mêkew

mêrekew (feminine definite nominative singular)
mêrekew (feminine definite nominative plural)
mêrekewa (feminine definite construct singular)
mêrekewên (feminine definite construct plural)
mêrekewê (feminine definite oblique singular)
mêrekewan (feminine definite oblique plural)
wê mêrekewê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wan mêrekewan (feminine definite demonstrative oblique plural)
mêrekewê (feminine definite vocative singular)
mêrekewino (feminine definite vocative plural)
mêrekewek (feminine indefinite nominative singular)
mêrekewin (feminine indefinite nominative plural)
mêrekeweke (feminine indefinite construct singular)
mêrekewine (feminine indefinite construct plural)
mêrekewekê (feminine indefinite oblique singular)
mêrekewinan (feminine indefinite oblique plural)
nêrekew (masculine)
مێكهو (Kurdish-Arabic)
mahîn
maker
marî


masî

masiyê (masculine definite construct singular)
masiyên (masculine definite construct plural)
masiyan (masculine definite oblique plural)
wî masî (masculine definite demonstrative oblique singular)
wan masiyan (masculine definite demonstrative oblique plural)
masiyo (masculine definite vocative singular)
masiyino (masculine definite vocative plural)
masiyek (masculine indefinite nominative singular)
masiyin (masculine indefinite nominative plural)
masiyekî (masculine indefinite construct singular)
masiyine (masculine indefinite construct plural)
masiyekî (masculine indefinite oblique singular)
masiyinan (masculine indefinite oblique plural)
ماسی (Kurdish-Arabic)
маси (Kurdish-Cyrillic)
mahsî
mahsû
masi
masû
maswî
mehsî
mehsû
me'sî
me'sû
meisî
meisû

Hevreha soranî ماسی (masî), kurdiya başûrîmasî, lekî masi, mayî, goranî/hewramî masawî, zazakî mase, masi, farisî ماهی (mahî), pehlewî mahîg, tacikî моҳӣ (mohî), avestayî 𐬨𐬀𐬯𐬌𐬌𐬀 (masiia, /mesye/), sanskrîtî मत्स्य (mátsya), punjabî ਮੱਛੀ (macḥī), hindî मछली (machlī, /meçlî/), ûrdûyî مچھلی (machlī, /meçlî/), nepalî माछा (māchā)... hemû ji proto-îranî.
Li derveyî zimanên hindûîranî ev peyv di şaxên din yên zimanên hindûewropî de peyda nabe. Hin idia wê dikin hevreha peyva proto-hindûewropî *mad- (şil) û hinek jî heta *mew-k- (hilû, tehîsok, hilîsok, şemitok) e ku herwiha serekaniya peyva yûnanî μύκης (mûkês "kivark"), latînî mucus (mukus: "kilmûş; gilîz) û kurdî (kil)mûş e (ji ber gilîzê leşê masiyan). Lê delîlênxurt bo van gotinan nînin.
Lubotsky bawer dike ku peyv ji zimanekî ne-hindûewropî ketiye proto-hindûîranî anku makezimanê zimanên hindûîranî.
Çavkanî: Chyet r. 364, Horn r. 216, Lubotsky r. 3, MacKenzie r. 123, Pokorny r. 694, Tsabolov r. 643 |

hin heywanên avî ne yên ku nikarin li ziwayiyan bijîn


kûsî

kûsiyê (masculine definite construct singular)
kûsiyên (masculine definite construct plural)
kûsiyan (masculine definite oblique plural)
wî kûsî (masculine definite demonstrative oblique singular)
wan kûsiyan (masculine definite demonstrative oblique plural)
kûsiyo (masculine definite vocative singular)
kûsiyino (masculine definite vocative plural)
kûsiyek (masculine indefinite nominative singular)
kûsiyin (masculine indefinite nominative plural)
kûsiyekî (masculine indefinite construct singular)
kûsiyine (masculine indefinite construct plural)
kûsiyekî (masculine indefinite oblique singular)
kûsiyinan (masculine indefinite oblique plural)
kîsel
kîsele
kîso
kusî
kûsel
kûsele
kûso
kwêsi
kwêsî
kwîsel
kwîsele
کووسی (Kurdish-Arabic)
куси (Kurdish-Cyrillic)
bizinmişk
dûpişk
beq
mar

* proto-îranî: *kesiyepe- ("kûsî")
::avestayî: kesyepe- ("kûsî")
::farisî: kişif ("kûsî")
::osetî: kîso ("kûsî")
::belûçî: kasib ("kûsî") ... ^(alfabeya arî)
::kurmancî: kûsî, kîso, kûsel, kûsele
::Soranî: kîsell
::zazakî: kesa ("kûsî")
:sanskrîtî: keşyepa- ("kûsî")
:toxarî B: kaccāp
Çavkanî: Horn p.191, Lubotsky p.9 | Pokorny: -
Herwiha bidin ber akadî kuşû (kevjal)

ajaleke çarlingî ye û di bin qalikek req ve ye û giran dimeşe.

