belem

: Etîmolojiya vê peyvê nehatiye nivîsîn. Eger tu bi rastî bizanî, kerem bike bişkoka "biguhêre" ya di ser van gotinan re bitikîne û etîmolojiya vê peyvê binivîse. Çavkaniyên ku te ew etîmolojî jê girtiye jî binivîse.

Sêniyên pan û mezin (bi taybetî yên sênîk tê de tê bicihkirin).


kas

Hevreha farisî کاسه (kas) / کاسه (kasê), hexamenişî kase- ji akadî [skrîpt hewce ye] (kasu), ji sûmerî [skrîpt hewce ye] (kesu). Heman peyvê di zimanên samî de jî bi berfirehî cih girtiye: aramî ܟܣܐ (kasa), erebî كأس (keis), îbranî כוס (kos).

Amana biçûk ya ku mirov qehweyê, çayê yan jî avê jê vedixwe.

Herçî rengê te bivêtin xwe bibînî li-l-lah
Nezerê wer bide kasê çi xweş ayîne ye kas
Tew şerabê bi xerabê bi nehingan de demê

Melayê Cizîrî, Dîwana Melayê Cizirî, ~1640


fincan

فنجان
fîncan

Ji erebî فنجان (fincan) ji zimanên îranî, bide ber farisî پنگان (pengan) ku di bin tesîra erebî de di farisî de jî bûye فنجان (fincan) lê پنگان (pengan) jî hê maye. Ev peyva îranî bi şiklê xwe yê erebî li Rojhilata Navîn û Rojhilata Ewropayê û herwiha li Navenda Asyayê belav bûye: azerî û tirkî fincan, gurcî ფინჯანი (p’inǰani), yûnanî φλιτζάνι (flitzáni), albanî filxhan (bixwîne: filcan), sirbo-xirwatî филџан / fildžan, makedonî филџан (fíldžan), romanî filigean, polonî filiżanka... Bo hin nimûneyên din jî yên ku tê de "p" ya îranî di erebî de bûye "f" û/yan "g" ya îranî bûye "c" û dîsa bi şiklê xwe yê erebî li kurdî û zimanên din yên îranî vegeriye binêre: fisteq, cinayet.

Amana biçembilk ya biçûk ya ku mirov qehweyê yan çayê jê vedixwe.

Ew tilliyên nazik reqîq
Pir da me fincana 'eqîq
Ew badeya nûrîn rehîq


hawin

Ji zimanên îranî, hevreha farisî هاون, havene- (havene-). Havan ya tirkî ji zimanekî îranî hatiye wergirtin.

firaxekê li nava wê çal e û ji bo perçiqandin, kutan, tevlihev kirin, hûr kirin, hekandin, hêrandin tê bikaran.


gumgum

firaxek ji bo hilgirtin, kelandina avê ye.


tetik

kevçîyê mezin ê ku pê xwarin dihê linavhevxistin


cezwe

Ji osmanî جزوه (tirkiya niha cezve), ji erebî جَذْوَة (jaḏwa).

derdanka ku qehwe tê de tê kelandin; çoçik


guvaştek

Alava ku mêweyan diguvişîne û jê ava wan derdixe.


moçik

Herwiha çoçik, ihtimalen bi metatezêmoçik ji *çomik (yan bi asîmîlasyonêçoçik ji *çomik) ji zimanên tirkîkî, qazaxî шөміш (şömış), kirgizî чөмүч (çömüç), başkîrî сүмес (sümes), ozbekî choʻmich, çaxatayî [skrîpt hewce ye] (čömüš). Peyv bi awayê چمچه (čamče, čomče) ketiye farisî jî û jê wek çemçe û çömçe li tirkî û azerî jî vegeriye. https://en.wiktionary.org/wiki/%DA%86%D9%85%DA%86%D9%87#Persian

kefçî, kefçiyekî kûr û mezin e ku bi taybetî bo têkirina xwarinên ron ji qazanan bo sênîkan tê bikaranîn


sêtêlk

Aman bitilk ya mirov pê xwarinê digihîne devê xwe.


ketil

Navmiletî. Bide ber tirkî ketıl, ji îngilîzî kettle, ji îngilîziya navîn ketel, herwiha chetel, ji îngilîziya kevn ċietel (“qazan”) ji proto-cermenî *katilaz (“qazan, setil”), jê pê ve rehê wê nayê zanîn.

Amaneke elektrîkî ku ji bo kelandina avê tê bikaranîn.

Li gor agahiya ku hat hildan, li Eyyubiyeya navçeya navend, li taxa Yenîceyê ceyrana ketilê Kubra Asiya 7 salî li mitbexê kişand.

İbrahim Atmaca, Li Şanliûrfayê ceyranê zarokek kişand û kuşt https://web.archive.org/https://www.aa.com.tr/kk/sernav%C3%AAn-roj%C3%AA/li-sanli%C3%BBrfay%C3%AA-ceyran%C3%AA-zarokek-kisand-%C3%BB-kust/1010279 arşîv, aa.com.tr/kk, 2017

"Ka qehweyekê ji avê xwe re bîne!" got bi xeyd ji lawikê ber destê xwe re. Lawikê ku serê wî di ber wî de ber bi ketilê spî ve çû ku kirêca wî ji vir ve xuya bû û av ji şûşeya kêlekê bera dayê.

Hesen Ildiz, Siya yê Din https://web.archive.org/https://www.google.com.tr/books/edition/Siya_y%C3%AA_Din/0MOoEAAAQBAJ?hl=en&gbpv=1&dq=%22ketil%C3%AA+sp%C3%AE%22&pg=PA76&printsec=frontcover arşîv, Pall Weşan, 2023, r. 76

Hevserokê berê yê Şaredariya Bajarê Mezin a Amedê di peyama xwe de dibêje “Vê êvarê li hêviya min nesekinin. Bi hevalê Selahattin re xweş û geşa me heye. Em hundir, hun li derve. Nuçeyan ji ketilê bigirin.”

Selçuk Mizrakli li jûra girtîgehê ya Selhattîn Demîrtaş bicih bû https://web.archive.org/https://www.rudaw.net/kurmanci/middleeast/turkey/19022022 arşîv, rudaw.net, 2022