dev

devê (masculine definite construct singular)
devên (masculine definite construct plural)
devî (masculine definite oblique singular)
devan (masculine definite oblique plural)
wî devî (masculine definite demonstrative oblique singular)
wan devan (masculine definite demonstrative oblique plural)
devo (masculine definite vocative singular)
devino (masculine definite vocative plural)
devek (masculine indefinite nominative singular)
devin (masculine indefinite nominative plural)
devekî (masculine indefinite construct singular)
devine (masculine indefinite construct plural)
devekî (masculine indefinite oblique singular)
devinan (masculine indefinite oblique plural)
دەڤ (Kurdish-Arabic)
дәв (Kurdish-Cyrillic)

Ji proto-îranî *zefen- / *zefer-, hevrehakurmancî difin, avestayî zefen, farisiya kevin defen, belûçî دف (def) / دپ (dep), pehlewî dehan, farisî دهن (dehen) / دهان (dehan, “dev”), دم (dem, “hilm, henase, bêhn, nefes”), soranî دهم (dem, “dev”). A kurmancî kurdî ye û resentire ji peyva (dehen) hatiye ko herfa H a farisî dibe V di kurdî de, binêre van peyvan: (kulav) ko ji peyva (kolah) a farisî hatiye herweha (kevn) ko ji peyva (Kohen) hatiye. Peyva Soranî ji peyva (dêm) hatiye ko maneya Navçavan dide.

Dawiya çemekî ku av jê diherike nav deryayekê yan aveke din a mezin.

Devê çem cihekî xweş e ji bo çûna seyranê.

...li devê behrê cemî û berhev kirin

1857, Mela Mûsayê Hekarî, Amadekar: Hêmin Omer, Durrû’l Mecalîs, sala weşandinê: 2022, r. 146


sîng

sîngê (masculine definite construct singular)
sîngên (masculine definite construct plural)
sîngî (masculine definite oblique singular)
sîngan (masculine definite oblique plural)
wî sîngî (masculine definite demonstrative oblique singular)
wan sîngan (masculine definite demonstrative oblique plural)
sîngo (masculine definite vocative singular)
sîngino (masculine definite vocative plural)
sîngek (masculine indefinite nominative singular)
sîngin (masculine indefinite nominative plural)
sîngekî (masculine indefinite construct singular)
sîngine (masculine indefinite construct plural)
sîngekî (masculine indefinite oblique singular)
sînginan (masculine indefinite oblique plural)
سینگ (Kurdish-Arabic)
sing
sing
sîngfirehî

Hevreha pehlewî û belûçî sêneg, zazakî û hewramî sîne, farisî sînê ji zimanên îranî.

Qûntar, ango pala çiya an, giran. Cîhê çiyayan ên xwar, serberjêr, qiyame.


girav

girava (feminine definite construct singular)
giravên (feminine definite construct plural)
giravê (feminine definite oblique singular)
giravan (feminine definite oblique plural)
wê giravê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wan giravan (feminine definite demonstrative oblique plural)
giravê (feminine definite vocative singular)
giravino (feminine definite vocative plural)
giravek (feminine indefinite nominative singular)
giravin (feminine indefinite nominative plural)
giraveke (feminine indefinite construct singular)
giravine (feminine indefinite construct plural)
giravekê (feminine indefinite oblique singular)
giravinan (feminine indefinite oblique plural)
گراڤ (Kurdish-Arabic)

адгьылбжьаха

ādg’əlbž̍āxā

Cihê ku hemû derdorên wî av in.
Bi taybetî deverek di deryayekê de.


çem

çemê (masculine definite construct singular)
çemên (masculine definite construct plural)
çemî (masculine definite oblique singular)
çeman (masculine definite oblique plural)
wî çemî (masculine definite demonstrative oblique singular)
wan çeman (masculine definite demonstrative oblique plural)
çemo (masculine definite vocative singular)
çemino (masculine definite vocative plural)
çemek (masculine indefinite nominative singular)
çemin (masculine indefinite nominative plural)
çemekî (masculine indefinite construct singular)
çemine (masculine indefinite construct plural)
çemekî (masculine indefinite oblique singular)
çeminan (masculine indefinite oblique plural)
چەم (Kurdish-Arabic)
co
cok
derya
ro
robar

Hevrehazazakî çem, hewramî çem û soranî چۆم (çom). Jê wêdetir etîmolojiya peyvê nayê zanîn.

Herrikek mezin ya siriştî ya avê (ya ji co û royan mezintir).

Çemê Firat, Çemê Dîcle


çol

çola (feminine definite construct singular)
çolên (feminine definite construct plural)
çolê (feminine definite oblique singular)
çolan (feminine definite oblique plural)
wê çolê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wan çolan (feminine definite demonstrative oblique plural)
çolê (feminine definite vocative singular)
çolino (feminine definite vocative plural)
çolek (feminine indefinite nominative singular)
çolin (feminine indefinite nominative plural)
çoleke (feminine indefinite construct singular)
çoline (feminine indefinite construct plural)
çolekê (feminine indefinite oblique singular)
çolinan (feminine indefinite oblique plural)
چۆل (Kurdish-Arabic)
ч'oл (Kurdish-Cyrillic)
berî
beyar
bejayî
biyaban
çal
çiya
deşt
dêm
gelî
gir
nihal
newal
sehra
vala
xalî
zozan

Hevreha soranî چۆڵ (çoł) (vala, xalî), hewramî çoł, farisî چول (çûl: çol), hemû jî ji mêj ve hatine wergirtin ji tirkî çöl yan ji zimanekî din yê tirkîkî: bi azerî û tirkmenistanî çöl, kirgîzî чөл (çöl), oyxurî چۆل (chöl) (çöl), ozbekî choʻl (bixwîne: çöl), teterî чүл (çül), qazaxî шөл (şöl), mongolî цөл (tsöl), başkîrî û bûryatî сүл (sül)...
Peyv di zimanên din yên îranî û hindûewropî de peyda nabe lê di hemû zimanên tirkîkî û zimanê mongolî de peyda dibe. Loma ti guman jê nîne ku kurdî ew ji tirkî wergirtiye û ne berovajî.
Lê wek ku ji Dîwana Melayê Cizîrî jî diyar dibe, bi sedan salan e ku di kurdî de tê bikaranîn û li seranserî Kurdistanê tê zanîn û herî dereng li sedsala 17an bi nivîskî hatiye qeydkirin. Di farisî de sedsala 13an bi nivîskî hatiye qeydkirin.
Li aliyekî din, hevwateya wê ya tirkî yaban ji zimanên îranî biyaban hatiye wergirtin.
Di soranî de wateya peyvê berfireh bûye û niha چۆڵ (çoł) bi wateya her cihê ji mirovan valabûyî/valakirî tê bikaranîn.
;Çavkanî:
* Chyet, Michael L. (2003): Kurdish-English Dictionary, Ferhenga Kurmancî-Inglîzî, Yale University Press.
*
* لغتنامه دهخدا [Ferhenga Dihxoda] (farisî-farisî): https://dictionary.abadis.ir/dehkhoda/
* Nişanyan, Sevan: Çağdaş Türkçenin Etimolojisi [Etîmolojiya Tirkiya Niha] (bi tirkî)
* Tsabolov, R. L., Ferhenga etîmolojî ya zimanê kurdî ["Цаболов, Р. Л.: Эмцмолоƨцческцц̆ словарь курδскоƨо языка"], Moskova, 2001-2010

Devera ku gelek hişk û ziwa ya ku kêm riwek lê şên dibin.

