aptal yerine konmak

(yek) kirin şûna evdalan, (yek) kirin şûna keran, (yek) kirin şûna xêvoyan


aptes bozulmak

destnimêja (yekî) şikestin, destnimêja (yekî) betal bûn


Arabist

Erebîzan (zanyarê ku bi ziman û wêjeya Erebî re bilî dibe)


arafat'ta soyulmuş hacıya dönmek

bûn wekî hecacê ku li erefayê bê şêlandin, hemû mal û maldarîya xwe winda kirin, wekî hecacê ku li Erefayê bê şêlandin


araları şekerrenk almak

tayê wan ji hev qetîn, dostanîya (wan) xera bûn


aralarında dağlar kadar fark var

Guhartoyeke aralarından dağlar kadar fark olmak.


arap araba yüzün karadır demiş

keçelo navê min li te kumê min li serê te, şeko navê xwe li hevalê xwe ko, navê min li te qotik li serê te, mirîşkê hêk kir navê xwe li xelkê kir


Arap saçı

kafirkeratî, linavhevketî, rewşa tevlihev


arap saçına dönmek

bûn girara gavanan, bûn girara qereçîyan, bûn gola gamêşan, li nav hev ketin, bûn kafirkeratî, bûn şorbe,li nav hev qelibîn


Arasat

Eresat (li gorî baweriya misilmana cihê ku roja qiyametê wê mirî lê bicivin hev)


arazöz

avreşok, amraza ku şînahîya li ber rêyan av dide


ardından sapan taşı yetişememek

bûn wekî şêxê pê li bizotê kirî, wekî guleya tifingê bûn, wekî keran pê li gunê wî kirine, tu yê bibêjî hêka (wî) li malê sar bûye, tu yê bibêjî qey cot û cobar li benda (wî) ne


ardını almak

dawî lê anîn, paşî lê anîn, birin serî, sergihayî kirin


ardını boşlamak

dev ji qûna (yekî, tiştekî) berdan, dûvika (yekî) berdan, hew li dû qûna (yekî, tiştekî) ketin


arı satmış namusu kiraya vermiş

şerm û heyaya (yekî) şikîyaye, perdeya rûyê (yekî) qetîyaye, ne şerm e ne heya ye


arı yılı değil kâr yılı

şerma xwe avêtin, (ji bo berjewendîya xwe)


arık altından tarla bağışlamak

ji bo berjewendîya (wî), soz û bext dan (yekî)

ji bo berjewendîya (wî), bi dizîka û di binî re, rê li ber (yekî) xistin


arılaştırma

xwerû kirin, saf kirin, zelandin, zelilandin


arının dikenini görüp balından el çekmek

çavên zer di derîyê de dîtin û jê qerîn, (xetereya (tiştekî, karekî) dîtin û dev ji nehf û sûdeya ku jê bê berdan)


arının yuvasına dürtmek

pêlî mala cinan kirin, bela bi ser xwe de anîn

tilîya xwe kirin kulmozê, lana mozeqirtikan derkirin


arka çevirmek

pişta xwe dan (yekî), xwe lê dananîn, berê xwe jê guhastin


arkası yere gelmemek

pişta (yekî) dananîn erdê, pişta (yekî) nehatin danîn, pişta (yekî) saxlem bûn


arkasında yumurta küfesi yok ya

qey (yek) dîzik e bipelişe, qey Ezraîl wê ruhê (yekî) bistîne!

qîble jê re tune ye, wekî nanê sêlê ye, qeys û qaba (wî) tune ye


arkasından sapan taşı yetişememek

Guhartoyeke ardından sapan taşı yetişememek.


arkasından teneke çalmak

li pey (yekî) hûhû kirin, huryohuryo lê daxistin, lê fîkandin


armudun sapı var üzümün çöpü var demek

eyb anîn ser her tiştî, lome anîn ser her tiştî, goşt bêhestî tune bûn


armut piş ağzıma düş

xwedîyê xwarina haziro, tirala bin dara xurmê, tu dibêjî hema bila ji kulekê de bê bikeve devê min, kesranê bin dara xurmê


Arnavut kaldırımı

peyariya berkirî (peyarêya ku bi kevirên gir û hûr û bi awayekî serobero hatiye çêkirin)


art eteğinde namaz kılınmak

(yek) di nimêj û taeta xwe de ye, (yek) kesekî qenc û dilpak e


artçı deprem

erdheja peyhatî, erdhejên ku piştî erdheja mezin tên, û ji ya pêşiyê piçûktirin


Aryanizm

Aryanîzm (mezhebeke filehî ku di sedsala IV, de ji hêla keşe Arius ve hatiye avakirin û xwedantiya Îsa red dike)


asabına dokunmak

li telê (yekî) ketin, li zora (yekî) çûn


asaleten

esaleten, di peywirekê de bi bingehî; dijraberî wekaleten


asfalt etmek

wekî keran lê xistin, donê heyrano jê çêkirin, hemtirka (yekî) danîn, (yek) ji helal û heramê xwedê xistin


asgariye indirmek

anîn ser radeya kêmtirîn, anîn ser pîvana maqûl


asılanmak

jê kêr dîtin, jê kelk girtin, jê sûd girtin, jê feydeyê dîtin, jê sûd wergirtin


asılma depoya gider

beredayî bi ser ruhê (wî) nekeve, beredayî di ber nede


askıya almak

(karek) bi zanebûn derengî xistin, kar hiştin ji demekê din re


askıya çıkarmak

mijarekê nivîsandî li cihekî daleqandin û demekê wisan dan sekinandin


aslanın ağzında olmak

ji bo tiştê ku bidestxistin û qezenckirina (wî) ne hêsan û rehet e


aslı faslı olmamak

binê (tiştekî) tune bûn, bêesl û fesi, bêxîm û bingeh, ji binî de vir û derew bûn


aslını astarını öğrenmek

esehîya (tiştekî) hîn bûn, rastîya (tiştekî) hîn bûn, binê (tiştekî) aşkere bûn


asma kabağı

dolmik, cureyeke dolmika ku tor dide (Lageneria vulgaris)

dolmik (zebzeya vê riwekê ya zirav û dirêj)


assolist

assolîst, kilambêjê navdar ku di dawiya bemamê derdikeve şanogehê


astarı yüzünden pahalı olmak

bi qirûşekî ker xesandin bi du qirûşan destê xwe şûştin, bizin firotin bi heftan bezê wê kirîn bi heştan, doşanîyek dan û ukekî xwe vê re (pê re) rêkirin, bi qurişekî ketin bi hezarî jê pak nebûn, post ji goşt girantir bûn, kar û zirar hev dernexistin, kara kerxes e, li ser (yekî) buha rûniştin, li ser (yekî) giran bûn, zirara (yekî) ji kara (yekî) bêhtir hatin


astığı astık kestiği kestik

ê ku bikuje dikuje, yê ku bihêle dihêle, girtin û berdan di destê (wî) de ye, bi destê xwe ye


aş deliye kalmak

hemû dijber û hevrikên (yekî) xwe ji navê dan alî


aş pişti bayram geçti

dar ket, toz temirî, ku kela şorbeyê çû bihayê heskê perek e, hasil di musilê re derbas bû


aş yesem kaşığımda çıkar

di her girarî de dikele, wekî pezê col tev li her tiştî bûn, pincarê ber her girarî, dibe heska her girarî, dibe xwêya her girarî, di her şorbeyê de dikele


aşağı koysam pas olur yukarı koysam is olur demek

gotin, vî alî çal e, vî alî behr e, (ji bo her kar û tiştî manî çêkirin û xetere dîtin)


aşağı mahalle sen misin yukarı mahalle şen misin

wekî pisîka lingşewitî gerîn, gerokî kirin


aşağı mahalle sen misin yukarı mahalle şen misin diye gezmek

Binêre aşağı mahalle sen misin yukarı mahalle şen misin.


aşağı tükürsen sakal yukarı tükürsen bıyık

wer dikî dê dimire wiha dikî bav dimire, tîr bike dan diçe ron bike nan diçe, ron dikim elo naxwe tîr dikim welo naxwe, serjêr çakûç berjêr çakûç, ez li jor dinêrim simbêl li jêr dinerim rî ye, ketin nava Xelîl û Celîl


aşağıdan güreşmek

kêm kişandin, bi dora (yekî) ketin, (bi zimanekî xweş û bi xasûkî) newq jê vala (zirav) kirin


aşığı cuk oturmak

kapê (yekî) mîr hatin, karê (yekî) rast gerîn, karê (yekî) rast çûn


aşını kaldırmak

serê xwe ji serê rakirin, serê xwe ji serê hilanîn, serî ji ser karekî rabûn

serî ji ser balîfê bilind nekirin, (ji bo nexweşînê)


aşina çıktı ocak başına

me jê re got paşa, berê me da kaşa(n), (hûrmet, xweşbînî û nêzîkahîya ku mirovan tê didan, bi xerabî û ne di rê de bi kar anî)


at anası gibi

sosê mêrê, jina mêrane, terpase, (ji bo jinan)


at başı gitmek

wekî terezîyê bûn, bi hev re çûn, ling li ber hev xistin, beranberî hev bûn


at çalındıktan sonra ahır kapısını kapamak

piştî baranê ga cil kirin, paşîya tirê hê li min kezî kurê, piştî xesirînê tevdîra xwe girtin, piştî ku bû hîna ax û wax bêfeyde ye, paşiya tirê hê li min kezîkurê


at yerine eşek bağlamak

li şûna kesekî hêja, yekî nehêja û bêqîmet anîn


ata binmeden ayaklarını sallamak

berî baranê xwe şil kirin, bêkelek û gemî li avê siwar bûn, hesp tune afir dikole, nagihe delavê derpî diavê


ata nal çakıldığını görmüş kurbağa ayaklarını uzatmış

piyê xezalan nal dikin kûsî dibêje; ka pepim, deve nal kirin rovî çû got; pepe, nalbendan hespê xwe nal dikirin kevjalê digot; va pepikê min


Atatürkçülük

Kemalîtî, Kemalîzm, Ataturkîtî, Ataturkparêzî


ateş böceği görse yangın sanmak

ji hebek tirî mahserek çêkirin, nîsk kirin gîsk, mişk kirin qantir, ji mûyek werîsek çêkirin, ji dilopek av çemek çêkirin, ji hebek nîsk şorbe çêkirin


ateş olsa cirmi kadar yer yakar

bi baran be erdê şil nake, bi agir be xwe dişewitîne, pir pir bike li gorî kîloya xwe bike


ateşe vursan duman tütmez

destê (yekî) tije garis be dendikek jî jê nakeve (ji bo kesên pir çî kûs)


ateşin ağzına atılmak

(yek) avêtin nav agir, (yek) dan ber agirê


ateşkes yapmak

destê xwe ji hev berdan, ji ber hev rabûn


atı alan üsküdar'ı geçti

heta me hilatî kir xelkê şikeva pê ve danî, heta min kar kir, wî bar kir, heta te got gur û rovî post hate nîvî, heta xidir xemilî dawet betilî, heta yê giran xwe tazî kir ê sivik xwe şûşt, heta malxwê pê hisîya mêvan binê beroşê jî alisî, heta te hevîr kir xelkê şikeva kir


atına eşek mi dedik?

ma me got, golika te gonî ye? ma me tiştekî tewş got, ma me tu ji xwe kêm dîtî, ma me got serê sola (lingê) te xwar e?


atıp tutmak

di elenîya (yekî) de mijûl bûn, avêtin (yekî)

şeqandin, avêtin, reşandin, peqandin, (ji bo axaftina bi mubalexe)


atlama tahtası yapmak

ji bo mezinbûn û derbasbûna qonaxa bilindtirîn (yek, tiştek) ji xwe re kirin navgîn û wesîte, (kirin qada pêngavê, kirin qada apûmavêtinê)


atlıyı atından indirir yaylıyı yoldan çevirir

bi zilm û zordestî ji heqê kesan derdikeve der

ji dîkan hêkan çêdike, dikare mû ji maran bike


atma recep din kardeşiyiz

beede binê te erd e, virê te biqele, bitirîne heftêûpênc, biçirîne, bişeqîne, (filankes) her virek ku dike dendikek xwê tê de nîn e


atsan atılmaz satsan satılmaz

ne bi kuştin ne bi hiştin, bûye cil ketîye mil


attığı taş yerini bulmamak

peşka (wî) bigû ye, (di tu karekî de bi ser neketin)

toqa serî li newqê nehatin, (di tu tiştî de mirazê xwe nekirin)


av avlandı tav tavlandı

dar ket toz temirî, tiştê çû nede dû, her tişt bû û çû, bûye çûye, tiştê çû mede dû


avanta vurmak

pir bi rihetî û bêyî kedrijandinê pere qezenc kirin


avantaya gelmek

(tiştek) bi belaşî yan jî bi pereyekî hindik hatin bidestxistin


avukatlığını yapmak

di şûna (yekî) de axivîn, ebûqatîya (yekî) kirin


avurdu avurduna dönmek

bûn wekî çêlikê hechecîkê, bûn wekî hijikê, sûretê (yekî) rûniştin


avurdu büyük

aşê hewarê, aşê nokan, hûrfilitî, (yekî) gepmezin, çilek, nefsek


ay bacayı aştı

ku kela şorbeyê çû bihayê heskê perek e, hasil giha musil, wexta (tiştekî) derbas bû û çû


ay gibi

eynî perîya rojê ye, wekî hîva çardehşevî ye, mîna şemala çirayê ye, mû jê şaş nebûye, ji hîva çardeşevî re dibêje: bi wê de here!


aya sen doğma ben doğuyorum der

ji hîva çardehşevî re dibêje: tu dernekeve ez derkevim, mû jê şaş nebûye, ji hîva çardehşevî re dibêje: bi wê de here!


ayağı cıvık

gerok, gere gundo, nan û xwêya wî li ser kaba wî ye, li ser heft kanîyan avê venaxwe


ayağı kaymak

ji rê averê bûn, ketin rîya xerab, lingê (yekî) ji bin çûn


ayağı şaşmak

rîya xwe şaş kirin, ji rîya xwe averê bûn, lingê (yekî) ji bin çûn


ayağına pabuç olmamak

nekarîn lingê xwe li lingê (yekî) xistin, nekirin axa bin lingên (yekî), nekirin neynoka (yekî) jî


ayağına sıcak su mu dökelim soğuk su mu?

ca hesinekî biavêjin ber pîyê (yekî), ma pîyê te bi hine ye?


ayağında donu yok başına fesleğen ister

di malê de tune arvan e navê jinikê gulnîgar e, di malê de tune ar e jinikê navê xwe danîye dînar e, di mal de tune jajî kur pê diavêje kajîvajî, di malê de tune arvanok navê jinê dîndarok, şalşîn e tiştek di mal de nîn e, bejntît e mal mesçît e, nanê bêxwê dixwe tirên şor dike, kember dayê piştê li nav malan digere li teştê


ayağında donu yok başına fesleğen takar

Guhartoyeke ayağında donu yok başına fesleğen ister.


