daldırılmak

tê de hatin rakirin, tê de hatin hilkişandin, tê hatin hildan


daldırtmak

tê dan kirin, tê dan hilkişandin, tê dan hildan


dalga

pêl (liva ku li ser derya û avan ç'êdibe)

deniz dalgası

pêl (ji bo germ, serma û modayê, ku ji bo demekê bandora xwe dihêle û derbas dibe)

sıcak dalgası

ses dalgası

kısa dalga

orta dalga

uzun dalga

dalgalı bir saçı vardı

rewşa sermestî ya ku ji ber madeyên narkotîkê çêdibe

biriyle dalga geçmek


dalga dalga

bu boya dalga dalga olmuş

kurtik û mesîl, çalomito (devera ku ne rast û dûz e, bi çal û mitik e)


dalga geçmek

zexelî kirin, xapînoskî kirin, xapiyan kirin (ji bo kesê ku hişê xwe nade karê ku pê mijûl e)

tinaz pê kirin, tirane pê kirin, galte pê kirin, henekên xwe pê kirin, hewesên xwe pê kirin, qeşmeriyên xwe pê kirin, qerfên xwe pê kirin

kêfa xwe pê kirin, kêfa xwe pê anîn, rojên xwe pê derbas kirin, hewesên xwe pê kirin (rewşa kesê ku bi awayekî nejidil bi xoşewîsta xwe re dide û distîne) (argo)


dalga sırtı

milê pêlê (bilindahiya pêlê ya di nava her du aliyê wê yê çaltikê de)


dalga yüksekliği

bilindahiya pêlê (dûriya ji sermilê pêlê heta çaltika berê)


dalgacı

zexel, zexelok (kesê ku têr baş girîngî û pûte bi karê xwe nade)


dalgakıran

Limanın dalgakıranı


dalgalandırmak

pêlpêlandin, pêl rakirin, milmilandin, pêla () rakirin

rüzgâr denizi dalgalandırdı


dalgalanma

pêldan, pêlpêlîn, şepêldan, milmilîn, mewicîn

serobinbûn (tevliheviya ku di nav civakekê de ji ber nelihevkirinê diqewime)


dalgalanmak

pêl dan, pêlpêlîn, şepêl dan, milmilîn, mewicîn


dalgalı

dalgalı

pêlpêlkî, virdîvirdî (tiştê ku pêlpêlî xuya dike)

derderkî (ji bo rengê ku hin cih vekirî û hin cih jî girtî ye)

üç dalgalı


dalgaya getirmek

(yek) xistin dafikê (ji bo xirandinê) (argo)


dalgayı başa almak

berê keştiyê (an jî qeyikê) dan ser pêlan


dalgın

bu aralar çok dalgınım

hasta dalgın


dalgın dalgın

çocuklu kadın çevresine dalgın dalgın bakıyordu


dalgınca

mitrîkî, bi mitrî, damankî, bi damanî, gutkî, bi gutkî


dalgır

şemal (şemala ku ji berilmilîna qumaşekî rengîn çêdibe)


dalgıç

destdirêj (kesê ku destê wî ne hevalê wî ye) (argo)


dalgıçlık

noqarî, noqkarî, xewasî, qewasî, binavgerî


dalıcı

sobeber (kes an jî ajela ku xwe berî binê avê dide)


dalına binmek

li stûyê (yekî) siwar bûn, museletî ser serê (yekî) bûn


dalınç

mitbûnî, jixweçûn (jixweçûna li pêşberî dîmeneke xweşik, li hemberî ramanekê)


dalıp çıkarmak

noqbûn û derketin (xwe beri avê dan û derketin)

serê xwe kirin her qulî (ji bo kesê ku dikeve gelek cihan)


dalkavuk

qeşmer, qeşmerok, qirdik (kesê ku di serayê de bi nukteyan kêfa padîşahê Osmanî tîne)


dalkavuklaşma

şalûsîbûn, çaplûsîbûn, şelafîbûn, seypesanîbûn, lêbokîbûn


dalkavuklaşmak

şalûsî bûn, çaplûsî bûn, şelafî bûn, seypesanî bûn, lêbokî bûn


dalkavukluk

şalûsî, çaplûsî, lêbokî, seypesanî, şelafî


dalkavukluk etmek

şalûsî kirin, çaplûsî kirin, lêbokî kirin, seypesanî kirin, şelafî kirin


dalkavukça

şalûskî, çaplûskî, şelafkî, lebokî, bi şalûsî, bi çaplûsî, bi şelafî, bi lêbokî


dalkurutan

cureyek kêzika ku dikeve bin qaçilê daran û wan hişk dike (nemaze dare benavê)


dallandırmak

aloz kirin, girift kirin (ji bo mezinkirin û têkilhevkirina karekî, gelşekê)


dalları basmak

gulî di binî de tewîn (ji bo dara ku zehf ber girtiye û gulî di bin de tewiyane)


dallı

guldar, gulgulî, şaxşaxkî (ji bo qumaşê ku li serê şeklê çîçek û guliyan heye)


dallı budaklı

dallı budaklı bir derdi var


dallı güllü

dallı güllü kılıflar içindeki plâklar


dalma

xêrevebûn, mitrîbûn, daman, gutbûn, jixweveçûn, nuqmîbûn


dalmak

noq bûn, noqîn (bi temamî xwe berdan nav avê)

polisler ellerinde silahlarla içeriye daldılar

xêreve bûn, mitrî bûn, daman, gut bûn, ji xwe ve çûn, nuqmî () bûn

sessizliğe dalmış

ihtiyar gazetesini çoktan bitirmiş, sokağı seyre dalmıştı

xayis ketin (ji bo nexweşan ku ji xwe ve diçin)

hênijîn, di xew re çûn, bi xwe de çûn, ji xwe ve çûn

o serinlik içinde dalmıştı

noqî (pê) kirin, xwe avêtin pê (di gulaşê de)

bi serî bûn, mişefl bûn (ji bo planî, rende û gîsn)

rendenin ağzı fazla dalıyor


daltonizm

daltonîzm, nexweşîna çav a ku rengan ji hev dernaxe


dalya

gotina heşyarkirmê; gava tiştek tê jimartin, rastî yekeya hatî destnîşankirin, tê gotin


dalyan

cihê girtina masiyan (ku nêzî kersaxa derya, gol û çem bi xazox û toran hatiye çêkirin)


dalyan kılıç

şûrê tazî, şûrê rûs


dalyancı

kesê xwedî dalyanê an jî yê ku lê masiyan digire


dam yandı, içindeki sıçan da birlikte yandı

kevirê xwe kirin ber dilê xwe (ev di wateya ev windabûneke mezin bû lê êdî ew derd û kulên ku berê jê diqewimîn jî neman de)


dam üstünde saksağan, vur beline kazmayı

Guhartoyeke dam üstünde saksağan vur beline kazmayı.


dama demek

mecal neman, qewet hew gihîştin (tiştekî)


dama taşı gibi

qûn erdê negirtin, qûn erde çûçê nekirin (ji bo kesê ku hema li dû hev ji cihekî tayına xwe derdixe cihekî din, an jî tayîna wî tê derxistin)


dama taşı gibi oynatmak

pê leyistin (yek li dû hev ji cihekî dan cihekî din)


dama çıkmak

hilê (yekî) rabûn, hilê xwe dan ser milê xwe (rabûna hestên cinsî)


damacı

damabaz, leyzvanê damayê, leyzvanê çeqûberkê


damak

arik, panik, panika dev, kam, kama dev, remaq, esmandev, xidîk (ezmanê dev)


damak ünsüzü

dengdarên (bêdengên) esmandevî, dengdarên arikî


damalı

damalı kumaş


damarı tutmak

damarên (yekî) li hev siwar bûn, kurmê (yekî) pê girtin


damarına basmak

bi ser exlaqê (yekî) ketin, pêl exlaqê (yekî) kirin


damarına girmek

xwe kirin (xistin) ber çavê (yekî), xwe pê şîrîn kirin


damarına işlemek

damarlarına işlemek) (kurm, xûy) jê neçûn, (kurm, xûy) ketin qafê (yekî)


damarını bulmak

bi kurmê (yekî) zanîn, bi ser kurmê (yekî) vebûn, bi ser kurmê/tebîetê (yekî) ketin


damarlı

bidamar, bireh, birîçal, rehrehkî, damardamarkî

damarlı el


damasko

(ji navê Dîmeşq, ango Þamê) çeşîdek qumaşê ji kitan û hevrîşim pêkhatî


damdan düşer gibi

nepîvayî tu dibêjî sê çap e, bêyî ku bipêje dirêje (ji bo gotina ku ji nişka ve û ne di cih de tê gotin)


damdan çardağa atlamak

her gotinek li derekî xistin, yek li vir xistin yek li wir xistin (ji bo kesê ku axaftina wî hev nagire)


damga

demxe, dexme, dexm (alava ku pê dexme, nîşan tê çêkirin)

dirh, nîşan, demxe (nîşandeka ku bi vê alavê tê çêkirin)

dexme (ji bo rewşa ku navê yekî bi xerabiyê derdixe)

bu damgayı taşıdığı müddetçe, buraya gelemez

mor (tiştê ku nîşan dide ew tişt aîdî kîjan serdemê ye)


damga vurmak

demxe lê dan, demxe lê xistin, deximandin

demxe lê dan, demxe lê xistin (ji bo şophiştinê)

Yahya Kemal'in Türk şiirine vurduğu damgayı


damgacı

demxeker, dexmeker (kesê ku demxeyê li (tiştekî) dide


damgalama

demxekirin, deximandin, dirhkirin, marekkirin


damgalamak

demxe kirin, deximandin, dirh kirin, marek kirin

lekedar kirin, dexme lê xistin (tiştekî ne baş kirin stûyê


damgalı

dexmekirî (ji bo kesê ku sûcekî pîs lê hatiye barkirin)


damgasını vurmak

dexmeya (tiştekî) lê xistin (lê dan), lekeya (tiştekî) anîn ser (yekî)

bize hırsızlık damgasını bile vurdular


damıtıcı

dawerivok, parzûn (alavê ku tişt pê tên dawerivandin)

dawerivîner, dapelîner, parzîner (kesê ku di pîşesaziyê de karê dawerivînê tîne pê)


damıtık

damıtık su


damıtılmak

hatin dawerivandin, hatin parzinandin, hatin palandin, hatin dapalandin


damıtma

dawerivandin, parzinandin, dakirin, dawerandin, dapalandin, palandin


damıtmak

dawerivandin, parzinandin, palandin, dakirin, dawerandin


damızlık

peynir damızlığı


damla

yağmur damlası

niqres (îlaca ku bi niqutekê tê bikaranîn)

göz damlası

iki damla yağmur bile yağmadı

niqutokî (zeynetê ku mîna niqutkê gilover e)


damla damla göl olur

dilop bi dilop derdan tije dibe, çem ji kaniyan çêdibe


damlamak

niqutîn (ji bo kctina tiştekî bi awayê dilopê, lê' libo libo)

örtüye yağ damlamış

çilk kirin, dilop kirin (ji hundirê tiştekî bi şêweyê dilop bi dilop herikana şilemeniyekê)

dam damlıyor


damlataş

kevirê netraştî yê cîlakirî yê buha an jî nîvbuha


damlatılmak

hatin niqutandin, hatin dilopkirin, hatin çilkandin


damlaya damlaya göl olur

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q256 (tur)-ToprakM-damlaya damlaya göl olur.wav

tawo tawo rihek çêdibe, tişt dilop bi dilop tê ba hev, gûzek gûzek dibe dêzek


damping

dampîng (bi buhayê kêm firotina mal ji bo bidestxistina bazara navneteweyî, an jî, ji bo ji destderxistina mal)


dan dan

dan dan konuşuyor


dan dun

dingeding, dimedim (gava ku dengê çekan dikeve hev)


dana

mozik (nêr an mê), nogin (dişi),conega (erkek)


dana burnu

cobir, cûbir, lar (Gryllotalpa vulgaris)


dandik

bêxêr, bêkêr (ji bo tiştê serobero û ne zexm)


dandini

a a (gava ku pitik di xew re tê kirin di çîvanokan de derbas dibe)


dandini bebek

golikê sengo (ji bo kesê ku ne li gorî jî û temenê xwe tevdigere)


danışma

şêwirdarî, agahdarî (cihê ku tişt jê tê pirsîn û şêwirîn)


danışma kurulu

desteya rawêjkariyê, lijneya şêwirdariyê


danışmanlık

rawêjkarî, rawêwjerî, şêwirdarî, amojgarî


dans etmek

reqisîn, reqs kirin, dans kirin, dans girtin


dansing

reqsgeh, dansgeh, dansîng (ku ji gel re vekirî ye)


dansçı

reqsker, dansker (kesê ku reqskirinê, danskirinê ji xwe re kiriye pêşe)


dansör

reqsker, dansor (mere ku reqs ji xwe re kiriye pîşe)


dansöz

reqase, dansoz (jina ku reqs ji xwe re kiriye pîşe)


dantelli

bitentene, bidantêl, tentenekirî, dantêlkirî


dar gelirli

kêmdahat, kêmkar (kesê ku dahata wî kêm e û têrî debara wî nake)


dar ünlü

dengdêra ku bi vekireneke hindik a çeneya jêr çêdibe (di Tirkî de ev in î, u, ü)


dara boğmak

(yek) kirin pêsîrtengiyê (ji bo di tengiyê de ji yekî sûd wergirtin)


dara düşmek

ketin tengiyê, ketin destengiyê, ketin deriyê teng, bêkeys ketin (ji aliyê madî ve)

ketin pêsîrtengiyê, ketin tengavê, lê bûn pêsîrtengî, roj lê reş bûn


dara getirmek

(yek) tiştek anîn eceleyê, lê ecele kirin, pêkutî dan serê


daraban

pitepit, pitpitîn (pitpitîna dil, hilavêtina dil)


daralmak

elbise daralmış

geçinmek gittikçe daralıyor

tengijîn, tengav bûn, xulqê (yekî) teng bûn


daraya atmak

heqê ebrê hesab kirin (ji bo malê ku tu qîmet pê nayê dayîn)


daraç

daraç sokak


darbe vurmak

veya darbe indirmek) derb lê dan, şek lê xistin, şek lê dan, derbe lê xistin, derb daweşandin (yekî) , kop daweşandin, weş danîn (yekî), zerb danîn (yekî)


darbe yemek

derbe xwarin, zerb xwarin, şek xwarin, şelp xwarin


darbelemek

derb lê dan, şek lê dan, derbe lê xistin, derbe avêtin (yekî), şek lê dan, zerb lê xistin, derbe daweşandin ()

derbe !ê dan, derbe lê xistin (yek kirin halekî xerab)

pêşk lê xistin, jê re bûn manî (ji kirin an jî bûyîna tiştekî re bûn asteng)


darbelenmek

derb lê ketin, zerb lê ketin, şek lê ketin


darboğaz

gît (rewşa bi boran a ku civak di çareseriya wê de dikeve tengasiyê)

Toplum olarak bu darboğazı da atlattık


darbuka

derbik, tepl, demirqe, daburqe, dimbilk (amûrekeuzîkê ya jenî)


darda kalmak

destê (yekî) teng bûn, destengiyê de man (ji bo rewşa madî)

lê qewimîn, pêsîrtengî lê çêbûn, zor gihîştin (yekî)


dardağan

dartahûk, dartawik, tahûk (Milium effusum)

tahûk, tawik, tawî, tehû, tihok, mêweya vê darê)


dargın

xeydan, xeyidî, sûketî, sû, sih, dilmayî, pisû

annem bahçe kapısında beni iki dargın kelime ile karşıladı


dargınlaşma

jihevsûketin, jihevxeyîdîn, ji hevsilketin


dargınlaşmak

ji hev sû ketin, ji hev xeyîdîn, ji hev sil ketin


darı darına

hema bi zorekê, hema hev derxistin, hema hema


darı unundan baklava, incir ağacından oklava olmaz


darılma

xeyidîn, enirîn, tîzikîn, silikîn, sûketin, ingirîn, zîzikîn, vexeyidîn


darılmak

xeyidîn, sûketin, heridîn (ji bo têkilîbirinê)

dediğini yapmadığım için darıldı

xeyîdîn, enirîn, tîzikîn, silikîn, sû ketin, ingirîn, zîzikîn, vexeyîdîn (ji bo dilmayînê)

söylediklerim hoşuna gitmedi diye darıldı

komşu kadınları çocuğa darıldılar


darıltma

xeyîdandin, heridandin, silikandin, sûxistin, tîzikandin, enirandin


darıltmak

xeyîdandin, heridandin, silikandin, sû xistin, tîzikandin, enirandin


darlaşmak

tengav bûn, desteng bûn, ketin tengiyê, destengî lê çêbûn


darlık

tengîtî, tenganî, tengbûn (ji bo rewşa tengbûnê)

tengî, tengasî, tengahî, destengî (ji bo rewşa zorbûna debarê)

tengavî, azerdedilî (ji bo tengijîna derûnî)


darmadağın etmek

tarûmar kirin, tertûbela kirin, tar kirin


darmadağın olmak

tarûmar bûn, tertûbela bûn, terq lê ketin


darmaduman

linavhevketî, kafirkeratî (ji bo rewşa tiştekî ku li nava hev ketiye)


darmaduman etmek

li nava hev xistin, berî nava hev û din dan, berî nav hev dan, kirin kafirkeratî


darülaceze

cihê ketiyan, darulaceze, cihê pîr û kalên ku ji kar ketine


dava

dawe (ji bo parastina mafê xwe, serîlêdana li organên hiqûqî)

birini dava etmek

kadınlar davalarını erkeklere kabul ettirmemişler

doz (di wateya gelş, kêş û pirsgirêkê de)


dava etmek

doz lê vekirin, dawe lê vekirin, lê dawe kirin

malını çalan adama dava açtı


davalaşmak

doz li hev vekirin, dawe li hev kirin, hev dan mehkemeyê


davalı

dewelêkirî (kesê ku dozek lê hatiye barkirin)

dozlêbûyî, dewlêbûyî (tiştê ku doz der barê wî/wê de hatiye vekirin)

bu ev davalıdır


davalık

ortada davalık bir durum yok


davet etmek

Hastalığa davet ediyor.

