lêker

lêkera (feminine definite construct singular)
lêkerên (feminine definite construct plural)
lêkerê (feminine definite oblique singular)
lêkeran (feminine definite oblique plural)
wê lêkerê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wan lêkeran (feminine definite demonstrative oblique plural)
lêkerê (feminine definite vocative singular)
lêkerino (feminine definite vocative plural)
lêkerek (feminine indefinite nominative singular)
lêkerin (feminine indefinite nominative plural)
lêkereke (feminine indefinite construct singular)
lêkerine (feminine indefinite construct plural)
lêkerekê (feminine indefinite oblique singular)
lêkerinan (feminine indefinite oblique plural)
لێکەر (Kurdish-Arabic)

Bo nimûne: bûn, kirin, rabûn, çûn, bibêje, nemaye

Lêker: Kirin, tevger, rewş û bûyîna heyberan bi kesan û bi demê ve girê dide û dide zanîn. Lêker bingeha hevokê ye. Di kurdî de lêker; wekî tirkî û farisî her dem ne li dawiya hevokê ye. Lêker carna li dawiya hevokê ye. Carna jî di nava hevokê de cih digire. Lêker qertafa raderê "in" bistîne dibe navê lêkeran.

10.04.2013, Halil Aktuğ, Gramera Kurdi / Kürtçe Gramer, r. 28, ISBN 6055279233


rengdêr

rengdêra (feminine definite construct singular)
rengdêrên (feminine definite construct plural)
rengdêrê (feminine definite oblique singular)
rengdêran (feminine definite oblique plural)
wê rengdêrê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wan rengdêran (feminine definite demonstrative oblique plural)
rengdêrê (feminine definite vocative singular)
rengdêrino (feminine definite vocative plural)
rengdêrek (feminine indefinite nominative singular)
rengdêrin (feminine indefinite nominative plural)
rengdêreke (feminine indefinite construct singular)
rengdêrine (feminine indefinite construct plural)
rengdêrekê (feminine indefinite oblique singular)
rengdêrinan (feminine indefinite oblique plural)

Sêva sor.

sor

Em gelek in.

gelek

Ji hemûyan zêdetir.

zêdetir

Baştirîn awa ne ew e ya me ta niha bi kar aniye.

baştirîn

Sê tirimpêlên wî hene.

sê


mê

Hevrehên din yên kurmancî ma-, man-, mak, mêtin, -marî, farisî ماده (madê), pehlewî matek, farisiya kevn [skrîpt hewce ye] (mata-), hemû ji proto-hindûewropî *méh₂tēr (“dayik; mak”), binêre: mak.


nêr

nêrtir (comparative)
herî nêr (merkezî) (superlative)
tewrî nêr (rojavayî) (superlative)
nêrtirîn (soranîzm) (superlative)
niyêr

* proto-hindûewropî *ner (“nêr”)
:*proto-îranî:
::Avestayî: nar, nā- ("nêr")
::Partî: n'r ("nêr")
::Farisiya navîn: nar ("nêr")
::Farisî: ner ("nêr")
::Osetî: nal ("nêr") ^(alfabeya arî)
::Kurmancî: nêr ("nêr")
::Hewramî: nêr ("nêr")
::Zazakî: nerî ("nêr")
:Sanskrîtî: nár- ("nêr")
:Ermenî: air ("nêr")
:Yûnanî: anēr ("nêr")
Çavkanî: Horn p.230, Watkins p.58, MacKenzie P.103 | Pokorny: 765


paşbendik

paşbendika (feminine definite construct singular)
paşbendikên (feminine definite construct plural)
paşbendikê (feminine definite oblique singular)
paşbendikan (feminine definite oblique plural)
wê paşbendikê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wan paşbendikan (feminine definite demonstrative oblique plural)
paşbendikê (feminine definite vocative singular)
paşbendikino (feminine definite vocative plural)
paşbendikek (feminine indefinite nominative singular)
paşbendikin (feminine indefinite nominative plural)
paşbendikeke (feminine indefinite construct singular)
paşbendikine (feminine indefinite construct plural)
paşbendikekê (feminine indefinite oblique singular)
paşbendikinan (feminine indefinite oblique plural)

: Etîmolojiya vê peyvê nehatiye nivîsîn. Eger tu bi rastî bizanî, kerem bike bişkoka "biguhêre" ya di ser van gotinan re bitikîne û etîmolojiya vê peyvê binivîse. Çavkaniyên ku te ew etîmolojî jê girtiye jî binivîse.

Ew peyv yan peyvik yên dikevin dû hin peyvan û peyvên nû jê tên çêkirin yan jî fonksiyonên nû didin peyvê.


paşgir

paşgira (feminine definite construct singular)
paşgirên (feminine definite construct plural)
paşgirê (feminine definite oblique singular)
paşgiran (feminine definite oblique plural)
wê paşgirê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wan paşgiran (feminine definite demonstrative oblique plural)
paşgirê (feminine definite vocative singular)
paşgirino (feminine definite vocative plural)
paşgirek (feminine indefinite nominative singular)
paşgirin (feminine indefinite nominative plural)
paşgireke (feminine indefinite construct singular)
paşgirine (feminine indefinite construct plural)
paşgirekê (feminine indefinite oblique singular)
paşgirinan (feminine indefinite oblique plural)


pêşgir

pêşgira (feminine definite construct singular)
pêşgirên (feminine definite construct plural)
pêşgirê (feminine definite oblique singular)
pêşgiran (feminine definite oblique plural)
wê pêşgirê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wan pêşgiran (feminine definite demonstrative oblique plural)
pêşgirê (feminine definite vocative singular)
pêşgirino (feminine definite vocative plural)
pêşgirek (feminine indefinite nominative singular)
pêşgirin (feminine indefinite nominative plural)
pêşgireke (feminine indefinite construct singular)
pêşgirine (feminine indefinite construct plural)
pêşgirekê (feminine indefinite oblique singular)
pêşgirinan (feminine indefinite oblique plural)