ayağını öpmek

çûn dest û pîyên (yekî), ez bêm pîyên te


ayak bağı olmak

ji karê (yekî) re bûn asteng, zorî û zehmetî ji (yekî) re çêkirin, pê di qeydê de bûn


ayak işi görmek

suxreyên xelkê kirin, karê nav dest û pîyan kirin


ayak sürtmek

gerokî kirin, tor tor gerîn, beredayî beredayî gerîn


ayak tabanı yanmış it gibi

wekî pisîka ling şewitî, (yek) tu dibêje qey lingê dîk xwarîye, wekî pisîka agir bi terî ketî


ayaklar baş başlar ayak oldu

sergêle bûne bingêle, bingêle bûne sergêle, çi serî ye, çi qûn e, ne mirov bûn mirov ne meriv bûn meriv (ji bo kesê nehâja ku bibin serok û yê hêja nebin se rok)


ayakları karıncalanmak

pîyên (yekî) tevizîn, pîyên (yekî) pûç bûn


ayakları yerden kesilmek

kirî bifire, perên (yekî) hebin dê bifire, ji kêfan kirin bifirin, bask pê ve hatin


ayakları yere basmamak

perê (yekî) hebin dê bifire, ji kêfan kirin bifirin


ayaklarımın altında kar gıcırdıyor

di bin lingê mi de berf diçirike ( dike xizexiz)


ayaklı canavar

wekî şeytanê sêpê ye, harê xwedê, wekî agirê bizot e, (ji bo zarokên şûm û nerihet)


ayaklı gazete

qijika hewarê, xebercî xêro, qijika mizgînê, defa hewarê


ayasofa kadar kamburu olsaydı da bizimle beraber bulunsaydı

girar (savar) gebûl e, xwedî qebûl e, (ji bo pevrebûnê, ji bo jîyana bi hev re, mirov dikare qisûrên aşkere jî veşêre)


ayasofya'da dilenir sultanahmet'te zekât verir

pars dike ji derîyan dide xêra mirîyan, anî ji derîyan da xêra mirîyan, anîye ji parsê dide xêra xasê, parsek e bi şûr û qertek e


ayaz almak

tiştê ku hêvî jê dikilin bi dest nexistin

gumana xwe ji (tiştekî) birîn, destê xwe ji (tiştekî) şûştin


ayaza kalmak

li ber sir û seqemê man, li ber sermayê man


aybaşı olmak

bi cilan ketin, ketin cilan, ketin hayzeyan, ketin bênimêjîyan, ketin kirasan, (ji bo jinan)


ayı günü belli olmamak

dem û wexta qedîna (tiştekî) dîyar nebûn


ayı postuna bürünmek

xwe wekî saf û dilpak nîşan dan û menfîet bi dest xistin, (gur e, di eyarê mihê de ye)


ayıbını örtmek

kêmasîya (yekî) nedan der, serê gurî xistin bin kum


ayıkla pirincin taşını

de were vî kerî di vî bihurî re derbas bike, de were vî kerî di vê avê re derbas bike, de were vî nîrî hilgire ser vî milî


ayının kırk türküsü var hepsi de ahlat üstüne

sî û sê çîrokên hirçê hene hemû jî li ser hirmîyê ne, sî û sê meseleyên qijikê hene hemû jî li ser dara tihokê ne, heft meseleyên hirçê hene hema dibêje çêva min, heft helbestên hirçê hene hemû jî ser karçînan in


aynı tüfeğin demirinden

ava bihurekê, pincara eynî çîyayî, pîvazên mişarekê, herîya wan eynî ye


ayran budalası gibi

li xwe heyirî mayî, keviran diavêje gûyê xwe, (kesê ku nizane bê çi bike)


ayran içmeye geldik ara açmaya gelmedik

em nehatine hewarê, hatine xwarina savarê, (em hatin ku navber xweş bikin ne ku nava (wan) xera bikin)


ayranı yok içmeğe atla gider biçmeğe

di mal de tune arvan e navê jinikê gulnîgar e, di malê de tune ar e navê jinikê dînar e, şalşîn e lê tiştek li mal nîn e, di mal de tune jajî kur pê diavêje kajîvajî, di malê de tune arvanok navê jinê dîndarok, bejntît e mal mesçît e, nanê bêxwê dixwe tirên şor dike, dew tune fir bike li hespê siwar dibe çir dike, di mal de tune arvan e navê jinikê Gulnîgar e


ayranı yok içmeğe atla gider sıçmağa

Guhartoyeke ayranı yok içmeğe atla gider biçmeğe.


ayranım budur yarısı sudur

hal û malê min ev e, ya di destê min de ev e


ayyuka ser çekmek

erd û esman pê hesîn, li her derê belav bûn, (ji bo paşgotinîyan)


Az

kurtebêja azotê, ku bi awayê N'yê jî tê nîşandan


az buz değil

(tiştekî) ne ew çend hindik bûn, ne hindik e


az ye de bir uşak tut

ma xulamê bavê te hene! kî xulamê bavê te ye? tu dibê qey lawê kor husên paşa ye, (ji bo kesê ku hema fermanê didin mirov, tê gotin)


aza sormuşlar nereye çoğun yanına demiş

mal diçe ser mal, pere diçe ser pere, mal xwe li mal digire


azmış kudurmuş

har bûye, agir ketîyê, dîn û har bûye, (ji bo zarok û mirov)

hilatîye, rabûye, har bûye ( ji bo av û çem)


azraile can borcu kalmak

mirin li me kêm e, (ji bo kesê ku deynê wî tune)


azrail'le burun buruna gelmek

mirin û nemirin, ezraîl hatin û paş de vegerîn


baba bir hırsız tuttum! getir! gelmiyor! bırak! o beni bırakmıyor

got; "bavo min dizek girt, " got; "bîne!" got; "nayê!" got; "berde!" got; "ez wî berdidim, ew min bernade, "


baba değil trabzan babası

ne tu bav e, (kesê ku bavîtî li zarokên xwe nake)


baba hindi gibi kabarmak

wekî elokê xwe nepixandin, pişka xwe werimandin, wekî dîkê qoqo xwe qurifandin, wekî elokê panore xwe gij kirin


Babaîlik

Babayîtî (mezhebê ku di sedsala XIII, de ji aliyê Baba Îsheq ve hatiye damezirandin)


babaları tutmak

hêrsa (yekî) pê girtin, agir ji dev barîn, hêrsa (yekî) rabûn, hêrsa (wî) ya mezin rabûn


babası turp anası şalgam

ji hêstirê pirsîne bavê te kî ye gotîye xalê min hesp e, em nizanin kurê kîjan mitribî, kîjan derwêşê ye


babasının hayrına mı?

ma ji xêra bavê xwe re? (bêyî berjewendîyê kirina karekî)


babaya oturmak

encameke baş ji (karekî, tiştekî) negirtin


Babıali

Babêalî (avahiya ku di dema Împeretoriya Osmanî de serokwezîrtî, wezareta karê hundirîn, wezareta karê derveyî û şûraya dewletê tê de bû)

Babêalî (li Stenbolê çapemeniya li dora vê avahiyê)


Babîlik

Babîtî (doktrîna dînî ya ku di sedsala XIX, de li Îranê Ali muhemmed Bab hîmê wê daniye)


bacak kadar

heye çar tilî, bi qasî bihost û nîvekê, qasî bihostekê, pizikek


bacakları tutmamak

pîyên (yekî) pê re nehatin, lingên (yekî) ew negirtin


bağdat'ı tamir etmek

zikê xwe têr kirin, xurek xwarin, têr bûn


bağlandığı yerde otlamak

kevirê êş (aşî) e, hîna kerê berê ye, di cihê xwe de man, pêşve neçûn


bağrına işlemek

dan dilê (yekî), kezeba (yekî) peritandin, nava (wî) helisandin anîn xwarê


Bahaîlik

Bahaîtî (olek e ku ji Babaîtiyê zêde bûye, ji bilî Îranê li Ewrûpa û Amerîkayê belav bûye)


bahtı bağlı

qismetê (wê) hatin girtin, nesîbê (wê) hatin girtin, bextê (yekî) girtî bûn, (ji bo zewaca keçan)


bahtım olsaydı anamdan kız doğardım

bila felek yar bûya dinya alem neyar bûya, sere min bi xêr bûya ji dîya xwe nedibûm, bila bextê min hebûya bila çavek min tune bûya, (mêrên ku şansê wan lê nayê, qirdê wan xerab e, ji bo xwe dibêjin)


bakmağa doyamamak

ji nihêrîna (yekî) têr nebûn, jê têr nebûn, lê mat bûn, lê mat mayîn


bal dök yala

tu rûn birêjî, rûn tê hilanîn, (ji bo cihê pik û paqij)


bal kelebeği

celebek mînmînika ku zirar û ziyanê dide kewara mêşan (Balleria mellonella)


bal yediği kaba sıçmak

nan û xwêyên (wî) li ser çongan e, bê nan û xwê ye, bixwe li ber me, biri li ser me


balaban aş pişirmiş çocuklarını başına üşürmüş


balaban kuşu

çûkeke gir a ku li avzêmka dijî, goştê wê bibez û xwarina wê giran e (Botaurus)


balbal

kêl, kuç, di heyamê berê de, kevirê ku tirkan didanîne ber dora tirbê


balık burcu

birca masî, birca di navbera birca sîtil û beran de


balık etinde

sêtir pêtirî, goştê tevkutayî, (ji bo jinan)


Balkanlar

Hêrêma Balkanan, hêrêma ku Yewnanîstan, Yugoslavya, Arnawid, Bulgaristan, Romanya û Trakya di nav de ye.


Balkanlı

Balkanî (kesê ku ji Balkanan e, tiştê ku xweserî Balkanan e)


balta ile yontulmuş

bivir lê neketî, netevşokirî, das lê neketî, (ji bo mirovê çors û nezan)


bamburuklarını sökmek

wekî keran lê xistin, donê heyrano jê çêkirin, hemtirka (yekî) danîn, (yek) ji helal û heramê xwedê xistin


banço

banço (amûreke muzîkê ku dişibe gîtarê, pênc an jî ji pêncan zêdetir têlên wê hene û reşikê Amerikayê bi kar tînin)


bankamatik

bankematîk, mekîneya ku bîst û çar seetan karê pereyan dike


banyo ettirmek

(tiştek, kesek) bi çêr û gotinên pîs û giran rexen kirin


barbekü

argûn, bi piranî di berbanan de cihê di dîwêr de ku mirov goşt lê dibirêje


bardaktan boşanırcasına

mîna ku esman qelişîbe, wekî ji devê meşkê (cêrê) berdî, tu dibê qey esman qul bûye, mîna lûlika misînê sernişîv kiribin, wek tavîya teyrokê, wek tavîya biharê


bardaktan boşanırcasına yağmur yağmak

Guhartoyeke bardaktan boşanırcasına yağmak.


barhane

barxane, bar û barxane (têkberên koçê, têkberên malê)


barma

gava deng li meyxanevanên kal ê Rûm tê kirin tê bikaranîn


barok

barok (şêwaza ku di warê avahîzanî û wênesaziyê de, di salên


basamak yapmak

kirin sîxên devê kîsan, kirin pêlika pêngavê, (ji bo mezinbûn û bilindbûna di karekî de pê li pişta (yekî) kirin û bilind bûn)


basireti bağlanmak

hew karîn pêşîya xwe bibînin, hew karîn di rîya rast re çûn, hew karîn tevdîra xwe girtin


baş açık yalın ayak

bi tena derpê, (ji ber telaşeyê bêyî lixwekirina cil)

serqot û pêxwas, (ji ber telaşeyê bêyî lixwekirina cil)


baş ağrıtmak

serî êşandin, serî werimandin, serî lê kirin dolab, aciz kirin


baş beyin bırakmamak

serê (yekî) birin, pir axaftin, lewçetî kirin


baş dönmek

gêja (yekî) çûn, hişê (yekî) çûn, sergêj bûn


baş kıç belli olmamak

sergêle bûne bingêle, bingêle bûne sergêle, çi serî ye, çi binî ye, ser û binê (tiştekî) ne dîyar bûn


başa kakmak

kirin qar û dan ser (yekî), kirin qar û dan ser çavên (yekî), serhevde kirin


başarısız kalmak

bi awayekî biserneketî, serfiraznebûyî, herîn


başı darda olmak

destteng bûn, di desttengîyê de bûn, ketin desttengîyê


başı göl ayağı sal

heska nav malan, tûr li piştê ye, li ser heft kanîyan avê venaxwe, gerok


başı kalabalık olmak

serê (yekî) mîna oxila mêşan bûn, ser sere (yekî) tijî mirov bûn, di hewran de noq bûn, ser serê wî ne wesîyayî bûn


başı taşa taşı başa vurmak

ji bo biserketinê serî li her cih û der û çareyê dan


başıbozuk alayı

şervanên sivîl ên ku ketine nav leşkeran


başına dert açmak

serê xwe pê êşandin, ji xwe re kirin derd


başına gün doğmak

dewleta (yekî) lê xistin, şansê (yekî) lê xistin


başına tac etmek

kirin tac dan ser serê xwe, danîn ser serê xwe


başına vur ağzından lokmasını al

tu berê (yekî) bi ku de bikî nabêje na (ji bo kesên dengnekir û sernerm)


başında kavak yelleri esmek

haya (yekî) ji bayê felekê tune bûn, sergerm bûn (ji bo xortên ku tenê li zewqa xwe dinihêrin)

li esmên nîsk ajotin, serê xwe kirin curnekî vala (bi tiştên beredayî mijûl bûn)


başından büyük işlere girmek

qam qama mêşan e, deng denge gamêşan e, qûna (wî) qûna tûtika ye hekên betan dike, zêdeyî xwe dan milê xwe, xwe di ber tiştên mezin re kirin


başından büyük işlere kalkışmak

Guhartoyeke başından büyük işlere girmek.


başından kaynar sular dökülmek

kunek ava sar bi ser de wer kirin, ava kelandî bi ser çokê (yekî) de hatin


başını gün ayağını yer yemek

li ber tavê xebitîn, (ji bo pale û cenanan)


başını kaşıyacak vakti olmamak

fersenda (yekî) tune bûn ku serê xwe bixurîne, keysa (yekî) tune bûn ku serê xwe bixurîne


başını taşa vurmak

serê xwe li vî dîwarî, li (wî) dîwarî xistin, gelekî poşman bûn


başını yemek

serê (yekî) kirin gêjahîyan, serê (yekî) kirin geremolê


başıyle oynamak

ji canê xwe aciz bûn, mirina xwe hazir kirin, ji ruhê xwe aciz bûn, dan pey mirina xwe


başkatip

sernivîsevan, sernivîsyar, sereknivîsevan, serekê katiban


başlahana

cureyekî keleman e ku pelên wê di hev de û serê wê topikî ye (Brassica oleracea)


baştarda

cureyek cengkeştî ku demên berê di stola Osmanî de hatiye bikaranîn


başülke

serekwelat, welatê serek (di împeratorîtiya mêtîngehan de welatê ku serekê mêtîngehan e)


Batinîye

Batiniye (navê tarîqetên ku bawer dikin di hundirên tiştên xuya de tiştên pendî hene)


bayii

firoşer, bayî (kes, dukan û saziya ku destûra wê ya firotinê ya hin tiştan heye)


bayram değil seyran değil eniştem beni niye öptü

kêfa ku ji me re dike xêr e, gelo çima li dora me diçe û tê? gelo çima xwe bi me xweş dike?


bayram geçtikten sonra kınayı başına çal

tiştê ku di wexta xwe de neyê kirin bêqîmet e, (tiştê berî bûkê neyê dû bûkê re nabe)


Beberuhi

di leystika Karagöz de navê cûceyê piştxûz

(bi b'ya biçûk) mêrê cirnexweş û qicûcankî


Beç tavuğu

heywaneke malê ku ji famîleya mirîşkan e, serê wê biçûk û rût, pûrta wê ji rengê cûnê ber bi hêşîn ve û bi qasî mirîşkekê mezin e (Numida meleagris)


Bedevîlik

Bedewîtî (terîqeteke sûn'î ku di sedsala XIII, de ava bûye)


beğenmeyen kızını vermesin

ne xema min e, kî diecibîne, kî naecibîne ne xema min e


belayı savmak

bela ji xwe dûr xistin, ji teşqeleyê derketin


belinlemek

raceniqîn, veciniqîn (gava ku yek di xew de vediciniqe tûl dide xwe radibe û bi çavekî tirs li derdora xwe dinêre)


belirli geçmiş zamanın hikayesi

çîroka dema boriya diyar (di rêziman de),


belirli sürekli geçmiş zaman

dema boriya domdar a diyar (di rêziman de),


belirsiz geçmiş zamanın hikayesi

çîroka dema borîya nediyar (di rêziman de),


belirsiz sürekli geçmiş zaman

dema borîya domdar a nediyar (di rêziman de)


ben diyorum hadımım o diyor oğul uşaktan neyin var

ez dibêjim stewr e tu dibêjî bidoşe, ez dibêm hirç va ye ew dibê rêç va ye


ben gidemem bendere alışmışım kaba döşek mindere

gayê zexel e timî li mexel e, (kesek) av di zikê xwe de naçeliqîne, bi xwe de anîye, (ez bi nazdarî mezin bûme, nikarim karên zor û zehmet bikim)


ben umarım bacımdan bacım ölür acından

ez parsa dinê dixwim, ew jî parsa min dixwin, ez jê hêvî dikim, zikê (wî/ê) bi piştê ve zeliqîye, ez li destê wê dinihêrim, ew ji birçîna dimire


benden uzak olsun da mısır'a sultan olsun

bila dûr be bila bi nûr be, dûro bi nûro


benim oğlum bina okur döner döner yine okur

tim heman tişt û karên beredayî dike û tiştek bi dest naxe, ji bo xebateke beredayî tê gotin (ji bo tim û tim dubarekirina karekî beredayî tê gotin)


benzol

benzol (sûtemeniyeke şile ye ku ji benzîn û toluenê tê pê)


beraber duşüp kalkmak

ligel hev jîyîn, ligel hev kar kirin, bi hev re jîyîn


besledik büyüttük danayı tanımaz oldu anayı

xwedî bike bi nanê xwe berde canê xwe, nan û xwêya (wî) li ser çongê ye, nan ji jûnê ketî, nankor


beş aşağı beş yukarı uyuşmak

ne ji te, ne ji wî, kêm zêde li hev kirin


beş para etmemek

nekirin pênc qiruş, daxî pere nekirin, nekirin bi eyarê xwe, bi serîkî sîr nekirin, se nan ji destê wî nagirin, nekirin bi polikekî


beşli

pênc libî (tiştê ku ji pênc parçeyan hatiye pê)

pêncmend (pûl an jî kaxizê ku nimareya pêncan li ser e; di leystika îskambîl û domînoyê de)

kentet (berhema muzîkê ku ji bo pênc deng an jî pênc amûrên muzîkê hatiye amadekirin)

orkestraya cazê ku pênc muzîsyen wê îcra dikin

pêncane (sêyaneya ku di edebiyata gelêrî de, du malik pê ve tên girêdan)


beşlik simit gibi kurulmak

xwe qure kirin, pişka xwe werimandin, kum li serî fireh bûn


bey danası gibi yan gelip geviş getirmek

Guhartoyeke bey devesi gibi yan gelip geviş getirmek.


pê avêtin ser pê, li ser sîya piştê raketin, xwe avêtin ser sîya piştê


beyaz ölüm

mirina ku ji ber tilyaq û eroînkêşîyê ye


beyaz yalan

virên ji bo xwedê, derewa xêrê, virên heqîb lê kirin, (derewa ku li şûna xisarê sûd û feydeyê dide mirov)


beydir ama cebi omuzunda

nebî ye, lê ji xwe re bi tûrik digere, (ji bo çikûsên ku rewşa wan û kirinên wan ne wekî hev in, tê gotin)


bezirganbaşı

peywirdarê ku ji bo padîşahan; cil û qumaşan pêk tîne û wan diparêze


bıçak bıçağa gelmek

bi kêran çûn hev, bi kêran li hev xistin


bıyığı yelli

ji nava xwe têr, ji xwe razî, pozbilind, qure


bıyık altından gülmek

di bin simbêlan de kenîn, di bin simbêlan re kenîn


bıyıkları terlemek

hê nû simbêl avêtin ser lêvan, simbêla (yekî) hê nû bûtik bûn, simbêla (yekî) hê nû xwê dan


biçilmiş kaftan

wekî dermanê ku tu biavêjî çavê kor, kesê ku tam li gorî wî karî ye, kirasê fesilandî


bid'at

bîd'at (daraz û prensîbên ku piştî Hz, Muhemed di dînê Îslamê de peyde bûne)

bîdat (tiştên ku pişt re çêbûne, peyde bûne)


bildiğini okumak

ji kirt û nîva xwe nehatin xwarê, benîştê xwe lê dananîn, ji kerê şeytên daneketin, ji ya xwe nehatin xwarê, ji hespê xwe peya nebûn, tim gotin, barê êzingên min, ji yek û nîva xwe nehatin xwarê


bilekten dirseğe kadar uzanan kol muhafazalığı


bilgi işlem

Zanînkirarî, birêvebirina karên ku bêhtir bi agahdan û cîhazên weke wê têne kirin.

