mizgeft

mizgefta (feminine definite construct singular)
mizgeftên (feminine definite construct plural)
mizgeftê (feminine definite oblique singular)
mizgeftan (feminine definite oblique plural)
wê mizgeftê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wan mizgeftan (feminine definite demonstrative oblique plural)
mizgeftê (feminine definite vocative singular)
mizgeftino (feminine definite vocative plural)
mizgeftek (feminine indefinite nominative singular)
mizgeftin (feminine indefinite nominative plural)
mizgefteke (feminine indefinite construct singular)
mizgeftine (feminine indefinite construct plural)
mizgeftekê (feminine indefinite oblique singular)
mizgeftinan (feminine indefinite oblique plural)
مزگهفت (Kurdish-Arabic)
mizgevt
mizget

Ji erebî مسجد (mescid: sicdegeh, cihê sicdeyê), binere me- + sucde. Bi gelemperî "g" ya peyvên îranî di bin tesîra erebî de dibe "c" (binere "cîhan" û "gûz" ku di farisî de bûye "cûz") lê vê carê "c" ya erebî di zimanên îranî de bûye "g": mescid > farisî mezgit, kurdiya devokî "mizget" > kurmanciya nivîskî "mizgeft", soraniya nivîskî مزگەوت (mizgewt) / mizgewt". Bi heman awayî bi gelemperî di kurmancî de "f" ji pêş "t" dikeve (keftin > ketin) lê vê carê "f" li pêş "t" zêde bûye: mizget > mizgeft."

Nimêjgeh, pîrozgeh û peristgeha misilmanan. Avahiyê ku misilman lê dicivin û bi hev re nivêjan dikin yan guh didin weiz û xwendina Qur'anê.

Xêra ku li malê diçe, li mizgeftê betal e

Bişev li dêrê ye biroj li mizgeftê ye

Hem ji dêrê hem ji mizgeftê bûn

Heta dêrek ava bike mizgeftek xera kir

Him ji dêrê ma him ji mizgeftê ma

Ne ji dêrê re ne jî ji mizgeftê re bûn


misilman

misilmana (definite construct feminine singular)
misilmanê (definite construct masculine singular)
misilmanên (definite construct feminine masculine plural)
misilmanê (definite oblique feminine singular)
misilmanî (definite oblique masculine singular)
misilmanan (definite oblique feminine masculine plural)
wê misilmanê (definite demonstrative oblique feminine singular)
wî misilmanî (definite demonstrative oblique masculine singular)
wan misilmanan (definite demonstrative oblique feminine masculine plural)
misilmanê (definite vocative feminine singular)
misilmano (definite vocative masculine singular)
misilmanino (definite vocative feminine masculine plural)
misilmanek (indefinite nominative feminine singular)
misilmanek (indefinite nominative masculine singular)
misilmanin (indefinite nominative feminine masculine plural)
misilmaneke (indefinite construct feminine singular)
misilmanekî (indefinite construct masculine singular)
misilmanine (indefinite construct feminine masculine plural)
misilmanekê (indefinite oblique feminine singular)
misilmanekî (indefinite oblique masculine singular)
misilmaninan (indefinite oblique feminine masculine plural)
bisilman
bisirman
bisliman
bisluman
bisulman
bisurman
busilman
busliman
busulman
busluman
busriman
busruman
busurman
misliman
misûlmend
misluman
muslim
musliman
musluman
musulman

Ji erebî مُسْلِم (muslim) (misilman, têkildarî إِسْلَام (ʾislām, “Îslam”) < rehê س ل م (s-l-m): teslîm bûn, xwe tewandin / çemandin) + kurdî -an (nîşana pirrjimariyê)

Bawermendên Îslamê, kesa/ê ku ji Mihemed Pêxemberî û Qur'anê bawer dike.

Behêtim herwekî find e
Misilmanek dirê min de
Xeber bit balê sultanê


Qur'an

Qur'ana (feminine definite construct singular)
Qur'anên (feminine definite construct plural)
Qur'anê (feminine definite oblique singular)
Qur'anan (feminine definite oblique plural)
wê Qur'anê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wan Qur'anan (feminine definite demonstrative oblique plural)
Qur'anê (feminine definite vocative singular)
Qur'anino (feminine definite vocative plural)
Qur'anek (feminine indefinite nominative singular)
Qur'anin (feminine indefinite nominative plural)
Qur'aneke (feminine indefinite construct singular)
Qur'anine (feminine indefinite construct plural)
Qur'anekê (feminine indefinite oblique singular)
Qur'aninan (feminine indefinite oblique plural)
قورئان (Kurdish-Arabic)
Quran

Ji erebî الْقُرْآن (el-Qur-an, “Qur'an”) ji قُرْآن (qur'an: "xwendina bi dengê bilind" - wek ku niha jî Qur'an bi dengê bilind tê xwendin) ji lêkera قرء (qere-e, “xwend”). Lêkera erebî bi xwe jî ji aramî קרי (q-r-y, “gazî kirin, qîrîn”) hatiye û dikare hevrehakurmancî qîrîn, îngilîzî cry û peyvên wek wan yên gelek zimanên hindûewropî jî be. Peyvên erebî yên têkilî xwendinê bi giştî ji aramî hatine deynkirin ji ber ku di nav aramîaxiv û îbranîaxivan de xwendin gelek berî ereban belav bûbû. Wek "qere-e", peyva kurdî "xwendin" jî berê maneya "gazî kirin, qîrîn"ê dida, binere xwendin.

