


o abacı bu kebeci sen neci?

çi îşê te bi vî kari pê ketîye? çi yê te jê ye?


o duvar senin bu duvar benim

bi vir de û wir de şewişîn , xwe li pê negirtin, bi diwaran girtin (ji bo rewşa kesê pir serxweş)


o hacı bu hacı kim olacak boyacı

ez çîya tu çîya kulîlk ma bê gîya, ez axa tu axa kî pez bibe nav baxa(n), ez mîr û tu mîr kî soqil hemîr, ez axa tu axa, wê kî here ber dewara


o kapı senin bu kapı benim dolaşmak

kuçe bi kuçe gerîn, cihek nehiştin negerîn


on parmağını kandil edip yakmak

xwe jê re kirin erd, xwe kirin cil û xistin bin (yekî)


orasını ne sen sor ne ben söyleyeyim

min nede xeberdanê, (tiştên ku ez ê bejim qet ne xweş in)


ortalığa çeki düzen vermek

derdor bi keys kirin, bi rêk û pêk kirin, der û dor dan hev


ortalığı telaşa vermek

xistin qilqalê, wişewiş çêkirin, dan teşqeleyê, qurf çêkirin, panîk çêkirin, (ji bo navrast û derdorê)


oturduğu dalı kesmek

axurê xwe xera kirin, li kodika xwe xistin, bi nanê xwe lîstin, bi afirê xwe de rîtin, li ser xwe lîstin


öfke tepeme çıkmak

bi ser tapanê ketin, agir ji dev barîn, dûman ji serê (yekî) hilkişîn


öğretirler sana hacı mahallesinde salyangoz satmayı

tu yê li xwe bibînî, (ji bo kesê ku derveyî edetên jîyana civakî tevdigere û cezaya xwe dibîne, tê gotin)


öğünme çeltik el esti gördük

me dît çend pîne bi qûna te ve ne, me tu jî dîtî, (ji bo kesê ku beredayî pesnê xwe didin û tiştek ji destê wan nayê, tê gotin)


öküz altında buzağı aramak

rîya ku pê de çûn ne rast bûn, (tiştên ku pêkhatina wan ne mimkun e, ji xwe re kirin manî û hincet)


öküz öldü ortalık ayrıldı

bizin mir gir birîya, ga mirî hevaltî firî, çêlek mir dew birîya, bizin mir şîr qetiya


ölmek var dönmek yok

mirin heye rev tune ye, mirin heye veger tune ye


ölmüş eşek arıyor ki nalını düzsün

li kerê mirî digere ku nala wî jê bike, li kerê mirî digere, ku mexberekî vala bibîne tê xwe tê de dirêj dike


ölür müsün öldürür müsün?

mîrat be, ji xweyî xwe re mîrat be, (li hember nelihevîyê tê gotin)


önü sıra gitmek

li pêşîyê çûn


öp eşiği çık dışarı

ji bo kesên ku her tiştê xwe winda dikin, tê gotin


öpüp başına koymak

(tiştekî) bi hûrmet û şêkirîn qebûl kirin

de îcar yek dan ser serê xwe, de îcar yek bi bîr anîn


öpüp de başına koy

te xerab dîtin de îcar qencan bişikirîne


ötesini beri etmek

karekî birin serî, ji şîr vekirin, encamek ji tiştekî derxistin


öve öve göklere çıkarmak

(yek) gihandin tebeqa heftan, (yek, tiştek) bilind kirin gihandin erşa xwedê, navê (yekî) mezin û bilind kirin, (bi pesindanê)


pabuç kadar dili var

zimanê (yekî) hebûn helebîyek, zimanê (yekî) dirêj bûn


paldır demeden çalıya çıkmak

berî baranê xwe şil kirin, bêkelek û gemî li avê siwar bûn, nagihe delavê derpî diavê


pamuk gibi atmak

mala yekî xera kirin, mala (yekî) li kerê kirin


pamuk ipliğiyle bağlı olmak

bi tayekî xav bi hev ve girêdayî bûn, li ser mûyek bend mayîn, (tiştek) bi pifê ve bi hev ve bûn


parmağı olmak

tê de tiliya (yekî) hebûn, tiliya (yekî) tê de hebûn, darikê (yekî) tê de hebûn, pêçiya (yekî) tê de hebûn, zixtika (yekî) tê de hebûn


parmağını bile oynatmamak

paxav bi (yekî) nekirin,poz bi (yekî) nekirin, talaşa wî nîn bûn, qet xema qûna (wî) jî nebûn, guh pê nekirin, têkilî pê nekirin


pars gibi bacaklarından ayırmak

ji bo çavtirsandina (yekî) tê gotin, (wekî: ez ê eynî te bikujim ha!)