Ez bawer dikim, ez li derekî weke çolê bûm. Li pêşiya min ji qûmê deryayeke bê ser (...) hebû.

Mehmed Uzun, Mirina Kalekî Rind, Weşanxana Orfeus, 1987


çiya

çiyayê (masculine definite construct singular)
çiyayên (masculine definite construct plural)
çiyayî (masculine definite oblique singular)
çiyayan (masculine definite oblique plural)
wî çiyayî (masculine definite demonstrative oblique singular)
wan çiyayan (masculine definite demonstrative oblique plural)
çiyayo (masculine definite vocative singular)
çiyayino (masculine definite vocative plural)
çiyayek (masculine indefinite nominative singular)
çiyayin (masculine indefinite nominative plural)
çiyayekî (masculine indefinite construct singular)
çiyayine (masculine indefinite construct plural)
çiyayekî (masculine indefinite oblique singular)
çiyayinan (masculine indefinite oblique plural)
چیا (Kurdish-Arabic)
чьйа (Kurdish-Cyrillic)
çiyo
ço
çiwa
çî
çiy
çê
ça
ço

Hevreha kurdiya başûrî çiga, çixa, farisî چکاد (çekad, “gupik, şilk, lûtke”), pehlewî çikad, çekat, hemû ji zimanên îranî, bi îraniya kevn *čakāta-. Bi texmîna Tsabolov herwiha hevreha sanskrîtî ककुद् (kakúd: gupik, lûtke) û latînî cacūmen (gupik, lûtke)... hemû ji proto-hindûewropî *ka-kut- yan jî zimanên îranî peyv ji akadî 𒊕𒁺 (“qaqqadu”) wergirtiye. Peyva akadî hevreha peyva îbranî קדקוד (qodqod) û ugarîtî 𐎖𐎄𐎖𐎄 (q'dq'd) e. Peyva akadî wek գագաթն (gagatʿn: şilk, gupik) ketiye ermenî jî.
K di zimanên îranî de berê dibû Ç loma guherîna K/Q bi Ç diyardeyeke normal e. Berê di hemû zimanên îranî de K-ya hindûewropî dibû Ç/S, niha jî heman diyarde bo nimûne di soranî û di zazakiya Dêrsimê de maye. Bo nimûne: zazakiya giştî keye > zazakiya dêrsimî çê (mal, xanî) yan soraniya giştî kwê > soraniya hin deveran çwê (kû, kû der, çi cih).
Guherîna K-ya li nava peyvê pêşî bi G (bo nimûne farisiya navîn çekat û kurdiya başûrî çiga) jî awayekî dengguherînê yê berbelav e û guherîna G bi Y (wek kurdiya başûrî çiga û kurmancî çiya) dîsa fenomenekemişe ye. Ketiya D li nav an dawiya peyvê piştî vokalan jî diyardeyeke berbelav e ku kurdî ji farisî ferq dike (bo nimûne farisî bad, bûd lê kurdî ba, bû).
Bikaranîna peyva çiya di kurdî de tenê di kurmancî de berbelav e. Di zazakî de qet peyda nabe, di soranî de tenê wek peyveke ji kurmancî wergirtî di hin berhemên nivîskî de tê dîtin. Di kurdiya başûrî de jî pir kêm tê bikaranîn. Di farisî de jî peyva چکاد (çekad) kêm tê nasîn û bikaranîn.
Di soranî de bi wateya çiya bi piranî peyva شاخ (şax) tê bikaranîn.
Di zimanên niha û kevn yên îranî de bi piranî ev peyva hevreh li kar e/bû: zazakî ko, belûçî کوہ (koh), farisî کوه (kûh), tacikî кӯҳ (küh), pehlewî 𐭪𐭥𐭯 (kōf), hexamenişî 𐎣𐎢𐎳 (kaufa), avestayî 𐬐𐬀𐬊𐬟𐬀 (kaofa). Ew wek peyveke serbixwe di kurmancî de êdî nayê bikaranîn lê di peyvên kurmancî kovî / kûvî de maye. Di soranî de ew wek کێو (kêw) heye lê pir kêm tê bikaranîn lê di soranî de jî di peyvên کێوی (kêwî) (kovî, kûvî) û کوێستان (kwêstan) (zozan) heye û tê bikaranîn.
Bo H di farisî de beramberî V di kurmancî de (farisî kohî, kurmancî kovî, kûvî) bidin ber: kulav, kevn, dev.
Heman peyva îranî wek कोह (koh) ketiye hindî û wek کوہ (koh) jî ketiye ûrdûyî.
;Çavkanî:
* Հրաչեայ Աճառեան / Հրաչյա Աճառյան ՀԱՅԵՐԷՆ ԱՐՄԱՏԱԿԱՆ ԲԱՌԱՐԱՆ [Hraçya Açaryan: Ferhenga etîmolojî ya ermenî] (bi ermenî)
* Chyet, Michael L. (2003): Kurdish-English Dictionary, Ferhenga Kurmancî-Inglîzî, Yale University Press.
*
* لغتنامه دهخدا [Ferhenga Dihxoda] (farisî-farisî): https://dictionary.abadis.ir/dehkhoda/
* Tsabolov, R. L., Ferhenga etîmolojî ya zimanê kurdî ["Цаболов, Р. Л.: Эмцмолоƨцческцц̆ словарь курδскоƨо языка"], Moskova, 2001-2010

Cihên ku bi kîlometreyan ji derdorên xwe bilindtir in û serên wan bi awayekî giştî tûj û kevirîn in.

Ev hinek çiyayên Kurdistanê ne: Agirî, Cûdî, Gare, Herekol, Metîn, Qendîl, Sîpan...

Işq agir e, ten çiyayê Tûr e
Dil ew şecera bi nar û nûr e

Çiyê tu caran ew beşer nedida dest wan. Çiya dost bû. Çiya ne weke wan xayin û bêbext bû.

