içi rahat etmek

dilê (yekî) ketin cih, dilê (wî) hênik bûn, dilê (wî) lê spî bûn


içi sızlamak

agir bi dilê (yekî) ketin, dilê (yekî) şewitîn


içi vık vık etmek

nava (yekî) kirin gulpegulp, nava (yekî) kirin reperep


içi yağ bağlamak

bêhna (yekî) derketin, dilê (yekî) ketin cih


içi yanmak

dilê (yekî) şewitîn, agir bi kezeba (yekî) ketin


için

ji bo, ji bona, ji bonî, ji boyî, bo, bona

Bayram olduğu için gelmedi.

ji bo, ji bona, ji boyî, bi ûcba (xweserî yekî)

Sizin için bir kitap getirdim.

ji bo, ji bona, ji boyî (li gorî, li goranî)

Benim için değişik bir insandı.

ji bo, ji bona, ji boyî (der barê , , , de, der heqê , , de)

Onun için büyük bir sanatçıydı diyorlar.

ji bo, ji bona, ji boyî, jê re (bi texmîn, li gorî ku)

Bu şapka senin için büyük.

ji bo, ji bona, ji boyî (di maneya bergîdanê de)

Bu eşyalar için ne kadar para ödediniz?

ji bo, ji bona, ji boyî (di oxira tiştekî de)

Neler yapmadık bu vatan için.

ji bo, ji bona, ji boyî (maweyê dide nîşandan)

Bu kitabı bir hafta için verdim.

bi navê, bi serê, (di rewşa sondxwarinê de)

Çocuklarımın başı için.


için için

nermenerm, kereker, hêdî hêdî, di hundirê xwe de


için için gülmek

di nermê xwe de bişirîn, di binê simêlan de bişirîn


için için yanmak

di hundirê xwe de şewitîn, di eyarê xwe de şewitîn, di nerma xwe de qaqijîn, di eyarê xwe de qaqijîn


içindekini kusmak

kela xwe rêtin, jenga dilê xwe rêtin, nav û dilê xwe rehet kirin


içinden geçirmek

di serê xwe de sêwirandin, di ber xwe de fikirîn


içinden gülmek

di dilê xwe de bi (yekî) kenîn, di dilê xwe de bi (yekî) tinazî kirin


içinden kan gitmek

dilê (yekî) li serê êşîn, dilê (yekî) li serê ji bîr ve çûn, dilê (yekî) li ser xera bûn


içine atmak

kirin nava dilê xwe, avêtin nav dilê xwe, berî nava xwe dan, (xem û derd nedan der)

kişandin nav dilê xwe, di nav dilê xwe de xwarin, (gotina (yekî) daxwarin, lê pê re kîn kudandin)


içine dert olmak

jê re bûn derd, bûn kul û qotik ketin nav û dilê (yekî)


içine doğmak

lê eyan bûn, niqutîn dilê (yekî), dilê (yekî) lê dan, ketin dilê (yekî), sêwirîn dilê (yekî), li dilê (yekî) mizmizîn


içine etmek

di curnê gund de rîtin, di kanîya gund de rîtin, gû kirin navê, pê de rîn


içine hüzün çökmek

dilê (yekî) bikeser bûn, (yek) bihizn û keser bûn


içine oturmak

ketin dilê (yekî), li ser dilê (yekî) man


içine sıçmak

bi (tiştekî) de rîn, gû kirin nava (tiştekî), pê de rîn


içine sindirememek

dilê (yekî) di ber re nehatin, pê de neçûn


içine sindirmek

di xwe de buhartin, di xwe de derbas kirin, daxwarin


içine sinmek

dilê (yekî) ketin cih, dilê (yekî) lê spî bûn, dilê (yekî) lê qerar dan, dilê (yekî) lê rûniştin, dilê (yekî) lê bar dan


içine sinmemek

dilê (yekî) neketin cih, dilê (yekî) lê spî nebûn, dile (yekî) lê qerar nedan, dilê (yekî) lê rûneniştin, dilê (yekî) lê bar nedan


içini açmak

derdê dilê xwe gotin, nava xwe vala kirin


içini bayıltmak

dilê (yekî) hilneanîn, (ji bo xwarina şîranîyan)


içini boşaltmak

kela dilê xwe danîn, kela xwe rijandin, bêhna xwe derxistin, dilê xwe di cih xistin

wateya (mijarekê, meseleyekê) pûç û bêqîmet kirin


içini dökmek

dilê xwe vala kirin, derdê dilê xwe gotin


içinin yağı erimek

pir zêde keribîn, agir bi kezeba (yekî) ketin, kezeba (yekî) peritîn


içirik

tiştên ku dikin nava mitêlan (doşekan), mîna hirî û pembûyan


içler acısı

halekî perîşan, rewşa dilsoj, (rewşa ku dilan diperitîne)


içten hesaplı

dil bipirç, (yekî) binfisî ye, diran di qirikê de ye, fisgenî, genfisk, di bin dawa xwe de fisan dike


içtikleri su ayrı gitmez

navoka hev birîne, canê canê ne, bêyî hev firek av venexwarin


idraksız

bêfehm, bîrnebir, tênegihîştî, korfehm, bêîdraq


iğne deliğinden hindistan'ı seyretmek

Guhartoyeke iğne deliğinden Hindistan'ı seyretmek.


iğne yutmuş köpeğe dönmek

çeqelokî bûn, bûn wek textik, bûn wek çêlikê hechecikê


ihtira

nûvedan, dahênan (tiştekî nû keşf kirin)ê


iki ayaklı eşek

mirovê wekî keran, mirovê bêhiş û famkor


iki başlı tutmak

bi hendaze tevgerîn, bi îhtîyat tevgerîn


iki cami arasında binamaz kalmak

hem ji kerê bûn hem ji perê bûn, ji seyranan robarî bû, ji îdan kelê bû


iki cami arasında kalmış beynamaz gibi

di navbera xelîl û celîl de man, di nava nal û bizmarê de man


iki eli bağrında kalmak

nezanîn çi bikin, çawan bikin, neçar man


iki eli yağlı kara

kesê ku hema nebî û buxtan li her kesî dike, (sêlika rûtenî ye, gûyê hişk e, bi meriv ve dizeliqe, mîna gûyê di meriv digere)


iki gözü iki çeşme ağlamak

bi çar çavan girîn, (tevî maldarbûnê, tim gotin tune ye û gilî û gazine kirin)


iki kulak bir dil için

ji gotinê guhdarîkirin çêtir e, du guh ji bo zimanekî ye


iki şilte bir yastık onu da terkiye astık

cilik tim li ser kerê ye, (ji bo (kesek, malbatek) ku bi cihê ku lê rûdinê ve zêde ne girêdayî ye û bi koçerî dijî, tê gotin)


ikisi bir kazanda kaynamaz

ava wan di coyekî de naçe, fîşegên wan li hev nakevin, kewên wan ji hev re naxwînin, bayê wan li hev nayê


ikisini bir çifte koş

serê her duyan jî li hev bixe, (bi henekî ji bo kesên ku di tayê hev de ne tê gotin)


ikisini bir tahtada alıp gitmek

mirina du kesan a bi hev re yan jî li pey hev


iler tutar yeri yok

ava li herîyan, daxî pere nake, (tiştê) ku ne kêrhatî û ne girîng e)


ilk partide

serê pêşîn, di serî de, di destpêkê de, ji bo cara yekem


illalah demek

îlelah kirin, ji ber (yekî) dan qaqa reş


ilmihal

îlmîhal, kitêba ku ji bo hînkirina rêbazên îslamê hatiye nivîsandin


iltihablanma

ragirtin, axivîn, hilgirtin, teşenek, teşene


imanı bütün

(yekî) teqwa, (yek) bawermend e, (kesê ku bi dînê xwe ve ye)


imaret yapılmadan dilenciler dizildi

Guhartoyeke mescit yapılmadan dilenciler dizildi.


inciltilmek

hatin rencandin, hatin êşandin, hatin tehlkirin, hatin zêrandin


incir çekirdeğini doldurmamak

Guhartoyeke incir çekirdegini doldurmaz.


incirlik

erdê hêjîran (cihê ku darên hêjîran lê pir hene)


incitiş

rencandin, êşandin, tehlkirin, zêrandin (ji bo kar û awayê tehlkirinê)


infiratçı

tenahîparêz (ê ku alîgirî tenahiyê ye, tenêtiyê diparêze)


inkıbaz

kirmişîn, quncifîn, civitîn, çingizîn, kîsîn (çûna ser hev)


inkıraz

felişîn, parçebûn, belavbûn, ji navê rabûn


inkıraz bulmak

tê de çûn xwarê, felişîn, dawî lê hatin, ji navê rabûn


insülin

hormona ku li hemberî nexweşîya şêkir tê bikaranîn


ip kaçkını zindan gülü

(kesê) serberdayî, (kesê) ku tim dikeve heps û zindanê


ipe takmak

leke lêxistin ri (yekî) lêyîstin, (ji bo ku xerabî bigihîne yekî)


ipleri koparmak

têkilîya xwe jê birîn, werîsê xwe hilçinandin


irfanına turp sıkayım

tew, dîtin û kirina te, (bi tinazîpêkirinê)


irgat pazarına döndürmek

kirin wekî bin konê qereçîyan, kirin sindoqa etaran, kirin mîna dangîya bavê xwe


isa için musa'yı kınamazlar

mî bi lingê xwe bizin bi lingê xwe, (ji ber sûcê (yekî), kesekî din nayê sûcdar û cezakirin)


isa'yı küstürdü muhammed'i memnun edemedi


ispinoz

cureyekî çivîkan e ku nikulkin, rengîn û dengxweş e


istatistikçi

heljimarnas, îstatîstîkzan (pisporê îstatîstîkê)


istavrit

îstawrît, navê masîyekî ku bêpûl e û hestîyê wî kêmin


isteklendirmek

arezûdar kirin, arezûmend kirin, han dan, teşwîq kirin, arezûdarkirin, arezûmendkirin, handan, teşwîqkirin


isteklenmek

arezûmend bûn, arezûdar bûn, dilxwazî bûn


isteklilik

arezûdarî, arezûmendî, xwezîkarî, minêkarî, lavakarî, xwestekarî, xwezyarî, xwezdarî


isteksizce

bêemadane, bi bêdilî, bi bêhemdî, bi dilsarî, bi bêarezû


isteme kipleri

raweyên xwestiniyê (raweyên daxwazî, xwestinî, vînî û fermanî)


iş üç nalla bir ata kaldı

ji bo kesên ku wexta fersendeke biçûk dikeve destê wan, xeyala tiştên mezin dikin, tê gotin


iş var

tiştek tê de hebûn, qilopilo tê de hebûn, dolabek tê de hebûn


işe karışmak

destkarî li (karekî) kirin, dest di karekî werdan, li (karekî) mudaxele kirin


işi alaya almak

giringî pê nedan, bala xwe nedan ser karê xwe, pûte pê nedan


işi allah'a kalmak

hawar man xwedê, hêvîya (yekî) man li xwedê, hêvî ji homa, mefera (yekî) man li xwedê


işi çıtlatmak

der heqê (tiştekî, karekî) de piçekî agahî dan


işi iş olmak

kêf kêfa (yekî) bûn, yek bi esmanan re xeber dide


işi rast gitmemek

cilika (yekî) xwar bûn, lê xirab hatin, çawan jî avêtin xerab hatin, karê yekî çep gerîn


işler yolunda gitmek

barê (yekî) rast bûn, kar û barê (yekî) li rê bûn


it izi at izine karışmak

dims û mast tevlihev bûn, bûn girara gavanan, bûn girara qereçîyan, bûn gola gamêşan, dinya li hev ketin, dinya li hev qelibîn


it taşlayan

serserî, eware, serberdayî, bêkar û eware


it yese kudurur

gotina giran, gotina ku mirovan kêm dixîne


itin ayağını taştan mi esirgiyorsun?

divê mirov neavêje pişta kesên xerab û nebaş, (ma dilê te pê dişewite? ma wê bibe benîyê devê tûr?)


itin kıçına sokup çıkarmak

(yek) xistin eyarê kûçikan, hilê (yekî) danîn ser milê (wî), mûyê sor pê ve nehiştin, bav ji (yekî) re çêkirin, (yek) kirin nav kêşekî gû û agir berdanê


iyi gün görmüş

(kesê) ku berê xweş jîyaye û rehetî dîtîye


iyi saatte olsunlar

xwedê hîfza me ji wan bike, (gava qala cin û perîyan were kirin)


iyot gibi açığa çıkmak

bûn wek berfa ser çîya, tira (tiştekî) ji kayê derketin, derketin rastê, aşkere bûn


izan dedikçe uzanıyor

ha bibêje ha bibêje, mîna kerê dûvdirêj e, ha biajo, ha biajo, ha ji kevir re bibêje, ha ji (wî) re, divê jê re li defê bixî, korfam, gotin jê re pere nekirin


izi bilmek

rê û rêç zanîn, rê û rêzan zanîn, rê û dirb zanîn

bipîr û şinûlk bûn, (ji bo kesê ku tê de merîfet heye)


jeotermal

jeotermal, têhna ku germîya wê ji bin erdê derdikeve


jeton geç düşmek

zû serwext nebûn, dereng tê gihîştin (fêm kirin), jê re werîs û qetek lazim in, (bi henekî)


jigolo tutmak

ji xwe re dost girtin, (ji bo jinên pîr û zengîn ku xortên ciwan li xwe dikin dost û delalî)


kabak başına patlamak

gûza pûç di serê (yeki) de şikîya, (ji karê xelkê zirar dîtin)


kabarıklı

pişpişî, hilpişî, kişkişî, hilpişî, poxpoxî, hilhatî, qepişî


kabul olmayacak duaya amin demek

ji diaya ku wê qebûl nebe re gotin amîn, ji fikra ne maqûl û ne di cih de re gotin


kaç parça olayım?

ez xwe bi çend cîyan bikim? ez xwe bikim çend perçe?


kaçak güreşmek

bi bi awayekî ne rasterast belaya xwe (li yekî) dan, pê re mijûl bûn


kader böyle imiş

qedera me wiha hatîye nivîsîn, li enîya me hatîye nivîsîn


kadı kızı kadire geldi çıktı sedire

siltik hate bû siltan pêlik danî çû esmên, keça kizîr, xatûn e li ser doşeka mîr, (ji bo jina ku xwe bi esl û binyad dide nîşan û destê xwe bi karekî nake)


kadın kadıncık

jina malê, kevanîya mala xwe, jina biedeb


kadırga

cure keştiya cengê ku hem bi xêliyê û hem jî bi bêrikan bi rê de diçe


kadidi çıkmak

bûn wek tajîyê, bûn wek darik, bûn wek çêlika hechecikan, pir jar û lawaz bûn


Kadirî

Qadirî (kesê ji terîqeta Şêx Ebdulqadirê Gêlanî), Qadirîlik (terîqeta ku di sedeyê XII, de ji hêla Şêx Ebdulqadirê Gêlanî ve hatiye avakirin)


kafa büyük içi boş tut kulağından çifte koş

ava li agiran (herîyan) e, zikê (wî) vala ye


kafa değil balkabağı

(kesê) bêhiş, (kesê) debeng, ne serî ye tu dibê beroş e (kundir e)


kafa kafaya vermek

serê xwe kutan hev, serî dan serê hev, serî dan ser hev


kafa yapmak

serxweş bûn, ji hişê xwe ve çûn, (araq û esrar)


kafadan gayri müsellâh

serê (yekî) ne temam e, mêjîyê (yekî) ne temam e


kafası olmamak

mêjîyê (yekî) tune bûn, (kesê) bêmêjî, (kesê) famkor


kafasına vur elinden ekmeğini al

lihêfa ser çavê wî jî birevînin dengê xwe nake, tu li vî alî bixî alîyê din dide berê


kafasını duvardan duvara vurmak

polî poşman bûn, kor poşman bûn, serê xwe li dar û zinaran xistin


kafayı bozmak

mêjîyê xwe xwarin, elamet û nîşaneyên dînitîyê di (yekî) de çêbûn


kafayı yere vurmak

ketin nav cîyan, ketin nav nivînan, (ji ber nexweşînê)


kafdağı'ndan kar bağışlamak

şîrê şêran li bazaran firotin, sozê ax li min birawo, (soz û belêna ku wê pêk neyê, dan)


kağıt gibi olmak

rengê (yekî) bûn wekî çiftexas, rengê (yekî) wekî şimayê zer kirin


kahrına uğramak

rastî xezeba (yekî) hatin, rastî xişma (yekî) hatin


kahyası olmak

yên ku destê xwe dixin îşê (wî) û destkarî pê dikin hebûn, (ji bo kesekî)


kakılıp kalmak

ji ber bêgavîyê ji (cihekî) nekarîn herin (cihekî) din


kalay çekmek

dan ber çêr û xeberan, dan ber çêr û sixêfan


kalaycı körüğü gibi nefes almak

singa (yekî) wek nepaxê rabûn û rûniştin, wek nixafê hilm girtin, helkehelk pê ketin


kalbında tutmak

di hişe xwe de girtin, di serê xwe de girtin


kalbi kanamak

dilê (yekî) li ser ji bîr ve çûn, dilê (yekî) li serê êşîn


kalbi olmamak

(yek) dilreq bûn, (yek) dilkevir bûn, dilê (wî) pê neşewitîn


kalbinin sesini dinlemek

dan dû dilê xwe, bi ya dilê xwe kirin, li gorî hestên xwe tevgerîn


kalburabastı

cureyekî şîrînayîyê ye ku ji hevîr, gûz, rûn û şerbetê tê çêkirin


kaldırım aşındırmak

beq xesandin, kêç xesandin, se (kûçik) xwê kirin, kuçe pîvan, çarşî pîvan


kalemi kuvvetli

pênûsxurt, (kesê ku nivîsên baş û xurt dinivîse)


kalemkâr

qelemkar (kesê ku bi qelemê di esrex û dîwaran de bi kolandinê nexş û nimûşan çêdike)