Ki ber bendîd-i mehmilha«Bi Qur'anê bi ayatêEger pîrê xerabatê


Îslam

Îslama (feminine definite construct singular)
Îslamê (feminine definite oblique singular)
wê Îslamê (feminine definite demonstrative oblique singular)
Îslamê (feminine definite vocative singular)
Îslamek (feminine indefinite nominative singular)
Îslameke (feminine indefinite construct singular)
Îslamekê (feminine indefinite oblique singular)

Şerê Îslamê û Kufrê


horî

horiya (feminine definite construct singular)
horiyên (feminine definite construct plural)
horiyê (feminine definite oblique singular)
horiyan (feminine definite oblique plural)
wê horiyê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wan horiyan (feminine definite demonstrative oblique plural)
horiyê (feminine definite vocative singular)
horiyino (feminine definite vocative plural)
horiyek (feminine indefinite nominative singular)
horiyin (feminine indefinite nominative plural)
horiyeke (feminine indefinite construct singular)
horiyine (feminine indefinite construct plural)
horiyekê (feminine indefinite oblique singular)
horiyinan (feminine indefinite oblique plural)
hûrî
esmer
kezîzer
zerî
حۆری (Kurdish-Arabic)

Ji erebî حورية (ḧûriyeᵗ) ji zimanên îranî, hevreha pehlewî hurust (jinên spehî), avestayî hu-rewse- ji hu- (spehî, baş, xweş - binere hewa) + -rewse- (dirûv, şikil, awa - binere xwerist, sirişt). Hê berî îslamê di berhemên zerdeştî de, bi taybetî di Erde Viraz Namek (Kitêba Virazê Rast) de, tê behskirin. Paşî li ber Erde Viraz Namekê herwiha Mi'raca Mihemed-pêxember jî hatiye nivîsîn. Herwiha hevreha huner, hinêr.

Zeriyên ciwan û spehî yên ku tê bawerkirin ku li biheştê di xizmeta zelaman de ne

Li axretê 70 horî, li vê dinyayê 40 horî, oxxxxxx!


Mûsa

Ji erebî موسى (Mûsa) ji îbranî משה (Moşê) belkî ji misrî msy (“xwedêdayî”) yan ms (kurr). Wek Moses ketiye îngilîzî û gelek zimanên din jî yên ewropî.


nimêj

nimêja (feminine definite construct singular)
nimêjên (feminine definite construct plural)
nimêjê (feminine definite oblique singular)
nimêjan (feminine definite oblique plural)
wê nimêjê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wan nimêjan (feminine definite demonstrative oblique plural)
nimêjê (feminine definite vocative singular)
nimêjino (feminine definite vocative plural)
nimêjek (feminine indefinite nominative singular)
nimêjin (feminine indefinite nominative plural)
nimêjeke (feminine indefinite construct singular)
nimêjine (feminine indefinite construct plural)
nimêjekê (feminine indefinite oblique singular)
nimêjinan (feminine indefinite oblique plural)
نمێژ (Kurdish-Arabic)
limê
limêj
mêj
nimê
nimêh
nimêtin
nivêj
niwêj
bang
desmêj
destnimêj
avdest
ezan
hec
rojî
xêr
zikat

Ji proto-hindûewropî *ném- (belav kirin) > *nemos, proto-îranî *nemeh heçiye (peristin, rêz lê girtin), nemas (rûmet, qedir, qîmet [bo Xwedê]). Hevrehaniwêj ya soranî, nimac / nimaj / nimaz ya zazakî, nemaz ya farisî, nemeh (peristin) ya avestayî, nimêc ya parsî, nemaz ya pehlewî, لمونځ (limûnz) ya peştûyî, names (rêzgirtin) ya sanskrîtî, νέμω (nêmo: belav kirin) û Νέμεσις (Nêmesis: xwedayatolhildanê) yên yûnaniya kevn. Eynî peyv bi rêya farisî nemaz wek namaz ketiye tirkî jî.
* proto-hindûewropî: *ném- ("belav kirin") > *ném-os-
:* proto-îranî: *nemeh-hačiya- ("peristin, rêz lê girtin")
::avestayî: nemeh- ("peristin, rêz lê girtin")
::partî: nm'c ("peristin”)
::pehlewî: nemaz ("peristin")
::sogdî: nim'c ("peristin")
::farisî: nemaz ("nivêj, nimêj") --> tirkî: namaz
::belûçî: nemaş ("nivêj, nimêj")
::peştûyî: limûnz ("nivêj, nimêj")
::kurmancî: nimê, nimêj, nivêj ("nivêj, nimêj")
::soranî: niwêj, nwêj ("nivêj, nimêj")
::kelhûrî: nimaz
::hewramî: nima
::zazakî: nimac ("nivêj, nimêj")
:sanskrîtî: names ("peristin, rêz lê girtin")
:yûnanî: némo (belav kirin) -> Nêmesis
;Çavkanî:
* Horn, Paul. (1893): Grundriss der neupersischen Etymologie [Bingehê etîmolojiya farisî] (bi almanî). Strassburg r. 233.,
* Lubotsky, Alexander. Indo-Aryan inherited lexicon. University of Leiden.
* Pokorny: -

Daxwaz ji Xwedê yan xwedayekî bi taybetî ayînên îslamî yên her roj pênc caran tên dubarekirin.

Şîşe û wan baderêjanMin nema hiş li nivêjanLi deftera dînan im ez


remezan

remezana (feminine definite construct singular)
remezanên (feminine definite construct plural)
remezanê (feminine definite oblique singular)
remezanan (feminine definite oblique plural)
wê remezanê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wan remezanan (feminine definite demonstrative oblique plural)
remezanê (feminine definite vocative singular)
remezanino (feminine definite vocative plural)
remezanek (feminine indefinite nominative singular)
remezanin (feminine indefinite nominative plural)
remezaneke (feminine indefinite construct singular)
remezanine (feminine indefinite construct plural)
remezanekê (feminine indefinite oblique singular)
remezaninan (feminine indefinite oblique plural)
ڕهمهزان (Kurdish-Arabic)
remedan