Firat Cewerî, Girtî, Weşanên Nûdem, 1986


gelî

geliyê (masculine definite construct singular)
geliyên (masculine definite construct plural)
geliyan (masculine definite oblique plural)
wî gelî (masculine definite demonstrative oblique singular)
wan geliyan (masculine definite demonstrative oblique plural)
geliyo (masculine definite vocative singular)
geliyino (masculine definite vocative plural)
geliyek (masculine indefinite nominative singular)
geliyin (masculine indefinite nominative plural)
geliyekî (masculine indefinite construct singular)
geliyine (masculine indefinite construct plural)
geliyekî (masculine indefinite oblique singular)
geliyinan (masculine indefinite oblique plural)
گەلی (Kurdish-Arabic)
co
çem
çiya
deşt
evrazî
gir
kox
newal
nihal
nişîvî
ro
robar
rûbar
zozan

Hevreha gerden û gewrî, ji zimanên îranî. -rd- di kurdî de dibe "l", binêre gel, al, çil...

Cihên nizm yên li navbera du yan zêdetir çiyayan yan cihên din yên bilind
(ku bi gelemperî çemek lê heye û bi taybetî bo çandinê biber in; piranî gelî bu dolên ku av û şênkatî hebin tê bikarhînan).

Hemû deng ku ji çiyê û ji deştê dihatin, digihaştin vî gelîyî û vedidan.

Çiyayê Agirî, Yaşar Kemal, Weşanxana Çanda Kurdî


newal

newala (feminine definite construct singular)
newalên (feminine definite construct plural)
newalê (feminine definite oblique singular)
newalan (feminine definite oblique plural)
wê newalê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wan newalan (feminine definite demonstrative oblique plural)
newalê (feminine definite vocative singular)
newalino (feminine definite vocative plural)
newalek (feminine indefinite nominative singular)
newalin (feminine indefinite nominative plural)
newaleke (feminine indefinite construct singular)
newaline (feminine indefinite construct plural)
newalekê (feminine indefinite oblique singular)
newalinan (feminine indefinite oblique plural)
نهوال (Kurdish-Arabic)
nehal
nihal
niwal
newalok
newêl
nuwal
nal

Herwiha nehal / nihal ji aramî ܢܚܠܐ (nexal), hevreha îbrî נחל (naxal). Herwiha bide ber aramî ܢܗܪܐ (nehra, “ro, robar”) yan ji erebî أَنْهَار (ʾanhār) ku pirjimara نَهْر (nahr, “çem, ro, robar”) e. Hevreha îbranî נהר (nahar), ugarîtî 𐎐𐎅𐎗 (n-h-r), akadî 𒀀𒇉 (narû), hemû ji proto-samî. Heman peyv wek نهر (nehr) derbasî farisî bûye û wek nehir ketiye tirkî jî. Guherîna "h/w" (bo nimûne hinda / winda) û "l/r" (bo nimûne bilûl / bilûr) di kurdî de du diyardeyênberbelav in. Herwiha bo ketina herfên bideng ji destpêka peyvên ji erebî di kurdî de bide ber "emîr > mîr, Îbrahîm > Birahîm".

(cobar û cihê wê yê ku bi giştî havînan ava wan diçe)

Gelî (bi taybetî yên biçûk), co, robarê biçûk.

Herçî tivingvanên qenc [in], wê di serê şikêr, rizde, zinar û serîyên bilind de bisekinin û peyayên din wê di çewrik, kortik, şîp, şikêf, newal û mesîlan de bigerin.

Keçik dibê Feqî, heyran, bejna min kin e, lo, ne dirêj e / Li ser gaz û mesîlan û newalan ji xwe re, lo, şax davêje.

M. Emîn Bozarslan, Baxçê Zimên, Rûpel 548


nihal

: Etîmolojiya vê peyvê nehatiye nivîsîn. Eger tu bi rastî bizanî, kerem bike bişkoka "biguhêre" ya di ser van gotinan re bitikîne û etîmolojiya vê peyvê binivîse. Çavkaniyên ku te ew etîmolojî jê girtiye jî binivîse.

Tu ji nayê di sema'ê bike bawer meke behs
Bi wê nihalê bi deraxûş û bidê canê şirîn
Şaxê 'umrê bixwe ber jê we ji Qeyser meke behs


tengav

tengava (feminine definite construct singular)
tengavên (feminine definite construct plural)
tengavê (feminine definite oblique singular)
tengavan (feminine definite oblique plural)
wê tengavê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wan tengavan (feminine definite demonstrative oblique plural)
tengavê (feminine definite vocative singular)
tengavino (feminine definite vocative plural)
tengavek (feminine indefinite nominative singular)
tengavin (feminine indefinite nominative plural)
tengaveke (feminine indefinite construct singular)
tengavine (feminine indefinite construct plural)
tengavekê (feminine indefinite oblique singular)
tengavinan (feminine indefinite oblique plural)
تهنگئاڤ (Kurdish-Arabic)
bendav
derbend
girav
kendav


derya

deryaya (feminine definite construct singular)
deryayên (feminine definite construct plural)
deryayê (feminine definite oblique singular)
deryayan (feminine definite oblique plural)
wê deryayê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wan deryayan (feminine definite demonstrative oblique plural)
deryayê (feminine definite vocative singular)
deryayino (feminine definite vocative plural)
deryayek (feminine indefinite nominative singular)
deryayin (feminine indefinite nominative plural)
deryayeke (feminine indefinite construct singular)
deryayine (feminine indefinite construct plural)
deryayekê (feminine indefinite oblique singular)
deryayinan (feminine indefinite oblique plural)
دەریا (Kurdish-Arabic)
дәрйа (Kurdish-Cyrillic)
deriya
derîya
zerya
zeriya
zerîya
dêrî
zirê
gol
okyanos

Hevreha soranî دەریا (derya), farisî دریا (derya), farisiya navîn deryap, hexamenişî dreyeh-, avestayî zreyeh-, sanskrîtî ज्रयस् (jrayas) (jrayas-: berfirehî, firehî)... ji proto-îranî. zerya/zirê peyva xwerû Kurdî ye ji ber ku D ya Pehlewi carinan wek Z dimîne di Kurdî û Avestayî de. Binihêre Pehl. danisten > Krd. zanîn> Av. zan- û damat > Krd. zava > Av. zamater.

Ava pirr fire û kûr (nemaze ya ku ava wê sûr e).