Ew peyv yan peyvik yên dikevin pêşiya hin peyvan û peyvên nû jê tên çêkirin yan jî fonksiyonên nû didin peyvê.


nav

navê (masculine definite construct singular)
navên (masculine definite construct plural)
navî (masculine definite oblique singular)
navan (masculine definite oblique plural)
wî navî (masculine definite demonstrative oblique singular)
wan navan (masculine definite demonstrative oblique plural)
navo (masculine definite vocative singular)
navino (masculine definite vocative plural)
navek (masculine indefinite nominative singular)
navin (masculine indefinite nominative plural)
navekî (masculine indefinite construct singular)
navine (masculine indefinite construct plural)
navekî (masculine indefinite oblique singular)
navinan (masculine indefinite oblique plural)
naw
ناڤ (Kurdish-Arabic)
нав (Kurdish-Cyrillic)

Ji proto-hindûewropî *h₁nómn̥. Hevreha soranî ناو (naw), kurdiya başûrî naw, lekî nam, hewramî name, zazakî name, belûçî û farisî نام (nam), tacikî û osetî ном (nom), peştûyî نوم (num), farisiya navîn 𐫗𐫀𐫖 (nam), partî 𐫗𐫀𐫖 (nʾm) / 𐭍𐭀𐭌 (nam), farisiya kevn 𐎴𐎠𐎶 (n-a-m /nāma/), avestayî 𐬥𐬁𐬨𐬀𐬥 (nāman)... sanskrîtî नामन् (nā́man), hindî नाम (nām), urdûyî نام (nām), maratî नाव (nāv), nepalî û sindhî नाउँ (nāũ)... hîtîtî 𒆷𒀀𒈠𒀭 (lāman)... almanî Name, holendî naam, îngilîzî name, swêdî namn, norwecî namn / nav, danmarkî navn, îzlendî nafn... oskanî 𐌍𐌖𐌌𐌍𐌄𐌝𐌔 (numneís), umbriyî 𐌍𐌏𐌌𐌄 (nome) û 𐌍𐌖𐌌𐌄𐌌 (numem), latînî nomen, îtalî û portugalî nome, fransî nom, romanî nume, spanî nombre... yûnaniya kevn όνομα (ónoma)... ermenî անուն (anun) (anun)... bretonî anv, îrlendî ianm... albanî êmën / emër... rusî и́мя (ímja) (íma), polonî imię, miano.
Bo guherîna M bi V di kurdî de, binêrin herwiha: dav, gav...
;Çavkanî:
* Beekes, Robert S. P. (2011): Comparative Indo-European Linguistics: An Introduction, revised by Michiel de Vaan.
* Chyet, Michael L. (2003): Kurdish-English Dictionary, Ferhenga Kurmancî-Inglîzî, Yale University Press.
* Horn, Paul. (1893): Grundriss der neupersischen Etymologie [Bingehê etîmolojiya farisî] (bi almanî). Strassburg
* Kloekhorst, Alwin (2008): Etymological Dictionary of the Hittite Inherited Lexicon (Leiden Indo-European Etymological Dictionary Series; 5), Leiden, Boston: Brill.
* MacKenzie, David Neil, The dialect of Awroman (Hawraman-i Luhon) Grammatical sketch, texts, and vocabulary, Kommissionaer: Munksgaard (København), 1966
* Mackenzie, D. N. (1971), A Concise Pahlavi Dictionary, London, New York, Toronto: Oxford University Press.
* Pokorny, Julius, Ferhenga etîmolojî ya hindûewropî ["Indogermanisches etymologisches Wörterbuch (bi almanî)"], Bern, 1959
* Ringe, Donald (2006): From Proto-Indo-European to Proto-Germanic (A Linguistic History of English; 1), Oxford: Oxford University Press
* The Tower of Babel - An Etymological Database Project [Birca Babilê - Projeyeke Danegeha Etîmolojî] (bi îngilîzî û rusî): http://starling.rinet.ru/
* Tsabolov, R. L., Ferhenga etîmolojî ya zimanê kurdî ["Цаболов, Р. Л.: Эмцмолоƨцческцц̆ словарь курδскоƨо языка"], Moskova, 2001-2010
* Watkins, Calvert, The American Heritage Dictionary of Indo-European Roots, Houghton Mifflin Co., 2007, çapa 2an


netewbar

netewbartir (comparative)
herî netewbar (merkezî) (superlative)
tewrî netewbar (rojavayî) (superlative)
netewbartirîn (soranîzm) (superlative)
netewok

peyvên natewin ango naguherin
ango hertim wek xwe dimînin


tewîn

ditewim (present first-person singular)
ditewî (present second-person singular)
ditewe (present third-person singular)
ditewin (present first-person second-person third-person plural)
bitewe (imperative singular)
bitewin (imperative plural)
tewîm (past first-person singular)
tewî (past second-person singular)
tewî (past third-person singular)
تهوین (Kurdish-Arabic)
tewihan
tewiyan

Hevreha farisî تافتن (taften), تابیدن (tabîden, herdu dema niha tab-, “tewîn, çemîn”), zazakî tewîyene, proto-îranî *tāp- (“tewîn, çemîn”), proto-hindûewropî *temp- (“firikîn, pijilîn, dirêj kirin”).
Heke ji vê nebe, dibe ku guhertoyeka tewirîn (“bihurîn, rabihurîn”); nemaze ji ber ku hevrehên wê lêkerê ên di zimanên din ên îranî da gotî "bi ser ketin, zal bûn, serî tewandin" û dibe wisan ramanikê wek xwar bûn, çemîn guherrîbe.