Ji erebî رَمَضَان (ramaḍān, “remezan”), destpêkê maneya "meha kel/hişk" dida, ji رمض (ṛemide, “kizirîn, qijikîn, şewitîn, li ber tavê û germayê hişk bûn”) ji ber ku berî îslamê meha remezanê diket beramberî dawiya tîrmehê û destpêka tebaxê anku havînê lê di salnameya koçî de meha nehem e û li gor salnameya zayînî li dor salê dizivire. Herçendî dengê ض (ḍ) yê erebî pirr nêzîkî d ya kurdî be jî, ew bi pirranî di kurdî, farisî û tirkî de wek z tê xwendin/gotin. Di erebî de jî hin kes wê wek ẓ anku nêzîkî dengê z bi lêv dikin. Ji bilî "remezan"ê, navê çend mehên din jî yên salnameya koçî di heman demê de navê zelaman/mêran in jî: Receb, Şeban, Miherem.

meha rojîgirtinê
 (meha nehê ji salnameya koçî anku hicrî)


Mihemed

Mihemedê (masculine definite construct singular)
Mihemedî (masculine definite oblique singular)
wî Mihemedî (masculine definite demonstrative oblique singular)
Mihemedo (masculine definite vocative singular)
Mihemedek (masculine indefinite nominative singular)
Mihemedekî (masculine indefinite construct singular)
Mihemedekî (masculine indefinite oblique singular)
Mehemed
Mehemmed
Mehmed
Memed
Mend
Mihemmed
Muhemed
Muhemmed
Muhamed
Muhammed
Meḧemed
Meḧemmed
Meḧmed
Memed
Miḧemed
Miḧemmed
Muḧemed
Muḧemmed
Muḧamed
Muḧammed

pêxemberê ku îslam damezrand yan belav kir

Gul im di destê xaranB' ismê Mihemed nav imBilbil im di gulzaran


Umer

Umerê (masculine definite construct singular)
Umerî (masculine definite oblique singular)
wî Umerî (masculine definite demonstrative oblique singular)
Umero (masculine definite vocative singular)
Umerek (masculine indefinite nominative singular)
Umerekî (masculine indefinite construct singular)
Umerekî (masculine indefinite oblique singular)
Emer
Imer
Omer
'Emer
'Imer
'Omer
'Umer

Omerê kurrê Xetabî (Omer bin Xetab): duyem xelîfê misilmanan bû


îmam

îmamê (masculine definite construct singular)
îmamên (masculine definite construct plural)
îmamî (masculine definite oblique singular)
îmaman (masculine definite oblique plural)
wî îmamî (masculine definite demonstrative oblique singular)
wan îmaman (masculine definite demonstrative oblique plural)
îmamo (masculine definite vocative singular)
îmamino (masculine definite vocative plural)
îmamek (masculine indefinite nominative singular)
îmamin (masculine indefinite nominative plural)
îmamekî (masculine indefinite construct singular)
îmamine (masculine indefinite construct plural)
îmamekî (masculine indefinite oblique singular)
îmaminan (masculine indefinite oblique plural)
îman

mela, xoce, mamosteya/ê dînê Îslamê, seroka/ê dînî ya misilmanan

Tu îlahê dîndurustanTu îmamê pûtperestan**Dilberê hişyar û mestan


hec

heca (feminine definite construct singular)
hecên (feminine definite construct plural)
hecê (feminine definite oblique singular)
hecan (feminine definite oblique plural)
wê hecê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wan hecan (feminine definite demonstrative oblique plural)
hecê (feminine definite vocative singular)
hecino (feminine definite vocative plural)
hecek (feminine indefinite nominative singular)
hecin (feminine indefinite nominative plural)
heceke (feminine indefinite construct singular)
hecine (feminine indefinite construct plural)
hecekê (feminine indefinite oblique singular)
hecinan (feminine indefinite oblique plural)
hac
hacc
ḧac
hecc
ḧec

Ji erebî حج (ḥecc: hec) ji aramî ܚܓܐ / חגא (ḥegga: pîrozbahî, pîrozkirin), hevreha îbrî חג (xeg: rojên pîroz).

Cihê pîroz yê li Mekehê
yê ku divê her misilman ku di şiyan da be bi kêmî carekê di jiyana xwe biçiyê

Her kesê rabî di behsê carekê mehder bikitXeyr-i heftî hec didêrit belko bihtir ew sewabWe'de dabû dê şehîd kim wî bi şîrê xwey şerîf


şerîet

Ji erebî شَرِيعَة (šarīʿa).

Derman necis bit mefu yeDi merteba şerîetêHusna keçê wasil dibî


cîhad

cîhada (feminine definite construct singular)
cîhadên (feminine definite construct plural)
cîhadê (feminine definite oblique singular)
cîhadan (feminine definite oblique plural)
wê cîhadê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wan cîhadan (feminine definite demonstrative oblique plural)
cîhadê (feminine definite vocative singular)
cîhadino (feminine definite vocative plural)
cîhadek (feminine indefinite nominative singular)
cîhadin (feminine indefinite nominative plural)
cîhadeke (feminine indefinite construct singular)
cîhadine (feminine indefinite construct plural)
cîhadekê (feminine indefinite oblique singular)
cîhadinan (feminine indefinite oblique plural)
cihad

/d͡ʒiːˈhɑːd/

şerê pîroz ya ji aliyê ku misilmanan ve tê kirin, şerê bo xatirê îslamê.


şehde

soza dînî, şertê dînî,
(di Îslamê de Eşhedu en la îlahe îlla Ellah we eşhedu enne Muhemmedun resûl Ellah.)