patırtıya pabuç bırakmamak

jê re milhildayî bûn, ji gef û guran re mil dananîn, gur ji baranê bitirsîya wê ji xwe re kavilek çêkira, paxav bi gefxwarinan nekirin, ji xirecirê minet hilneanin


patlıcan çenginde şehit düştü

çû xêra dê û bavê xwe, li ber tirên keran çû, çû ji kîsê bavê xwe


pazar dağıldıktan sonra sergi açmak

piştî çûna aşê ketin pey çeqçeqokê, tiştê çûn dan dû


pir yoluna gitmek

çûn xêra dê û bavê, li ber tirên keran çûn


pireyi gözünden çakalı dizinden vurmak

li kurîya derzîyê xistin, kêr li werselê xistin, tam li navê xistin, li nîşanê xistin, hingivandin


pirince giderken evdeki bulgurdan olmak

çûn heyfa bavê qûna dê li ser kirin, hatin ji, simbêl jî li ser kirin, li heyfa bave gerîya, kitana (çika) dê li ser kir, beran çû zozanan, got, ez ê xwe qelew bikim, rabû her du satorên xwe jî li ser danîn, li heyfa bavê xwe digerîya, xwîna xwe jî li serê da


pirinci su kaldırmamak

sîr di qûnê de neçûn, kes nikare bibêje sîya te xwar e, sîrqûn, tîzek, ji sîya xwe sil dibe, xeydokî bûn


rengten renge girmek

rengê (yekî) sor û zer bûn, rengê (yekî) qusikîn, rûyê (yekî) qelibîn, reng û rung lê neman, ji (wî) rengi derketin ketin rengeki din


saat gibi çalışmak

wekî aşê avê ye, eynî çirik bûn, bêhn nedan xwe, (xebitîna bênavbir)


sabahtan sonra akşamlar hayrolsun

li hember fikr û rewşeke tewş nelihevîyê tîne zimên, (wekî: tir û dasê çi tevî hev in? das li ku werîs li ku?)


saç sakal birbirine karışmak

por û rîyê (yekî) hatin, por û rîyê (yekî) kişîn


saçı sakala karışmak

Guhartoyeke saç sakal birbirine karışmak.


saçından başından utanmak

qey porê xwe li ber tavê spî kirîye, ji rî û porê xwe yî spî şerm nekirin


saçlarını değirmende ağartmak

Guhartoyeke saçlarını değirmende ağartmamak.


safa geldine gitmek

çûn xêrhatinîya (yekî), xêrhatinî lê kirin


sağ gözünü sol gözünden kıskanmak

wekî çavê xwe lê miqate bûn, xwîn li ser kelîn, dilê (yekî) pir bi (yekî) ve bûn, (yek) naxwaze neynoka (yekî) li kevir bikeve


sağ tarafından kalkmak

karê (yekî) li rê bûn, karê yekî rast gerîn


sağına soluna bakmamak

li ber pozê xwe nenihêrtin, li der û dora xwe nenihêrtin


sağır sultan bile duydu

dinya alem pê hisiyaye, di hemekeranê de derketîye, ma tu di guhê gê de yî


sağlığa yüz tutmak

ji nexweşînê xelas bûn û ber bi başbûnê ve çûn


sakal başı dağıtmak

(yek) çavtirsandî kirin, gef li (yekî) xwarin


sakal falına bakmak

bi fikirîn û mitalekirinê re destê xwe di ser rîyê xwe re gerandin


sakala soğan doğramak

tajang li (yekî) kirin, heqaret li (yekî) kirin


sakaldan kesip bıyığa ulamak

Guhartoyeke sakaldan kesip bıyığa eklemek.


sakalı ele vermek

ketin bin emrê (yekî), ketin terîqa (yekî), hefsarê xwe dan dest


sakız gibi yapışmak

wekî mozeqirtikê pê ve zeliqîn, wekî benîştê qanikê pê ve zeliqîn


salma deve gibi gezinmek

meşîna bi hêdîka û bi acizkirina kesên derûdora xwe


saman elinse samanlık senin

ka ne ya te ye ma kadîn jî ne ya te ye, (ji bo kesê ku çilek in û bi çilekîya xwe pir dixwin an jî zirarê didin xwe û derûdora xwe, bi henekî tê gotin)


samana kazık çakmak

pûş kutan, kesmûk dêrandin, di serê keçel de sîr çandin, av kolan, dara nokê av dan


sana göre şapla şeker bir

ji te re her der teşt e, ji te re şeb û şekir yek e


sap derken saman demek

gotina ku ji devan dertên guhên (wî) nebihîstin, bêtam û xwê bûn


sarı yağ ile yağlayıp kuyruk yağı ile dağlamak


sarığı pek kaba gaba ama altı kabak değilse

Guhartoyeke sarığı pek kaba ama altı kabak değilse.


sarımsak yemedim ki ağzım koksun?

