mişk

mişkê (masculine definite construct singular)
mişkên (masculine definite construct plural)
mişkî (masculine definite oblique singular)
mişkan (masculine definite oblique plural)
wî mişkî (masculine definite demonstrative oblique singular)
wan mişkan (masculine definite demonstrative oblique plural)
mişko (masculine definite vocative singular)
mişkino (masculine definite vocative plural)
mişkek (masculine indefinite nominative singular)
mişkin (masculine indefinite nominative plural)
mişkekî (masculine indefinite construct singular)
mişkine (masculine indefinite construct plural)
mişkekî (masculine indefinite oblique singular)
mişkinan (masculine indefinite oblique plural)
مشک (Kurdish-Arabic)
мьшк (Kurdish-Cyrillic)
mihşk
meşk
misk
hişk
pişk
rişk

Ji proto-hindûewropî *múh₂s. Hevreha soranî مشک (mişk), kurdiya başûrî û lekî müş, belûçî موشک (muşk) û موشک (mûşk), farisiya navîn muşk, farisî موش (mûş), osetî мыст (myst) û мистӕ (mistæ), avestayî 𐬨𐬏𐬱 (mūš), sanskrîtî मूष् (mū́ṣ), hindî मूस (mūs), bulgarî мишка (mişka), rusî мыш (miš), çekî myš, yûnaniya kevn mûs, latînî mūs, îngilîzî mouse, almanî Maus, danmarkî/norwecî/swêdî mus, ermenî մուկ (muk), albanî mi...
Herfa K li dawiya peyva kurmancî nîşana biçûkkirinê (dîmînutîv) Ye ji ber ku mişk heywanekîhûrik e.
Peyvên tatîمورا (mûra/mora), talîşî موره (more/morê), zazakî merre, goranî/hewramî miłe û xotanî mûle- ji eynî rehî ne. Di wan de pêşî S/Ş bûye R û paşî di goranî û xotanî de R bûye L/Ł. Bi heman awayî mūs ya latînî di spanî de bûye mur û di portugalî de bûye mure.
Bi maneya "amûra kompûterê" wergirtina maneyê ji îngilîzî mouse.
Çavkanî
* Abaev, V.I. (1958–1995), Ferhenga dîrokî-etîmolojîkî ya zimanê osetî ["ИСТОРИКО-ЭТИМОЛОГИЧЕСКИЙ СЛОВАРЬ ОСЕТИНСКОГО ЯЗЫКА (bi rûsî)"], cild 4 cild û fihrist, r. 142-143
*
* Bailey, H. W., Ferhenga xotan-sekeyî ["Dictionary of Khotan Saka"], Cambridge University press, Cambridge, London, New York, Melbourne, r. 337
* Chyet, Michael L. (2003): Kurdish-English Dictionary, Ferhenga Kurmancî-Inglîzî, Yale University Press, r. 393.
* Horn, Paul. (1893): Grundriss der neupersischen Etymologie [Bingehê etîmolojiya farisî] (bi almanî). Strassburg r. 223.
* MacKenzie, David Neil, The dialect of Awroman (Hawraman-i Luhon) Grammatical sketch, texts, and vocabulary, Kommissionaer: Munksgaard (København), 1966, r. 129
* Lubotsky, Alexander. Indo-Aryan inherited lexicon. University of Leiden.
* Tsabolov, R. L., Ferhenga etîmolojî ya zimanê kurdî ["Цаболов, Р. Л.: Эмцмолоƨцческцц̆ словарь курδскоƨо языка"], Moskova, 2001-2010, r. 669-670
* Etymonline. Online English Etymology Dictionary. <etymonline.com> by Douglas Harper.

老鼠

ló͘-chhír, ló͘-chhí, niáu-chhú, niáu-chhí, niáu-chhír

Heywanekî biçûk yê kirîner e û dişibe cirdan lê hûriktir e.

Kitik ne li mal e, navê mişkî Evdal e.


ker

kerê (masculine definite construct singular)
kerên (masculine definite construct plural)
kerî (masculine definite oblique singular)
keran (masculine definite oblique plural)
wî kerî (masculine definite demonstrative oblique singular)
wan keran (masculine definite demonstrative oblique plural)
kero (masculine definite vocative singular)
kerino (masculine definite vocative plural)
kerek (masculine indefinite nominative singular)
kerin (masculine indefinite nominative plural)
kerekî (masculine indefinite construct singular)
kerine (masculine indefinite construct plural)
kerekî (masculine indefinite oblique singular)
kerinan (masculine indefinite oblique plural)

Ji proto-îranî *xárah (“ker”), ji proto-hindûîranî *kʰáras (“ker”); belkî taliyê ji zimanekî samî^([çavkanî hewce ye]) , bo nimûne ji akadî [skrîpt hewce ye] (xeradu, “ker, nêreker”).^([çavkanî hewce ye])
Hevreha soranî کهر (ker), zazakî her, hewramî ھەر (her), farisî خر (xer), avestayî 𐬑𐬀𐬭𐬀 (xere), sanskrîtî खर (khére), osetî хӕрӕг (xæræg), peştûyî خر (xer), belûçî ہر (her).

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q36163 (kmr)-Key Mîrza-ker (navdêr 1).wav

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q36163 (kmr)-Ebulfîda-ker (Navdêr 3).wav

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q36368 (kur)-Mihemed Qers-ker(koma pez).wav

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q36163 (kmr)-Key Mîrza-ker (navdêr 4).wav

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q36368 (kur)-Dildadil-ker (kesê ku nabihîze).wav

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q36163 (kmr)-Key Mîrza-ker (rengdêr 1).wav

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q36163 (kmr)-Key Mîrza-ker (rengdêr).wav

Cûnek dewaran e ku dişibe hespan û hêstiran lê ji wan kurttir û biçûktir e
(bi taybetî bo barhilgirtinê tê bikaranîn).

ابله چه کت طوافی نابینتن بری رشبیزی دکت ژ قنجان ژ رمز و ناز و غنجانقدری گلان چه زانت کربش دڤیت کری رش

Ebleh çi kit ṭewafê nabînitin Berê reşBêzê dikit ji qencan ji remz û naz û x̣encanQedrê gulan çi zanit kerbeş divêt kerê reş


nêreker

nêrekerê (masculine definite construct singular)
nêrekerên (masculine definite construct plural)
nêrekerî (masculine definite oblique singular)
nêrekeran (masculine definite oblique plural)
wî nêrekerî (masculine definite demonstrative oblique singular)
wan nêrekeran (masculine definite demonstrative oblique plural)
nêrekero (masculine definite vocative singular)
nêrekerino (masculine definite vocative plural)
nêrekerek (masculine indefinite nominative singular)
nêrekerin (masculine indefinite nominative plural)
nêrekerekî (masculine indefinite construct singular)
nêrekerine (masculine indefinite construct plural)
nêrekerekî (masculine indefinite oblique singular)
nêrekerinan (masculine indefinite oblique plural)
ga
gamêş
hesp
hêstir
nêrî
qantir


deve

deveya (feminine definite construct singular)
deva (feminine definite construct singular)
deveyên (feminine definite construct plural)
devên (feminine definite construct plural)
deveyê (feminine definite oblique singular)
devê (feminine definite oblique singular)
deveyan (feminine definite oblique plural)
devan (feminine definite oblique plural)
wê deveyê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wê devê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wan deveyan (feminine definite demonstrative oblique plural)
wan devan (feminine definite demonstrative oblique plural)
deveyê (feminine definite vocative singular)
devê (feminine definite vocative singular)
deveyino (feminine definite vocative plural)
devino (feminine definite vocative plural)
deveyek (feminine indefinite nominative singular)
devek (feminine indefinite nominative singular)
deveyin (feminine indefinite nominative plural)
devin (feminine indefinite nominative plural)
deveyeke (feminine indefinite construct singular)
deveke (feminine indefinite construct singular)
deveyine (feminine indefinite construct plural)
devine (feminine indefinite construct plural)
deveyekê (feminine indefinite oblique singular)
devekê (feminine indefinite oblique singular)
deveyinan (feminine indefinite oblique plural)
devinan (feminine indefinite oblique plural)
deveh
دهڤه (Kurdish-Arabic)

Dara etîmolojiyê
Proto-tirkî
*tebe
Osmanî
دوه (“hêştir”)deyn.
Kurmancî
deve
Deyn ji osmanî دوه (“hêştir”), ji proto-tirkî *tebe. Hevreha azerî dəvə, başkîrî дөйә (döyä), çuvaşî тӗве (tĕve), qazaxî түйе (tüie), kirgizî төө (töö), tirkmenî düýe, oygurî تۆگە (töge) û ozbekî tuya.

hêştir

Dewarek piştqoz e bi taybetî li beriyan tê bikaranîn bo lêsiwarbûn û barhilgirtinê.


kûçik

kûçikê (masculine definite construct singular)
kûçikên (masculine definite construct plural)
kûçikî (masculine definite oblique singular)
kûçikan (masculine definite oblique plural)
wî kûçikî (masculine definite demonstrative oblique singular)
wan kûçikan (masculine definite demonstrative oblique plural)
kûçiko (masculine definite vocative singular)
kûçikino (masculine definite vocative plural)
kûçikek (masculine indefinite nominative singular)
kûçikin (masculine indefinite nominative plural)
kûçikekî (masculine indefinite construct singular)
kûçikine (masculine indefinite construct plural)
kûçikekî (masculine indefinite oblique singular)
kûçikinan (masculine indefinite oblique plural)
کووچک (Kurdish-Arabic)
кучьк (Kurdish-Cyrillic)
kwîçik
gur
tajî

Belkî ji proto-hindûewropî *ḱwṓ. Hevreha belûçî کچک (kuçek), tacikî кучук (kuçuk), iştiherdî kûte, sindî ڪتو (kuto), hindî कुत्ता, urdûyî کتا (kutta), telûgûyî కుక్క (kukka), bulgarî куче (kuçê), xirwatî kuče. Yan jî peyveke gerrok e.

se

Heywanek kedî (navmalî) ye û direwe anku dihewe: Canis lupus familiaris.