Sizi nezakete davet ediyorum.


davetiye

vexwendname, dewetname, dewetiye, gazîname


davetli

bangkirî, gazîkirî, dawetkirî, dawetvanî


davetçi

vexwîner, gazîkar (kesê ku vedixwîne, dawet dike)


davranış

tevger (tevahiya libat û tevgerên kesekî kuji der de dikare bê çavnêrîkirin)

şêl (hemû bertekiyên organîzmayê yên li dij hişyarkeran)


davranmak

tev gerîn, tev dan, bizav kirin, xwe tev dan (li hemberî tiştekî helwest nîşandan)

kıza karşı iyi davranmıyordu

silaha davrandı

ayağa kalkıp gitmeye davrandı, ama hemen kolundan tuttular


davul birinin elinde, tokmak bir başkasının elinde

Guhartoyeke davul birinin elinde tokmak başkasının elinde.


davul dengi dengine diye çalar

her kes li gorî hempayê xwe, her kes li gori hingûfê xwe, qaz bi qaz re baz bi baz re


davul dövmek

li daholê xistin, li defê dan, dahol jenandin


davul gibi

wekî defê werimî ye, wekî defê vezelandî


davul tozu

hewa ye (ji bo tiştekî ku çêbûn ar jî pêkhatina wî ne gengaz e)


davul çalmak

li defê xistin, li binê kundir xistin (tiştekî veşarî kirin dengî û bela kirin)


davul çalsan işitmez

tu li defê bixî jî deng naçê (ji bo kesê ker ku deng nabihîze)

tu li ber serê (yekî) li defê bixî jî hişyar nabe (ji bo kesê xewgiran tê gotin)


davulu biz çaldık parsayı başkası topladı

me ked û hed kir, hinekî din (hatin) xwarin


dayak

kutek (kuteka ku li dîwarek an jî tiştek tê xistin da ku nepelişe, hilneweşe)

kutek (ji bo ku deri venebe, ji par re dikin pişta derî)


dayak arsızı

qûna bêaran benîştên daran (ji bo kesê ku êdî ji lêxistinê natirse, feri lêdanxwarinê bûye)


dayak atmak

lê dan kutan, bi çoyan lê xistin, dar kirin


dayak cennetten çıkmıştır

çov ji cinetê hatiye, darêjinan ji cinetê hatiye


dayak düşkünü

kesê ku kutana (lêdan an jî lêxistina) xwe heq kiriye, xwe aniye lêxistinê


dayak yemek

lêdan xwarin, lêxistin xwarin, kutan xwarin, dar xwarin, lê ketin

o kadar dayak yedin uslanmadın


dayaklamak

kutek kirin, kutek dan ber (cihekî), kutek li berê xistin


dayalı

kanuna dayalı iş yapmak


dayamak

pişta xwe dan (tiştekî) (ji bo hêzjê stendinê)

dan ber çavan, dan ser çavan, kutan nav çavan

Mektubu gözüne dayadı.

istifasını dayadı

heta ser piştê vekirin (ji bo deri û pencereyan)


dayanak

söylenenleri destekliyor, onlara dayanak oluyordu


dayandırmak

bu düşünceleri hangi belgelere dayandırıyorsun?


dayanıklı

tirûşdar, bitirûş, zexm, qewîn, berhelistî


dayanışmak

pişta hev girtin, avêtin pişta hev, piştevaniya hev kirin


dayanışmalı

hevgirtî, piştahevgirtî (kesê ku di nava wan de piştevanî heye)


dayanmak

diyax kirin, xwe ragirtin, ber xwe dan, pal dan

duvara dayanmış etrafa bakıyordu

berhingarî kirin, tirûş kirin, di ber (xwe) dan

bu kumaş çok dayandı

bu gemi fırtınaya dayanabilir mi?

halkına dayanarak mücadelesini sürdürüyordu

düşman ordumuzun karşısında ancak iki gün dayanabildi

yurdun özgürlüğü ulusun gücüne dayanmalı

li ber xwe dan, baristan kirin, tebatî kirin, tebatî hatin (yekî), debar kirin, tab kirin, taba xwe anîn (ji bo tehemûlkirinê)

aradan biraz geçince, komutan dayanamadı, söze başladı

on günde eve dayandı

xwe dan (tiştekî) (bi hemû hêza xwe ve, karek kirin)

bütün güçleriyle arabaya dayandılar

sonunda bu iş gelip bize dayanacak

şoför gaza dayandı

di ber () dan, xwe li berê girtin, têrî () kirin, têr kirin, bes bûn

ekmek çocuklara dayanmıyor


dayatmak

koruyuculuğu dayatmak istiyorlar


dayayıp döşemek

raxistin û xemilandin (ji bo ode, daîre û hwd)


dayı

di dema Osmaniyan de li Tûnis, Cezayîr û Trablûsgarpê rêveberê ku bi hilbijartinê dihate ser hukm


dayı çocuğu

kurxal, pisxal (dayı oğlu), dotxal (dayı kızı)


dayızade

xalza, mixaltî, kurxal û keçxal (ji bo zarokên xalê)


dazara dazar, dazara dazır

dazara dazar gidiyordu


dazlamak

zû bi zû neecibandin de de, di alfabeya Tirkî de navê tîpa pêncemîn


dağ adamı

hovê çiya (kesê qubede û bêpîr û pergal)


dağ ardında olsun da, yer altında olmasın

bila li şaristan be ne goristan be, bila di hefsê de be ne di binê erdê de be, bila sax be bila ji me dûr be


dağ ayısı

hirçê çiya, hirçê hov, hirçê bişewêl, hirçê devgeliyan (kesê qubede ku hînî jiyana bajêr nebûye)


dağ bayır

kaş û kûş, şax û çiya, pal û berpal, derbejêr û derbejor, serejêr û serejor, çiya û banî


dağ dağa kavuşmaz, insan insana kavuşur

çiya bilind e kengê be wê rê pê bikeve, çiya çiqas bilind be rojek wê riya mirov pê bikeve


dağ devirmek

çiya dan mite xwe, çiyayek hildan milê xwe (ji bo serketina di karekî zor û dijwar de)


dağ gibi

wekî çiyayekî, bi qandî çiyayekî, bi qasî çiyayekî

dağ gibi delikanlı

tebabek, ecêbek, wekî çiyayekî (ji bo pirbûn û zehfbûna tiştekî)

dağ gibi bulaşık önüne yığıldı


dağ keçisi

pezkovî, pezkûvî, bizina kûvî, evor (Rupicapra tragus)


dağ oluşu

orojenî (zanista ku li ser çêbûna çiyayan dixebite)


dağ taş

kevir û kuçik (ji bo devera derveyî bajêr)

dağ taş asker olmuş


dağ topu

topa çaphûr a ku dikare li ser pişta qantirê bê kirin


dağ yürümezse, abdal yürür

hewce li elbê digere, elb li hewce nagere (yanê kesê hewcedar divê ji bo karê xwe here ba kesê nefsmezin ê ku karê wî pê diqede)


dağa çıkmak

derketin serê çiyayan, bi serê çiyan ketin (ji bo li ber rabûna yekî)


dağar

halûb (derdana ji heriyê ya ku devê wê vêt û qûna wê jî zirav e)


dağarcık

dağarcığında ne varsa hepsini söyledi


dağarcıkta bir şey kalmamak

di tûrikê (yekî) de tiştek neman, tûrikê xwe vala kirin, tûrê xwe rêtin


dağarcığı yüklü

tûrê (yekî) tije ye, tûrikê (yekî) tije ye (ji bo kesê pir zane tê gotin)


dağcı

çiyager, çiyahilkêş (kesê ku bi çiyayan ve hildikişin û spora çiyageriyê dikin)


dağda büyümüş

tu dibêjî qey li çiya mezin bûye (ji bo kesê bêpîr û pergal)


dağdan gelip bağdakini kovmak

hate ji newalê bû xwediyê malê, me bexçe danî bi nezanî ji der de hat got ez xweyî tu cenan î, hate ji der de ji ra û tevdîra me xeber da


dağdan inme

tu dibêjî qey ji çiya de hatiye (ji bo kesê qubede û bêpîr)


daği

meqamê stranên ku li deverên çiyayîn tên strandin


dağılım

belavî, axmeyî (ji hev belavbûna tiştekî)

dabeşî, lêparî (ji bo lê belavkirina dahata neteweyî li ferd û beşên civakê)

gelir dağılımı

lêparî, lêbelavî (li gorî pîvaneke diyarkirî lêbelavkirina mal, li wan kesên ku wan ew mal hilberandine)


dağılış

devletlerin dağılışı


dağılma

belavbûn, belabûn, xilxilîn, pelişîn, felişan, feşkilîn, ferikîn, faşilbûn, feşilîn, teriqîn, axmebûn

jevbelavî, jevaxmebûn, jevbelavbûn (jihevbelavbûna leşker ji bo ku li hemberî dijmin hîn baş katibin xwe biparêzin)


dağılmak

belav bûn, xilxilîn, bela bûn, ferikîn, axme bûn (ji bo tiştekî ku bi tomerî be u ji hev belav bibe)

nohutlar etrafa dağıldı

düğün dağıldı

pelişîn, felişîn, faşil bûn, feşilîn, herişîn, xerxişî bûn, teriqîn (tiştekî ku ji hev parçe bibe, ji hev de bikeve)

patates çok pişince dağıldı

tarumar bûn, axmetaxme bûn, belawela bûn, jev ketin (ketin rewşeke têkilhev, xerabûna pergalê)

masanın üstü dağıldı

takım gol yiyince dağıldı

feşkilîn (ji bo fesxbûna hebûna civatekê, saziyekê)

derneğimiz dağıldı


dağınık

belawela, axmetaxme, tertûbela (tiştê ku li qadeke fireh belav bûye)

jevdûr, jevbelawela (tiştê ku ne li cem hev e, ji hev dûr e)

tevlihev, lihevketî, nekeyskirî, bêkeys, faşil, feşkilî, gelemşe

oda dağınık

nelihev (ji bo kesê ku nikare xwe û ramanên xwe bide hev)

şu anda kafam çok dağınık


dağınıklık

gelemşetî, tevlihevî, lihevketîbûn, gêre (2)

dağınıklığı seviyorum, hiç elleme


dağıtıcı

belavker (ji bo kesê ku name, rojname û tiştên wisa belav dike)

distributor (cîhaza ku cereyanê dide bûjiyan)


dağıtılmak

hatin felişandin, hatin axmekirin, hatin feşkilandin, hatin firikandin


dağıtım

belakirin (ji navendekê karê belavkirina tiştan)


dağıtımcı

belaker (ji bo kes an jî saziya ku bi karê belakirinê radibe)


dağıtma

belavkirin, feşkilandin, felişandin, feşilandin, xilxilandin, ferikandin, teriqandin, firikandin, feşilkirin

belawelakirin, axmetaxm kirin, tarûmarkirin, tertûbelakirin


dağıtmak

dad pêk anîn, edalet pêk anîn, edalet xistin nav xelkê

feşkilandin, felişandin, feşilandin, ferikandin, teriqandin, firikandin, faşil kirin, xilxilandin (ji hev kirina tiştek an jî kesan)

topluluğu zor dağıtmış

bize çok az miktarda yemek dağıtıyorlardı

belawela kirin, axmetaxme kirin, tarûmar kirin, tertûbela kirin, tar kirin

içeriye girmişler, bütün eşyaları ortalığa dağıtıp

pelaştin (bi derbeke şid zirar dan tiştekî)

bir yumrukla beynini dağıttı

kooperatiflerini dağıttılar

xera kirin (ji bo pelaştina pergaleke sazkirî)


dağlama resmi

pîrogravur (cure resmekî ku bi daxkirinê li ser daran tê çêkirin)


dağlamak

dax kirin, daxandin, dexme kirin (ji bo dexmekirina heywanan)

kewandin, dax dan (ji bo pakkirina nexweşînê, bi tiştekî germkirî kewandina birînê)

qemitandin (ji ber tiştekî pir sar, germ an jî tûj)

soğuk yüzünü dağladı

jan dan dilê (yekî) agirê (yekî) bi dilê (yekî) ketin

onun bu hali yüreğimi dağladı


dağlara düşmek

bi çol û pesaran ketin, terkedinyayî bûn


dağlara düşürmek

bi çiyan xistin, bi çol û pesaran xistin


dağların misafir aldığı mevsim

havîn e, ber dar û deviyan tije taştê û firavîn e


dağlatmak

dan daxkirin, dan daxandin, dan kewandin


dağlı

çiyayî, çiyavanî (kesê ji gelê herêma çiyayîn)

hovê sere çiya, (kesê qubede, bêpîr û pergal)


debelenmek

kulkulîn, perpitîn (ji ber êş an jî pestekê)

vegevizîn, lif dan, xwe pevjilandin, xwe leqandin

gözüm, yerde ters yüz edilmiş debelenen kaplumbağaya ilişti

yerde debelendi durdu

perpitîn, li hev çûn û hatin (ji bo hewlên tewş)


debi

birh, debî (di dereke robarê de di saniyeyê de hecma herikîna avê)


debil

Yê ji aliyê wicûd an zihnê xwe ve bêqewet e.


deccal

Decal, Tecal (li gorî baweriya olî kesê derewîn ê ku tê bawerkirin wê nêzî qiyametê rabe)


decrescendo

decrescendo (dide nîşan ku parçe dê her here dengê wê kêmtir bê lêdan)


dede

kalik (ji bapîr pê de hemû pêşiyên yekî)

pîr (nasnavê rêberê olî yên Alewiyan û derwêşên terîqeta Mewlewiyan ku çileyê xwe kişandiye)

kalo, kaliko (ji bo denglêkirina li kesê kal)


dedesi koruk yer, torunun dişi kamaşır

Guhartoyeke dede koruk yer torununun dişleri kamaşır.


dedi mi

saat üç dedi mi okulda


dedikodu

paşbêjî, qems, kurtûpist, paşgotinî, lêdanî


dediği çıkmak

gotina (yekî) derketin, wekî (yekî) derketin


dediğim dedik, öttürdüğüm düdük

eger rê di nava serê min û laşê min de jî here gotin gotina min e


defetme

qeşitandin, teqizandin, qeşirandin, nîştin, delikandin, tewisandin, defandin, defkirin, cihimandin


defetmek

düşmanı defettik

qeşitandin, teqizandin, qeşirandin, nîştin, delikandin, tewisandin, defandin, def kirin

belâyı defettik

onu başımdan defettim


deflâlasyon

deflasyon (tengiya pereyan, kêmbûna diravan)


defnedilmek

hatin naştin, hatin veşartin, hatin definkirin, hatin defînandin, hatin temartin


defnetme

naştin, definandin, defnkirin, veşartin, hedimandin, temartin


defnetmek

naştin, definandin, defh kirin, veşartin, hedimandin, temartin


defol!

biteqize!, biqeşite! bicihim! here ji wê!


defolma

qeşitîn, teqezîn, qeşirîn, cihimîn, tewisîn, delikîn


defolmak

qeşitîn, teqezîn, qeşirîn, cihimîn, tewisîn, delikîn (ji bo heqaretê)


deforme olmak

curde bûn, ji eyar ketin, bêteşe bûn, deforme bûn (xerabûna teşe û qalibê tiştekî)


defter emini

rayedarê mezin ku li karên tapoyan dinêre


defter tutmak

defter girtin (ji bo hesab û tiştên wilo)


defterdar

defterdar (erkedarê mezin ê ku karê darayî yê bajarekî digêrîne)


defterdarlık

defterdarî (ji bo erk, meqam û avahiya defterdar)


defterden silmek

ji dilê xwe avêtin, a xwe û (yekî) qedandin


defterhane

daîreya ku hemû qeydên arazî yên welatên Osmanî lê ne û kar û barên qeydan lê tê kirin


defteri dürülmek

roja (yekî) temam bûn (ji bo mirin an jî kuştina yekî)