Guhartoyeke sarımsak yemedim ki ağzım koksun.


sebilhane bardağı gibi dizilmişler

wekî karwanên devan, wekî rêza tizbîyê, (rêza ku ji mirovan hatîye pê)


seksen tarakta bezi olmak

Guhartoyeke seksen kapının ipini çekmek.


sel önünden kütük kapar

mû ji maran dike, di karekî pir zehmet de bi ser ketin


selamün aleyküm kör kadı

ji bo zêdebûn û nelicihbûna rastgoyîyê tê gotin


sen ağa ben ağa inekleri kim sağa

Binêre sen ağa ben ağa koyunları kim sağa?.


sen bilirsin bir iki ben bilirim on iki

zanîna min ji ya te zêdetir e, (ji bo ravekirin û vegotina nezanîya kesê li hember xwe, tê gotin)


sen de mi brütüs

wexta dostekî nêzîkî mirov bêbextî li mirov bike, tê gotin, hevaltîya rovî û qulingê ye


sen giderken ben geliyordum

tu ji gerê tê ez ji gerafetê têm, ê te gerandîye min çêrandiye


sen söyle sen dinle

tu bi xwe bibêje û bi xwe jî guhdarî bike, (ji bo kesê ku gotin bi serê wî de naçe)


senden gelecek hayır allah'tan gelsin

xêra ku ji te bê bila ji şeytên bê, bila xêra ku tu yê bikî tune be, (ji bo kesê ku texsîrîya alîkarîyê dikin)


senin aradığın kantar bursa'da kestane tartar

ew rê û rêbaza ku tu pê dizanî li vir derbas nabe


senin kanın benimkinden kırmızı mı?

ma bavê te ji bavê min çêtir e??, ma tu birê bûkê yî?, ma tu serê biskê yî?, ma ez ji eyşika ereb im, ma xwîna te ji ya min sortir e?


senin ne kumaş olduğunu bilirler

bi te dizanin bê tu çi tişt î, bi te dizanin ku çi teba yî, bi te dizanin ku çi mal


ser verip sır vermemek

gotin pê re çûn tirbê, ser dan sir nedan


serçede ötme yok nara çok

tu xêr jê nayê hema vartan vartana (wî) ye


serçeden başka kuş zeyrek'ten başka yokuş bilmez


set sepet demek

xwe li hev şaş kirin û gotinên tewş û nelihev kirin


sıcak aşa soğuk su katmak

xerakirina karekî ku temam bûye û çûye serî

tiştê ne di ser de wekî girara av di ber de


sıçan deliğe sığmamış kuyruğuna bir de kabak bağlamış

Guhartoyeke sıçan deliğe sığmamış bir de kuyruğuna kabak bağlamış.


sıçan deliği bin altın

qul û qewer jî bi dest neketin, (di rewşeke xetemak de bûn û cih û starek tune be ji bo xweveşartinê)


sıçan olmadan çuval delmek

hê nebûye dîk azan dide, hê nebûye conega li dewsa gê rêx dike

qam qama mêşê (kermêşê), deng dengê (fêl fêlê) gamêşê, qûna (wî) qûna tûtikan (mirîşkan) e, hekên betan (qazan) dike


sıçtı cafer bez getir

pê de rîye de îcar bişon, rîye navê, de îcar bişon


sıra dayağına çekmek

doredor lê xistin, bi dorê lê dan, bi dorê kutan


sırra kadem basmak

bûn cûmîcelat, birq û birûsk lê xistin, bûn heyva bin ewr


sırtı yere gelmek

pişta (yekî) hatin danîn, bi bin ketin, feqîrî pê karin


sırtında yumurta küfesi yok ya

Guhartoyeke sırtında yumurta küfesi yok ya!.