Koşk

Avahiyên mezin û şikodar (wek yên paşayan).

Kûçikên li hewşa pêş û paşî, ji hîva rûnixumandî tirsnaktir û ji ecacokê hartir, gez dikin bê.

Îrfan Amîda, Şevek Şîzofren, Weşanên Lîs, 2018, r. 6, ISBN 9786058152175


dêl

dêla (feminine definite construct singular)
dêlên (feminine definite construct plural)
dêlê (feminine definite oblique singular)
dêlan (feminine definite oblique plural)
wê dêlê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wan dêlan (feminine definite demonstrative oblique plural)
dêlê (feminine definite vocative singular)
dêlino (feminine definite vocative plural)
dêlek (feminine indefinite nominative singular)
dêlin (feminine indefinite nominative plural)
dêleke (feminine indefinite construct singular)
dêline (feminine indefinite construct plural)
dêlekê (feminine indefinite oblique singular)
dêlinan (feminine indefinite oblique plural)
دێل (Kurdish-Arabic)
dêhl
dihl

Ji proto-hindûewropî *dhē(i)- (mêtin), proto-îranî *dê- (dayik; mak), hevrehên kurmancî dê (dayik), dayên û dayik, soranî دهڵ (dell) (deł: dêl) û دێڵ (dêll) (dêł: dêl)
û دایک (dayk) (dayk: dayik), kirdkî/zazakî dele (dêl), hewramî dełe (dêl) û eḏa (dayik), farisî دایه (dayê: dayên), yûnaniya kevn θηλυς (thēlys: mê) û θήλή (thēlē: sermemik, serçiçik). Heman rehê proto-hindûewropî serekaniya peyva dotin ya kurdî ye jî. Bi rêya proto-hindûewropî *dʰugh₂tḗr belkî ew jî ji *dhē(i)- herwiha hevreha dot (keça kesekî/ê) ya kurmancî, دختر (duxter) ya farisî, daughter ya îngilîzî... Bo zêdetir agahiyan li ser wan binere: dot. დედა (deda: dayik) ya gurcî û daduli ya lazî bi ihtimaleke mezin ji zimanên îranî hatine wergirtin.

Badeyê engurî kuca selsebîl
Dêl me hezar in te di bendê welê
»Leyse lena 'enke mecalu bedîl«


mî

miya (feminine definite construct singular)
miyên (feminine definite construct plural)
miyê (feminine definite oblique singular)
miyan (feminine definite oblique plural)
wê miyê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wan miyan (feminine definite demonstrative oblique plural)
miyê (feminine definite vocative singular)
miyino (feminine definite vocative plural)
miyek (feminine indefinite nominative singular)
miyin (feminine indefinite nominative plural)
miyeke (feminine indefinite construct singular)
miyine (feminine indefinite construct plural)
miyekê (feminine indefinite oblique singular)
miyinan (feminine indefinite oblique plural)
mih

Ji proto-îranî*mayšáh, ji proto-hindûaryayî*mayšás, ji proto-hindûewropî*móysos. Hevreha avestayî𐬨𐬀𐬉𐬱𐬀 (maēša), sanskrîtîमेष (meṣá), partî𐭌𐭉𐭔 (mēš), soranîmê, feylîmye, lekîmê, hewramîmey, belûçîمیش (mēš), pehlewî𐭬𐭩𐭱 (mēš), farsîمیش (mīš), prûsiya kevnmoasis, îrlendiya kevn. Bo guherîna Ş bi H di kurmancî de, binêre herwiha: çav / çehv, tî / tihnî, heyv û hîn (hîn bûn/kirin).
* proto-hindûewropî: *moiso- ("mih; meşk")
:*proto-îranî: *maiša- ("mih")
::avestayî: maeša- ("mih")
::pehlewî: meš ("mih")
::farisî: meš ("mih")
::belûçî: meš ("mih") ... ^(alfabeya arî)
::kurdî: mī ("mih")
::hewramî: miş ("mih")
::zazakî: meşna ("mih")
::soranî: merr
:sanskrîtî: mešá ("mih")
:rusî: mex ("çerm")
:latviyayî: maiss ("çante")
:lîtwanî: maišas ("çante") ...
Çavkanî: Horn p.226, MacKenzie P.122 | Pokorny: 447

pezê mê,
heywanek kedî ya çarpê ye ku bihirî ye û tê dotin


beran

beranê (masculine definite construct singular)
beranên (masculine definite construct plural)
beranî (masculine definite oblique singular)
beranan (masculine definite oblique plural)
wî beranî (masculine definite demonstrative oblique singular)
wan beranan (masculine definite demonstrative oblique plural)
berano (masculine definite vocative singular)
beranino (masculine definite vocative plural)
beranek (masculine indefinite nominative singular)
beranin (masculine indefinite nominative plural)
beranekî (masculine indefinite construct singular)
beranine (masculine indefinite construct plural)
beranekî (masculine indefinite oblique singular)
beraninan (masculine indefinite oblique plural)
بهران (Kurdish-Arabic)
berx
berindir
beyindir
celeb
kerî
mih
mî
pez
pez
sewal
tewal

Hevreha berx ya kurmancî, بهران (beran) ya soranî, بره (berrê, “berx”) ya farisî, virşnî- ya avestayî, veşn / vosn / vons yên zazakî, उरण (úraṇa: beran; berx) ya sanskrîtî, գառն (gern: berx) ya ermenî, баран (barán: beran) ya rusî, beran (beran) ya çekî, ἀρήν (arēn: berx) ya yûnaniya kevn, vervēx (herwiha: berbēx, verbēx: beranê xesandî > fransî brebis: mih), norwecî vær (beran), danmarkî vædder, îngilîziya kevn waru > îngilîzî ware (berhemên firotinê)... hemû ji proto-hindûewropî *vərēn (berx, beran).

Dem dem we dida li deff-i mermer
Bêşubhe dilê beran dibû ker
Gava ko nezer dikir li avan


berx

beran
berindir
beyindir
celeb
kerî
mih
mî
pez
pez
sewal
tewal

Hevreha pehlewî werreg, farisî berre, sanskrîtî उरण (úraṇa: beran; berx), գառն (gern: berx) ya ermenî, ἀρήν (arēn: berx) ya yûnaniya kevn, vervēx (herwiha: berbēx, verbēx: beranê xesandî > fransî brebis: mih), îngilîziya kevn waru > îngilîzî ware (berhemên firotinê) ji proto-hindûewropî *vərēn, *vr̥rēn (berx, beran)


bizin

bizina (feminine definite construct singular)
bizinên (feminine definite construct plural)
bizinê (feminine definite oblique singular)
bizinan (feminine definite oblique plural)
wê bizinê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wan bizinan (feminine definite demonstrative oblique plural)
bizinê (feminine definite vocative singular)
bizinino (feminine definite vocative plural)
bizinek (feminine indefinite nominative singular)
bizinin (feminine indefinite nominative plural)
bizineke (feminine indefinite construct singular)
bizinine (feminine indefinite construct plural)
bizinekê (feminine indefinite oblique singular)
bizininan (feminine indefinite oblique plural)
بزن (Kurdish-Arabic)
бьзьн (Kurdish-Cyrillic)
bizn
mih
mî

Hevreh soranî بزن (bizin, bizn), kurdiya başûrî bizin, lekî bizin û biz, zazakî bize, hewramî بزه (bize), belûçî بز (buz), farisî بز (berê "buz", niha "boz"), tacikî буз (buz), pertî wiz, pêştûyî وز (wiz), pehlewî 𐮱𐮵𐮿 (bûz), avestayî 𐬠𐬏𐬰𐬀 (būze, “beran, ?nêrî”), ermenî բուծ (buc, “karik”), sanskrîtî बुक्क (bukke, “nêrî”), îngilîziya kevn buc / bucca (“nêrî”), îngilîziya nû buck (“heywanê nêr”), almanî Bock (“nêrî, heywanê nêr”), holendî bok (“nêrî”), swêdî bock (“nêrî”), danmarkî buk, norwecî bukk... hemû ji proto-hindûewropî *bʰuǵ-.
Peyva îranî wek բզաք (bzakʻ) ketibû ermeniya kevn.
-in ya dawiya peyva bizinpaşgireke kevnar e ku peyvan dike mê û belkî hevreha paşgira çalak ya almanî -in û ya ne-çalak ya îngilîzî -en be. Binêre nogin û dibe ku herwiha kîr kujin.
;Çavkanî:
*
* Расторгуева В. С., Эдельман Д. И. Этимологический словарь иранских языков. [Rastorguyeva V.S., Edelman D.I.: Ferhenga Etîmolojî ya Zimanên Îranî] (bi rûsî) 2000-2011, r. 191-192.
* Horn, Paul. (1893): Grundriss der neupersischen Etymologie [Bingehê etîmolojiya farisî] (bi almanî). Strassburg r. 49.
* Watkins, Calvert, The American Heritage Dictionary of Indo-European Roots, Houghton Mifflin Co., 2007, çapa 2an, r. 13
* Etymonline. Online English Etymology Dictionary. <etymonline.com> by Douglas Harper.
* Pokorny, Julius, Ferhenga etîmolojî ya hindûewropî ["Indogermanisches etymologisches Wörterbuch (bi almanî)"], Bern, 1959, r. 161

Di nav kerîyê pez de bizineke nebixêr, nesitirî, ziyankar û çilek hebû, wexta kerî nêzî zevîyekî biçûya bizina ziyankar Kolê berê xwe dida zeviyê zerar didayê.

2012, Remo û Bizina çilek https://web.archive.org/https://demacirok.wordpress.com/2012/11/08/remo-u-bizina-cilek/ arşîv, demacirok.wordpress.com

Bizina pîrê çu çolê
Lê da berf û bagerê
Piriq derket ji malê
He! he!...