(yek) ji kar avêtin, destê (yekî) ji kar kişandin


defteri hakani

di heyna Osmaniyan de Gerînendetiya Giştî ya Tapo û Kadastroyê


defteri kapamak

kurmê xwe terikandin, dev ji (karekî) berdan


defterini dürmek

(yek) ber bi oxir kirin, serê (yekî) li tehtê xistin (ji bo kuştina yekî)


degajman

degajman (di futbolê de bi pîneke tund gog avêtin cihekî dûr)


dehnolunmak

hatin naştin, hatin definandin, hatin defnkirin, hatin hedimandin


dehşete kapılmak

saw girtin, jê hêb girtin, jê saw girtin


dehşetli

hêwilnak, sawdar, sihêmkar, bihêb, bîsaw, toqîndar

êcêb (ji bo tiştê ku ecêb û heyret jê re çêdibe)

dehşetli bir güneş var

onu dehşetli seviyordum


dekadan

: Etîmolojiya vê peyvê nehatiye nivîsîn. Eger tu bi rastî bizanî, kerem bike bişkoka "biguhêre" ya di ser van gotinan re bitikîne û etîmolojiya vê peyvê binivîse. Çavkaniyên ku te ew etîmolojî jê girtiye jî binivîse.

dekadan (navê ku li pêşêngên hunermend ên sembolîst tê kirin ku di dawiya sedsala XIX de li Fransayê li ber naturalîstan derketin)


dekalitre

dekalître, dal (yekeya pîvanê ya hecm a ku dehlîtreyî ye)


dekatlon

dekatlon, meşqa dehcure (pêşberkên atletîzmê ku tê de beza

metre, sêgav, xwehilavêtin, gule avêtin, beza

a biasteng, disk avêtin, bi rewtê xwe hilavêtin, cirîd avêtin û beza


deke düşürmek

dek lê çêkirin, dek li ser sere (yekî) gerandin


deklare etmek

daxuyandin (li gumrikan, aşkerekirina malê ku wê bac ji wan bê stendin)


deklânşör

fotoğraf makinesinin deklânşörüne bastı


deklârasyon

danezan, belavok (daxuyaniya ji bo raya giştî)


dekolte konuşmak

ji nav piyan/lingan xeber dan, ji tiştên nelirê peyivîn


dekont

dekont (dokumana hesabê ku hatiye dan an jî dê bê dayîn)

dekont (jêxistina ji hesabê ku dê bê girtin)

dekont (piştî jêxistinên ji hesabê girtîixdara ku wê deyndar bide)


dekoratör

dekorsaz, dekorator (hunermendê ku dekoren tiyatro, opera û hwd disêwirîne)

dekorsaz, dekorator (avahisazên hundirîn ê avahiyan)


dekorcu

dekorker (hunermendê ku karê dekorê dike)


dekore

dekore (devera ku bi ûcba xemilandinê hatiye keyskirin)


dekore etmek

bi keys kirin (ji bo ûcba xemilandina deverekê)


deldirmek

dan simitandin, dan qulkirin, dan kunkirin, dan qulqulandin


deli

şêt (kesê ku libat û tevgerên wî ji adet der in)

ben delinin biriyim, ateşe girerim

mirî (kesê ku bi awayekî ji adet der li ser tiştekî dîn dibe)

sinema delisi

deli ırmak


deli bal

hingivê ku mêşên hingivji kulîlkên jehrîn berhev kirine


deli bayrağı açmak

hiş ji serê (yekî) çûn (bi henekî aşkerekirina dilikîbûna yekî)


deli danalar gibi dönmek

wekî diya bûka bêcihêz li hev çûn û hatin


deli divane olmak

li ser (kesekî an jî tiştekî) dîn û har bûn


deli etmek

(yek) dînomîno kirin, (yek) dîn û har kirin


deli kızın çeyizi gibi

eynî wekî mala dînan e, qeşmerokî (ji bo eşyayên ku li hev nakin)


deli olmak

ji bere dîn û har bûn (ji bo pir hêrsbûnê)


deli raziye zayda

dîn (ji bo jin an jî keça ku libat û tevgêra wê mîna ya dînan e)


deli saraylı gibi

weka dînan (cil an jî xişr) bi xwe de kirin


delibaş

nexweşîneke xetemak ku dikeve golik û mihan


delice

dînikî, dînokî, dînoke, tewrdînî, tirdînk (kesê ku libat û tevgêrên wî ji adet dûr in, mîna yên dînan in)


delicesine

kızı delicesine seviyor


delici

delici bakış


delik büyük yama küçük

qul mezin e, ji qewetê der e (têrnekirina îmkanên heyî)


delik deşik aramak

di kuna derziyê de lê gerîn, di qul û milan de lê gerîn, tu qulek nehiştin (an jî neman) lê gerîn


delik deşik etmek

canê (yekî) kirin wekî qulên bêjing û seradê, (yek) qulomilo kirin, kirin tara bêjingê

qulomilo kirin, qulqulî kirin, xurimandin (ji bo di cihekî de çêkirina gelek qulikan)


delik deşik olmak

canê (yekî) bûn mîna qulên serad û bêjingan, canê (yekî) tev qulomilo bûn, bûn bêjinga qulqulî

qulomilo bûn, qulqulî bûn, bûn bêjinga qulqulî, xurimîn (di tiştekî de qul çêbûn)


delikanlı

sengele (lawikê kuji dewra zaroktiyê derketiye)


delikanlılık

xortanî, sengeletî (ji bo dewra xortiyê)


delikli

qulêr, qulqulî, quloqulo, kunkunoşkî, qulqulîk, biqulik, çavçavî

delikli kumaş


delil

selmîn, burhan, danîşan, girov, berjeng, danîşan, delîl, belgeya pê selmîn (rêça ku lêger, dibe ser rastiya kû lê tê gerîn)


deliliğe vurmak

xwe li dînîtiyê danîn, xwe li dîniktiyê danîn


deliliği tutmak

dînîtiya (yekî) pê girtin, dînikiya (yekî) pê girtin, girikê (yekî) hatinê


delinin eline değnek vermek

dil dan (yek) (ji bo kesê ku meyldarê xerabîkirê be û yek jê re bibe pişt)


delinmek

qulb bûn, kun bûn, qulqulîn, simitîn (tê de qul çêbûn)

midesi delindi

hatin qulkirin, hatin kunkirin, hatin simitîn, hatin xurimandin, hatin simitandin, hatin qulqulandin

kızın kulağı delindi

okul yönetiminin koyduğu yasaklar delindi


delirmek

dîn bûn, şêt bûn, dînûhar bûn, aqil avêtin

ikramiye kazananların delirdiklerini işitiyordu


deliye her gün bayram

jê re her roj dawet e, ji (yekî) re her roj dawet e


delişmence

tirdînkî, tiredînkî, tirdînikî, dînomîno


delme

kunkirin, qulkirin, simtin, simitandin, simandin, xurimandin, qulqulandin

qulkirî, kunkirî, simitandî (tiştê ku bi qulkirinê hatiye çêkirin)


delmek

qul kirin, kun kirin, kur kirin, kul kirin

simîn, simtin, simitandin, simandin, xurimandin, qulqulandin

tahtayı deldi


dem dökmek

xwîna zêde jê çûn (ji bo jinên ku gava dikevin bênimêjiyan)


dem vurmak

jê behs kirin, jê qal kirin, jê çêl kirin


deme

onun böyle demesine bakmayın

bu söz ne demeye gelir

helbeseta şairên Alewî ku der barê terîqeta xwe de dibêjin


deme gitsin

öyle sevindim ki deme gitsin


demediğini bırakmamak

tiştê ku negotin gotin, tiştek jê re nehiştin


demek istemek

bu cümleyle ne demek istediğini anlayamadım


demek ki

pêmanê ku, bi wê manê ku ,pêmanêk' ,bu işe başlamışlar, demek ki kendilerine güveniyorla,bi kurdî ¨ dest bi vî karî kirine, pêmanê ku bi xwe ewle ne

ango, yan go, yan tê gotin ku,bu işe başlamışlar, yani kendilerine güveniyorlar,bi kurdî: dest bi vî karî kirine, ango bi xwe ewle ne

anku, an go,yan jî ku,bu işe başlamışlar, ya farkinda degiller yada kendilerine güveniyorlar,bi kurdî: dest bi vî karî kirine, an ne di ferqiyê de ne anku bi xwe ewle ne

nexwe, ne xwe, heke ne wisa be, kendilerine güveniyorlar,yoksa bu işe başlamazlardi,bi kurdî: bi xwe ewle ne,nexwe dest bi vî karî nedikirin

jixwe, ji xwe, her wisa , bu işe başlamişlar zaten başka çareleri yoktu,bi kurdî: dest bi wî karî kirine, jixwe tu çareya wan nema bû


demek olmak

sene yıl demek oluyor


demet demet

gürz bi gürz, bax bi bax, gidîş bi gidiş, baq bi baq, melû bi melû


demet tel

baq, boq, bax, taxe, deste, qevd (ji bo baqê kulîlk û riwekan)

gidiş, melû, pimag, taxe (gurzê ji bo debrê)


demetleme

destekirin, baqkirin, gidîşkirin, taxekirin, pirnagkirin, gurzkirin


demetlemek

deste kirin, baq kirin, gidîş kirin, taxe kirin, pimag kirin, kirin gurz, kirin baq, kirin qevd


demetlenmek

hatin gurzkirin, hatin baqkirin, hatin destekirin, hatin taxekirin, hatin pirnagkirin


demetletmek

dan gurzkirin, dan baqkirin, dan destekirin, dan taxekirin, dan pirnagkirin


demetli

destekirî, gurzkirî, baqkirî, baxkirî, gidîşkirî, taxekirî, pirnagkirî


demeye kalmamak

işimiz bitiyor demeye kalmadı, herkes ayağa kalktı


demin

demin aynanın arkasına baktım


demir

hesin (parçeyê tiştekî ku ji hesin hatiye çêkirin)

kapı demiri

hesin (hesinê wekîalçe ku li panî an jî pozê solê tê xistin)

hesinî (tiştê ku ji hesin hatiye çêkirin)

demir kürsü


demir almak

lenger kişandin, lenger hildan (bi rê ketina keştiyê) der


demir atmak

rez danîn (ji bo kesê ku wê li cihekî pir zêde bimîne)


demir gibi

eynî pola, wekî pola, pola ye (ji bo kesê xurt û hêzdar)


demir kırı

demir kırı at


demir resmi

baca lengeravêtinê (ku keştî ji ber lenger avêtiye dide benderê) der


demir taramak

lenger bi xwe re kaş kirin (gava ku keştî ji ber bayê an jî pêlan ji cihê xwe diçe)


demir tavında dövülür

hesin bi germî ditewe, hesin bi sari natewe


demir yeri

lengergeh (devera ku keştî lê lengere xwe diavêje avê) der


demir üzerinde

lengerhildayî (keştiya ku lengerê xwe hildaye û dike bi rê bikeve) der


demirbaş

xwemîrî, amûrê mayînde (eşyayê ku li cihekî tê bikaranîn, aidê cihekî ye an jî ji erkedarekî teslîmî erkedarekî din dibe)


demircilik

hesinkir, xurdekir (kesê ku eşyayê hesin dikire)


demirden korkan trene binmez

mirov ji guran bitirse nikare pez xweyî bike


demire bağlamak

(yek) zincir kirin, bi zincire (yek) girê dan


demirhane

hesinxane (cihê ku lê ji hesin tişt têne çêkirin)


demirlemek

pencereleri demirledikten sonra içim rahatladı

gemi demirledi


demirli

demirli su

demirli pencere

limanda demirli bir gemi bizi bekliyor


demlemek

Çayı güzel demlemişsin.


Demokles'in kılıcı

şûrê Demokles (xetereya ku dibe her an biqewime)


den dolayı

senden dolayı buraya geldim


den haber ver!

sen paradan haber ver!


denemek

Hiç denediniz mi?

hêçandin, sihêtî kirin telesî kirin, tecrube kirin, dericandin (telesiya wesfê kesek an jî tiştekî kirin)

sihêtî kirin, telesî kirin, tecrube kirin (ji bo teşebûskirina karekî)

Ayağa kalkıp kapıya doğru gitmeyi denedi.


denenmek

hatin hêçandin, hatin ceribandin, hatin sihêtîkirin, hatin telesîkirin, hatin tecrûbekirin


denetilmek

hatin venihêrtin, hatin pişkinandin, hatin kontrolkirin


denetimli

venihartî, venihêrtî, pişkinandî, kontrolkirî


denetimsiz

venenihartî, nepişkinandî, kontrol nekirî


denetleme

venihartin, venihêrtin, pişkinandin, kontrolkirin


denetleme kurulu

desteya venihartinê, desteya pişkinînê, heyeta teftîşê


denetleme yapmak

venêrîn pêk anîn, pişkinan kirin, teftiş kirin hartin


denetlemek

venihartin, venihêrtin, pişkinandin, kontrol kirin


denetçi

venihêr (kesê ku film kontrol dike, ji bo ka be tê de kêmasiyek heye an na)


denetçilik

pişkînerî, serperiştî, venêrî (erka serpirişt)

pişkînerî, venêrî, venihêrî (rewşa bûnê ya serpiriştiyê)


deney tüpü

lûlikên ezmûnê (ku bi giştî cam in û serî yekî wan girtî ne)


deneyci

ezmûnger, taqîker, telesîker, tecrûbekar, ampirîst


deneycilik

ezmûngerî, taqîkerî, telesîkarî, ampîrîzm


deneyimli

ezmûndar, azmayîşdar, tecrûbedar, bitecrûbe


dengeli

terazdar, parsengdar, biparseng, terazîkirî

dengeli bir insan


dengesiz

dengesiz bir çocuk


denilmek

o insan denilen mahlukat


deniz altı

binderya (tiştê ku di binê deryayê de heye)

binderya (tiştê ku di binê deryayê de tê kirin


deniz ayısı

metre ye, pûrta wê nermik e û bi riwekan xwe xwedî dike) (Arctocephalus ursinus)


deniz bindirmek

li ser deryayê ji nişka ve fîrtûne çêbûn


deniz feneri

fanosa deryayê (ku pê deryavan riya xwe dişopînin)


deniz kurdu

gurê deryayê (deryavanê ku xwedan tecrûbe ye)


denizci

deryavanî (kesê ku bi sporên deryayî bilî dibe)


denizcilik

deryavanî (werzîşkariya bi deryayê re têkildar)


denize düşen yılana sarılır

roja teng mirov ji yarê diya xwe re dibêje bavo


denk

yükün bir dengi fasulye, bir dengi nohut

ding (balyeya eşya, lihêf û pot û pertalan)

denkin üstüne oturmuş acıklı bir türkü söylüyordu

ta, tay, hemseng (ji bo giraniyê mîna hev bûn)

bu iki çuval denk gelmiyor

o sizin denginiz olamaz


denk gelmek

ketin hev (di eşyayan de lihevhatina nêr hu mê)


denk getirmek

tay hev anîn, tayê hev derxistin, lê anîn


denkleştirmek

hevtayî kirin, hevkêşe kirin, tayî hev kirin

gihandin hev, dan hev, bi hev xistin (ji bo pereyan)

parasını denkleştirip veremedik


denli

ne denli uğraşsanız boştur

ne söylediğini bilen, denli biri


denli densiz söz söylemek

ronake û napîve, hema çi tê berdevê (wê) dibêje


denmek

köylü kılığına girmiş bir şehir kızı denilecek kadar nazlı biri


depar

depar çizgisi


deprem bilimci

hejeknas, axhejnas, erdhejnas, sîsmolog (zanyarê erdhejê)


deprem bilimi

hejeknasî, axhejnas, erdhejnasî, sîsmolojî (zanyariya erdhejiyê)


depremzede

Mexdûrên erdhejê, ziyandîtiyên erdlerzê.