Dirûvê peyvekê guherîn (li gor demê, zayendê, kesî û hwd).


çemîn

diçemim (present first-person singular)
diçemî (present second-person singular)
diçeme (present third-person singular)
diçemin (present first-person second-person third-person plural)
biçeme (imperative singular)
biçemin (imperative plural)
çemîm (past first-person singular)
çemî (past second-person singular)
çemî (past third-person singular)
چهمین (Kurdish-Arabic)
çeman
çemhan
çemhîn
çemihan
çemihîn
çemiyan
çemîyan
çemyan

dirûvê peyvekê guherîn
(li gor demê, zayendê, kesî û hwd)


pirtik

pirtika (feminine definite construct singular)
pirtikên (feminine definite construct plural)
pirtikê (feminine definite oblique singular)
pirtikan (feminine definite oblique plural)
wê pirtikê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wan pirtikan (feminine definite demonstrative oblique plural)
pirtikê (feminine definite vocative singular)
pirtikino (feminine definite vocative plural)
pirtikek (feminine indefinite nominative singular)
pirtikin (feminine indefinite nominative plural)
pirtikeke (feminine indefinite construct singular)
pirtikine (feminine indefinite construct plural)
pirtikekê (feminine indefinite oblique singular)
pirtikinan (feminine indefinite oblique plural)
çipik
hûrik
piçek

Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.


navbendik

navbendika (feminine definite construct singular)
navbendikên (feminine definite construct plural)
navbendikê (feminine definite oblique singular)
navbendikan (feminine definite oblique plural)
wê navbendikê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wan navbendikan (feminine definite demonstrative oblique plural)
navbendikê (feminine definite vocative singular)
navbendikino (feminine definite vocative plural)
navbendikek (feminine indefinite nominative singular)
navbendikin (feminine indefinite nominative plural)
navbendikeke (feminine indefinite construct singular)
navbendikine (feminine indefinite construct plural)
navbendikekê (feminine indefinite oblique singular)
navbendikinan (feminine indefinite oblique plural)
navbend
nêvbend
nêvbendik

navgir

Peyvikên dikevin navbera du peyvan û wan digihînin hev: -e-, -o-, -û-.


navdêr

navdêra (feminine definite construct singular)
navdêrên (feminine definite construct plural)
navdêrê (feminine definite oblique singular)
navdêran (feminine definite oblique plural)
wê navdêrê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wan navdêran (feminine definite demonstrative oblique plural)
navdêrê (feminine definite vocative singular)
navdêrino (feminine definite vocative plural)
navdêrek (feminine indefinite nominative singular)
navdêrin (feminine indefinite nominative plural)
navdêreke (feminine indefinite construct singular)
navdêrine (feminine indefinite construct plural)
navdêrekê (feminine indefinite oblique singular)
navdêrinan (feminine indefinite oblique plural)
navdar
navder

Navên tiştan di rêzimanê de (bi taybetî tiştên dikarin bên dîtin).

Sêv, muzîk, çarşem navdêr in
lê ez, deh, sor, xirab, ji ne navdêr in.


serf

serfa (feminine definite construct singular)
serfên (feminine definite construct plural)
serfê (feminine definite oblique singular)
serfan (feminine definite oblique plural)
wê serfê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wan serfan (feminine definite demonstrative oblique plural)
serfê (feminine definite vocative singular)
serfino (feminine definite vocative plural)
serfek (feminine indefinite nominative singular)
serfin (feminine indefinite nominative plural)
serfeke (feminine indefinite construct singular)
serfine (feminine indefinite construct plural)
serfekê (feminine indefinite oblique singular)
serfinan (feminine indefinite oblique plural)
serif
zerf

Ji erebî صرف (ș-r-f-: serf kirin; zivirandin, wergerrandin, vegerrandin), têkilî sirf, mesref, seraf...

lêçûn

Bikaranîna malî yan pareyî; pûçkirin(a malî yan pareyî; xwarina malî yan pareyî.


pirjimar

pirjimara (feminine definite construct singular)
pirjimarên (feminine definite construct plural)
pirjimarê (feminine definite oblique singular)
pirjimaran (feminine definite oblique plural)
wê pirjimarê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wan pirjimaran (feminine definite demonstrative oblique plural)
pirjimarê (feminine definite vocative singular)
pirjimarino (feminine definite vocative plural)
pirjimarek (feminine indefinite nominative singular)
pirjimarin (feminine indefinite nominative plural)
pirjimareke (feminine indefinite construct singular)
pirjimarine (feminine indefinite construct plural)
pirjimarekê (feminine indefinite oblique singular)
pirjimarinan (feminine indefinite oblique plural)
pirejimar
pirejimare
pirehejmar
pirehijmar
pirjimare
pirhejmar
pirhijmar
pirejimar
pirejimare
pirehejmar
pirehijmar
pirjimare
pirhejmar
pirhijmar

gelejimar

komikî, gelek, ceme, kom, ji yekê zêdetir

/pɪɾʒɪˈmɑːɾ/


zayend

Neolojîzmeke 1941ê ya Kovara Hawarê ji bo maneya "cinsê rêzimanî" ji zayîn + -y- + -end. Bide ber farisî زاینده (zâyandé) partîsîba borî ya زادن (zâdan) ku hevreha zayîn e.
Çavkanî:

cins

Cudakirineke kelîmeyan wekî nêr, mê, nêtar û giştî ji bo nîşandana paşgir an jî şiklên wan yên din.