Di sazîyan de cihê ku ev kar lê tê meşandin.


bin bir ayak bir ayak üzerine

şênî hev dixwe, dê weledê xwe diavêje, axê biavêjî li erdê nakeve, serê kerîyan li hev dikeve


bin bir paraya

gûyê hev dixwin, (ji bo pirbûna kesên ku eynî kari dikin)


bin kuyruk ilavesiyle uçurmak

ji hebek tirî mahserek çêkirin, ji mûyek werîsek çêkirin, nîsk kirin gîsk, mişk kirin qantir, ji dilopek av çemekî çêkirin, ji hebek nîsk şorbe çêkirin


bin yiyip bin şükretmek

hezar car şikrîma (şikirîna, şêkirîna) xwe anîn


binin yarısı beş yüz o da biz de yok

ji kesê bi xayle re di wateya "çi ye tu wisan diponijî, xeman nexwe, " de bi henekî tê gotin, (ma kerê te mirîye?)


bir abam var atarım nerde olsa yatarım

serê min şûştî ye, kezîya min vegirtî ye


bir alem olmak

taybetîyên (yekî) hebûn, xweserîyên (yekî) hebûn


bir atımlık barutu kalmak

hal û malê (yekî) ew bûn, derb û nîveke wî man, zik hebano, gû tê dano, ser û qûna wî ew e, a (yekî) êrîşa ewil bûn, (der heqê (tiştekî) de gotinên (wî) ne zêde bûn, (tiştê) ku bibêje tev de ev e)


bir atıp iki vurdu

bi tîrekê du nîşan hildan, bi kevirekî du gûz xistin (qezenca ku hêvî jê nedikir, kir)


bir ayağı yerde bir ayağı gökte

bi desthilanîn e, ji heqê her tiştî tê sereder, kêrhatî ye


bir baltaya sap olmamak

nebûn xweyê xwe û tiştekî, nebûn xwedî îş û karekî


bir baştan bir başa

ji vî serîyi heta (wî) serîyi, ji serîyek heta serîyê din


bir batman ekmekle bir it ayartamaz

zikê (yekî) vala ye, ava li herîyan (agiran) e, xana vala ye, (ji bo kesê bêkêr û nejêhatî)

tevî ku şert û mercên wî guncan in jî, nikare ji heqê tu karekî derkeve der


bir buldu iki ister akça buldu çıkın ister

hiçî miçî dinya tev di zikê min de bi cî, mû ji mû diqusîne, çavbirçî, (qîma xwe bi yê heyî nayîne û yê zêde dixwaze)


bir dalda dokuz ceviz görmeyince taş atmamak

heta nebîne sicûrê, naçe ber tenûrê, heta ku negire dehan nade nehan, kewê xwe di mijê de bernedan, xwe li cihê germ girtin, (bêyî rokirin û pîvan û fikirîna hur û kur dest neavêtin karekî, heta ku bawerî bi qezenca karekî neanîn dest pê nekirin)


bir dediği diğer dediğini tutmamak

teqlê (yekî) li hev nenihêrtin, du tevirê wî li (cihekî) neketin, wek tavîyên biharê bûn, gotinekê (yekî) li gotinekê nenihêrtin


bir dereyi bal bir dereyi yağ etmek

karê ku tê kirin, li ber çavên kesan xweş û şîrîn kirin


bir deri bir kemik

bûn wek ta û derzî, bûn wek çêlikê hechecikan, bûn (man) komek hestî, bûn wek hijik, bûn wek darik, (yek) di hev de buhurîn


bir dilim ekmekle aç bir dilim ekmekle tok olmak


bir eli balda bir eli yağda olmak

kêfa mîran kirin, fîkefîka (yekî) bûn, kilora (wî) di rûn de bûn

di ser serê xwe re avêtin, derfetên xwe xweş bi kar anîn


bir gözü iki kulağı sağır etmek

paç xistin guhên xwe, xwe li kerîtîyê danîn, deng nebirin xwe, xwe li nedîtinê danîn


bir hayli kabarmak

kum li serî fireh bûn, wekî elokê xwe qurifandin, pişkên (yekî) werimîn, serî lê mezin bûn


bir iğne bir iplik kalmak

bûn wek hijikê, bûn wek darik, bûn wek textik


bir koşu gitmek

bi lez û bez çûn, bi bayê bezê çûn, hanhanka çûn, zûzika çûn


bir koyundan bir köroğlu bir ayvaz

ji malekê loqo û doqo, (loqo: ji bo jinan, doqo: ji bo mêran)


bir köroğlu bir ayvaz

loqo û doqo, ne weled e, ne teled e, ez û jina xwe, em li malê du kesin


bir kuyruklu yıldızdır ki kırk yılda bir doğar

dawîya ciwanî, xwedê carekê jê re lê anî, (ji bo tiştên ku her gav bi dest nakevin û gava bi dest ketin divê qîmeta wan bê zanîn, tê gotin)


bir lokma bir hırka

şîva şevê taştîya sibehê ye, (ji bo kesên ku qîm û qînyata xwe bi xwarinên hindik tînin tê gotin)


bir mum al derdine yan

tu bi halê xwe bigirî, çi yê te ji derdê xelkê


bir o yana bir bu yana

korfeleqî, darteleqî, ettehîyato çawan lê hato, çawan lê hato, topteleqî, geh vî alî geh wî alî


bir parmak bal olmak

bûn benîştê devê xelkê, ketin ser zar û zimanê xelkê


bir seksen uzanmak

li erdê pîj bûn, bi dirêjahîya xwe ramedîn


bir söyledi pir söyledi

xeber neda, ku xeber da, gotina (wî) li cih bû, gotin di cih de got


biri vardı geceden biri düştü bacadan

bû derdê ser derdan, bû nehekê ser dehekan, bû zêdeyî ser kezebê, kula dû mirinê, derdê heyî ne bes e, ê xelkê ser de hewes e


biribirine düşmek

ji hev çûn, bi hev ketin, bûn neyarên hev


biribirine düşürmek

bûn wek darika pilorê, kesek (ew) berî hev dan, kesek (ew) ji hev kirin, beko ewantî kirin


biribirine girmek

berê wan ketin hev, bi hev ketin, bi nava hev ketin


bit atmak

tiştekî gumanbar gotin, (di mijarekê de)


biz attık kemik diye alem kaptı ilik diye

em dibêjin paxir e diavêjin li ber çavê xelkê dibe zêr


biz kırk kişiyiz birbirimizi biliriz

em bi qûna hev zanin, me ji zû de kûnyeya hev xwendîye, me zû de kûnyaya hev xwendiye, em bi hev û din zanîn, me hêka hev deqandiye


biz leblebici deyinceye kadar pazar savrulur

heta tu bikî kar wê kûsî herin ser dar, heta bi xwe hisîya dinya alem pê hisîya, pîra pisî taze bi qûna xwe dihisî


bize de mi lolo

qey tu ji me vedişêrî, qey tu ji me re nadî gotinê


bizim gelin bizden kaçar tutar ele başın açar

bûka me rind û bilind e, bêjing û nava gund e, bi ser re şûtik e, bi binî re tijî hûtik e

ji me re bişkul e, ji xelkê re bilbil e, (ji bo kesê ku bi kêrî merivên xwe nayên lê bi kêrî xerîban tên)


bizim gelin bizden kaçar tutar ele kıçın açar

Guhartoyeke bizim gelin bizden kaçar tutar ele başın açar.


boğa burcu

birca gê, birca di navbera birca beran û cêwîyan de


boğuntuya getirmek

anîn geremolê, xirecir li kar xistin, anîn teşqeleyê


bol keseden atmak

ji kîsê kirin xweş dibirim, şeqandin, derewên hişk kirin, berde binê te erd e


Bolşevik

Bolşevîk (tiştê ku bi Bolşevîkiyhe têkildar e)


Bolşeviklik

Bolşevîkî (tevgera şoreşker ku di despêka sedsala XX, de derkete holê û ji hêla Lenîn ve hate bipêşvebirin)


borç gırtlağına çıkmak

deyn heya qirikê bûn, deyn di ser serê (yekî) re qelaptin


boş mezar bulsa içine girmek

Guhartoyeke nalını sökmek için ölmüş eşek aramak.


boş yere

berhewa, cihê tî û tune, badilhewa, beleheq


boşa koysam dolmaz doluya koysam almaz

ron dikim elo naxwe tîr dikim welo naxwe, serê darê bi gû ye binê darê bi gû ye, ketin nava xelîl û celîl, ev pir e wê ji ber bimîne, ev jî hindik e ez têr naxwim


boşanda semerini ye

aşê hewarê, aşê nokan, hûrfilitî, xure, (ji bo kesê ku pir xwarinê dixwin tê gotin)


Boşnak

Ji osmanî بوشناق, ji sirboxirwatî Bòšnjāk.


boşuna telaş dikine traş

berhewa lê xebitîn, qûnqelaştina me çû ji kîsê me, di serê keçel de sîr çandin, (ji bo tevgerên tund û bêencam tê gotin)


boy hedefi olmak

ketin koda kemançê, ketin devê tivingê, di devê topê de bûn, hemû çav çûn ser (yekî), bûn qeşmerê qûçikan, bûn sergoyê qilçê her kesî, ji alîyê her kesî ve hatin rexnekirin


boyacı küpü değil ki hemen daldırıp çıkarsın

ne kûpê dimsê ye ku tê dakim û bidim, tu dibêjî qey tasek av dixwaze, (ji bo karekî ku kirina wî ne hêsan e)


boynu armut sapma dönmek

bûn wekî hijik, bûn wekî çêlikê hechecikê: bûn wekî textik, bûn wekî darik, tu dibê qey mar pê mijîyaye, bûn wekî ta û derzî, stû lê bûn wekî leglegê


boynu kıldan ince

stû jê re xwar e, stûyê (yekî) û kêra (yekî), ziman jê re kin e


boynuz isterken kulaktan olmak

çûn heyfa bavê qûna dê li ser kirin, li heyfa bavê xwe gerîya xwîna xwe jî li serê da, hem ji kerê hem ji perê bûn


boyu bacadan aşmak

qey serê (keçikê) gihîştîye kêranan? (hîna biçûk e, ne ya zewacê ye)


boyunca

bi qasî dirêjayî an jî telê tiştekî seranser


boyunca kalıbını basmak

dil û bext dan (yekî), ewlehî û temînat dan (yekî)


böcül

böcûl çav birin û anîn (bi birin û anînê re nihêrtin)


bu günden den yarına

îro ji sibehê re (tiştê ku ji nifşa niha ji ya dahatû re bimîne)


bu ne perhiz bu ne lahana turşusu?

tir û dasê çi tevî hev in? das li ku werîs li ku? zirneya enisê mitrib li ber yasîna hafiz fethulah? tir li ku das li ku?


bu sıcağa kar dayanmaz

wêxfa meriv zêde pere xerc bike di dest de tiştek namîne

sedemên ji bêgavîyê encamên ku nayên payîn û xwestin jê çedibin


bucak bucak aramak

qul bi qul lê gerîn, li her derê lê gerîn


bugünden tezi yok

hema aniha, tavilê, vê gavê, ji îro pê de


buğday güvesi

mînmînikeke biçûk e ku zerar û ziyanê dide dexlê (Tinea granella)


buğdaygiller

famîleya genim (ku tê de riwekên mîna genim, ceh, birinc, çewder, qamîş, karûş û tiştên wisa cih digirin)


buğu evi

ji ber nexweşîn û mîkroban, cihê ku kinc, cil û berg lê tên kelandin


buharlaştırmak

kirin hilm û gulm, kirin dûkel, kirin bûxar


bukağı vurmak

qeyd avêtin piyê (yekî), qeyd kirin piyê (yekî), qeyd xistin lingê (yekî), qeyd li ling xistin


bukağılamak

qeyd kirin, qeyd li ling xistin, qeyd kirin lingê (heywanekî)


bukalemungiller

famîleya margîseyan, famîleya bûqelemûnan


bul

depê ku du rûyê wê bi berekê hatiye rastkirin


bulandırıcı

verşok (tiştê ku bîzê mirov li hev dixe)


bulaşıkçılık

derdanşotî, firakşotî, amanşotî, qilêwkarî


bulaşıkhane

firaqxane, derşûştin (devera ku lê derdanên qirêjî tê şûştin, li cihên mîna dibistan, nexweşxane û hwd)


bulaşkanlık

têgerî, gincî, zilqokî, zeliqokî, mizelqî


bulaşma

Vedirîn, Ev nexweşî ji te vedirî min. Nexweşiya koronayê vedirî hemû gundiyan.


buldok

gemal, buldok (Canis familliaris molosus hibernicus)


buldurmak

dan dîtin, dan peydekirin, dan keşfkirin


bulgurluya gelin mi gidecek?

ma ew ê here dîwana mîr? qey ew ê bibe bûka badikîyan? tu dibêjî qey xwezgînîyên wê li ber derî ne

ma benc xwarîye? ev xêr e, bûye wek hirça birîndar? (ji bo jina ku hêrs bûye)


bulucu

vebîner, kifşker, kaşîf (kesê ku tiştekî dibîne, kifş dike)


bulunmaz hint kumaşı

nebûn neqş û nimûş, tu dibê qey zêrê zêran e, nebûn heyv û roj, hêlîna xwe birin heft heb hêkên xerabûyî


bulup buluşturmak

bi hev xistin, (ji bo peydekirina (tiştekî)


buluşturmak

anîn cem hev, anîn nik hev, gihandin hev, gihîştandin hev


buluttan nem kapmak

ji mêşê hilanîn, bi mû neçûn qûnê, li hemanan bûn, dilzîz bûn, (ji tiştên ne girîng dilê xwe girtin, ketin şik û waswasê)


bumbar

rûdîk, zimbiloq, rûdiya stûr (rûviya mezin a pez û dewaran)

bûmbar, kîbe, kîbik, zimbiloq, lûmbar, rîviyê heşandî, (hûrê tijekirî)


bunaltılmak

hatin tengavkirin, hatin tengijandin, bêhn lê hatin çikandin


bunaltmak

tengav kirin, tengijandin, bêhn lê çikandin


bundan iyisi can sağlığı

jê çêtir rehma xwedê ye, jê baştir êdî wê bi ku de here, ji vê çêtir saxîya canê me, ji vê re jî mala xwedê ava, hew dibe


buracıkta

Buracıkta tarağımı düşürmüşüm.