Kalenderiye

Qelenderiye (terîqeteke Îslamî ku girîngî bi malê dinyayê û wurşedariyê nade)


kalıbı kalıbına

eyn wek (wî), tip temam, bêkêmasî, binefs


kalıbına basmak

bi serê xwe sond xwarin, bi serê xwe kirin


kambur kambur üstüne

derde ser derdan, nehekê ser dehekan, kula dû mirinê, zêdeyî ser kezebê, derdê min ne bes e, yê xelkê bi ser de hewes e, belaya li ser belayê, qezaya li ser qezayê


kameti artırmak

hindirû axaftin, bi dengê bilind xeber dan


kampanya açmak

kampanya dan destpêkirin, kampanya vekirin


kan tepesine çıkmak

dûman ji serê (wî) hilkişîn, bi ser tapanê ketin, pir hêrs bûn


kana boyamak

di xwînê de hesikîn, di xwînê de sor bûn, di xwînê de man, di xwînê de gevizîn


kanguru

qangirû, ajalekî ku li awûstralyayê dijî


kanı kanla yıkamak

xwîn bi xwînê şûştin, (bi kuştina qatil û kujer, heyf hildan)


kanını iliğini kurutmak

kirin ku (yek) ji canê xwe aciz bibe, (yek) bêzar kirin


kanıyle ödemek

canê xwe li serê dan, bi canê xwe dan, jîyana xwe li serê dayîn


kantarı elinde divit belinde

(yek) ne yê xapandinê ye, (kesê) çavhilkirî, (kesê ku zû bi zû nayê xapandin)


kantarlıyı atmak

çêrên (dijûnên, sixêfên) pîs kirin, xeberên pîs gotin


kapıdan bakmak

bi sêhr û silûkê ketin, ketin xamê, xwe dan qunc, li cihê xwe rûniştin, ji malê derneketin


kapıdan kovsan bacadan girer

Guhartoyeke kapıdan kovsan bacadan düşer.


kapısında maymun oynuyor

xwedê daye, tê de digevize, bi der û ro de diçe, bi ser (wî) de dibare, maldar, halxweş, dewlemend


kapıyı kırıp odun etmek

ji bo destfirehîyê firotana malê xwe yî hêja û biqîmet, (ji pezê sor ma kavirê kol)


kaportacı

kaportasaz, kaportavan (kesê ku kaportaya otomobîlan tamîr dike)


kapuz

neqeb, zixur, gêdûk, gewer, baz (riya dirêj û teng a di navbera du çiyayan de)


kara kedi geçmek

avreşî ketin navbera (wan), dilsarî ketin navbera (wan), naletê şeytan ketin nava wan, nava wan xera bûn, tayê wan ji hev qetîn, ji hev çûn


kara kitap

kitêba ku ji bo peyitandina tiştekî wek mînak tê girtin


karabatak gibi batar ve çıkar

eynî hîva binê ewr e, werdega li ser avê ye geh noq dibe geh dertê


karaca kuruca gönlüme görece

helal xweşê, tirîyê tirşê, li min xweşê, dibêje te dinya çawan dît dibêje li gorî dile xwe, (li cem kesên din ne xweşik be jî, ez jê hez dikim)


karadeniz'de gemilerin mi battı?

ma kerê te mirîye? qey kavir û gîskên te belav bûne? çi ye kûr kûr diponijî? çi ye tu ketîyî mitaleyan?


karadeniz'in ortasında değirmen taşı boğazında

em bi qurbana xwe bin, xelk jî bi qurbana ine be, ji xwe re dipêje, (bi henekî tê gotin)


karakoncolos

beho, gurê manco (ji bo tirsandina zarokan)


karakutu

qutîqeyd, amyara ku di balafiran de dengan qeyt dike,


karamürsel sepeti mi sandın?

zêr jî biçûk e, nenihêre li mirûz binihêre li kurûz, (tu dibînî em hûrik in û tu dibêje qey em bêkêr û ne hêja ne)


karanlığa kurşun sıkmak

eletexmînî tevgerîn, ettehîyato çawan lê hato kirin, çawan lê hato kirin


karda yürüyüp izini belli etmemek

pêlî darê rizîyayî dike di binî de naşikê, pêlî darê rizî dike bi xwe dernaxe, (karên veşartî kirin û kes bi xwe nehesandin)


kargadan başka kuş zeyrek'ten başka yokuş bilmez

Guhartoyeke serçeden başka kuş zeyrek'ten başka yokuş bilmez.


kargalar bile gülmek

kenê guran pê hatin, ker tevî barê xwe reqisîn


kargalar bokunu yemeden

di zotika (zûtika) sibehê de, hîn çavê şevê qul nebûye


kargayı bülbül diye satmak

qîza mîr û kizîr, her du ketin nîrekî, sîs kirin, (hewl dan ku (kesekî, tiştekî) zist û ne xweşik, wekî delal û xweşik nîşan bidin)


karıncanın bile kanı var

pisîk pisîk e dîsa jî penc diavêje, çûk çûk e gava avê vedixwe li raserî xwe dinihêre, (ji bo ku kesên tirsonek, bêhest û dilqalind, lê bê cehdandin û li tevgerê xistin, tê gotin)


karnı burnunda

biheml, ducan, zikê yekê hatin ber devê wê


karnı karnına geçmek

bûn wekî hijik, bûn wekî darik, bûn wekî textik, bûn wekî çêlikê hechecikê, tu dibê qey mar pê mijîyaye


karnıyarık

belezîz, bacanê dagirtî, balîcanê navqelaştî, xwarina ji balîcanan


kart bırakmak

wisan li rastê gû kirin, wisan li rastê vereşîn


kartelâ

kartela (di leystika tombelayê de kartê ku hejmar li serê nivisandî ne)


kasap et derdinde koyun can derdinde

mêran mêr dikuştin sînemê hûr dişûştin, aş li xeyalekî aşvan li xeyalekî, elo dibirin qazoxê, jinê tembîya kil û kildanê jê dikir, xelkê mêr dikuştin bizgûrîyan hûr dişûştin (her kes ketîye pey berjewejendîya xwe)


kasap süngeri ile silinmiş yüz

rûyê (yekî) wekî çermê keran e, rûyê (yekî) çaroxa gemarê ye, rûşûştî


kasım kasım kasılmak

pifî esmanan kirin, xwe qure kirin, ji nava xwe têr bûn


kastı olmak

rika (wî) li (yekî) bûn, qesta canê (yekî) kirin


kaşar

qaşar (navê cureyek penêr e ku ji şîrêihan tê çêkirin)

mizawir (kesê ku di leystikan de çavekirî ye) (argo)


kaşık sepetinde fareler oynuyor

hundir bi qurbana derve ye, ker bikeve diran dişikê, mala tût û rût, (ji bo mala feqîr û xizanan)


kaşıkla toplayıp kepçe ile dağıtmak

bi sîtilê doşîn, bi beroşê belav kirin, bi bêjingê dan hev bi seradê belav kirin


kaşlı gözlü

kesê çav û birûyên (wî) xweşik û lihevhatî, delal


katakofi atmak

şeqandin, peqandin, tirandin, ji betnê xwe derxistin


kaybettirmek

jê çûn (di leyîstikê de), dan windakirin, dan berzekirin


kaydı hayat

heta sax be, heta li darê dinyayê be, heta ku hebe


kaydına düşmek

telesîya (yekî) kirin, ketin tatêla (yekî), ketin etrîya (yekî)


kaymağını yemek

toyê (tiştekî) ji xwe re birin, goştê ser birincê hilanîn, qeymaxa ser xwarin


kaz gelen yerden tavuk esirgememek

heta ku negire dehan nade nehan, ceh dan (yekî) genim jê stendin, li ku mefa ye li wir bav û bira ye


kaz gibi bakmak

wekî xêtan lê nihêrîn, wekî xêvoyan lê nihêrîn


kazan kaynamak

tu dibêjî qey heşr û nîzam e, li qîyametê rê nedan hev, xirecir li kar ketîye, (cihek) tevlihev bûn, (cihek) bixirecir û geremol bûn


kazan kazana kara demiş tavanın da gülmekten aklı gitmiş

reş bi reş kenî beş çû li newala tewş kenî, dîzikê go ez rind im heskê go ma ne ez di te de digerim, tewş bi tewş dikene, tewş vedigere bi eletewş dikene, dîzik ji beroşê re dibêje bi wê de here rûwê te tenî ye, berfa ber derîyê xwe diavêje ber derîyê xelkê


kazık kakmak

emrê sîsyarekî kirin, emrê bedenên amedê kirin, hevalê pira malabadê bûn, (ji bo kesê pir bi temenekî dirêj e)


kedi gibi dört ayak üstüne düşmek

wekî pisîkê tim li ser lepan bûn, wekî pisîkê li ser her çar lepan ketin


kedi ile harara girmek

ji mecbûrî bi yekî cirnexweş û bêaqûbet re hevkarî kirin, (carinan mirov ji zirbavê xwe re jî dibêje bavo)


kedi uzanamadığı ciğere murdar der

devê rovî nagihîje tirî dibêje tirş e, devê pisîkê nagihîje goşt dibêje bila xêra dê û bavê min be, devê pisîkê negihîşt goşt got min xêra dê û bavê hişt


kedi yavrusunu taşır gibi taşımak

mozikê li dû ye, mîna manga bi gê ye,mîna manga bi gayî ye, tim û tim (yek) dan dû xwe, (hema çûn ku derê (yek) jî bi xwe re birin)


kedinin hacce gitmesine benzer

weke heca rovî ye, ker di bin barê xwe de direqise, dizan ji dizan dizî erd û esman lerizî, (ji bo rewşeke eletewş û bêwate, tê gotin)


kedinin sirke içmesine benzer

sofîyê remazanê wekî kerê du garanê, wekî azana kerê, (wexta kesek dest bi karekî bike û li şûna ku biedilîne, biedimîne, tê gotin)


kediye ciğer emanet etmek

ka teslîmî bayî kirin, ka dan ber bê, ji komê sarkîs nas kirin?


keklik gibi sekmek

meşa werdekî kirin, eynî çîpik e, (ji bo keç û jinan)


kel kahya

kesê ku tu kar ji dest (wî) nayê û emir dide her kesî

heska hemû giraran, pincarê ber her girarê, di her şorbeyê de dikele, xwêya hemû giraran


kel kız teyzesinin saçı ile övünüyor

got; "keçelo mû li serê te nîn e"; got; "kezîyên xaltîya min li qûnê dikevin", got; "gurî çima porê te tune?; got; "gulîyên xaltîya min hene"


Kel oğlan

Keçelok (Kel Oxlan, di xeberoşkên Tirkan de lehengek e, wekî Keçelokê me kurdan)


kelepçe gibi yapışmak

hev qefaltin (ji bo kesê ku ji hev re dibin canêcanê)


kellesini ortaya koymak

ruhê xwe dan ber çavên xwe, kuştina xwe dan ber çavên xwe, kefenê xwe kirin stûyê xwe


kemalpaşa tatlısı

şîranîya kemalpaşa, navê şîranîyeke ku bi rûn, ard û hêkan tê çêkirin


kemerleri sıkmak

devê li çê asê kirin, teng û berteng şidandin, li ber xwe dan


kendi âleminde olmak

ketin xamê, mêşa di kundir de bûn, bi sêhr û silûkê ketin, li cihê xwe rûniştin


kendi derdine düşmek

ketin etriya xwe, ketin taya serê xwe, bi dabaşa xwe de ketin, di derdê xwe de bûn, ketin derdê xwe


kendi edip kendi bulmak

çi kiro bi xwe kiro qenc kiro bi xwe kiro xerab kiro bi xwe kiro


kendi göbeğini kendi kesmek

birîna xwe bi xwe xurandin, hekîmê êşa xwe bûn, karê xwe bi xwe qedandin


kendi havasında olmak

bi serê xwe çûn, çi hatin (ketin) serê (yekî) kirin


kendi kendine gelin güveyi olmak

bûk ji (yekî) tûtik ji (yekî) din bûn, xwe li ber baranê şil kirin, (bêyî ku bifikire wê encam çi be, xwe kirin nav tiştekî yan jî tiştek wekî ku baş bi encam bûbe, tevgerîn)


kendi kuyusunu kendi kazmak

binê xwe kolan, mîna çêleka zer pihîn li satila xwe xistin, bûn çêleka nîsê, yek bi xwe kirin


kendine alışkanlık etmek

ji xwe re kirin demîn, ji xwe re kirin xislet


kendini bilmez

lawê fatê çû civatê, xwenezan, (ji bo kesên ku tevgerên şaş û ne di cih de dikin, tê gotin)


kendini çekip çevirmek

cilika xwe ji avê derxistin, keleka xwe di ser avê re derbas kirin

bûn hekîmê êşa xwe, birîna xwe bi xwe xurandin, ji heqê xwe derketin


kendini duymazlığa vermek

Guhartoyeke kendini duymamazlığa vermek.


kendini görmezliğe vermek

Guhartoyeke kendini görmemezliğe vermek.


kenet gibi bağlanmak

hev qefaltin, pir ji hev hez kirin, (ji bo kesê ku bi hev re dibin canê canê)


keramet buyurmak

tam li navê xistin, rast gotin, tu dibêjî qey kerametên (wî) hene


kerameti kendinde bilmek

aş digere qeraş xwe dipesine, baran dibare erd pesnê xwe dide, ne kab e, ne xirak e, dibêje ez pêşek im, ji xwe ber li ber xwe xistin


kesesi elvermek

qeweta (yekî) gihîştinê (negihîştinê), di qeweta (yekî) de bûn (tunebûn)


kesesine danışıp pazarlığa girmek

li gorî pereyên di kîsê xwe de danûstendin kirin


kesik atmak

ji bo aşkerekirina evîna xwe, bi heyranî li (yekî) nihêrtin


kestane kabuğundan çıkmış kabuğunu beğenmemiş

kûsî ji qalikê xwe derketîye tû kirîye qalikê xwe, berû ji darê ket, got: devê kovikê çend fireh e, berû ji darê ket dar nas nekir, berû ji kovikê derdikeve dibê magî devî çawan e


kestiği tırnak olmamak

(yek) nagihîje şekala filankes, (yek) ne hêjayî neynoka filankes e, yek nake bi neynoka filankes, (yek) nekirin bi neynoka ku filan kes jê dike û diavêje


Kevser

Kewser, Ava kewserê (ava pîroz a ku tê bawerkirin li cenetê ye)


keyfi gıcır olmak

(yek) bi esmanan re xeber dide, kêf kêfa wî bûn


keyfine diyecek yok

kêfa (wî) bêpayan e, kêfa (wî) tirîngo ye, şûr simbêlê (yekî) nebirîn


keyif benim köy mehmet ağa'nın

Guhartoyeke keyif benim köy mehmet ağanın.


kıçım yırtmak

qûna xwe qelaştin (çirandin), (ji bo kirina karekî pir zêde hewl dan)


kıçında pireler uçuşmak

kûsî li ser serê wî bazar kirin, kûsî li ber qûna (yekî) bazar kirin


kıl atmak

serê (wan) li hev xistin, (bi gotin an jî kirinekê mirov bera hev dan)


kıl çekmek

şelafî kirin, kasalêsî kirin, beredayî pesnê (yekî) dan


kıl kadar kalmak

hema jê re mûyek mabûn, pir hindik mabûn, bi qandî mûyek jê re man


kıl olmak

rika wî ji (yekî, tiştekî) çûn, îmana wî ji (yekî, tiştekî) çûn, kêfa wî ji (yekî) re nehatin


kılıç artığı

ji bo wan kesên ku di şer de ji êrîşa misilmanan ji mirinê xelas bûne yan jî hatine efûkirin, tê gotin


kılına bile dokunmamak

nekarin mûyek ji (yekî) kirin, nekarîn destê xwe bidinê, (ji bo zirardana yekî)


kılını bile kıpırdatmamak

belika guhê (yekî) xwê nedan, av di zikê xwe de neçeliqandin, mû li xwe nehejandin, talaşa (wî) nîn bûn, paxav pê nekirin


kılkuyruk

cureyekî çivîkan e keskespî, terî dirêj û goçber e


kıran kırana

Kıran kırana bir güreş.


kıran mı girmiş?

ma qelîyaye? ma derzîya jehrê lê xistine?


kırk fırın ekmek yemek lazım

heft tenûr nan xwarin, gerek heft teşt nan û heft bar xwê xwarin, heft teşt nan xwarin, heft teşt nan û heft bar xwê xwarin, gerek heft tenûr nan xwarin