Ez ko di de'wa 'aşiqî kifşe dikit zeban derewKetmê şehadetê dibit wê se'etê bi şehde ferdCebhet û dêm û gerdenê perde dema ji ber biret


henefî

Ji erebî حنفى (ḧenefî) ji navê Ebû Henîfe anku en-Ne'man ibn Tabitê damezrînerê wê mezhebê (699 - 765).

yek ji çar mezhebên serekî yên Îslama sinî


henefîtî

henefîtiya (feminine definite construct singular)
henefîtiyên (feminine definite construct plural)
henefîtiyê (feminine definite oblique singular)
henefîtiyan (feminine definite oblique plural)
wê henefîtiyê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wan henefîtiyan (feminine definite demonstrative oblique plural)
henefîtiyê (feminine definite vocative singular)
henefîtiyino (feminine definite vocative plural)
henefîtiyek (feminine indefinite nominative singular)
henefîtiyin (feminine indefinite nominative plural)
henefîtiyeke (feminine indefinite construct singular)
henefîtiyine (feminine indefinite construct plural)
henefîtiyekê (feminine indefinite oblique singular)
henefîtiyinan (feminine indefinite oblique plural)
ḧenefîtî
henbelîtî
malikîtî
şafiîtî

mezhebê henefiyan,
yek ji çar mezhebên serekî yên Îslama sinî


sinîtî

sinîtiya (feminine definite construct singular)
sinîtiyên (feminine definite construct plural)
sinîtiyê (feminine definite oblique singular)
sinîtiyan (feminine definite oblique plural)
wê sinîtiyê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wan sinîtiyan (feminine definite demonstrative oblique plural)
sinîtiyê (feminine definite vocative singular)
sinîtiyino (feminine definite vocative plural)
sinîtiyek (feminine indefinite nominative singular)
sinîtiyin (feminine indefinite nominative plural)
sinîtiyeke (feminine indefinite construct singular)
sinîtiyine (feminine indefinite construct plural)
sinîtiyekê (feminine indefinite oblique singular)
sinîtiyinan (feminine indefinite oblique plural)
sinne
sinetî
sinnetî
sinnîtî
sune
sunetî
sunîtî
sunnîtî
şîîtî


Adem

Ji erebî آدَم (ʾādam)îbranî אדם (Adam), hevreha akadî 𒁁𒈪 (adamu: mêr, zelam), fonîkî 𐤀𐤃𐤌 (ʾdm), ugarîtî 𐎀𐎄𐎎 (adm), erebiya başûrî𐩱𐩵𐩣 (bindest), ge'ezîዶም (dom: kole, bendî). Heman peyv ji îbrî bi rêya yûnanî û latînî wek Adam ketiye zimanên ewropî jî.

li gor Quranê û Pîroznameyê yekem mirovê dinyayê û bavkalê hemû mirovên din

Adem û Hawa


boraq

بۆراق (Kurdish-Arabic)
buraq
Boraq
Buraq

Ji erebî براق (buraq), ew bi xwe ji zimanên îranî, bide ber farisiya navîn bareg (hesp), kurdî bergîl, farisî باره (barê), têkilî bar, birin. Fikra mîracê (sefera esmanî ya Mihemed pêxemberî) bi xwe jî ji gelên îranî ji serpêhatiya Erde Viraf Namekê ya bi pehlewî hatiye wergirtin. Paşî Dante Alighieri jî Divina Commedia (ŞanoyaXwedayî) ya xwe li ber wê vehûnandiye. Texmîna ku dibêje boraq têkilî peyva birq ye anku "boraq" heywanek wek birqê lezgîn ye, etîmolojiya gelêrî ye.

Heywana ku li gor riwayetê Mihemed-pêxember pê çû esmanan û vegeriya.


Şeytan

Ji erebî شيطان (şeyṭan) ji îbranî שטן (şeṭan), hevreha aramî ܣܛܢܐ (şaṭana). Peyva îbranî yekser yan jî bi rêya aramî wek Σατάν (Satan) ketiye yûnaniya kevn û jê belavî hemû zimanên ewropî jî bûye: latînî Satān, fransî, almanî û îngilîzî Satan, spanî Satán, îtalî Satana, rusî Сатана (Satana) (Satana), portugalî Satã... Li aliyekî din li Rojhilatê forma bi rêya erebî belav bûye: farisî شیطان (şeytan), tirkî Şeytan, hindî शैतान (şeytan), maratî सैतान (şeytan)...

Mexlûqê ku guneh û xirabiyan bi mirovî dide kirin.

Xedda' û xeberbezîn û telbîsŞagirdê şe'ameta wî ŞeytanŞermende ji guhtina wî Buhtan


tewaf

tewafa (feminine definite construct singular)
tewafên (feminine definite construct plural)
tewafê (feminine definite oblique singular)
tewafan (feminine definite oblique plural)
wê tewafê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wan tewafan (feminine definite demonstrative oblique plural)
tewafê (feminine definite vocative singular)
tewafino (feminine definite vocative plural)
tewafek (feminine indefinite nominative singular)
tewafin (feminine indefinite nominative plural)
tewafeke (feminine indefinite construct singular)
tewafine (feminine indefinite construct plural)
tewafekê (feminine indefinite oblique singular)
tewafinan (feminine indefinite oblique plural)

Zivirîna li dor Ke'beyê anku kevirê reş yê hecê (bi gelemperî heft caran).

Min ê xwe berda
Meka mukerem Medîna minawer
Kiriye tewafa kevirê Heceruleswed ciyê tobayê
Min ê xwe avêtî girê Erefayê

ji stiranek gelêrî ya kurdî bi dengê Huseynê Farî, berhevkirina Ayhan Meretov, Kovara Mehname, hj. 28, 5/2002


fitar

fitara (feminine definite construct singular)
fitarên (feminine definite construct plural)
fitarê (feminine definite oblique singular)
fitaran (feminine definite oblique plural)
wê fitarê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wan fitaran (feminine definite demonstrative oblique plural)
fitarê (feminine definite vocative singular)
fitarino (feminine definite vocative plural)
fitarek (feminine indefinite nominative singular)
fitarin (feminine indefinite nominative plural)
fitareke (feminine indefinite construct singular)
fitarine (feminine indefinite construct plural)
fitarekê (feminine indefinite oblique singular)
fitarinan (feminine indefinite oblique plural)
fitare
iftar
îftar
fitir
fitre

Ji erebî إِفْطَار (ʾifṭār).

rojîşikandin, yekem xwarina piştî rojiyê
(li dema rojavabûnê)

Fitar kirin.