Hawar, Bizina Pîrê, 1932-1933, Herekol Azîzan, Nûdem, cild 1, hj. 8, r. 3


gur

gurê (masculine definite construct singular)
gurên (masculine definite construct plural)
gurî (masculine definite oblique singular)
guran (masculine definite oblique plural)
wî gurî (masculine definite demonstrative oblique singular)
wan guran (masculine definite demonstrative oblique plural)
guro (masculine definite vocative singular)
gurino (masculine definite vocative plural)
gurek (masculine indefinite nominative singular)
gurin (masculine indefinite nominative plural)
gurekî (masculine indefinite construct singular)
gurine (masculine indefinite construct plural)
gurekî (masculine indefinite oblique singular)
gurinan (masculine indefinite oblique plural)
گور (Kurdish-Arabic)
gurg
gwir
gwirg
gurî

Ji proto-îranî *wŕ̥kah (“gur”), ji proto-hindûîranî *wŕ̥kas (“gur”), ji proto-hindûewropî *wĺ̥kʷos (“gur”). Hevreha soranî گورگ (gurg) û ورگ (wirg), kurdiya başûrîgurg, lekî gurg, farisî گرگ (gorg, gurg), tacikî гург (gurg), belûçî گرک (gurk), partî 𐫃𐫇𐫡𐫃 (gurg), pehlewî 𐭢𐭥𐭫𐭢 / 𐬔𐬎𐬭𐬔 (gurg), tatî wurg, hewramî werg, sogdî ܘܝܪܩ (wyrg), mazenderanî ورگ (wurg, virg), zazakî verg, gîlekî ورگ (verg), hexamenişî 𐎺𐎼𐎣 (varka, /verke/), avestayî 𐬬𐬆𐬵𐬭𐬐𐬀 (vəhrka, /vihrke/), sanskrîtî वृक (vṛ́ka), hindî वृक (vŕk), bulgarî вълк (vǎlk), rûsî волк (volk), çekî/slovakî vlk, polonî wilk, lîtwanî vil̃kas, latviyayî vìlks, hîtîtî 𒉿𒀠𒆪𒉿𒀸 (wa-al-ku-wa-aš: tiştê xirab), inglîziya kevn wulf, inglîziya niha û holandî wolf, almanî Wolf, danmarkî/norwecî/swêdî ulv û herwiha bi metatezê yûnanî λύκος (lýkos) û latînî lupus.
Forma bi G li dawiyê (gurg) di kurmanciya rojhilatî de hatiye parastin lê di kurmanciya navendî û kurmanciya rojavayî de G jê ketiye û bûye gur.
Tevî nêzîkiya dengî jî li gel hevwateya xwe ya tirkî kurt, ji aliyê etîmolojî ve ew ne ji eynî rehî ne û kurt ya tirkî jî hevrehê xwe di zimanên din yên tirkîkî de hene û ne ji zimanekî îranî hatiye wergirtin, bo nimûne: azerî qurd, qazaxî құрт (qurt), oyxurî قۇرت (qurt) (qurt)...
;Çavkanî:
* Chyet, Michael L. (2003): Kurdish-English Dictionary, Ferhenga Kurmancî-Inglîzî, Yale University Press.
* Horn, Paul. (1893): Grundriss der neupersischen Etymologie [Bingehê etîmolojiya farisî] (bi almanî). Strassburg
* MacKenzie, David Neil, The dialect of Awroman (Hawraman-i Luhon) Grammatical sketch, texts, and vocabulary, Kommissionaer: Munksgaard (København), 1966
* Tsabolov, R. L., Ferhenga etîmolojî ya zimanê kurdî ["Цаболов, Р. Л.: Эмцмолоƨцческцц̆ словарь курδскоƨо языка"], Moskova, 2001-2010
*
* Turner, Ralph Lilley (1969–1985): A Comparative Dictionary of the Indo-Aryan Languages, London: Oxford University Press.
* Watkins, Calvert, The American Heritage Dictionary of Indo-European Roots, Houghton Mifflin Co., 2007, çapa 2an
* Etymonline. Online English Etymology Dictionary. <etymonline.com> by Douglas Harper.
* The Tower of Babel - An Etymological Database Project [Birca Babilê - Projeyeke Danegeha Etîmolojî] (bi îngilîzî û rusî): http://starling.rinet.ru/

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q36163 (kmr)-Key Mîrza-gur (ajal).wav

Ajelek e dişibe seyan anku kûçikan lê kûvî ye (bi taybetî êrişî sewalan dike û ji wan dixwe).


hirç

hirça (feminine definite construct singular)
hirçên (feminine definite construct plural)
hirçê (feminine definite oblique singular)
hirçan (feminine definite oblique plural)
wê hirçê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wan hirçan (feminine definite demonstrative oblique plural)
hirçê (feminine definite vocative singular)
hirçino (feminine definite vocative plural)
hirçek (feminine indefinite nominative singular)
hirçin (feminine indefinite nominative plural)
hirçeke (feminine indefinite construct singular)
hirçine (feminine indefinite construct plural)
hirçekê (feminine indefinite oblique singular)
hirçinan (feminine indefinite oblique plural)
hirçê (masculine definite construct singular)
hirçên (masculine definite construct plural)
hirçî (masculine definite oblique singular)
hirçan (masculine definite oblique plural)
wî hirçî (masculine definite demonstrative oblique singular)
wan hirçan (masculine definite demonstrative oblique plural)
hirço (masculine definite vocative singular)
hirçino (masculine definite vocative plural)
hirçek (masculine indefinite nominative singular)
hirçin (masculine indefinite nominative plural)
hirçekî (masculine indefinite construct singular)
hirçine (masculine indefinite construct plural)
hirçekî (masculine indefinite oblique singular)
hirçinan (masculine indefinite oblique plural)
هرچ (Kurdish-Arabic)
һьрч (Kurdish-Cyrillic)
hurç
herç
erç

Dara etîmolojiyê
Proto-îranî
*Hŕ̥šah
Kurmancî
hirç
Mîrasmayî ji proto-îranî *Hŕ̥šah.
Hevreha soranî ورچ (wirç), kurdiya başûrî hirç / hirs, lekî xirs, hewramî heşe, zazakî heş, belûçî ہرس (hirs), mazenderanî ارش (erş) û اش (eş), farisî خرس (xers), pehlewî xirs, osetî арс (ars), avestayî 𐬀𐬭𐬴𐬀 (arṣ̌a), sanskrîtî ऋक्ष (ṛ́kṣa), ermenî արջ (arǰ), albanî ari, lîtwanî irštvà (kunca hirçê), bretonî arzh, latînî ursus, romanî urs, îtalî orso, fransî ours, spanî oso, yûnanî άρκτος (árktos), hîtîtî 𒄯𒁖𒂵𒀸 (ḫartaggaš)..
Hêjayî gotinê ye ku ev peyv di zimanên germenî de (wek almanî, îngilîzî, holendî û swêdî) û di zimanên slavî (wek rusî, polonî û sirbî) de nemaye. Di zimanên germenî de li cihê wan peyveke ji navê rengê qehweyî hatiye çêkirin, bo nimûne îngilîzî bear, almanî Bär û swêdî björn. Zimanên slavî peyveke bi maneya "hingivxwer" li wê kiriye, bo nimûne rusî медве́дь (medvédʹ), polonî niedźwiedź û sirbî мѐдвед (mèdved). Sebebê nemana vê peyvê di şaxên germenî û slavî yê zimanên hindûewropî de ihtimalen tabû be: ji ber sehm an tirsa vê heywanê, navê wê yê rastîn lê nehatiye kirin û bi bernavekî behsa wê hatiye kirin heta ku taliyê navê wê yê eslî bi temamî ji zimanên germenî û slavî winda bûye.
:Çavkanî: Horn p.105, Watkins p.6, MacKenzie P.117, Etymonline

Heywanek kovî ya mezin û têr-pûrt ya guhandar e.


hesp

hespê (masculine definite construct singular)
hespên (masculine definite construct plural)
hespî, hêsp (masculine definite oblique singular)
hespan (masculine definite oblique plural)
wî hespî (masculine definite demonstrative oblique singular)
wan hespan (masculine definite demonstrative oblique plural)
hespo (masculine definite vocative singular)
hespino (masculine definite vocative plural)
hespek (masculine indefinite nominative singular)
hespin (masculine indefinite nominative plural)
hespekî (masculine indefinite construct singular)
hespine (masculine indefinite construct plural)
hespekî (masculine indefinite oblique singular)
hespinan (masculine indefinite oblique plural)
هەسپ (Kurdish-Arabic)
һәсп (Kurdish-Cyrillic)
esp
hasp
asp