cins

Kategorîkirineke însanan wekî jin û mêr, û ya hewyanan wekî mê û nêr li gorî fêmkirina wan a biyolojîk an kulturî.


cînav

cînava (feminine definite construct singular)
cînavên (feminine definite construct plural)
cînavê (feminine definite oblique singular)
cînavan (feminine definite oblique plural)
wê cînavê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wan cînavan (feminine definite demonstrative oblique plural)
cînavê (feminine definite vocative singular)
cînavino (feminine definite vocative plural)
cînavek (feminine indefinite nominative singular)
cînavin (feminine indefinite nominative plural)
cînaveke (feminine indefinite construct singular)
cînavine (feminine indefinite construct plural)
cînavekê (feminine indefinite oblique singular)
cînavinan (feminine indefinite oblique plural)
جیناڤ (Kurdish-Arabic)
cînavk

şûnnav

Peyvên li şûna navdêran tên bikaranîn daku navdêr neyên dubarekirin.

Bo nimûne: ez, tu, ew, em, hûn, ew, ev, çi, kî, û formên wan yên tewandî.


hevdeng

Peyvên yan tîpên heman dengî didin, wek hev tên xwendin.

"س"-a alfabeya kurdî-erebî û "s"-a kurdî-latînî hevdeng in.

Di îngilîzî de "y" û "why" hevdeng in.


daçek

daçeka (feminine definite construct singular)
daçekên (feminine definite construct plural)
daçekê (feminine definite oblique singular)
daçekan (feminine definite oblique plural)
wê daçekê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wan daçekan (feminine definite demonstrative oblique plural)
daçekê (feminine definite vocative singular)
daçekino (feminine definite vocative plural)
daçekek (feminine indefinite nominative singular)
daçekin (feminine indefinite nominative plural)
daçekeke (feminine indefinite construct singular)
daçekine (feminine indefinite construct plural)
daçekekê (feminine indefinite oblique singular)
daçekinan (feminine indefinite oblique plural)

Pêşdaçek û paşdaçek. Amraz, amrazên peywendî, peyvikên ku cihî, demê yan bizavê diyar dikin.

Daçekên serekî di kurdî de ev in: bi, ji, di, li, de, re, ve, di ... de


hoker

hokera (feminine definite construct singular)
hokerên (feminine definite construct plural)
hokerê (feminine definite oblique singular)
hokeran (feminine definite oblique plural)
wê hokerê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wan hokeran (feminine definite demonstrative oblique plural)
hokerê (feminine definite vocative singular)
hokerino (feminine definite vocative plural)
hokerek (feminine indefinite nominative singular)
hokerin (feminine indefinite nominative plural)
hokereke (feminine indefinite construct singular)
hokerine (feminine indefinite construct plural)
hokerekê (feminine indefinite oblique singular)
hokerinan (feminine indefinite oblique plural)

zuwort

Middle High German / Early New High German

rengpîşe

Birek peyvan e ku demê yan cihî yan awayê kirinê diyar dikin. (Bi gelemperî natewin.)

Hokerin demkî: îro, sibe, zû, dereng.

Hokerin cihkî: vir, wir, jêr, jor, evraz, nişîv.

Hokerin awayî: bi lez, hêdîka, zûka, bi hêsanî.


fîîl

fîîla (feminine definite construct singular)
fîîlên (feminine definite construct plural)
fîîlê (feminine definite oblique singular)
fîîlan (feminine definite oblique plural)
wê fîîlê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wan fîîlan (feminine definite demonstrative oblique plural)
fîîlê (feminine definite vocative singular)
fîîlino (feminine definite vocative plural)
fîîlek (feminine indefinite nominative singular)
fîîlin (feminine indefinite nominative plural)
fîîleke (feminine indefinite construct singular)
fîîline (feminine indefinite construct plural)
fîîlekê (feminine indefinite oblique singular)
fîîlinan (feminine indefinite oblique plural)
fîl


fêl

fêla (feminine definite construct singular)
fêlên (feminine definite construct plural)
fêlê (feminine definite oblique singular)
fêlan (feminine definite oblique plural)
wê fêlê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wan fêlan (feminine definite demonstrative oblique plural)
fêlê (feminine definite vocative singular)
fêlino (feminine definite vocative plural)
fêlek (feminine indefinite nominative singular)
fêlin (feminine indefinite nominative plural)
fêleke (feminine indefinite construct singular)
fêline (feminine indefinite construct plural)
fêlekê (feminine indefinite oblique singular)
fêlinan (feminine indefinite oblique plural)
فێل (Kurdish-Arabic)
fê'il
fê'l
fihl
fiil
fi'il
fi'l
findûfêl
fal
fîl

Ji erebî فعل^([çavkanî hewce ye]) (fi'l: 1) kiryar, kirin, kar) ji فعل (fe'ele, “kirin”), hevreha aramî ܦܥܠܐ (pe'ela), îbrî פעל (pe'el). Ji heman rehî: fail, fêr, fi'l, mefûl, pale.
An dibe ku hevrreha farisî فریب(ferîb) û فریفتن(ferîxten)(xapandin), pehlewî [skrîpt hewce ye] (plyp /frêb/), ji pêş-îranîkî *fre-(ber) + *deb-(xapandin, fêl kirin) ji pêş-hindû-ewropî *dʰebʰ-(xapandin). Herwiha binêrre fên digel fend/fen ku heke ji erebî فن bûya mihtemelen deng wisa neguherriya û firîbaz(xapîner, fendoyî).