Onun usta olması için daha beş fırın ekmek yemesi lazım.


kırklamak

çilê xwe qedandin (ji bo jina çilî ku çilê wê diqede)

çil carî kirin (pir caran tiştek kirin û bi taybetî li avê xistin)


kırklara karışmak

bûn hîva bin ewr, erd qelişîn pê de çûn, bûn parîk nan û hilatin


kırmız ışık yakmak

li dij derketin, (tiştek, karek, kirinek) asteng kirin


kısır döngü

çerxa bêsûd, çerxa bêweç tim û tim dubarekirina (tiştekî), çeqoberik


kısmeti açık

binisîb, bibext, bibext û nisîb, bişens û siûd


kısmeti bol olmak

çira (yekî) di enîya (wî) de bûn, rizqê (yekî) fireh bûn


kısmeti çıkmak

qismetê (yekî) derketin, nisîbê (yekî) derketin, qismet û nisîb jê re çêbûn


kışta kıyamette

di sir û sermayê de, di sir û seqema zivistanê de


kıt kanaat geçinmek

bi zorê qîm kirin, bi qitûtî debara xwe kirin, qûtê nemirê


kıtlığına kıran girmek

(tiştek) tu dibê qey qelîyaye, xelaya (tiştekî) rabûn, qira (tiştekî) bûn, qira (tiştekî) hatin


kıyamamak

destê (yekî) neçûn (tiştekî), qîmîşê (yekî, tiştekî) nekirin


kıyamet kadar

li qirikê ye, qîyameta xwedê ye, dinya xwedê ye, dinyayek e, ecêbek e, (ji bo tiştên pir)


kıyametleri koparmak

qîyamet rakirin, qîyamet li ser serê (yekî) rakirin


kıza askıntı olmuş

li dora keçikê di çî û tê, bela xwe di keçikê daye


Kızıl Elma

navê ku ji hêla Osmaniyan ve li Roma û Viyanayê hatiye danîn

bîrdoziya ku lê armanca wê ew e hemû Tirkên li ser rûyê cîhanê di bin banê împaratoriyekê de bîne bal hev


kızıl ısı

tîrmeh, hukmê germê (germa di nîvê paşîn a meha tîrmehê de)


kızılağaç

darsor, dareke ku keresteyê wê bi hêsanî tê bikaranîn


kızılca

sorikî, gizirî, soreve, bi sore ve, sorîn

sorgul (çeşîdekî genimê ku rengê wî bi sore ve ye)


kızılca kıyamet kopmak

hêwirze rabûn, helahela rabûn, qîyamet rabûn


kızıllık

sorî, zerî (ji bo dema ku roj diçe ava), zeraq (gava ku roj hiltê)

Sabah kızıllığında çıktım yola.


kızım sana söylüyorum gelinim sen anla

Guhartoyeke kızım sana söylüyorum gelinim sen dinle.


kızım sana söylüyorum gelinim sen dinle

dîwaro ji te re dibêjim bûkê tu fêm bike


kızma

silikîn, enirîn, silbûn, qarîn, qehirîn, hêrsbûn, behicîn, kizbûn, xeyidîn, hêrsketin, sûketin, sihketin, rizbûn, ingirîn

germbûn (ji bo çûkên mê ku wexta kurkketina wan tê)


kibrine yedirememek

neanîn ser eynê xwe, di ser xwe re birin


kilise direği gibi

hûtê mêran e, ji bo kesê xurt û qirase tê gotin


kim takar yalova kaymakamını

Guhartoyeke kim ipler yalova kaymakamını.


kime niyet kime kısmet

bûn qismetê kesê ne di hesêb de, me li kê nîyet kir, li kê bû qismet


kimin arabasına binerse onun türküsünü çığırır

Guhartoyeke kimin arabasına binerse onun türküsünü çağırır.


kimin nesi kimin fesi

esl û feslê wî çi ye, bezê guhê bavê (wan) ji ku ye


kimsenin burnu kanamamak

pozê yekî jî xwîn nebûn, tu tişt bi (yekî, kesekî) nehatin


kimsenin tavuğuna kişt dememek

pê li cila ser çavê kesî nekirin, kes jê tahl nebûn


kispet

derpîk, şalê teng û kin ku yên gulaşê dikin li xwe dikin,


kitabına uydurmak

çareyek ne li gorî qayde û qanûnê jê re dîtin


kitap gibi

teşexweş, bejnxweş, wekî horî ye, (ji bo keçan)


koful

qofûl, di hucreyên riwekan de valahîya ku ava hucreyê tê de ye


kokpit

kokpît, di balafiran de cihê pêş ku ji bo murettebatê ye


koli basili

baqteriyeke ku serê wê girover e û candaran nexweş dike


koltuğunun altına sığınmak

xwe avêtin tor û bextê (yekî), xwe avêtin dexlê (yekî)


kombi

kombî, amûra ku ji bo germkirinê tê bikaranîn


komplikasyon

komplîkasyon, bandora neyînî ya dermanan


konservatuvar

konservatuvar, dibistana muzîk, şano û baleyê


kontrolor

nehêrdar, nêredar, pişkîner, venêr, çavger


korgeneral

korgeneral, generalê ku merteba wî di navbera tûmgeneral û orgeneral de ye


korku salmak

tirs kirin zikê (yekî), saw kirin ser (yekî)


korkusundan kan işer

ji tirsan bi xwe de kirin, bi xwe de rîn


koyduğum yerde otluyor

mîna kevirê aş e ne kin dibe ne dirêj dibe, (ew qas dem derbas bû hê jî wekî xwe ye)


koydunsa bul

te danîye ku îcar bibîne, (ji bo kesên ku bi hostetî ji (cihekî) difiskilînin an jî ji bo (tiştê) ku zû bi zû nayên dîtin)


koyun kaval dinler gibi

Guhartoyeke koyun kaval dinler gibi dinlemek.


koyunun bulunmadığı yerde keçiye abdurrahman çelebi demek

Guhartoyeke koyunun bulunmadığı yerde keçiye abdurrahman çelebi derler.


kökünden kesip atmak

çareyeke baş û mayînde ji bo pirsgirêkê dîtin


kömürcü çırağına dönmek

bûn wekî qîr, bûn wekî binê beroşê, tu dibê qey xwe di pixêrîyê de berdaye xwarê, ser û binê (yekî) reş û qirêjî bûn


köpeğe hoşt kediye pişt demez

lihêfa ser çarşefa (wî) jî bibî dengê xwe nake


köpek ile yatan pire ile kalkar

tu razê mezelan tu yê bibînî xewnên ne baş, tu bi kê re rabî rûnî tu yê kurmê wî hilînî


köpek olalı kırk yılda bir av avladı

baran ji erdan çû esmanan, çawan bûye jin, hê vê carê nanê wê bi tenûrê ve zeliqî, ji salan mehan carekê karekî baş kir, di emrê xwe de carekê bi kêr hat


köpeksiz köy bulmuş çomaksız gezer

tekepeke ji kesî nekirin, kes tune ye ku ji heqê (wî) derkeve, (ji bo kesê ku derfetên baş bi dilxerabî bi kar tîne, tê gotin)


kör döğüşü

gevizîna kûçikan, şîna mitriban, şîna koran


kör göze çifte gözlük

kerê pîr hevsarê rengîn, qûna tazî tembûr dixwazî, devê birçî benîşt dixwazî


kör kadıya körsün demek

qisûr û kêmasîya (yekî) li rûyê wî gotin


köre

kunmorî, morîstan, lan (qula kurmorî û gêreyan)


körkütük

hişbetal, sermest, bi awayekî ku bi xwe nizanî be, ji xwe çûbe


Köroğlu

(ji navê Koroxlî), Loqo (li gorî mêr jina wî)


körün istediği bir göz Allah verdi iki göz

kor gopalek dixwest, Xwedê du çav danê, hindik ji Xwedê xwest, Xwedê pir danê


köşesine çekilmek

ketin xamê, xwe dan qunc, li cihê xwe rûniştin, bi sêhr û silûkê ketin


kötüye boğmak

xap li (yekî) kirin, dek li (yekî) kirin


krepon kağıdı

kaxeza kreponê, kaxezeke ku zû naqete û di xemilandinê de tê bikaranîn


kuduz gibi saldırmak

wekî kûçikê har êrîş kirin, wekî marê birîndar êrîş kirin


kulağına çıtlatmak

(tiştek) bi ber guhê (yekî) xistin, li guh xistin


kulağına inanamamak

me ne bawer e, ji tiştê ku bihîstîye bawer nekirin


kulak tozuna vurmak

di belegoşkê de lê xistin, belegoşk germ kirin, di pelegoşkê de danîn


kulaklarını doldurmak

serê (yekî) tije kirin, di serê (yekî) de xwendin


kulüp

cihê bimuzîk û bialqol ku her kes dikare bikevê


kum gibi kaynamak

şênî hev xwarin, wekî xweliyê bûn, serê kerîyan li hev ketin


kumpir

kumpîr, petata gir ku bêqeşartin hatiye kelandin û pijandin

xwarînoka ku penir, garis dikeve nav patatan û di firnê de dipije


kur'ac

i Ôsûbay'ê ku ji bo çûna xortan a leşkeriyê qur'a dide kişandin


Kuran çarpsın!

Qur'an li min bixe!, Qur'an xenîmî min be!, nan xenîmî min be!


kurdu koyunla barıştırmak

pir baş û xweş navbeynkarî kirin, di navçîtîyê de serkeftî bûn


kurmanç

kurmanç, navê kurdên ku bi zaravayê kurmancî diaxifin


kursağında hâlâ ekmeği bulunmak

me gelek nanê te xwarîye, (ji bo kesê ku di rojên teng de texsîrîya alîkarîyê nake, tê gotin)


kuş kondurmak

qey ew ê nexş lê deyne? (tiştekî) pir bi pûtepêdanê û baş çêkirin)


kuş misali

ji bo çûnûhatina zû ya li cihên dûr tê gotin


Kutup Yıldızı

Stêrka Qurixê, Stêrka Bakur, Stêrka Qawanê, Stêrka Cemserê


kuymak

Xwarina ku ji ardikê garis, nîvişkê helandî û ji hinek penîr çêdibe.


kuyruksallayan

tûtirwask, dûvlerzîn, qûnhejhejok (Motacilla)


kuzlayıcı koyuna bıçak çekmek

hewldana ji navê (holê) rakirina (tiştê) ku kar û qezenc pê tê kirin


külahını önüne koyup düşünmeli

şaşika xwe danîn ber xwe, kumê xwe danîn ber xwe, li ser kirina (tiştekî) ro kirin û pîvan, kûr û dûr fikirîn


kültür sarayı

qesra çandê, cihê çalakîyên çand û hunerê


künhüne varmak

esehîya (tiştekî) hîn bûn, esehîya (tiştekî) tê derxistin


Kürdili hicazkâr

Kurdî Hîcazkar (meqamekê li ser perdeya rast)


kürek gibi dili var

zimanê (yekî) heye heft helebî, zimanê (wî) dirêj bûn, zimandirêj


küreselleşmek

kûrewî bûn, ji aliyê ragihandin, siyasî û aborî ve nêzîkbûn, yekitîbûn û wekhevbûna navnetewî


Kürtçü

Kesê kurdparêz, kurdperwer an kurdperest.


Kürtçülük

kurdîtî, kurdayetî, kurdparêzî, kurdperwerî, kurdperestî


kütüğüne balta değmemiş olmak

xêra (wî) negihîştin tu kesî, tu kesî baran ji ewrê (wî) nedîtîye (ji bo kesê zengîn ku alîkarî li tu kesî nake)


ladin

ladîn, dareke darîstanê ye ku qurmê wê rast, gûzikên wê bi jêr ve, kereste û reçîneya wê pir hêja ye


laf açmak

jê qal kirin, jê behs kirin, çêla (yekî) kirin


laf açmazı

gotina ku bi nûkte hatîye gotin û di gavê de nayê fêmkirin


laf çakmak

gotin li rûyê (yekî) xistin, gotin li bin çengê (yekî) xistin, kevir li gûzika (yekî) xistin, tehn lê xistin


laf çatlatmak

gotinên ji serê xwe mezintir gotin, şeqandin, pekandin


laf körüğü

aşê betalan, perdeya devê (yekî) qetîyaye, lewçe, bêjok, çeqçeqî, devtijî, şewşewokî, xeberdok, bidev û çen


lafı çevirmek

gotin di devê xwe de birin û anîn, gotin li hev qelaptin


lafı mı olur

ew çi ye, ew çi ye îcar, ma ew jî gotin e


lakayıt

bêgane, xemsar, neguhdar, guhfire, guhnedêr, guhpêneker


lakırdı kavafı

lewçe, bêjok, perdeya devê (yekî) qetîyaye, çeqçeqî, devtijî, şewşewokî, devlok


lamekan

lamekan (bêmekan, bêcih û şûn, yek ji sifatên Xwedê)


lamel

lamel (cama tenik a çargoşe ku didin ser cama lamê ya mîkroskopê)


laminarya

lamînarya (çeşîdekî kevza deryayê) (Laminaria)


lanetleme

nifirlêbûyî, pûşîlkirî, lanetkirî, lanetbûyî


lanetmlenmek

nifir lê hatin kirin, pûşîl lê hatin kirin, lanet lê hatin kirin


langir lungur

leqleq (ji bo axaftina kesê ku bêbaldarî û armanc dipeyîve)


langust

langûst (ajaleke deryayî ye) (Palinurus vulgaris)


lantanit

lantanît (navê giştî yê elementê ku nimroya wê ya atomî di navbera


larp

lârp diye önümüze çikiverdi


laskine

cure leyîstikeke ku bi kaxizên îskambîlê tê leyîstin


Levanten

Lewanten (kesê ku bi eslê xwe Ewrûpî ye, lê belê ji zû ve li Rojhilata Nêzik bi cih bûye û eslê wî gelê dinê tevî hev bûye)


lıkırdamak

liqeliq kirin, kirin liqînî, liqînî kirin, qulteqult kirin, kirin qultînî


limitet şirket

şîrketa limîted, şîrketa ku li ser şirîkatîya tixûbkirî ava bûye


limoni tabiatlı adam

sîr di qûnê de naçe, kes nikare bibêje sîya te xwar e, mû naçe qûnê, ji sîya xwe sil dibe, sîrqûn


limuzin

lîmûzîn, cureyekî tirempêlan ku ji yên din dirêjtir, firehtir û lûks e


link hattı

xeta lînkê, sîstema ku kêrî ragihandina di navbera du nuqteyan tê


Litvanyalı

lîtwanî (her tişta/ê Lîtwanyayê, gelê wê)


liyakatlı

sezawer, şareza, behredar, liyaqetdar, biliyaqet


loğusalı

distanî, duxeskanî, çilî, zistanî, çildarî


lohusa

çêl, duxeskan, distan, jina ku nû welidîye


lûmbago

birq, birûsk (êşa ku ji hindav de dikeve piştê)


lutuf

alîkarî, niwast, paranî, qencî, say, xweşxwazî


lügat paralamak

gotinên ji zimanên din xistin nav axaftina xwe, fiştere fiştere axaftin


lüp diye yutmak

gotin ep û kirin xwarê, gotin ep û dabelihandin, bi derbekê xwarin


mahcubluk

şermezarî, şermendeyî, fedîkarî, şermesarî, fihêtkarî, şermokî, şermikî, şermîsarî, rûsarî, mehcûbiyet


mahlukat

(halê pirjimar ya "mexlûq" e) afirandî, mexlûqat


mahmurluk bozmak

serxweşîya xwe vekirin, sermestîya xwe vekirin, (piştî serxweşîyê ji bo hatina ser hişê xwe, vexwarina qultek araq)


mahşere dönmek

(cihek) bûn wekî mehşerê, wekî dê weledê xwe diavêje, şênî hev dixwe


mahya

mahya, di şevên remezanên de nivîs an wêneyên ku di navbera mînareyên mizgeftê de têne daleqandin


makas almak

goştê dêma yekî kirin nav du tilîyên xwe û jê hez kirin


Makedonca

makedonî, makedonkî (zimanê slavî yê ku li Makedonyayê tê axaftin)


makineli tüfek

mîtralyoz, tivinga ku kengî mirov pêlê dikê fîşekên xwe ser hevdû tavêje, reşaşe


makrome

karê ku bi tayê stûr û destan hatiye hûnandin


maksadı üzüm yemek değil bağcıyı dövmek

li têra xwe tirî nagere li kuştina nahtorê digere


mal bulmuş mağribi gibi

Wekî Ecemê ku çav bi penêrê ter bikeve, wekî dinyanedîtîyan


malaga

(ji navê bajarê Îspanyayê Malagayê) şeraba Malagayê


malı götürmek

di (tiştekî, karekî) pir girîng de bi ser ketin

bêyî zehmetî (pere, mal û milk ) qezenc kirin


malı taşı

kevirê ku di şûna lenger de di qeyikan de tê bikaranîn


Malikî

Malikî (yek ji çar mezhebê ku wekî ehlê sunet tê pejirandin)


malkoç

serdarê nijdevanan (di heyna Osmaniyan de)


Malta eriği

alûceya Maltayê, încasa Maltayê (Eriobotrya japonica)

alûceya Maltayê, încasa Maltayê (ji bo mêweya vê darê)