Rojiya xwe şkandin, piştî rojavabûnê xwarin.

Fitar bûye.

Roj ava bûye û rojîgir êdî dikarin bixwin û vexwin.

Bangê fitarê.

Gaziya ku ji mizgeftan tê kirin ku êdî rojîgir dikarin bixwin û vexwin.


fitû

fitûya (feminine definite construct singular)
fitûyên (feminine definite construct plural)
fitûyê (feminine definite oblique singular)
fitûyan (feminine definite oblique plural)
wê fitûyê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wan fitûyan (feminine definite demonstrative oblique plural)
fitûyê (feminine definite vocative singular)
fitûyino (feminine definite vocative plural)
fitûyek (feminine indefinite nominative singular)
fitûyin (feminine indefinite nominative plural)
fitûyeke (feminine indefinite construct singular)
fitûyine (feminine indefinite construct plural)
fitûyekê (feminine indefinite oblique singular)
fitûyinan (feminine indefinite oblique plural)
fetû
fetwa
fetwe
fitwa
fitwe

biryara yan fermana melayan yan miftiyan


zemzem

zemzema (feminine definite construct singular)
zemzemên (feminine definite construct plural)
zemzemê (feminine definite oblique singular)
zemzeman (feminine definite oblique plural)
wê zemzemê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wan zemzeman (feminine definite demonstrative oblique plural)
zemzemê (feminine definite vocative singular)
zemzemino (feminine definite vocative plural)
zemzemek (feminine indefinite nominative singular)
zemzemin (feminine indefinite nominative plural)
zemzemeke (feminine indefinite construct singular)
zemzemine (feminine indefinite construct plural)
zemzemekê (feminine indefinite oblique singular)
zemzeminan (feminine indefinite oblique plural)

Ji erebî زمزم (zemzem) ji lêkera زمزم (zemzeme, “bilqîn, bilq-bilqa avê jê hatin, xuşîna avê, xumxuma avê”) ji dengê onomatopoetîk.

kaniyek e li heca Mekehê û misilman bawer dikin ku ava wê pîroz e û xêr e ku bêt vexwarin


Zekerya

Zekeryayê (masculine definite construct singular)
Zekeryayên (masculine definite construct plural)
Zekeryayî (masculine definite oblique singular)
Zekeryayan (masculine definite oblique plural)
wî Zekeryayî (masculine definite demonstrative oblique singular)
wan Zekeryayan (masculine definite demonstrative oblique plural)
Zekeryayo (masculine definite vocative singular)
Zekeryayino (masculine definite vocative plural)
Zekeryayek (masculine indefinite nominative singular)
Zekeryayin (masculine indefinite nominative plural)
Zekeryayekî (masculine indefinite construct singular)
Zekeryayine (masculine indefinite construct plural)
Zekeryayekî (masculine indefinite oblique singular)
Zekeryayinan (masculine indefinite oblique plural)
Zekeriya

Bi rêya erebî زَكَرِيَّا (zakariyyā) ji îbranî, têkildarî zikir.


hicrî

salnameya hicrî: salnameya îslamî ya ku niha nêzî sala 1400ê ye


sinet

Ji erebî سُنَّة (sunna), têkildarî sinî.

Tiştên ku mirov ne mecbûr e bike lê baş e ku bên kirin.

nivêjên sinet

Têk û vêk guhdarê pîr bûmB' işqa dîn û sinnetêŞêxê serdarê xelîfan

Kulaveke kevneşopî ya ku hinek Kurdên Misilman, bi taybetî li herêma Kurdistanê, li xwe dikin. Ew bi gelemperî kepek kinckirî ye, ku pir caran bi dersok ve tê pêçandin.


erkan

Deyn ji erebî أركان (erkan), pirjimara erebî ركن (rukn, “stûn”).

stûn, rukn, rêûrêbaz, hîm, bingeh, dirb, prensîp

Her pênc erkanên îslamê ev in: şehde, nimêj, zekat, rojî, hec


mîrac

mîraca (feminine definite construct singular)
mîracên (feminine definite construct plural)
mîracê (feminine definite oblique singular)
mîracan (feminine definite oblique plural)
wê mîracê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wan mîracan (feminine definite demonstrative oblique plural)
mîracê (feminine definite vocative singular)
mîracino (feminine definite vocative plural)
mîracek (feminine indefinite nominative singular)
mîracin (feminine indefinite nominative plural)
mîraceke (feminine indefinite construct singular)
mîracine (feminine indefinite construct plural)
mîracekê (feminine indefinite oblique singular)
mîracinan (feminine indefinite oblique plural)
mihrac
mi'rac
mîhrac
mî'rac
hicre

Geşta Mihemed-pêxemberî li esmanan di şevekê di dema ku ew hê dijiya, Şevçiraxa Mîracê.


Brahîm

Brahîmê (masculine definite construct singular)
Brahîmî (masculine definite oblique singular)
wî Brahîmî (masculine definite demonstrative oblique singular)
Brahîmo (masculine definite vocative singular)
Brahîmek (masculine indefinite nominative singular)
Brahîmekî (masculine indefinite construct singular)
Brahîmekî (masculine indefinite oblique singular)
Birahîm
Ibrahîm
Îbrahîm
brahman

Ji erebî إِبْرَاهِيم (ʾibrāhīm).

Li gor Quranê û Tewratê pêxemberek bû bavê û Ishaqî û Smaîlî bû û bi wî awayî bavkalê hemû israîlî û ereban e.


wehî

wehiya (feminine definite construct singular)
wehiyên (feminine definite construct plural)
wehiyê (feminine definite oblique singular)
wehiyan (feminine definite oblique plural)
wê wehiyê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wan wehiyan (feminine definite demonstrative oblique plural)
wehiyê (feminine definite vocative singular)
wehiyino (feminine definite vocative plural)
wehiyek (feminine indefinite nominative singular)
wehiyin (feminine indefinite nominative plural)
wehiyeke (feminine indefinite construct singular)
wehiyine (feminine indefinite construct plural)
wehiyekê (feminine indefinite oblique singular)
wehiyinan (feminine indefinite oblique plural)
وهحی (Kurdish-Arabic)

nazil

Hatinaa peyamekê ji alî Xwedê ve bo pêxemberekî.