sidik yarışına çıkmak

qayîş bi hev kişandin, ketin hemberîya hev


sinirleri gergin olmak

(yek) li hev ketin, kela (yekî) germ bûn, lihevketî bûn, lihevqelibî bûn


siteisevir her saati bir devir

di heftikê nîsanê de bi rê û dirban de meçin


soğan dikmedim acısını çekmedim

ez li mezelan ranezame û xewnên reş nabînim, ez li erdê kaş ranazêm û xewnên şaş nabînim, ne li gelîyê kûr radizêm ne jî dibînim xewnên xerab, li mezelan ranezame ku xewnên reş bibînim, devê pîvazê nexwe bêhn jê nayê


soğan yemedim ki ağzım koksun

Guhartoyeke soğan dikmedim acısını çekmedim.


soğuk hava esmek

bi liv û tevgerên xwe kesên li derûdora xwe aciz kirin


sorgu suale çekmek

dan ber pirsan, hildan ber pirsan, dan ber pirsyarîyan


söz sözü açmak

gotin hatin ser gotinê, gotinê gotin anîn


sözü ağıza tıkamak

gotin di devê (yekî) re girtin, gotin ji berê hilanîn, gotin di dev de hîştin


su akar deli bakar

divê her kar di cih û wextê xwe de bê kirin, (wekî; pîra dawîya şixrê, piştî baranê cilkirina gê, piştî nûrê kezî kurê)


su üzerine yazı yazmak

gotinên bêqîmet kirin, wekî berfa li ber baranê ye, (ji bo gotin û şîretên bêbandor)


sultanahmet'te dilenir ayasofya'da zekat verir

pars dike ji derîyan dide xêra mirîyan, berhev kir ji derîyan da xêra serîyan, parsek e bişûr û qertek e, anîn ji deriyan dan xêra miriyan, tîne ji deriyan dide xêra miriyan


surata bak saati ayar et

mirov li rûyê (yekî) dinihêre heqê êş winda dike, mirov li wechê wî dinêre bi deh qirûşan deyndar dibe


suratı sirke satmak

mehd û mirûzê (yekî) tirş bûn, mirûzdaketî, mûrşikestî


suratına bakanın kırk yıl işi rast gitmez

mirov li rûyê (wî) dinihêre heqê êş (aş) winda dike, mirov li wehcê wî dinere bi deh qirûşan deyndar dibe, gû ji sikûmê (yekî) barîn


suratından düşen bin parça

mirov li rûyê (wî) dinihêre heqê êş (aş) winda dike, mehd û mirûzê (yekî) ketin hev


suratının ortasına budur demek

şîlmaq di ser çav de lêxistin, di ser û çav de danîn (yekî)


suya çizgi çizmek

li esmên nîsk ajotin, av kolan, dara nokê av dan

karê ku bandora wî tune ye, bêfeyde ye, kirin


suya götürür susuz getirir

mirovan tî dibe ser avê tî tine, şeytan tî birin ser kanîyê dîn vegerandin


suya pala çalmak

li esmên nîsk ajotin, av kolan, dara nokê av dan, kesmûk dêrandin, di serê keçel de sîr çandin, li ber çem bîr kolan


sümüğünü çekip durmak

zikê (yekî) vala bûn, wekî gayê xemo bûn, bêkêr bûn


süt anamın yoğurt oğlu

kurê şîrhelal, kurê paqij ê dîya min a pak, bi heft avan hatîye şûştin


şakadak yere serilmek

gotin tep û ketin erdê, (ji bo xeriqînê)


şaşıydı arı da soktu kör oldu

berê gul bû baranê lêxist şil bû, berê gul bû baran jî lê da şilomilo bû, rez berê ne tu rez bû tew terezê lê xist, garis gol bû baran lê hat şil û mil bû, rez baş bû teyrok jî lê hat


şehitliği göze almak

mirin dan ber çavê xwe, serê xwe dan ber oxirê


şeşi beş görmek

tu dibêjî qey bînahîyên te kêm bûne, (wexta kesek tiştekî şaş bibîne, bi tinazî tê gotin)


şeytanla çelik çomak oynamak

bi şeytên re kap avêtin, bi şeytên re dareqîtik lîstin


şeytanları başına toplamak

dûman ji serê (yekî) hilkişîyan, bi ser tapanê ketin, bûn xwê ketin agir, (pir hêrs bûn)


şeytanları başına üşüşmek

bûn xwê ketin agir, bi ser tapanê ketin, pir hêrs bûn


tabakhaneye bok mu götürüyorsun?

ma decal li pey te ye? ma keran pê li gunê te kirine? tu dibê qey cot û cobar li benda (wî) ne, ma hêkên te li malê sar dibin? ma şorbeya te li malê sar dibe?