Maltız keçisi

cisnekî bizina Maltayê ye ku pir şîr dide


malûmu ilam etmek

tiştekî ku ji alîyê her kesî ve tê zanîn, car din gotin


mana verememek

nekarîn bi mane bikin, nekarîn wateyekê bidinê


manevra çevirmek

gerwerzî kirin, werzanî kirin, manewra kirin


maraza çıkartmak

teşqele derxisitin, şer û pevçûn çêkirin


marmara çırası gibi tutuşmak

çavên (wî) ji serî baz dan, mû neçûn qûnê, agir ji dev barîn, sîr di qûnê de neçûn

dil dan (yekê), dil berdan, evîndar bûn, bi agirê evînê şewitîn


mart içeri pire dışarı

ji bo kesên ku gava (yek) tê, ew ji bo çûnê xwe tev dide, tê gotin, adar e dew li dar e


Marunî

Marûnî (civata Suryaniyên Katolîk ên ku li Lubnan û Sûrî dijîn)


masal anlatmak

qurqurîk xwendin, çîroka şûjinê gotin, çîrokên jinebîyan gotin


masat

mevred, hesta, kevirê hesta, alava ku kêran tûj dike,


maskeleme

rûpoşkirin, maskekirin, nixamtin, niximandin


mavi boncuk kimde ise?

keçika sêv di paxilê de ye, morîka şîn e, hêşînoka min bi kê re, hezkirina min ji wê re


maymunun gözü açıldı

(yekî) pişta destê xwe şewitand, (ji bo dersgirtina ji bûyerên lêqewimî tê gotin)


maytab almak

tinaza xwe pê kirin, ser qûna (yekî) kenîn


maytap

meytab, cureyekî patpatokên hewayî ye ku ronahîya wê diberiqe


Mecus

Mecûs (kesê ku bi agir, çêlek û hwd, diperise)


menderes

menderes, fetlok, di rêavên çeman de fetlokên weke tîpa “s”


menzilci beygiri gibi koşar

mîna hespê behrî ye, wekî tajîyan e, rehtbûn jê re tune bûn

pir bixîret e (kesê ku ji bo qedandina karekî pir lê dixebite)


merkezkaç kuvvet

hêza navendrevîyê, hêza dûrxistê, hêza ku cismekî ji navendê dûr dixe


mersin

mord, mûtik, kuncere, dara kulîlkspî, pelê wê her dem hêşîn û di çêkirina parfumê de tê bikaranîn


mescit yapılmadan dilenciler dizildi

nok firîk e mele şirîk e, genim firîk e mele şirîk e, tene firîk e mele şirîk e


mesele yok

ne xem e, mesele tune! xem nake, pirsgirêk tune ye


mesen

kesê ku piştvanekiya hunermend û zanyaran dike


meşakkatlı

dijwar, çetîn, rencûr, rencdar, bimeşaqet


Mevlevî

Mewlewî (kesê ku pêgirê tarîqata Mewlewîtiyê ye)


mevtasını bulmak

gihîştin mexsed û miradan, miraza dilê xwe kirin


meydana sürmek

nav di (yekî) dan, yek li (yekî, tiştekî) fit kirin, dest li pişt xistin


meydana yılan ölüsü attılar

bi xasûkî û bêbextî tevgerîyan û xwestin çavên xelkê bitirsînin


meydanı birine bırakmak

meydan jê re fireh kirin, meydan jê re hîştin


mısır'daki sağır sultan bile duydu

ma tu di guhê gê de bûyî?, paşayê ker jî bihîst, (tiştek) di hemekeranê de derketîye


midesi ağzına gelmek

dilê (yekî) neçûn (tiştekî), dilê (yekî) jê li hev ketin, mehdê (yekî) neçûn (tiştekî)

dilê (yekî) qebûl nekirin, xîreta mirov bar nedan


midesi bozulmak

serdilê (yekî) tirş bûn, mehdê (yekî) tirş bûn, mehdê (yekî) xelîyan


mikro-

biçûk, hûr (pêrkîta ku wateya biçûk dide)


mikrodalga

hûrepêl, pêlên elektromanyetîk ku dirêjahîya wan di navbera milîmetreyekê û metreyekê de tê guhertin


minare gölgesi

hirîya defan, xwelîya seran, (ji bo tiştên bêkêr û beredayî tê gotin)


miraç kandili

qendîla mîracê, qendîla ku şeva mîracê tê pîrozkirin


misakımillî

mîsakimillî, peyman û biryara şeşxale ku

0an li meclîsa mebûsên osmanî de hatiye qebûlkirin


Moğol

Moxol, mongol (kesê ji gel an jî, ji nîjada moxolan).


Molotof kokteyli

(ji navê siyasetmedarê rûs Molotov) Molotov kokteyl


Moskof

cami mîkayeke spî, topraği kevirekî sistokî ku pê madenan dibiriqînin,


moto-

pêrkîtek e, kû tê wateya motordar, motorî


muhabbet zincirini gerdana takmak

dil berdan (yekî), dil dan (yekî), dilê (wî) ketin (yekî)


Muhamedî

Muhemedî (kesê ji ometa Hz, Mehemed, Misliman)


murdar öldüğüne bakmaz

pîrê bawer nedikir mêr bike îcar li heft û heştan (heftik û heştikan) digere


musluğu kısmak

teng û berteng jidandin, kêm pere xerc kirin, (ji alîyê aborîyê ve)


muz gibi olmak

hemû cilên xwe ji xwe kirin û şilfîtazî man, (ji bo jinan)


mübah

mubah, di îslamê de tevgerên ku negunehin


müderris

mideris, dersdar, di heyamê berê de mamosteyên medreseyan


müflise mal mı kaptırdın?

ma kerê te mirîye?( tu çi difikirî), (yek) li ser pereyên te rûnişt


mülahazat hanesini açık bırakmak

der heqê (yekî, tiştekî) de teqez û vebirî nepeyivîn, rasterast tişt negotin


münasebetli münasebetsiz

hema li cih, ne li cih, ji pesta (pesnan) gotin, ji pirsan peyivîn, hema li rê ne li rê


münasebetsiz muzaffer

melek tamsar, cila (yekî) bêberwêr e, doq e, (kesê ku hema ne li cih û ji pirsan dipeyive)


nah kafa

serîkundiro! serconî, (ji bo tinazî bi hişsivikîya (yekî) were kirin, tê gotin)


nahır bütün gitti sen alaca danayı arıyorsun


Nakşibendî

Neqşebendî (kesê ku pêgirê terîqeta Neqşebend e) ol


Nakşibendilik

neqşebendîtî, neqşebend (terîqeta ku Şêx Muhemed Bahaudîn Neqşebendî ava kiriye)


nalını sökmek için ölmüş eşek aramak

ku mexberekî vala bibine, xwe tê de dirêj dike, li kerê mirî gerîn, li kerê mirî digere ku nala wî jê bike


namaz kıla kıla alnı mı aşınmış

hîngî ku çûye secdê enîyê (yekî) rewisîye, (ji bo tinazîpêkirina kesê ku ne oldar e lê xwe wisan dide nîşan, tê gotin)


nane dikeni batmak

birîna heydo ye, kula serhedê ye, birîna çeto ye, (êşeke biçûk wekî ku kûr û mezin be nîşan dan)


nasıl istersen

çawa ku tu dil dikî, çawa ku tu dixwazî, bere weke te bî


nasırına basmak

pê li damarê (yekî) kirin, pê li birîna (yekî) kirin, (yek) hêrs kirin


naz hastası

(kesê) mizmizokî, (kesê) ku hema nazîyan dike


nazilli bardağı gibi dizilmişler

Guhartoyeke sebilhane bardağı gibi dizilmişler.


nazlı hanımın büzme çarığı

ava kulîlkê ye, (ew tiştê ku pê dipesinî çû, xelas bû, ew dem û dewran bihurîn)


ne akar ne kokar

çi ji defe re dibe, çi jî ji zirneyê re, çi qencîya wî heye, çi xerabîya wî


ne alacak ne verecek

ji bo qutbûna têkilîya du kesan tê gotin


ne buyrulur

de îcar binêre, de te dît? de îcar hûn ê ji vê re çi bibêjin?


ne çiçek olduğunu biliriz

me hêka (yekî) deqandîye, me sihetîya (yekî) kirîye


ne denir

ma êdî tu yê çi bibêjî? ka êdî tu yê bibêjî çi? edî çi ma?


ne deve yürüsün ne çan seslensin

em bê xirecir û teşqele bikin, (ji bo karekî)


ne dost belli ne düşman

ziman û zik ne wekî hev in, dost û neyar ji hev ne kifş e


ne idik ne olduk

ji bo vegotina rewşa ne baş ya di pey guherînekê re, tê gotin


ne izi var ne tozu

bûye wekî hîva bin ewr, esman qelişîye pê de çûye


ne kızı verir ne dünürü gücendirir

ne ji hefsarê sor dibe ne jî ji hop hopê dikeve, ne xwe ji dêrê dike ne jî ji mizgeftê


ne kokar ne bulaşır

ne kara (wî) digihîje meriv ne zerara (wî)


ne kumaş olduğunu biliriz

em pê dizanîn bê çi tişt e, em dizanin ku çi teba ye, em pê dizanin ku çi mal e


ne lehte ne aleyhte

ne elenî ne selenî, ne ji başîya (wî) re, ne jî ji xerabîya (wî) re


ne mal olduğu anlaşılmak

hat zanîn bê çi tişt e, hat zanîn ku çend pîne bi qûna (wî) ve ne, hat zanîn ku çi teba ye, ji zû de delava (wî) hatin qamkirin, hat zanîn ku çi mal e


ne münasebet

tiştê wisan ka dibe! çi eleqeya wî pê heye!


ne ölü görmüş ağlamış ne düğün görmüş oynamış


ne ölüye ağlar ne diriye güler

çi dikene em bikenin çi digirî em bigirîn, ne dikene mirov pê re bikene ne digirî mirov bigirî


ne senden bazlama ne benden gözleme

ne tu tiştek'ji min bipê ne jî ez, bila têkilîya me li gor berjewendîya me be


ne sihirdir ne keramet

ji bo hunera cambazekî bidin fêmkirin, berî xwepêşdanê, tê gotin


ne şam'ın şekeri ne arab'ın yüzü

ne di tirban de razê ne jî xewnê xweş bibîne, ne dixwim savarê ne diçim hewarê, ne şekirê Şamê ne jî rûyê Ereb


ne Şam'ın şekeri ne Arab'ın zekeri

Guhartoyeke ne şam'ın şekeri ne arab'ın yüzü.


ne şeker çiğnedi

wî/ê jî got deve hûp, çi gotinên tewş gotin, (bi tinazî)


ne şeytanı gör ne kullu vahi oku

Guhartoyeke ne şeytanı gör ne kulluvahı oku.


ne şiş yansın ne kebap

ji bo xwexelaskirina ji zirarekî bila (yekî, tiştekî) din zirarê nebîne, bila rîyek ku her du alî jî jê zirar nebînin, were dîtin, ne bist ne kebab, ne şîş ne kebab


ne tadı var ne tuzu

tehmesarkî ye, tu tehma (wî) tune ye, (ji bo rewşên ku kêfa kesî jê re nayê tê gotin)


ne yer ne yedirir

ne dixwe ne jî dide hevalan genî dike diavêje newalan, xalitê xesî ne dixwe ne dide kesî, xwedîyê xîyarê çilmisî ne dixwe ne dide kesî, xursî xwedîyê xîyarê çilmisî ne dixwe ne dide kesî kerê wî pê difetisî


ne zekât verecek mal ne zekât verecek hal

hema nanoziko ye, (ji bo kesên ku bi qiriktahlî debara xwe dikin)


neci oluyor

çi pê ye! çi îşê (wê) ye! çi îşê (wê) pê ketîye!


nefesini beğenmek

ketin çavê xwe, xwe ecibandin, qedr û qîmeta xwe zanîn


nefsine mağlup olmak

ji bo nefsê ketin hepsê, bi xebera nefsa xwe kirin, bi nefsa xwe nikaribûn


nefsine yedirememek

li xwe qar girtin, xîreta (yekî) tehemûl nekirin, xîreta (yekî) bar nedan


nefsini yenmek

bi nefsa xwe karîn, nefsa xwe bi xwe ragirtin, bi nefsa xwe sekinîn, ji nefsa xwe re serdest bûn


neon lambası

lembeya neon, navgîna rohnîyê ku bi tûpê neon tê çêkirin


nerde akşam orda sabah

li ku derê dar e ew der war e, li ku derê xwar ew der war, derzîya (yekî) di ber serê (wî) de ye, ne cih e, ne war e, li ku bim, li wir im


Nesturî

Nestûrî (mezhebek e ku ji hêla rehibê Suryanî yê bi navê Nastûr hatiye avakirin)


nikâhım helâl canım azat

berê jinên ku dixwestin dev ji mêrên xwe berdin, bi bergîdana şûnekirinê ev digotin


niyeti bozmak

nêta xwe lê xera kirin, tehma xwe lê xera kirin


Nogay

navê kipçakên di bin fermanrewaniya nogay de


nohut oda bakla sofa

xanîyekî biçûk û tengalokî, derîyek û du çavik


o abacı bu kebeci sen neci?

çi îşê te bi vî kari pê ketîye? çi yê te jê ye?


o duvar senin bu duvar benim

bi vir de û wir de şewişîn , xwe li pê negirtin, bi diwaran girtin (ji bo rewşa kesê pir serxweş)


o hacı bu hacı kim olacak boyacı

ez çîya tu çîya kulîlk ma bê gîya, ez axa tu axa kî pez bibe nav baxa(n), ez mîr û tu mîr kî soqil hemîr, ez axa tu axa, wê kî here ber dewara


o kapı senin bu kapı benim dolaşmak

kuçe bi kuçe gerîn, cihek nehiştin negerîn


ocağı kül olmak

mala xweyî lê xirab bûyîn, mala (yekî) xera bûn

ûcaxkor bûn, ûrt û ocaxa (yekî) kor bûn, bêwar bûn, warkor bûn, kordunde bûn


odaklaşmak

lê kom bûn, li xalekê civîn û li hev kombûna tîrêjan an herikîna elektronan


odunumun parası

ji bo kesê ku rastîya beloq û aşkere qebûl nakin tê gotin


ofsayta düşmek

(yek) naşê û nikare (karekî) bibe serî (temam bike)


Oğuzca

oxuzî, oxuzkî (koma zimanê ku tirkiya azerî, turkmenî, kirim û gagawizî ya Tirkiyeyê dikeve navê)


olimpik

olîmpîk, ya li gorî olîmpiyatan an jî di derheqê olîmpiyatan de


olsa

heke, , , bibe, ku, , , bibe, eger, , , bibe, eger, , , çêbibe


Oltu taşı

kevirê Oltiyê, berê Oltiyê, karîbana reş


omnibüs

amyara motordar a mezin ku rêwiyan dibe û tîne


on parmağını kandil edip yakmak

xwe jê re kirin erd, xwe kirin cil û xistin bin (yekî)


onomatope

Peyvên ku bi onomatopoetîk hatine çêkirin.


orasını ne sen sor ne ben söyleyeyim

min nede xeberdanê, (tiştên ku ez ê bejim qet ne xweş in)


ortalığa çeki düzen vermek

derdor bi keys kirin, bi rêk û pêk kirin, der û dor dan hev


ortalığı telaşa vermek

xistin qilqalê, wişewiş çêkirin, dan teşqeleyê, qurf çêkirin, panîk çêkirin, (ji bo navrast û derdorê)


ortaya vurmak

her kesî bi (tiştekî) pê hisandin, (xeberek) belav kirin


otomatikman

bi otomatîkî, ji ber xwe, otomatîkmen, ji ber xwe de, bixweber, xweber, ji xwegerî


oturduğu dalı kesmek

axurê xwe xera kirin, li kodika xwe xistin, bi nanê xwe lîstin, bi afirê xwe de rîtin, li ser xwe lîstin


oy birliği

yekdengî, yekîtiya dengan, yekîtiya rayan, tevahiya denga


oy pusulası

pusûleya reyan, di hilbijartinan de kaxeza ku navên namzet û partîyan li serê nivîsandîye


oyuna girmek

ketin lîstikê, tev li lîstikê bûn (di qumarê de)


öfke tepeme çıkmak

bi ser tapanê ketin, agir ji dev barîn, dûman ji serê (yekî) hilkişîn


öğretirler sana hacı mahallesinde salyangoz satmayı

tu yê li xwe bibînî, (ji bo kesê ku derveyî edetên jîyana civakî tevdigere û cezaya xwe dibîne, tê gotin)


öğünme çeltik el esti gördük

me dît çend pîne bi qûna te ve ne, me tu jî dîtî, (ji bo kesê ku beredayî pesnê xwe didin û tiştek ji destê wan nayê, tê gotin)


öküz altında buzağı aramak

rîya ku pê de çûn ne rast bûn, (tiştên ku pêkhatina wan ne mimkun e, ji xwe re kirin manî û hincet)


öküz öldü ortalık ayrıldı

bizin mir gir birîya, ga mirî hevaltî firî, çêlek mir dew birîya, bizin mir şîr qetiya