Tê bawerkirin ku Quran di meha remezanê de ji Mihemed-pêxember re wehî bûye.

Kitêba Murad Celalî, Di Roniya Qur’anê De Dîroka Pêxemberan, behsa jîyana pêxemberên ku di Qur’ana Pîroz de diborin hatiye kirin.. Di kitêbê de jîyana Hezretî Adem, Hz. Idrîs, Hz. Nûh, Hz. Hûd, Hz. Îbrahîm, Hz. Musa, Hz. Yaqûb û heta jîyana Hz. Îsa (e.s) hatiye nivîsîn. Lê berî ku nivîskar Murad Celalî dest bi nivîsandina jîyana pêxemberan bike pêşgotinek jî nivîsiye: Destpêk, Pêwîstiya Pêxemberan, Peyama Hevbeş Yekîtiya Xweda, Awayê Hatina Wehiyê, Wesfên Pêxemberan, Wezîfeyên Pêxemberan û Hejmara Pêxemberan.


nazil

nazila (feminine definite construct singular)
nazilên (feminine definite construct plural)
nazilê (feminine definite oblique singular)
nazilan (feminine definite oblique plural)
wê nazilê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wan nazilan (feminine definite demonstrative oblique plural)
nazilê (feminine definite vocative singular)
nazilino (feminine definite vocative plural)
nazilek (feminine indefinite nominative singular)
nazilin (feminine indefinite nominative plural)
nazileke (feminine indefinite construct singular)
naziline (feminine indefinite construct plural)
nazilekê (feminine indefinite oblique singular)
nazilinan (feminine indefinite oblique plural)
nazik

wehî, dahatina peyamekê ji alî Xwedê ve bo pêxemberekî

Tê bawerkirin ku Quran di meha remezanê de ji Mihemed-pêxember re nazil bûye.

Rehmî nazil cumleê 'îlet dibitHer cihê lê bête xwendin rehmet lê

Mela Hesenê Bateyî, Mewlûda Kurdî, ~1720


qamet

qameta (feminine definite construct singular)
qametên (feminine definite construct plural)
qametê (feminine definite oblique singular)
qametan (feminine definite oblique plural)
wê qametê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wan qametan (feminine definite demonstrative oblique plural)
qametê (feminine definite vocative singular)
qametino (feminine definite vocative plural)
qametek (feminine indefinite nominative singular)
qametin (feminine indefinite nominative plural)
qameteke (feminine indefinite construct singular)
qametine (feminine indefinite construct plural)
qametekê (feminine indefinite oblique singular)
qametinan (feminine indefinite oblique plural)
qemet

Di nivêjê de sekinîna ji piyan ve anku li ser piyan.


Fatma

Fatmaya (feminine definite construct singular)
Fatmayê (feminine definite oblique singular)
wê Fatmayê (feminine definite demonstrative oblique singular)
Fatmayê (feminine definite vocative singular)
Fatmayek (feminine indefinite nominative singular)
Fatmayeke (feminine indefinite construct singular)
Fatmayekê (feminine indefinite oblique singular)
Fatîma
Fatîme
Fatme

keça Mihemed-pêxemberî, jina Îmam Elî, dayika Hz Hesen û Hisênî


Mehdî

Mihemed-ul Mehdî: misilman (bi taybetî şîî) bawer dikin ku serokek e ku dê bêt ser dinyayê û rêberiya misilmanan bike û qenciyê li dinyayê belav bike
 berî ku bibe roja qiyametê
 (di dîrokê de gelek kesî angaşt kiriye ku ew Mehdî ye)


Elyas

Elyasê (masculine definite construct singular)
Elyasî (masculine definite oblique singular)
wî Elyasî (masculine definite demonstrative oblique singular)
Elyaso (masculine definite vocative singular)
Elyasek (masculine indefinite nominative singular)
Elyasekî (masculine indefinite construct singular)
Elyasekî (masculine indefinite oblique singular)
Ilyas
Îlyas


rekaet

rekaeta (feminine definite construct singular)
rekaetên (feminine definite construct plural)
rekaetê (feminine definite oblique singular)
rekaetan (feminine definite oblique plural)
wê rekaetê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wan rekaetan (feminine definite demonstrative oblique plural)
rekaetê (feminine definite vocative singular)
rekaetino (feminine definite vocative plural)
rekaetek (feminine indefinite nominative singular)
rekaetin (feminine indefinite nominative plural)
rekaeteke (feminine indefinite construct singular)
rekaetine (feminine indefinite construct plural)
rekaetekê (feminine indefinite oblique singular)
rekaetinan (feminine indefinite oblique plural)
rikat
reka'et
rikaet
rika'et
sicde

Parçeyên nivêjê (her cara ku mirov sûreta "el-Fatîfe" di nivêjê de dixwîne).

Nivêja nîvro çar rekaet e.

Li gorî efsaneyeka navdar û di nav xelkê de gelek belavbûyî ku Şewket Beysanoğlu ji devê Mehemed Bulutê 80 salî yê ji gundê Xizirelyasê di hezîrana sala 1962 de berhev kiriye: “Kesekî bawermend ger bi dilekî xalis beriya berbanga şefeqê du rekaet nimêj bike, paşê sed caran bibêje: ‘Laîlaheîlellah, Ya xêrul xelas, Muhemmed resûlullah, Hawar ya Xizirelyas!’, hingê dê Xoceyê Xizir bibîne.