Dara etîmolojiyê
Proto-îranî
*Hácwah
Kurmancî
hesp
Mîrasmayî ji proto-îranî *Hácwah.Hevrehasoranî ئەسپ (esp), kurdiya başûrîesp, goranî/hewramî esp, gîlekî اسپ (esp), mazenderanî اسو (esv), farisî berê اسپ (esp) û niha اسب (esb), tacikî асп (asp), osetîефс (efs), peştûyîاسپه (espe, “mahîn”) û اس (es) / آس (as, “hesp”), baxterî ασπο (aspo /asp/), sogdî 𐼰𐼼𐼾𐼷 (ʾspy /əspí/), avestayî 𐬀𐬯𐬞𐬀 (aspa /espe/), hexamenişî 𐎠𐎿 (a-s /asa/) û 𐎠𐎿𐎱 (a-s-p /aspa/)... sanskrîtî अश्व (áśva)... lîtwanî ašva... latînî equa (“mahîn”) û equus (hesp)... hîtîtî 𒀲𒆳𒊏𒍑 (ekkus)... yûnaniya mikenî 𐀂𐀦 (i-qo /íkkʷos/), yûnaniya kevn ἵππος (híppos), yûnaniya niha ίππος (íppos)... ermenî էշ (ēš, “ker”).
Ji heman rehî herwiha: siwar.
Peydabûna hesp ya kurmancî ji proto-hindûewropî*h₁éḱwos wiha bûye: hesp < *ʰesp < *ʰespe < *ʰesve < ʰeçve < ʰeçwe < *ʰeçweh < *ʰeçwes < *h₁éḱwos. ʰ ya jornivîs nîşana wê yekê ye ku belkî H li destpêka peyvê hebû yan jî tine bû.
Bo guherîna *k ya proto-hindûewropî bi S di zimanên îranî de, bidin ber bo nimûne ser û sed. Bo guherîna *w ya proto-hindûewropî bi P, bidin ber bo nimûne spî.
Peyv ji mêj ve ji zimanên îranî û hindûîranî ketiye gelek zimanan. Bo nimûne akadî 𒊍𒉺𒀪 (as-pa-ʾ), hurî 𒀸𒋗𒉿 (aš-šu-wa), piraniya zimanên Kafkasyayê *ʼɨčʷe. Peyv ji kurdî (ihtimalen kurmancî) wek հասբ (hasb) ketibû ermeniya kevn jî.
Hêjayî gotinê ye ku hesp ne hevreha peyvên germenî yên bo nimûne wek îngilîzî horse, danmarkî hest yan swêdî häst e. Ev ji proto-hindûewropî *ḱr̥sós in.
;Çavkanî
*
* Cathcart, Chundra Aroor (2015): Iranian Dialectology and Dialectometry, Doctoral dissertation, University of California at Berkeley.
* Chyet, Michael L. (2003): Kurdish-English Dictionary, Ferhenga Kurmancî-Inglîzî, Yale University Press.
* Lubotsky, Alexander. Indo-Aryan inherited lexicon. University of Leiden.
*
* Mayrhofer, Manfred (1992–2001): Etymologisches Wörterbuch des Altindoarischen [Ferhenga etîmolojî ya hindûaryayiya kevn] (bi almanî), Heidelberg: Carl Winter Universitätsverlag.
* Kloekhorst, Alwin (2008): Etymological Dictionary of the Hittite Inherited Lexicon (Leiden Indo-European Etymological Dictionary Series; 5), Leiden, Boston: Brill.
*
* Расторгуева В. С., Эдельман Д. И. Этимологический словарь иранских языков. [Rastorguyeva V.S., Edelman D.I.: Ferhenga Etîmolojî ya Zimanên Îranî] (bi rûsî) 2000-2011.
* The Tower of Babel - An Etymological Database Project [Birca Babilê - Projeyeke Danegeha Etîmolojî] (bi îngilîzî û rusî): http://starling.rinet.ru/
* Tsabolov, R. L., Ferhenga etîmolojî ya zimanê kurdî ["Цаболов, Р. Л.: Эмцмолоƨцческцц̆ словарь курδскоƨо языка"], Moskova, 2001-2010
*
* Witzel, Michael (2003): Linguistic Evidence for Cultural Exchange in Prehistoric Western Central Asia.

Dewarek e ku dişibe keran lê mezintir e û bi taybetî bo lêsiwarbûnê tê bikaranîn.

Hespê beza, hespê rewan, hespê şehmoz.

Li hespî / hêsp siwar bûn.

Ji hespî / hêsp peya bûn.

Dil maye li pencer û şibakan
Hespê xwe dida l' ciyê peyakan
Mîr bir ji Memê temamî şeş dest

Û hespêd spehî û cins(xwedan nijadên pak) di nêv wan de heyîn. Çar cins(cûre) hesp heyîn; Kehêl, Hed, Seglawî, Mi'enneg. Nejdî jî peyda dibin, lakin kêm heyîn

Mele Mehmûdê Bayezîdî, Amadekar: Jan Dost Adat û Rusûmatnameê Ekradiye, Weşanxaneya Nûbihar, 2010, r. 63, ISBN 9789944360678

Rêwîtiya li ser hespê ko jî Mûsilê heta Cizîrê hatibû pê, ez ji hev xistibûm; pişta min, stûyê min bûbû mîna minareya mizgefta Nebî Nûh yê qehîm, min nikaribû ew bilivandina.

Mehmed Uzun, Hawara Dîcleyê 1, Weşanên Nefel, 2003

Hespên wan rêhevalên wan bûn, ji bo gera dûr baskên wan bûn, şoreta wan bûn, di şeran de ruhxelasên wan bûn, di şênahiyan de, di şahiyan de, di dawetan de navdengiya wan bû. Wexta bỉ çargaviyê diçûn, te digot wekî lingên wan li erdê nakevin.

2018, Eyüp Kiran, Dewrêşê Evdî Kulîlka Bilbizêk û Rim, Nûbihar, çapa 4an, r. 34, ISBN 978-9944-360-95-1

Dir û yaqût û mirarî
Misk û enber jê dibarî
Hespê şahê şehsiwarî,
Angeh ez pabûsî bûm.

Siyahpûş, Dilberek Min Dî Bi Çavan https://web.archive.org/https://www.helbestakurdi.com/helbest/siyahpus--dilberek-min-di-bi-cavan.html arşîv, helbestakurdi.com


hêstir

هێستر (Kurdish-Arabic)
hesp
hêştir
ker
mahîn
maker

Ji peyvek proto-hindoewropî ya herwiha serekaniya hesp ya kurmancî, esp yên soranî, اسب (esb) ya farisî, ίππος (hippos) ya yûnaniya kevn, equus ya latînî, horse ya îngilîzî, hestur ya îzlendî, häst ya swêdî, hest ya danmarkî û norwecî.
proto-hindûewropî: *ekwo- ("hesp")
:proto-îranî
::pehlewî: ester ("hêstir")
::farisî: ester ("hêstir")
::kurdî: hêstir ("hêstir") ...
::zazakî: astor ("hesp") ^(alfabeya arî)
:sanskrîtî: ačvatarā- ("hêstir")

qantir

Dewarek e bi xwe nazê lê ji cotbûna kerekî û mahînekê peyda dibe.

Hêstir rewan tên wek coyan tîr dan ewan reşebriwanDil wek goyan ber kaşowan ser lu'lu'an bergên wereq

Bila ker negihe wan, me ne lazimî hêstirê ye.

Ya giring ne ew e ku em qazanc bikin lê ya muhîm ew e ku ew bixusirin.


qantir

qatir
qatirr
qantirr
hesp
hêştir
ker
mahîn
maker

Ji zimanên îranî. Li gor Chyethêstir ji hesp + tir e. Li gor Nişanyan jî "katır" (qatir/qantir/hêstir) ji zimanekî îranî ye û ew jî bi heman metoda "hêstir ji hesp+tir" ji "xer + terê" (xer bi hin zimanên îranî = ker bi kurdî). Eger texmîna Nişanyan li ser "qatir ji "ker+terê" rast be, ihtimal heye ku ew ne ji farisî lê ji kurdî ye ji ber ku "x" di tirkî de dibe "h" û "q" dibe "k". Lê eger "qatir" ji "ker+tir" be û wek "katır" ketibe tirkî jî, wisa diyar e ku forma kurdî bi xwe winda bûye û "qatir" ya niha ji tirkî vegeriye kurdî. Zêdebûna "n" (qatir > qantir) di nava peyvê de di kurdî de tiştekî berbelav e: çok > çong, tac > tanc, firset > firsend.


pisîk

pisîka (feminine definite construct singular)
pisîkên (feminine definite construct plural)
pisîkê (feminine definite oblique singular)
pisîkan (feminine definite oblique plural)
wê pisîkê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wan pisîkan (feminine definite demonstrative oblique plural)
pisîkê (feminine definite vocative singular)
pisîkino (feminine definite vocative plural)
pisîkek (feminine indefinite nominative singular)
pisîkin (feminine indefinite nominative plural)
pisîkeke (feminine indefinite construct singular)
pisîkine (feminine indefinite construct plural)
pisîkekê (feminine indefinite oblique singular)
pisîkinan (feminine indefinite oblique plural)
pisik
pisîg
pisîng
pişîk

Ji dengê onomatopoetîk yê gazîkirina pisîkan: pişo-pişo / piso-piso!. Bi heman awayî di gelek zimanên din de jî hatiye çêkirin: soranî پشیلە (pişîle), belûçî پشی (pişî), farisî پیشی (pîşî), azerî û tirkmenî (tirkmenistanî) pişik, çagatayî (çaxatayî) پیشیک (/pîşîk/), romanî pisicã... Hevwateya wê kitik jî peyveke li navneteweyî ye - bo agahiyên berfirehtir li wê binêrin.

Heywanek e ku dişibe pilingan lê jê biçûktir e û kedî ye û bi dengê "miyaw" yan "mirrr" bang dike.

سارق و لص هر دو چه ناڤی دزانهره و سنور پسیک فأره مشکثقب کن و روڤی چیه ثعلبان

Sariq û liṣṣ herdu çi? Navê dizanHirre û sinnewr-i pisîk; feʾre mişkS̤eqb-i kun, û rûvî çi ye? S̤eʿleban


kit

, ajelek wek pilingan e lê jê biçûktir e û kedî ye û dike "miyaw" yan "mirr"


hêştir

hêştirê (masculine definite construct singular)
hêştirên (masculine definite construct plural)
hêştirî (masculine definite oblique singular)
hêştiran (masculine definite oblique plural)
wî hêştirî (masculine definite demonstrative oblique singular)
wan hêştiran (masculine definite demonstrative oblique plural)
hêştiro (masculine definite vocative singular)
hêştirino (masculine definite vocative plural)
hêştirek (masculine indefinite nominative singular)
hêştirin (masculine indefinite nominative plural)
hêştirekî (masculine indefinite construct singular)
hêştirine (masculine indefinite construct plural)
hêştirekî (masculine indefinite oblique singular)
hêştirinan (masculine indefinite oblique plural)
ḧêştir
حێشتر (Kurdish-Arabic)
һ'ештьр (Kurdish-Cyrillic)

Dara etîmolojiyê
Proto-îranî
*úštrah
Kurmancî
hêştir
Mîrasmayî ji proto-îranî *úštrah.
Hevreha soranî حوشتر (ḥuştir) û وشتر (wiştir), belûçî ہشتر (huştir, huştur) û اشتر (uşter), farisî شتر (şotor), farisiya kevn uşṡre-, sanskrîtî उष्ट्र (ustre-), hindî ऊँट (ū̃ṭ), urdûyî اونٹ (ū̃ṭ). Di pirraniya zimanên dinyayê de yek formek ji sê navan li vê heywanê tê kirin: 1. Ji Kurdistanê di başûrêAsyayê re heta Endonezyayê formek ji peyva arî-îranî li kar e, 2. ji Tirkiyê di Asyaya Navîn re heta Mongolistanê formek ji peyva tirkî-mongolî (deve/temee) tê bikaranîn û 3. di zimanên samî de formek ji peyva "gemel/cemel" tê gotin û ew peyv herwiha derbasî zimanên rojava jî bûye: îngilîzî camel, fransî chameau...

deve

Dewara deştê; dewarek bilind e bi taybetî li deştê bar pê tên hilgirtin û / yan mirov lê siwar dibin.


tûle

Ji proto-hindûewropî *teh₂l-mezin kirin, xwedî kirin; têjik, tûle, heywanênbiçûk}}, hevreha yûnaniya kevn τᾶλις (tâlis) / τῆλις (têlis), latînî talea.