takke düştü kel göründü

berf rabû, gûyê se (kûçik) derket, poxê (yekî) derketin, eyb û kêmasîya (yekî) aşkere bûn, kumê keçel rabû rîşkên (sîrkên) wî derket


talih yüzüne gülmek

şansê (yekî) lê hatin, a wî lê hatin, morîka siûdê pê re bûn, siûda (yekî) lê xistin


talihi yar olmak

lingê (wî) li kûpê zêran ketin, felek yar bûn, şansê (yekî) lê hatin, bayê wî rabûn, siûda (yekî) lê xistin, morîka siûdê pê re bûn


talihi yar olmamak

birûskê li dara (yekî) xistin, stêrka (wî) mê bûn, teyrokê tim li werzê (yekî) xistin, xwedê qirdê (yekî) xerab kirin, carek kodê (yekî) şikîn


talihim olsaydı anamdan kız doğardım

bila felek yar bûya dinya alem tev de neyar bûya, serê min bixêr bûya ji dîya xwe nedibûm, bila bextê min hebûya bila çavek min tune bûya, (mêrên ku şansê wan lê nayê, qirdê wan xerab e, dibêjin)


taş atıp da kolu mu yoruldu?

Guhartoyeke taş attın da kolun mu yoruldu?.


taş dikeceğine tüy dikti

(karek) ji dezgehî xistin, (karek) edim kirin

li şûna ku karê (wî) baş bibe, yekcar xera bû


taştan yağ çıkar ondan çıkmaz

bi tilîya kul de namîze, gûyê xwe hişk dike, gû ji mirîyan deyn dike


tavşan boku gibi

Guhartoyeke tavşan boku gibi ne kokar ne bulaşır.


tecrübe tahtasına dönmek

li ser hev (tiştek) hatin hêçandin (ceribandin)


tehlike çanları çalmaya başlamak

(tiştê) xeternak nêz bûn, wext e ku (tiştê) bi xeter pêk bê


tek kürekle mehtaba çıkmak

bi amadekarîya kêm û nîvco dest bi karekî kirin


tencere dibin kara seninki benden kara

şeko navê xwe li hevalê xwe ko, keçelo navê min li te kumê min li serê te, navê min li te qotik li serê te, mirîşkê hêk kir navê xwe li xelkê kir, dîzik dibêje bin min zêrîn e hesk dibêje ez ji ku têm?


tencere yuvarlanmış kapağını bulmuş

lê gerîyaye tê gerîyaye, hawayê ku saq e gorê liyaq e, mar û mişk bûne xwîşk


tenekesini eline vermek

toraqa (yekî) danîn ser nanê (wî), (ji kar dûr xistin)


tepesi aşağı gitmek

keleka (yekî) derbejêr bûn, (carek) heçîyê (yekî) qelişîn, kodê (yekî) şikîn, feleka (yekî) çep gerîn


tepesine kaynar su dökülmek

Guhartoyeke tepesinden kaynar su dökmek.


tepesinin tası atmak

dûman ji nav serê (yekî) çûn, qalpaxa serê (yekî) avêtin


teşebbüsü ele almak

serokatî li (tiştekî, karekî) kirin, kargerî bi dest xistin


tıngır elek tıngır tas

ji xelkê re xerat e ji xwe re malmîrat e, ji xelkê re hêkan dike ji xwe re zelqan dike, ji xelkê re kêr û kewar ji xwe re zikbetal, ji xelkê re hût e ji xwe re kût e, ji xelkê re masîgiro ji xwe re kosîgiro, ji xelkê re kewgir e ji xwe re mişkgir e, ji xelkê re xerat e ji xwe re malmîrat e


tıpış tıpış gitmek

çûn, ne bi xêra xwe, tu yê herî û herî jî, wekî birayê biçûk çûn, (bêdilê xwe çûna (cihekî))


tilkiyi kovalarken kurdu uyandırdı

bi karekî sivik re dilebikî lê leqayî yê zehmettir hat


timsah gözyaşı dökmek

hem zirar danê hem jî ji qazî ve hêsir barandin


topal eşekle kervana katılmak

li ba gayê mezin rêx kirin, ber dasa xwe fireh kirin, çûn li ba gayê mezin rêx kirin


toprak atsan yere düşmez

şênî hev dixwe, dê weledê xwe diavêje, tu derzîyê biavêjî nakeve erdê, tu axê bireşînî nakeve erdê


tozdan dumandan ferman okunmamak

li hev qelibîn, geremolî bûn, xirecir li kar ketin


tundan tuna atmak

ji xwe bi dûr xistin, berê (yekî) dan cihên dûr, sirgûn kirin


tuz biber ekmek

bûn derdê ser derdan, xeber tirş kirin, heycar xweş kirin, ser tilîya kul mîz kirin, agir berdan barûdê, (tiştek) heycar zêde kirin


uc uca gelmek

bi zorê gihîştin (tiştekî), bi zorê, bi kotek


ucu ucuna getirmek

hema hema, bi qasî ku têrê bike, bi zorê anîn serî


ucunda şu ya bu olmak

(tiştek) di dawîyê de bûn, (ma dawîya wê ne mirin e?)