Roşan Lezgîn: Cihê Rastîn Yê Eshabê Kehf, vekolînek e ku hê nehatiye weşandin, 7/2008


dar-us selam

"welatê aştiyê", welatê ku îslam lê serdest e, ne kufristan

Hemdê bêhed bo Xudayê 'alemîn
Ew Xudayê da ye me dînê mubîn
Em kirine ummeta xeyr-ul beşer
Tabi'ê wî muqtedayê namûwer. Ew Xudayê malikê mulkê ezîm
 Daye me mîrasa Qur'ana Kerîm
 Dînê me kir kamîl û nî'mettemam
 Ye'nî da me Ehmed û dar-us selam

Melayê Batê: Mewlûd, serhed.org, jêgirtin 8/2010


Ellahu ekber

Ellahuekber
ellahuekber
(gotina "Ellahu ekber")

Ji erebî اللّٰهُ أَكْبَر (allāhu ʾakbar) ji الله (Ellahu, “Xwedê, Ellah”) + اكبر (ekber, “mezintirîn”) ji كبير (kebîr, “mezin --> kibar, kubar”).

Xwedê mezin e, Xwedê mezintirîn e
(gotinek dînî ye)


Furqan

Ji erebî الفرقان (el-Furqan) ji فرقان (ji hev ferq/cudakirin - anku Qur'an qenciyê û xirabiyê ji hev dide cudakirin) ji rehê فرق (f-r-q: ji hev cudakirin), hevreha فرق (ferq: ferq, cuda), herwiha hevreha rehê p-r-q- (cuda kirin) ya aramî.


ezel

ezela (feminine definite construct singular)
ezelê (feminine definite oblique singular)
wê ezelê (feminine definite demonstrative oblique singular)
ezelê (feminine definite vocative singular)
ezelek (feminine indefinite nominative singular)
ezeleke (feminine indefinite construct singular)
ezelekê (feminine indefinite oblique singular)
ئەزەل (Kurdish-Arabic)

ebed, bêdestpêk, berî destpêka gerdûnê, berî hebûna her tiştî:

Ellah sehergaha ezel
Zatê tecellaya xwe da
Nûra cemala lemyezel
Yelmûmê ’işqê şu`le da


siyer

siyera (feminine definite construct singular)
siyerên (feminine definite construct plural)
siyerê (feminine definite oblique singular)
siyeran (feminine definite oblique plural)
wê siyerê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wan siyeran (feminine definite demonstrative oblique plural)
siyerê (feminine definite vocative singular)
siyerino (feminine definite vocative plural)
siyerek (feminine indefinite nominative singular)
siyerin (feminine indefinite nominative plural)
siyereke (feminine indefinite construct singular)
siyerine (feminine indefinite construct plural)
siyerekê (feminine indefinite oblique singular)
siyerinan (feminine indefinite oblique plural)

Li gorî rêziknameya Komeleya Hizra Xezalî û Mekteba Eyûbî, dersên mentiq, munazere, hedîs, tefsîr, siyer û fiqh dê bi kurdî bên dayîn.


ewret

ewreta (feminine definite construct singular)
ewretên (feminine definite construct plural)
ewretê (feminine definite oblique singular)
ewretan (feminine definite oblique plural)
wê ewretê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wan ewretan (feminine definite demonstrative oblique plural)
ewretê (feminine definite vocative singular)
ewretino (feminine definite vocative plural)
ewretek (feminine indefinite nominative singular)
ewretin (feminine indefinite nominative plural)
ewreteke (feminine indefinite construct singular)
ewretine (feminine indefinite construct plural)
ewretekê (feminine indefinite oblique singular)
ewretinan (feminine indefinite oblique plural)

Ji erebî عورة ('ewreᵗ: ewret, rûsî, tazîtî) ku herwiha serekaniya peyva afret e jî.

endamên leşî yên ku dîtina wan ji aliyê biyaniyan ve heram e


Yehya

Yehyayê (masculine definite construct singular)
Yehyayên (masculine definite construct plural)
Yehyayî (masculine definite oblique singular)
Yehyayan (masculine definite oblique plural)
wî Yehyayî (masculine definite demonstrative oblique singular)
wan Yehyayan (masculine definite demonstrative oblique plural)
Yehyayo (masculine definite vocative singular)
Yehyayino (masculine definite vocative plural)
Yehyayek (masculine indefinite nominative singular)
Yehyayin (masculine indefinite nominative plural)
Yehyayekî (masculine indefinite construct singular)
Yehyayine (masculine indefinite construct plural)
Yehyayekî (masculine indefinite oblique singular)
Yehyayinan (masculine indefinite oblique plural)
Ehya
Yahya

Bi riya erebî يَحْيَى (yaḥyā) ji îbranî [Peyv?]יוחנן (yōḥānān).

kurê Zekerya-pêxember bû û bi xwe jî pêxemberek bû


sirat

sirata (feminine definite construct singular)
siratên (feminine definite construct plural)
siratê (feminine definite oblique singular)
siratan (feminine definite oblique plural)
wê siratê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wan siratan (feminine definite demonstrative oblique plural)
siratê (feminine definite vocative singular)
siratino (feminine definite vocative plural)
siratek (feminine indefinite nominative singular)
siratin (feminine indefinite nominative plural)
sirateke (feminine indefinite construct singular)
siratine (feminine indefinite construct plural)
siratekê (feminine indefinite oblique singular)
siratinan (feminine indefinite oblique plural)
سرات (Kurdish-Arabic)

Ji erebî صراط (ṣiraṭ) ji farisiya navîn sirat ji aramî סטרטא / ܐܣܛܪܛܐ (siraṭa/sṭrata) ji yûnanî στράτα (stráta) ji latînî strata (“cade”) ji stratus (niximandî) yan stratum (tebeq) ji sternō (pehn kirin, belav kirin) ji proto-hindûewropîsterh₃- (pehn kirin). Peyva almanî Straße, îngilîzî street, îtalî strada, romanî stradă, holendî straat (hemû bi maneya cade) ji eynî rehî ne û ew jî ji latînî tên. Peyva "sirat" ji Rojavayê lê fikra "Pira Siratê" ji Rojhilatê, ji zerdeştiyê ketiye îslamê, bi avestayî "çinveto piritûm = pira dadê / edaletê").