çemandin

diçemînim (present first-person singular)
diçemînî (present second-person singular)
diçemîne (present third-person singular)
diçemînin (present first-person second-person third-person plural)
biçemîne (imperative singular)
biçemînin (imperative plural)
çemand (past first-person singular)
çemand (past second-person singular)
çemand (past third-person singular)
çemand (past first-person second-person third-person plural)
–çemîn– (root present)
–çemand– (root past)
ez diçemînim (indicative present positive)
ez naçemînim (indicative present negative)
min çemand (indicative past positive)
min neçemand (indicative past negative)
tu diçemînî (indicative present positive)
tu naçemînî (indicative present negative)
te çemand (indicative past positive)
te neçemand (indicative past negative)
ew diçemîne (indicative present positive)
ew naçemîne (indicative present negative)
wê/wî çemand (indicative past positive)
wê/wî neçemand (indicative past negative)
em diçemînin (indicative present positive)
em naçemînin (indicative present negative)
me çemand (indicative past positive)
me neçemand (indicative past negative)
hûn diçemînin (indicative present positive)
hûn naçemînin (indicative present negative)
we çemand (indicative past positive)
we neçemand (indicative past negative)
ew diçemînin (indicative present positive)
ew naçemînin (indicative present negative)
wan çemand (indicative past positive)
wan neçemand (indicative past negative)
min diçemand (imperfect positive)
min nediçemand (imperfect negative)
min çemandibû (positive)
min neçemandibû (negative)
te diçemand (imperfect positive)
te nediçemand (imperfect negative)
te çemandibû (positive)
te neçemandibû (negative)
wê/wî diçemand (imperfect positive)
wê/wî nediçemand (imperfect negative)
wê/wî çemandibû (positive)
wê/wî neçemandibû (negative)
me diçemand (imperfect positive)
me nediçemand (imperfect negative)
me çemandibû (positive)
me neçemandibû (negative)
we diçemand (imperfect positive)
we nediçemand (imperfect negative)
we çemandibû (positive)
we neçemandibû (negative)
wan diçemand (imperfect positive)
wan nediçemand (imperfect negative)
wan çemandibû (positive)
wan neçemandibû (negative)
ez ê biçemînim (future positive)
ez ê neçemînim (future negative)
minê çemandibe (future perfect positive)
minê neçemandibe (future perfect negative)
tu yê biçemînî (future positive)
tu yê neçemînî (future negative)
teyê çemandibe (future perfect positive)
teyê neçemandibe (future perfect negative)
ew ê biçemîne (future positive)
ew ê neçemîne (future negative)
wê/wîyê çemandibe (future perfect positive)
wê/wîyê neçemandibe (future perfect negative)
em ê biçemînin (future positive)
em ê neçemînin (future negative)
meyê çemandibe (future perfect positive)
meyê neçemandibe (future perfect negative)
hûn ê biçemînin (future positive)
hûn ê neçemînin (future negative)
weyê çemandibe (future perfect positive)
weyê neçemandibe (future perfect negative)
ew ê biçemînin (future positive)
ew ê neçemînin (future negative)
wanê çemandibe (future perfect positive)
wanê neçemandibe (future perfect negative)
min çemandiye (perfect positive)
min neçemandiye (perfect negative)
min çemandibûye (nonconfirmative pluperfect positive)
min neçemandibûye (nonconfirmative pluperfect negative)
te çemandiye (perfect positive)
te neçemandiye (perfect negative)
te çemandibûye (nonconfirmative pluperfect positive)
te neçemandibûye (nonconfirmative pluperfect negative)
wê/wî çemandiye (perfect positive)
wê/wî neçemandiye (perfect negative)
wê/wî çemandibûye (nonconfirmative pluperfect positive)
wê/wî neçemandibûye (nonconfirmative pluperfect negative)
me çemandiye (perfect positive)
me neçemandiye (perfect negative)
me çemandibûye (nonconfirmative pluperfect positive)
me neçemandibûye (nonconfirmative pluperfect negative)
we çemandiye (perfect positive)
we neçemandiye (perfect negative)
we çemandibûye (nonconfirmative pluperfect positive)
we neçemandibûye (nonconfirmative pluperfect negative)
wan çemandiye (perfect positive)
wan neçemandiye (perfect negative)
wan çemandibûye (nonconfirmative pluperfect positive)
wan neçemandibûye (nonconfirmative pluperfect negative)
(bila) ez biçemînim (present subjunctive positive)
(bila) ez neçemînim (present subjunctive negative)
(bila) min çemandibe (preterite subjunctive positive)
(bila) min neçemandibe (preterite subjunctive negative)
(bila) tu biçemînî (present subjunctive positive)
(bila) tu neçemînî (present subjunctive negative)
(bila) te çemandibe (preterite subjunctive positive)
(bila) te neçemandibe (preterite subjunctive negative)
(bila) ew biçemîne (present subjunctive positive)
(bila) ew neçemîne (present subjunctive negative)
(bila) wê/wî çemandibe (preterite subjunctive positive)
(bila) wê/wî neçemandibe (preterite subjunctive negative)
(bila) em biçemînin (present subjunctive positive)
(bila) em neçemînin (present subjunctive negative)
(bila) me çemandibe (preterite subjunctive positive)
(bila) me neçemandibe (preterite subjunctive negative)
(bila) hûn biçemînin (present subjunctive positive)
(bila) hûn neçemînin (present subjunctive negative)
(bila) we çemandibe (preterite subjunctive positive)
(bila) we neçemandibe (preterite subjunctive negative)
(bila) ew biçemînin (present subjunctive positive)
(bila) ew neçemînin (present subjunctive negative)
(bila) wan çemandibe (preterite subjunctive positive)
(bila) wan neçemandibe (preterite subjunctive negative)
(bila) min biçemanda (imperfect subjunctive positive)
(bila) min neçemanda (imperfect subjunctive negative)
(bila) min çemandibûya (pluperfect subjunctive positive)
(bila) min neçemandibûya (pluperfect subjunctive negative)
(bila) te biçemanda (imperfect subjunctive positive)
(bila) te neçemanda (imperfect subjunctive negative)
(bila) te çemandibûya (pluperfect subjunctive positive)
(bila) te neçemandibûya (pluperfect subjunctive negative)
(bila) wê/wî biçemanda (imperfect subjunctive positive)
(bila) wê/wî neçemanda (imperfect subjunctive negative)
(bila) wê/wî çemandibûya (pluperfect subjunctive positive)
(bila) wê/wî neçemandibûya (pluperfect subjunctive negative)
(bila) me biçemanda (imperfect subjunctive positive)
(bila) me neçemanda (imperfect subjunctive negative)
(bila) me çemandibûya (pluperfect subjunctive positive)
(bila) me neçemandibûya (pluperfect subjunctive negative)
(bila) we biçemanda (imperfect subjunctive positive)
(bila) we neçemanda (imperfect subjunctive negative)
(bila) we çemandibûya (pluperfect subjunctive positive)
(bila) we neçemandibûya (pluperfect subjunctive negative)
(bila) wan biçemanda (imperfect subjunctive positive)
(bila) wan neçemanda (imperfect subjunctive negative)
(bila) wan çemandibûya (pluperfect subjunctive positive)
(bila) wan neçemandibûya (pluperfect subjunctive negative)
minê biçemanda (present conditional positive)
minê neçemanda (present conditional negative)
minê çemandibûya (preterite conditional positive)
minê neçemandibûya (preterite conditional negative)
teyê biçemanda (present conditional positive)
teyê neçemanda (present conditional negative)
teyê çemandibûya (preterite conditional positive)
teyê neçemandibûya (preterite conditional negative)
wê/wîyê biçemanda (present conditional positive)
wê/wîyê neçemanda (present conditional negative)
wê/wîyê çemandibûya (preterite conditional positive)
wê/wîyê neçemandibûya (preterite conditional negative)
meyê biçemanda (present conditional positive)
meyê neçemanda (present conditional negative)
meyê çemandibûya (preterite conditional positive)
meyê neçemandibûya (preterite conditional negative)
weyê biçemanda (present conditional positive)
weyê neçemanda (present conditional negative)
weyê çemandibûya (preterite conditional positive)
weyê neçemandibûya (preterite conditional negative)
wanê biçemanda (present conditional positive)
wanê neçemanda (present conditional negative)
wanê çemandibûya (preterite conditional positive)
wanê neçemandibûya (preterite conditional negative)
(tu) biçemîne (imperative present positive)
(tu) neçemîne (imperative present negative)
(hûn) biçemînin (imperative present positive)
(hûn) neçemînin (imperative present negative)
چهماندن (Kurdish-Arabic)