...dît ku kêtika mala wî di nêv şebabêkê da sekinî bû û tûleya wî jî li ber derî bû.

1857, Mela Mûsayê Hekarî, Amadekar: Hêmin Omer, Durrû’l Mecalîs, sala weşandinê: 2022, r. 169


piling

Ji proto-îranî. Hevreha soranî پڵنگ (plling), farisî پلنگ (peleng), peştûyî پړانګ (pṙang), sogdî pranka, sanskrîtî पृदाकु (prdāku). Peyveke kevnar ya Rojhilata Navîn e, bide ber sûmerî 𒊊 (piriŋ, “şêr”). Yan hevreha yûnanî πάρδαλις (pardalis) û πάρδος (pardos) û latînî pardus lê ihtimalen ev peyvên yûnanî û latînî ji zimanên rojhilatî hatine wergirtin. Ji eynî rehî: pars, leo-par. Peyva îngilîzî tiger, frensî tigre û peyvên wek wan di zimanên ewropî de bi rêya yûnaniya kevn ji îranî tigri- (tîr, tîrê kevanê) ne ji ber ku piling wek tîran zû dilive. Herwiha ببر (bebr) ya erebî jî ji îranî ye, bi farisî ببر (bebr), pehlewî bebr, sanskrîtî व्याघ्र (vyāghrá). Heman peyv ji îranî ketiye zimanên Qefqasyayê jî: ermenî վագր (vagr), gurcî ვიგრი (vigri).

Naakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ náshdóítsoh łikizhígíí

Pars, kitikê gir yê kûvî yê pinpinî (Panthera pardus).

لجگر سیهکمانان دو هزار تیر رشاندنژ جگر ملا پلنگان بکلاب و پنس کر کراسدان ژ پنجه ڤیران دل و سینه هرشاندن

Li ceger siyehkemanan du hezar-i tîr reşandinJi ceger Mela pilingan bi kulab û pens-i ker kirEsedan ji pence vêran dil û sîne herişandin


şêr

şêra (definite construct feminine singular)
şêrê (definite construct masculine singular)
şêrên (definite construct feminine masculine plural)
şêrê (definite oblique feminine singular)
şêrî (definite oblique masculine singular)
şêran (definite oblique feminine masculine plural)
wê şêrê (definite demonstrative oblique feminine singular)
wî şêrî (definite demonstrative oblique masculine singular)
wan şêran (definite demonstrative oblique feminine masculine plural)
şêrê (definite vocative feminine singular)
şêro (definite vocative masculine singular)
şêrino (definite vocative feminine masculine plural)
şêrek (indefinite nominative feminine singular)
şêrek (indefinite nominative masculine singular)
şêrin (indefinite nominative feminine masculine plural)
şêreke (indefinite construct feminine singular)
şêrekî (indefinite construct masculine singular)
şêrine (indefinite construct feminine masculine plural)
şêrekê (indefinite oblique feminine singular)
şêrekî (indefinite oblique masculine singular)
şêrinan (indefinite oblique feminine masculine plural)
شێر (Kurdish-Arabic)
şer
şirr
şîr
şor
şorr
şûr
şwîr

Ji proto-îranî, hevreha soranî شێر (şêr), zazakî şêr, tajikî шер (šer, “şêr”), farisî شیر (şîr), pehlewî şegr, pertî şerẍ, xwarezmî ş'rẍ, sogdî ş'rẍu-, sanskrîtî सिंह (siṃha). Herwiha ihtimal e ku têkilî peyva şiyan e (rehê dema niha -şê-) anku "şêr = yê ku dişê / dikare / bihêz e".

Kitikek kûvî yê gir e û bi taybetî li Afrîkayê dijî.


çêlek

çêleka (feminine definite construct singular)
çêlekên (feminine definite construct plural)
çêlekê (feminine definite oblique singular)
çêlekan (feminine definite oblique plural)
wê çêlekê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wan çêlekan (feminine definite demonstrative oblique plural)
çêlekê (feminine definite vocative singular)
çêlekino (feminine definite vocative plural)
çêlekek (feminine indefinite nominative singular)
çêlekin (feminine indefinite nominative plural)
çêlekeke (feminine indefinite construct singular)
çêlekine (feminine indefinite construct plural)
çêlekekê (feminine indefinite oblique singular)
çêlekinan (feminine indefinite oblique plural)
چێلەک (Kurdish-Arabic)
çêl
çêle

Ji proto-hindûewropî*kʷel- (binere çerîn) ku herwiha serekaniya çêl (manga) ya kurdî ye jî. K-ya proto-hindûewropî di zimanên îranî de dibe "ç/s/z", "l" dibe "r".
Ihtimalen têkilî çêrîn anku çerînê: "çêlek = ya ku diçêre/diçere" wek "wêrek = yê ku diwêre". L/R bi hev diguherin. Yan jî ji çê-l-(ek) ji proto-hindûewropî, hevreha ga, bide ber go-l-ik. L/R paşpirtikeke çêkirina navên heywanan e: çêl, dêl, mel, gol-ik / gwêr / gwêreke / gûr, ker, şêr, mir- (miravî, mirîşk), nuwer (nehgon, nogin), derr (berazên mê),
Ev heywan bi kurmancî li hin deveran "çêlek" e, li hinan jî tenê "çêl" (li hin cihan jî navekî din heye, bo nimûne "manga" anku "gayên mê"). Bi soranî jî "çêl" heye lê "manga" zêdetir li kar e.

manga

Sewalek mezin e mirov xwedî dikin daku şîrî bide, dema dizê golikan dide; nêrên wan ga ne.


hût

حووت (Kurdish-Arabic)
hît
hwît
ḧût
ḧît
ḧwît

Ji erebî حوت (ḧût) belkî ji aramî ܩܐܛܐ (qe'ta) ji yûnanî κῆτος (kêtos)

neheng

Heywanê avî yê herî mezin e ku dişibe masiyan lê guhandar gelek mezintir e.

dêw

Hin afirandiyên çîrokî yên dişibin mirovan lê pirr mezintir in.


beyindir

beyindira (feminine definite construct singular)
beyindirên (feminine definite construct plural)
beyindirê (feminine definite oblique singular)
beyindiran (feminine definite oblique plural)
wê beyindirê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wan beyindiran (feminine definite demonstrative oblique plural)
beyindirê (feminine definite vocative singular)
beyindirino (feminine definite vocative plural)
beyindirek (feminine indefinite nominative singular)
beyindirin (feminine indefinite nominative plural)
beyindireke (feminine indefinite construct singular)
beyindirine (feminine indefinite construct plural)
beyindirekê (feminine indefinite oblique singular)
beyindirinan (feminine indefinite oblique plural)
berx
beran
mî


berindir

berindira (feminine definite construct singular)
berindirên (feminine definite construct plural)
berindirê (feminine definite oblique singular)
berindiran (feminine definite oblique plural)
wê berindirê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wan berindiran (feminine definite demonstrative oblique plural)
berindirê (feminine definite vocative singular)
berindirino (feminine definite vocative plural)
berindirek (feminine indefinite nominative singular)
berindirin (feminine indefinite nominative plural)
berindireke (feminine indefinite construct singular)
berindirine (feminine indefinite construct plural)
berindirekê (feminine indefinite oblique singular)
berindirinan (feminine indefinite oblique plural)
berindîr
beyindir
berx
beran
mî
bijaştîr

: Etîmolojiya vê peyvê nehatiye nivîsîn. Eger tu bi rastî bizanî, kerem bike bişkoka "biguhêre" ya di ser van gotinan re bitikîne û etîmolojiya vê peyvê binivîse. Çavkaniyên ku te ew etîmolojî jê girtiye jî binivîse.


berdîr

berdîra (feminine definite construct singular)
berdîrên (feminine definite construct plural)
berdîrê (feminine definite oblique singular)
berdîran (feminine definite oblique plural)
wê berdîrê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wan berdîran (feminine definite demonstrative oblique plural)
berdîrê (feminine definite vocative singular)
berdîrino (feminine definite vocative plural)
berdîrek (feminine indefinite nominative singular)
berdîrin (feminine indefinite nominative plural)
berdîreke (feminine indefinite construct singular)
berdîrine (feminine indefinite construct plural)
berdîrekê (feminine indefinite oblique singular)
berdîrinan (feminine indefinite oblique plural)
beran
kavir
kerî
mih
mî
bijaşdîr
gandîr
kelax
berx
bizin
meşin
gîsk
seyîs
nêrî
beremok
gandîr
kadûn
xwêdûn
dan
dang
kar


şevşevok

şevşevoka (feminine definite construct singular)
şevşevokên (feminine definite construct plural)
şevşevokê (feminine definite oblique singular)
şevşevokan (feminine definite oblique plural)
wê şevşevokê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wan şevşevokan (feminine definite demonstrative oblique plural)
şevşevokê (feminine definite vocative singular)
şevşevokino (feminine definite vocative plural)
şevşevokek (feminine indefinite nominative singular)
şevşevokin (feminine indefinite nominative plural)
şevşevokeke (feminine indefinite construct singular)
şevşevokine (feminine indefinite construct plural)
şevşevokekê (feminine indefinite oblique singular)
şevşevokinan (feminine indefinite oblique plural)
şevrevîng

perçengok = peleçemk, peleçeng, pelçemok, pirçîmok, berçemik, pêrçêm, pêrçenk, perçîmek, balçimk, pirçîmok, pêrçêm, pêrçenk, pelçîmok, baçermok, perîçermok, pirçemek, bacemok, baçimêlk, balçimok

şevşevok = şevrevîng, şevşevik, şibşibênek, şebşebok, şevekur, şîvînek

Heywanek guhandar ya firok û reş û bibask e (bi rojê dernakeve lê bi şevê peyda dibe. Çavên wê bi şevê dibînin û bi rojê kor e.)


xirnîfk

خڕنیفک (Kurdish-Arabic)
xirnîf
xirrnîf
xirrnîfk
xirnûf

Ihtimalen bi têkilkirina ji zimanên îranîx[er]- (bo nimûne farisî خرگوش (xergûş)) û erneb- ya zimanên samî, bo nimûne ji aramî ܐܪܢܒܐ (ernəva), hevreha erebî ارنب (erneb), îbranî ארנב (ernab / ernav), akadî [skrîpt hewce ye] (ernebu) + -k.

