heyv

heyva (feminine definite construct singular)
heyvên (feminine definite construct plural)
heyvê (feminine definite oblique singular)
heyvan (feminine definite oblique plural)
wê heyvê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wan heyvan (feminine definite demonstrative oblique plural)
heyvê (feminine definite vocative singular)
heyvino (feminine definite vocative plural)
heyvek (feminine indefinite nominative singular)
heyvin (feminine indefinite nominative plural)
heyveke (feminine indefinite construct singular)
heyvine (feminine indefinite construct plural)
heyvekê (feminine indefinite oblique singular)
heyvinan (feminine indefinite oblique plural)
ههیڤ (Kurdish-Arabic)
hîv

Serekaniya peyvê nayê zanîn lê hevreha ayişm ya pehlewî û aşm (aşme, aşmi, aşmî) ya zazakî ye. Di kurmancî dengê M dibe v û yê ş winda dibe. Bo nimûne, di farisî de çeşm û di kurmancî de çav, di zazakî de amnan, di kurmancî de havîn. Hêjayî gotinê ye ku di soranî û farisî de peyvên cuda bo "heyv" û "meh" nînin, bi soranî herdu "mang" û bi farisî jî herdu "mah" in ku herdu jî hevrehên peyva meh ya kurmancî ne. Lê li aliyekî din, balkêş e ku di hin devokên kurmancî de peyva "meh" peyda nabe û bêjeya "heyv" bi herdu maneyan li kar e.

Cismekî asîmanî ye ku li dor dinyayê dizivire û bi taybetî bi şev şewqa xwe didiyê.

Bêyî teXweza wêran e
Dengê şalûl û bilbilan ewtîn û reyan e
Heyva çardeşevî melûl û bêxwedan e

20.10.2020, Lêhûrbûnek li ser pirtûka ‘Bêyî Pêjna Te’ https://web.archive.org/https://xwebun.org/lehurbunek-li-ser-pirtuka-beyi-pejna-te/ arşîv, Xwebûn.org

Hejmara pêketiyên Korona li rojavayê Kurdistanê zêde dibe. Heyva Sor a Kurd dibêje, tîmên wan 24 demjimêran kar dikin, lê hejmar gelek e û xelk jî di pêkanîna rênmayan de xemsar in.

11.2020, Heyva Sor a Kurd: Divê welatî pabendî rênimayên tendirustiyê bibin https://web.archive.org/https://www.kurdistan24.net/kmr/story/49378-Heyva-Sor-a-Kurd:-Div%C3%AA-welat%C3%AE-pabend%C3%AE-r%C3%AAnimay%C3%AAn-tendirustiy%C3%AA-bibin arşîv, Kurdistan24

Heyvgirtina herî demdirêj a sedsalî diqewime û li Başûrê Kurdistanê heyvgirtin saet 21:24an destpê kiriye. Gerdûn dê bikeve navbeyna heyv û rojê û bi vî awayî bûyera heyvgirtinê pêk tê, ku dê dirêjtirîn heyvgirtina sedsala 21an be.

28.7.2018, Îşev rûyê heyvê hat girtin https://web.archive.org/https://www.basnews.com/kr/babat/454986 arşîv, Basnews


pergala rojê

pergalên rojê (definite plural)
pergaleke rojê (indefinite singular)
pergaline rojê (indefinite plural)
pergala stêran

/pʰɛɾɡɑːˈlɑː roːˈʒeː/

roj û exterên anku planetên li dor wê digerin û hemû devera di navbera wan de


dûpişk

dûpişka (feminine definite construct singular)
dûpişkên (feminine definite construct plural)
dûpişkê (feminine definite oblique singular)
dûpişkan (feminine definite oblique plural)
wê dûpişkê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wan dûpişkan (feminine definite demonstrative oblique plural)
dûpişkê (feminine definite vocative singular)
dûpişkino (feminine definite vocative plural)
dûpişkek (feminine indefinite nominative singular)
dûpişkin (feminine indefinite nominative plural)
dûpişkeke (feminine indefinite construct singular)
dûpişkine (feminine indefinite construct plural)
dûpişkekê (feminine indefinite oblique singular)
dûpişkinan (feminine indefinite oblique plural)
دویپشک (Kurdish-Arabic)
dîpişk
dûpiçik
dûpiçk
dupişk
dûpişik
dwîpişk
tûpişk
dulepişk
dolpî

Bi ihtimaleke mezin ji dû + pişt + -k. Bo dû (dûv) bidin ber tacikî каждум (každum) û derî کژدم (každum) ji каж (kaž) / کژ (kaž=xwehr) + дум (dum) / دم (dum, “dû, dûv”).