Ma Cizîre şubhî darê textê heft iqlîmi bit. Hem bi hukm û seltenet Îskender û Fexfûri bî. Xasê teşrîfa te bin derya û derbendê Ecem. Da xelatên her seher sed zerkeş û mexmuri bî. Ger çî der iqlîmê rabe hatî textê seltenet. Padşahê heft eqlîman selamkarê te bî. Ney tinê Tebrîz û Kurdistan li ber hukmê te bin. Sed wekî Şahê Xurasanê di ferwarê te bî. Daîmen menzilgeha sûra te bit burca şeref. Taliyê ferxende û bextê seîd yarê te bî.


okyanûs

okyanûsa (feminine definite construct singular)
okyanûsên (feminine definite construct plural)
okyanûsê (feminine definite oblique singular)
okyanûsan (feminine definite oblique plural)
wê okyanûsê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wan okyanûsan (feminine definite demonstrative oblique plural)
okyanûsê (feminine definite vocative singular)
okyanûsino (feminine definite vocative plural)
okyanûsek (feminine indefinite nominative singular)
okyanûsin (feminine indefinite nominative plural)
okyanûseke (feminine indefinite construct singular)
okyanûsine (feminine indefinite construct plural)
okyanûsekê (feminine indefinite oblique singular)
okyanûsinan (feminine indefinite oblique plural)
okiyan
okiyanos
okîyanos
okiyanûs
okîyanûs
okyanos
oqiyanos
oqiyanûs
oqîyanos
oqîyanûs
oqyanos
oqyanûs
derya
deryaçe
gerrik
gol

Ji yûnanî Ωκεανός (Okeanós). Cotrehê qamûs.

Okyanûsa

, Okyanûsa

, Okyanûsa

,
Okyanûsa

(Okyanûsa Ariktîkê) û Okyanûsa

(Okyanûsa Antarktîkê)


ro

royê (masculine definite construct singular)
royên (masculine definite construct plural)
royî (masculine definite oblique singular)
royan (masculine definite oblique plural)
wî royî (masculine definite demonstrative oblique singular)
wan royan (masculine definite demonstrative oblique plural)
royo (masculine definite vocative singular)
royino (masculine definite vocative plural)
royek (masculine indefinite nominative singular)
royin (masculine indefinite nominative plural)
royekî (masculine indefinite construct singular)
royine (masculine indefinite construct plural)
royekî (masculine indefinite oblique singular)
royinan (masculine indefinite oblique plural)
ru
ڕۆ (Kurdish-Arabic)
ро (Kurdish-Cyrillic)
rû

Hevreha zazakî ro, soranî رووبار (rûbar), farisî رود (rûd), pehlewî rot, hexamanişîrewteh-, avestayî rewde-, sanskrîtî स्रवति (sreveti-, “herikîn”), ermeniya kevn առու (aṙu: co, cobar) û առոգեմ (aṙogem: av dan), îrlendiya kevn sruth (ro, robar), lîtwanî sravėti (herikîn), yûnaniya kevn ῥέω (rêw: herikîn û ῥυθμός (ruθmos: rîtm), polonî strumień (ro, robar), rusî остров (ostrov: girav), îngilîzî stream (ro, robar, herik), almanî Strom (ro, robar), swêdî ström (ro, robar)... Hemû ji proto-hindûewropî *srew- (herikîn; ro)

Rehmekê kit bi feqîran û bipirsit gilehêHeq dizanit di şevan şubhetê avên di royanMe bi dil zarî û kalîn e heta subhegehê


robar

robarê (masculine definite construct singular)
robarên (masculine definite construct plural)
robarî (masculine definite oblique singular)
robaran (masculine definite oblique plural)
wî robarî (masculine definite demonstrative oblique singular)
wan robaran (masculine definite demonstrative oblique plural)
robaro (masculine definite vocative singular)
robarino (masculine definite vocative plural)
robarek (masculine indefinite nominative singular)
robarin (masculine indefinite nominative plural)
robarekî (masculine indefinite construct singular)
robarine (masculine indefinite construct plural)
robarekî (masculine indefinite oblique singular)
robarinan (masculine indefinite oblique plural)
ro
rûbar
co
cobar
çem
derya
gol
okyanûs
ping
zirê
birk
bêrm
zêbar
zê
kanî
çavî
avzêl
avzêm
kendav
girav
bêrm

* proto-hindûewropî: *sreu- ("herikîn") + -bar (berav) ya kurdî. Eslê peyvê maneya "berava royî" dide.
:*proto-îranî: *hreu- ("herikîn")
::avestayî: raotah- ("ro, robar")
::farisiya kevn: rauta ("ro, robar")
::partî: rwd ("ro, robar")
::sogdî: rwt ("ro, robar")
::farisî: rōd ("ro, robar")
::belûçî: rōt ("ro, robar") … ^(alfabeya arî)
::kurdî: ro, robar ("ro, robar")
::hewramî: rud ("ro, robar")
::zazakî: ro, roy, robar ("ro, robar")
:sanskrîtî: srotas- ("ro, robar")
:yûnanî: rheuma ("ro, robar")
:almanî: Strom ("ro, robar")
:îngilîzî: stream ("ro, robar") ...
:Çavkan: Horn p.139, Cheung p.140, Watkins p.83, MacKenzie P.133, Etymonline

Ava ku diherrike ya ji çeman biçûktir lê ji coyan boştir anku mezintir
(bi gelemperî li çiyayan peyda û diherrike ta digihe deryayekê)


zozan

zozana (feminine definite construct singular)
zozanên (feminine definite construct plural)
zozanê (feminine definite oblique singular)
zozanan (feminine definite oblique plural)
wê zozanê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wan zozanan (feminine definite demonstrative oblique plural)
zozanê (feminine definite vocative singular)
zozanino (feminine definite vocative plural)
zozanek (feminine indefinite nominative singular)
zozanin (feminine indefinite nominative plural)
zozaneke (feminine indefinite construct singular)
zozanine (feminine indefinite construct plural)
zozanekê (feminine indefinite oblique singular)
zozaninan (feminine indefinite oblique plural)
زۆزان (Kurdish-Arabic)

Ji proto-hindûewropî*ǵʰim-, *ǵʰyem- (zivistan, sarma), proto-îranî*zima- ("zivistan, sarma") + *sta- ("dever" yan "dem" > -stan) anku "sarmastan, devera sar", hevreha farisiya navîn zem (sar), zazakî zime, avestayî "zimo-" (zivistan), farisî "zimistan", kurmancî zivistan", soranî zistan.

kwîstan

Deverên çiyayî yên koçer havînan malên xwe bar dikinê ji ber ku hênik in.


gol

gola (feminine definite construct singular)
golên (feminine definite construct plural)
golê (feminine definite oblique singular)
golan (feminine definite oblique plural)
wê golê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wan golan (feminine definite demonstrative oblique plural)
golê (feminine definite vocative singular)
golino (feminine definite vocative plural)
golek (feminine indefinite nominative singular)
golin (feminine indefinite nominative plural)
goleke (feminine indefinite construct singular)
goline (feminine indefinite construct plural)
golekê (feminine indefinite oblique singular)
golinan (feminine indefinite oblique plural)
گۆل (Kurdish-Arabic)
gul
lîç

Ji zimanên tirkîkî bide ber tirkî göl, azerî göl, tirkiya kevn köl, ozbekî koʻl, tirkmenî köl, kirgizî көл (köl), qazaxî көл (köl), oygurî كۆل (köl), teterî күл (kül), tuvanî хөл (xöl).
Hevreha soranî گۆڵ (goł), kirmaşanî gûł, gûław, gûłim.

deryaçe

Komeke avê ye her çar aliyên wê girtî ye.