depreşmek

yaralarım depreşti


der demez

gotin di devê me de, me got û ne got (hemen, tavilê)


derbeder etmek

derbeder kirin, derodero kirin, şeqîdeqî kirin


derbeder olmak

derbeder bûn, derodero bûn, şeqîdeqî bûn


derdest etmek

berdest kirin, destgîr kirin, derdest kirin


derdi günü

onun derdi günü roman


derdine düşmek

ketin taya (tiştekî), ketin etra (tiştekî), ketin tatêla (tiştekî)


derdini deşmek

derdê (yekî) rakirin, kul û xemên (yekî) rakirin (an jî hişyar kirin), birîna (yekî) çelitandin (an jî nû kirin)


derdini dökmek

derdê xwe rêtin, derdên xwe gilî kirin, kela xwe rêtin


derdini marko paşaya anlat

derdê xwe ji paşayê ker re bêje, kulbêjê te tune ye


derdini çekmek

derdê (yekî) kişandin, xemên (yekî) xwarin


dere

newal, newalok, seqlan, best (cobar û cihê wê yê ku bi giştî havînan ava wan diçe)

newal (çala dirêj a di nava du çiyayan de) m (kan)


dereotu

şêwît, pijînda, şiwît (şiwêt, şewid), hêliz, pîjinda (Anethum)


dere tepe düz gitmek

li çal û mitan xistin û çûn, li kaş û kendalan xistin û çûn


derebeylik

herêma ku di bin destê rêvebirina derebeg de ye


derece almak

serfirazî nîşan dan (ji ber serketinê xelat wergirtin)


derecelendirilmek

hatin pilekirin, hatin radekirin, hatin derecekirin


dereceli

piledar, birade, bipile, derecedar, biderece

orta dereceli memur

tek dereceli seçim


dereden tepeden konuşmak

ji sar û sûrên dinyayê xeber dan, ji aş û baş axiftin


dereyi görmeden paçaları sıvamak

te çem nedîtiye tu pancikan hildiçenî, hesp tune tu afiran çêdikî, tu hê dûrî çem î, tu xwe hildidî, hirç tune tu li rêçê digerî


deri

çerm (xemla bi pirç û pûrt a li ser canê mirov û ajelan)

kevil, çerm (çermê ajelên ku ji bo çêkirina tiştan hatiye amadekirin )

deri ceket

çermik, çerm (tovila qalind a li ser mêweyan, sebzeyan)


derik

Dêrika çiyayê mazî (Navçeyeke girêdayî Mêrdînê)


derim evi

xaniyê portatîf ê ku di şeklê qefesê de ye


derin

kûr (tiştê ku binê wî ji rûyê wî re dûr e)

derin bir kuyu

kûr (tiştê kuji rûxarê ber bi jêr ve diçe)

pêşketî (kes an jî tiştê ku li gorî celebên xwe pir bi pêş ketiye)

derin bir alim

Fatma derin bir şaşkınlık

bir iki derin nefesten sonra konuşmaya başladı

derin bir araştırma

derin bir saygı


derinden

derinden sesler geliyordu


derinlemesine

(derinliğine) bi kûr û dûr, bi dorfirehî, bi dûvdirêjî, bi dûr û dirêj, bi berfirehî


derinleşmek

çıngırak sesi gitikçe derinleşti


derinleştirmek

dorfireh kirin, berfireh kirin (bi awayekî kûr û dûr tiştek vekolandin)


derinlik

kûrahî, kûrî, kûranî, kûrbûn (dûriya binê tiştekî ji rûyê wî)

gölün derinliği

kûrayî (hâlen cismekî ji bilî berayî û tel ve)

ormanın derinliğinden bir ses geldi

olayı derinliğine öğrenmek lazım

yüreğinin derinliklerinden gelen ses

kûrayî (tiştê ku nehatiye derxistin, nehatiye peyitandin)

tarihin derinliklerine saklanmış olan gerçekler


derinti

dêzkî (eşyayê ku bi awayekî serobero hatiye civandin)


derisi kemiklerine yapışmak

çermê (yekî) li ser hestî man (ji bo pir jarbûnê)


derisine sığmaz

kuşpene, fîştere (ji bo kesê ku pir qure ye)


derisini yüzmek

tefecilerin eline düşerse, derisini yüzerler

çermê (yekî) bi daran re rakirin (kuştina bi îşkencekirinê)


derişmek

lê kom bûn, lê civîn, temerkûz bûn (civîna li dora niqteyekê)

tîr bûn, xest bûn, sift bûn, tekasûf bûn (tîrbûna şilemeniyekê)


derken

bitti bitiyor derken, hâlâ bitmeyen havaalanı

yazı yazıyordu, derken misafir geldi

akşamdan önce varacağız derken, ancak gece yarısı varabildik


derleme

derleme sözler


derlemek

ber hev kirin (bi teherekî bijartinî tişt civandin)

dan hev (bi awayekî rêkûpêk berhev kirin)


derleyip toplamak

dan hev û din, bi keys kirin, bi hev xistin


derli toplu

derli toplu bir oda

derli toplu bir biçimde yaşamımızı sürdürürüz


dermansız kesilmek

ruh û rewa tê de neman, ji pertav (ê Xwedê de) ketin, ji mecal de ketin, çok û qidûm pc ve neman, qidûmê (yekî) şikestin


dermansızlaşma

bêdermanîbûn, bêpertavîbûn, bêmecalîbûn, bêtaqetbûn


dermansızlaşmak

bêdermanî bûn, bêpertavî bûn, bêmecalî bûn, bêtaqet bûn, bêçok û qidûm bûn


dermansızlık

bêdermanî, bêpertavî, bêtaqetî, bêmecalî (ji bo jarî û betiline)


derme çatma

nelihev, kinêminê, xiçviçandî (tiştê ku hema wisa serobero anîne ba hev)

çirtovirto, tiroviro, terobero (tiştê ku hema wisa xiçviçandî hatiye çêkirin)

derme çatma bir ev


dermek

gel gül derelim


dernek kurmak

komele saz kirin, komele danîn, komele damezirandin


dernekçi

komeleparêz (kesê ku pir bi komeleyekê ve ye)


ders almak

jê ders stendin (an jî girtin), ji (yekî) ders girtin

zende girtin, îbret stendin, jê aqil girtin, ders girtin


ders olmak

jê re bûn zende, jê re bûn ders, jê re bûn îbret, jê re bûn aqil, jê re bûn tecrube


ders vermek

ona güzel bir ders verdi


dersane

Ji bo guhertoya rastnivîsî binêre dershane.


dershane

Deyngirtî ji osmanî درسخانه (dershane), ji farsiya klasîk دَرْسخَانَه. Wek ders (“ders”) + -hane (“xane”).


dersiam

di dewra Osmaniyan de dersa ku muderîsan li camiyan dida

nasnavê (inwanê) seydayê (muderîsê) ku li camiyan ders dide


dert

akşam oldu mu derdi teper

hastayım derdime verem diyorlar

hayatta şikayet edeceğim öyle büyük bir derdim yok


dert değil!

ne xem e!, ne derd e! xem nîn e! (ji bo tiştê ku ne hêja ye yek bi ber bikeve)


dert olmak

nereden buraya gelmiş, âlemin başına dert kesilmiş


dert ortağı

hemderd, şirîkê derd (kesên ku heman derdi dikişinin, derdê wan yek e)

kulbêj (hevalê derd û xeman, ku kesê xwediyê derd û kulan tê cem kul û xemên xwe jê re dibêje)


dert sahibi

xweyderd, xembar, derdnak, xemnak (kesê ku derd û xemên wî hene)

xweyderd, biderd, derdnak, xemnak, bikul û derd (kesê nexweşokî)


dertleşmek

derdê xwe ji hev re gotin, xemên xwe ji hev re gilî kirin


dertli

derdemend, derdedar, derdoyî, biderd, derdkêş


dertlilik

derdedarî, derdnakî, derdemendî, derdoyîtî, biderdbûn


derviş

derdkêş, xemxur (kesê ku xizanî û xem û derdan ji xwe re qebûl kiriye)


derya gibi

wekî behr e, eynî behr e (ji bo kesê pir zana)


descartesçi

kartezyen (kesê ku alîgirê felsefeya Descartes û doktrîna wî ya felsefî ye)


desenli

nîgarkirî, çînkirî, desenkirî, binîgar, bidesen


desensiz

desensiz kumaş


desibel

desîbel (aletê ku pê hêza bihîzyariyê tê pîvan)


desigram

desîgram, dg (dehyeka gramê, ji dehan yekê gramê)


desilitre

desîlître, dl (dehyeka lîtreyê, ji dehan yekê lîtreyê)


despotluk

despotî (birêvebirina welatekî li gorî kêf û zewq'a xwe)


destan yaratmak

qehremaniyeke mezin kirin, qehremaniyeke bêhempa kirin


destanı

destanî, dasîtanî (tiştê ku di şêweya destan de hatiye nivisandin)


destansı

destanî, epîk (tiştê ku di wesfê destanê de ye, dişibe wê)


desteci

gurzker, taxeker (paleyê ku debra çinandî dike gurz, taxe)


destek vermek

alîkarî dan, bûn alîkar, bûn destek, bûn piştevan


destekleme

destekkirin, subvansiyon (ji hêla dewletê ve alîkarîkirina pereyan)


desteklemek

piştgirî kirin, pişt girtin, kutek dan ber

pesartin, destek lê xistin, destek dan berê, kutek dan berê, kutek kirin

destek kirin, alî kirin, piştgirî lê kirin

piştvanî kirin, piştevanî kirin, pişta (yekî) girtin, avêtin pişta (yekî)


desteklenmek

hatin kutekkirin, kutek li berê hatin xistin, destek li berê hatin xistin

alîkarî hatin kirin, destek hatin kirin, piştgirî hatin kirin


desteklenmiyor

nayê piştgirîkirin, nayê pesartin, nayê destekkirin


destekleyicisi olmak

li pişta (yekî) bûn destekli pesartî, destekkirî, kutekkirî, ku tekliberxistî


desteksiz atmak

pekandin (bi awayekî mubalexe tişt gotin)


destroyer

wêranker, destroyer (cureyek keştîcengê ye)


destur

kiş kiş (gava ku ava germ tê rêtin, ji bo ku cin û perî li wan nexe, tê gotin)


destursuz bağa gireni sopa ile kovarlar

bêdestûr nekevin cihekî an jî karekî mekin


dev gibi

wekî dêw, mîna hûtekî (ji bo tişt an jî kêsê gir û hêwilnak)


deva

bal bazı hastalıklara devadır


devam

berdewamî (ji bo mebestên diyarkirî di hin deman de çûna cihekê)

devam zorunludur


devasız

devasız bir dert


deve dikeni

strîmişk, strîbeloq, beliq, zirî (Silybum marianum)


deve dişi

cehik, dendika hinarê (ji bo tiştên mîna genim, ku libên wan gir in)


deve kolu

yekîneya ragihandinê kuji hêştiran hatiye pê


deve kuşu

heştirme, hêştirme, huştirme (Struthio camelus)


deve kuşu gibi

(yüke gelince kuş, uçmaya gelince deve) çiv û çûran dan xwe


deve kuşu gibi başını kuma sokmak

ne deve kuşu gibi başını kuma sokmuşsun, kimselerin seni görmediğini mi zanediyorsun


deve olmak

erd qelişîn pê de çûn (ji bo windabûna pere, xurik û hwd)


deve tabanı

şivanok, çavreşok, pêcanik, xîlok, xîlolîk (Phlodentron)


deve tüyü

pûrta deveyê (tiştê kuji pûrta deveyê hatiye çêkirin)


deve yapmak

qey deve bûn (bi henekan, malê yekî kirin yê xwe)


deveci

hêştirvan, devevan (xwediyê hêştirê, xweyê deveyê an jî kesê ku devan dide bi kirê)


deveci ile görüşen kapısını yüksek açmalı

kesê ku deveyan xwedî bike gere serdera deriyê xwe bilind çêke


devede kulak

Bi vê gotinê tê îfadekirin ku: di navbera tiştên ku têne muqayesekirin de, ew meseleyê ku tê behskirin wek dêtayek biçûk û nemuhîm dimîne.

Senin anlattıkların daha devede kulak.


devenin başı

(devenin papucu veya devenin nalı) na lo, serê devê


deveye hendek atlatmak

sana bir şey anlatmak deveye hendek atlatmaktan daha zordur


deveyi düze çıkarmak

deve derxistin rastê (ji tengasiyan xelas bûn û derketin firehiyan)


deveyi havuduyla yutmak

ker tevî pirçê daqurtandin (li ber çavê herkesi dizi kirin)


devindirme

livandin, leqitandin, leqandin, libitandin


devinim

tevger, libat, pizav, hereke (karê livînê)

ger (rewşa heyberekê li gorî niqteyeke sekan)

dünyanın biri kendi, öteki güneş etrafında olmak üzere, iki devinimi var

libat (ji ruhekî derbasî ruhekî din bûn, destpêbûna qonaxeke ramînekê)


devinmek

leqîn, leqitîn, qeliqîn (leqitandina cestê, wicûdê)

libitîn, livîn, tevgerîn (li gorî niqteyekê guherîna rewş û cihê cismekê)


devir

çerx, heyn, eyam, dewr (parçeyê demê ku xwedî taybetmendiyekê ye)

Osmanlı devri

tekerin devri

şehrin içinden devir yaptık

malın arabadan vagona devri

neql, dewr (heqê xwe yê li ser tiştekî qelaptin ser yekî)

arabanın devrini onun üstüne yap

dewr (ji yekî derbasbûna yekî ya wezîfeyekê)


devirme

wergerandin, qelibandin, qelaptin, qulibandin, qulaptin, remandin, kewişandin


devirmek

wergerandin, qelibandin, qelaptin, qulibandin, qulaptin, remandin, kewişandin (ji bo xistina tiştên çik û tîk)

ağacı devirdik

onu başkanlıktan devirdiler

hel kirin, fît kirin (tiştek bi tevahî vexwarin)

bir şişe rakıyı tek başına devirdi

şapkasını devirdi

xitm kirin (tiştek ji serî heta binî xwendin)

meseleyi anlayabilmek için günlerce kitaplar devirdi


devitmek

anîn rewşa livînê, xistin halê culandinê, leqandinê


devlet

Amerika Birleşik Devletleri


devletlerarası

devletlerarası barış antlaşması


devletleştirmek

miletî kirin (ji bo beijewendiya gelemperî, tiştek bi destê dewletê hatin şixulandin, kirin malê dewletê)


devletli

dewletî (kesê di nav hebûn û bextewariyê de)


devre

elektrik devresi


devredilmek

hatin veguhastin, hatin neqilkirin, hatin dewrkirin


devren

bi dewrkî (bi riya dewrkirinê, malekan jî heqekî xwe qelabtin ser kesekî)


devretmek

dewrî (yekî) kirin (malek an jî heqekî xwe qelabtin ser kesekî)

bana arabanın üzerindeki hakkını devret


devreye girmek

ketin dewreyê, ketin navberê, têkilî pê kirin


devri

dewrî (tiştê bi dewrkirinê re têkildar e)


devridaim

dewrdaîm (cihaza ku avaotorê dide gerandin)


devrik

devrik yaka

qelibandî, qelabtî, quliptî, wergeriyayî, wergerandî (tiştê ku hatiye xistin, hatiye xwarkirin, çikbûna wî nemaye)

devrik ağaçlar

devrik başbakan

maxlû, padişahê ku ji text hatiye xistin.


devriklik

lêqelabtîbûn, qelabtîbûn, qulibtîbûn, wergerandîbûn


devriliş

qelibîn, qulipîn, wergerîn, kewişîn, velqutîn (ji bo kar û awayê wergerînê)


devrilme

qelibîn, qulipîn, wergerîn, kewişîn, velqutîn


devrilmek

qelibîn, wergerîn, kewişîn, velqutîn, ketin


devrisi

dotir, dêhtir, a dinî (ji bo roj, hefte, meh û salê)

devrisi gün


devriye

di heyna Osmaniyan de payeya ku didan çîna aliman


devrolunmak

hatin dewrkirin, hatin veguhastin, hatin neqilkirin


devşirme

karê berhevkirin û niqandina zarokan ji bo yeniçeri ocağı yê


devşirmek

quraftin, çirpandin, çinandin, hilçinîn, hew kirin (bi taybetî ji bo jêkirina mêweyan ji guliyê daran

kızlar gülüşe gülüşe incir devşiriyorlardı


deyip de geçmemek

Çocuk deyip de geçmeyin!


deyiş

lavij, lawje, beyt (strana gelêrî, helbesta gelêrî)


deyyus

deyûs (kesê kuji fêşkên xerab êjina xwe re, an jî jina kesekî xismê xwe re, dengê xweake)


dezavantaj

paşwendî, dezavantaj (rewşa astengkirinê, zerardayînê)


dezenfektan

mîkropkuj, dezenfektan (madeya ku xwedî taybetiya mîkropkujiyê ye)


değer

hêjayî, qîmet, qedr, eymet (pîvana razber a hêjabûna tiştekî)

buha (gerewa tiştekî ku bi pereyan dikare bê pîvan)

hêja (kesê ku xwedî nirxekîezin û kêrdar e)


değer biçmek

buha pê dan, buha di (tiştekî) dan, qîmet pê dan, buhayê (tiştekî) kifş kirin (ji bo mal û eşya)

rûmet dan (tiştekî an jî yekî), qîmet dan (tiştekî an jî yekî), bayax pê dan, qîmet pê dan

düşüncelerinize büyük bir değer biçiyoruz


değer düşürümü

devaluasyon (buhaxistina pere li gorî zêr an jî diravê biyanî)


değer olmak

raya (yekî) li balê hebûn, qîmeta (yekî) li cem hebûn


değerbilir

rûmetgir, xatirzan, qedirgir, qedirzan, qedirşînas


değerbilirlik

rûmetgirî, xatirzanî, qedirgirî, qedirzanî, qedirşînasî


değerbilmez

rûmetnegir, xatirnezan, qedirnegir, qedirnezan, qedirqûn


değerbilmezlik

rûmetnegirî, xatirnezanî, qedirnegirî, qedirnezanî, qedirqûnî


değerlendirmek

nirxdar kirin, qîmetdar kirin (tiştek di riyeke bi kêr de bi kar anîn)

hêjandin, hilsegandin (ji bo xuyakirina çawanî, çendanî û girîngiya tiştekî)


değerli

berketî, giranbuha, nirxdar, qîmetdar, bergend


değerli taş

kevirê giranbuha, kevirê qîmetî, kevirê biqîmet


değerlilik

hêjatî, berketîbûn, giranbuhatî, nirxdarî, qîmetdarî


değersizlik

nehêjatî, bênirx, negiranbuhatî, bêqîmetî, kêmqîmetî


değil

ben değil sen

ağaç değil, ot bile yok


değin

buraya değin


değinmek

çêl kirin, jê çêl kirin, jê behs kirin, jê peyivîn


değirmen

su değirmeni


değirmen taşı

beraş, berê aş, berdê aş (kevirê gilover ê ku dexle dihêre)


değirmen taşı altında diri çıkar

Guhartoyeke değirmen taşı altından diri çıkar.