ölme eşeğim ölme

pîrê nemire bihar tê, kero (kalo) nemire qîbal (qîvar) tê


ölmek var dönmek yok

mirin heye rev tune ye, mirin heye veger tune ye


ölmüş eşek arıyor ki nalını düzsün

li kerê mirî digere ku nala wî jê bike, li kerê mirî digere, ku mexberekî vala bibîne tê xwe tê de dirêj dike


ölmüşlerin canı için

ji bo xêra mirîyên (we), ji bo sedeqa serê mirîyên (we)


ölür müsün öldürür müsün?

mîrat be, ji xweyî xwe re mîrat be, (li hember nelihevîyê tê gotin)


öncel

öncellerimiz


önü sıra gitmek

li pêşîyê çûn


önüne ardına bakmadan

li pêş û paşîya xwe nanihêre, hesabê pêş û paşîya xwe nake, li pêş û paşîya xwe nafikire


öp eşiği çık dışarı

ji bo kesên ku her tiştê xwe winda dikin, tê gotin


öpüp başına koymak

(tiştekî) bi hûrmet û şêkirîn qebûl kirin

de îcar yek dan ser serê xwe, de îcar yek bi bîr anîn


öpüp de başına koy

te xerab dîtin de îcar qencan bişikirîne


örümcek bağlamak

bi kêrî (tiştekî) nehatin, ji (tiştekî) re nebûn

pîrik lê girê dan, pîrik avêtin tiştekî, pîrik lê danîn


ötesi çıkmaz sokak

jê wê de xanîyek û şeş deri ye, jê wê de tune ye


ötesine varmak

zêde pê de çûn, ji hemdê xwe zêde çûn, ji hedê xwe derketin


ötesini beri etmek

karekî birin serî, ji şîr vekirin, encamek ji tiştekî derxistin


ötücü kuş

çûkê wîçwîçok


öve öve göklere çıkarmak

(yek) gihandin tebeqa heftan, (yek, tiştek) bilind kirin gihandin erşa xwedê, navê (yekî) mezin û bilind kirin, (bi pesindanê)


pabuç kadar dili var

zimanê (yekî) hebûn helebîyek, zimanê (yekî) dirêj bûn


pabuçsuz kaçmak

revî revî revîn, firtî firtî revîn, gotin lingo bi qurban, panî li pê dan


paçaları tutuşmak

pir biqilqal û telaşe bûn, ketin qilqalê

bi xwe de kirin, di binê xwe de kirin, (ji tirsan)


paldır demeden çalıya çıkmak

berî baranê xwe şil kirin, bêkelek û gemî li avê siwar bûn, nagihe delavê derpî diavê


pamuk gibi atmak

mala yekî xera kirin, mala (yekî) li kerê kirin


pamuk ipliğiyle bağlı olmak

bi tayekî xav bi hev ve girêdayî bûn, li ser mûyek bend mayîn, (tiştek) bi pifê ve bi hev ve bûn


pamukçuk

nexweşîyeke ku zêdetir di devê zarokan de derdikeve û rengê birîna wê spî ye


Panama

panama (şewqeya zilîn a ku ji pelê riwekeke ku tenê li Amerîkaya Navîn çêdibe, tê çêkirin)


pandomim

pandomîm, lîstika ku bêpeyv û bêaxaftin e û bi hereketên dest û rûyan û gelek caran jî bi muzîkê re tê pêşkêşkirin


pandomima koparmak

şerekî xweş qewimîn, (di lîstikan de bi henekî)


paraf

paraf (kurteîmzeya ku tenê bi tîpa destpêkê tê kirin)


parayla değil sırayla

dinya bi dorê ye, ma dinya salek û carek e??


parkmetre

parkmetre, di cihên parqên bipere de, saeta ku dema mayîna tirempêla dijmêre


parmağı olmak

tê de tiliya (yekî) hebûn, tiliya (yekî) tê de hebûn, darikê (yekî) tê de hebûn, pêçiya (yekî) tê de hebûn, zixtika (yekî) tê de hebûn


parmağına dolamak

tim û tim li ser mijarekê sekinîn û serî li kesên ku pê re eleqedar in, gerandin


parmağını bile oynatmamak

paxav bi (yekî) nekirin,poz bi (yekî) nekirin, talaşa wî nîn bûn, qet xema qûna (wî) jî nebûn, guh pê nekirin, têkilî pê nekirin


parmak ısırmak

ecêba (yekî) jê re çêbûn, pîyên (yekî) bi erdê ve zeliqîn, heyira (yekî) jê re çêbûn


parmaklarını dahi yedirir

pêçîyên mirov jî bi mirov dide xwarin, (ji bo xwarinên pir biçêj û tehm)


pars gibi bacaklarından ayırmak

ji bo çavtirsandina (yekî) tê gotin, (wekî: ez ê eynî te bikujim ha!)


paskalya yumurtası gibi

xwe ji adet derxistin, (ji bo kesê ku dermanê sor di rûyê xwe dide)


pat vermek

li berê rabûn, (gava yekî biçûk li ber mezinekî radibe)


patırtıya pabuç bırakmamak

jê re milhildayî bûn, ji gef û guran re mil dananîn, gur ji baranê bitirsîya wê ji xwe re kavilek çêkira, paxav bi gefxwarinan nekirin, ji xirecirê minet hilneanin


patlıcan çenginde şehit düştü

çû xêra dê û bavê xwe, li ber tirên keran çû, çû ji kîsê bavê xwe


paye vermek

girîngî dan, qîmet dan (, , , ) qedr û qîmeta (yekî) girtin


pazar dağıldıktan sonra sergi açmak

piştî çûna aşê ketin pey çeqçeqokê, tiştê çûn dan dû


peri bacası

bizmilûkê keviran, kevirên zirav û dirêj ku dora wan hatiye qewartin û weke stûnan mane


peşin ödenen para

pêşîne, pêşînî


peştemallık

pereyê hawantayê ku didine xwediyê berê yê dukanê


pey vurmak

biha dîyar kirin, (di mazatê de ji bo malekî)


pir yoluna gitmek

çûn xêra dê û bavê, li ber tirên keran çûn


pirana

Cureyekî masiyan yê piçûk û dirinde ye ku bi kom dijîn


pireyi gözünden çakalı dizinden vurmak

li kurîya derzîyê xistin, kêr li werselê xistin, tam li navê xistin, li nîşanê xistin, hingivandin


pireyi nallamak

palê pûş kirin, li ber çem bîr kolan, kesmûk dêrandin, karên tewş û beredayî kirin, bi tiştên beredayî re mijûl bûn


pirince giderken evdeki bulgurdan olmak

çûn heyfa bavê qûna dê li ser kirin, hatin ji, simbêl jî li ser kirin, li heyfa bave gerîya, kitana (çika) dê li ser kir, beran çû zozanan, got, ez ê xwe qelew bikim, rabû her du satorên xwe jî li ser danîn, li heyfa bavê xwe digerîya, xwîna xwe jî li serê da


pirinci su kaldırmamak

sîr di qûnê de neçûn, kes nikare bibêje sîya te xwar e, sîrqûn, tîzek, ji sîya xwe sil dibe, xeydokî bûn


pişirip kotarmak

birin serî, ji şîr vekirin, temam û amade kirin, (tiştek, karek)


poli-

pêşpirtik e ku wateya bêhtir, pir zêde' dide peyvê


popülarite

hezgelî, popûlerî, hezkirina ji alîyê gel ve


postunu çıkarmak

wekî keran lê xistin, ava (yekî) derxistin, (yek) ji helal û heramên xwedê xistin


prafa

cure leyîstikeke ku bi kaxizên îskambîlê tê leyîstin


prefabrik

prefabrik, avahîyên ku ji perçeyên hazir pêk tê


proaktif

pêşçalak (?), (taking action by causing change and not only reacting to change when it happens, companies are going to have to be more proactive about environmental management, , a proactive approach/role )


Protestanlık

protestanî (yekîtiya dêrên ku di bin serokatiya papa ya olî de ye û rêzikên Katolîkiyê napejirînin)


pütürsüz

bêgirnaz, bêpirtik, bêgircom, bêkelepotk


pütürsüzlük

bêgirnazî, bêpirtikî, bêgircomî, bêkelepotkî, şayîkî


rabbena hep bana

ji bo kesê ezperest tê gotin ku hema dixwazin her tişt ê wan be, (toyê ser beroşê dixwe)


reçellik

ê rîçalan (mêweyên ku ji bo çêkirina rîçalan hatiye veqetandin)


rengi atmak

reng jê çûn, çilmisî, (ji bo cil û bergan)

reng jê çûn, rengê (yekî) qusikîn, reng û rung lê neman, mehdê (yekî) çûn, rûyê (yekî) qelibîn, (ji ber tirs û heyecanê û hwd)


rengten renge girmek

rengê (yekî) sor û zer bûn, rengê (yekî) qusikîn, rûyê (yekî) qelibîn, reng û rung lê neman, ji (wî) rengi derketin ketin rengeki din


repo

repo, faîza şevekê ku di navbera banqeyan de tê bikaranîn


rögar

rögar, çavîya ku ji bo paqijkirina kêzînan hatiye amadekirin


Rumelili

Tirkê ku di heyna Osmaniyan de li nav xakên Ewrûpayê dijiya


Rumen

Romen (kesê ji gelê Romanyayê û ji nîjada vî gelî)


Rumî

Romî (tiştê têkildarê gelê Împeratoriya Bîzans)

Rûmî (tiştê têkildarê Anatolyayê û gelê wê)


Rumlaştırmak

Rûmî kirin (ji bo serdestkirina zimanê Rûmî)


rüfailer karışır

şeytan têkilî dibe, qilopiloyek tê de heye, (ji bo kar an jî rewşeke tevlihev tê gotin)


rüşvetçi

bertîlxur, firîwxur, bertîlxwer, ruşwetxur


rüşvetçilik

bertîlxurî, bertîlxwerî, firîwxurî, ruşwetxurî


rüzgar gülü

perwanek, lewheya ku alîyê ku ba jê tê tespît dike


saat gibi çalışmak

wekî aşê avê ye, eynî çirik bûn, bêhn nedan xwe, (xebitîna bênavbir)


sabah ola

sibe bi xêr, xwedê yek e, dergeh hezar, hoste necar razê wek her car, her sibehek (rojek) xêrek pê re ye


sabahtan sonra akşamlar hayrolsun

li hember fikr û rewşeke tewş nelihevîyê tîne zimên, (wekî: tir û dasê çi tevî hev in? das li ku werîs li ku?)


sabrını tüketmek

sebr di (yekî) de nehiştin, (yekî) hew xwe ragirt, bêhna (yekî) teng kirin


saç sakal birbirine karışmak

por û rîyê (yekî) hatin, por û rîyê (yekî) kişîn


saçı sakala karışmak

Guhartoyeke saç sakal birbirine karışmak.


saçına sakalına bakmadan

ji porê xwe yî spî şerm nakî, tu li telê xwe nanihêrî, li porê xwe yî spî nanihêrî


saçından başından utanmak

qey porê xwe li ber tavê spî kirîye, ji rî û porê xwe yî spî şerm nekirin


saçlarını değirmende ağartmak

Guhartoyeke saçlarını değirmende ağartmamak.


sade suya tirit

ava li agiran, ava li herîyan, dîza bêtewaş e, (yek) axa bin gû ye, zikê (yekî) vala ye, gayê xemo ye, (ji bo kesê bêkêr)


safa geldine gitmek

çûn xêrhatinîya (yekî), xêrhatinî lê kirin


safa sürmek

kêf û sefa kirin, kêfa ser kelekê kirin, bavê seyro gotin, kêf û zewq kirin


sağ gözünü sol gözünden kıskanmak

wekî çavê xwe lê miqate bûn, xwîn li ser kelîn, dilê (yekî) pir bi (yekî) ve bûn, (yek) naxwaze neynoka (yekî) li kevir bikeve


sağ tarafından kalkmak

karê (yekî) li rê bûn, karê yekî rast gerîn


sağ yapmak

di erebeyê de direksîyon bi alîyê rastê ve ba dan


sağına soluna bakmamak

li ber pozê xwe nenihêrtin, li der û dora xwe nenihêrtin


sağır sultan bile duydu

dinya alem pê hisiyaye, di hemekeranê de derketîye, ma tu di guhê gê de yî


sağlığa yüz tutmak

ji nexweşînê xelas bûn û ber bi başbûnê ve çûn


sağlık almak

der heqê (cih û tiştekî) de agahî wergirtin


sakal başı dağıtmak

(yek) çavtirsandî kirin, gef li (yekî) xwarin


sakal falına bakmak

bi fikirîn û mitalekirinê re destê xwe di ser rîyê xwe re gerandin


sakala soğan doğramak

tajang li (yekî) kirin, heqaret li (yekî) kirin


sakaldan kesip bıyığa ulamak

Guhartoyeke sakaldan kesip bıyığa eklemek.


sakalı değirmende ağartmamış

rîyê xwe li ber tavê spî nekirin, rîyê xwe di aşê mîrzo de spî nekirin


sakalı ele vermek

ketin bin emrê (yekî), ketin terîqa (yekî), hefsarê xwe dan dest


sakalının tarağı

(karek, rewşek) tam li derba (yekî) bûn, (karek) tam li gorî (yekî) bûn


sakız gibi yapışmak

wekî mozeqirtikê pê ve zeliqîn, wekî benîştê qanikê pê ve zeliqîn


salavat getirmek

selawata xwe anîn, (çaxa ku ji hz, mihemed û ji zirîyeta wî kes tên bibîranîn tê xwendin)

selawat anîn, (beri ku gulaşgir gulaşê bigirin, cazgir dixwîne)


salma deve gibi gezinmek

meşîna bi hêdîka û bi acizkirina kesên derûdora xwe


saman elinse samanlık senin

ka ne ya te ye ma kadîn jî ne ya te ye, (ji bo kesê ku çilek in û bi çilekîya xwe pir dixwin an jî zirarê didin xwe û derûdora xwe, bi henekî tê gotin)


samana kazık çakmak

pûş kutan, kesmûk dêrandin, di serê keçel de sîr çandin, av kolan, dara nokê av dan


samur kaşlı

birûgur, (kesê) ku birîyên (wî) gur û stûrin


sana göre şapla şeker bir

ji te re her der teşt e, ji te re şeb û şekir yek e


sancak boğmak

berê ji bo xwestina alîkarîyê, sencax ji navê ditewandin


sap derken saman demek

gotina ku ji devan dertên guhên (wî) nebihîstin, bêtam û xwê bûn


sarı yağ ile yağlayıp kuyruk yağı ile dağlamak


sarığı pek kaba gaba ama altı kabak değilse

Guhartoyeke sarığı pek kaba ama altı kabak değilse.


sarımsak yemedim ki ağzım koksun?