Gola Wanê, Gola Urmiyê

Li navsera çiyayê Agirîyê di bilindahiya car hezar û dused mîtroyan de, bi navê Gola Kûpê, goleke biçûk heye..


co

cihok
cihuk
cok
cuhik
cuhk
cuhok
cuhuk
çem
robar

Hevreha farisî جو (cû), جوی (cûy), pehlewî coy yan yoy, farisiya kevn yewviye-, sanskrîtî यव्या (yewya) ji proto-îranî ji proto-hindûewropî *ǵʰeu- (avberdan, av lê kirin).

erx

Ava kêm ya diherrike.
(Bi taybetî ya ku ji baranê çêbûye û piştî demeke nedirêj dîsan diçike yan jî ava berdidin ser zeviyan.)

Perwîz jî tevr û ber hilanî, çûye înana cowa avê.

1857, Mela Mûsayê Hekarî, Amadekar: Hêmin Omer, Durrû’l Mecalîs, sala weşandinê: 2022, r. 99

Jê dizêt her xwîn û zox
Xwîn ji dil co co rewan tê
Wek 'eqîq û erxewan tê


deşt

deşta (feminine definite construct singular)
deştên (feminine definite construct plural)
deştê (feminine definite oblique singular)
deştan (feminine definite oblique plural)
wê deştê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wan deştan (feminine definite demonstrative oblique plural)
deştê (feminine definite vocative singular)
deştino (feminine definite vocative plural)
deştek (feminine indefinite nominative singular)
deştin (feminine indefinite nominative plural)
deşteke (feminine indefinite construct singular)
deştine (feminine indefinite construct plural)
deştekê (feminine indefinite oblique singular)
deştinan (feminine indefinite oblique plural)
دەشت (Kurdish-Arabic)
daşt
dest

Hevreha soranî دەشت (deşt), feylî dêşt / deyşt (“derve, derê”), farisî دشت (deşt, “deşt”), pehlewî 𐭣𐭱𐭲 (deşt, “deşt”), sogdî dexşt, hemû ji zimanên îranî, bi îraniya kevn [Peyv?] (/*dexşte-/). դաշտ (dašt) ya ermenî, ܕܫܬܐ (deşta) ya aramî ji îranî hatine wergirtin.

Devera rastgeh, cihê ne çiyayî, dera ne zozanî,
 devera ne ji hin derên xwe nizm û ji hinan bilind,
 rasta axê a dirêj, nizm û fireh.

Deşta Mêrdînê, Deşta Mûşê, Deşta Şiridê.

Bayê ku bi kelecahdeke şaşwaz, qetqetî û belawela ku nizane ber bi kuderê ve bisûre, bi toz û tirabêlka deştê, şevê distirê.

Îrfan Amîda, Şevek Şîzofren, Weşanên Lîs, 2018, ISBN 9786058152175

Behr û ber me l' ber xwe tey dî
Deşt û çol û Kerbela ye
Me w nesîm xweş pence têk ra


dol

Hevreha soranî دۆڵ (doll) (doł), feylî dûł, farisî دره (derê), ji zimanên îranî, belkî ji proto-hindûewropî *dʰol-, *dʰel- ku herwiha serekaniy heman peyvê ya bi gelek zimanên slavî (bulgarî / rusî / sirbî / ukraynî: долина /dolîna/ û çekî / polonî / slovakî dolina) û herwiha gelek zimanên cermenî ye jî (îngilîzî: dale, dell, dwell, danmarkî / norwecî / swêdî dal, almanî Tal û herwiha dolar).

newal, nihal, gelî,
 devera navbera du çiyayan yan du giran


kend

kenda (feminine definite construct singular)
kendên (feminine definite construct plural)
kendê (feminine definite oblique singular)
kendan (feminine definite oblique plural)
wê kendê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wan kendan (feminine definite demonstrative oblique plural)
kendê (feminine definite vocative singular)
kendino (feminine definite vocative plural)
kendek (feminine indefinite nominative singular)
kendin (feminine indefinite nominative plural)
kendeke (feminine indefinite construct singular)
kendine (feminine indefinite construct plural)
kendekê (feminine indefinite oblique singular)
kendinan (feminine indefinite oblique plural)
کهند (Kurdish-Arabic)
xendek

Ji zimanên îranî, hevreha kurmancî xendek, farisî کنده (kendê), کندگ (kendeg), خندق (xend) û خندك (xendek), pehlewî kendeg. خندق (xendeq) ya erebî û hendek ya tirkî ji zimanên îranî hatine wergirtin.

cihê kûr yê navbera du cihên bilind
(bi taybetî navbera du zinaran yan rizdeyan)


kendav

کەنداڤ (Kurdish-Arabic)
kendab
kendaw
kendal

xelîc, devera deryayê yan golê ya teng (ya di navbera du bejayiyan de)

Kendava Farisî

Şerrê Kendavê


cizîr

cizîra (feminine definite construct singular)
cizîrên (feminine definite construct plural)
cizîrê (feminine definite oblique singular)
cizîran (feminine definite oblique plural)
wê cizîrê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wan cizîran (feminine definite demonstrative oblique plural)
cizîrê (feminine definite vocative singular)
cizîrino (feminine definite vocative plural)
cizîrek (feminine indefinite nominative singular)
cizîrin (feminine indefinite nominative plural)
cizîreke (feminine indefinite construct singular)
cizîrine (feminine indefinite construct plural)
cizîrekê (feminine indefinite oblique singular)
cizîrinan (feminine indefinite oblique plural)
جزیر (Kurdish-Arabic)
cezîr
cezîre
cizîre
gizîrte

Ji erebî جَزِيرَة (cezîreᵗ), ew bi xwe ji aramî ܓܙܪܬܐ (gozerta) ji ܓܙܪ (“birîn, veqetandin, jê kirin”), hevreha îbranî גזר (gezer, “birîn, jê kirin; sunet kirin”)

girav, dûrgeh, cihê ku hemû derdorên wî av in

Ma Cizîrê şubhê Darê textê heft iqlîm-i bitHem bi hukm û seltenet Eskender û Fexfûr-i bî


dûrgeh

dûrgeha (feminine definite construct singular)
dûrgehên (feminine definite construct plural)
dûrgehê (feminine definite oblique singular)
dûrgehan (feminine definite oblique plural)
wê dûrgehê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wan dûrgehan (feminine definite demonstrative oblique plural)
dûrgehê (feminine definite vocative singular)
dûrgehino (feminine definite vocative plural)
dûrgehek (feminine indefinite nominative singular)
dûrgehin (feminine indefinite nominative plural)
dûrgeheke (feminine indefinite construct singular)
dûrgehine (feminine indefinite construct plural)
dûrgehekê (feminine indefinite oblique singular)
dûrgehinan (feminine indefinite oblique plural)
dorge

girav

Devera di avê de (bi taybetî di deryayekê de), devera ku li her aliyê wê av heye.