Hevrehên kurmancî çemîn, veçemandin, veçemandin, çewt, kevan, keman, kivantewandin, tewîn, soranî چهماندن (çemandin), چهمان (çeman), کهوان (kewan, “kevan”), farisî خمیدن (xemîden, “çemîn, tewîn”) û كمان (keman, “kevan; keman”), lûrî kemo, kemon, yûnaniya kevn καμάρα (kamara: kevan, tewandî, çemandî - binere qemere), hemû ji proto-hindûewropî *kem- (“çemandî, tewandî”) ku herwiha serekaniya çemandin / çemîn, tewandin / tewîn, çewt / çeft yên kurdî û خميدن (xemîden, “çemîn, tewîn”) ya farisî ye jî.

/t͡ʃɛmɑːnˈdɪn/

dirûvê peyvekê (li gor demê, zayendê, kesî û hwd) guherandin

"Avê", "avan" û "avên" peyvên çemandî yên ji peyva "av" in.

Peyva "kirin" di dema niha de wiha tê çemandin: ez dikim, tu dikî, ew dike, em dikin, hûn dikin, ew dikin.


tewandin

ditewînim (present first-person singular)
ditewînî (present second-person singular)
ditewîne (present third-person singular)
ditewînin (present first-person second-person third-person plural)
bitewîne (imperative singular)
bitewînin (imperative plural)
tewand (past first-person singular)
tewand (past second-person singular)
tewand (past third-person singular)
tewand (past first-person second-person third-person plural)
–tewîn– (root present)
–tewand– (root past)
ez ditewînim (indicative present positive)
ez natewînim (indicative present negative)
min tewand (indicative past positive)
min netewand (indicative past negative)
tu ditewînî (indicative present positive)
tu natewînî (indicative present negative)
te tewand (indicative past positive)
te netewand (indicative past negative)
ew ditewîne (indicative present positive)
ew natewîne (indicative present negative)
wê/wî tewand (indicative past positive)
wê/wî netewand (indicative past negative)
em ditewînin (indicative present positive)
em natewînin (indicative present negative)
me tewand (indicative past positive)
me netewand (indicative past negative)
hûn ditewînin (indicative present positive)
hûn natewînin (indicative present negative)
we tewand (indicative past positive)
we netewand (indicative past negative)
ew ditewînin (indicative present positive)
ew natewînin (indicative present negative)
wan tewand (indicative past positive)
wan netewand (indicative past negative)
min ditewand (imperfect positive)
min neditewand (imperfect negative)
min tewandibû (positive)
min netewandibû (negative)
te ditewand (imperfect positive)
te neditewand (imperfect negative)
te tewandibû (positive)
te netewandibû (negative)
wê/wî ditewand (imperfect positive)
wê/wî neditewand (imperfect negative)
wê/wî tewandibû (positive)
wê/wî netewandibû (negative)
me ditewand (imperfect positive)
me neditewand (imperfect negative)
me tewandibû (positive)
me netewandibû (negative)
we ditewand (imperfect positive)
we neditewand (imperfect negative)
we tewandibû (positive)
we netewandibû (negative)
wan ditewand (imperfect positive)
wan neditewand (imperfect negative)
wan tewandibû (positive)
wan netewandibû (negative)
ez ê bitewînim (future positive)
ez ê netewînim (future negative)
minê tewandibe (future perfect positive)
minê netewandibe (future perfect negative)
tu yê bitewînî (future positive)
tu yê netewînî (future negative)
teyê tewandibe (future perfect positive)
teyê netewandibe (future perfect negative)
ew ê bitewîne (future positive)
ew ê netewîne (future negative)
wê/wîyê tewandibe (future perfect positive)
wê/wîyê netewandibe (future perfect negative)
em ê bitewînin (future positive)
em ê netewînin (future negative)
meyê tewandibe (future perfect positive)
meyê netewandibe (future perfect negative)
hûn ê bitewînin (future positive)
hûn ê netewînin (future negative)
weyê tewandibe (future perfect positive)
weyê netewandibe (future perfect negative)
ew ê bitewînin (future positive)
ew ê netewînin (future negative)
wanê tewandibe (future perfect positive)
wanê netewandibe (future perfect negative)
min tewandiye (perfect positive)
min netewandiye (perfect negative)
min tewandibûye (nonconfirmative pluperfect positive)
min netewandibûye (nonconfirmative pluperfect negative)
te tewandiye (perfect positive)
te netewandiye (perfect negative)
te tewandibûye (nonconfirmative pluperfect positive)
te netewandibûye (nonconfirmative pluperfect negative)
wê/wî tewandiye (perfect positive)
wê/wî netewandiye (perfect negative)
wê/wî tewandibûye (nonconfirmative pluperfect positive)
wê/wî netewandibûye (nonconfirmative pluperfect negative)
me tewandiye (perfect positive)
me netewandiye (perfect negative)