Guhartoyeke sarımsak yemedim ki ağzım koksun.


sarsak sarsak

hejomijo, (gava bi rê de diçe, şewş lê dikeve)


saye salmak

sîtavka (tiştekî, yekî) xwar bûn, sîya (tiştekî, yekî) berdan


sayım suyum yok

qal (gotin) li alî min nema, (di lîstikan de)


sebebsiz

bêçun, bêsedem, bêsetem, bêhoy, bêsebeb, belesebeb


sebilhane bardağı gibi dizilmişler

wekî karwanên devan, wekî rêza tizbîyê, (rêza ku ji mirovan hatîye pê)


seçmeler

ên bijartî, ên bijarte, ên bijare (ji bo nîvîsar û helbestên bijartî)


seksen tarakta bezi olmak

Guhartoyeke seksen kapının ipini çekmek.


sel önünden kütük kapar

mû ji maran dike, di karekî pir zehmet de bi ser ketin


selamün aleyküm kör kadı

ji bo zêdebûn û nelicihbûna rastgoyîyê tê gotin


selatin camii

camîya mezin ku li ser navê padîşahan tê çêkirin


selzede

lehîzede, kesê ku ji lehîyê zerar dîtiye


semai kahvesi

qehwexaneya ku semaî û helbestkar lê li hev dicivin


sen ağa ben ağa inekleri kim sağa

Binêre sen ağa ben ağa koyunları kim sağa?.


sen bilirsin bir iki ben bilirim on iki

zanîna min ji ya te zêdetir e, (ji bo ravekirin û vegotina nezanîya kesê li hember xwe, tê gotin)


sen de mi brütüs

wexta dostekî nêzîkî mirov bêbextî li mirov bike, tê gotin, hevaltîya rovî û qulingê ye


sen giderken ben geliyordum

tu ji gerê tê ez ji gerafetê têm, ê te gerandîye min çêrandiye


sen söyle sen dinle

tu bi xwe bibêje û bi xwe jî guhdarî bike, (ji bo kesê ku gotin bi serê wî de naçe)


senden gelecek hayır allah'tan gelsin

xêra ku ji te bê bila ji şeytên bê, bila xêra ku tu yê bikî tune be, (ji bo kesê ku texsîrîya alîkarîyê dikin)


senin aradığın kantar bursa'da kestane tartar

ew rê û rêbaza ku tu pê dizanî li vir derbas nabe


senin kanın benimkinden kırmızı mı?

ma bavê te ji bavê min çêtir e??, ma tu birê bûkê yî?, ma tu serê biskê yî?, ma ez ji eyşika ereb im, ma xwîna te ji ya min sortir e?


senin ne kumaş olduğunu bilirler

bi te dizanin bê tu çi tişt î, bi te dizanin ku çi teba yî, bi te dizanin ku çi mal


sepelemek

peşk barîn, peşkên baranê hatin, pizrûkên berfê hatin


ser verip sır vermemek

gotin pê re çûn tirbê, ser dan sir nedan


serçede ötme yok nara çok

tu xêr jê nayê hema vartan vartana (wî) ye


serim

destpêk, di şano, roman an jî çîrokan de beşa destpêkê


ses vermez

(kesek) bersiv nade, li mirov venagerîne


sesi çıkmamak

his û pişek jê tune bûn, his û pis jê nehatin


set sepet demek

xwe li hev şaş kirin û gotinên tewş û nelihev kirin


seyircilik

temaşekerî, bînerî, mêzekarî, hêrekerî, temaşegerî


seyit

seyîd (kesê ku ji ziryeta Hz, Muhemed e)


seyretme

nihartin, nêrîn, mêzandin, fedkirin, temaşekirin, seyrkirin


sezaryen

sezeryan, welidîna ku bi emelîyatê çêdibe


sezdirmek

pê hisandin, pê dan hisandin, ji nava xwe dernexistin


sezeryenli

sezeryenbûyî, qeyserî, sezeryankirî (kesa ku emeliyata sezeryenê bûye)


sezilmek

pejinîn, pêjinîn, pê hesîn, pê hatin hisandin


sezinleyiş

pejinîn, pêhisîn (ji bo kar û awayê pêhisînê)


sıcak aşa soğuk su katmak

xerakirina karekî ku temam bûye û çûye serî

tiştê ne di ser de wekî girara av di ber de


sıçan deliğe sığmamış kuyruğuna bir de kabak bağlamış

Guhartoyeke sıçan deliğe sığmamış bir de kuyruğuna kabak bağlamış.


sıçan deliği bin altın

qul û qewer jî bi dest neketin, (di rewşeke xetemak de bûn û cih û starek tune be ji bo xweveşartinê)


sıçan olmadan çuval delmek

hê nebûye dîk azan dide, hê nebûye conega li dewsa gê rêx dike

qam qama mêşê (kermêşê), deng dengê (fêl fêlê) gamêşê, qûna (wî) qûna tûtikan (mirîşkan) e, hekên betan (qazan) dike


sıçtı cafer bez getir

pê de rîye de îcar bişon, rîye navê, de îcar bişon


sığaya çekmek

pirsên zehmet kirin û mirov ji eyara xwe derxistin


sıra dayağına çekmek

doredor lê xistin, bi dorê lê dan, bi dorê kutan


sıra düşünmek

keysa (yekî) lê hatin, fersendek baş bi dest xistin


sırra kadem basmak

bûn cûmîcelat, birq û birûsk lê xistin, bûn heyva bin ewr


sırtı sıra

li dû (yekî), li pey şopa (yekî), pêlî rêça (yekî) kirin


sırtı yere gelmek

pişta (yekî) hatin danîn, bi bin ketin, feqîrî pê karin


sırtına almak

dan pişta xwe, hildan pişta xwe, hildan milê xwe, dan milê xwe, li pişta xwe kirin,

Çuvalı sırtına aldı.

Sırtına bir şey almadan evden çıktı.


sırtında yumurta küfesi yok ya

Guhartoyeke sırtında yumurta küfesi yok ya!.


sıtma görmemiş ses

dengê bilind û hilû, dengê stûr û bilind


sıyrılıp çıkmak

tevî îmana xwe jê xelas bûn, xwe ji (karekî, tiştekî) xelas kirin


sidik yarışına çıkmak

qayîş bi hev kişandin, ketin hemberîya hev


sidre beyi

(kesê) ku nizane bê çi dibêje û bi awayekî tewşomewşo diaxive


siklamen

giyayeke ku di şiklê dil de ye û kulîlkên wê sorin


silahlan bırakmak

dev ji şer û pevçûnê berdan, çek ji destê xwe danîn


silktirmek

dan daweşandin, dan hejandin, dan rahejandin


sille indirmek

kulm û şîlmaq li (yekî) dan, kulm lê dan


sinameki

cureyekî giya ye ku hinek derman jê têne çêkirin


sincabi

cûn, cûnek, cûnekî (rengê di navbera gewr û qehweyî de)


sinekkaydı tıraş

wek pîspîskê, rîyê kurkirî, rîyê kurkirî yê dûz


sinirleri gergin olmak

(yek) li hev ketin, kela (yekî) germ bûn, lihevketî bûn, lihevqelibî bûn


siteisevir her saati bir devir

di heftikê nîsanê de bi rê û dirban de meçin


Slâv

Slav (navê hevpar yê zimanên gelên wekî Rûs, Bulxar, Leh, Çek, Hirwat û Sirban)

Slav (tiştê ku aîd û xweserî van gelane)


smaç

smaç, mirov di voleybol û di tenîsê de gokê bi şid li erdê bixe

mirov di basketbolê de bi şid gokê di selikê re derbas bike


soğan dikmedim acısını çekmedim

ez li mezelan ranezame û xewnên reş nabînim, ez li erdê kaş ranazêm û xewnên şaş nabînim, ne li gelîyê kûr radizêm ne jî dibînim xewnên xerab, li mezelan ranezame ku xewnên reş bibînim, devê pîvazê nexwe bêhn jê nayê


soğan yemedim ki ağzım koksun

Guhartoyeke soğan dikmedim acısını çekmedim.


soğuk algınlığı

serma girtin, ta girtin, serma xwarin (girtin, stendin)


soğuk hava esmek

bi liv û tevgerên xwe kesên li derûdora xwe aciz kirin


soğuk neva

(kesê) ku di liv û tevgerên xwe de ne jidil û samîmî ye, (kesê) cirnexweş, (kesê) xwînsar


solda sıfır

(tiştek) li gorî tiştekî din ne hêja û bêqedr û qîmet e


solüsyon

zemqeke rengê wê reş e ku mirov pê lastîkan peve dike


sonu hayırdır inşallah

xwedê dawîya wê/î bi xêr bike, dawî bi xêr bigere, bi raya xwedê dawîya wî/ê bixêr e


sonunu düşünmek

li pêş û paşîya xwe (yan jî tiştekî) fikirîn


sonunu getirmemek

paşî pê nenanîn, paşî neanîn, dawî neanîn


sopa düşkünü

(kesê) ku lêdan heq kirîye, (kesê) ku hînî kutanê bûye


sorgu suale çekmek

dan ber pirsan, hildan ber pirsan, dan ber pirsyarîyan


söğüş

bacanên sor an jî xiyarên ku hatine parîkirin


sörf

Sorf an surf, werzişeke ku bi babirekê û li ser pêlên deryayê tê kirin.


söz eri

xwedîyê gotina xwe, xwedîyê soza xwe, li ser soza xwe bûn


söz sözü açmak

gotin hatin ser gotinê, gotinê gotin anîn


sözü ağıza tıkamak

gotin di devê (yekî) re girtin, gotin ji berê hilanîn, gotin di dev de hîştin


sözü ameline uymaz

kirin û gotinên (yekî) li hev nenihêrtin


sözü çiğnemek

gotin di devê xwe de mizmizandin, gotin di devê xwe de cûtin


sözü geçmemek

hespê (yekî) li (yekî) nebezîn, gotina (yekî) li ba (yekî) pere nekirin


sözü sakalına geçmez

tu kesî guh nedan gotinên (yekî), kesî paxav bi (yekî) nekirin


sözünü etmek

qala (tiştekî) kirin, çêla (tiştekî) kirin, behsa (tiştekî) kirin


sözünü geçirmek

bi gotinê tişt bi (yekî) dan kirin, gotinên xwe dan guhdarîkirin


su akar deli bakar

divê her kar di cih û wextê xwe de bê kirin, (wekî; pîra dawîya şixrê, piştî baranê cilkirina gê, piştî nûrê kezî kurê)


su götürmek

qisûr nehatin serê, gotin nehatin serê, (ji bo pesn û methê)


su kayağı

kaşkaşoka avê, kaşkaşoka ku li ser avê tê kirin


su üzerine yazı yazmak

gotinên bêqîmet kirin, wekî berfa li ber baranê ye, (ji bo gotin û şîretên bêbandor)


su yapmak

av çizirîn navê, av ketinê, (ji bo keştîyan)


sultanahmet'te dilenir ayasofya'da zekat verir

pars dike ji derîyan dide xêra mirîyan, berhev kir ji derîyan da xêra serîyan, parsek e bişûr û qertek e, anîn ji deriyan dan xêra miriyan, tîne ji deriyan dide xêra miriyan


surat bağlamak

mehd û mirûzê xwe tirş kirin, rûyê xwe tirş kirin


surat davul derisi

rûyê (yekî) eynî çermê kerê bûn, rûyê (wî) çaroxa gemarê bûn, rûqayîş, rûqazox, rûçarix, rûhişk


surata bak saati ayar et

mirov li rûyê (yekî) dinihêre heqê êş winda dike, mirov li wechê wî dinêre bi deh qirûşan deyndar dibe


suratı sirke satmak

mehd û mirûzê (yekî) tirş bûn, mirûzdaketî, mûrşikestî


suratına bakanın kırk yıl işi rast gitmez

mirov li rûyê (wî) dinihêre heqê êş (aş) winda dike, mirov li wehcê wî dinere bi deh qirûşan deyndar dibe, gû ji sikûmê (yekî) barîn


suratından düşen bin parça

mirov li rûyê (wî) dinihêre heqê êş (aş) winda dike, mehd û mirûzê (yekî) ketin hev


suratının ortasına budur demek

şîlmaq di ser çav de lêxistin, di ser û çav de danîn (yekî)


sutaşı

şerîta xemlê, şerîta bineqiş ku mirov pê zendik û berîkên cilan dixemilîne


suya çizgi çizmek

li esmên nîsk ajotin, av kolan, dara nokê av dan

karê ku bandora wî tune ye, bêfeyde ye, kirin


suya götürür susuz getirir

mirovan tî dibe ser avê tî tine, şeytan tî birin ser kanîyê dîn vegerandin


suya pala çalmak

li esmên nîsk ajotin, av kolan, dara nokê av dan, kesmûk dêrandin, di serê keçel de sîr çandin, li ber çem bîr kolan


suyu keser

devê kêrê ji pişta (wî) xerabtir bûye, dev û pişta (kêrê) bûye yek


suyuna pirinç salınmaz

mirov pişta xwe pê girê nade, bawerî pê nabe, mirov bi cêrê (wî) naçe avê


suyunun suyu

dawa wan li hev ketîye, qûna pîrpîrkên wan li ser pira malabadê li hev ketîye


sübvansiyon

mêcbêtî, subvansiyon, destekkirin (ji aliyê dewletê ve)


süklüm

pûklûm quncifokî, melûsankî, quncifandî û melisandî


sümüğünü çekip durmak

zikê (yekî) vala bûn, wekî gayê xemo bûn, bêkêr bûn


sündürülmek

hatin tefandin, hatin temartin, hatin temirandin, hatin vêsandin, hatin vemirandin, hatin vekuştin


sünger geçirmek

devê dîzikê girtin, kevirek danîn ser, bincil kirin


sürmanşet

semivîs, di rojnameyan de sernivîsa ku li ser sazîremzê tê nivîsandin


sürre devesi gibi

wekî zîyareta bikincik e, wek şorbeya nexweşan e, (ji bo jinên ku xwe pir û ne xweşik dixemilînin)


süt anamın yoğurt oğlu

kurê şîrhelal, kurê paqij ê dîya min a pak, bi heft avan hatîye şûştin


şakadak yere serilmek

gotin tep û ketin erdê, (ji bo xeriqînê)


şaşıydı arı da soktu kör oldu

berê gul bû baranê lêxist şil bû, berê gul bû baran jî lê da şilomilo bû, rez berê ne tu rez bû tew terezê lê xist, garis gol bû baran lê hat şil û mil bû, rez baş bû teyrok jî lê hat


şebiarus

şebîerûs, hivdehê meha çiriya paşîn ku salvegera mirina mewlana ye


şehitliği göze almak

mirin dan ber çavê xwe, serê xwe dan ber oxirê


şeşi beş görmek

tu dibêjî qey bînahîyên te kêm bûne, (wexta kesek tiştekî şaş bibîne, bi tinazî tê gotin)


şeytan örümceği

pîrika ku tevî tevna xwe xwe bi bayê re berdide û li hewaye diçe


şeytanı uyanmak

bayê (yekî) rabûn, siûda (yekî) lê xistin


şeytanın art ayağı

tu dibêjî qey şeytan e, tu dibêjî qey ji pozê şeytên ketîye, (ji bo zarokê şûm û nerihet)


şeytanla çelik çomak oynamak

bi şeytên re kap avêtin, bi şeytên re dareqîtik lîstin


şeytanları başına toplamak

dûman ji serê (yekî) hilkişîyan, bi ser tapanê ketin, bûn xwê ketin agir, (pir hêrs bûn)


şeytanları başına üşüşmek

bûn xwê ketin agir, bi ser tapanê ketin, pir hêrs bûn


şıpın

işi karekî hêsan, tiştê ku bi hêsanî û zûka tê kirin


şnitzel

şnîtzel, xwarineke ku ji goştê mirîşkan tê çêkirin


şöbiyet

şobîyet, cureyekî beqlewayê ye ku tê de tûk û fistiq hene


şüphe götürmek

dilê (yekî) ji (tiştekî) biguman bûn, şikebar bûn


şüyu

bihîstîna ji aliyê her kesî ve, belavbûn


şüyu bulmak

(ji aliyê her kesî ve) bihîstin, belav bûn


tabakhaneye bok mu götürüyorsun?

ma decal li pey te ye? ma keran pê li gunê te kirine? tu dibê qey cot û cobar li benda (wî) ne, ma hêkên te li malê sar dibin? ma şorbeya te li malê sar dibe?


taban çekmek

çol û pesar rawirtin, pir dûr û dirêj meşîn


tabancası dokuz patlatır

kûra viran e, devê (wî) avî ye, kana derewan e, hêkan dike, xana derewan e, kufika derewan e, (bi henekî ji bo virekîya (yekî) tê gotin)


tabildot

çarsênîk, li xwaringehan çend cure xwarinên ku bi bihayekî tên dayîn


takımı yatırmak

bûn sedema biserneketina tîma xwe, (di sporê de)


takke düştü kel göründü

berf rabû, gûyê se (kûçik) derket, poxê (yekî) derketin, eyb û kêmasîya (yekî) aşkere bûn, kumê keçel rabû rîşkên (sîrkên) wî derket


talih yüzüne gülmek

şansê (yekî) lê hatin, a wî lê hatin, morîka siûdê pê re bûn, siûda (yekî) lê xistin


talihi yar olmak

lingê (wî) li kûpê zêran ketin, felek yar bûn, şansê (yekî) lê hatin, bayê wî rabûn, siûda (yekî) lê xistin, morîka siûdê pê re bûn


talihi yar olmamak

birûskê li dara (yekî) xistin, stêrka (wî) mê bûn, teyrokê tim li werzê (yekî) xistin, xwedê qirdê (yekî) xerab kirin, carek kodê (yekî) şikîn


talihim olsaydı anamdan kız doğardım

bila felek yar bûya dinya alem tev de neyar bûya, serê min bixêr bûya ji dîya xwe nedibûm, bila bextê min hebûya bila çavek min tune bûya, (mêrên ku şansê wan lê nayê, qirdê wan xerab e, dibêjin)


talk pudrası

pudraya zarokan ku bêhtir ji bo şeliqînê tê bikaranîn


tam maaşla teaküt

ji bo kesê ku karê wan hindik, lê meaşê wan pir e, tê gotin


tam pansiyon

di pansîyonan de xizmeta ku mayîn, taştê, firavîn û şîv jî tê de ye


tarafım tutmak

pişta (kesekî) girtin, piştevanîya (kesekî) kirin, destek kirin, piştgirîya (kesekî) kirin


tarator

tarator, mezeyek e ku bi navika nan, kakilê gûzan, zeytê û sîran tê çêkirin


taş atıp da kolu mu yoruldu?