buram buram

alav bi alav (ji bo dû, bêhn û tiştên ku li hewayê belav dibe)


burgulanmak

hatin simokkirin, hatin xeşebkirin, hatin qulkirin


burkma

fistiqandin, fikandin, çerqizandin, velîstandin, tehinandin


burkucu

dilxewirîner (tiştê ku dil dixewirîne, dikewgirîne)


burkulma

fistiqîn, velîstin, tehinîn fikbûn, ferqizîn


burnaz

pozkuling (ji bo kesê ku pozê wî mezin û dirêj e)


burnu bile kanamamak

neynûka (yekî) jî di ber kevir neketin, serê pozê (yekî) xwîn nebûn, pozê (yekî) xwîn nebûn


burnu havada

pif kirin esmanan, ji xwe razî, parsûqalind, ji nava xwe têr, pozbilind, kepîbilind, bêvilbilind, lûtberz


burnu kaf dağında olmak

pif kirin esmanan, ji nava xwe têr bûn, pêşiya pozê xwe nedîtin, li çîyayê qaf nihêrtin, pozbilind, kepîbilind, lûtberz


burnu sürtülmek

li xwe dîtin, li ber xwe ketin, pozê (yekî) firikandin


burnu yere düşse almaz

li xwe nenihandin, tenezûlî xwe nekirin, ji nava xwe têr bûn


burnuna girmek

xwe kutan ber devê (yekî), xwe di (yekî) dan


burnundan düşen bin parça olmak

mirov li rûyê (wî) dinihêre heqê êş (aşî) winda dike, tu dibê qey helewçîyan helewa (wî) dizîne, mêş ji ser pozê (yekî) bikeve dibe hezar parçe


burnundan fitil fitil gelmek

di firnê pozê (yekî) de derketin, di bêvila (yekî) de derketin şîrê çilitîyê di pozê (yekî) de derketin, di firnikê (yekî) de hatin


burnundan fitil fitil getirmek

şîrê sêrojkî di pozê (yekî) re anîn, şîrê çilitîyê di pozê (yekî) de derxistin


burnundan kıl aldırmamak

rê û bihur tê de tunebûn (nedîtin), kes nikare bibêje serê sola te xwar e


burnundan solumak

fişên pê ketin, bêhna (wî) di qûna (wî) re derketin, firnê pozê (yekî) lê xistin, (ji bo hêrsbûnê)


burnundan yakalamak

(yek) qeyd kirin, (ji bo ku nikaribe bi cihekî de here)


burnunu çekmek

pozê xwe jê kişandin, çema stûyê xwe xurandin


burnunu sokmak

tilîyê xwe kirin nav (karekî), pozê (bêvila) xwe kirin nav (karekî, tiştekî)


burnunun dikine gitmek

bi ber firşika xwe re çûn, li tîka xwe çûn


burnunun ucundan ilerisini görememek

Guhartoyeke burnunun ucundan ötesini görememek.


burnunun ucundan ötesini görememek

ji sîya pozê xwe pê ve li kesî nenihêrtin, zêdeyî pozê (bêvila) xwe nedîtin


burnunun ucunu görememek

serê pozê xwe nedîtin, pêşîya xwe nedîtin


burnunun yeli harman savurmak

pif kirin esmanan, li çîyayê qaf nihêrtin, ji xwe razî bûn


burun buruna gelmek

deqedeq di hev de derketin, serî di hev de derketin, serî li hev qelibîn


burun bükmek

lêva xwe hilkirin (kirin), poz li (yekî) hildan


burun kıvırmak

lêva xwe pê hilkirin, poz kirin, poz li (yekî) hildan


burun şişirmek

pif kirin esmanan, pozê xwe hildan, (ji bo qurebûnê)


burun yapmak

pozê xwe hildan, firnikê pozê xwe hildan, xwe qure kilin


burunlu

bilûtik, bipozik (tiştê ku niçikê wî heye)


buruşma

qermiçîn, avciqîn, gelviçîn, qurmiçîn, qerçimîn, gelpiçîn


buruşturma

qermiçandin, qirçimandin, qermûçandin, gelviçandin, qurmiçandin, avciqandin, qerçimandin, gelpiçandin


buruşukça

qermîçokî, gelpiçokî, gelviçokî, avciqokî


butafor

ji bo sehneyê têkberên pêwist ên leyîstikê


butaforcu

pisporê ku ji bo sehneyê têkberan çêdike


butikçi

bûtîkvan (kesê ku dukana bûtîkê dişixulîne)


buyot

torbikê ava germ e ku ji bo pêgermbûnê mirov dike nav cihê xwe


buyruk altına girmek

ketin bin fermana (yekî), li bin sîya (yekî) gerîn


buyrulmak

hatin fermandin, ferman lê hatin kirin, emir lê hatin kirin


buyrultu

fermana ku ji hêla sedrezem, wezîr û mîrêmîran ve tê nivisîn


buz üzerine yazı yazmak

av kolan, kesmûk dêrandin, pûş kutan, palê pûş kirin, dara nokê av dan, di serê keçel de sîr çandin, li ber çêm bîr kolan (beredayî xebitîn)

gotinên bêqîmet kirin, wekî berfa li ber baranê ye (ji bo gotin û şîretên bêbandor)


Büyük Ayı

Komika Sêwiyan, Heft Bira, Termê Merxê, Dobê Ekber


büyük söz söylemek

bi xwepesinandinê gotinên giran û mezin gotin


C. G. S

C, G, S, (sîtema yekîneyên fizîkê yên navneteweyî, ku kurtebêja santîm, gram û saniyeyê ye)


cadaloz

keftor, keftore (pîrejina ku pir dipeyive û cirnexweş e)


cadı kazanı gibi kaynamak

geremolî ye, tevlihev e, lihevketî ye, (cihek)


cafcafından geçilmemek

tu dibê qey li sûka bûkan bûye mêvan, pir bi fort e


Caferî

Caferî (milekî Şiîtiyê û kesê ji vî milî)


cambul cumbul

derxistina dengê wek; çeliqandina avê, çelpe çelpa soberîyê (avjenîyê)


camgüzeli

giyayekî ku li malan ji bo xemlê tê çandin û kulîlkên pembe û sor vedike


can alıp vermek

li ber sikratê bûn, di ber hikma rih de bûn


can ciger

can cîger (ji bo kesê ku ji hev re canêcanê ne)


can havliyle

ji ber tirsa canê xwe, ji tirsa ruh, ji hêba ruh, ji hêwa ruh


can kulağıyle dinlemek

ji dil û can guhê xwe dan (yekî), bi guhdîkî guhdarî kirin


canı boğazına gelmek

ruhê (yekî) hatin ber pozê (yekî), pir zêde zehmetî xwarin


canı cesedinden üzülmek

rihê (yekî) derketin, ji halê xwe de ketin, ji pişt û çokan ketin, ji per û baskan ketin, bêxut ketin, rihê wî hatin xwarin


canı yok mu

wexta rewşeke zehmet wekî mînak li kesên din were nişandan tê gotin


canım çıkarmak

rihê (yekî) jê derxistin, rihê (tiştekî) jê kirin, canê (yekî) jê derxistin


canım dese canın çıksın diyor sanmak

wexta dipeyive ez dibêjim qey çêrî dîya min dike, bila bibêje ruhê te here ne ku bibêje tu canê min î (wexta kesek gotinên xweş jî bike li mirov wekî çêr û xeber hatin)


canım qurban

mal jê re bi qurban be, can jê re bi qurban be


cankurtaran simidi

hinceta ku (yekî) ji tengasîyê xelas dike, sedema xelasker


carcur etmek

kirin barebar, kirin carecar, (ji bo axaftina bê ser û ber)


cartadak yırtmak

gotin çir û çirandin, (kaxêz, rojname û hwd)


cavcav etmek

lewçetî kirin, gotinên tewş û beredayî gotin


cebi delik tafrasından geçilmez

qurê zikbirçî ye, tevî ku zigurd e jî fortekîyan dike


cebrail

cebrail, melaîketê ku ji cem xwedê peyama ji pêxemberan re tîne


Celâlî

Celalî (di heyna Osmanî de navê ku li serhildêr û rêbiran hatiye danîn, ku ev nav jî, ji ber serhildana peyayên Derviş Celâlî yê Bozokî tê, Ev yek cara pêşîn di wexta Yawiz Siltan Selîm de çêdibe)


cemaziyelevvelini bilmek

bi helhelka (yekî) zanibûn, helhelka (yekî) derxistin, (bi hemû tiştên kesekî (ên baş û nebaş) zanîn)


cendereye koymak

ji hemdê xwe zêdetir zorê dan (yekî), pest û pêkutî li (yekî) kirin, kirin cezaretê


cennet canına minnet

wey mala xwedê ava! (wexta tiştekî ku ji alîyê her kesî ve tê xwestin bi dest keve, tê gotin)


Cermen

Germen, gelê Germen û kesê ji vî gelî ku berê li Almanya, Bohemya û li rojavayê Polonyayî li welatê bi navê germeniyayê dijiya


Cermen dilleri

zimanê Germenîk (ku li bakurê Ewrûpayê tê axaftin)


cezerye

helîl, cureyekî şîranîyê ye ku di nav de, bindeq, fistiq, helîl û şekir hene


cızlamı çekmek

dûv kirin qamçî, fîsfîskîn, terî kirin gûrz, fîsikandin


cigerci

hinavfiroş (kesê ku nav û dilê heywanan, bi tevî ser û pê û hûrên wan ve difiroşe)

cîgerpêj (kesê ku kebaba cîgerê çêdike û difiroşe)


cigerpare

cîgerpare, parçeyê canê (yekî) (ji bo kesê ku pir jê tê hezkirin)


ciğeri görmüş bayılmış eti görse ne yapar

dil daye (yekê) nexweşik wiha dike, ku (yekê) xweşik derketa pêş (wî) xwedê dizane bê çi bikira


cila çekmek

li ser araqeke sirt û giran, vexwarineke sivile vexwarin


cin ifrit kesilmek

xwar û peçkan dan xwe, mocê (yekî) rabûn, bûn xwê û ketin êgir, bi ser tapanê ketin, pir hêrs bûn


cin olmadan adam çarpmağa kalkmak

hê nebûye dîk azan dide, hê nebûye mişk tûr qul dike, hê nebûye conega li dewsa gê rêx dike


cinleri tepesine çıkmak

cinên (yekî) hatin (yekî), yê ji me çêtir pê gihîştin, cinên (yekî) gihîştinê, cinên (yekî) hatin dorê û peçkan dan xwe, mocê (yekî) rabûn


coğrafyadan sıfır almak

laşê wî çelexwarî bûn, laşê yekî ne li hev bûn


curcunayı koparmak

(cihek) dan şemate û hela helayê, (cihek) li hev qelaptin


cümbür

cemaat kiş û mal (bi tomerî, tev bi hev re)


cürmü meşhut etmek

(yek) li ser sûc hatin qefaltin, bi ser de hatin girtin, (yek) li ser kerê hatin dîtin


çadır kent

konbajar, bajarê buhûrbar ku ji konan pêk tê


çadır tiyatrosu

konşano, koma şanogeriyê ku leyîskên xwe di konan de pêşkêş dikin


çağanoz gibi

daldore, dondil, wekî gindorê ye, (ji bo jinan)

hûtê mêran e, devdeve, kerxeniq, wekî pilingê mema, qirase, (ji bo mêran)

wekî xiresîpa ye, wekî terpase ye, (kesê ku bedena wî/ê xwaromaro ye)


çakır pençe

jêhatî, pêkhatî (kesê ku lepê xwe biavêje çi bi destê xwe re tîne, an jî bi çi karî bilî bibe bi ser dikeve)


çala kalem

(bi awayekî serobero) bi lez û bez nivisîn, bêtalebûn nivisîn


çalı idi çırpı idi evim idi; ya ayı idi uyur idi erim idi ya

Guhartoyeke çalı idi, çırpı idi, evim idi ya, ayı idi, uyu idi, kocam idi ya.


çalı taşlamak

li binê gotinekê kolan, (bi mebesta ka armanceke din heye, yan na)


çalıdan çalıya sıçramak

çûçê nekirin, ji vir çûn wir, di her deqeyekê de fikrek hatin (yekî)


çalıyı tepesinden sürmek

zorî û astengî li (karekî, tiştekî) çêkirin, nexwestin (karek, tiştek) çêbibe


çamura basıp çalıya asmak

(karekî) bi awayekî serobero kirin, kêlên koran lêxistin


çamura taş atmak

gûyê hişk tev dan, bela xwe di (yekî) xerab dan


çapağını alayım derken gözü kör etmek

(yekî) xwest çav kil bike kor kir, wê reh bibirîya simbêl li ser danî


çaparıza gelmek

ketin dafikê, hatin xapandin, dek û dolab lê hatin kirin


çapıtına çuluna aşıklık ne halına

tu di axura keran de radikevî xewna pêxemberan dibînî, zikbirçî govend, qûntazî tembûr


çarpılan

lêkdayî, di kirara lêketinê de jimara ku pêşiyê tê nivîsandin û tê dubarekirin, lêcar (mat), multiplicand


çarşafa dolaşmak

ji heq derneketin der, pê re sereder nekirin


çarşamba karısı

çelepeyî, (jina ku kepira porê wê lihevketî ye û kinc mincên wê qirêjokî ne)


çat orda çat burada çat kapı ardında

ji bo kesê ku li cihekî natebite, tim cih diguherîne tê gotin, (yek) çirt li vir e, çirt li wir e, çirt û vira, çirt û wira

Senin kız bir yerde durmaz, çat orada çat burada, çat kapı arkasında.


çatal kazık

kesên rayedar ku ji ber helwesta xwe li ber karekî dibin asteng


çatlasa da patlasa da

ew bibehice jî... , ew biteqe jî... , ew niza'm (nizanim) xwe çi bike jî,


çattık donyağı ile bulgur pilavına

me pêlî mala cinan kir, em rastî belayê hatin

ket derê min, îcar me bi teşkên xwe de rît, (wexta zêde di ber mirov bê dayîn, tê gotin)


çattık teyellemesi kaldı

pir çû hindik ma, serik çûye, binik maye, me pişta (karekî) şikand


çelişkiye düşmek

ketin dubendîyê, nakokî di (yekî) de çêbûn


çeşni değiştirmek

ji bo mêrên ku bi jinên ku ne jina wan in re li ba dikevin, radibin û rûdinên tê gotin


çevir kazı yanmasın

hay jê hebî neçire, tu çirîyayî! virên te biqelin! berde, binê te erd e, bitirîne heftê û pênc, (ji bo kesê ku tim soza xwe dixwe û derewan dike tê gotin)


çeyiz katırı

wek şorbeya nexweşan e, (kesê ku zêde zêde xwe xemilandîye û makyaj kirîye)


çığırından çıkmak

(tiştek) ji tehmê derketin, di qûnê de avê vexwarin


çıkıntı yapmak

parçeyek din jî derxistin, (ji bo esrarê)


çılgınca koşmak

wekî hespê dîn bezîn, wekî dînan baz dan


çiğlik etmek

nelirêtî kirin, nezanî kirin, xamîtî kirin


çingene çalar türk oynar

polan hişk û sar kadîn tar û mar, berdî berdan e


çingene pilici

bêar, rûşûştî


çizgi filim

Ji bo guhertoya rastnivîsî binêre çizgi film.