me tewandibûye (nonconfirmative pluperfect positive)
me netewandibûye (nonconfirmative pluperfect negative)
we tewandiye (perfect positive)
we netewandiye (perfect negative)
we tewandibûye (nonconfirmative pluperfect positive)
we netewandibûye (nonconfirmative pluperfect negative)
wan tewandiye (perfect positive)
wan netewandiye (perfect negative)
wan tewandibûye (nonconfirmative pluperfect positive)
wan netewandibûye (nonconfirmative pluperfect negative)
(bila) ez bitewînim (present subjunctive positive)
(bila) ez netewînim (present subjunctive negative)
(bila) min tewandibe (preterite subjunctive positive)
(bila) min netewandibe (preterite subjunctive negative)
(bila) tu bitewînî (present subjunctive positive)
(bila) tu netewînî (present subjunctive negative)
(bila) te tewandibe (preterite subjunctive positive)
(bila) te netewandibe (preterite subjunctive negative)
(bila) ew bitewîne (present subjunctive positive)
(bila) ew netewîne (present subjunctive negative)
(bila) wê/wî tewandibe (preterite subjunctive positive)
(bila) wê/wî netewandibe (preterite subjunctive negative)
(bila) em bitewînin (present subjunctive positive)
(bila) em netewînin (present subjunctive negative)
(bila) me tewandibe (preterite subjunctive positive)
(bila) me netewandibe (preterite subjunctive negative)
(bila) hûn bitewînin (present subjunctive positive)
(bila) hûn netewînin (present subjunctive negative)
(bila) we tewandibe (preterite subjunctive positive)
(bila) we netewandibe (preterite subjunctive negative)
(bila) ew bitewînin (present subjunctive positive)
(bila) ew netewînin (present subjunctive negative)
(bila) wan tewandibe (preterite subjunctive positive)
(bila) wan netewandibe (preterite subjunctive negative)
(bila) min bitewanda (imperfect subjunctive positive)
(bila) min netewanda (imperfect subjunctive negative)
(bila) min tewandibûya (pluperfect subjunctive positive)
(bila) min netewandibûya (pluperfect subjunctive negative)
(bila) te bitewanda (imperfect subjunctive positive)
(bila) te netewanda (imperfect subjunctive negative)
(bila) te tewandibûya (pluperfect subjunctive positive)
(bila) te netewandibûya (pluperfect subjunctive negative)
(bila) wê/wî bitewanda (imperfect subjunctive positive)
(bila) wê/wî netewanda (imperfect subjunctive negative)
(bila) wê/wî tewandibûya (pluperfect subjunctive positive)
(bila) wê/wî netewandibûya (pluperfect subjunctive negative)
(bila) me bitewanda (imperfect subjunctive positive)
(bila) me netewanda (imperfect subjunctive negative)
(bila) me tewandibûya (pluperfect subjunctive positive)
(bila) me netewandibûya (pluperfect subjunctive negative)
(bila) we bitewanda (imperfect subjunctive positive)
(bila) we netewanda (imperfect subjunctive negative)
(bila) we tewandibûya (pluperfect subjunctive positive)
(bila) we netewandibûya (pluperfect subjunctive negative)
(bila) wan bitewanda (imperfect subjunctive positive)
(bila) wan netewanda (imperfect subjunctive negative)
(bila) wan tewandibûya (pluperfect subjunctive positive)
(bila) wan netewandibûya (pluperfect subjunctive negative)
minê bitewanda (present conditional positive)
minê netewanda (present conditional negative)
minê tewandibûya (preterite conditional positive)
minê netewandibûya (preterite conditional negative)
teyê bitewanda (present conditional positive)
teyê netewanda (present conditional negative)
teyê tewandibûya (preterite conditional positive)
teyê netewandibûya (preterite conditional negative)
wê/wîyê bitewanda (present conditional positive)
wê/wîyê netewanda (present conditional negative)
wê/wîyê tewandibûya (preterite conditional positive)
wê/wîyê netewandibûya (preterite conditional negative)
meyê bitewanda (present conditional positive)
meyê netewanda (present conditional negative)
meyê tewandibûya (preterite conditional positive)
meyê netewandibûya (preterite conditional negative)
weyê bitewanda (present conditional positive)
weyê netewanda (present conditional negative)
weyê tewandibûya (preterite conditional positive)
weyê netewandibûya (preterite conditional negative)
wanê bitewanda (present conditional positive)
wanê netewanda (present conditional negative)
wanê tewandibûya (preterite conditional positive)
wanê netewandibûya (preterite conditional negative)
(tu) bitewîne (imperative present positive)
(tu) netewîne (imperative present negative)
(hûn) bitewînin (imperative present positive)
(hûn) netewînin (imperative present negative)
تهواندن (Kurdish-Arabic)