derbend

derbenda (feminine definite construct singular)
derbendên (feminine definite construct plural)
derbendê (feminine definite oblique singular)
derbendan (feminine definite oblique plural)
wê derbendê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wan derbendan (feminine definite demonstrative oblique plural)
derbendê (feminine definite vocative singular)
derbendino (feminine definite vocative plural)
derbendek (feminine indefinite nominative singular)
derbendin (feminine indefinite nominative plural)
derbendeke (feminine indefinite construct singular)
derbendine (feminine indefinite construct plural)
derbendekê (feminine indefinite oblique singular)
derbendinan (feminine indefinite oblique plural)

Ji der (“derî, dergeh”) + bend, hevrehafarisî دربند (derbend) ji zimanên îranî.

newal, nihal, kend, dol, gelî, teht, lat, talde, kanyon, zinar, rizde, gêdûk, gewer, neqeb, zûr, zûrik, zeqir, ziqre, zixur, xirînc

Xasê teşrîfa te bin derya û derbendê Ecem.
Da xelatên her seher sed zerkeş û mexmuri bî.


kanyon

kanyona (feminine definite construct singular)
kanyonên (feminine definite construct plural)
kanyonê (feminine definite oblique singular)
kanyonan (feminine definite oblique plural)
wê kanyonê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wan kanyonan (feminine definite demonstrative oblique plural)
kanyonê (feminine definite vocative singular)
kanyonino (feminine definite vocative plural)
kanyonek (feminine indefinite nominative singular)
kanyonin (feminine indefinite nominative plural)
kanyoneke (feminine indefinite construct singular)
kanyonine (feminine indefinite construct plural)
kanyonekê (feminine indefinite oblique singular)
kanyoninan (feminine indefinite oblique plural)

Bi rêya îngilîzî yan fransî canyon ji spanî cañón

newal, xirînc, nihal, kend, dol, gelî, teht, lat, talde, neqeb, zinar, rizde, gêdûk, gewer, derbend, zûr, zûrik, zeqir, ziqre, zixur


çiyastan

çiyastana (feminine definite construct singular)
çiyastanên (feminine definite construct plural)
çiyastanê (feminine definite oblique singular)
çiyastanan (feminine definite oblique plural)
wê çiyastanê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wan çiyastanan (feminine definite demonstrative oblique plural)
çiyastanê (feminine definite vocative singular)
çiyastanino (feminine definite vocative plural)
çiyastanek (feminine indefinite nominative singular)
çiyastanin (feminine indefinite nominative plural)
çiyastaneke (feminine indefinite construct singular)
çiyastanine (feminine indefinite construct plural)
çiyastanekê (feminine indefinite oblique singular)
çiyastaninan (feminine indefinite oblique plural)

rêzeçiya

Herêma ku gelek çiya lê hene, çend çiyayên li nêzî hev.


rêzeçiya

rêzeçiyaya (feminine definite construct singular)
rêzeçiyayên (feminine definite construct plural)
rêzeçiyayê (feminine definite oblique singular)
rêzeçiyayan (feminine definite oblique plural)
wê rêzeçiyayê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wan rêzeçiyayan (feminine definite demonstrative oblique plural)
rêzeçiyayê (feminine definite vocative singular)
rêzeçiyayino (feminine definite vocative plural)
rêzeçiyayek (feminine indefinite nominative singular)
rêzeçiyayin (feminine indefinite nominative plural)
rêzeçiyayeke (feminine indefinite construct singular)
rêzeçiyayine (feminine indefinite construct plural)
rêzeçiyayekê (feminine indefinite oblique singular)
rêzeçiyayinan (feminine indefinite oblique plural)


depresyon

depresyona (feminine definite construct singular)
depresyonên (feminine definite construct plural)
depresyonê (feminine definite oblique singular)
depresyonan (feminine definite oblique plural)
wê depresyonê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wan depresyonan (feminine definite demonstrative oblique plural)
depresyonê (feminine definite vocative singular)
depresyonino (feminine definite vocative plural)
depresyonek (feminine indefinite nominative singular)
depresyonin (feminine indefinite nominative plural)
depresyoneke (feminine indefinite construct singular)
depresyonine (feminine indefinite construct plural)
depresyonekê (feminine indefinite oblique singular)
depresyoninan (feminine indefinite oblique plural)
dêprêsyon

tengijîn

Hestên demdirêj yên xemnak, rewşa derûnî ya bi bêhêvîtiyê dagirtî.


nîvgirav

nîvgirava (feminine definite construct singular)
nîvgiravên (feminine definite construct plural)
nîvgiravê (feminine definite oblique singular)
nîvgiravan (feminine definite oblique plural)
wê nîvgiravê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wan nîvgiravan (feminine definite demonstrative oblique plural)
nîvgiravê (feminine definite vocative singular)
nîvgiravino (feminine definite vocative plural)
nîvgiravek (feminine indefinite nominative singular)
nîvgiravin (feminine indefinite nominative plural)
nîvgiraveke (feminine indefinite construct singular)
nîvgiravine (feminine indefinite construct plural)
nîvgiravekê (feminine indefinite oblique singular)
nîvgiravinan (feminine indefinite oblique plural)
نیڤگراڤ (Kurdish-Arabic)
nîvdûrgeh

/niːvɡɪˈɾɑːv/

Devera ku li sê rexên wê av heye lê ji rexekî ve bi bejayiyê girêdayî ye.


hêlîpan

hêlîpana (feminine definite construct singular)
hêlîpanên (feminine definite construct plural)
hêlîpanê (feminine definite oblique singular)
hêlîpanan (feminine definite oblique plural)
wê hêlîpanê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wan hêlîpanan (feminine definite demonstrative oblique plural)
hêlîpanê (feminine definite vocative singular)
hêlîpanino (feminine definite vocative plural)
hêlîpanek (feminine indefinite nominative singular)
hêlîpanin (feminine indefinite nominative plural)
hêlîpaneke (feminine indefinite construct singular)
hêlîpanine (feminine indefinite construct plural)
hêlîpanekê (feminine indefinite oblique singular)
hêlîpaninan (feminine indefinite oblique plural)