(tiştek) bi destê (yekî) qedîn, (ev kar pê diqede)


uçta yatıp ortada bulunmak

tevî ku zêde keda (yekî) di karekî de tune ye û jê tu berjewendî napê jî, ji ber bûyer û qewamên rasthatinî qezenckirin


uma uma döndük muma

em li ser wî guhî razan, guh ker bû, (encama xerab ji hêvikirina zêde dertê)


un çuvalı gibi vurdukça tozmak

bi mal û hebûn e, tûrikê (wî) tijî ye, (her tişt li balê peyde dibe)


ununu elemiş eleğini aşmış

girêka xwe li paş heçikê xistîye, eba lê quripandîye, xeta xwe rast kir karê xwe xelas kir, bizmarê xwe xistîye avê, ardê xwe pehtîye kapeka xwe rêtîye, arê xwe bêjing kiriye kapeka xwe rêtiye


uykusu beyne sıçramak

ji xewan hêrs bûn, ji xewherimîyê hêrs bûn


uyuyan yılanın kuyruğuna basmak

pê li mala cinan kirin, lana mozeqirtikan der kirin


üst başa geçmek

li ser doşeka mezinan rûniştin, li raserê rûniştin


üste başa yapmak

(yek) dan ber çêr û dijûnan, çêr û xeberên giran li (yekî) kirin


üstüne bir bardak su içmek

êdî ji tiştekî hêvî nekirin, tasek ava sar bi ser tiştekî de vexwarin, (bi tinazî)


üstüne tüy dikmek

(karek, tiştek) heycar xerabtir kirin, bûn derdê ser derdan, bûn kula dû mirinê


var mı bana yan bakan

mêr hene! de werin meydanê ha! ew kî ye nav di xwe dide! (gotineke ebabozî ye, di wateya qaqibokirinê de ye)


vardık kebap kokusuna gördük ki eşek dağlıyorlar

em çûn dermanê mîzê gû li me esirî, em li dû bêhna kebabê çûn rastî daxdaxana kerê hatin


vermeyince mabut ne yapsın mahmut

carek kodê wî rijîyaye, keleka (yekî) derbejêr bûn, (carek) heçîyê (yekî) qelişîn


vız gelir tırıs gider

wek bayê li kevir xistî, ji (yekî) re qet bûn, bayek di guhan re çûn, ji (yekî) re hîç bûn


volkan gibi patlamak

bûn xwê ketin agir, agir ji devan barîn, hêrsa (yekî) rabûn


vur patlasın çal oynasın

ji adetê derxistin, ji usûlê derxistin, (ji bo kêf û zewqê)


vurdum duymazlıktan gelmek

paxav pê nekirin, guh nedan, girîngî pê nedan


vursan ölecek vurmasan payını elinden alacak

cihê derban tê tune û bûye qirnî bi me ve zeliqîye, ne ji kuştinê re dibe, ne ji hiştinê re, (ji bo kesên, digel lawazî û bêhêzîya xwe, zirarê didin mirov tê gotin)


vurulan av ürkütülen kurbağaya değmemek

bi qirûşekî ker xesandin bi du qirûşan destê xwe şûştin, bizin firotin bi heftan bezê wê kirîn bi heştan, kar û zirar hev dernexistin, xerabîya (yekî) ji qencîya (yekî) bêhtir bûn, zirara (yekî) ji kara (yekî) bêhtir bûn, kara patatêzê


ya dayak yememiş ya sayı bilmiyor

wer xuya ye, hay û bayê (wî) ji felekê tune ye


ya deve ya deveci

hoste necar razê wekî her car xwedê yek e dergeh hezar


ya sopa yememiş ya sayı bilmiyor

Guhartoyeke ya dayak yememiş ya sayı bilmiyor.