çizme ile tandıra çıkmak

tevgereke tewş kirin, tevgereke ne di cih de kirin


çoban Yıldızı

Stêrka Şivanan, Stêrka Qurixê, Stêrka Gelawêj, Zuhre, Nahid, Venûs


çoğu gitti azı kaldı

pir çû hindik ma, pirê (tiştekî) çû, hinekî (tiştekî) ma,me gayê xwe gura, ma dêla wî


çorbada tuzu bulunmak

piça xwe kirin (tiştekî), zehmeta (yekî) tê de hebûn


çömlek hesabı

hesabkirina nezanan, hesaba şaş ku li hev nagire


çöpten direk

wek darik e, wek hijik e, tu dibê qey mar pê mijîyaye, wek textik e, wekî çêlika hechecik e, (ji bo kesên pir lawaz)


çuhasını giymedikse kenarını kuşandık

min deve nedîtine, lê pişkulên wan dizanim, heke me qam lê neanîbe jî, me ji çokê borandîye, ez ne xerîbî (yekî, tiştekî) me

ez jî di vê der heqê de tiştinan dizanim


çuldan çuvaldan olmak

hemû tişt û têkberên (pot û pertalên) (wî) ji dest çûn


çürüğe çıkmak

ji ber nexweşîn an jî kêmlebatîyê ji leşkerîyê bexişandî bûn


çüş

şoş (ji bo sekinandina ker, hesp û hestiran)

hoş (ji bo heqaretê ji yekî re tê gotinê)


dad bir feryad iki

ax û waxa (yekî) ye, ax û yemana (yekî) ye


dağlar misafir almağa başladı

havîn e, ber dar û devîyan taştê û firavîn e, havîn hat


dakikası dakikasına uymamak

teqlê (yekî) li hev nenihêrtin, wek tavîyên biharê bûn, wek sibatoka dînik bûn, gav û saetê (yekî) li hev nenihêrtin


dalma binmek

li stûyê (yekî) siwar bûn, museletî ser serê (yekî) bûn


dam üstünde saksağan vur beline kazmayı

ez çi dibêjim tembûra min çi dibêje, tir li kû das li kû, zirneya enisê mitrib li ber yasîna hafiz fethulah, das li kû werîs li kû, tir û das çi tevî hev in, kergoşk û sûk hurç û govend, maneya tir û dasê çi tevî hev e?


dam yandı içindeki sıçanda yandı

Guhartoyeke dam yandı, içindeki sıçan da birlikte yandı.


danalar gibi öğürmek

wekî gayan kirin orîn, mîna gê (gayî) orîn


darbe indirmek

derb lê dan, şek lê xistin, derb daweşandin (yekî), kop daweşandin, weş danîn


darılan darı çüreği yesin

kî xeyîdî bila serê xwe li keviran bixe, kî dixeyîde bila bixeyîde


-daş

hem (qertafê ku ji navdêr navdêreke din çêdike)


dava vekili

wekîlê dozê (li cihê ku hejmara parêzeran ji pêncan kêm be, kesê xwedî rayeya parêzeriyê)


davul birinin elinde tokmak başkasının elinde

def li mil e, gopal di destê xelkê de ye, (ji bo kesê hemû kar û berpirsîyarî li ser (wî) ye, lê gotina (yekî) din pere dike)


davul falanın elinde tokmak filanın elinde

Guhartoyeke davul birinin elinde tokmak başkasının elinde.


davul görür oynar mihrap görür ağlar

bi gur re dixwe bi xweyî re şînê dike, hem dikire hem dibire


dayısı dümende olmak

taqê dîwarê (yekî) biber e, (yek) birê bûkê bûn, pişta (yekî) xurt bûn, xalê (yekî) hebûn


Deccal

Decal, Tecal (li gorî baweriya olî kesê derewîn ê ku tê bawerkirin wê nêzî qiyametê rabe)


dede koruk yer torununun dişleri kamaşır

bav harsimê dixwe diranê lêwik diseqînin, nekin li kesan wê be serê kesan ku neye serê wan dê bê serê pisê pisan


defteri kabarmak

jê re ketin ser hev, (ji bo sûc û kêmasîyê)


defteri kebirden okumak

li pey hev çêr û xeberên pîs û xerab gotin


degaj

degaj, di futbolê de, wextê ku qalevan, lingê xwe bi şid li gokê dixe


degiştirici

guherîner, guhêrker (tiştê xwedî wesfa guhirandinê ye)

guherîner, guhêrker (kes an jî heybera ku karê guhirînê tîne pê)


değeri olmak

qîmeta (yekî) li cem hebûn, raya (yekî) li balê hebûn


değirmen taşı altından diri çıkar

bikeve behrê jî naxeniqe (kesê ku di mercên heri dijwar de jî bi ser dikeve)


deh deh

(ji bo ajotina ajel û heywanan, tenê ji bo ajotina keran “ço” tê gotin)


dekoder

dekoder, ji bo stînerên elektronîk, cîhaza ku şîfreyê dibîne


deli bir değil ki bağlayasın ölü bir değil ki ağlayasın

nizanim ez ê kemnikê li kîjan serî girê bidim, derd ne yek e, ne dudu ye


deli bozuk

dinîk, tirdînk (kesê ku sibe û êvara van, gotineke wan li a din nanêre)


deli kızın çeyizi

eyn wek mala dînan e, (ji bo tişt û têkberên ku divê pircure bên amadekirin, lê tev heman awayî bin û li hev neşikin, tê gotin)


deli posteki sayar gibi

mîna ku, , , (ji bo mijûlbûna bi karekî tevlihev û acizker tê gotin)


deli raziye

zayda dîn, xeca dîn, jina arûşe, (ji bo jina ku lebat û tevgerên wê ne li hev in)


deliksiz demire sürtünmek

palê pûş kirin, kesmûk dêrandin, bi karên beredayî re mijûl bûn


demir kapı

cihê tengê kevirîn ê çeman ku ji bihurîna keştiyan re dibe asteng


demir perde

piştî şerê cîhanê yê duyemîn, navê ku welatê rojavayî li welatên bloka rojhilat danî

perdeya hesin (li salonên tiyatroyê, perdeya ku di dema şewatê de leyzvan û temaşegeran ji hev diqetîne) şn


demir yürekli

pola dihelîne, av ji kevirê derdixe, hesin bi sarî dicû, bi desthilanîn e, tirs pê re tune ye, wêrek


demire vurmak

yek zincîr kirin, bi zincîrê (yek) girê dan


deneme tahtası

qûna ber destan, (tiştê ku gelek caran li ser hev kar tê kirin û ceribandin)

tiştê ku bi naşîtî li ser kar tê kirin û mirov hîn dibin


denet

venêran, pişkinan, teftîş (karê venêrînê)

venêran (venêrîna fîlm, beriya ku li belavkeran bê belavkirin) sn


denizden geçip çayda boğulmak

Guhartoyeke denizden geçip karşı kıyıda boğulmak.


denizden geçip karşı kıyıda boğulmak

ji çem derbas dibe di newalê de dixeniqe, neqeba xirab devê derî ye


denize düşse ağzında balıkla çıkar

morîka siûdê pê re ye, quzê gur pê re ye


denize girse kurutur

(yek) destpelixî ye, (yek) serxur e, (yek) alifê vala ye, (yek) binê bêjingê ye, xezeba kir ropê bir, (yek) bêyom e


derinlere dalmak

ketin mitaleya kûr û dûr, bi dilkovanî hizirîn, kûr û dûr fikirîn, kûr û dûr çûn

ketin binê bîrê, (tiştekî) hûr û kûr vekolan, li ser mijarekê bi dorfirehî lêkolîn kirin


dermanı kesilmek

ruh û rewa tê de neman, ji pertav ketin, ji mecal de ketin


Descartes'çi

kartezyen (kesê ku alîgirê felsefeya Descartes û doktrîna wî ya felsefî ye)


destekli

pesartî, destekkirî, kutekkirî, kutekliberxistî


dev aynası

eyneya ku heyberan ji rastiya wan zêdetir gir nîşan dide (kendini)


deve gibi başını kuma sokmak

Guhartoyeke deve gibi başını kuma gömmek.


deve gibi hamuttan yemek

ji kîsê bavo xwarin, wekî deveyê ji palanê (hamûdê) xwarin, (ji bo kesê ku naxebitin û hazirî dixwin, tê gotin)


deve nalbanta bakar gibi bakmak

li tiştekî xêrê vebûn, (li tiştê ku qet nedîtîye, bi şaşwazî lê nihêrtin)


devekuşu gibi yüke gelince kuşum uçmağa gelince deveyim der


devenin nalı

de na lo! (ji bo tiştê ku ne mimkun e jê were bawerkirin tê gotin)


deveye boynun eğri demişler nerem doğru ki demiş

got erebo çima qûna te xwar e, got çi bikim malê min ev e, dibê deve çima stûyê te xwar e dibêje ku dera min rast e


deveyi hamudu ile yutmak

li ser rûniştin, (tiştek) kirin malê xwe


devre mülk

dewremulk, bi taybetî li herêmên betlaneyan, xanîyên ku ji bo hinek demên kin têne firotin


deyip de geçmek

gotin û çûn, hema navê (tiştekî) hildan û pê de çûn


-dır

güzeldir

çürüktür


dıral dedenin düdüğü gibi kalmak

bûn mîna sêwîyê bêcih û war, bûn wek sêwîyê binçengşewitî, bûn wekî sêwîyê ber dîwaran, man bi tena serê xwe man tût û rût


dışı eli yakar içi beni yakar

devbiken, dilbikul, ne li malekê ne li hewalekê, ji par re hanêmanê ji pêr re korpoşmanê


digerkâmlık

Ji bo guhertoya rastnivîsî binêre diğerkâmlık.


dikenli meyan

sûsa maran, sûsika maran, sûsika strîn (Glycyrrhiza echinata)


dikine traş

tevgerên ku li hember kesê din tê kirin û hêrsa wî radike


dikiş tutturamamak

pê neanîn, bi ser neketin, nekarîn zêde bidomînin, (ji bo karekî)


dikkat emek

guhlêbûn guhê te li mal be / eve dikkat et veya eve bak


dil otu yemiş

aşê betalan, perdeya devê (yekî) qetîyaye, lewçe, bêjok, çeqçeqî, devtijî, şewşewokî, xeberdok, bi dev û çen


dil peyniri

penêrê ku ji şîrê mihan tê çêkirin û bêxwê û rûn e


dil vermemek

zimanê (yekî) negerîn, devê (yekî) ketin hev


dilbasan

alavekî hekîmiyê ku didin ser ziman û li gewriya mirov dinêrin


dile düşmek

bûn serê sazan, bûn benîştê devê xelkê, ketin ser zar û zimanan, ketin ser zimanê xelkê, deng pê ketin


dilenci çanağı gibi

eynî parsa mitriban e, wekî parsa qereçîyan e


dilenci değneğine dönmek

bûn wek hijikê, tu dibê qey mar pê mijîyaye, bûn wekî çêlikê hechecikê, tu dibê wey ji devê maran kişandine, bûn wek textik, bûn wek darik


dilenciye hıyar vermişler eğri diye beğenmemiş

devê pisîkê nedigihîşt mast digot ez naxwim bila xêra dê û bavê min be, devê rovîyê negihîşte tirîyê got tirş e


dili çalmak

zimanê (yekî) ber bi zimanekî din ve çûn, dirûvê zimanekî din bi zimanê (yekî) ketin


dilin pelesengi

benîştê dev, pizrika ser ziman, (mijara ku tim li ser zimanan e)


dilinin altından baklayı çıkarmak

Guhartoyeke dilinin altındaki baklayı çıkarmak.


dilinin belasını çekmek

qefesa bilbil ji belaya zimanê wî ye, li ser belayê zimanê xwe vebûn, (ji ber bêjokîya xwe xisar dîtin)


dimyat'a pirince giderken evdeki bulgurdan olmak

Guhartoyeke pirince giderken evdeki bulgurdan olmak.


dini yiyip imanı arkasına atmış

ji dîn û îmanê derketîye, dîn û îman ji xwe re kirîye quşa hespan, mêrê dîya xwe ye


dipsiz kiler boş ambar

hundir bi qurbana derve ye, ker bikeve diran dişikê, (ji bo mala xizanan ku tê de tiştên xwarinê tune ye)


direksiyona geçmek

hefsar kirin destê xwe, rêveberî girtin destê xwe


direkten dönmek

(tiştek, çalakîyek) li ber bûyînê bûn, lê nebûn


dirlik görmemek

rehetî nedîtin, xweşî nedîtin, hedûr nedîtin


diş buğdayı

danûyên serê zarokan (ku bi serê zarokê hê nû diran derxistiye de, tê kirin)


dişinden tırnağından artırmak

ji zik û bejna xwe birîn, ji zikê xwe kêm kirin

bir çok insan dişinden, tırnağından arttırdığı para ile bunları dinliyor


dişlerine göre

(karê, tiştê) ku (yek) dikare ji heqê (wî) derkeve, pê dikarin


dişlerini gıcırdatmak

diran li yekî seqandin, diran li (yekî) tûj kirin, diran li (yekî) qirçandin


dişlerini göstermek

diran lê qîç kirin, qîl li (yekî) beş kirin


dizgini çekmek

benê (yekî) ragirtin, gema (yekî) kişandin, hevsara (yekî) di destê xwe de girtin


dizginleri ele vermek

hefsarê xwe dan dest, hefsar dan destê (yekî)


dobra dobra konuşmak

li nav çav xistin, bi deqerûyî gotin, deqa deqa jê re gotin, hema bi mêranî gotin


doğduğuna pişman etmek

kirin ku şîrê çilitîyê di pozê (yekî) re were


doğmamış çocuğa don biçmek

berî baranê xwe şil kirin, rêç tune li hirçê digere, hesp tune ye afir dikole


doğum sancıları çekmek

tengasîyên ku di destpêkirin an jî derbasbûna tişt û pergalekê nû de tên kişandin


doksana asmak

gogê di pevgihana her du dîregan de kirin qelê, (di futbolê de)


dokuz öküz ile bir mağaraya mı kapandı

ji bo pirsîna sedema tengîya cih û astengîyê tê gotin, (bêhntengî ji qûntengîyê ye, cih ji dilan teng e)


dolaba girmek

dek û dolab li serê (yekî) hatin gerandin


dolap dönmek

dolab hatin gerandin, qilopilo hatin kirin


dolap kurmak

fen û fût li (yekî) kirin, dolab li (yekî) gerandin


domuzdan kıl koparmak

ji kesê destgirtî û tima ku nayê hezkirin, tiştek bi dest xistin, (jê çirpandin)


donyağı ile bulgur pilavı

meriv ji mecbûrî goştê mirîşkan jî dixwe, meriv ji neçarîyê goştê kewan jî dixwe, (meriv ji bêgavî û mecbûrî tiştên ne guncan jî dike)


döner taşım yok öter kuşum yok

hal xweş, (ji bo kesê ku mal û milkê wî têrî wî dike)


döpiyes

bedlê jinan, bedlê jinan ku ji etek û çakêt pêk tê


dört ucunu suya vermek

(karek, tiştek) di hal û hemdê xwe de hiştin


dövmekten almak

dev ji lêdanê berdan, dev ji kutanê berdan


dubara kapıları kapanmak

hemû rê û dirbên dek û dolabê lê hatin girtin


dul avrat

otu gûriz, gula fişek (Arctium tomentosum)


Duma

Dûma (di heyna çar de parlamentoya Rûsyayê)


dumanı tepesine çıkmak

agir ji devan barîn,bûn xwê ketin agir, bi ser tapanê ketin, (pir hêrs bûn)


durdu durdu turnayı gözünden vurdu

(yekî) yek li ya sor xist, li deqê xistin, sekinî sekinî di çavê qulingê de lê xist


durum zarfı

hokera rewşê, rewş, derawa, tentêl, derqel, rawş, derawa, boçûn (ji bo rewş, û weziyet), hewal, peng, sentêl, kewn


durup dinlenmeden

bi seraqet, misêwa, bêatlehî, bêatle bûn


duvağına doyamamak

miraz bi cil û cihêzê xwe nekirin, mirad bi xêlîya xwe nekirin


dübel

dubel, ji bo ku burxiyek di diwêr de baş bisekine, hêlina plastik ya ku berî burxîyê dixine dîwêr de


düdüğü çalmak

(tiştekî) ku qet hêvî nedikirin bi dest xistin


düğün bayram etmek

wekî dawet û dîlanê de bûn, bezm û şahî kirin, kêf û şahî kirin


düğün bizim oyna kızım

karê mirov bi xwe ji karên kesên din girîngtir e û divê mirov a xwe bike


düğün dernek hep bir örnek

an hesen keçel an keçel hesen, ya Hesen keçel ya keçel Hesen


düğüne gider su beğenmez hamama gider kurna beğenmez


düğününde elekle su taşımak

Guhartoyeke düğününde kalburla su taşıma.


düğününde kalburla su taşıma

Guhartoyeke düğününde kalburla su taşımak.


dümdüz etmek

wekî keran lê xistin, donê heyrano jê çêkirin, hemtirka (yekî) danîn, (yek) ji helal û heramê xwedê xistin


dünya adamı

kesê ku karê dinê baş dizane û bi xweşî dijî, merivê roja xwe, kesê birû û birûmet


dünya gözü ile görmek

bi çavê rojê dîtin, bi çavên serê xwe dîtin, (yek) hingî ku nemirîye


dünya yansa umurunda değil

dinya li ba (wî) çardehê nîsanê ye, dinya xera bibe ne xema wî ye


dünyalığını doğrultmak

aborîya xwe kirin, girêka xwe bi paş xistin


dünyanın kaç bucak olduğunu göstermek

wisan kirin ku (yek) îman bi rebbê mûsa anîn, ser û binê erdê dîtin


dünyanın kaç köşe olduğunu anlamak

Guhartoyeke dünyanın kaç bucak olduğunu göstermek.


dünyayı başına zindan etmek

dinya li ser serê (yekî) gerandin, dinya lê kirin zindan, kirin ku dinya li ser serê (yekî) rûniştin


dünyayı zehir zindan etmek

kirin ku dinya li ser serê (yekî) rûniştin, jîyan lê herimandin, jîyan lê kirin jehr û ziqûm