Keroşk, kêvroşk, kergoşk, kêroşk, kîroşk, kergoşk, kerguh, kîvroşk, kêwrîşk,
 (bi taybetî cûnên hûrik).


kîvroşk

keroşk
kêroşk
kîroşk
kergoşk
kêrgoşk
kîrgoşk
kevrîşk
kêvrîşk
kîvrîşk
kerguh
kêrgî
kêwrîşk
kêwrîşk
kevrûşk
kêvrûşk
kîvrûşk
kêwrûşk
kîwrûşk
kerûşk
kêrûşk
kîrûşk

Herwiha keroşk, kerguh, hevreha کەروێشک (kerwêşk) ya soranî, harweş ya zazakî û farisî خرگوش (xergûş), hemû ji zimanên îranî bi maneya "ker-guh" anku ya ku guhên wê wek yên keran in. Bo navlêkirinê û guherîna dengan, bidin ber kevjal ji ker-çeng.

Cureyekî ji heywanên giyaxwar û xwedî guhên dirêj û lingên wan ên pêşiyê kurt û lingên wan ên piştî dirêj in.


neheng

nehenga (feminine definite construct singular)
nehengên (feminine definite construct plural)
nehengê (feminine definite oblique singular)
nehengan (feminine definite oblique plural)
wê nehengê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wan nehengan (feminine definite demonstrative oblique plural)
nehengê (feminine definite vocative singular)
nehengino (feminine definite vocative plural)
nehengek (feminine indefinite nominative singular)
nehengin (feminine indefinite nominative plural)
nehengeke (feminine indefinite construct singular)
nehengine (feminine indefinite construct plural)
nehengekê (feminine indefinite oblique singular)
nehenginan (feminine indefinite oblique plural)
nehing
leheng

Dibe ji farisî نهنگ, ji farisiya navîn 𐫗𐫍𐫗𐫃 (nhng /nihang/, “tîmseh”).

avilke

Ajalên mezin yên guhandar yên deryayî, Balaena mistycetus.

Tên suwaşê hebeş û nûbî û zeng
Tu dizanî çi neheng in çi neheng
Veke le'lan tu ji ser şekkerê teng


sîxur

sîxura (definite construct feminine singular)
sîxurê (definite construct masculine singular)
sîxurên (definite construct feminine masculine plural)
sîxurê (definite oblique feminine singular)
sîxurî (definite oblique masculine singular)
sîxuran (definite oblique feminine masculine plural)
wê sîxurê (definite demonstrative oblique feminine singular)
wî sîxurî (definite demonstrative oblique masculine singular)
wan sîxuran (definite demonstrative oblique feminine masculine plural)
sîxurê (definite vocative feminine singular)
sîxuro (definite vocative masculine singular)
sîxurino (definite vocative feminine masculine plural)
sîxurek (indefinite nominative feminine singular)
sîxurek (indefinite nominative masculine singular)
sîxurin (indefinite nominative feminine masculine plural)
sîxureke (indefinite construct feminine singular)
sîxurekî (indefinite construct masculine singular)
sîxurine (indefinite construct feminine masculine plural)
sîxurekê (indefinite oblique feminine singular)
sîxurekî (indefinite oblique masculine singular)
sîxurinan (indefinite oblique feminine masculine plural)
سیـخوڕ (Kurdish-Arabic)
sîxurr

Hevrehên farisî سیخول (sîxûl) û سیخور (sîxûr), avestayî sukurine-, belûçî sîkun, ji zimanên îranî, bide ber "sîx".

casûs

Kesa/ê ku bi dizîkî agahiyan li ser xelkê peyda dike daku ziyanê bigihîne wan yan bi lêb lê mifa wergire.


dêlegur

dêlegura (feminine definite construct singular)
dêlegurên (feminine definite construct plural)
dêlegurê (feminine definite oblique singular)
dêleguran (feminine definite oblique plural)
wê dêlegurê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wan dêleguran (feminine definite demonstrative oblique plural)
dêlegurê (feminine definite vocative singular)
dêlegurino (feminine definite vocative plural)
dêlegurek (feminine indefinite nominative singular)
dêlegurin (feminine indefinite nominative plural)
dêlegureke (feminine indefinite construct singular)
dêlegurine (feminine indefinite construct plural)
dêlegurekê (feminine indefinite oblique singular)
dêlegurinan (feminine indefinite oblique plural)
dêlegurg
dêhlegur
dêhlegurg
dihlegur
dihlegurg

Kurd û Tirk tucarî nikarin bibin brayên hev. Ew ji qewmê Dêlegura Asenayê, Tatar, hov û dagîrkeran e. Ew nevîyên Hûlagû, Cengizxan, Tîmûrling û nevîyên Kor Mistoyê Kerxana Selanîkê ne. Lê em Kurd Arî ne, Zerdûştî ne, nevîyên Keyxusrew, Şêx Evdilqadirê Geylanî, Selaheddînê Eyyûbî, Ristemê Zal, Şêx Hadî, Şêx Seîd, Seyid Rizo, Simko û Barzanîyê nemir in.

06.12.2007, Ehmed BEYAN, Dî dibêje naletê li bavê xwe tîne! https://web.archive.org/http://www.lotikxane.com/arsiv/chp%20pkp.htm arşîv, lotikxane.com


avilke

Neheng, hût, hûf, balîna,
ajelên mezin yên guhandar yên deryayî.


balîna

Ji îtalî balena ji latînî balaena ji yûnanî φάλλαινα (fállaina)

Neheng, avilke, hût, hûf,
ajelên mezin yên guhandar yên deryayî.


torî

wawik

Cûnek seyên kûvî ye û bi taybetî li Afrîkayê peyda dibe.


panda

Ajelek guhandar û gir ya mîna hirçan lê rengê wê reş û spî ye û riwekxwer e
 (bi taybetî li çiyayên Çînê peyda dibe).


rûvî

rûviyê (masculine definite construct singular)
rûviyên (masculine definite construct plural)
rûviyan (masculine definite oblique plural)
wî rûvî (masculine definite demonstrative oblique singular)
wan rûviyan (masculine definite demonstrative oblique plural)
rûviyo (masculine definite vocative singular)
rûviyino (masculine definite vocative plural)
rûviyek (masculine indefinite nominative singular)
rûviyin (masculine indefinite nominative plural)
rûviyekî (masculine indefinite construct singular)
rûviyine (masculine indefinite construct plural)
rûviyekî (masculine indefinite oblique singular)
rûviyinan (masculine indefinite oblique plural)
رووڤی (Kurdish-Arabic)
rovî
rwîvî
rîvî
ruvî
rêvî
rîvî

Hevreha soranî ڕێوی (rêwî), hewramî ruwase, zazakî lûye, farisî روباه (robah), pehlewî robah, partî robas, pehlewî rôbas, sanskrîtî लोपाश (lopāśá), yûnaniya kevn ἀλώπηξ (alṓpēx), lîtwanî lãpė, latviyayî lapsa, ermeniya kevn աղուէս (ałuēs), danmarkî ræv, norwecî rev, swêdî räv... hemû ji proto-hindûewropî.
* proto-hindûewropî: *wlp- / *lup- ("rûvî")
*:proto-îranî: *laupāša- ("rûvî")
::avestayî: urupis- , raopi- ("çeqel, rûvî")
::pehlewî: rōbās ("rûvî")
::partî: rwb's ("rûvî")
::sogdî: rwbs ("rûvî")
::farisî: rōbāh ("rûvî"), gurbe ("pisîk")
::osetî: robas ("rûvî")
::belarusî: ropask ("rûvî")
::tatî: luwās ("rûvî")
::kîrîbatî: lavās ("rûvî") … ^(alfabeya arî)
::kurmancî: rûvî ("rûvî")
::soranî: rêwî ("rûvî")
::hewramî: ruwase ("rûvî")
::zazakî: lûy ("rûvî")
:sanskrîtî: lopāka- ("rûvî")
:yûnanî: alōpēx, ("rûvî")
:latînî: vulpēs ("rûvî")
:ermenî: alovēs ("rûvî") ...
:Çavkanî: Schwartz p.283, MacKenzie P.124, Horn p.139 | Pokorny: 1179

Heywanekî guhandar ê kûvî yê mîna gur û seyan e lê ji guran hûriktir e û di çîrokan de bi lêb û hîlebaziyên xwe navdar e.


keftar

keftara (feminine definite construct singular)
keftarên (feminine definite construct plural)
keftarê (feminine definite oblique singular)
keftaran (feminine definite oblique plural)
wê keftarê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wan keftaran (feminine definite demonstrative oblique plural)
keftarê (feminine definite vocative singular)
keftarino (feminine definite vocative plural)
keftarek (feminine indefinite nominative singular)
keftarin (feminine indefinite nominative plural)
keftareke (feminine indefinite construct singular)
keftarine (feminine indefinite construct plural)
keftarekê (feminine indefinite oblique singular)
keftarinan (feminine indefinite oblique plural)
heftar
hêftyar
gornebaş
hiyena
reftar
honker
kûftir

Hevrehasoranî کەمتیار (kemtyar), zazakî keftal, farisî کفتار (kaftâr), pehlewî hptʾl (haftār), sogdî ʾβtʾr (aftār), gurcî აფთარი (aptari).