yabancı ot ayıklamak

ade kirin paqijkirina çandiniyê ji giyayên bêkêr


yağ mı yoğurttan çıkar yoğurt mu yağdan göreceğiz


yağ yiyip külünü azık etmek

gûyê xwe hişk kirin, gû ji mirîyan deyn dike, dixwe lê narî


yağma yok kazan da ye

ma talan e, araqê belaş mele jî vedixwe, (ji bo kesên ku dixwazin belaş bixwin tê gotin)


yağmur nereye yağarsa tarlayı oraya kaldırmak

av were li ser e ba were li ber e, (berjewendîya (wî) li ku derê be, berê xwe dan wê derê)


yaka bir tarafta paça bir tarafta

her goşeyekî cilên (yekî) bi alîyekî de çûn


yama küçük delik büyük

qul mezin e pîne biçûk e (dema zirar mezin be û derfetên heyî jî têrî dan û jibartina wê nekin dema ku hêza merivan neçe pirsgirêkê çareser bike, tê gotin)


yan cebe komak

digel ku (tiştek) xwestin jî, mîna ku bêdil be tevgerîn


yan gelip oturmak

xwe avêtin ser sîya piştê, pê avêtin ser pê, li ser sîya piştê raketin


yan yattı çamura battı

dims heye mast tune ye mast heye dims tune ye her du jî hene lê ez tune me, nok heye diran tune ye diran heye nok tune ye, mahnîya tirekan arê cehîn e (tu çi bibêjî ew qulpekê pê ve datîne, manîyek dibîne)


yandım Allah bağırmak

ji ber êş û janê xwe ranegirtin, êş û jana (yekî) zêde bûn


yaralı parmağına işememek

bi destê kul de jî mîz nekirin, wekî dara spîndarê bûn, bi kêrî tu kesî nehatin


yârdan mı geçersin serden mi

an tu yê dil hilînî an gurçikê, ya tu dê dil hilînî ya gurçikê


yaş tahtaya basmamak

pê li kevirê şil nekirin, pê li cihê şil nekirin, pîyên xwe bi hendaze avêtin


yaşı ne başı ne?

ê wiha û wî karî? serî çi ye, binî çi ye?


yavuz er sinan gibi

ez av tu beyar, jê re bêmal bûn, jê re bêçek bûn, li bin sîya xelkê digere, (ji bo kesê ku hemû gotinan, hemû fermanan tavilê bi cih tîne)


yaz boz tahtasına çevirmek

kirin wekî singê nav kayê, (kirin nekirin li ser karekî neman)


yediği kaba sıçmak

bixwe li ber me, birî li ser me, nan û xweya (yekî) li ser çonga ye, bê nan û xwê ye


yeldir yelek yeldir saç

ji xelkê re xerat e ji xwe re malmîrat e, ji xelkê re hêkan dike ji xwe re zelqan dike, ji xelkê re kêr û kewar ji xwe re zikbetal, ji xelkê re hût e ji xwe re kût e, ji xelkê re masîgiro ji xwe re kosîgiro, ji xelkê re kewgir e ji xwe re mişkgir e, ji xelkê re xerat e ji xwe re malmîrat e


yengeç gibi yan yan gider

marê kor e, marê duserî, xwînheram e, zikreş e, marê pê di zik de ye, marê di qulê de ye, marê xel e


yenice eleğim seni nerelere asayım

ji bo wî kesê dinyanedîtî ku wexta rastî tiştekî ku hêvî jê nake tê û pê diheyire, tê gotin

qîmeta demdemî ku ji bo tiştên nû û mode tê dayîn, tê gotin


yenilir yutulur gibi olmamak

tehma (tiştekî) giran bûn, neçûn xwarê, (ji bo xwarina ku êdî nayê xwarin)

ne bi kuştinê ne bi hiştinê tê, (ji bo kesê ku mirov nikare çax pê bixe)

mirov xwezî nake lê binêre, mirov naxwaze lê binêre

tê de neçûn, nehatin daxwarin, (ji bo gotinên ne baş)


yerden yere çalmak

wekî keran lê xistin, ava (yekî) derxistin, (yek) ji helal û heramên xwedê xistin


yerden yere vurmak

ava (yekî) derxistin, (yek) ji helal û heramên xwedê xistin


yılanı ben tutmalıyım ki gözüne sen bakasın


yıldıza kement atmak

(yek) mîna gizikê dizivire, (yek) çav li serî dixe, (yek) kewê zinaran e, (yek) bi devê xwe kewan (çivîkan) digire, (yek) çêlikê şêran e, (yek) wekî agir e, (yek) wekî kabê vîç e, (yek) kapê asê ye


yiğit hoş yancık boş

li malê tune dînar navê keçikê hezar, bejntît e mal mesçît e, şalşîn e tiştek di mal de nîn e, di mal de tune jajî kur pê diavêje kajîvajî