Dürzi

durzî (civateke Misliman a ku xwedî mezhebeke xweser e)


düz yerde sivri bela

riho belayo! li belayê qelibîn, belaya sibê qedaya êvarê! belayên xelkê ji esmanan ên me ji ber lingê me dertên


düze çıkmak

ji çîya daketin, dev ji rêbirtîyê berdan, terka eşqîyatîyê kirin


düze vermek

bi keys kirin, bi hev xistin, sererast kirin, rêk û pêk kirin, bi ser û ber kirin


ebedîleşme

abadînbûn, cawîdanbûn, demande bûn, sermedîbûn, ebedîbûn


ebedileşmek

abadîn bûn, cawîdan bûn, demande bûn, sermedî bûn, ebedî bûn


ebedileştirme

abadînkirin, cawîdankirin, sermedîkirin, demandekirin, ebedîkirin


ebedileştirmek

abadîn kirin, cawîdan kirin, sermedî kirin, demande kirin, ebedî kirin


ebedilik

abadînî, cawîdanî, dehimî, demandeyî, sermedîtî, bênayî, ebedîtî


ebelemek

tep lê dan, tep lê xistin, tepa (min) li te (di leyîstika zarokan de)


ebeli

bihimalk, bihimîçk (ji bo leyzên zarokan)


ebelik

pîrikî, dapîrokî (ji bo pîrika ku zarokan dide welidandin)

himalikî, himîçkî, hoçikî, hilikî (di leyza zarokan de)


ebesiz

bêhimalk, bêhimîçk (ji bo leyzên zarokan)


eblehleşmek

xirexavî bûn, fafikî bûn, bodeleyî bûn, bomikî bûn, eblehî bûn


ebucehil

karpuzu henzel, petîşok, feltîşok (Citrullus colocynthis)


ebusuut efendi'nin torunu

kevneperest, (ji bo kesê ku tiştên kevin û ji berê de mayî diparêzin, tê gotin


ecel terleri dökmek

zîpikên xwêdanê di enîya (yekî) de avêtin, xwêdan di enîya (yekî) de avêtin, (di rewşeke xeter de pir tirsîn)


ecele derman fakire ferman

a xwedê kirî betal nabe, ku xwedê bike evd wê çi bikin, çareya her tiştî tune ye, her tişt bi emrê xwedê ye


edebini takınmak

xweştevgerî kirin, bi edeba xwe rabûn û rûniştin


edepsizden ırzını satın al

eyara bênamûsan fireh e, xwe ji bênamûsan biparêze


Edi

Loqo û Doqo (ku bi Tirkî jê re dibêjin Edi ile Bûdû)


edi ile büdü

loqo û doqo, (du dostên nêz ku ji hev naqetin)


edilmek

Birine yardım edildi.


efendim nerede ben nerede?

ez dibêjim hirç va ye tu dibêjî rêç va ye, ez dibêjim stewr e tu dibêjî bidoş, ez li ku tu li ku?


eğik çizgi

xêzika xwahr, xêzika ku mirov di navnîşanan de dixe navbera navçe û bajêr de (/)


eğilip büzülmek

xwe quncifandin ser hev, xwe melûsankî kirin


eğrelti

otu tilîper, sexes, mendo (Dniopteris filix-mas)


eğri oturup doğru konuşmak

Guhartoyeke eğri oturup doğru konuşalım.


ehven-i şer

başê xeraban, çavê şeliqî ji yê kor çêtir bûn


ekmediğin yerde biter

tiştê ku mirov jê direve tê digere, wek mêşa heram xwe lê danîn, ji bin her kevirî derdikeve


ekmeği dizinde

nanê bêxwê xwarîye, ji qencihê fêm nake, nankor


ekmeğini ayağı ile tepti

mîna çêleka zer pihîn li elbika şîrê xwe xist, bi nanê xwe lîst, kêr di nanê xwe de cit kirin, bi afirê xwe de rîtin, li kodika xwe xistin, bi hesîra xwe de rîtin, kirin wek çêleka nîsê


ekmeğini it yer yakasını bit

ne dixwe ne jî dide hevalan genî dike diavêje newalan, xwedîyê xîyarê çilmisî ne dixwe ne dide kesî, ava goşt û bacanan, ne xwar, ne da cîranan, xalitê xesî ne dixwe ne dide kesî, xursî, xwedîyê xîyarê çilmisî ne dixwe ne dide kesî, kerê wî pê difetisî, hacanan, gû dikin fîncanan ne dixwin ne didin cîranan, (hacan: gundekî pasûrê)


ekmek bedir'in su hıdır'ı için kudurun

xêra xwedê çayira kerê, kêf kêfa we ye, hinek dikin hûn jî bixwin


ekmek çarpsın ki

nan xenîmî (yekî) bibe, ez bi vî nanî bikim


ekmek elden su gölden

nan ji malan av ji taştîya palan, nan ji banîyê av ji kanîyê, malê belaş gorê belaş, xêra xwedê çayira kerê


ekmek yoktur yemeğe atla gider sıçmağa

di malê de tune ar e navê jinikê dînar e, bejntît e mal mesçît e, şalşîn e tiştek di mal de nîn e, di mal de tune jajî kur pê diavêje kajîvajî, li malê tune dînar navê keçikê hezar, parsek e bişûr û qertek e, nanê bêxwê dixwe tirên şor dike


eksilen

kêmbû, di kirarîya derxistinê de hejmara pêşî, ya ku kêm dibe


el ârı düşman gayreti

roja xîretê, (hewl û cehda ku li hember dijminan tê nişandan)


el avuç açmak

destê xwe li ber (yekî) vekirin, (ji bo parskirinê)

kemnika xwe danîn, destê xwe vekirin, (di rewşa alîkarîxwestinê de)


el ele vermek

dest dan hev, mil dan hev, dest bi dest xistin

el ele verelim de bu kötü durumdan kurtulalım


el ermez güç yetmez

qeweta (yekî) negihîştin, ji qeweta (yekî) zêde bûn


el kesmek

dev ji kirina tiştekî berdan, dest jê qerîyan


el sunmak

destê xwe dirêj kirin, nêzikbûn û xwestin


ele verir öğüdü kendi keser söğüdü

şîretan li xelkê dike û bi xwe wan bi cih nayîne


eleğim var sacım var komşuya ne borcum var

ez cilika xwe ji avê derdixînim, ez keleka xwe di ser avê re derbas dikim, ez hekîmê êşa xwe me, ez birîna xwe bi xwe dixurînim


eleğini boğazına geçirmek

neynok pê ve neman, (hemû heyînên xwe winda kirin)


eli işte gözü oynaşta

ling li qeydê çav li seydê, çavê xezalê yek li avê ye, yek li revê ye


elifi görse mertek sanmak

dev û qûna xwe ji hev dernexistin, pir nezan, cahil


elim hamur karnım aç

kedkiro hedkiro ji mala axa re, kedkiro ji xelkê re kiro

ji xelkê re xerat e ji xwe re malmîrat e, ji xelkê re hêkan dike ji xwe re zelqan dike, ji xelkê re kêr û kewar ji xwe re zile betal, ji xelkê re hût e ji xwe re kût e, ji xelkê re masîgiro ji xwe re kûsîgiro, ji xelkê re kewgir e ji xwe re mişkgir e


elimi sallasam ellisi başımı sallasam tellisi

ji min re tune siwar, sed mêr pênc perekî, mêr wek porê serê însanan e, hema destê xwe li ba bike pêncî heb hazir in


elin gözündeki çöpü görüp kendi gözündeki direği görmemek

şûjina di çavê xwe de nabîne qirşa di çavê xelkê de dibîne, gîsinê di çavê xwe de nabîne derzîyê di çavê hevalê xwe de dibîne


elin gözündeki çöpü görüp kendi gözündeki merteği görmemek

Guhartoyeke elin gözündeki çöpü görüp kendi gözündeki direği görmemek.


elinde avucunda ne varsa

di sî û stara (yekî) de çi hebe, çi li ber destê (yekî) hebe


elinden almak

ji destê (yekî) derxistin, ji mista (yekî) derxistin


elinden geleni arkasına komamak

bêminetîya gewr e, ji bavê xwe de bêminet bûn, dixwim nan û avê min mineta kesî navê

çi ji destê (yekî) hatin texsîr nekirin, çi ji destê (yekî) hatin dirêx nekirin, (yek) bêminet bûn ji bavê xwe de, ji ba bavê xwe de bêminet bûn, destê (yekî) jê re bûn


elinden iş gelmemek

kar ji destê (yekî) derneketin, kar bi destê (yekî) nebûn


elinden kabuklu koz yenmez

kûçik nan ji dest nagirin, miha wê/î be şîrê wê ji guhan nayê xwarin


eline su dökememek

negihîştin neynoka (yekî), negihîştin şekala (wî), nekirin neynoka (yekî), ne hêjayî neynoka (yekî) bûn


elini kulağına atmak

destê xwe kirin kerika guhê xwe, dest birin guhê xwe, (ji bo dengbêj û stranbêjan)


elini verip kolunu almamak

tu bi mûyekî têkevî, bi werîsekî jê xelas nabî, destê xwe dan hûçikê xwe xelas nekirin, tu bi qiruşekî dikevî tora wî, bi hezar qurişî jê pak nabî, bi sîrekê tê gerîyan bi deh serî pîvaz jê xelas nebûn


elinin hamuru ile erkek işine karışmak

Guhartoyeke elinin hamuruyla erkek işine karışmak.


elinle ver ayağınla ara

dawo gerîyawo, (ji bo kesê ku deyn distînin û deynê xwe derengî dixînin, tê gotin)


eliyle hamur ovalar gözüyle dana kovalar


eliyle koynunun arası kırk yol

gû ji mirîyan deyn dike, kes tasek av ji destan nagire, ê wî teberik e, gûyê xwe hişk dike


ellenmiş dillenmiş

fîstansor, dêlika biba, (jina ku navnotî bi pey ketîye)


eller yukarı

xwe tev nede! destê xwe bi rû xwe de berde! tev neleqe!


emeği sağdıç emeğine dönmek

keda (wî) bûn xura mirîyan, tehba xelef çûn ber telef, keda (wî) bi erdê de teqîyan, kedkiro hedkiro ji mala axa re, çi bike jî tût û rût e


emin ol

firîqet be, bawer bike, pê bawer be, pê ewle be


emirin iti gibi tir tir titrer

wekî kûçikê ber mala axê diricife, (yek) ji ber tirs û heyecanê lerizîn)


en iyisinin eğe kemiği kırılsın

yê baştir behdîn e ew jî hîz e diz e û derewîn e, başê wan kurê pîrê ye, xwedê belaya başê wan bide, (digel qehirîneke biçûk û sivik, bi awayekî nîvhenekî tê gotin)


enayi dümbeleği

kesê pir xêt, xetirmend, pir xirexavî, bêhiş, ehmeq


endazesi bozuk

(tiştê, kesê) bêwezn û pîvan, ser girtî bin fllitî, çeloxwarî bûn


ense değil kilise direği

stûyê (yekî) wekî sing e, (bi henekî tê gotin)


erdiğine erer eremediğine taş atar

agir xistîye dawa xwe, destê belayê, belavkir, hetek


eriyip eriyip hilâle dönmek

tu dibê qey mar pê mijîyaye, bûn wek hijik, bûn wek ta û derzî, tu dibêjî qey ji devê maran kişandine, bûn wek darik, (pir jar û qels bûn)


erkekliğe söz getirmemek

ji camêrîyê (mêranîyê) texsîr nekirin, gotin neanîn ser mêranîya xwe


erkeklik sende kalsın

bila mêranî bi te be, bila mêranî ji te re bimîne


ermeni gelini gibi kırıtır

badekan li xwe kirin, lotik dan xwe, (ji bo jinên ku bi xwe quraftineke tewş û ne xweş bi rê de diçin tê gotin)


Eski Dünya

Cîhana kevn, Dinyaya kevn (navê ku li parzemîna Ewrûpa, Afrîka û Asyayê hatiye danîn)


eşeğe binmeden ayaklarını sallamak

berî baranê xwe şil kirin, bê kelek û gemî li avê siwar bûn, nagihe delavê, derpî diavê


eşeğe ters bindirmek

eyara (yekî) anîn deh pereyan, mûyê sor pê ve nehiştin, hilê (yekî) danîn ser milê (wî), li nav xelkê (yek) rezîl û riswa kirin, (yek) elewat kirin


eşek başı mıyım?

ma ez kerê li ber pêz im? (wexta tu girîngî li kesekî neyê dayîn û pax pê neyê kirin, ew kes ji bo ku ji wan bixeyide, dibêje)


eşek büyüdü semeri küçüldü

ji bo zarokên ku mezin dibin û êdî cilê wan li wan nabe tê gotin


eşek kanıyla aşılanmak

pir xemsar bûn, qet ne xema qûna wî bûn, poz bi tiştekî nekirin


eşek kuyruğu gibi ne kısar ne uzar

kurtanê kerê deccal e, wekî xwe bûn, emelê (yekî) neçûn


eşek lâlesi gibi açılmak

şerma (yekî) revîyan, tevgerên bêedeb kirin


et tutmamak

bez negirtin, goşt negirtin, (kirin nekirin qelew nebûn)

birîn nekewîn, goşt neketin devê birînê, birîn nekelîn


eteğindeki taşları dökmek

hebanika xwe rêtin, tûrikê xwe vala kirin, pêşa xwe daweşandin, li binê kundir xistin


etek bezi

potê bin, paçê bin, paçê mîzê, (ji bo zarokên di pêçekê de)


eti budu ne?

ka qeweta wî û halê wî çi ye? ka telezê wî çi ye?


etten yiyip kemikken atmak

koro tu li vir be, ku min yekî ji te çêtir nedît tu dîsa korê min


ettiği hayır ürküttüğü kurbağaya değmemek

kar û zirar ji hev dernexistin, zirara (yekî) ji kara (yekî) bêhtir bûn, xerabîya (yekî) ji qencîya (yekî) bêhtir bûn, xêra biguneh kirin


ettiği ile kalmak

lê şerifîn, bi kirina xwe man, kirina (yekî) bi (yekî) man, (ji bo wî kesê ku piştî kirina wî ya xerab, jê re dimîne şerma wî)


evdeki hesap çarşıya uymamak

hesabê mal û çarşiyê li hev nenihêrtin, xebera malê û bajêr li hev nenihêrtin, hesabê malê û sûkê li hev derneketin


evlilik çağı

berzewac, li ber mirad, keça li ber kewna xwe


evvela

pêşîyê, pêşîka, pêşîya pêşî, di destpêkê de


evvelâ

pêşî, pêşîn, ewil, serê pêşîn, berê ewilî


eyere de gelir semere de

bi kêrî her tiştî tê, ji her tiştî re bûn


ezilip büzülmek

xwe quncifandin ser hev, xwe melûsankî kirin


faça açmak

rûyê yekî birîn kirin, (bi kêr û tiştên wekî wê)


fare deliğine sığmamış bir de kuyruğuna kabak bağlamış

Guhartoyeke fare deliğe sığmamış bir de kuyruğuna kabak bağlamış.


fark yapmak

navber zêde kirin, (di lîstikekê de ji alîyê hejmarê ve ferq çêbûn)


faşır

faşir şireşir, bilqebilq (ji bo boşahiya av, şilemenî û wekî wan)


faul vermek

çîp û pêsîrên xwe ji hemdê xwe vekirî hiştin, (ji bo jinan)

xwendekar azar kirin, (ji bo mamosteyan)


felce uğramak

bûn lix û man, bi ser ar û avê ketin, (karekî) (karekî, tiştekî) nema gerîyan


feleğin germi serdini sürmüş

çerxa felekê nas kirîye, (yek) dinya ji her alîyê wê ve nas kirîye


Felemenk

Felemenk (navê ku berê ji Holanda, Belçîka û bakura rojhilat a Fransayê re dihate gotin)


fellek

fellek, fellik felik di qilqalekê de ye, bêhiş û bêaqil h


fellik fellik aramak

kun û quncik lê gerîn, wekî dînan lê gerîn, di qilqalekê de li (yekî) gerîn, bê hiş û aqil li (yekî) gerîyan


fesat kaynatmak

agir bi erdê xistin, gelacî kirin, (ji bo fesadî û xerabîyê amadekarî kirin)


fırıldakın teki

guhê (yekî) libitîn, tu dibê qey ji pozê şeytên ketîye


fikirinden geçirmek

di ber xwe de fikirîn, fikir di serê xwe de çêkirin, li ba xwe gotin


fikrine katılmak

li ser gotina (yekî) bûn, li ser fikra (yekî) bûn, pê re bûn


filiskin

cure giyayekî ku bi qasî du sê santîman ji erdê radibe (Mentha pulegium)


fitil fitil burnundan gelmek

di firnikên pozê (yekî) de derketin, şîrê çilîtîyê di pozê (yekî) de derketin, fitîl fitîl di pozê (yekî) de derketin


fitil fitil burnundan getirmek

Guhartoyeke fitil fitil burnundan gelmek.


fiyatlandırmak

nirx lê danîn, fiyet lê danîn, nirx tespît kirin


Flamanca

flemenî, flemenkî, flamî (zimanê ku di nav koma Hind-Ewrûpî de ye û li hin beşên Holanda, Belçîka û Fransayê tê axaftin)


folyo kağıdı

kaxezbafûn, kaxeza şefaf û zirav ya ku mirov pê xwarinê dihilîne


fos çıkmak

pûç derketin, (ji bo gûz û tiştên wekî wî)

wekî ku hêvî jê dihat kirin, nebûn, (karek, kesek)


fosur fosur içmek

wekî kulekê kişandin, (cixare û tiştên wekî wê)


fön

şikildana porê, biziwakirin û şikinandinê, şikildana porê


Fransızlık

Franstî, Frengtî, Frengsawîtî, Fransiztî


Frenk

Fring, Freng (kesê ji nîjada Anglosakson, Germen an jî Latîn e)

Freng (navê Ewrûpiyan, bi taybetî yê Fransizan)


Frenk asması

cureyek lavlavka ji familyeya mêwan ku di payîzê de rengekî xweş li pelên wê peyde dibe (Ampelopsis)