değirmenine su taşımak

aşê (yekî) bi ger xistin, dolaba (yekî) rast gerandin


değirmenlik

bi qasî ava aşekî (ji bo ava ku dikare aşekê bi ger bixîne)


değirmi

qumaşê ku berayî û dirêjayiya wê mîna hev e


değiş etmek

pê dan, bi hev guhartin, alegor kirin, mubadele kirin


değişiklik

yönetim kurulunda değişiklik oldu

guhêranî, guhêrî, tadîl (guhartina ku li gorî armancê tê kirin)


değişim

sosyal değişim

bedêl, pevguhêran (mal bi mal an jî bi dirav guhartin)


değişke

modîfîkasyon (guhêrana ku ji ber pêkerên derve bêyî îrsiyetê di her giyanewerî de çêdibe)


değiştirici

guherîner, guhêrker (tiştê xwedî wesfa guhirandinê ye)

guhêrker (kes an jî heybera ku karê guhirînê tîne pê)


değiştirilmek

hatin guhirandin, hatin veguhirandin, hatin gewirandin, hatin guhastin, hatin veguhastin


değiştirtmek

dan guhartin, dan guhirandin, dan gewirandin, dan guhastin, dan veguhirandin, dan veguhastin


değmek

pê bûn, lê ketin (nêzikbûna hev a tiştan ku di navbera wan de qet mesafe namîne)

elim ateşe değdi

kapıdan geçerken elim ona değdi

mektup elime değmedi

yaşı on beşine değdi

kurşun hedefe değdi

bu roman milyon değer

bu kazanç bunca zahmete değer mi?

li xweşa (yekî) hatin (tiştên ku zewq û lezetê didin mirov)

bu kahve değdi doğrusu

bu manzara görülmeye değer

bi (tiştekî) kirin, hêjayî (tiştekî) bûn

gözlerin dünyaya değer


değneklemek

şiv kirin, dar kirin (bi dar, çov lê dan)

köylü önündeki eşeğini habire değnekliyordu


değnekçi

kehya ( kesê ku li rawestgehên erebeyan pergalê pêk tîne)


deşarj olmak

vala bûn, deşarj bûn (ji bo pil, akû û tiştên mînanî wan)

kela xwe rêtin, xwe rihet kirin, xwe vala kirin


deşelemek

yaban domuzları tarlayı deşelemişler

biraz da ihtiyarı deşelemek, o profesör hakkında konuşturmak istedik


deşifre etmek

deşîfre kirin (ji hevderxistina şifreye) , azlû kirin (aşîkar kirin)


deşilmek

hatin vedan, hatin tevdan, hatin xepirandin, hatin hilxepirandin

çıban deşildi


deşme

tevdan, xepirandin, hilxepirandin, derkirin


deşmek

tev dan, derkirin, xepirandin, hilxepirandin

şimdi o sorunu deşmeyelim


diba

dîba (cureyek qumaşê ku bi zêr û zîv hatiye xercîkirin)


dibekçi

conîvanî (ê ku tiştan di conî de dikute)


dibi görünmek

binî derketin (ji bo tiştekî ku êdî ber bi qedandinê ve diçe)


dibine darı ekmek

koka (tiştekî) rakirin (tevde xwarin, qedandin)


dibini tutmak

binî girtin (ji bo xwarina ku li ser agir e)


didik didik

didik didik saçlar


didik didik etmek

li hev xistin, li hev qelaptin, arav t[[arav kirin

nikul kirin, kut kirin, ji hev pevjilandin


didik didik olmak

li hev ketin, li hev qelibîn, arav t[[arav bûn


didiklemek

nikul kirin, kut kirin, pevjilandin, nikul lê xistin

kuşlar incirleri didiklemiş

adresin yazılı olduğu kâğıdı bulmak için bütün ceplerimi didikledim


didinme

keftûleft, xebitîn, kêferat, koşîn, xebtûkoş


didinmek

keftûleft kirin, xebtûkoş kirin, kêferat kirin, koşîn


didişim

erîstîk (azîneya felsefeyê ya ku guftûgo û axaftinê ji xwe re ne wekî navgîn, lê wekî armanc dibîne)


didişmek

hev kilandin, hev gijgijandin, di ber hev dan, li ber hev dan (bi gotin hu destlepkê hev êşandin, hev tehl kirin)

siyasi partilerin didişmesi


didon

(didona) navê ku gel li biyaniyên li Stenbolê bi taybetî li Frengsawiyan datanî


digor

Têkor (Dugor) (Navçeyeke girêdayî Qersê)


dik dik bakmak

tîktîk nihêrtin, tîktîk lê mêze kirin, ziq bûn nihhertin


dik durmak

zîç sekinin, tîk sekinîn, çîk sekinîn, çîç bûn


dik rüzgar

baya ku ji aliyê pêşiya keştiyê ve tê der


dikelme

tîkbûn, çikbûn, qupbûn, repbûn, belbûn, vîtbûn, mûçbûn


dikelmek

tîk bûn, çik bûn, qup bûn, rep bûn, bel bûn, vît bûn, mûç bûn

li berê rabûn, tê hilanîn (li ber yekî rabûn, pê re sirt peyivîn)


diken

strî, strîk, histrî, strih, xar, dirî, nize, kelem, hêstrî, six, sixî

dara striyê (riweka ku striyên wê pir in)


diken diken

bi strî, bihêstrî (tiştê ku striyên wê zehf in)

gijgijî, gijikî, tîktîkî, bijbijî, bizbizî

saçları diken diken

saçlarım diken diken oldu


diken üstünde oturmak

li ser hêstriyan bûn, li ser avê bûn, li ser agir bûn, li ser striyan rûniştin


dikenli

strîn, bistrî, kelemdar, bikelem, bihêstrî

meyan sûsa maran, sûsika maran, sûsika strîn (Glycyrrhiza echinata)


dikenlik

cihê striyan (cihê ku riwekê strîdar lê pir in)


dikensiz gül olmaz

tişt bêeyb nabe, heyve heyv e, eyb lê ye


dikili

dikili çubuk

dikili elbise


dikili taş

kêl (kevirê yekker ê bilind ku ji bo bibîranîna bûyereke girîng an jî serketinê)


dikilip durmak

çîk sekinin, tîk sekinîn (ji bo kesê ku maweyeke pir li ser piyan radiweste)


dikilmek

hatin danîn, hatin çikilandin, hatin daçikilandin

direk dikildi

hatin çandin (ji bo xwedîkirinê, riwekek kirin erdê)

bahçeye ağaçlar dikildi

hissemi isterim diye karşıma dikildi

zûr bûn (ji bo çav, ku tîk dibe li cihekî dimêze)

elbisem dikilmiş


dikine gitmek

li tîka xwe çûn (ji bo kesê ku bi gura kesî nake, her bi ya xwe dike)


dikit etmek

keliştin, dîq kirin, raçav kirin, çavnêrî kirin (argo)


dikizleme

keliştin, çavnêrîkirin, raçavkirin, dîqkirin


dikizlemek

keliştin, çavnêrî kirin, raçav kirin, dîq kirin (argo)


dikiş

terzinin dikişi güzel

dikişi sökülmüş


dikiş atmak

kafasına iki dikiş attılar


dikiş tutturmamak

pê neanîn (maweyeke pir li karekî an jî cihekî neman)


dikişsiz

bêkêl (ji bo tiştên ku bêkêldan bi hev ve tê danîn)

dikişsiz ayakkabı


dikkat etmek

bala xwe danê, dêhna xwe danê, dîqat kirin, guh lê dêran, miqate bûn, himetî kirin, guhê (yekî) lê xewt kirin

ben o zamana kadar buna dikkat etmemişim

bala xwe dan (tiştekî), dêhna xwe dan (tiştekî) (tiştê ku bi ber çav bikeve, balê bikişîne)

dikkat ettiniz mi ne söyledi?


dikkat kesilmek

guhê xwe bel kirin, guhê xwe mûç kirin, bala xwe dan ser (tiştekî)


dikkate almak

hay jê hebûn, di pişt guhê xwe re neavêtin

pax pê kirin, li xwe girtin, guhdariya (yekî) kirin

sözlerini dikkate aldı


diklenme

gizirbûn, gijbûn (ji bo mû, pirç û tiştên wisan)


diklenmek

yol birden dikleşti

zirtikîn, ziç bûn, li ber rabûn, tê hilanîn, di (yekî) hilanîn, xwe rakişandin, xwe kişkişandin, xwe li hev gij kirin (bi gotin û libatên xwe di yekî hilanîn, serî pê re kişandin)

adama bir şey demedim de, birden dikleşti

gizir bûn, gij bûn, gijomijo bûn (ji bo mû, pirç û tiştên wisan)


dikleştirme

repkirin, qiçkirin, repikkirin, belkirin, vîtkirin


dikleştirmek

rep kirin, bel kirin, repik kirin, qiç kirin, vît kirin

gizir kirin, gij kirin (ji bo pirç û mû)


dikme

çikilandin, çikandin, daçikandin, dabinartin, raçikandin, venandin (bi awayekî tîk di cihekê de danîna heyberekê)

danîn, çandin, çikandin, çikilandin, daçikandin, daçikilandin (ji bo xwedîkirinê, tiştek kirin erdê)

ağaç dikme mevsimi

tayê tenê, tekane, yekta (di malekî de zarokê kurîn ê tenê ku wê zireta malê berdewam bike)


dikmek

çikandin, gijkirin, rep kirin, tîk kirin, vît kirin, zîq kirin

çikilandin, daçikilandin, çikandin, daçikandin, dabinartin, raçikandin, venandin (heyberekê bi awayekî tîk di cihekê de danîn)

direk dikmek

danîn, çandin, daçikilandin (ji bo xwedîkirinê tiştek kirin erdê)

bahçesine elma ağaçlarını dikmiş

bu sene çok ağaç dikeceğim

bi ser xwe de kirin (derbejêrkirina devê piyale, piyan, cêr û tiştên wisa û vexwarina tiştê tê de)

testiyi dikip içti

eşyanın başına küçük oğlunu dikmiş, kendisi keyf çatıyor

topu ona dikti


dikmelik

cihê şaxan, erdê şaxan (cihê kuji bo şax, sadir lê bên danîn, hatiye qetandin)


diksiyon

dîksiyon (bikaranîn û vekolîna zimanê ku pê tê peyîvîn)


dikta

dîkta (fermana ku divê bê qeyd û şert rîayetî wê bê kirin)


diktatör

dîktator (kesê ku hemû rayeyên siyasî di destên wî de ne)


diktatörlük

dîktatorî (ji bo rewşa ku bûye dîktator)

dîktatorî (pergala siyasî ya ku hemû raye di destê yekî an jî konseya rêveberiyê de ye ku tu kontrol li ser wan nîn e)


dikte

danenivîs, emlekirin, meşq, dîkte (gotina kuji bo ji aliyê yekî din ve bê nivisandin)

dîkte (tiştê ku bi vî terhî hatiye nivisandin)


dikte etmek

dan nivisandin, dîkte kirin, meşq kirin, emle kirin

dîkte kirin (bi zorê daxwaziyên xwe bi yekî dan pejirandin)


diktirmek

dan çikilandin, dan çikandin, dan daçikandin, dan dabinartin


diktirtmek

pê dan çikilandin, pê dan çikandin, pê dan daçikandin, pê dan dabinartin


dil çıkarmak

qeşmeriyên xwe bi (yekî) kirin, ji hev re zimanê xwe derxistin


dil bilim

zimanzanîn, zimanzanist, zanyariya ziman


dil bilimsel

zimannasiyî (tiştê ku bi zimannasiyê re têkildar e)


dil felsefesi

felsefeya zimên (felsefeya ku li ser koka zimên, bastûra wê û xwebûniya wê radweste)


dil laboratuarı

laboratuvara zimên (cihê ku tê de zimanên biyan tên hînkirin)


dil otu mu yedin?

mû li zimanê (yekî) nagere (kesê ku pir bi xeberdan e)


dil oğlanı

xortê ku li Stenbolê li balyozxanên biyanî bi mebesta wergêriyê dihatin hêvotin


dil sürçmesi

dilim sürçtü kusurumu bağışlayınız


dil tutukluğu

zimangiranî, devê (yekî) negerîn, zimanê (yeki) hatin girtin (ji ber sedemekê bi zorekê peyîvîn)

deve (yekî) ketin hev (nekarîna axiftinê)


dil yarası

Kılıç yarası onar dil yarası onmaz.


dilber dudağı

şîraniyeke hevirîn ku di şeklê lêvan de tê çêkirin


dilci

lêgerînerê ziman (kesê ku li ser ziman lêgerînan pêk tîne)


dilcilik

zimanzanî, zimannasî (lêgerîneriya li ser ziman)


dildaş

hemziman (kesên ku bi heman zimanî dipeyîvin)


dile gelmek

hatin ziman, bi zar hu ziman bûn, kelimîn (ji bo heybera ku bê ziman be û paşê bipeyîve)


dile kolay

ziman rihet e (ji bo tiştê ku gotin rihet lê kirina wî zor be)


dilediğini yapmak

li gora dilê xwe kirin, a dilê xwe kirin


dilek

xwestek, dilek, kam, mirad, miraz, niyaz


dilemek

daxwestin, arizû kirin, dîlek kirin, tika kirin

gerekli işlemlerin yapılmasını dilerim

sana mutluluklar dilerim

diledikleri gibi eğlendiler


dilenci

parsek (kesê ku bi bêariya xwe ji kesan tiştinan distîne)


dilenci çanağı

eynî parsa mitriban e (ji bo tiştê ku her teba tê de heye vapuru vapûra ku serî li hemû lengergehan dixe


dilencilik

parsekî (ji bo libata ku bi parsekan dikeve)


dilenciye hıyar vermişler, eğridir diye beğenmemiş

Guhartoyeke dilenciye hıyar vermişler eğri diye beğenmemiş.


dilenmek

pars kirin, pars û pûrs kirin, dest vegirtin


dileğin gibi

(dilediğiniz gibi) li gorî dilê te (an jî we)


dileğiyle

bi daxwaza, bixwesteka, bi hêviya, bi niyaza Görüşmek dileğiyle: Bi daxwaza hevdîtinê Başarman dileğiyle: Bi niyaza serkeftina te


dili alışmak

zimanê (yekî) lê qelibîn, zimanê (yekî) hînî tiştekî bûn


dili başka bir dile çalmak

zimanê (yekî) ber bi zimanekî din ve çûn, dirûvê zimanekî din bi zimanê (yekî) ketin


dili damağına yapışmak

qirikên (yekî) zuwa bûn (ji ber tîbûneke pir)


dili dolaşmak

içkiden dolayı dili dolaşmaya başladı


dili durmamak

zimanê (yekî) nesekinîn, devê (yekî) nesekinîn (ji bo kesê ku tim qise dike)


dili dönmemek

zimanê (yekî) negeriyan, devê (yekî) negeriyan (an jî, zimanê (yekî) gerîn, devê yekî geriyan)


dili kılıçtan keskin

zimanekî pîs di devê (yekî) de ye, zimanekî dirêj di dev de ye, gotinên (wî) meriv digirin (ji bo kesê ku bi gotinên ne xweş dilê kesan dişkêne)


dili kurusun!

zimanê (yekî) hişk bibe!, devê (yekî) hişk bibe!


dili olsa da söylese

zar û zimanê (tiştekî) hebûya û biaxiviya


dili tutuk

zimanê (yekî) biteql e (kesê ku nikare bi serbestî û hêsanî bipeyîve, dileqitîne)


dili tutulmak

devê (yekî) ketin hev, dev û diranên (yekî) hatin girtin, ji devgerê ketin, zimanê (yekî) hatin girtin, zimanê (yekî) lal bûn (ji ber sedemên wekî kêf, tirs û şaşwaziyê)


dili varmak

devê (yekî) gerîn (an jî negerîn), dilê (yekî) nexwestin

hasta olduğunu söylemeye dilim varmadı


dili çözülmek

devê (yekî) vebûn (ji bo kesê ku berê hîç nekaribûye biaxive û kese ku di civatekê de kêm diaxive)


dilim

zol, zûl, zûlik, zolak, zûxal, şêrt, qetît (ji bo parçeyên zirav û dirêj ên mêwe, sebze û tiştên mîna çerm, qumaş)

karpuz dilimi


dilimleme

zûlandin, feliqandin, zûlkirin, şêrtkirin, qetîtkirin


dilimlemek

zûlandin, feliqandin, zûl kirin, şêrt kirin, qetît kirin, tîş kirin


dilimlenmek

hatin zûlandin, hatin zûlkirin, hatin şêrt kirin, hatin qetîtkirin


dilin kemiği yok

zimanê sorik e, derbejêr û hevraz ji ziman re tune


dilinde tüy bitmek

mû bi zimanê (yekî) ve hatin, pirç bi zimanê (yekî) ve hatin, pirç li ser zimanê (yekî) hêşîn bûn

defalarca söyledim sokağa çöp atmayın diye, artık dilimde tüy bitti


dilinden anlamak

ji zimanê (yekî) fêm kirin (an jî têgihîştin), ji zar û zimanê (yekî) seh kirin

bu işin dilinden sen anlar mısın?