Hevêrkeya ekwatorê, hêlîpana (parelel) destpêkê ye û hejmara wê sifir (0) e, dinyayê dike du nîvkad . Ji ekwatorê ber bi bakur 90 û ber bi başûr jî 90 hevêrke hene. Her hevêrkeyek, parelelek e. Nabêna parelelan li her derê wek hev in: Eşkêl 1 derece û dûrbûn 111 km. ye. Dirêjahiya parelelan ji ekwatorê ber bi cemseran kin dibin. Parelela herî dirêj ekwator (40.000 km.) û ya herî kin parelela 90. (dirêjahiya wê sifir e, wek niqtakê ye) e.Ji parelelên ku li nîvkada bakur in re, parelelên bakur û ji yên ku li nîvkada başûr in re parelelên başûr tên gotin


dorav

dorava (feminine definite construct singular)
doravên (feminine definite construct plural)
doravê (feminine definite oblique singular)
doravan (feminine definite oblique plural)
wê doravê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wan doravan (feminine definite demonstrative oblique plural)
doravê (feminine definite vocative singular)
doravino (feminine definite vocative plural)
doravek (feminine indefinite nominative singular)
doravin (feminine indefinite nominative plural)
doraveke (feminine indefinite construct singular)
doravine (feminine indefinite construct plural)
doravekê (feminine indefinite oblique singular)
doravinan (feminine indefinite oblique plural)

girav

Devera di avê de (bi taybetî di deryayekê de), devera ku her aliyê wê av lê heye.


pêgeh

pêgeha (feminine definite construct singular)
pêgehên (feminine definite construct plural)
pêgehê (feminine definite oblique singular)
pêgehan (feminine definite oblique plural)
wê pêgehê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wan pêgehan (feminine definite demonstrative oblique plural)
pêgehê (feminine definite vocative singular)
pêgehino (feminine definite vocative plural)
pêgehek (feminine indefinite nominative singular)
pêgehin (feminine indefinite nominative plural)
pêgeheke (feminine indefinite construct singular)
pêgehine (feminine indefinite construct plural)
pêgehekê (feminine indefinite oblique singular)
pêgehinan (feminine indefinite oblique plural)
pêge
pêgih

Di erdnîgarîyê de ew cihê xalekê ye ku bi rêya hêlîpan û hêlîlarê tê peydakirin, pozîsyon.

Divêt em hemî pêgehê xwe biparêzin.

Bi xêra wê siyaseta hekîmane, Kurdistan bû penagehek ji bo hejmareke ji wê serkirdeyê Iraqiyên ko opozîsyon bûn li dijî rejîma berê, dîsa bibû pêgeyekî jî ji bo encamdana çalakî û kirdeya hizbayetiya dijî rejîmê. Gelek ji wan hizban jî niha di proseya siyasî û Hikûmeta Îraqê de beşdar in.

ji daxwiyaniyek Hikûmeta Herêma Kurdistanê, 12/2008


nehr

nehrê (masculine definite construct singular)
nehrên (masculine definite construct plural)
nehrî (masculine definite oblique singular)
nehran (masculine definite oblique plural)
wî nehrî (masculine definite demonstrative oblique singular)
wan nehran (masculine definite demonstrative oblique plural)
nehro (masculine definite vocative singular)
nehrino (masculine definite vocative plural)
nehrek (masculine indefinite nominative singular)
nehrin (masculine indefinite nominative plural)
nehrekî (masculine indefinite construct singular)
nehrine (masculine indefinite construct plural)
nehrekî (masculine indefinite oblique singular)
nehrinan (masculine indefinite oblique plural)
nehir

Her koh ji rengê Tûrê Mûsa.
Ji enwar tecelliyê tepîsa.
Her nehr ji rengê ejdeha bû.
Her sebze, bi muicîzan esa bû.
Her dar ji feydê nûbuharî.


wadî

Perîrengê sifethorêJi Wadî eymena TorêMuqeddes kir li min 'erd e


kwîstan

kwîstana (feminine definite construct singular)
kwîstanên (feminine definite construct plural)
kwîstanê (feminine definite oblique singular)
kwîstanan (feminine definite oblique plural)
wê kwîstanê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wan kwîstanan (feminine definite demonstrative oblique plural)
kwîstanê (feminine definite vocative singular)
kwîstanino (feminine definite vocative plural)
kwîstanek (feminine indefinite nominative singular)
kwîstanin (feminine indefinite nominative plural)
kwîstaneke (feminine indefinite construct singular)
kwîstanine (feminine indefinite construct plural)
kwîstanekê (feminine indefinite oblique singular)
kwîstaninan (feminine indefinite oblique plural)
kwêstan

Ji kwê-/kwî- (“çiya”) + -stan (“war, welat, cih, der, dever”).


atol

atola (feminine definite construct singular)
atolên (feminine definite construct plural)
atolê (feminine definite oblique singular)
atolan (feminine definite oblique plural)
wê atolê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wan atolan (feminine definite demonstrative oblique plural)
atolê (feminine definite vocative singular)
atolino (feminine definite vocative plural)
atolek (feminine indefinite nominative singular)
atolin (feminine indefinite nominative plural)
atoleke (feminine indefinite construct singular)
atoline (feminine indefinite construct plural)
atolekê (feminine indefinite oblique singular)
atolinan (feminine indefinite oblique plural)

Deyn ji îngilîzî atoll ji zimanekî Hindistanê, bo nimûne ji malayalamî അതൊലു (atolu) yan ji divehî އަތޮޅު (atoḷu), ji farisî آبتل (abtel) ji آب (ab) ("av") + ji erebî تل (tel) ("gir, girik, til-")

girê mircanan,
girên li okyanûsan ku avên bimircan di nava wan de hene


pehnik

pehnika (feminine definite construct singular)
pehnikên (feminine definite construct plural)
pehnikê (feminine definite oblique singular)
pehnikan (feminine definite oblique plural)
wê pehnikê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wan pehnikan (feminine definite demonstrative oblique plural)
pehnikê (feminine definite vocative singular)
pehnikino (feminine definite vocative plural)
pehnikek (feminine indefinite nominative singular)
pehnikin (feminine indefinite nominative plural)
pehnikeke (feminine indefinite construct singular)
pehnikine (feminine indefinite construct plural)
pehnikekê (feminine indefinite oblique singular)
pehnikinan (feminine indefinite oblique plural)
penik
pe'nik
panik
pahnik
پههنک (Kurdish-Arabic)
пә'һньк (Kurdish-Cyrillic)

erdê pehn, rast, fireh û nimiz, lê ne pir mezin qasî rast, deşt û bestan.


xirînc

kanyon, newal, nihal, kend, dol, gelî, teht, lat, talde, neqeb, zinar, rizde, gêdûk, gewer, derbend, zûr, zûrik, zeqir, ziqre, zixur


avteng

berzex, tengav, gelî, navbirk, derbend, tengavî


pehnav

pehnava (feminine definite construct singular)
pehnavên (feminine definite construct plural)
pehnavê (feminine definite oblique singular)
pehnavan (feminine definite oblique plural)
wê pehnavê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wan pehnavan (feminine definite demonstrative oblique plural)
pehnavê (feminine definite vocative singular)
pehnavino (feminine definite vocative plural)
pehnavek (feminine indefinite nominative singular)
pehnavin (feminine indefinite nominative plural)
pehnaveke (feminine indefinite construct singular)
pehnavine (feminine indefinite construct plural)
pehnavekê (feminine indefinite oblique singular)
pehnavinan (feminine indefinite oblique plural)
penav
pe'nav
panav

ava ne kûr ya li rûyê êrdê ber hev dibe.