Frenk çileği

çeşîdekî tûfrengiyan ku gir, sor û bêbêhn e


Frenk inciri

hêjîra bengalê (mêweya şîrîn a vê riwekê)


Frenk maydanozu

riwekeke ji famîleya bexdenûsan, ku ji ber xwe ve hêşîn dibe an jî li bexçeyan tê xweyîkirin (Anthriscus cerefolium)


Frenk menekşesi

çeşîdek riwekeka ji famîleya tivran ku kûlîlkên wê xweşik û bêhndar in (Hesperis)


Frenkçe

Frensawî, Frengkî (zimanê Frengan, nemaze yê Fransizan)

Frenksawî (tiştê di şeklê Frengan de an jî xweserî wan e)


füceten gitmek

av negihîştin ser, beqa nekirin, bi xwe re girtin


fünye

fûnye, qepsûla ku barûdê pêdixe û teqînê çêdike


Gagavuz

Gagawiz (tirkên fileh ên ji mezheba ortodoks)


Gagavuzca

Gagawizkî (zaravayeke Tirkî ku Gagawiz pê dipeyivin)


gaipten ses gelmek

ji anedî ve deng hatin, ji xeybê deng hatin


galiba kız doğdu

wexta di civînekê de her kes bi hev re bêdeng ma, bi awayekî henekî tê gotin


gamgaya karışmak

ketin ber teşqeleyê, baş pûte pê nedan dayin, li ber xirecirê çûn, (ji bo karekî)


gastroskopi

gastroskopî (mueyneya ku bi gastroskopê tê kirin)


gayya kuyusu

cihê waweylê, (cihê ku tevlihevî tê de heye)


gebe kalma

bergirtin (kadinlarin dişinda bûtûn dişilerin) , bitkilerin meyve tutmasi


gece muma gündüz güne zararı var

takî helal tê tune ye, kesê dilxerab, kesê ku tim li xerabîyê difikire


geçmişini karıştırmak

çêrî bav û kalên (yekî) kirin, pêşîyên (yekî) kirin (xistin) navê, te çi ji pêşîyên (yekî) ye


geçti bor'un pazarı sür eşeğini niğde'ye

hasil giha mûsil, hasil di mûsilê re derbas bû, tu bûyî pîra paşîya koçê


geçti bülbül geçti gül

kela şorbeyê çû bihayê heskê perek e, dîwar hilweşîya toz hilkişîya, tiştê çû nede dû, dar ket toz temirî, dîwar ket toz hilat


gelirse hane boş gelmezse daha hoş

ku hat malxwê malê ku nehat xêra salê (ku bê ez jê re nabêjim na, ku neyê ez ê kêfxweş bibim)


gemilerin mi battı?

qey kerê te mirîye? qey kavir û gîskên te belav bûne?


genom

genom (navê hemû kromozomên ku di gametan de peyde dibin)


gerekseme

pêdivî, pêwîstî, hewcetî, hewcedarî, lazimatî


gerektirme

vîn, vêtîn, gerekkirin, hewcekirin, pêwîstkirin


Germanistik

Germanîstîk (zanyariya ku zimanê Germenîk ji xwe re dike mijar)


gıcık vermek

qirika (yekî) şewitîn û pê re jî bênijîn


gıcılamaz kağnı

destgiran, mîna arê li avê here, xwîn ji paş guhê (wî) berdane, cangiran


gırgır geçmek

pê tinazên xwe kirin, pê tiraneyên xwe kirin, pê henekên xwe kirin


gırtlağına kadar borcu olmak

heta qirikê ketiye deynan, deynan di ser serî re qelaptin


gırtlak gırtlağa gelmek

ketin qirika hev, bi qirik û gewriya hev girtin, dest kirin tînika hev


giren

ximam (ji bo hewaya piçek biewr û mij e)


girmediği bir gerede zindanı kalmış

(yek) ketîye her qulê, (ji bo kesê ku di cihekî, di karekî de namîne û tim cih û karê xwe diguherîne tê gotin)


gittiğin yerden geliyorum

tu ji gerê tê ez ji gerafetê têm, ê te gerandîye min çêrandîye, ev rîya ku te berê xwe dayê ez tê re têm


Gotlar

Got, (neteweyeke ku di serdema navîn de li Ewrûpaya navîn jiyaye)


göbeği biriyle bağlı olmak

Guhartoyeke göbeği biriyle kesilmiş olmak.


göbeği biriyle kesilmiş olmak

tu dibêjî qey navika wan bi hev ve ye, navika wan bi hev re birîne


göğe merdiven kurmak

taştîya mîrê esmanan birin, (dest bi karê ku pêk nayên, kirin)


Gök Türk

Gök Tirk (neteweyeke Tirk e ku berê li Asyaya Navîn jiyabû û kesê ji vê neteweyê)


gökten zembille inmek

tu dibêjî qey ji esmanan de hatîye xwarê (ji bo kesê ku pesnê xwe didin bi henekî tê gotin)(ji bo heyîn û maddeyên ku di ber xwe de çêdibin)


gölge kestanesi

riwekeke ku di avê de şîn dibe û mêweya wê mînanî şambelotê tê xwarin (Trapa natans)


gölge olmak

jê re bûn pişt, lê bûn alîkar, lê bûn xwedî, yek parastin


gönlü bir şeye olmak

dilê (yekî) jê re hebûn, dilê (yekî) hebûn


gönlü çelinmek

dilê (yekî) ketin (yekê), dilê xwe dan (yekî)


gönlünü kazanmak

dilê (yekî) xweş kirin, dilê (yekî) fireh kirin


göründü sivas'ın bağları

hindik ma ku li me biqewime, (wexta mirov bi qilqal û endîşe li benda bûyerekê be û hindik bimîne ku biqewime)

ji bo rewşa ku wisan nehatîye hêvîkirin, lê wisan qewimîye


görüp göreceği rahmet bu

ji vê qencihê pê ve, , , (êdî bi ku de here)


görüşeni karışanı olmamak

eleqa xwe bi karê (yekî) nekirin, têkilî bi karê (yekî) nekirin


göt altına gitmek

ketin rewşeke pir xerab, ketin astengîyê


göt atmak

ji bo kirina (tiştekî) ruhê xwe dan, pir bi dil û daxwaz bûn


götünden anlamak

(tiştek, gotinek) li gorî dilê xwe fêm kirin


götünü görmek

qûna wî dîtin, (ji bêkêrîya wî, ji tirsonekîya wî, ji bêhêzîya wî fem kirin)


götünün harcı olmamak

ne kerê wî bari bûn, qûna wî ne ew qûn bûn


götürümsüz

bêbaristanî, bêhedar, bêsebir, bêtehamûl


götüyle balık yakalamak

quzê gur pê re bûn, morîka siûdê pê re hebûn


götüyle gülmek

(xelkê) tiraneya xwe pê kirin, (xelkê) henekên xwe pê kirin


göze girer ocak dumanı gibi

(tiştê, kesê) ku bi tevger an jî xuyakirina xwe ne xweşik e û bala kesan dikişine ser xwe


gözleri keskindir

ew çavbileze, ew çavbigire, çavên wî diçinûtên


gözleri üzerine yoğunlaşmak

çavên her kesî li serê bûn, çavên her kesî çûn serê


gözleri yuvasından fırlamak

çavên (yekî) kirin ji nav serî baz dan (derketin) , çavên (yekî) ji nav serê (yekî) baz dan


gözlerine inanmamak

bi çavên xwe bawer nekirin, ji çavên xwe bawer nekirin


gözlerini alamamak

çavên xwe hilneanîn, çavên wî li ber venebûn


gözlerinin önünde cereyan etmek

Guhartoyeke gözlerinin önünde ceryan etmek.


gözü bir şeyde olmak

çavên (yekî) li ser (kes an tiştekî) bûn, bala (yekî) li (yekî) dîtir bûn


gözü hiç bir şey görmemek

tiştek li ber çavê (yekî) nehatin, çavê wî tiştek nedîtin, çavê (yekî) tiştek nedîtin


gözün bebeği gibi korumak

notila ronahîya çavê xwe xweyî kirin, nola ronahiya çavê xwe xweyî kirin


gözüne bit düşmüş gibi

tu dibê qey mera bavê (wî) tê de şikestîye, (ji bo kesê ku li ser karê xwe xwar dibe û bi geşahî dixebite)


gözüne kara sular inmek

ava reş bi çavê (yekî) de hatin, (ji bo nexweşbûnê)


gözünün çapağını silmeden

di zotika (zûtika) sibehê de, serê sibê zû, hê baş çavên xwe venekirin


gözünün kurdunu kırmak

çavtirsandî kirin, bi cewrî diranê wî/ê rabûn


gözünün üstünde kaşın var diyememek

mirov ji (yekî) re nikare bibêje serê sola te xwar e, jê re negotin serê sola te xwar e


gözünün yaşma bakmamak

av lê venexwarin, dilê xwe pê neşewitandin, lê nehatin rehmê, gunehê (yekî) pê nehatin, li halê (yekî) nenihêrtin


guruh

revde, gonevêrk (qefleya ji kesê bêkir û beredayî pêkhatî), kotûkeş, xirtol


gurur getirmek

xwe qure kirin, xwe di ser her kesî re dîtin


gücünü yitirmek

ji hêzê ketin, ji qewetê ketin, ji derba xwe ketin, bê mecal man


güler misin ağlar mısın?

em ê kêf bikin an em ê bigirîn? (li hember tiştekî ku mirov pê diheyire yan jî li xwe dimîne heyirî)


güler yüz göstermek

birîyên (yekî) li ken bûn, devkenokî bûn, devliken bûn, rûken bûn


gülleci

guleavêj (kesê ku di werzîşa guleavêtinê de guleyê diavêje)


gülmekten katılmak

ji kena zikopişto bûn, ji kenan mirin, ji kenan hişk bûn, ji kenan xeriqîn


gün saymak

roj jimartin, roj spartin rojan, roj hesibandin


günahlarından soyunmak

tobe kirin, gunehên xwe weşandin, gunehên xwe ji ser xwe avêtin


güneş olsa kimsenin üstüne doğmamak

kesî baran ji ewrê (wî) nedîtin, xêra (wî) ji kesî re tune bûn


güneşe karşı işemek

rûyê xwe bi mîza xwe şûştin, (qîmeta qencîyê nezanîn, li hember tiştên hêja bêedebî kirin)


güneşin altında

di bin tava rojê de, di keleqijê de, di bin qêleqija rojê de


güneşinde mendil kurumamak

kesî baran ji ewrê (wî) nedîtin, baran ji ewrê (yekî) nebarîn


güneşlemek

xwe berojk kirin, xwe dan ber tavê, xwe dan tavê


günü gününe uymaz

sibatoka dînik e, sibeh û êvara (yekî) li hev nenihêrtin, teqlê wî li hev nenihêrtin, sibeh û êvara (yekî) tune bûn, rojên (yekî) li hev nenihêrtin


güpür

gûpir, tenteneya ku bi mekîneyê hatiye çêkirin


gürültüye

xirecir lê çêkirin, li (cihekî) şemata çekirin, teşqele lê çêkirin


güttüğüm domuzu bana öğretme

lawê dê hînî gayînê neke, a wî wehşî ji min re neke, (ez bi hemû xûy û xisletên kesê ku ez bi salan e wî nas dikim, dizanim)


güvendiği dağlara kar yağmak

min pişta xwe da çîya çîya bû gîya, qulê malan min mişt min zilûk ji xwe re kir pişt, dara ku pişta xwe dan pûç derketin: (hêvîya xwe (yan jî pişta xwe) pê girê dan ku ew ê alîkarî pê bike lê wisan nebûn û jê hêvîşkestî bûn)


güvendiği dal elinde kalmak

Guhartoyeke güvendiği dağlara kar yağmak.


güvey olmadık ama kapıda bekledik

Guhartoyeke güvey olmadık ama kapı dışında bekledik.


haber sızdırmamak

nehiştin tu agahî belav bibin, nehiştin tu xeber belav bibin, (ji bo meşandina karekî veşartî)


Habeş

hebeş, hebeşî, etopyayî (kesê ji gelê Etopyayê)


hacı sandığımızın haçı sandığından çıktı

gotin: filankeso baş e, ew jî çû di kaniya gund de rî, (wexta qîmet û rûmet li kesekî bê dayîn û ew jî xerab û ne hêja derkeve, tê gotin)


Hacivat

Hacîwat (kesê ku di leyîstika Qeregoz de xwe di ser gel re digire, xwe li zanebûnê datîne û yê bindestê xwe biçûk dibîne)


haddeden ciddeyi seyretmek

di binê (tiştekî) de hûr gerîn, di binê (tiştekî) de nermenerm gerîn


haddini bildirmek

bêvila (pozê) yekî firikandin (gemirandin), hed û nîva (yekî) nîşan danê


haddini bilmemek

çember ji ber (yekî) hilatin, pîvan jê re neman, hedê xwe nezanîn


hafakanlar basmak

tengavî pê de hatin, lê pêsîrtengî çêbûn


halaçlık

kevanjenî, kurincî, libûdîtî, tavnejenî, perekerî, libûjenî, livajenî


halâvet

şîrînî, şîrîntî


haldır haldır

xirexir, guregur (bi şid û bi deng xebitîn)


hal'etmek

ji text de xistin, ji text de anîn xwarê


halı tezgahı

tevn, amûr a ku pê xalî, tej, tejik, şijde û hwd dihên çêkirin


hali harap olmak

halê wî halê helawçîyan e, rewşa wî rewşa kerê nêr bûn, halê (yekî) perîşan bûn, halê (yekî) xerab bûn


haline bakmaz hasan dağına oduna gider

qûna wî qûna mirîşkan e dixwaze hêkên betan bike


halka verir talkını kendi tutar salkımı

Guhartoyeke halka verir telkini kendi tutar salkımı.


halka verir telkini kendi tutar salkımı

Guhartoyeke halka verir talkını kendi yutar salkımı.


halkın ağzına düşmek

di devê xelkê de bûn benîşt, ketin devê xelkê


hallaç pamuğu gibi atmak

pê girtin û virvirandin, bi navê ketin û virvirandin


Halvetî

Xelwetî (terîqeteke ku îbadetên xwe li cihekî tenha dikin)


ham armut gibi insanın boğazına oturur

wekî kurmê eyûb dikeve pozê mirov, weke hestîyê naletê ye, weke dirî çalo dikeve nav (pêş) mirov, (ji bo wan kesan ku di hin mijaran de bawerî bi tiştan nayînin û ji ber vê jî bêhna meriv teng dikin, tê gotin)


hamama gider kurnaya düğüne gider zurnaya aşık olur

(yek) dilparsek e, (yek) dilkeçik e, (yek) dilkoçer e


hamamda deli var

bû gêre, bû qîr û qîyamet, mala dînan e, xirecir li kar ket, (ji bo agahdarkirina destpêkirina xirecir û geremolîyê)


hanbeli

hembelî, di îslamîyetê de mezhebekî sûnnî,


Hanefîlik

Henîfîtî (yek ji mezhebê ehlê sune yê Îslamê)


hangi taş katı ise başını ona vur

tu serî li kîjan cih û meqamî dixî bixe, kîjan kevir mezin e here serê xwe lê bixe, kîjan kevirê mezin e serê xwe lêxîne


hangi taş pek ise başını ona vur

Guhartoyeke hangi taş katı ise başını ona vur.


hangi taşı kaldırsan altında o çıkar

tiştek ji berê nafilite, (kesê ku jêhatî ye û ji gelek tiştan fêm dike)

tu kîjan kevirî bilind dikî di binî de ye


hanım iğnesi

gotina jinan ku li bin çengê mirov dikeve


hant

hant hey û hey (bi awayekî pir eşirî tiştek xwestin)


hantalca yürümek

lencîn (dileniçe, bilenice), lenicandin (lencîn)


hapis yemek

heps dan ser piştê, heps dan (yekî), heps xwarin


har vurup harman savurmak

destbelatî kirin, bolvirî kirin, vir de û wir de avêtin, tirt û belav kirin, tirtovirto kirin, li cihê beredayî xerc kirin


harama hile karıştırmak

li ser hev karên pîs kirin, heram li ser heramê zêde kirin


harcı içinden çıkmak

mesrefa xwe derxistin, sermayeya xwe derxistin


hastaya çorba sormak

ji nexweşan re çûn zebeşan, (hewce nake ku mirov ew tiştê ku divê bê kirin bipirse)


hatır için çiğ tavuk yemek

ji bo xatirê xatiran dan barê qantiran, ji bo xatiran mirov diçe ser dînê kafiran, ji bo xatiran mirov dixwe goştê qantiran, ji bo xatirê gulê stirî xistin paşilê, ji bo xatirê gulê mirov şîlavê dike paşila xwe


hava değiştirmek

ji ber kîşwera cihekî, cih guhertin û çûn herêmekê din


hava parası

pereyê ku bêyî kedrijandinê û bêbergîdan tê dayîn


havadis

(piraniya hadise) bûyer, dengûbehs, hewadîs


havaî

hewayî (tiştê ku bi hewayê re têkildar e)

Havaî sözler.