Em dizanin ku herkesî û te bi xwe jî di zaroktiya xwe de kûsî kuştine, te beq girtine û te çavên wan jî derxistine.

Hesenê Metê, Labîrenta Cinan, Weşanên Welat, 1994, r. 46


beq

beqa (feminine definite construct singular)
beqên (feminine definite construct plural)
beqê (feminine definite oblique singular)
beqan (feminine definite oblique plural)
wê beqê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wan beqan (feminine definite demonstrative oblique plural)
beqê (feminine definite vocative singular)
beqino (feminine definite vocative plural)
beqek (feminine indefinite nominative singular)
beqin (feminine indefinite nominative plural)
beqeke (feminine indefinite construct singular)
beqine (feminine indefinite construct plural)
beqekê (feminine indefinite oblique singular)
beqinan (feminine indefinite oblique plural)
بهق (Kurdish-Arabic)
beqbelûsk
mar
bizinmişk
dûpişk
kûsî

Hevreha soranî بۆق (boq), mazenderanî وگ (veg), kelhûrî qurrwaq û farisî قورباغه (qûr-baẍê), hemû ji tirkî (zimanekî tirkîkî lê ihtimal e ne ji tirkiya Tirkiyê), bi tirkî kur-bağa, azerî qur-bağa, ozbekî qur-baqa, qazaxî құр-бақа (qur-baqa), tirkmenistanî gurbaga, gagawzî kurbaa, başkîrî баҡа (baqa), kirgîzî бака (baka), oyxirî پاقا (paqa), hemû ji maktirkî *baqa / *qurbaqa.

хьэндыркъуакъуэ

ḥɛndərqʷaqʷɛ

Heywaneke ku bi pengizînê dimeşe
(bi hêkan ji hev hildiberin).

Seraser qaf-i ta qafe rumûza hikmeti l-'eynî
Beqa nînin li bo tiştî heta kengê bikîn piştî
Di 'işqa wan perîrûyan werin dinyayê da deynî


gareş

gareşa (feminine definite construct singular)
gareşên (feminine definite construct plural)
gareşê (feminine definite oblique singular)
gareşan (feminine definite oblique plural)
wê gareşê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wan gareşan (feminine definite demonstrative oblique plural)
gareşê (feminine definite vocative singular)
gareşino (feminine definite vocative plural)
gareşek (feminine indefinite nominative singular)
gareşin (feminine indefinite nominative plural)
gareşeke (feminine indefinite construct singular)
gareşine (feminine indefinite construct plural)
gareşekê (feminine indefinite oblique singular)
gareşinan (feminine indefinite oblique plural)

çevrî

Navê hevbeş yê gayan û çêlan û golikan û gamêşan û nehgonan.


dûpişk

dûpişka (feminine definite construct singular)
dûpişkên (feminine definite construct plural)
dûpişkê (feminine definite oblique singular)
dûpişkan (feminine definite oblique plural)
wê dûpişkê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wan dûpişkan (feminine definite demonstrative oblique plural)
dûpişkê (feminine definite vocative singular)
dûpişkino (feminine definite vocative plural)
dûpişkek (feminine indefinite nominative singular)
dûpişkin (feminine indefinite nominative plural)
dûpişkeke (feminine indefinite construct singular)
dûpişkine (feminine indefinite construct plural)
dûpişkekê (feminine indefinite oblique singular)
dûpişkinan (feminine indefinite oblique plural)
دویپشک (Kurdish-Arabic)
dîpişk
dûpiçik
dûpiçk
dupişk
dûpişik
dwîpişk
tûpişk
dulepişk
dolpî

Bi ihtimaleke mezin ji dû + pişt + -k. Bo dû (dûv) bidin ber tacikî каждум (každum) û derî کژدم (každum) ji каж (kaž) / کژ (kaž=xwehr) + дум (dum) / دم (dum, “dû, dûv”).

Ajelek adî yê heşt-ling û jehrewî ye, dorpî.

... dûpişkeke biçûk dîtin. Kalê min dûpişk bi sola xwe perçiqand. Bi tiliya qelîçankê ya destê rastê vedabû. Cihê ku pê ve dabû, sor bûbû. Pêşî di nîvî re zendê şero bi paçekî girêdan.