menderes

menderesa (feminine definite construct singular)
menderesên (feminine definite construct plural)
menderesê (feminine definite oblique singular)
menderesan (feminine definite oblique plural)
wê menderesê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wan menderesan (feminine definite demonstrative oblique plural)
menderesê (feminine definite vocative singular)
menderesino (feminine definite vocative plural)
menderesek (feminine indefinite nominative singular)
menderesin (feminine indefinite nominative plural)
mendereseke (feminine indefinite construct singular)
menderesine (feminine indefinite construct plural)
menderesekê (feminine indefinite oblique singular)
menderesinan (feminine indefinite oblique plural)
مەندەرەس (Kurdish-Arabic)
мәндәрәс (Kurdish-Cyrillic)

Bi riya tirkî menderes ji yûnanî Μαίανδρος (Maíandros) ku navê çemêMenderes yê li rojavayê Tirkiyê ye ku bi fetlokên xwe naskirî ye. Heman peyv ji yûnanî ketiye piraniya zimanên ewropî jî: îngilîzî meander, fransî méandre, almanî Mäander, spanî meandro...

fetlokên çem û robaran,
badokên çem û robaran

Bajarê Erdexana ku zozan, mêrg, gol, çem û deştên reng rengî li ser xwe dihewîne bi menderesên lihevbadayî va balê dikişîne.

7/2023, Dîmenên menderesên li Erdexanê ji hewayê va hatin kişandin https://web.archive.org/https://www.aa.com.tr/kk/jiyan/d%C3%AEmen%C3%AAn-menderes%C3%AAn-li-erdexan%C3%AA-ji-heway%C3%AA-va-hatin-kisandin/2937599 arşîv, AA


giravok

giravoka (feminine definite construct singular)
giravokên (feminine definite construct plural)
giravokê (feminine definite oblique singular)
giravokan (feminine definite oblique plural)
wê giravokê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wan giravokan (feminine definite demonstrative oblique plural)
giravokê (feminine definite vocative singular)
giravokino (feminine definite vocative plural)
giravokek (feminine indefinite nominative singular)
giravokin (feminine indefinite nominative plural)
giravokeke (feminine indefinite construct singular)
giravokine (feminine indefinite construct plural)
giravokekê (feminine indefinite oblique singular)
giravokinan (feminine indefinite oblique plural)

/ɡɪɾɑːˈvoːk/

Giraveke biçûk, parçeyeka axê ya biçûk ya di nava ava deryayek yan golek de û dora wê bi tevayî av e.

Di nava Gola Wanê de çend giravok hene.


gizîrte

gizîrteya (feminine definite construct singular)
gizîrta (feminine definite construct singular)
gizîrteyên (feminine definite construct plural)
gizîrtên (feminine definite construct plural)
gizîrteyê (feminine definite oblique singular)
gizîrtê (feminine definite oblique singular)
gizîrteyan (feminine definite oblique plural)
gizîrtan (feminine definite oblique plural)
wê gizîrteyê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wê gizîrtê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wan gizîrteyan (feminine definite demonstrative oblique plural)
wan gizîrtan (feminine definite demonstrative oblique plural)
gizîrteyê (feminine definite vocative singular)
gizîrtê (feminine definite vocative singular)
gizîrteyino (feminine definite vocative plural)
gizîrtino (feminine definite vocative plural)
gizîrteyek (feminine indefinite nominative singular)
gizîrtek (feminine indefinite nominative singular)
gizîrteyin (feminine indefinite nominative plural)
gizîrtin (feminine indefinite nominative plural)
gizîrteyeke (feminine indefinite construct singular)
gizîrteke (feminine indefinite construct singular)
gizîrteyine (feminine indefinite construct plural)
gizîrtine (feminine indefinite construct plural)
gizîrteyekê (feminine indefinite oblique singular)
gizîrtekê (feminine indefinite oblique singular)
gizîrteyinan (feminine indefinite oblique plural)
gizîrtinan (feminine indefinite oblique plural)
گزیرتە (Kurdish-Arabic)

: Etîmolojiya vê peyvê nehatiye nivîsîn. Eger tu bi rastî bizanî, kerem bike bişkoka "biguhêre" ya di ser van gotinan re bitikîne û etîmolojiya vê peyvê binivîse. Çavkaniyên ku te ew etîmolojî jê girtiye jî binivîse.


kelû

hêlîpanên ku tîrêjên rojê salê carekê stêl li wan dikeve


gise

giseyê (masculine definite construct singular)
giseyên (masculine definite construct plural)
giseyî (masculine definite oblique singular)
giseyan (masculine definite oblique plural)
wî giseyî (masculine definite demonstrative oblique singular)
wan giseyan (masculine definite demonstrative oblique plural)
giseyo (masculine definite vocative singular)
giseyino (masculine definite vocative plural)
giseyek (masculine indefinite nominative singular)
giseyin (masculine indefinite nominative plural)
giseyekî (masculine indefinite construct singular)
giseyine (masculine indefinite construct plural)
giseyekî (masculine indefinite oblique singular)
giseyinan (masculine indefinite oblique plural)

Girekî nizm li binê çiyayekî. Ji zîr mezintir, ji çiya biçûktir e.

Irfanê Se'dî Misto, sala 2011ê fisteq li giseyî çandin.


levde

levdeya (feminine definite construct singular)
levdeyên (feminine definite construct plural)
levdeyê (feminine definite oblique singular)
levdeyan (feminine definite oblique plural)
wê levdeyê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wan levdeyan (feminine definite demonstrative oblique plural)
levdeyê (feminine definite vocative singular)
levdeyino (feminine definite vocative plural)
levdeyek (feminine indefinite nominative singular)
levdeyin (feminine indefinite nominative plural)
levdeyeke (feminine indefinite construct singular)
levdeyine (feminine indefinite construct plural)
levdeyekê (feminine indefinite oblique singular)
levdeyinan (feminine indefinite oblique plural)

Refikên li nav lat û çiyayên bilind ku bizin têde rûdinin yan jî diçêrin.

Bedirxan û Zeynel, ji gundê Bêjûh, Girika Şehbaz in û herdu bira dibin şivanê bizinan. Li Serastengê sê bizin diçin nav levdeyekê ku li nav lateke gelek bilind de ye. Piştî giyayê xwe têr dixwin têde dimînin asê û ev bizin dikin kalekal; bi dingê xwe hawara xwe digihînin şivanan. Êvara dereng e û herdu şivan zarok in. Bedirxan dibêje "Zeynel bira divê ez xwe berdim vê levdeyê de û bizinan derbixim. Zeynel destê wî digre diçe nav levdeyê re û bizinan rizgar dike. Lêbelê dinya tarî bûye, bizinên din li çiyayî belav bûne, tirsa êrişa guriyan jî heye. Herdu rûdinin û di halê xwe de digirîn.