yoğurdu yumruğu ile yer

nan di çavê xwe re dike, (ji bo kesê ku rê û rêçikan nizane, kar tevî hev dike û nikare nehf jê bibîne, tê gotin)


yoksul gözünden medet ummak

feqîrtî zingaro mêrayî, şêwra çûkan li ser garisê feqîran e


yorgan gitti kavga bitti

bizin mir gir birîya, bizin mir, şîr qetîya


yuf borusunu çalmak

lê hiryohiryo daxistin, (gir û nefrîna xwe ya li (yekî) bi dengekî bilind gotin)


yukarı tükürse bıyığı aşağı tükürse sakalı

wer dike bav dimire ha dike dê dimire, ron dikim elo naxwe tîr dikim welo naxwe, tîr bike dan diçe ron bike nan diçe, di bin re lêv e, di ser re simbêl, serjêr çakûç berjêr çakûç, serê dar (ço) bigû ye, binê dar bigû ye


yüreğine dağ açılmak

êş ketin dilê (yekî), êş û azar kişandin


yürü de enseni görelim

here ku tu neçî, de biteqize here, de biqeşite here


yüzünden düşen bin parça olmak

mirov li rûyê (wî) dinihêre heqê êş (aş) winda dike, mirov li wechê (wî) dinere bi deh qirûşan deyndar dibe, mirûzê (yekî) wekî çîyayê berf lê bibare


yüzünü yerlere sürmek

zêde zêde lavayî kirin, çûn dest û pîyên yekî


yüzünün akıyla çıkmak

bi rûyekî spî ji nav karekî derketin, bi serfirazî jê derketin


zamirleri bir olmak

ava wan di coyekî de çûn, kewê wan ji hev re xwendin, bayê wan li hev hatin


zırnık bile vermemek

gunehê xwe jî nedan, piçek jî nedan, gûyê xwe hişk kirin, xwarin û nerîn, xîçek jî nedan


zilleri takıp oynamak

ji kêfan rabûn govend girtin, ji kêfan hatin ku bifirin, ji kêfan hatin ku bi hewayê ketin


zurna çalanın kapısında limon yemeğe benzer

wekî qeşartina pîvazê ye, tewşomewşo axaftin


zurnada peşrev olmaz ne çıkarsa bahtına

ettehîyato çawan lê hato, (ji bo karên ku bêyî plansazî û bê ser û ber tê kirin û dawî û encama wan ne dîyar e û ji bo tiştên ku derveyî adetî ne, tê gotin)


zurnanın son deliği

(yek) bi serîyekî sîr nake, ava qûna cêr e, kesî pê re pîvaz jî hûr nekirin


şehir efsanesi

Rîwayetên bêesil an jî nerast in ku di nava xelkê de bi berfirehî belav bûne.
Meselok, hîkayet, gotegot, galegot, gotegotkên nav xelkê.


vesilesiyle

bi wesîleya tiştekî yan kesekî, bi xêra tiştekî yan kesekî


dediklerine katılıyorum

xebera te ye, gotina te rast e, tu mafdar î, tu rast dibêjî, gotina te ye


bu şekilde

bi vî awayî, bi vî rengî, bi vî şiklî, bi vî şêweyî

Bu şekilde yapmalısın.


acemilik etmek

ecemîtî kirin, bêyî fikirîn hereket kirin.


adama benzemek

şibîn mirovan, bi halûharekên xwe, bi cilûbergên xwe, xwe wek mirovên din ên normal kirin, xwe sererast kirin.


zurnayı biz çaldık parsayı o topladı

Bo kesên ku xwe datînin ser tiştên hazir tê gotin. Ango yê ku ked daye, xwe pê mijûl kiriye, li serê xebitiye na; kesekî/ê din fêde dibîne jê.


engin dallardan murt yememek

Engin dallardan murt yemezdi. Onun alacağı kız ya çok zengin ya da tanınmış bir aileye mensup olmalıydı. (Orhan Kemal)

Yekî pozbilind bû. Keçikê ku wê ew bîne an divê ji malbateke pir-dewlemend be an jî pir-naskirî.


yüreğin yetiyorsa

eger ji te tê, tu mêr bî, eger ji qûna te tê


Edi ile Büdü

Ji îngilîzî Bert and Ernie ji rêzefilmê Sesame Street.


vurgun yemek

felc, bawî, ji dest û ling ketin, bayê sor pê ketin, bayê sor lê ketin


ipucu vermek

Serê meseleyê dan. Ji bo kesê ku dixwaze tiştekî hîn bibe, dana agahiyên ku dîtin an hînbûna wê tiştî rehettir dike.