Guhartoyeke taş attın da kolun mu yoruldu?.


taş dikeceğine tüy dikti

(karek) ji dezgehî xistin, (karek) edim kirin

li şûna ku karê (wî) baş bibe, yekcar xera bû


taş koymak

nehiştin (karek, tiştek) pêk were, li ber çêbûna karê kesekî bûn asteng


taş ocağı

qator, kana keviran (cihê ku ji bo avahiyan kevir jê tên derxistin)


taşa bastırmak

(yek) bi recimê kuştin, recim kirin, ricimandin


taşak geçmek

tinazên xwe pê kirin, henekên xwe pê kirin, ser qûna (yekî) kenîn


taştan yağ çıkar ondan çıkmaz

bi tilîya kul de namîze, gûyê xwe hişk dike, gû ji mirîyan deyn dike


tatlandırıcı

tehmda, daringa ku ji bo tehma xurek û vexureka xweş bike tê bikaranîn


tatlı bela

(kesê) ku tê hezkirin û ji ber vê jî derdê (wî) tê kişandin


tav olmak

meyla (wî) li ser (yekî) bûn, ji bo têkilîdanîna bi (yekî) re amade bûn


tava düşürmek

(yek) xapandin, dek û dolab li (yekî) gerandin


tavşan bayırı aştı

hasil giha mûsil, dar ket, toz temirî, hasil di mûsilê re derket


tavşan boku gibi

Guhartoyeke tavşan boku gibi ne kokar ne bulaşır.


tayt

tayt, cureyekî şala ye ku ji qumaşekî taybet hatiye çêkirin û paqê mirov diguvêşe


tecrübe tahtasına dönmek

li ser hev (tiştek) hatin hêçandin (ceribandin)


tehlike çanları çalmaya başlamak

(tiştê) xeternak nêz bûn, wext e ku (tiştê) bi xeter pêk bê


tek kürekle mehtaba çıkmak

bi amadekarîya kêm û nîvco dest bi karekî kirin


telesekreter

teleksekreter, navgîna ku peyamên telefonê qeyd dike


telleyip pullamak

kirin wekî şorbeya nexweşan, şehtik û lehtik kirin, (ji hemdê xwe zêdetir xemilandin)


tellür

Elementeke ku nimroya wê ya atomê 52, giraniya wê ya atomî 127,60, siftiya wê 6,24 ye û di 450 °C-yî de dihele; kurtebêja wê Te ye.


temcit pilavı gibi

heft meseleyên hirçê hene, hema dibejê çavê min, heft çîrokên hirçê hene hemû jî li ser hirmîyê ne, sî û sê meseleyên qijikê hene, hemû jî li ser dara tihokê ne


tencere dibin kara seninki benden kara

şeko navê xwe li hevalê xwe ko, keçelo navê min li te kumê min li serê te, navê min li te qotik li serê te, mirîşkê hêk kir navê xwe li xelkê kir, dîzik dibêje bin min zêrîn e hesk dibêje ez ji ku têm?


tencere yuvarlanmış kapağını bulmuş

lê gerîyaye tê gerîyaye, hawayê ku saq e gorê liyaq e, mar û mişk bûne xwîşk


tenekesini eline vermek

toraqa (yekî) danîn ser nanê (wî), (ji kar dûr xistin)


teneşir paklamak

ji bilî mirinê tu çare tune bûn, (ji bo kesekî)


tepesi aşağı gitmek

keleka (yekî) derbejêr bûn, (carek) heçîyê (yekî) qelişîn, kodê (yekî) şikîn, feleka (yekî) çep gerîn


tepesine kaynar su dökülmek

Guhartoyeke tepesinden kaynar su dökmek.


tepesinin tası atmak

dûman ji nav serê (yekî) çûn, qalpaxa serê (yekî) avêtin


tepikleme

pehnîkirin, pehnîdan, kilkirin, pînkirin (ji bo ajotina heywan)


teptim keçe oldu

ji bo wan kesên ku (tiştekî) li gorî dîtin û berjewendîya xwe dibêjin û rave dikin tê gotin


teşebbüsü ele almak

serokatî li (tiştekî, karekî) kirin, kargerî bi dest xistin


tıngır elek tıngır tas

ji xelkê re xerat e ji xwe re malmîrat e, ji xelkê re hêkan dike ji xwe re zelqan dike, ji xelkê re kêr û kewar ji xwe re zikbetal, ji xelkê re hût e ji xwe re kût e, ji xelkê re masîgiro ji xwe re kosîgiro, ji xelkê re kewgir e ji xwe re mişkgir e, ji xelkê re xerat e ji xwe re malmîrat e


tıpış tıpış gitmek

çûn, ne bi xêra xwe, tu yê herî û herî jî, wekî birayê biçûk çûn, (bêdilê xwe çûna (cihekî))


tırnağına benzememek

qîmet û hêjahîya (wî) ji yê din kêmtir bûn


tırnak sürtüştürmek

agir berdan nava (wan), serî li (wan) germ kirin, (ji bo lihevsorkirinê)


tırsmak

Deyn ji kurmancî tirsîn, cara peşî di 1990an de hatiye peyitandin. Li gorî Nîşanyan herî pêşî bi riya pirtûka Metin Kaçan ya bi navê Ağır Roman di tirkî de berbelav bûye.


Ticanî

Tîcanî (terîqeteke li Bakurê Afrîkayê û kesê ji vê terîqetê)


tilkiyi kovalarken kurdu uyandırdı

bi karekî sivik re dilebikî lê leqayî yê zehmettir hat


timsah gözyaşı dökmek

hem zirar danê hem jî ji qazî ve hêsir barandin


tombik

gundorkî, kutulkî, zarokên piçûk û qelew


toner

hibirtoz, hibra di şeklê tozê de ku ji bo çapera agahdanê tê bikaranîn


topal eşekle kervana katılmak

li ba gayê mezin rêx kirin, ber dasa xwe fireh kirin, çûn li ba gayê mezin rêx kirin


toprak atsan yere düşmez

şênî hev dixwe, dê weledê xwe diavêje, tu derzîyê biavêjî nakeve erdê, tu axê bireşînî nakeve erdê


torpil patlatmak

ji xwe re xalek (piştek) dîtin (ji bo pêkanîna karekî xwe)

xeber û agahîyek ne rast û derew dan û xelk pê heyirandin


toto oynamak

vebijark ji serê xwe nîşan kirin, (ji bo xwendekaran, di azmûnê de)

notên wî/ê yên kêm û zeîf pir bûn, (ji bo xwendekaran)


tozdan dumandan ferman okunmamak

li hev qelibîn, geremolî bûn, xirecir li kar ketin


törenli oturum

merasîm û rûniştina ku serokkomar jê re serekîyê dike, bi merasim, bi rê û resm


trilyoner

trîlyoner, xwedîyê trilyonan, pir zengîn


trol

tora masîyan, cureyekî tora masîyan ku di şeklê kovikê de ye


tuluat

jixweberî, lîstika ku bênivîsare û jiber tê leyîstin


tulumba tatlısı

cureyekî şîranîyê ye ku hevîrê şîrîn di nav rûn de tê qelandin


tundan tuna atmak

ji xwe bi dûr xistin, berê (yekî) dan cihên dûr, sirgûn kirin


tut kelin perçeminden

malê mal dananî, qereçîyan kod hilanî, (wexta kesek nebûbe xwedî (tiştek) û jê were xwestin)

de were vî nîrî hilgire ser vî milî, (wexta pirs û gelemşeyeke zehmet derkeve pêş mirov)


tuval

tuwal, cawê ku mirov wêneyan li ser çêdike


tuz biber ekmek

bûn derdê ser derdan, xeber tirş kirin, heycar xweş kirin, ser tilîya kul mîz kirin, agir berdan barûdê, (tiştek) heycar zêde kirin


tuzlayım da kokmayasın

waxx, mala minê ji te re! (wexta kesek tiştên dûrî aqil bibêje, ji bo dîyarkirina ne ecibandinê bi tinazî tê gotin)


tümamiral

seramîral, di artêşa deryayê de generalê ku ritbeya wî di navbera koramîral û tuxemîral de ye


tümgeneral

sergeneral, di hêzên hewa û bejî de leşgerê ku pîleya wî di navbera tuxgeneral û qorgeneral de ye


tüp geçit

rêbinav, rêya ku di bin avê de tê çêkirin

rêlûle, di cadeyên mezin de ji bo kesên peya bikaribin derbas bibin, rêya ku di ser cadê re li hewa tê çêkirin


türbe eriği

çeşîdek încasê ku rengê wê sor, tehma wê şîrîn û dendika wê biçûk e


türbülans

turbulans, herka hewayê ku bi rengekî cuda ji alîyê ku nayê hêvîkirin ve tê


Türk meşesi

cureyek berûya ku li Tirkiyeyê peyde dibe (Quercus cerris)


Türkçeci

tirkîparêz (kesê ku prensîba zimanê tirkî yê xwerû pejirandiye)


Türkçecilik

tirkîparêzî (rêbaza ku zimanê tirkî ji peyvên biyan paqij dike)


Türkçeleştirmek

tirkî kirin (ji peyvên biyan xwerûkirina zimanê Tirkî)


Türkçü

Tirkperist (kesê ku daye dû rêbaza tirkîtiyê).


Türkleşmek

Tirk bûn (pejirîna Tirkbûn û zimanê Tirkî)


tüy dikmek

bûn derdê ser derdan, (karek, tiştek) heycar xerabtir kirin, bûn kula dû mirinê


tüy kabası

ji bo çivîka ku hûrik e lê ji ber pûrtên xwe yên zêde gir xuya dike tê gotin


tüyü düzmek

cil û bergên pak li xwe kirin, (ji bo mirovan)


uc uca gelmek

bi zorê gihîştin (tiştekî), bi zorê, bi kotek


uc vermek

serî dan, (ji, bo kînor, pizrik û tiştên wekî wan)

serî dan, zîl dan, aj dan, zîl avêtin, serî derketin, (ji bo riwêkan)


ucu ucuna getirmek

hema hema, bi qasî ku têrê bike, bi zorê anîn serî


ucu uzundur dünyanın

dinya sîya kerê ye, dinya holika sêlekan e


ucunda şu ya bu olmak

(tiştek) di dawîyê de bûn, (ma dawîya wê ne mirin e?)

(tiştek) bi destê (yekî) qedîn, (ev kar pê diqede)


uçkuruna sağlam

ji doxîna xwe re mezbût bûn, derpê li ser dil şidandî bûn


uçta yatıp ortada bulunmak

tevî ku zêde keda (yekî) di karekî de tune ye û jê tu berjewendî napê jî, ji ber bûyer û qewamên rasthatinî qezenckirin


uçurumun kenarında

(yek) di rewşeke xeternak de, (yek) di talûkeyê de ye


uğurlu kademli olsun

xwedê bihêle, xwedê hezar salî bike, (ji bo zarokên nû jidayikbûyî)


uğursuz ayak

lingê nexêrê, bêyom, felekreş, bêyom û bêsikûm


Ulah

ûlah (navê gelê xwecihê Romanyayê ku Tirkên Osmanî li wan danîne)


ultrason

ultrason, pêlê dengên bilind ku guhê mirovan nabihîze


uluorta konuşmak

devsistî kirin, hema li her derê her tişt gotin


uma uma döndük muma

em li ser wî guhî razan, guh ker bû, (encama xerab ji hêvikirina zêde dertê)


un çuvalı gibi vurdukça tozmak

bi mal û hebûn e, tûrikê (wî) tijî ye, (her tişt li balê peyde dibe)


ununu elemiş eleğini aşmış

girêka xwe li paş heçikê xistîye, eba lê quripandîye, xeta xwe rast kir karê xwe xelas kir, bizmarê xwe xistîye avê, ardê xwe pehtîye kapeka xwe rêtîye, arê xwe bêjing kiriye kapeka xwe rêtiye


uranüs

uranûs, gerstêrka ku ji alîyê nêzîkbûna rojê ve di rêza heftemîn de ye


Utarit

Merkûr, ğtarîd (rojgerika ku hêrî nêzî rojê ye)ast


uydurucu

derewgo (kesê ku tiştan li hev tîne û wan dibêje)


uyku açmak

xewa (yekî) revandin, xewa (yekî) herimandin


uykusu beyne sıçramak

ji xewan hêrs bûn, ji xewherimîyê hêrs bûn


uyuyan yılanın kuyruğuna basmak

pê li mala cinan kirin, lana mozeqirtikan der kirin


uz yılan

bînefisk, pinî, nermeting, binkol, binfis


uzun sırık gibi

qîra bitenî (ji bo kesê cirnexweş û bizirar tê gotin)


üç nokta

sêxal, nîşaneka ku tê dawîya hevokên netemamkirî


üflemeli sazlar

amûrên pifkirinê, amûrên muzîkê yên ku bi pifkirinê têne lêxistin


ürkütmeden sayılmaz

ji bo tiştên pir, qelebalix û ajawe bi awayekî henekî tê gotin, (divê tirsê têxe dilan)


üst başa geçmek

li ser doşeka mezinan rûniştin, li raserê rûniştin


üste başa yapmak

(yek) dan ber çêr û dijûnan, çêr û xeberên giran li (yekî) kirin


üste istemek

di ser de (tiştekî din jî) xwestin, (di deyndarîyê de para zêde xwestin)


üstten bakmak

(yek) ji xwe kêm dîtin, (yek) kêmî xwe dîtin


üstü başı

ser û binê (yekî), ser û guhên (yekî), rîtolên (yekî)


üstünden dökülmek

star di cilên (yekî) de neman, rîtolên (yekî) li ba bûn


üstüne bir bardak su içmek

êdî ji tiştekî hêvî nekirin, tasek ava sar bi ser tiştekî de vexwarin, (bi tinazî)


üstüne kuş kondurmaz

nehiştin bandora (tiştekî) lê kirin, nehiştin qisûrek bê serê (wî)


üstüne tüy dikmek

(karek, tiştek) heycar xerabtir kirin, bûn derdê ser derdan, bûn kula dû mirinê


üstüne vazife değil

çi karê te pê ketîye, bi ser te neketîye, işê te pê neketîye, eleqeya te pê neketîye


üstüne yormak

li xwe bar kirin, birin ba dilê xwe, kirin stûyê xwe


üşüşmek

piçikîn, hêwirîn, gerikîn, lê civîn, xuricîn, civ dan


vaktini öldürmek

dema xwe beredayî derbas kirin, tu kar û îş nekirin


Vandal

Vandal; gelekî Germenî yê rojhilatî ku di destpêka mîladê de jiyaye  bi stemkariya xwe deng daye

xerabkar, ziyandar, vandal (kesê ku bîrdar  abîdeyên berê yên hunerî  çandî xera dike  bi nirx  hêjahiyên wan nizane)


var mı bana yan bakan

mêr hene! de werin meydanê ha! ew kî ye nav di xwe dide! (gotineke ebabozî ye, di wateya qaqibokirinê de ye)


vardık kebap kokusuna gördük ki eşek dağlıyorlar

em çûn dermanê mîzê gû li me esirî, em li dû bêhna kebabê çûn rastî daxdaxana kerê hatin


varsağı

cureyekî helbestê ye ku tirkên başûrê tirkiyê dibêjin


ver yiyeyim

bila zikê mele bel be bila tev gîya û pel be, wekî deq e, ji cih naleqe, ser piştê kêf kirin, ser teşt û beroş e


verilmiş sadakası varmış

nanekî xêrê ji ber derê wî çûye, xwedê nanekî xêrê ji ber derê wî birîye, xwedê li rûyê (yekî) nihêrtîye


verimkâr

Verimkâr değil Zeynep'in babasi.


verkaç

dupas, di futbolê de du pasên li ser hev yên di navbera du kesan de


vermeyince mabut ne yapsın mahmut

carek kodê wî rijîyaye, keleka (yekî) derbejêr bûn, (carek) heçîyê (yekî) qelişîn


vız gelir tırıs gider

wek bayê li kevir xistî, ji (yekî) re qet bûn, bayek di guhan re çûn, ji (yekî) re hîç bûn


Vietnamlı

Vîetnamî (tiştê ku xweserî Vîetnamê an jî eleqedarî wê ye)


vitray

vîtray, xemla wêne an jî ya şebakeyan ku ji perçeyên camê pêk tê


vokalist

vokalîst, kesê ku di dema strandinê de, hin beşên stranê bi stranbêjan re dibêje


voli vurmak

lê xistin, (bi rîyên nerewa bidestxistina mal û milk)


volkan gibi patlamak

bûn xwê ketin agir, agir ji devan barîn, hêrsa (yekî) rabûn


vur patlasın çal oynasın

ji adetê derxistin, ji usûlê derxistin, (ji bo kêf û zewqê)


vurdum duymazlıktan gelmek

paxav pê nekirin, guh nedan, girîngî pê nedan


vursan ölecek vurmasan payını elinden alacak

cihê derban tê tune û bûye qirnî bi me ve zeliqîye, ne ji kuştinê re dibe, ne ji hiştinê re, (ji bo kesên, digel lawazî û bêhêzîya xwe, zirarê didin mirov tê gotin)


vurulan av ürkütülen kurbağaya değmemek

bi qirûşekî ker xesandin bi du qirûşan destê xwe şûştin, bizin firotin bi heftan bezê wê kirîn bi heştan, kar û zirar hev dernexistin, xerabîya (yekî) ji qencîya (yekî) bêhtir bûn, zirara (yekî) ji kara (yekî) bêhtir bûn, kara patatêzê


ya dayak yememiş ya sayı bilmiyor

wer xuya ye, hay û bayê (wî) ji felekê tune ye


ya deve ya deveci

hoste necar razê wekî her car xwedê yek e dergeh hezar


ya sopa yememiş ya sayı bilmiyor

Guhartoyeke ya dayak yememiş ya sayı bilmiyor.


yabancı ot ayıklamak

ade kirin paqijkirina çandiniyê ji giyayên bêkêr


yağ mı yoğurttan çıkar yoğurt mu yağdan göreceğiz


yağ yiyip külünü azık etmek

gûyê xwe hişk kirin, gû ji mirîyan deyn dike, dixwe lê narî


yağma yok kazan da ye

ma talan e, araqê belaş mele jî vedixwe, (ji bo kesên ku dixwazin belaş bixwin tê gotin)


yağmur kuşu

tîtirwask, ziqawle (Charadrius fluvialis)


yağmur nereye yağarsa tarlayı oraya kaldırmak

av were li ser e ba were li ber e, (berjewendîya (wî) li ku derê be, berê xwe dan wê derê)