havalandırıcı

hawadarker, bakêş (dezgehê hewadarkirinê) tek


havalandırmak

derxistin der, derxistin ber tavê (gava ku tiştekî derdixin derve da ku paqij bibe, bêhn jê here, , )


havaleli

hewaledar, spartedar, bihewale (tiştê ku hewaleya wê heye)


havalı

hewadar, xwedî hewa (ê ku hewaya wê xwedî wesfekî ye)

O murdar kokulu, ağır havalı yere gitme.

hewadar (cihê ku hewayeke wê ya paqij û xweş heye)

Havalı bir elbise.

hewadar (amraza ku bi pesta hewayî dişixule)


havanda su dövmek

karê bêkêr kirin, av kolan, kesmûk dêrandin, dara nokê av dan, di serê keçel de sîr çandin


havas

xas, esilzade (kesên ku xwe serdesî xelkê dibînin û xwedî îmtiyaz in)


havası olmak

forsa (yekî) hebûn, bayê (yekî) bilind bûn


havaya kılıç sallamak

av kolan, kesmûk dêrandin, pûş kutan, dara nokê av dan, di serê keçel de sîr çandin


havaya savurmak

destbelatî kirin, bi vir de û wir de avêtin, cihê beredayî xerc kirin


havhav

hewhew, hewok, kûço, hewo (di zimanê zarokan de)


havlama

hewtînî, ewtînî, kewtînî, rewîtîn, reyîn, eftîn, keltekelt


havlanmak

Elbisem havlanmış.


havlatma

hewtandin, ewtandin, kewitandin, rewîtandin, reyandin


havlayış

reyîn, ewtîn, hewtîn (awa û karê hewtînê)


havlı

Havlı kumaş.


havsalasına sığdıramamak

neketin aqilê (yekî), neketin hişê (yekî), pê serwext nebûn


hayalcı

nîgaşwer, aşopbaz, nîgaşperwer, nîgaşperest, xiyalbaz, xiyalker, nîgalperest, xiyalperest

kesê ku leyîstika Karagoz dide leyîstikandin


hayalcılık

nîgaşwerî, aşopbazî, nîgaşperwerî, nîgaşperestî, xiyalbazî, xiyalkerî, nîgalperestî, xiyalperestî


hayale dönmek

bûn wek hijik, tu dibê qey mar pê mijîyaye, bûn wek darik, tu dibê qey ji devê maran kişandine, bûn wek textik, bûn wekî çêlikê hechecîkê


haydin

haydên (ji bo piraniya kesê ku mirov deng li wan dike)


hayra yormak

ji xêrê re qebûl kirin, tebîra xêrê lê xistin


Hazar

êleke ku li derdora deryaçeya Hezarê (Qezwînî) jiyaye


hazır evin has kadını

bûk anî lez û bez bûka malê dîsa ez, bûk anî lez û bez sivika malê dîsa ez (ji bo jina ku silav li sifreya hazir dike û destê xwe bi tiştekî nake tê gotin)


hebeneka

kesê ku ne jîr e, lê xwe wisa dihesibîne


hececi

kîteparêz, heceparêz (helbesvanê ku helbestên xwe li ser kîteyan dirêse)


hecin

famîleya ajalên xweysimûçk ên ji hêştiran (Camellus dromedarlus)


hediyelik

ê ji bo diyariyê (tiştê ku ji bo diyariyan hatiye amadekirin)


hegomonya

serwerî, serdestî, hakimiyet (serweriya dewletekî li ser a din)


helak olmak

ji hal de ketin, ji qam de ketin, ji çokan ketin


helalleşmek

li hev helal kirin (di wexta dan û stendinê de)


helecanlanmak

(dilê yekî) pitpitîn, (dilê yekî) hilavêtin


Helenist

Helenîst (kesê ku li ser ziman, wêje, dîrok û çanda Helenan pispor e)


helenistik

helenîstîk (tiştê ku pi dîrok, çand û hunera Yewnanî ya piştî Îskenderê Mezin re têkildar e)


Helenizm

Helenîzm (şaristaniya neteweyên ne Grek, lê ku bi raman û hizrênwan ew şaristanî ava kirine)


helik

xurdik, xurde, xilik, xîç, tîke (di lêkirina dîwaran de, kevirê hûrikê ku dikin nav keviran)


helme

helîme, helîse (gava ku xwarinek tê pijandin helîme dide, mîna birinc, nok û hwd)


helva demesini de bilirim halva demesini de

ez dikarim bi kubarî jî tevgerim, bi çorsî jî


helvacı kabağı

kundirê mîranî, kulindê mîran (Cucurbita maxima)


helyodor

helyodor (kevirekî giranbuha ku di zêrkeriyê de tê bikaranîn)


helyograf

helyograf (amraza ku pê tîna tavê tê pîvan


helyum

û di hewayê de kêm peyde dibe, Kurtebêja wê He ye


hem kaçar hem davul çalar

aracûnê li devê qûnê, bûk jî jê dûdûk jî jê (him ji karekî ditirse û ji bo nekirina wî manîyan dike, him jî dike)


hem kaçar hem kuyruğunu dik tutar

ji hophopa xwe nayê xwar, hem serê xwe dişikîne hem heqê xwe dide, (tevî ku têk çûye jî mîna ku bi ser ketibe tevdigere)


hem kel hem fodul

hem diz e hem topiz e, ba jî tê bager jî tê, bûk jî jê dûdûk jî jê


hem nalına hem mıhına vurmak

hem li defê dixe hem jî li zimeyê, derbekê li nêl dixe yekê li bizmêr


hem suçlu hem güçlü

hem diz e hem jî topiz e, karê guhê berxê girt û karê kir qarîn


hem şamdan paklandı hem pilav yağlandı

bi tîrekî du nîşan hildan, (di karekî de bi du awayan qezenc hate bidestxistin)


hem ziyaret hem ticaret

hemû jî wekî hev bûn, her du rê di derîyekî re çûn


hemati

hematî (sorgilorika ku bihemoglobîn sor bûye)


hemşirelik

perestarî, parêzdarî, xwişkîtiya dilovaniyê, hemşîre


hemzemin geçit

borîna hemzemîn, cihê ku rêbej û rêya trênê di ser hev re derbas dibe,


her boyayı boyadık de bir fıstıki yeşil mi kaldı?

te dêrik qedand me dêrûn, me di her teyrî nîya, ma legleg, (tu dibê qey me hemû tişt qedandîye, îcar dora wê ye)


her çorbaya maydanoz olmak

tilîya xwe kirin nav her tiştî, pozê xwe kirin nav her tiştî, xwe di her tiştî de kirin


her firavun'un bir musa'sı çıkar

Guhartoyeke her firavunun bir musası çıkar.


her işe burnunu sokmak

pêçîya (yekî) di her qulî de bûn, pozê (yekî) di her tiştî de bûn


her itin dilini bilmek

kî xal e, ew heval e, li her alî xistin, di her girarî de kelîn, çar alî lêxistin


her sakala bir tarak

ji bo meşrebekê şerbetek, li her du alîyê defê xistin, kî xal e ew heval e


her taşın altından çıkmak

di bin her kevirî de bûn, bûn heska her girarî, bûn xweya her şorbeyê, (yek) kîjan kevirî rakî ji bin derdikeve


herkes gider mersin'e biz gideriz tersine


hesap kitap etmek

hesab kirin, ji xwe re hesab kirin (fikirîn, sêwirîn)


heyamola

gava ku keştîvan an jî karker bi hev re tiştek kaş dikin di şûna (haydê bikişîn, de bavê de, ha bavê minino ha” de dibêjin


hıdırellez

xidirellez, şeşê gulanê ye ku li gorî bawerîyê xizir û îlyas pêxember di wê demê de hevdû dîtine


hık demiş burnundan düşmüş

pik û li (dê, bav) çûn, mûyek jê şaş nekirin, hişkîye ji poz pişkîye, mûyek jê bernedan


hık mık etmek

çir û çav dan xwe (ji kar revîn, zexelî kirin)

di devê xwe de birin û anîn, di devê xwe de mizmizandin


hım hım ile burunsuz birbirinden uğursuz

yek ji yekî xerabtir e, gû birayê rêxê ye


hımhım etmek

vigeving kirin, bêhvila xwe de xeberdan, ginegin kirin


Hızır gibi yetişmek

wekî Xocê Xizir li hawara (yekî) hatin, weka Xwedê li hawara (yekî) hatin


hızır gibi yetişti

wekî xoce hizir li hewara (yekî) hatin, wekî xwedê li hewara (yekî) hatin


hicri takvim

salnameya hicrî, salnameya koçî, salnameya ku hîcreta Pêxemberê Îslamê Muhemmed weke destpêkê qebûl kiriye


hikmeti lokman'dan haber almak

ji cih û kesên ewle û pêbawer agahî wergirtin


Hinduizm

Hinduîzm (dînekî ku ji Brahmanîzmê cuda ye)


Hint keneviri

kinf, cût, benk, kirkir (Canabis sativa)


Hint sarısı

zerê nêzî karîbanê ku di wêneyê zeytî de tê bikaranîn


hoparlör

Deyn ji fransî haut-parleur.
;Çavkanî
* Nişanyan, Sevan, Çağdaş Türkçenin Etimolojisi [Etîmolojiya Tirkiya Niha] (bi tirkî): hoparlör


horoz ayağı

şîşa tivingê (a ku bi xane ye û pê ji xizneyê qowanan derdixin)


horozu başına bağlamak

dîkê sibê ye (kesê berî ku mele azan bide şîyar dibe)


hoşaf etmek

wekî keran lê xistin, donê heyrano jê çêkirin, hemtirka (yekî) danîn, (yek) ji helal û heramê xwedê xistin


Hristiyanlaşma

filehbûn, Îsawîbûn, mesîhîbûn, xiristiyanbûn, mexînbûn


Hristiyanlaşmak

bûn fileh, bûn îsawî, bûn mesîhî, bûn xiristiyan, bûn mexîn


Hristiyanlaştırma

filehkirin, îsawîkirin, mesîhîkirin, xiristiyankirin, mexînkirin


Hristiyanlaştırmak

kirin fileh, kirin îsawî, kirin mesîhî, kirin xiristiyan, kirin mexîn


Hristiyanlık

filehî, filehtî, îsawîtî, mesîhtî, xiristiyanî

alema filehiyê, alema filehan, alema xiristiyanan


hulûs çakmak

meleqî kirin, şalûsî kirin, xweşekî kirin


hulüs çakmak

xweşekî kirin, nangenimî kirin, melaqî kirin, şalûsî kirin


Hurufîlik

mezhebeke ku ji herfên Quranê hin mane û hikman derdixin


huyu huyuna suyu suyuna uygun

du serî ne wekî hev bin naçin ser balîfê, wekî hev in loma li hev gerîyane, du serî ne weka hev bin naçin ser balîfekê


huyunu suyunu bilmek

bi kurmê (yekî) zanîn, bi exlaqê (yekî) zanîn


hükümet gibi karı

jina pir xurt, jêhatî û kêrhatî ku cilika xwe ji avê derdixîne û her daxwaza xwe tîne cih


hüngür hüngür ağlamak

kirin îskeîsk, nîqrîskên girînê pê ketin


hünkarın atı bana baktı

aş digere qeraş xwe dipesinîne, aş digere aşvan xwe dipesinîne, baran dibare erd pesnê xwe dide


hüsn-ü kuruntu

tiştê ku dibitîya bûyîna wê tune ye, di ber xwe de gotin qey wê bibe, rewşek li gorî dilê xwe şîrove kirin


hüt dağı gibi şişmek

wekî dîkê qoqo xwe qurufandin, wekî elokê xwe nepixandin


hüzünlü

kedirandî, dilkovan, kewgirî, hiznî, xembar, dilbiêş


ıcığını cıcığını sormak

li koka (yekî) pirsîn, li esl û feslê (yekî) pirsîn, li kurm û xûyê (yekî) pirsîn


ıkınıp sıkınmak

pestûrî lê hatin, bûn huftepifte (wî), birh dan xwe, xwe jidandin, (di kirina karekî de)


ılgıt

nermenem, hêdî hêdî (ji bo wezîna ba û herikînê)


ırz namus tertemiz

(yek) qelma îsotê jî bigerîne pozê wî/ê naşewite, kesê bêar û bêşerm


ırza geçmek

dest avêtina rûmetê, dest avêtina namûsê


iadei ziyaret

serdana ku li hemberî serdanekê tê kirin,


ibre

Ji osmanî ابره (ibre), ji erebî إِبْرَة (ʾibra, “derzî”).

Sayacın ibresi.


iciği ciciği

Binêre ıcığı cıcığı.


icracı

îcraker (ew kesê ku biryarê îcrayê tîne pê)

lêder, xwanende (ew kesê ku berhemeke muzîkî lê dide an jî distre)


iç çekmek

axîn rahiştin, axîn rahilîn, axîn kişandin


iç gıcıklamak

xurtîka (yekî) jê çûn, kirînî ji nav dilê (yekî) birîn


iç güvey

benîzava, zavayê navmalê, zavayê li ser malê


iç güveysinden hallice

kesê ku rewşa (wî) ne baş e, gelekî tengayîyên wî hene, (bi henekî tê gotin ku rewşa wî piçekî ji rewşa benîzavayê baştir e)


iç içe

di nav hev de, di zikê hev de, di hundirê hev de


iç sıkıcı

(tiştê) ku aciz dike, (tiştê ku dilê mirovan teng dike)


iç sıkmak

dilê (yekî) teng kirin, (yek) aciz kirin


içerme

hewandin, vehewandin, hundirandin, îhtiwa


içi almamak

mehdê (yekî) lê venebûn, dilê (yekî) neçûnê, dilê (yekî) lê neqeridîn, dilê (yekî) nebijîn

milê (yekî) lê ranebûn, (ji bo kirina karekî xeternak an jî yê ku nayê ecibandin)


içi bayılmak

dewxa (yekî) çûn, dilê (yekî) bihurîn, dilê (yekî) xewirîn, dilê (yekî) di ser (wî) re çûn, (ji bo birçîbûnê)

dilê (yekî) di ser hev re qelibîn, (ji ber şîranî û xurekên giran)


içi beni dışı eli yakar

devbiken, dilbikul, ne li malekê, ne li hewalekî, meriv ne di govendê de be govend xweş e, ê ne ji malan, nizanin bi hewalan


içi bulanmak

dilê (yekî) li hev ketin, dilê (wî) li devê (wî) ketin


içi burkulmak

dilê (yekî) xewirîn, nava wî/wê çûn, dilê (yekî) şewitîn, (keribîn û xemxwarina ji ber hest û dilînan)


içi cız etmek

nava (yekî) kirin tirkînî, di hundirê xwe de piçpiçîn, kirînî ji hundirê (yekî) hatin, tirkînî ji nava (yekî) çûn


içi çekmek

dilê (yekî) çûn tiştekî, dilê (yekî) li (tiştekî) bijîn


içi daralmak

dilê (yekî) teng bûn, bêhna (yekî) teng bûn


içi dışına çıkmak

nav û dilê (yekî) hatin xwarê, kezeba (yekî) hatin xwarê, kezeba (yekî) qelişîn, dilê yekî hatin ber devê wî, nav û dil helisîn, (ji bo vereşînê)

nav û dilê (yekî) li hev xistin, nav û dilê (yekî) hatin xwarê, dilê yekî hatin ber devê wî, (ji ber hejîna erebeyê yan jî heywana bar)


içi dönmek

dilê (yekî) li hev qelibîn, mehdê (yekî) qelibîn, mehdê (yekî) xelîn


içi ezilmek

di dil de xwîn çûyîn, dilê (yekî) xewirîn, nava wî/wê çûn, ji hundir xwîn çûyîn, (ji ber birçîbûnê)

kezeba (yekî) peritîn, kirîn û kûzîn ji dil û kezebê çûn


içi götürmemek

agirê (wî) avêtin nav dil (yekî), dilê (yekî) pê şewitîn

dilê (yekî) jê re nexwestin, çavnebarî kirin

dilê (yekî) tehemmûl nekirin, xîreta (yekî) bar nedan, dilê (yekî) bar nedan


içi gülmek

di hundirê xwe de kêfxweş bûn, bi dizîka şad û kêfxweş bûn


içi hop etmek

nava (yekî) kirin tirkînî, nava (yekî) kirin terpînî


içi içine geçmek

tepetep ji nav û dilê (yekî) çûn, tepetepa nav dilê (yekî) bûn


içi içine sığmamak

tûtişî pê negirtin, nav û dilê yekî kirin gurpegurp, dikira bifirîya


içi kabarmak

bîza (yekî) jê çûn, dilê (yekî) li hev qelibîn


içi kan ağlamak

dilê (yekî) li serê xera bûn, kezeba (yekî) peritîn, dilê (yekî) li sere êşîn (tevî ku ji derve de aşkere nake jî ji hundir de pir bikul û keser e)


içi kapanmak

dilê (yekî) teng bûn, bêhna (yekî) çikîn, bêhna (yekî) teng bûn


içi parçalanmak

dilê (yekî) lete lete bûn, kezeba (yekî) peritîn, dilê (yekî) peritîn