Gazî Taş behsa girîngî û mezinahîya Barzanî kir û tirs xist dilê çeqel û keftarên dewletê [dewleta tirkan].


jaguar

Cureyek eparsan e ku li parzemîna Amerîkayê başûr dijî ye.


ask

Ji proto-hindûewropî *oku-s (“lezgîn, bilez, çist”), proto-hindûewropî *asuke-, hevreha soranî ئاسک (ask)avestayî asû (“lezgîn, bilez - bi taybetî xezal”), sanskrîtî [skrîpt hewce ye] (aşu-, “lezgîn, bilez”), farisiya navîn ahûk, farisî آهو (ahû), sogdî [skrîpt hewce ye] (asûk), belûçî [skrîpt hewce ye] (ask).
;Çavkanî:
* Chyet, Michael L. (2003): Kurdish-English Dictionary, Ferhenga Kurmancî-Inglîzî, Yale University Press.

xezal

Hin cûnên heywanên kûvî yên guhandar yên çarpî û simdar in (di edebiyatê de nîşana keç û jinên spehî ne).

Kewa min, kevoka min, keça min, bimeşe,
Mafê xwe biparêze, dilawer be, rûmet be,
Xezala min, aska min, havîna min, ezqurban,
Qedirê xwe bizanibe, her dem efendî be

Mehmet Çobanoglu: Rûkena min, Niviskar.com, 11/2010


fisteq

فستهق (Kurdish-Arabic)
fistiq
fistix
pisteq
pistiq

Ji zimanên îranî ye, bi soranî پسته (piste), farisî پسته (piste/pistê), farisiya navîn pistek. Ji zimanên îranî li dinyayê belav bûye: erebî فستق (festeq), tirkî fıstık, yûnaniya kevn πιστάκιον (pistákion), latînî pistacium, îtalî pistacchio, fransî pistache, îngilîzî pistachio, ermenî պիստակ (pistak).
Guherîna dengê "p" bi "f" û yê "k" bi "q" anku "pistek > fisteq" divê ji tesîra erebî be. Erebî peyvên îranî yên ku "p" tê de heye dike "f", yên "g" jî tê de heye dike "c". Bi heman awayî ereban "gûz" bi forma wê ya "gewz" ji zimanekî îranî wergirtiye û kiriye "cewz" lê ew peyv dîsa wek "cûz" li farisî vegeriye. Meseleya "pisteq/fisteq"ê jî wisa ye.

Heywanek guhandar ku dema parastinê bêhna nexweş dide dora xwe.


sivor

سڤۆر (Kurdish-Arabic)
siworî
sîxûr seforî
sûhorik
simbore
sihorek
simorêk
samorik
axkîsk
sefor
sefore
seforî
seforîk
sehor
sehore
sehorî
sehorîk
semol
sembolek
semolek
semor
semorek
sevor
sevore
sevorî
sevorîk
sêvorik
sêvor
sifor
sifore
siforî
siforîk
sihore
simol
simbolek
simolek
simor
simorek
sivore
sivorî
sivorîk
savarok
sivorek
sîwor
sihorîk
sihorî
sihor
zirofo
sincî
simore
pilûl
simorî

Ji zimanên îranî, belkî ji proto-hindûewropî. Hevreha soranî سمۆرە (simore), farisî سمور (semor, “kûje”), farisiya navîn semor (“kûje”). Bide ber rusî соболь (sobolʹ, “kûje”), îngilîzî sable (“kûje”). سمور (semmûr) ya erebî, samur ya tirkî û azerî, սամույր (samuyr) ya ermenî, სიასამური (siyasamuri) ya gurcî, самур / samur ya zimanên balkanî ji zimanên îranî hatine wergirtin. Ji bilî kurdî, bi zimanên din de ev peyv navê kûje ye, ne yê "sivor"î ye.

pilûr

Hin cûn, ajelên kirîner yên kilikmezin in û bi daran ve bi lez hildikeve û xwarina wan bi taybetî gûz in.

Sivorî bi ber û men ê xwe.

Îranê 14 sivorî bi tohmeta sîxuriyê girtin!


darbir

darbirê (masculine definite construct singular)
darbirên (masculine definite construct plural)
darbirî (masculine definite oblique singular)
darbiran (masculine definite oblique plural)
wî darbirî (masculine definite demonstrative oblique singular)
wan darbiran (masculine definite demonstrative oblique plural)
darbiro (masculine definite vocative singular)
darbirino (masculine definite vocative plural)
darbirek (masculine indefinite nominative singular)
darbirin (masculine indefinite nominative plural)
darbirekî (masculine indefinite construct singular)
darbirine (masculine indefinite construct plural)
darbirekî (masculine indefinite oblique singular)
darbirinan (masculine indefinite oblique plural)

delek

Ji kojerên, dûvikê wê fireh û penik e, di navbera tiliyên paşîn de perdedar e, bi keritandina daran xwedî debar e, li qeraxê avê jîndar e, hêlîn û benda avan damezrîne, ajalek xwedî pîstê hêja ye.


zirafe

zirafeya (feminine definite construct singular)
zirafa (feminine definite construct singular)
zirafeyên (feminine definite construct plural)
zirafên (feminine definite construct plural)
zirafeyê (feminine definite oblique singular)
zirafê (feminine definite oblique singular)
zirafeyan (feminine definite oblique plural)
zirafan (feminine definite oblique plural)
wê zirafeyê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wê zirafê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wan zirafeyan (feminine definite demonstrative oblique plural)
wan zirafan (feminine definite demonstrative oblique plural)
zirafeyê (feminine definite vocative singular)
zirafê (feminine definite vocative singular)
zirafeyino (feminine definite vocative plural)
zirafino (feminine definite vocative plural)
zirafeyek (feminine indefinite nominative singular)
zirafek (feminine indefinite nominative singular)
zirafeyin (feminine indefinite nominative plural)
zirafin (feminine indefinite nominative plural)
zirafeyeke (feminine indefinite construct singular)
zirafeke (feminine indefinite construct singular)
zirafeyine (feminine indefinite construct plural)
zirafine (feminine indefinite construct plural)
zirafeyekê (feminine indefinite oblique singular)
zirafekê (feminine indefinite oblique singular)
zirafeyinan (feminine indefinite oblique plural)
zirafinan (feminine indefinite oblique plural)
زرافه (Kurdish-Arabic)
zerafe
zurafe
zirav

Dara etîmolojiyê
Proto-hindûewropî
*ḱerh₂-drş.?
Farsiya klasîk
سرنا (“zirna”)
Proto-îranî
*pā́dah
Farisiya kevn
𐎱𐎠𐎭 (p-a-d, “pî”)
Farsiya klasîk
پَا (pā, “pî”)
Farsiya klasîk
زُرْنَاپَا (zurnāpā, “zirafe”)deyn.
Siryaniya klasîk
ܙܪܝܦܐ (“zirafe”)deyn.
Erebî
زُرَافَة (zurāfa, “zirafe”)deyn.
Kurmancî
zirafe
Deyn ji erebî زُرَافَة (zurāfa, “zirafe”), ji siryaniya klasîk ܙܪܝܦܐ (“zirafe”), ji farsiya klasîk زُرْنَاپَا (zurnāpā, “zirafe”), ji سرنا (“zirna”) + پَا (pā, “pî”).

canhêştir

Heywanekî simdar ya ling û gerdendirêj e û li deştên Afrîkayê dijî.


pars

Hevreha farisî پارس (pars) ji zimanên îranî, bo zêdetir agehiyan binêre: piling.


gorîl

Bi rêya fransî gorille, ji latînî gorilla, ji yûnaniya kevn gorilla.


gedek

gedeka (feminine definite construct singular)
gedekên (feminine definite construct plural)
gedekê (feminine definite oblique singular)
gedekan (feminine definite oblique plural)
wê gedekê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wan gedekan (feminine definite demonstrative oblique plural)
gedekê (feminine definite vocative singular)
gedekino (feminine definite vocative plural)
gedekek (feminine indefinite nominative singular)
gedekin (feminine indefinite nominative plural)
gedekeke (feminine indefinite construct singular)
gedekine (feminine indefinite construct plural)
gedekekê (feminine indefinite oblique singular)
gedekinan (feminine indefinite oblique plural)

(golika medekê(gamêşa) ya hê nû hatiye dinê.(″k″ nerm tê xwendin))

Golika medekê (gamêş) a di navbera 1 heta 4 salî.


zebra

zebraya (feminine definite construct singular)
zebrayên (feminine definite construct plural)
zebrayê (feminine definite oblique singular)
zebrayan (feminine definite oblique plural)
wê zebrayê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wan zebrayan (feminine definite demonstrative oblique plural)
zebrayê (feminine definite vocative singular)
zebrayino (feminine definite vocative plural)
zebrayek (feminine indefinite nominative singular)
zebrayin (feminine indefinite nominative plural)
zebrayeke (feminine indefinite construct singular)
zebrayine (feminine indefinite construct plural)
zebrayekê (feminine indefinite oblique singular)
zebrayinan (feminine indefinite oblique plural)
زەبرا (Kurdish-Arabic)
zêbra

Ji portugalî [Peyv?] zimanekî afrîkayî, ihtimal e ku ji kongoyî

Zebra xetobelek e.