Yahudi baklası

baqilê pisîkan, baqilê tehl, talîşk, zirbeqle


yaka bir tarafta paça bir tarafta

her goşeyekî cilên (yekî) bi alîyekî de çûn


yakasını kurtarmak

pêsîra xwe jê xelas kirin, bi qîç û pîlan jê xelas bûn


yakışıklı delikanlı

lihevhatî, terlan, qeşeng, şepal, ciwanxas, lewend, tevnal, cindî


Yakut

Yaqût (civateke Tirk ku li bakurê rojhilatê Sibiryayê dijî)


yalancı dolma

heşîneyê (dolmeyên) ku bi zeytê ji îsot, balîcan û ji pelan tê çêkirin


yama küçük delik büyük

qul mezin e pîne biçûk e (dema zirar mezin be û derfetên heyî jî têrî dan û jibartina wê nekin dema ku hêza merivan neçe pirsgirêkê çareser bike, tê gotin)


yan cebe komak

digel ku (tiştek) xwestin jî, mîna ku bêdil be tevgerîn


yan gelip oturmak

xwe avêtin ser sîya piştê, pê avêtin ser pê, li ser sîya piştê raketin


yan yattı çamura battı

dims heye mast tune ye mast heye dims tune ye her du jî hene lê ez tune me, nok heye diran tune ye diran heye nok tune ye, mahnîya tirekan arê cehîn e (tu çi bibêjî ew qulpekê pê ve datîne, manîyek dibîne)


yandım Allah bağırmak

ji ber êş û janê xwe ranegirtin, êş û jana (yekî) zêde bûn


yâr olmak

lê bûn alîkar, alîkarî lê kirin, yarmetî lê kirin


Yaradancılık

Xwedaperestî, Xwedahebînî (doktrîna ku tenê baweriyê bi hebûna Xwedê tîne, lê bi gotina prensîb û dogmayên olekê nake)


yaralı parmağına işememek

bi destê kul de jî mîz nekirin, wekî dara spîndarê bûn, bi kêrî tu kesî nehatin


yarayı sarmak

derdê (yekî) derman kirin, derd derman kirin


yarayışlı

bikêr, kêrhatî, sûdmend, havildar, feydedar


yârdan mı geçersin serden mi

an tu yê dil hilînî an gurçikê, ya tu dê dil hilînî ya gurçikê


yarım porsiyon

hûrikî, bihost û nîvek e, qicûcankî, bejn nîn e, spîndar e


yarımlık

nîvmirovî (ji bo kesên seqet û nexweşokî)


yarına atmak

taloxî sibê kirin, (tiştek) ji sibê re hiştin, (tiştek) derengî xistin, (kesek) ewiqandin


yaş tahtaya basmamak

pê li kevirê şil nekirin, pê li cihê şil nekirin, pîyên xwe bi hendaze avêtin


yaşı ne başı ne?

ê wiha û wî karî? serî çi ye, binî çi ye?


yataklar çekmek

ji taqetê ketin, ji hêz û taqetê ketin, ji per û baskan ketin


yataklara döşenmek

demekê dirêj di nav cîyan de man, (ji ber nexweşînê)


yavuz er sinan gibi

ez av tu beyar, jê re bêmal bûn, jê re bêçek bûn, li bin sîya xelkê digere, (ji bo kesê ku hemû gotinan, hemû fermanan tavilê bi cih tîne)


yayık yayık

axaftina ku gotin di dev de tên cûtin û dirêjkirin


yaz boz tahtasına çevirmek

kirin wekî singê nav kayê, (kirin nekirin li ser karekî neman)


yazar kasa

qasenivîs, qaseyên ku dikandar bi kar tînin û xercenîşa firotinê nîşan didin


yedeğe almak

(yek) kirin korê xwe, korê min e, xanîka xido yek nebû dora dido, (yek, tiştek) kirin dewsoka (tiştekî)


yedek subay

serbazê suxme, serbazên ku leşkerî weke meslekê tercih nekirine, lê dîsa jî demeke kin weke serbazekî, leşkerîyê dikin


yedi denizin attığı

(kesê) ku tu kes (wî) naxwaze, (xwedê ew ji derga xwe avêtîye, cih û waran ew ji dergehê xwe avêtine)


yedi kat yabancı

heft bavan ji hev dûr, rîya rojekê jê dûr e, di xewna şevan de jî nedîtin


yediği kaba sıçmak

bixwe li ber me, birî li ser me, nan û xweya (yekî) li ser çonga ye, bê nan û xwê ye


yedisinden yetmişine kadar

ji heft salîyan heta heftê salîyan, ji şîrî heta pîrî, ji zarokan bigire heta pîr û kalan


yeldir yelek yeldir saç

ji xelkê re xerat e ji xwe re malmîrat e, ji xelkê re hêkan dike ji xwe re zelqan dike, ji xelkê re kêr û kewar ji xwe re zikbetal, ji xelkê re hût e ji xwe re kût e, ji xelkê re masîgiro ji xwe re kosîgiro, ji xelkê re kewgir e ji xwe re mişkgir e, ji xelkê re xerat e ji xwe re malmîrat e


yelloz aşifte

, çirtik(ji jina ku xwe ji adet derxistiye re tê gotin)


yengeç gibi yan yan gider

marê kor e, marê duserî, xwînheram e, zikreş e, marê pê di zik de ye, marê di qulê de ye, marê xel e


yenibahar

giyayekî ku li cihên germ yên emerîkayê hêşîn dibe


yenice eleğim seni nerelere asayım

ji bo wî kesê dinyanedîtî ku wexta rastî tiştekî ku hêvî jê nake tê û pê diheyire, tê gotin

qîmeta demdemî ku ji bo tiştên nû û mode tê dayîn, tê gotin


yenilir yutulur gibi olmamak

tehma (tiştekî) giran bûn, neçûn xwarê, (ji bo xwarina ku êdî nayê xwarin)

ne bi kuştinê ne bi hiştinê tê, (ji bo kesê ku mirov nikare çax pê bixe)

mirov xwezî nake lê binêre, mirov naxwaze lê binêre

tê de neçûn, nehatin daxwarin, (ji bo gotinên ne baş)


yerden yere çalmak

wekî keran lê xistin, ava (yekî) derxistin, (yek) ji helal û heramên xwedê xistin


yerden yere vurmak

ava (yekî) derxistin, (yek) ji helal û heramên xwedê xistin


yılanı ben tutmalıyım ki gözüne sen bakasın


yıldırımları çekmek

li ber birûskên xelkê ketin, bala xelkê kişandin ser xwe


yıldız barışıklığı

kewê wan ji hev re xwendin, danûka wan bi hev re kelîn, stêrkên wan li hev banîn, dewla wan li hev ketin


yıldıza kement atmak

(yek) mîna gizikê dizivire, (yek) çav li serî dixe, (yek) kewê zinaran e, (yek) bi devê xwe kewan (çivîkan) digire, (yek) çêlikê şêran e, (yek) wekî agir e, (yek) wekî kabê vîç e, (yek) kapê asê ye


yıldızları barışmamak

ava wan bi coyekî de neçûn, kewê wan ji hev re nexwendin, fişegên wan li hev neketin, danûka wan bi hev re nekelîn


yıldızlaşmak

meşhûr bûn, di karekî an jî di meslekekê de serkeftineke mezin bidestxistin


yiğit hoş yancık boş

li malê tune dînar navê keçikê hezar, bejntît e mal mesçît e, şalşîn e tiştek di mal de nîn e, di mal de tune jajî kur pê diavêje kajîvajî


yoğ merasîma

ku di dema Tirkên kevn de ji bo miriyan tê kirin


yoğun bakım

di nexweşxaneyan de cihê ku ev nûjdarî lê tê kirin, lênerîna siftî


yoğurdu yumruğu ile yer

nan di çavê xwe re dike, (ji bo kesê ku rê û rêçikan nizane, kar tevî hev dike û nikare nehf jê bibîne, tê gotin)


yok satmak

pir zêde firotin, ji ber qedînê, nefirotin, (rojnamevan dibêjin)


yok yok ...

ma yê ku tu bixwazî, tiştê ku tu bixwazî


yoksul gözünden medet ummak

feqîrtî zingaro mêrayî, şêwra çûkan li ser garisê feqîran e


yokuşa sürmek

astengî ji (karekî) re çêkirin, (derxistin)


yol yordam bilir

rêçenas rê û rêç zanîn, rê û rêzan zanîn, rê û dirb zanîn


yorgan gitti kavga bitti

bizin mir gir birîya, bizin mir, şîr qetîya


Yörük

Yûrik, êleke koçerên Tirk ku debara xwe bi ajeldariyê dikin


yuf borusunu çalmak

lê hiryohiryo daxistin, (gir û nefrîna xwe ya li (yekî) bi dengekî bilind gotin)


yuf çekmek

lê fîkandin, lê hilûş kirin, lê kirin hiryohiryo


yuha çekmek

hiryoha lê daxistin, lê fîkandin, lê hilûş kirin, lê kirin hiryohiryo


yukarı tükürse bıyığı aşağı tükürse sakalı

wer dike bav dimire ha dike dê dimire, ron dikim elo naxwe tîr dikim welo naxwe, tîr bike dan diçe ron bike nan diçe, di bin re lêv e, di ser re simbêl, serjêr çakûç berjêr çakûç, serê dar (ço) bigû ye, binê dar bigû ye


yumurta bir kardeş

xuşk û birayên helal, (zarokên ku dîya wan yek e)


yusufçuk atmak

qûna (yekî) çargopal avêtin, (ji tirsan re)


yutturmaca

leystika axaftinê ku bi şêwaza ku yê dihesîne fêm neke tê leyistin


yüreği katılmak

bêhna (yekî) çikîn, (ji ber girin an jî sermayê)


yüreğine dağ açılmak

êş ketin dilê (yekî), êş û azar kişandin


yürü de enseni görelim

here ku tu neçî, de biteqize here, de biqeşite here


yüz görümlüğü

rûvekirin (periya ku zava roja dawî ya dîlanê bi bûkê ve dike)


yüz verdik deliye

me got baş e ew jî çû bi kanîya gund de rî


yüze durmamamak

dilê (yekî) neşikandin, gotina (yekî) ne hilanîn ne jî danîn


yüzü rahat görmemek

ji hin tiştan dûr bûn, ji hin tiştan bêpar û merhûm man (bûn)


yüzünden düşen bin parça olmak

mirov li rûyê (wî) dinihêre heqê êş (aş) winda dike, mirov li wechê (wî) dinere bi deh qirûşan deyndar dibe, mirûzê (yekî) wekî çîyayê berf lê bibare


yüzünü yerlere sürmek

zêde zêde lavayî kirin, çûn dest û pîyên yekî


yüzünün akıyla çıkmak

bi rûyekî spî ji nav karekî derketin, bi serfirazî jê derketin


yüzünüze güller

bila rûyê we geş be, (wexta qala tiştekî pîs û pelos tê kirin, tê gotin)


zahmete girmek

zehmet kirin, zehmet xwarin, zehmet dan xwe, zehmet dîtin


zamane adamı

merivê roja xwe, (ê ku jê re qeys û qab tune)


zamirini bilmek

(yek) baş nas kirin, esehîya (tiştekî) zanîn


zamirleri bir olmak

ava wan di coyekî de çûn, kewê wan ji hev re xwendin, bayê wan li hev hatin


Zekeriya sofrası

sifreya ji bo qebûlbûna dua û xwestekan hatiye amadekirin, ku ji çil xwarinan tê pê


zıkkımın kökünü yesin

bila qizulqurtê bixwe! bila qurederê bixwe! bila çor bixwe


zırnık bile vermemek

gunehê xwe jî nedan, piçek jî nedan, gûyê xwe hişk kirin, xwarin û nerîn, xîçek jî nedan


zırnık koklatmamak

piçek nedan (yekî), çîkçîkî jî nedan (yekî)


zıttı olmak

li xweşa (yekî) neçûn, kêfa (yekî) jê re nehatin, (tiştek, kesek)


zıttına basmak

li eksê (yekî) ketin, li zidê (yekî) ketin, ketin zîqa (yekî)


ziftin pekini ye

bila quzilqurtê bixwe, bila çor bixwe, bila qurederê bixwe! çi dixwe bila bixwe


zilleri takıp oynamak

ji kêfan rabûn govend girtin, ji kêfan hatin ku bifirin, ji kêfan hatin ku bi hewayê ketin


zimmetlemek

zimet kirin, bi awayekî fermî emanetkirin


zorunluk

diviyatî, mecbûrîtî, mecbûriyet, zarûret


zurna çalanın kapısında limon yemeğe benzer

wekî qeşartina pîvazê ye, tewşomewşo axaftin


zurnada peşrev olmaz ne çıkarsa bahtına

ettehîyato çawan lê hato, (ji bo karên ku bêyî plansazî û bê ser û ber tê kirin û dawî û encama wan ne dîyar e û ji bo tiştên ku derveyî adetî ne, tê gotin)


zurnanın son deliği

(yek) bi serîyekî sîr nake, ava qûna cêr e, kesî pê re pîvaz jî hûr nekirin


züccaciye

zicacîye, dikana ku tiştên porselen û cam lê têne firotin


züğürt tesellisi

koro tu li vir be min yek ji te çêtir nedît tu dîsa korê min î, xanîka xido yek nebû dora dudo


kraliçe arı

şaheng, diya mêşan, axayê mêşan, mêşhingiva şaheng


merhun

rehînkirî, îpotekkirî, ya/yê ku hatiye rehîn kirin, ya/yê ku hatiye îpotek kirin


kanıtsız

bêdelîl, bêburhan, yê ku delîla wê tine ye, yê ku palpişta wê tine ye


deniz alabalığı

deqsora deryayî (wek "Salmo trutta trutta", an jî wek "Salmo trutta morpha trutta" tê zanîn)


pembe dizi

Cureyek rêzefîlm an jî seriyên radyoyan e. Ev îfade ji bo seriyên televîzyon an jî radyoyan ên ku li ser bûyerên rojane yên komeke karakteran bi awayekî dûr û dirêj disekinin re tê gotin.


hakikatbin

Ji hakikat + -bin. Peyva hakikatê ji erebî, qertafa -bin jî ji farsî girtine.

Heqîqetbîn, yê ku heqîqetê dibîne, yê ku rastiyan dibîne.

"Hak aldatmaz, hakikatbîn aldanmaz.".


hızlandırıcı

Parçacık hızlandırıcı.


şehir efsanesi

Rîwayetên bêesil an jî nerast in ku di nava xelkê de bi berfirehî belav bûne.
Meselok, hîkayet, gotegot, galegot, gotegotkên nav xelkê.


farik

(hiqûqî) Kesê ku dikare tiştên rast û nerast ji hev cuda bike. Kesê ku ferqa di navbera tiştên rast û nerast de dizane.


secâvend

Di Qur'ana Pîroz de nîşanên ji bo ku mirov karibe Qur'anê bi awayekî rast û li gor maneya wê bixwîne hatine danîn. Ev nîşan cihên ku mirov lê disekine an jî nasekine û li cihên ku mirov disekine jî diyar dikin ku mirov çiqas disekine. Secavend bi îlmên tecwîd û qiraetê re eleqedar e.


arz cazibesi

Rakêş, cazîbeya erdê, hêza kêşanê ya ku di erdê de cî girtîye û erd bi wê hêzê, tiştên li ser xwe, ber bi xwe dikêşe.


galat-ı meşhur

Ji osmanî غلط مشهور ji erebî غلط مشهور.

Şaşiya belavbûyî, xeletê meşhûr, xeletiya ku ji aliyê gelek kesan ve tê kirin, xeletiya ku di nava xelkê de bi berbelavî tê kirin.


öntanımlı

pêş-diyarkirî, pêştayînkirî, pêştesbîtkirî, yê ku di berê de hatine diyarkirin

jixweber, standard, wekî ku heyî, eyarên ku di pêşiyê de hene, taybetmendiyên ku di halê xwe yê pêşîn de hatine danîn

Öntanımlı ayarlar.

Öntanımlı rota.


içe aktarmak

anîn nav, împort kirin, îdxal kirin, hawirde kirin, hawirdin, hênan


yer imi

bijare, cihnîşan, nîşana cihê, îşareta ku mirov li cihekî datîne


istemsiz olarak

neçar, jênerevîn, çarenîn, bivê-nevê, ne bi destê (yekî) bûn, (tiştek) ne bi hemdê (yekî) bûn, ne bi serê xwe

bê hemdî, bê hemdê xwe, bêyî îradeya xwe, bêyî daxwaza xwe, bêyî destê xwe.

ji ber xwe, bêyî xwestin, bi otomatîkî, bixweber, xweber


elinde olmadan

bê hemdî, bê hemdê xwe, bêyî îradeya xwe, bêyî daxwaza xwe, bêyî vîna xwe, bêyî destê xwe.

neçar, jênerevîn, çarenîn, bivê-nevê, ne bi destê (yekî) bûn, ne bi serê xwe


çöp kutusu

çopdank, qutiya çopê, sêlika sergoyê, sêlika gilêşê