dilinden düşürmemek

ji ser zimanê (yekî) nehatin xwarê (tim ji tiştekî an jî yekî behs kirin, ew bi bîr anîn)


dilinden kurtulamamak

ji zimanê (yekî) nefilitîn (an jî xelas nebûn)


diline dolamak

ji ser zimanê (yekî) nehatin xwarê (li her cihî ji nepakî û xerabiya yekî gilî kirin)


diline pelesenk etmek

kirin pirzika ser zimanê xwe, xistin ser zimanê xwe


diline sağlam olmak

ji zimanê xwe re saxlem bûn, zimanê (yekî) di hîfza (yekî) de bûn

ji zimanê xwe re saxlem bûn (kesê ku gotinên pîs û çepel nake)


dilini bağlamak

devê (yekî) girê dan (kirin ku kesek nikaribe êdî li berê hew xeber bide)


dilini eşek arısı soksun!

mozeqirt bi serê zimanê te vede!, devê te bişkê!


dilini kedi mi yedi?

qey kuliyan zimanê te xwariye??, qey zar û zimanê te hatiye girêdan?


dilini kesmek

zimanê xwe birîn, zimanê xwe jê kirin cihê xwe çêkirin


dilini tutamamak

bi zimanê xwe nikaribûn, zimanê xwe ranegirtin


dilini tutmak

bi zimanê xwe kanibûn, zimanê xwe ragirtin


dilini yutmak

zimangiranî lê ketin, devê (yekî) hatin girêdan, kulî zimanê (yekî) xwarin (ji ber heyecan, kêf û şaşwaziyê)


dilinim

ji ser hev rabûna latan bi awayekî tewtewqî


dilinin altındaki baklayı çıkarmak

binê zimanê (yekî) şil bûn û hema gotin, li binê kundir xistin (tiştekî veşarî azlû kirin, dan der)

aşkerekirina tiştên ku divê veşartî bê hiştin

çıkar şu dilinin altındaki baklayı da, ne demek istiyorsan söyle, ben de anlayayım


dilinin cezasını çekmek

cezayê zimanê xwe kişandin, li ser belaya zimanê xwe ve bûn


dilinin ucuna gelmek

adamın öldüğünü demek, dilimin ucuna geldi, ama kendimi tuttum


dilinin ucuyla

bi serê ziman, bi serê poz (ne ji dil û can)


diliyle sokmak

bi zimanê xwe (yek) kuştin, bi kilîmên xwe (yek) kuştin, kilîm bi dilê (yekî) ve danîn


diliyle tutulmak

bi zimanê xwe hatin girtin, bi zimanê xwe sûcê xwe dan dest


dillendirmek

benîşt avêtin devê (yekî), (yek) kirin ser zimanan (bûn sedem ku der barê yekî de xeyb, paşgotinê bê kirin)


dillenmek

bi ziman ketin, bi xeberdanê ketin, bi axaftinê ketin

çocuk dillenmiş

ketin ser zimanan, deng pê ketin (bi awayekî nepak ji yekî hatin behskirin)


dillere düşmek

ketin ser zar û zimanan, ketin ser zimanên xelkê, deng pê ketin


dilleşmek

bi hev re peyîvîn, bi hev re sohbet kirin

devjenî kirin, şeredevî kirin, hefteheşt kirin


dilli

qanos, biziman, bidevûçen (ji bo zarok ûjinên ku bixeberdan û bizarê şîrîn e)


dilli düdük

pîpik, fîrfîrk, tûtûk (cureyek pîpika ku ji şaxên zirav ên bî, hevr, tû û qamîşan tê çêkirin)

wîrwîrok (kesê ku zêde bixeberdan e) (bir şeyi)


dilsiz

bêzar, bêziman (ji bo kesê dengnekir, bêdeng)


dımbırdatmak

tingandin, tingting kirin, kirin tingînî (ji bo lêxistina amûrên mîna saz, cûra, tembûr û hwd)


dimdik

kip (ji bo kesên liserxwe, ne nexweşokî)

kip (ji bo kesê ku li ber tengavî û tiştên wisa li ser xwe dimîne, tirûş dike)


dımdızlak

tût û rût, laelac (ji bo kesê ku hemû îmkanên wî ji dest çûye)


dimi

cureyek qumaşê kuji pembû hatiye çêkirin û di hev de ye


diminuendo

dîmînuendo; têgîna notayê ya ku di destpêka parçeyê muzîkê de bi nêşana (>) yê tê nimandin


dimnit

teşîdek tiriyê reş î ku zû distewe; li aliyê Farqînê ji tiriyê reş ê ku berê pêşî dertê erqenîsî dibêjin


dimyat

çeşîdek tiriyê ku libên wê gilover û ne di hev de ne; dîsa li aliyê Farqînê ji tiriyê wisa re tiriyê belawela tê gotin


dimyata pirince giderken evdeki bulgurdan olmak

li heyfa bavê geriya dê li ser dan, pirça dehşikê dan ser pişta kerê


din erkçilik

klarîkalîzm (rêbaza abori û civakî ya ku lê dixebite ol û saziyên olî di jiyana civakî de xurt bike)


dinamik

dînamîk (zanista ku têkiliya di navbera hêz, liv û eneıjiyaekanîkê de vedikole)


dinamitlemek

dînamît kirin (bi dînamîtê berhewa kirin)

şihitandin, peşk lê xistin (bi libatên ji teşebûs an jî ji saziyekê re bûn asteng, bûn manî)


dinamizm

dînamîzm (taybetiya candar ê ku livdar, zînde û çalak e)


dinamo

dînemo (amraza ku eneıjiyaekanîk vediguhêze ya enerjiya elektrîkê)


dinar

dînar (diraveke kevn ê ku beramberî çeriyek lîrayê zêr bû)

dînar (yekeye pere ya dewletên Yoguslavya, îran, Iraq û Tûnis)


dinden imandan çıkmak

îman ji serê (yekî) derketin (ji bo pir hêrsbûnê)


dindirmek

rawestandin, sekinandin (ji bo tiştê ku dawî lê tê anîn, qedandin)

göz yaşlarımı dindirecek bir dost arıyorum


dindışı

olederî, derî ol, derolî, deredînî (tiştê kuji olê der e)


dingildek

hejhejokî (tiştê ku li ser xwe nasekine, dihejike)


dingin

pengivî (su için); tebitî, hedinî (canlılar için)

dingin at


dinginleşme

tebitîbûn, hêmin bûn, aram bûn, sekanbûn


dinginleşmek

tebitî bûn, hêmin bûn, aram bûn, sekan bûn


dini bir uğruna

di riya (an jî di oxira) dîn[ê îslamê] de


dini bütün

(yekî) teqwa (kesê ku bi dînê xwe ve ye)


dini gibi bilmek

onun sağlam biri olmadığını dini gibi bilirdi


dinim hakkı için

li ser dîn û îmanên min be, bi dîn û îmanên min, dîn û îmanên min de be

dinin aşkına sen Romenlerin gemi yaptıklarını işittin mi?


dinine yandığım

min dîn û îmanên (wî) dawo ser hev (argo)


dinleme

hesisîn, guhdarî, guhdarîkirin, lêhisandin, lêhisîn


dinleme salonu

lîwana guhdarîkirinê, salona guhdanê, odîtoryûm (ji bo cihê ku lê berhemên muzîk û şanoyê tê guhdarîkirin, ku lê weşanê radyo û televizyonê tê kirin an jî tê tomarkirin)


dinlemek

hesisîn, guhdarî kirin, lê hisandin, lê hisîn, guh lê kirin

şarkı dinliyordu

guhdariya (yekî) kirin, li (yekî) guhdarî kirin, bi gotina (yekî) kirin, bi gura (yekî) kirin, bi xebera (yekî) kirin, bi ya (yekî) kirin (ji bo qebûlkirina pendekî yekê, şîret û gotina yekî)

beni dinlersen, bu işten vazgeç

lê guhdarî kirin, lê hesandin (bi steteskopê nexweş muayene kirin)


dinlendirilmiş

dinlendirilmiş su


dinlendirme

vehesandin, vêsandin, vesihandin, vêsihandin, arimandin


dinlendirmek

su dinlendirmek

vemirandin, tefandin, temartin, temirandin

lambayı dinlendirdi


dinlenme

hesîne, vehesan, vehesî, ariman, vêsih, west, vês, bêhnvedan, bêhndan, vêsgirtin, bêhnberdan, bêhnvekirin, îstirhet


dinlenmek

bêhn dan, hesîne kirin, bêhna xwe berdan, bêhna xwe vekirin, vês girtin, west girtin, westa xwe girtin, westa xwe danîn, bêhna xwe dan, westîna xwe berdan

guh dan (yekî), guh pê kirin, bi xebera (yekî) kirin, bi gura (yekî) kirin

sözüm dinlendi guh dan

vepesirîn (ji bo xurek û tiştên wekî wan)


dinletmek

bi ya xwe kirin, li (yekî) guhdarî nekirin

terli terli su içme diye o kadar söylememe rağmen, dinletemedim


dinleyici

guhdar (kesê ku neqeydkirî ye, lê ji der de beşdarî dersan dibe)


dinmek

rawestin, dawestîn, sekinîn (ji bo dawîlêhatinê, qedana tiştekî)

gözyaşlarını dindi, ferahladım

bebeğin sesi dindi

vekirin, vedan, sist kirin (sekinîna berf û baranê), sekinîn (ji bo bayê)

yağmur dindi

kar dindi

danîn, berdan, sehal bûn, sist kirin (ji bo êş û sancoyan)

dişimin ağrısı dinmiyor


dinsiz

bêîman, xwedênenas (kesê dilneşewat, bêrehm)


dinç

zînde, jîndewar, zîndewer, tendurist, liserxwe, serxwe, tiwane


dip

bin, binî (beşa hêrî jêr a çalekê, tiştekî)


dip bucak

qulik milik (cihê ku bi ber çavên mirov nakeve)


dip deniz

tencerenin dibi

bin, qorat (beşa tiştekî çik ê digihîje erdê, an jî derdora wî)

saçlarımın dipleri terlemişti

salonun dibindeki masalar


dipfriz

sarincoka ku xurikan di germiyeke pir biçûk de ji xerabûnê diparêze


diplemek

ji binî hilqetandin, ji kokê rakirin (ji bo riwekan ku tevî rek û rîçalan ve tê rakirin)

fît kirin (ji bo tiştê ku tevde bê vexwarin)


diploma

bawername, diploma, şahedetname, îcazetname


diplomalı

bibawername, bidîploma, bişahedetname, biîcazetname


diplomasi

diplomasî (tevahiya peymanên ku têkiliyên navneteweyî saz dikin)

dîplomasî (huner û karê nimandina welatê xwe li civînên navneteweyî û li welatekî biyan)

dîplomasî (pîşe û vatiniya kese ku di dîplomasiyê de dixebite)

dîplomasî (şarezetiya ku di helkirina tiştekî, hevdîtinekê de tê nişandan)


diplomat

dîplomat (kesê ku di mijarên navneteweyî de hatiye erkedarkirin)

dîplomat (kesê ku di têkilî û peywendiyên xwe de şareza û kone ye)


dipsiz testi

binê tûrikê (yekî) qul e (kesê ku pere û mal nade hev, hema zêha dike)


dirayet

bîrbirî, bîrewerî, behre, şarezatî, jîrî


dirayetli

bîrbir, bîrewer, zanedarî, behredar, şareza, jîr


dirayetsizlik

nebîrbirî, nebirewerî, bêbehretî, neşarezatî


direk gibi

wekî stûnekî, wekî kutekî ye (ji bo kesê gir û zexm)


direkçi

dîrekvan (kesê ku derdikeve ser dîrekê û çavnêriyê dike)


diremek

bu yapıyı ayaklar diriyor

pîkolî kirin, li ber xwe dan, inyad kirin, israr kirin


direnmek

inyad kirin, serhişkî kirin, pêkolî kirin, pê dan erdê


direşmek

tebatî kirin, li ber xwe dan, sebat kirin


diri

diri bir adam

geş (ji bo tiştê ku neçilmisiye, neqermiçiye)

diri

pirinçler biraz diri kalmış


diri diri

bi saxî, bi zindîtî, saxsax, saxesax, bi saxîtî

diri diri mezara koymuşlar

fasulyeler diri diri


diriksel

saxî, candarî, tiştê ku li ser candaran heye


diril

cureyek qumaşê pembûyî ku di çêkirina gomlek û şelteyan de tê bikaranîn


dirileşmek

geş bûn (ji bo xweşbûna rûçikê tiştekî ku qermiçiye, çilmisiye)


diriliş

vejîn, rabûn (li gorî baweriya olî, vejîna piştîirinê)


dirilmek

bi xwe ve hatin, ruh hatin (yekî), (hêz hatin yekî)

bir bardak suyu içince dirildi

geş bûn (ji bo riwekên çilmisî, qurmiçî)

ölmüştü, tekrar dirildi

aruz ölçüsü bir gün yeniden dirilecek mi?


diriltmek

vejiyandin, sax kirin, ruh bi ber xistin


dirimli

zîndewer, zîndewar, candar, benderuh, giyanliber, giyanewar


dirlik

dahat û mehane a ku di dewra Osmaniyan de didan kesên serbaz û fermanber


dirlik düzenlik

aqûbet (tifaqa ku di navbera endamên ferdên malbatekê an jî kesên ku bi hev re dixebitin de heye)


dirlik yüzü görmemek

rihetî nedîtin, xweşî nedîtin, hedûr nedîtin


dirliksiz

bêaqûbet, serkêş (kesê ku bi yên din re li hev nake, bi wan re derbas nake)


dirsek

dirseği yırtık bir elbise giymişti

bu boruları bir dirsekle bağlamak lâzım

qeytik (darê ku bi awayekî meyane li ber kutekekê an jî tiştekî din dixin, da ku zexm bibe)


dirsek çevirmek

kêleka xwe dan (yekî) (bi kir û lebatên xwe, birîna tekiliyên xwe ji kesê ku berê pê re dan û stendin hebûye)


dirsek çürütmek

di ber de mehf bûn (ji bo xwendinê bi salan xebitîn)


dirseklenmek

çeng dan (tiştek ku wekî çeng xwe biçivîne)


dirseklik

koltuk dirsekliği


disiplin

çistî, zeptûrept, dîsiplîn (rewşa îteatî ya rêzikên civakê çi nivîskî û çi jî nenivîskî)

dîsiplîn (tevahiya tedbîrin ji bo ku kes rîayetî raman û libatên giştî yên civata ku tê de dijîn, bikin)

dîsiplîn (tevahiya agahî û zanîn ku dibin an jî dê bibinijara hîndekariyê)


disiplinli

disiplinli okul


diskotek

dîsko, diskotek (kluba ku lê sêlik, bannd tên lêxistin)


distribütör

vîjav, distributor (aletê ku avê tewzîh dike)


ditme

jenandin, jentin, hiljendin, vepiçirandin


ditmek

jenandin, jentin, hiljendin, vepiçirandin (ji bo jendina hirî, pembû û tiştên nola wan)


divan durmak

di huzûra (yekî) de destliserhev sekinîn


divan kalemi

dîwanxaneya ku lê fermanên sedrezam dihatin nivîsandin


divane

dîn, dîn û har (kesê ku pir miriyê tiştekî ye)


divaneye dönmek

bûn wekî dînan (ji bo biberketineke pir)


divanı hümayun

dîwana hümâyûn (kuji padîşah, sedrezam û erkedarê payebilind ên dewletê pêk dihat)

dîwanxane (ya ku ew dîwana hanê lê rûdinişt)


divanî

nivîsa ku di belgeyên mîna ferman û belaxetê de hatiye bikaranîn ku ji divan kalemi derketine


divanî kırması

cureya nivîsa sivik û hêsankirî ya divanîyê


divitin

çeşîdek qumaşê ku aliyekî wê mîna pêjgîrê ye


divlek

tehlik (petêxa gihîştî ya ku qaçilê wê qalind e)


diyapozitif

(ji diapositive), diapozîtîv, dîa, slayt


diye

qey (du hevokan bi sebeb nîşandinê bi hev ve girê dide)