Ûranûs

Ûranûsa (feminine definite construct singular)
Ûranûsên (feminine definite construct plural)
Ûranûsê (feminine definite oblique singular)
Ûranûsan (feminine definite oblique plural)
wê Ûranûsê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wan Ûranûsan (feminine definite demonstrative oblique plural)
Ûranûsê (feminine definite vocative singular)
Ûranûsino (feminine definite vocative plural)
Ûranûsek (feminine indefinite nominative singular)
Ûranûsin (feminine indefinite nominative plural)
Ûranûseke (feminine indefinite construct singular)
Ûranûsine (feminine indefinite construct plural)
Ûranûsekê (feminine indefinite oblique singular)
Ûranûsinan (feminine indefinite oblique plural)
Uranus

Ji latînî Ūranus, ji yûnaniya kevn Οὐρανός (Ouranós), ji yûnaniya kevn οὐρανός (ouranós, “asîman, biheşt”)Çavkanî: Wiktionary, The Free Dictionary, Uranus https://web.archive.org/https://en.wiktionary.org/w/index.php?title=Uranus&oldid=58728879 arşîv, en.wiktionary.org, 19.06.2020

heftem extera anku planeta pergala rojê ye


Mars

Behram

Yek ji exterên anku planetên pergala rojê ye (ji rojê ve ber bi dûrtir ya çarem e).


Qurux

Quruxa (feminine definite construct singular)
Quruxên (feminine definite construct plural)
Quruxê (feminine definite oblique singular)
Quruxan (feminine definite oblique plural)
wê Quruxê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wan Quruxan (feminine definite demonstrative oblique plural)
Quruxê (feminine definite vocative singular)
Quruxino (feminine definite vocative plural)
Quruxek (feminine indefinite nominative singular)
Quruxin (feminine indefinite nominative plural)
Quruxeke (feminine indefinite construct singular)
Quruxine (feminine indefinite construct plural)
Quruxekê (feminine indefinite oblique singular)
Quruxinan (feminine indefinite oblique plural)
Qurix

: Etîmolojiya vê peyvê nehatiye nivîsîn. Eger tu bi rastî bizanî, kerem bike bişkoka "biguhêre" ya di ser van gotinan re bitikîne û etîmolojiya vê peyvê binivîse. Çavkaniyên ku te ew etîmolojî jê girtiye jî binivîse.

Navê stêrekê ye ku li Kurdistanê li payizê derdikeve.

Li Çiyayê Mazî germa her sê mehên havînê gelek dijwar e. Piştî ku di meha Tebaxê de Stêrka Qurux hiltê, dinya hêdî hêdî ber bi hênikbûnê ve diçe. Lê car carna germa havîne paşde vedigere û Roj bi hemû şewq û tîna xwe li naverasta ezman ji nû ve zîz dibe. Ji van rojên germ, ê serê meha Îlonê re dibêjin germa tirî. Piştî vê germê, tirî bi hemdê xwe digîhe û tê çaxa xwarinê.

Receb Dildar: Li Çiyayê Mazî wextê rezan, Netkurd.com, 10/2007


galaksî

galaksiya (feminine definite construct singular)
galaksiyên (feminine definite construct plural)
galaksiyê (feminine definite oblique singular)
galaksiyan (feminine definite oblique plural)
wê galaksiyê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wan galaksiyan (feminine definite demonstrative oblique plural)
galaksiyê (feminine definite vocative singular)
galaksiyino (feminine definite vocative plural)
galaksiyek (feminine indefinite nominative singular)
galaksiyin (feminine indefinite nominative plural)
galaksiyeke (feminine indefinite construct singular)
galaksiyine (feminine indefinite construct plural)
galaksiyekê (feminine indefinite oblique singular)
galaksiyinan (feminine indefinite oblique plural)

Bi rêya fransî galaxie yan îngilîzî galaxy ji yûnaniya kevn γαλαξίας (galaxías, “Rêya Kadizan”) di koka xwe de "şîrî, wek (rengê) şîrî" ji γάλα (şîr)

komstêr, stêrgel, komên bi milyaran stêran

Di vê mehê da sê stêrikên mezin rijiyan: Mehmed Uzun, Selah Sadellah, û Prof. Dr. Ordîxanê Casimê Celîl çûn ber dilovaniyan xwe. Erê, sê stêrik ji galaksiya Kurdistanê xericîn, şewq û şemala ked û berhemên wan xwe da ser axa Kurdistanê û ewê her ronî bikin.