2014, İsmail Dindar, Palûte, Evrensel Basım Yayın


axtapot

ahtapot
ahtepot
axtepot
oktapot
oktepot
oktopot

Ji yûnanî ὀκτώποδες (oktṓpodes, “heşt-lingî”)

Û, tu dibêjî qey axtapoteke ku rengê hemû nijadan pê re, milên wî li her derê ne, xwe li me pêçaye, me ji rêya me derdixe, dike ku me ber bi wê avzelka tirsnak ve bikişîne.


mîdye

mîdyeya (feminine definite construct singular)
mîdya (feminine definite construct singular)
mîdyeyên (feminine definite construct plural)
mîdyên (feminine definite construct plural)
mîdyeyê (feminine definite oblique singular)
mîdyê (feminine definite oblique singular)
mîdyeyan (feminine definite oblique plural)
mîdyan (feminine definite oblique plural)
wê mîdyeyê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wê mîdyê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wan mîdyeyan (feminine definite demonstrative oblique plural)
wan mîdyan (feminine definite demonstrative oblique plural)
mîdyeyê (feminine definite vocative singular)
mîdyê (feminine definite vocative singular)
mîdyeyino (feminine definite vocative plural)
mîdyino (feminine definite vocative plural)
mîdyeyek (feminine indefinite nominative singular)
mîdyek (feminine indefinite nominative singular)
mîdyeyin (feminine indefinite nominative plural)
mîdyin (feminine indefinite nominative plural)
mîdyeyeke (feminine indefinite construct singular)
mîdyeke (feminine indefinite construct singular)
mîdyeyine (feminine indefinite construct plural)
mîdyine (feminine indefinite construct plural)
mîdyeyekê (feminine indefinite oblique singular)
mîdyekê (feminine indefinite oblique singular)
mîdyeyinan (feminine indefinite oblique plural)
mîdyinan (feminine indefinite oblique plural)

: Etîmolojiya vê peyvê nehatiye nivîsîn. Eger tu bi rastî bizanî, kerem bike bişkoka "biguhêre" ya di ser van gotinan re bitikîne û etîmolojiya vê peyvê binivîse. Çavkaniyên ku te ew etîmolojî jê girtiye jî binivîse.

Kesayetiyên cihêreng ji kurdan her li wan deran in. Fêkîfiroş, pîlavfiroş, sebzefiroş, masîfiroş, mîdyefiroş... Her cure firoşkar li van bazaran in. Piraniya bazarvanên bazarên Stenbolê kurd in. Ji Diyarbekirê, ji Sêrtê, ji Batmanê, ji Mêrdînê, ji Wanê hatine. Serhedî ne, Omerî ne, Xerzanî ne, Torî ne, Şêxbizinî ne... Kurmanc in, zaza ne, kêm caran be jî soran in!


keleşêr

Sibehan dema ku ez li ser dengê sê keleşêran ji xew radibim, di xwe re nabînim herim dibistanê, lê Mujde; hemkara min weke gerînekekê min dikişîne dibistanê.

Ez nizanim gelo qet bala we kêşaye ku li Kurdistanê dîkil (dîk -keleşêhr ) spêdê (serê sibehê) radibin dikin qêrîn, bang didin û çi dibêjin?"


xwijok

خوژۆک (Kurdish-Arabic)
xişok
xwijinde
xwişîn
xwişinde

ew corê candarane yên ku xwîn sarin û hêkan dikin, û xwe dixişînin ji bo birêveçûnê

Duhî birêve min komeka xwijokan dîtin.


werşeq

وهرشهق (Kurdish-Arabic)
werşek
weşek
weşeq
wişq

Heywaneke goştxwer yê ji binemala pisîkan e ku ji pilingan hûrtir lê ji pisîka kovî girstir e.


şeytanok

şeytanokê (masculine definite construct singular)
şeytanokên (masculine definite construct plural)
şeytanokî (masculine definite oblique singular)
şeytanokan (masculine definite oblique plural)
wî şeytanokî (masculine definite demonstrative oblique singular)
wan şeytanokan (masculine definite demonstrative oblique plural)
şeytanoko (masculine definite vocative singular)
şeytanokino (masculine definite vocative plural)
şeytanokek (masculine indefinite nominative singular)
şeytanokin (masculine indefinite nominative plural)
şeytanokekî (masculine indefinite construct singular)
şeytanokine (masculine indefinite construct plural)
şeytanokekî (masculine indefinite oblique singular)
şeytanokinan (masculine indefinite oblique plural)
شهیتانۆک (Kurdish-Arabic)

ꓠꓸ ꓑꓼ ꓟꓺ

nɑ́ pɑ̱̀ mɑ̱

guhşeytan, hiseynok, balîfê marî, qepûşk,
ajelek hûrik yê laşlîç lê biqalik e
(bi taybetî bi meşa xwe ya hêdî navdar e)

mîdye, ajelek xwerbar ya avî û biqalik e

Em li Çewligê/Bîngolê ji mîdyeyê re dibêjin şeytanok.