bu gün gelir diye geldim

sen anla diye yaptım

Hasan diye biri seni sordu


diyetetik

diyetetik (milê zanista tenduristiyê ya ku nexweşînên ji ber kêmxwedîkirinê û nirxên adanî xurekan vedikole)


diyez

diyez (îşareta notayê ya ku wê dengek nîv ton bê ziravkirin)

diyez (dengê ku bi vî terhî hatiye ziravkirin)


diz ağırşağı

keşka çokê, kasika çokê, kodika çokê, çortan, çortanok, kofik, textikê çokê


diz boyu

heta çokê, heta kabokê, heyanî jinûyan, li çokê


diz kemiği

hestiyê çokê, hestiyê jinûyê, hestiyê kabokê


diz üstü

en son Ali çöktü diz üstü


dizanteri

dîzanterî (çeşîdek nexweşîna zikêşê ya bi xwîn e ku mirov ji hev digirin)


dizdar

rojeke ew dizdar Qasim axa tête huzura Îbrahîm Paşa

Mele Mehmûdê Bazîdî, Cami’eya Riseleyan û Hikayetan Bi Zimanê Kurmancî, Lîs, 2010, çapa 1em, r. 124, ISBN 978-605-5683-27-6


dizdirmek

dan rêzkirin, dan ristandin, dan qorkirin

dan pê vekirin (ji bo morî û tiştên wisa ku di ben, tel û wekî din re dikirin)


dızdızcı

dizdiz (ji bo çend kesên xapînok ku bala yekî didin ser tiştekî û perekên wî didizin) (argo)


dızdığının dızdığı

çikê çik (ji bo xizmtiya dûr a kesan tê gotin)

bu benim dızdığının dızdığının oğludu


dize getirmek

mil pê danîn, (yek) anîn ser afirê gayê kilo (argo)


dizel

(ji navê endezyarê Alman Diesel) dîzel (motora ku biazotê dişixule)


dizge

örneklenmiş dizge

bilgisayar dizgesi


dizgin vurmak

dezgîn kirin, lixav kirin, dezgîn kirin stû


dizginlenmek

hatin dezgînkirin, hatin lixavkirin, hatin legapkirin


dizginleri ele almak

mezinatî kirin destê xwe (îdareya tiştekî kirin destê xwe)


dizginleri koparmak

ben qetandin, benê xwe qetandin (ji bindestiyê xelas bûn)


dizginlerini kısmak

gema (yekî) şidandin (tehdeya li serê zêde kirin)


dizi

rist, ristik, şaran, şare, gilwaz, şerit (ji bo rêza tiştê pêvekirî)

iki dizi boncuk

altın dizisi

rêze, zencîre, xelek, serî (tevahiya tiştên ku pevre bitûnekê tîne pê)

kitaplarımın dizisi için bir önsöz yazmam gerekecek

qor, rêz (heyberên ku li dû hev, li kêleka hev rêz bûne)

zincîre, xelek (ji bo fîlmê televizyon û sînemayê)


dizilemek

ristandin, qor kirin, sefandin, sef kirin, rêze kirin, zencîre kirin


dizilme

qorbûn, rêzbûn, şeridîn, dabiristîn, sefbûn, sefîn, ristbûn, ristîn


dizilmek

boncuklar ipliğe dizildi

qor girê dan, qor bûn, şeridîn, dabiristîn, ketin rêzê, ketin sefe, sefîn, ristîn, rist bûn


dizim

kitabın dizimi bitti


dizin

Pelrêç (Di komputergeriyê de ji bo navnişana pelekî tê bikaranîn)

Dosya dizinini seçiniz.

fihrist, pêrist, têxistî (lîsteya alfabetîk a ku di paşiya berhemê de ku der barê kes, mijar, cih û hwd de bi nimare nîşan dide)

pêrist (berhema ku wekî pirtûk an jî weşaneke vedor dertê û têkiliyê bi mijarên diyarkirî yên ku di pirtûkekê an jî kovarekê de derketine re datîne)

fihrîst, pêrist (lîsteya birêkûpêk a ku ji bo pirtûkxaneyekê, belgeyekê hatiye amadekirin û cihê wê belgeyê, wê agahiyê dinimîne)


dizini dövmek

li çokan xistin, li çokên xwe xistin, li ejnûyan xistin, li ejnûyên xwe xistin


dizinin dibi

li ber (yekî) ye, di nav dest û piyê (me) de ye (ji bo tiştê ku pir nêzik e)

dizinin dibindekini görmüyor, gelip bize dalaşıyor


dizlerinin bağı çözülmek

çokên (yekî) lerizîn, kabokên (yekî) li hev ketin, çok lê sist bûn, çok lê şikiyan, çokên (yekî) şikestin, qidûmê (yekî) şikestin (an jî sist bûn)


dizlik

pêşmalk (pêşmalka ku di ber kar de tê wergirtin)


dizme

qorkirin, rêzkirin, şeridandin, sefandin, ristandin, dabiristandin


dizmek

pê ve kirin (ji bo pêvekirina tiştekî bi bend, têl û hwd)

ana kız oturmuş ceviz içlerini diziyorlardı

qor kirin, bi rêz kirin, şeridandin, sefandin, sef kirin, ristandin, dabiristandin (danîna tiştan li rex hev, li dû hev an jî li ser hev)

sandalyeleri masanın etrafına dizdiler

kitabın yazılarını dizdim


dizyem

dehyek (di germpîvan de dehyeka santîgramê)


dığdığı

kesê ku gava dipeyîve r'yan mîna g'yan bi lêv dike


diğer

dîtir, diğer, dike, dîtirk, a din, ê din, dî

sen değil diğeri gelsin


diğerkâmlık

diğerkamlık
digerkamlık
digerkâmlık
diğergamlık
diğergâmlık

Ji farisî دیگر (dîger) (din, dî, dîtir) + erebî كام (kām) (kam:hez, arezû, xwestin).


dış

hafta sonunda şehrin dışına çıkıyoruz

derve (tiştê ku li derî mijarekê dimine)

bardağın dışı kirli

derve (di têgînên berbiçav de, tiştê ku ji navendê dûr e)

dış kapı

derveyî (tiştê ku bi bi welatên biyanî ve têkildar e)

dış siyaset


dış hat

xetên derveyî (riya ku ragihandin û veguhastina derve pê dibe)

dış hatlarda çalışan görevliler


diş bademi

Behîv firdik. Çeşîdekî behîvê ye ku qalikê wî nerm e û bi diranan jî tê şikandin.


diş bilemek

diran jê re sûtin, jê re diran cix kirin


diş diş

diranokî, dirdirkî, diran diran (ji bo tiştê ku niçikên wî hene)

bi awayekî dirdirkî, bi awayekî diranokî


dış dünyayla bağları kesik olmak

bi xwe bilî bûn, biliyê xwe bûn, meşqûlî xwe bûn


diş geçirememek

diranê (yekî) tê de neçûn (ji bo pê karibûnê)


diş gıcırdatmak

diran di hev dan, diran qirçandin, diranên xwe di hev dan, diranê xwe qirçandin


dış güçler

hêzên derve, dewletên mezin, dewletên hêzdar (ji aliyê siyaset û aboriyê ve)


dış işleri bakanı

şalyarê karê derveyî, wezîrê karê derveyî


diş kirası

berê li serayan an jî li qonaxên zengînan piştî fitarê diyarî an jî pereyên ku didan mêvanan

diyarî an jî pereyê ku zêde didin kesekî


dış yüz

dererû, rûyê derve (ji derve xuyahiya tiştekî)


diş özü

nava diran (kuji reh, sinêr û tiştên wisa tê pê)


dışarı

dışarıdan sesler

geceyi dışarıda geçirdi

dışarıyla alışveriş yapıyoruz

çocuk dışarıya kaçtı


dışarı atmak

derkirin, derxistin, veder kirin, kirin der (qewirandin, qewitandin)


dışarısı

derveyî (tiştekî), derveyî (tiştekî) girtî, sînorkirî


dışarıya vurmak

dan der, azlû kirin, derbirîn (beylû kirin)


dişe dokunur

yazıyı okudum, dişe dokunur bir şey yok


dişemek

çocuğumuz dişedi


dişeği

fatûş, şewk (çakûtê ku pê kevir tê traştin)


dişeğilemek

değirmen taşını dişeğilemiş


dişi

mêçik, mêhik (ferda ku hêk dike an jî çêjik tîne)

dişi kedi

xav (ji bo tişt û aletên ku çalikên wê heye)

dişi kalıp


dışı eli yakar, içi beni yakar

Guhartoyeke dışı eli yakar içi beni yakar.


dışı kalaylı içi alaylı

xwezil bi derve kirî lê ne bi hundir kirî, menêrin li xanim û xatûnan, binêrin li kuçik û kanûnan


dışında

Bu kitabın dışında roman yazmadım.


dışında kalmak

ji derveyî (tiştekî) man, têkilî pê nekirin


dişinden, tırnağından artırmak

Guhartoyeke dişinden tırnağından artırmak.


dişine göre

diranê (yekî) tê de diçe (ji bo pêkaribûnê)


dişini sıkmak

çokên xwe şidandin, xwe şidandin (li ber xwe dan, tirûş kirin)


dişini sökmek

diranê (yekî) kişandin, diranê (yeki) rakirin


dişini tırnağına takmak

tiştê ku hatin milê (yekî) kirin, tiştê ku hatin qeweta (yekî) kirin


dişinin kovuğuna bile gitmemek

binê zimanê (yekî) negirtin (ji bo xwarinê, ku têr nake)


dışkı

insan dışkısı


dışkutsal

derepîroz (tiştê ku têkiliya wî bi pîroziyê nîn e, an jî ne li gor û ne jî li dij e)


dışlamak

yek an jî tiştek) heram kirin, heramoyî kirin, têkilî pê nekirin


dişlek

diranfîq, diranbeş, diranqîç, dirankevot


dişlemek

gestin, gez kirin, gez lê dan, gez lê xistin


dişlenmek

hatin gestin, hatin gezkirin, gez lê hatin xistin, gez lê hatin dan

xurt bûn (ji bo kesê ku êdî kes zû bi zû pê nikare, gotina wî pere dike)


dişleri dökülmek

diran di dev de neman (ji bo pîrbûn, kalbûnê tê gotin)


dişletmek

diran tê de dan çêkirin, diran tê de dan vekirin

testereyi dişletti


dişli

bidiran, bididan, dirandar (tiştê bidiran)

dişli bıçak

bizor, xurt (kesê ku gotina wî pere dike)


dişlik

berdirank (di boksê de ji bo ku boksor diranên xwe ji derban biparêze, dike diranên xwe)


dışrak

agahî û doktrina ku ji hînbûna herkesî re vekiri ye


dişten artırmak

ji zikê xwe kêm kirin (bi kêmkirina mesrefên xurikan pere dan ser hev)


dna

DNA (Molekula biyolojîk ku agahiyên derbarê gelek zîndeyan li ser wê hatiye kodkirin)


doksanlık

not libî, notanî (cihê not hebî, an jî tiştê ku not lib tê de ye)

doksanlık kaset


doktrinci

doktrînvanî (nêrîn an jî kesê ku pêgirê doktrînê ye)


doku

vehûn, tevînek (taybetmendî û bastûra bitûnekê)

dilin dokusu


dokuma

raçandin, çinîn, veçinîn (ji bo kare raçandinê)

pot û pertal, pirtû (tiştê ku dikare bibe qumaş)

pertal (cawê ku ji bo rûyê doşek, mînder û tiştên wisa ji tayê pembû yê boyaxkirî hatiye çêkirin)


dokumacı

korsker, tevnker, çolang, çilag, çinîner


dokumak

halı dokumak

weşandin (bi rewtan ji daran mêwe weşandin)

halı dokumak


dokunaklı

bibandor, bandorker, hîkarîdar, kartêker, tesîrker


dokunaklılık

bibandorî, bandorkerî, hîkarîdarî, tesîrkerî


dokundurmak

dest pê dan, dest tê dan, dan temaskirin

lafı dokundurdum


dokunma

pelandin, lepandin, palmisandin, rapelandin, desttêdan, destdan, destpêkirin, temas


dokunmak

dest dan (tiştekî), destê xwe dan (tiştekî), dest tê dan, dest pê kirin

sobaya dokunma, elini yakarsın

bu kâğıtlara kimse dokunmasın

hırsız elbiselere dokunmamış

bu yemek bana dokundu

jê venegerîn, têkilî (yekî) bûn, bela xwe tê dan, dest dan (yekî)

bu zavallı adama dokunmayın

gihîştin (di rêmanên xerabî û qenciyê de)

çok hatırlı adammış, belki sana yardımı dokunur

onun o ağlamaklı halı bana çok dokundu

sözleri bana dokundu

li ser (tiştekî), der barê (tiştekî), jê behs kirin

eğitim konusuna değinen bir yazı

rüzgâr estikçe, anten ağacın dallarına dokunuyor

jê re bûn şikestek, jê re şikestek bûn, jê re kêmahî bûn

Gafur'un yanına binsin, onuruna mı dokunur?


dokunulmak

dest lê hatin gerandin, dest lê hatin dayîn


dokunulmaz

bêrî, bêguneh, destnedayî (kesê ku ji êrîşê mesûm e, ku Erebjê re teşrî'î masûniyet dibêjin)

destnedayî, têkilnebûyî (tiştê rexne nikare lê bê girtin)


dokunulmazlık

Haksız yere Selahattin Demirtaşın dokunulmazlığını kaldırdılar.


dokunulmazlığını kaldırmak

bêrîtî ji ser rakirin, ji heqê teşrî'î masûniyetê bêpar hîştin


dokunum

pêhesan (bi saya ten û çerm bi weşfên heyberan ên wekî germî, sarî, hişkî, nermî hesin)


dokunuş

destêdayîn, destpêkirin destdayîn, temas


dokurcun

lod, diraxe, part (loda giya, diraxeya genim)


dokuz doğurmak

li hêviyê pîr bûn (bi awayekî coş û xuroş û bêsebr li benda tiştekî man)


dokuz köyden kovulmuş

kesê cirnexweş ê ku ji gelek cihan hatiye qewirandin


dokuzlu

neh libî (tiştê ku ji neh parça tê pê, an jî neh parçe tê de hene)

nehmend (kaxizê iskambile ya ku nimroya nehan li ser e)


dolak

tolaq (wekî goreyê ye, lê binî tune û ji gûzikê heta bin çokê tê)


dolam

bu yazma ancak iki dolam dolanabilir

beş dolam kuşak


dolama

marok, ragirtin (werma biêş ya serê tiliyan)

cureyek kincê bervekirî ku li ser cilan de tê wergirtin


dolamak

lê lefandin, pêçandin, lêpêçandin, alalandin

destên xwe avêtin stûyê (yekî) , destên xwe di stûyê (yekî) re birin

kollarını boynuma doladı


dolambaç

çivane, çivanok, fetlok, fetlonek, fetlanok


dolambaçlı

çivînî, çivdayî, fetlokî, fetlonekî, fetlanekî, fetlanokî


dolambaçsız

bêfetlok, bêçiv, bêfetlonek, bêfetlanok, bêfetlanek


dolandırıcı

xapxapok, delkbaz, quldir, sextekar (ew kesê ku bi dek û dolaban mal û pereyên xelkê ji wan distîne)


dolandırıcılık

xapxapokî, delkbazî, quldirî, firîwî, sextekarî


dolandırılmak

hatin herbilandin, hatin alandin, hatin lefandin


dolandırma

herbilandin, xerbilandin, gerdandin, alandin


dolandırmak

köye gelen hayvan tüccarı onları dolandırmıştı

xerbilandin, şerbilandin, gerdandin, alandin, lefandin (li dorê lefandin)


dolanma

lefîn, alîn, herbilîn, xerbilîn, şerpilîn, gerdîn, vizbûn


dolanmak

lefîn, alîn, xerbilîn, şerpilîn, gerdîn, herbilîn, hebilîn, heristin (lefîna li dora tiştekî)

ip ağaca dolanmıştı

gerîn, zivirîn, doş bûn, fetilîn (gera li hawirê tiştekî)

arkadan dolanıp, uzaktan çevreyi gözetleyecekti


dolap

sindirûk, dolab, îşkaf (bi giştî ya ku darîn e, çavik û berkêşkên wê hene û biderî ye)

çamaşır dolabı

dolab (pergala ku digere û pê av ji bîran tê derxistin an jî ta pê tê ristin)

su dolabı

çevirilen dolabı sezdi


dolapçı

dolabvan (kese ku dolab û sindirûkan çêdike)


dolayı

Parasızlıktan dolayı gelmemiş.