Eyûb Milî: Sê Stêrkên galaksiya Kurdistanê, Netkurd.com, 10/2007


asteroîd

asteroîda (feminine definite construct singular)
asteroîdên (feminine definite construct plural)
asteroîdê (feminine definite oblique singular)
asteroîdan (feminine definite oblique plural)
wê asteroîdê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wan asteroîdan (feminine definite demonstrative oblique plural)
asteroîdê (feminine definite vocative singular)
asteroîdino (feminine definite vocative plural)
asteroîdek (feminine indefinite nominative singular)
asteroîdin (feminine indefinite nominative plural)
asteroîdeke (feminine indefinite construct singular)
asteroîdine (feminine indefinite construct plural)
asteroîdekê (feminine indefinite oblique singular)
asteroîdinan (feminine indefinite oblique plural)
meteorît

Ji îngilîzî asteroid ji latînî aster (“stêr”) + yûnaniya kevn εἶδος (eîdos, “wek, mîna”).

/ɑːstɛɾoːˈiːd/

Daîreya ezmanî ya amerîkî NASA-yê ragihand ku şeva bohirî du astreoîdên (kevirên ezamnî) ku weka cisma 2008 BT18 hatine binavkirin bi bezek di seatê bi 45.000 KM-yî di ber cîhana me re derbas bûne.


Kadiz

Ku meriv şevên sahî (sayî) li ezmên dinêre gewraxîyeke dirêj xuya dibe, ji wê re dibêjin Kadiz û em di nava vê galaksiyê de ne. Ew gewraxîya ji komeke stêran tê. Di Kadizê de di navbera 200 û 400 milyar stêr hene û stêra herî kevn 13.2 milyon salî ye. Navê Kadizê ji mîtolojiya kurdî tê. Gorî çîrokê yek dihere diziya kaya Xwedê. Tûrê xwe tijî dike, hildide xwe û dihere lê tûrê wî qul/kun bûye. Loma li şopa wî wek riyeka gewr dimîne. Li ser vê meseleyê bi vê galaksiyê re dibêjin Kadiz. Navê wê yê tirkî jî dîsa wek yê kurdî ye û ew dibêjin Samanyolu (Riya kayê). Çima tirk dibêjin, ne diyar e, lê ihtimal e ku navê wê ji eynî çîrokê tê.


Perwîn

Hevreha soranî پهڕوین (Peřwîn), farisî پروین (Pervîn); hevreha a xwecihî pêwir, soranî پێڕوو (pêrrû), farisiya navîn [skrîpt hewce ye] (plwyc /Parwēz/), 𐬞𐬀𐬭𐬬𐬍𐬰 (parvīz), avestayî 𐬞𐬀𐬊𐬌𐬭𐬌𐬌𐬀𐬈𐬥𐬌 (paoⁱriiaeni), peştûyî پرېوونې (perwǔne).

Sureya, komeke heft stêran e di komstêra Ga de


komstêr

komstêra (feminine definite construct singular)
komstêrên (feminine definite construct plural)
komstêrê (feminine definite oblique singular)
komstêran (feminine definite oblique plural)
wê komstêrê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wan komstêran (feminine definite demonstrative oblique plural)
komstêrê (feminine definite vocative singular)
komstêrino (feminine definite vocative plural)
komstêrek (feminine indefinite nominative singular)
komstêrin (feminine indefinite nominative plural)
komstêreke (feminine indefinite construct singular)
komstêrine (feminine indefinite construct plural)
komstêrekê (feminine indefinite oblique singular)
komstêrinan (feminine indefinite oblique plural)
koma stêran
کۆمستێر (Kurdish-Arabic)

çend stêrên ku pêk ve dişibin wêneyê tiştekî dema ku mirov lê dinere

Perwîn komstêrek e.


Beran

Komstêrek zodyakê ye ku qaşo dişibe beranan.


Cêwî

بهران (Kurdish-Arabic)
Birca Cêwiyan
Cêmik
Hevalcêmk

komstêrek zodyakê ye ku qaşo dişibe cêwiyan


Hirmiz

Ahura Mazda

Di dînê Zerdûştiyê de yezdanê herî mezin û bilind e.


sala ronahiyê

salên ronahiyê (definite plural)
saleke ronahiyê (indefinite singular)
saline ronahiyê (indefinite plural)
sala tirêjê
sala tîrojê

Ji sal + ronahî, wergerandina yekser ji îngilîzî light year yan hevbera wê ya bi zimanekî din.

Pîvaneke dirêjahiyê ye ku bi qasî meşîna ronahiyê di heyama salekê de ye; 10 trilyon kîlometre (10¹⁶ metre).

Stêrka herî pîr a di nav stêrkên naskirî de, nêzî Cîhanê, an ku li dûrî wê ya bi şeş hezar sala ronahiyê hatiye dîtin.

28.4.2014, Stêra herî pîr 13 milyar salî ye https://web.archive.org/https://rojavav.wordpress.com/2014/04/28/stera-heri-pir-13-milyar-sali-ye/ arşîv, rojavav.wordpress.com