Pira ku divê mirov roja qiyametê di ser re derbas bibin (gunehkar ê ji ser bikevin dûjehê û xêrker jî di ser re biborin biheştê).

Wer'a wî we reng dîn qewî kirŞer'a wî sirat mustewî kir'Alim hemî şubhê enbiya ne


decal

Ji erebî دَجَّال (deccal) ji aramî דגלא (deggela: xapîner, hîleker, lêhbker, sextekar) ji rehê דגל (d-g-l-: xapandin, hîle lê kirin, lêhb lê kirin) ku hevreha akadî degalû (nerîn; dîtin) e.

hevalê şeytanî yê ku li gor îslamê dê bê ser dinyayê û xelkê bixapîne


henîf

Ji erebî حنيف (ḧenîf), hevreha ji aramî חנפא (ḧenêpa, “pûtperist”) ji îbranî חנף (xenêp, “kafir, gawir, bêdîn”). Guherîna maneyê ji "bêdîn" gav bi gav bo "dîndar" ji aliyekî ve ecêb e lê ji hêleke din ve tê fehmkirin: cihûyan ereb wek kafir dane nasîn, ereban jî ji Mihemed pêxember ve xwastiye dîndariya xwe bidin pêş.

dîndarên rast berî ku îslam peyda bibe,
ji dînê Birahîm pêxemberî,
tekxwedaperist, monoteîst


sicade

sicadeya (feminine definite construct singular)
sicada (feminine definite construct singular)
sicadeyên (feminine definite construct plural)
sicadên (feminine definite construct plural)
sicadeyê (feminine definite oblique singular)
sicadê (feminine definite oblique singular)
sicadeyan (feminine definite oblique plural)
sicadan (feminine definite oblique plural)
wê sicadeyê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wê sicadê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wan sicadeyan (feminine definite demonstrative oblique plural)
wan sicadan (feminine definite demonstrative oblique plural)
sicadeyê (feminine definite vocative singular)
sicadê (feminine definite vocative singular)
sicadeyino (feminine definite vocative plural)
sicadino (feminine definite vocative plural)
sicadeyek (feminine indefinite nominative singular)
sicadek (feminine indefinite nominative singular)
sicadeyin (feminine indefinite nominative plural)
sicadin (feminine indefinite nominative plural)
sicadeyeke (feminine indefinite construct singular)
sicadeke (feminine indefinite construct singular)
sicadeyine (feminine indefinite construct plural)
sicadine (feminine indefinite construct plural)
sicadeyekê (feminine indefinite oblique singular)
sicadekê (feminine indefinite oblique singular)
sicadeyinan (feminine indefinite oblique plural)
sicadinan (feminine indefinite oblique plural)
sicac
sicat
sicatik
sicatk
sucat
sucatik
sucatk
sicadk
sujde
şujde

: Etîmolojiya vê peyvê nehatiye nivîsîn. Eger tu bi rastî bizanî, kerem bike bişkoka "biguhêre" ya di ser van gotinan re bitikîne û etîmolojiya vê peyvê binivîse. Çavkaniyên ku te ew etîmolojî jê girtiye jî binivîse.


estexfirullah

Ji erebî أَسْتَغْفِرُ ٱللّٰهَ (ʾastaḡfiru llāha /esteẍfirullah/) ji غَفَرَ (ḡafara /ẍefere/, “lê borîn, bexşandin, efû kirin, xufirandin”).

stexfar, haşa, sexwirila,
Xwedê li min bibore,
Xwedê li min negire


Şiyandar

Şiyandar navekê taybet yê Xwedê, Mesîhî u Musilman bi kar tînin.


tîlawet

Xwendina Qur'anê ya bi dengekî xweş û bilind, xwendina Qur'anê ya li gor isûl û esasên wî.


xusl

xusla (feminine definite construct singular)
xuslên (feminine definite construct plural)
xuslê (feminine definite oblique singular)
xuslan (feminine definite oblique plural)
wê xuslê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wan xuslan (feminine definite demonstrative oblique plural)
xuslê (feminine definite vocative singular)
xuslino (feminine definite vocative plural)
xuslek (feminine indefinite nominative singular)
xuslin (feminine indefinite nominative plural)
xusleke (feminine indefinite construct singular)
xusline (feminine indefinite construct plural)
xuslekê (feminine indefinite oblique singular)
xuslinan (feminine indefinite oblique plural)
xusil

Ji hêla misilmanan ve şuştina leşî bi temamî da ku leş bikeve rewşek paqijiyê.


ensar

Ji erebî أَنْصَارٌ (ʾanṣārun) ku forma pirhejmar ya peyva نَاصِر (nāṣir, “alîkar”) e ku ji lêkera نَصَرَ (naṣara, “alîkarî kirin”) e. Ji heman rehî herwiha navê mêran Nasir.

alîkar, hevkar, piştgir, piştevan, alîgir
bi taybetî alîkar û hevkarên Mihemed pêxember

Em şebekeya îxanetê nînin, em ensar in ensar û bi wî awayî nêzî mihaciran jî dibin.

24.05.2023, Serokomar Erdogan: "Me dest pê kir, em ê nêzikî 500 hezar penaberî bişînin malên brîket yên li bakurê Sûriyeyê" https://web.archive.org/https://www.aa.com.tr/kk/tirkiye/serokomar-erdogan-me-dest-p%C3%AA-kir-em-%C3%AA-n%C3%AAzik%C3%AE-500-hezar-penaber%C3%AE-bis%C3%AEnin-mal%C3%AAn-br%C3%AEket-y%C3%AAn-li-bakur%C3%AA-s%C3%BBriyey%C3%AA/2905164 arşîv, aa.com