dolayısıyla

lewma, loma, ji lew re, pêwanê, ji ber vê yekê

iş dolayısıyla onunla da tanıştık


dolaşık

lihevketî, levherbilî, levgeriyayî (ji bo por, ta û wekî wan), gijikî (ev tenê ji bo porê lihevketî)

buğday benizli saçları dolaşık bir kız

fetlonekî, çivane, fetlokî (riya ku bi fetlonekan dirêj dibe û diçe)

orası göründüğü kadar yakın değil, yol dolaşıktır

girîft (karê zor ê ku wisa bi hêsanî çareser nabe)

nerasterê (bi awayekî nerasterast tiştek avêtin guhê yekî)


dolaşılmak

her yer dolaşıldı


dolaşım

kan dolaşımı


dolaşmak

dışarı çıkıp biraz dolaştım

fetilîn (vegeriyan û ji hêla din de hatin)

dolaş arka kapıdan gel

gerîn (ji bo herikîna xwînê di damaran de)

damarlarında aynı kan dolaşıyor

li hev ketin, li hev herbilîn (ji bo por, ta û tiştên nolî wan)

saçları taranmamaktan dolayı dolaşmış

li hev gerîn (ji aliyê gelek kesî ve hatin gotin)

ortalıkta onun bir düzmececi olduğu dolaşıyor

bu gün müzeyi dolaşacağım

gerîn (bi mebesta venihêrînê li cihekî gerîn)

li serê gerîn (ji bo henase û dest, ku bi teherekî sivik û nermik li ser tiştekî bigere)


doldurmak

hîşandin, heşandin, xeşandin (ev her sê yên dawî bêhtir ji bo tijekirina hûr, rûvî, balîcan û xwarinên wisa tê bikaranîn)

tüfeği doldurup ona veriyordu

tije kirin (tijekirina cihê vala yên kaxizên çapkiri)

faturanın boş yerlerini doldur

yirmi yaşını doldurdu

dagirtin (bi serê yekî de xwendin û ew pêşgarî yekî din kirin)

o gece, karısının onu doldurduğuna eminim

tijî kirin (ji bo deng, bêhn ku li cihekî zehf belav dibe)

odayı yemek kokusu doldurmuş

evi sade sesiyle değil, vücudu ile doldurdu


doldurulmak

hatin tijekirin, serê (yekî) hatin tijekirin


dolduruşa gelmek

gotin di mêjiyê (yekî) de cemidîn, sîqilîn


dolgu

diş dolgusu


dolgun

ponponî, repisandî, daman (tiştê ku bi tijîkirinê şeklê wê giloverkî bûye)

dolgun yastık

dolgun bir vücut

(pereyekî) baş (ev bi peyva baş tê çêkirin)

dolgun ücret

têr, tijî (ji bo serikên dexl, fêkî û hwd)

müftüye karşı adamakıllı dolgundu


dolikosefal

ji dolicohocêphale, ku tê wateya serdirêj) delîkosefal


dolma biber

îsota giloverik (îsota ku topikî ye û hêşîna wan tê çêkirin)


dolmak

havuz ağzına kadar su ile doldu

tije bûn (li cihekî qerebalixa mirovan çêbûn, lê hatin ba hev)

meydan insanla doldu

qedîn, xelas bûn (ji bo mawe, hesab, qewl û hwd)

suresi doldu emekliye ayrıldı

jê tije bûn (ji ber hêrsbûnê nemana sebra yekî, ji ber hêrsbûnê xwe ranegirtin)


dolmalık

ê heşînê (tiştê ku bi kêrî heşandinê tê)


dolmuş

tijebûyî (tiştê ku cihê vala tê de nemaye)

dolmîş (ji bo wesaîta ku gava rêwiyên wê temam dibin, bi rê dikeve)


dolu

terg, zîpik, xişik, qicî, tîrî, teriz, xilor, xilxilok, gijlok, teyrok (ji bo zîpikên mezin), xijxijok (ji bo zîpikên biçûçik), savarok (ji bo zîpikên biçûçik)

dolu yağdı zîpik


dolu dizgin

serberdayî, bi çargavê, bi çar qewzê (bi leza heri pir, ji bo hespan)

serberdayî (ji bo rewşa ku mirov nikare xwe li berê bigire)


dolu yağmak

tijî, dagirtî, mişt, mişe (dijraberê vala)

tijî (li cihekî ji aliyê hejmar ve pirbûna tiştekî)

dağda keklik dolu

dolu araba

mijûl, meşqûl (kesê ku bi tiştekî mijûl dibe û wextê wî yê vala nîn e)

bu gün doluyum size gelemem

mişe, mişt, tijî (ji bo kar, mijûlî, bûyer û hwd)

tabanca doludur, dikkat et


dolum

benzin dolum tesisi


dolun ay

heyva tijî, hîva tijî, heyva çardeşevî, pazne


dolunay

heyva tijî, heyva çardeşevî, hîva çardeşevî, pazne


dolusu

kepçe dolusu yağ koydu


doluya koydum almadı, boşa koydum dolmadı

li jêr dinêrim rî ye, li jor dinêrim simbêl e


doluşmak

li hev civîn, li hev hêwirîn, li hev piçikîn


domalmak

çarlepkî bûn, bûl bûn, xwe bûl kirin, balot bûn, qoz bûn


domates

fringî, bacanê sor (ji bo riweka firingiyê) (Lycopersicon esculentum)

bacanê sor, pamîdor, tametêz (ji bo berê vê riwekê)


dominyon

domînyon (navê ku li welatên serbixwe yên ku endamên civata neteweyên Îngilîz in)


domur

pelq, pelqik, bilqik, bilqitk, peqik, peqpeqonk


domur domur

domur domur terlemiş

hastalıktan derisi domur domur olmuştu


domuz gibi

eynî wehş e, eynî beraz e (kesê xiniz û xûynepak)

domuz gibi bilir de, söylemez


domuzluk

wehşîtî, beraztî, xiniztî (ji bo xiniztî, ernoktiyê)


domuzuna

ji wehşîtiya xwe, ji beraziya xwe (yanê ji ber inyada xwe)


don vurmak

qeşa lê xistin, qeşa lê dan, sir lê xistin, sir lê dan (hava)


don yağı

don, dwîn, bez (rûnê ku ji bezê ajelên mîna pez tê çêkirin)


don yağı gibi

nermijokî (ji kesê ku nedihilime û nejî dikilime, bêliv di cihê xwe de ye)


don çözülmek

qeşa şikîn (ji ber çêbûna germê helîna qeşemê)


donanım

Aras, hişkalav (Di kompîtûrgeriyê de) , reqalav (Di kompîtûrgeriyê de)


donanmak

xwe xemilandin, xwe kokandin, xwe arastin

baharda ağaçlar çiçeklerle donandı


donatılmak

hatin arastin, hatin kokandin, hatin tewizandin, hatin xemilandin


donatmak

Bütün bahçeyi çiçeklerle donattı.


donattırmak

dan tewizandin, dan xemilandin, dan arastin, dan kokandin


dondurma

Qeşaşîr, berfemot, berfmotik, berfeşîr, berfemit, bestenî, gulmast, bestenî.

Pastanede birer dondurma yedik.


dondurmak

qerisandin, cemidandin, qefilandin, qerimandin

rawestandin, sekinandin (tiştek di rewşa neguher de girtin)

eşya fiyatları dondurmak


dondurucu

qerisokî, efsirîner (ji bo tiştê pir sar an jî mirovan diefsirîne)


dondurulmak

hatin qerisandin, hatin cemidandin, hatin qefilandin, hatin qerimandin


dondurulmuş

qerisandî, cemidandî, qerimandî (ji bo tiştên ku kirine wekî cemedê)

efsirandî, cemidandî (tiştê ku bi sar û sermayê hatiye hişkkirin)

dondurulmuş et


donma derecesi

pileya qerimanê, pileya qerisanê, pileya cemidînê


donma noktası

niqteya qerimanê, niqteya cemidanê, niqteya qerisanê


donmak

qerisîn, cemidîn, qefilîn, qerimîn (ji ber sermayê qeşem girtin)

qufilîn (ji ber sermaye jiyana xwe winde kirin)

efsirîn, qefilîn, qufilîn, sirîn (pir cemidîn)

sirîn (ji sermaye zerardîtina dar û beran)

hişk bûn (ji ber sedemeke kîmyewî req bûn)

çimento dondu

mit bûn, mat bûn (şaşwaz û bêlivmana ji ber rewşeke ku qet nedihate hêvîkirin)

herkes yerinde donmuş ona bakıyordu


donuk

donuk yıldızlar

zenûn (ji bo çavê ku tê de beysûs nîn e)

donuk gözlerle bana bakıyordu

zenanokî (ji bo kes an jî tiştê ne gewz û bêruhî)

donuk bir adam


donuk donuk

zeki ve yuvarlak yüzlü bir çocuk, anasına sarılmış donuk donuk bana bakıyordu


donuna etmek

bi derpiyê xwe de kirin, nava derpê tije kirin


doruk

bandev, dihar, tep, kop, sertar, navser, şintîl, gumpil, lûtke, tepel, gopîtk (ji bo çiya)


doruklamak

bi serî kirin (derdanekê, ser bi lod tije kirin)


dosdoğru

rasterê, rasterast, rast û rê, rast bi rast (bêyî ku ji riya xwe averê bibe)


dost başa, düşman ayağa bakar

nexweşê mirov li pê dostê mirov serê mirov dinêre


dost tutmak

ji xwe re dostik girtin (an jî çêkirin) (ji bo jin an jî mêrê ku bi dostik û yar e)


dostun attığı taş baş yarmaz

dostê mirov bibe kevir, serê mirov naşikêne


dosyalamak

dosya kirin (kirina nivîsaran a dosyayê)


doyasıya

doyasıya babamı göremedim


doymak

doydum, başka bir şey istemem

dünyanın parasını kazandı, hâlâ doymamış

têr xwarin, têr bûn (hewcedarî pê neman)

toprak suya doydu


doyulmak

bu kadar yemekle doyulur mu?


doyum

pêrazî, pêqayîl (ji tiştê di dest xwe de razî bûn)


doyurmak

bu topraklar milyonlarca insan doyuruyor

bu işler beni doyurmuyor


doyurucu

têrker, tetmînkar (ji bo tiştê ku taybetiyeke wê ya têrkirinê heye)

têrker, tetmînkar (ji bo tiştê ku mirov dide bawerkirin)

soruma doyurucu bir cevab almadım


doğa bilimleri

zanistên siruştê (mîna kîmya, fizîk, astronomi û hwd)


doğacılık

naturîzm (doktrîna ku dibêje gere berê awayê jiyanê û saziyên civakî li siruştê be)


doğal

siruştî, xwezayî, xweristî, xoristî, xwederî, tabi'î

doğal gaz

siruştî, xwezayî, tabi'î (tiştê ku li gorî rêzik û pêdiviyên xwezayê ne)

siruştî, xwezayî (tiştê ku ji xwe ber çêbûye)


doğal hukuk

hiqûqa siruştî (an jî xwezayî) , qanûna siruştî


doğallaştırmak

siruştî kirin, xwezayî kirin tabi'î kirin


doğallık

siruştîtî, xwezayîtî, xweristîtî, tabi'îtî


doğaç

jixweber, irticalî (jixweber gotina helbest an jî gotinekê bêyî ku mirov birame)


doğdurmak

hilanîn (ji bo hilhatina roj, heyv û stêran)


doğduğuna bin pişman

poşman e ku ji diya xwe bûye (ji bo kesê ku pir westiyayî ye)

poşman e ku ji diya xwe bûye (ji bo kesê tembel)


doğma büyüme

doğma büyüme Amedliyim


doğrama

pişartin, «pişêrandin, hewirandin, firidandin, hûrkirin, çandin (ji bo nan û tiştên wisa)

qesifandin, cengekirin, tîkekirin, hûrkirin (ji bo goşt)

derî, bace, dolab, ref û hwd ên avahiyekê


doğramak

pişartin, pişêrandin, firidandin, hewirandin, çandin (ji bo nan û tiştên wisa)

qesifandin, cenge kirin, tîke kirin, hûr kirin (ji bo goşt)


doğranmak

hatin hûrkirin, hatin cengekirin, hatin firidandin, hatin çandin, hatin pişartin, hatin kerîkirin, hatin pirtîpirtîkirin, hatin çîtîçîtîkirin, hatin pişêrandin, hatin hewirandin


doğratmak

dan hûrkirin, dan cengekirin, dan firidandin, dan çandin, dan pişartin, dan kerîkirin, dan pirtîpirtîkirin, dan çîtîçîtîkirin, dan pişêrandin, dan hewirandin


doğru

doğru yol

bana doğru cevab ver

rast, dirust (tiştê ku li gorî aqil û mantiqê ye)

hep birlikte adama saldırmanız doğru değildi

rast, durist (kesê ku girêdayî rêzikên exlaq, dab û nêrît û qanûnan e)

rast, durist (tiştê ku li gorî rastî û rêzikan e)

doğru hesap

söyleyin doğrusunu, insanoğlunun ahlâklı olabileceğine inanmıyorsunuz

çocuk yazıyı doğru okudu

doğru eve gitti

ağaçlar arasında dereye doğru giden araba

nêz, nêzik (gava ku bi demê re bê bikaranîn)

sabaha doğru otomobil sesi duyuldu

ellisine doğru


doğru doğru dosdoğru

doğru doğru dosdoğru, bu işi yapan odur


doğru söyleyeni dokuz köyden kovarlar

cira rastan ne xweş e, rastî pere nake, heçiyê rastan ji esman de qetiyaye


doğru çıkmak

çocuğun dediği doğru çıktı


doğrulamak

esehî kirin, stûvandin, teqeze kirin, teyîd kirin

başka kaynaklardan alınan bilgiler Mehmet'in söylediklerini doğruluyor

beliyandin, rast dêrandin, piştikandin, rast derêxistin, teyîd kirin (ji bo esehiya tiştekî vekolîna agahî û bûyeran)


doğrulanmak

hatin beliyandin, hatin rastandin, hatin teyîdkirin


doğrulmak

rast bûn (ji bo tiştekî xwar ku dûz bibe)

tahta doğruldu

rast bûn, xwe rast kirin (ji bo kesê rûniştî û vezelandî)

yattığı yerden doğrulup bize baktı

çocuk babasını görünce, ona doğruldu

iflas etmişti, ama kısa zamanda yine doğruldu


doğrultmak

belini zor doğrulttu

yanlışları doğrulttu

araste kirin, berê (tiştekî) lê rast kirin

silahı ona doğrulttu, ama biz hemen onu engelledik

karşıkı tepelere bakarak yolumu doğrulttum


doğrultu

rê û rêzan (rê û azîneya ku yek daye serê)


doğu noktası

nuqteya rojhilat (nuqteya ku roj di l'ê Adarê û 'yê rezberê de lê hiltê)


doğulu

rojhilatî, rojhilatparêz (kesê ku pêgirê şaristaniya rojhilat e)


doğululuk

rojhilatîtî, rojhilatîbûn (bûna ji rojhilat)

rojhilatîtî, rojhilatîbûn (pêgiriya bi dab û nêrît û exlaqê rojhilat)


doğum

zayan, zahî,zayîn, bûyîn, razan, welidîn, weladet

kolay bir doğum

zayîn, bûyîn, welidîn (ji bo kesekê, sala bûyînê)


doğum sancısı

birû, xaşrûg, birûyên tengiyê (ji bo zarokanînê)

zehmetên tengiyê (gava ku yek dikeve rewşeke dijwar û ji berê zehmetiyan dikişine)


doğum yapmak

zarok anîn, razan, ketin nav cihan, zan (bi giştî zan ji bo heywanan tê bikaranîn)


doğumsal

zikmakî, irsî (tiştê ku bi welidînê re tê, ji esi tê)

doğumsal kalp hastalıkları


doğuranlar

zayînbar (çîna ajelên ku bi riya zayînê zêde dibin)


doğurgan

berhemdar (kesê ku gelek berheman diafirîne)


doğurma

zayîn, zan, razan, welidandin, zarokanîn


doğurmak

kadın bir kız çocuğunu doğurmuş


doğuş

zayîn, welidîn (awayê welidînê, bûyşînê)

hilhatin (hilhatina roj, heyv û stêrkan)


doğuştan

aferîşî, fitrî (tiştê ku bi bûyîna mirov re tê)

fitrî (tiştê ku bi bûyîna kesekî re hebûye, pişt re nehatiye bidestxistin)


dragon

di artêşên rojavahiyan de çîna leşkerên ku çi bi siwarî û çi jî bi peyadeyî bi hev re şer dikin


drahoma

drahoma (mal an jî pereyê ku bûk dide zavê (di nav fileh ûûsewiyan de)


draje

draje (heba ku serê bi şekerê birqokî hatiye girtin)

draje (mêweyên hişk ê ku ser wan bi çikolata hatiye girtin)


dram, drama

dram (leystika ku ji bo li ser sehneyê bê leyistin, hatiye nivisandin)

dram (cureyek leystika ku tê de hêlên kenawerîjî hene)


dramatik

dramatîk (tiştê ku xweserî leystika sehneyê ye)

dramatik (tiştê ku mirovan dike coş û xiroşê)


dramatize etmek

dramatîze kirin (esereke edebî kirina halê leystika TV, radyo an jî leystika ser sahneyê)

nitirandin, mezin kirin, dilşewat kirin, dramatize kirin


drezin

drezîn, vagona xwehej (erebeya biçûk ku di rêhesinan de ji bo kontrol û lêxweytîkirina rê tê bikaranîn)


dut gibi olmak

şermezarî bûn, di xwe de şeqizîn, di xwe de qusikîn, di xwe de şermî bûn