gidaran

/ɡɪdɑːˈɾɑːn/


kûje

kûjeya (feminine definite construct singular)
kûja (feminine definite construct singular)
kûjeyên (feminine definite construct plural)
kûjên (feminine definite construct plural)
kûjeyê (feminine definite oblique singular)
kûjê (feminine definite oblique singular)
kûjeyan (feminine definite oblique plural)
kûjan (feminine definite oblique plural)
wê kûjeyê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wê kûjê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wan kûjeyan (feminine definite demonstrative oblique plural)
wan kûjan (feminine definite demonstrative oblique plural)
kûjeyê (feminine definite vocative singular)
kûjê (feminine definite vocative singular)
kûjeyino (feminine definite vocative plural)
kûjino (feminine definite vocative plural)
kûjeyek (feminine indefinite nominative singular)
kûjek (feminine indefinite nominative singular)
kûjeyin (feminine indefinite nominative plural)
kûjin (feminine indefinite nominative plural)
kûjeyeke (feminine indefinite construct singular)
kûjeke (feminine indefinite construct singular)
kûjeyine (feminine indefinite construct plural)
kûjine (feminine indefinite construct plural)
kûjeyekê (feminine indefinite oblique singular)
kûjekê (feminine indefinite oblique singular)
kûjeyinan (feminine indefinite oblique plural)
kûjinan (feminine indefinite oblique plural)
کووژه (Kurdish-Arabic)
kîje
kîjik
kûjî
kûjik
kûze
kwîje
kwîjik
kwîjî
koje
koze
kûz
kûzeyê daran
kûzik
qûz
qûze
qûzik
qwîz

kûçikê avî

Heywanek e ku dişibe sivoran an kurbeşkan û hêlîna xwe di nav terraşên ser avê re çêdike.


fistîk

Heywanekî wek kurbeşk û kûjeyan û banevankan e

Fistîk, fistek, fisteq: giyandarekî deştî yê goştxwer û biçûk e. ji binemala kûjikî ye. Piçekê ji curdî mezintir û bi qelafettir e û ji sivoreyî dirêjtir e. rengê wî qehweyî û zer e, û sere wî spî û qehweyî û zer e. dest û pêyên wî kurtik in. bo rêveçûnê giran e. demê mirov nêzîk dibit yan digirit, bêneka nexweş û genî ji xwe diînit. Bi qetlazî li deştan û di kunên wek yên curdan ve dijît û hindek caran, xwe nêzîkî avahîyan jî dikit. Xwarina wî dubarî çûçik û mişk û curd in. gunêla wan sere biharê ye. Ya mê nêzîkî du heyvan avis dimînit û ji 3 – 5 têjikan dibit. Nave wî yê zanistî ev e: Vormela peregusna. Nave wî bi soranî bogenke, fisos, mişkexore, gendedellek e. bi erebî jî dibêjnê:ابن عرس المنتن؛ فأر الخيل.

Îsmaîl Şahîn di Koma "Zimanê Kurdî" li ser Rûnameyê de, 12/2012


kûjik

cirdonxezal

Heywanekî guhandar e, ji sivorey mezintir û ji rovî biçûktir û dijminê serê mirişkan e wekî roviyan. Li çolan dijî û heywanekî koviye.


hêştirga

zirafe

Heywanekî bistû dirêj e ku li parzemîna Afrîkayê dijî.

/heːʃtɪɾˈɡɑː/

Her texlît dehbe cem wan peyda dibin, fîl, hêştirga, şêr, piling, şîp, xezal, evor, meymûn, hespê avê, kerkidan, kerkulan h.p.

Ronahî, Dehbeyên Efrîqayê, 1943, Celadet Bedirxan, hj. 17, r. 9

Bo nimûne: Fîl û hêştirga zurafa bi hev re diçêrin; fîl ji çavên hêştirgê sûdê werdigire û hêştirg jî ji guhên fîlî sûdê werdigire.

Bûyer Press, Dostê Min Kûçik https://web.archive.org/https://cdn.syrianprints.org/uploads/issue/pdf/8653/buyer_press-issue_79_2018-06-04.pdf arşîv, 2018, Agît Yazar (Egît Jahrîyûs), hj. 79, r. 4


lêpird

lêpirdê (masculine definite construct singular)
lêpirdên (masculine definite construct plural)
lêpirdî (masculine definite oblique singular)
lêpirdan (masculine definite oblique plural)
wî lêpirdî (masculine definite demonstrative oblique singular)
wan lêpirdan (masculine definite demonstrative oblique plural)
lêpirdo (masculine definite vocative singular)
lêpirdino (masculine definite vocative plural)
lêpirdek (masculine indefinite nominative singular)
lêpirdin (masculine indefinite nominative plural)
lêpirdekî (masculine indefinite construct singular)
lêpirdine (masculine indefinite construct plural)
lêpirdekî (masculine indefinite oblique singular)
lêpirdinan (masculine indefinite oblique plural)

Ji fransî léopard, forma leopard ji îngilîzî leopard, herdu ji latînî leopardus ji yûnanî λεόπαρδος (leópardos) ji λέων (lêon: şêr) + πάρδος (pardos: panter), λέων ji zimanekê samî (bide ber akadî 𒌨 (lebbu) yan erebî لبؤة (lebue: şêra mê), πάρδος (pardos) ji zimanên îranîpars (2), hevreha farisî پارس (pars), sogdî prdanka, sanskrîtî पुण्डरीक (puṇḍárīka) ji proto-îranî, ihtimalen ji zimanekê ne hindûewropî yê Başûr-Rojavaya Asyayê. Ji eynî rehî: piling.

pisîkek mezin û kûvîye, bi pirçeke zer ku pitikên reş li ser hene û li Afrîkayê û başûrê Asyayê dijî


mirîşkê qoç

fîrewnî, hin cureyê mirîşkane ku li Afrîka dijîn


mirovê daristanê

/mɪɾoːˈveː dɑːɾɪstɑːˈneː/

orangutan, cureekî mezin yê meymûnan e yê pîrt qaweyî yê tarî ye û destên wî di dirêjin li daristanên sumatra and borno


delek

delekê (masculine definite construct singular)
delekên (masculine definite construct plural)
delekî (masculine definite oblique singular)
delekan (masculine definite oblique plural)
wî delekî (masculine definite demonstrative oblique singular)
wan delekan (masculine definite demonstrative oblique plural)
deleko (masculine definite vocative singular)
delekino (masculine definite vocative plural)
delekek (masculine indefinite nominative singular)
delekin (masculine indefinite nominative plural)
delekekî (masculine indefinite construct singular)
delekine (masculine indefinite construct plural)
delekekî (masculine indefinite oblique singular)
delekinan (masculine indefinite oblique plural)


seyê mêrgan

Kotinkerek qulveker yê bi kîsikên alekê yên tenik e ku cihên wan ên esasî Amerîkaya Bakur û Amerîkaya Navendî ye.


hespê avê

hespên avê (definite plural)
hespekî avê (indefinite singular)
hespine avê (indefinite plural)
hespê avî

Ji hesp + av. Wergerandina yekser ji fransî hippopotame an ji îngilîzî hippopotamus, ji yûnaniya kevn ἱπποπόταμος (hippopótamos), ji ἵππος (híppos, “hesp”) + ποταμός (potamós, “çem”). Bide ber farisî اسب آبی (asb-e âbi, “hespê avê”) û erebî فَرَس النَّهَر (faras an-nahar, “hespê çemê”).

Heywanek guhandar, nîv-avî, giyaxwer ji Afrîka ye.

Hespên avê ajelên kovîne, mezin û nelihev in. Du cinsên wan hene. Hespên avê normal dikarin 4 metreyan bilind û bi qasî 300 kîloyan jî giran bin. Giraniya hinek cinsên wan nêzîkî 200 kîloyan e. Ew li ber çem û golên Afrîkayê dijîn. Hespên avê baş avjeniyê dikin û piraniya jiyana xwe di nav avê de dibuhurînin.

2004, Komxebat, Ansîklopediya Zarokan, APEC, r. 80, ISBN 91-89675-32-0


miha avî

/mɪˈhɑː ɑːˈviː/


segav

segavê (masculine definite construct singular)
segavên (masculine definite construct plural)
segavî (masculine definite oblique singular)
segavan (masculine definite oblique plural)
wî segavî (masculine definite demonstrative oblique singular)
wan segavan (masculine definite demonstrative oblique plural)
segavo (masculine definite vocative singular)
segavino (masculine definite vocative plural)
segavek (masculine indefinite nominative singular)
segavin (masculine indefinite nominative plural)
segavekî (masculine indefinite construct singular)
segavine (masculine indefinite construct plural)
segavekî (masculine indefinite oblique singular)
segavinan (masculine indefinite oblique plural)
saavî
sekav
seyê avî
sîkav

Ajaleke celebek piçûk ya malbata kûjeyan e, bi pirçên qehweyî yên tarî ye, avjenek baş e, xwedi pîstê delal û hêja ye.


keroşk

کەرۆشک (Kurdish-Arabic)
kerguh
kerguhk
kêrgî
kugî
keroşk
kêroşk
kîroşk
kêrgoşk
kîrgoşk
kevrîşk
kêvrîşk
kîvrîşk
kêwrîşk
kîwrîşk
kevrûşk
kêvrûşk
kîvrûşk
kêwrûşk
kîwrûşk
kerûşk
kêrûşk
kîrûşk

тхьэкӏумэкӏэхьы

tḥɛkʷʼumɛkʼɛḥə

xirnîfk

Cûnek heywanên hûr, guhrep û paşlingdirêj e; Lepus.

Erê ez westiyam û dixwazim weke kesên din bijîm. Mîna keroşk û mişkan.


marmot

: Etîmolojiya vê peyvê nehatiye nivîsîn. Eger tu bi rastî bizanî, kerem bike bişkoka "biguhêre" ya di ser van gotinan re bitikîne û etîmolojiya vê peyvê binivîse. Çavkaniyên ku te ew etîmolojî jê girtiye jî binivîse.


rûviyên cemserî

Cûnekî rûviyan e ku li cemserê bakur dijî.