Jiyan Alpîranî di koma "Zimanê Kurdî" ya li ser Rûnameyê de, 1/2012


hiseynok

hiseynokê (masculine definite construct singular)
hiseynokên (masculine definite construct plural)
hiseynokî (masculine definite oblique singular)
hiseynokan (masculine definite oblique plural)
wî hiseynokî (masculine definite demonstrative oblique singular)
wan hiseynokan (masculine definite demonstrative oblique plural)
hiseynoko (masculine definite vocative singular)
hiseynokino (masculine definite vocative plural)
hiseynokek (masculine indefinite nominative singular)
hiseynokin (masculine indefinite nominative plural)
hiseynokekî (masculine indefinite construct singular)
hiseynokine (masculine indefinite construct plural)
hiseynokekî (masculine indefinite oblique singular)
hiseynokinan (masculine indefinite oblique plural)
hisênok
huseynok
husênok

(devoka êzidiyan) Şeytanok (ajelê biqalik).

Michael Chyet: Êzîdî dibêjnê "hiseynok", ji ber ku ew newêrin peyiva "şeytan" bi lêv bikin. Li gora dînê wan/ola wan qedexe ye ku wê peyivê bêjin.

di koma "Zimanê Kurdî" ya li ser Rûnameyê de, 1/2012


balîfa mar

cureyek ji ajalên xwêrkiş, balîfa diya mar, ji marmarokê mezintir û xurttir ji mar biçûktir e


sulîn

sulîna (feminine definite construct singular)
sulînên (feminine definite construct plural)
sulînê (feminine definite oblique singular)
sulînan (feminine definite oblique plural)
wê sulînê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wan sulînan (feminine definite demonstrative oblique plural)
sulînê (feminine definite vocative singular)
sulînino (feminine definite vocative plural)
sulînek (feminine indefinite nominative singular)
sulînin (feminine indefinite nominative plural)
sulîneke (feminine indefinite construct singular)
sulînine (feminine indefinite construct plural)
sulînekê (feminine indefinite oblique singular)
sulîninan (feminine indefinite oblique plural)

Xunavê girtî nesrîn e cemed çêbû li sulîn e
Girya me tê ji bo asmîne zerî nayêne seyranê.


reqê sêlane

Reqê Firatê, reqê sêlanî, reqê çermî ku tenê di çemê Firatê û Dîcleyê de tê dîtin.


koremişk

koremişkê (masculine definite construct singular)
koremişkên (masculine definite construct plural)
koremişkî (masculine definite oblique singular)
koremişkan (masculine definite oblique plural)
wî koremişkî (masculine definite demonstrative oblique singular)
wan koremişkan (masculine definite demonstrative oblique plural)
koremişko (masculine definite vocative singular)
koremişkino (masculine definite vocative plural)
koremişkek (masculine indefinite nominative singular)
koremişkin (masculine indefinite nominative plural)
koremişkekî (masculine indefinite construct singular)
koremişkine (masculine indefinite construct plural)
koremişkekî (masculine indefinite oblique singular)
koremişkinan (masculine indefinite oblique plural)
کۆرەمشک (Kurdish-Arabic)

cird

Heywanek pirr nêzî mişkan e û bi taybetî di nav avên pîs de dijî.

/koːɾɛˈmɪʃk/

Koremişk û jûjî ji malbatekê ne. Bi piranî di binê erdê de dijîn. Ew axa ku ew dikolin, di kunikê re davêjin der û li jor komrîşkan çêdikin.

Amadekarên kurdiya vê pirtûkê Alî Çîftçî Hesenê Metê Mahmûd Lewendî Amed Tîgrîs Seyidxan Anter Lêhûrbûna zimên: Remzî Kerîm, Ansîklopediya Zarokan, Renas Media, r. 110


zebad

Ji erebî زباد (zebad) ku herwiha serekaniya Zibet-katze ya almanî, zibetto ya îtalî, циве́тта (tsîvêtta) ya rusî, civette ya fransî û civet ya îngilîzî ye jî.

Cam û qedeh û eyax û mexmerEv miskê zebad û 'ûd û mecmerMawerd û gulab û 'itr-i şahî


qaza çal

/qɑːˈzɑː t͡ʃɑːl/

Qazeke enî spiye berzikê wê xalxale û piniyên reş lêne.