"Avê", "avan" û "avên" peyvên tewandî yên ji peyva "av" in.

Peyva "kirin" di dema niha de wiha tê tewandin: ez dikim, tu dikî, ew dike, em dikin, hûn dikin, ew dikin.

Hoker nayên tewandin.


ravek

raveka (feminine definite construct singular)
ravekên (feminine definite construct plural)
ravekê (feminine definite oblique singular)
ravekan (feminine definite oblique plural)
wê ravekê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wan ravekan (feminine definite demonstrative oblique plural)
ravekê (feminine definite vocative singular)
ravekino (feminine definite vocative plural)
ravekek (feminine indefinite nominative singular)
ravekin (feminine indefinite nominative plural)
ravekeke (feminine indefinite construct singular)
ravekine (feminine indefinite construct plural)
ravekekê (feminine indefinite oblique singular)
ravekinan (feminine indefinite oblique plural)

têbînî

Zelalkirina bingeh û sedemên mijarekê yan bûyerekê.

Ravek bi qertafên zayendê (a,ê,ên) çêdibe. Ravek hem hejmarê, hem zayendê diyar dike. Di zaravayê kurmancî de du peyv bêyî ravekê digel hev bin jî wateyê nadin. Ravek du peyvan digihîne hev û di navbera wan de wateyeke nû derdixe. Bi gihîştina du peyvan re hem zayend, hem hejmar diyar dibe.


negasyon

negasyona (feminine definite construct singular)
negasyonên (feminine definite construct plural)
negasyonê (feminine definite oblique singular)
negasyonan (feminine definite oblique plural)
wê negasyonê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wan negasyonan (feminine definite demonstrative oblique plural)
negasyonê (feminine definite vocative singular)
negasyonino (feminine definite vocative plural)
negasyonek (feminine indefinite nominative singular)
negasyonin (feminine indefinite nominative plural)
negasyoneke (feminine indefinite construct singular)
negasyonine (feminine indefinite construct plural)
negasyonekê (feminine indefinite oblique singular)
negasyoninan (feminine indefinite oblique plural)

"Nekirin" negasyona "kirin"ê ye.

"Tinebûn" negasyona "hebûn"ê ye.


dema niha

demên niha (definite plural)
demeke niha (indefinite singular)
demine niha (indefinite plural)
dema nihayî
dema niho
dema nihoyî
dema noke
dema nokeyî
dema bê
dema borî

Dema diyar dike ku niha yan bi gelemperî tiştek tê kirin yan diqewime.

Hevoka "Ez nameyekê dinivîsim." yan "Roj ji rojhilatê hildikeve." hevokên dema niha ne. Lê "Min nameyek nivîsî" ne dema niha ye.


cins

cinsê (masculine definite construct singular)
cinsên (masculine definite construct plural)
cinsî (masculine definite oblique singular)
cinsan (masculine definite oblique plural)
wî cinsî (masculine definite demonstrative oblique singular)
wan cinsan (masculine definite demonstrative oblique plural)
cinso (masculine definite vocative singular)
cinsino (masculine definite vocative plural)
cinsek (masculine indefinite nominative singular)
cinsin (masculine indefinite nominative plural)
cinsekî (masculine indefinite construct singular)
cinsine (masculine indefinite construct plural)
cinsekî (masculine indefinite oblique singular)
cinsinan (masculine indefinite oblique plural)
جنس (Kurdish-Arabic)
cîns
cisn

Ji erebî جنس (cins), ew bi xwe jî bi rêya arameyî גנסא (ginsa) ji yûnanî γένος (génos)^(Çavkanî: Chyet), ji proto-hindûewropî*ǵénh₁os ("nijad") ku herwiha serekaniya genus ya latînî, sanskrîtî जनस् (cenes) ye û belkî bi metatezê serekaniya nijad ya kurdî û نژاد (nijad) ya farisî jî be. "Genus" ya latînî maka genre ya fransî û gender ya îngilîzî ye jî.

cinsiyet

Kategorîkirineke însanan wekî jin û mêr, û ya heywanan wekî mê û nêr li gorî fêmkirina wan a biyolojîk an kulturî.


aktîv

aktîvtir (comparative)
herî aktîv (merkezî) (superlative)
tewrî aktîv (rojavayî) (superlative)
aktîvtirîn (soranîzm) (superlative)
aktîf

"aktîv" bi rêya îngilîzî, "aktîf" bi rêya fransî, herdu ji latînî, têkildarî agere (xebitîn)

"Elî nameyek nivîsî." yan "Wî nameyek nivîsî." hevokin aktîv in lê "Nameyek hat nivîsîn." hevokek pasîv e.


biwêj

biwêja (feminine definite construct singular)
biwêjên (feminine definite construct plural)
biwêjê (feminine definite oblique singular)
biwêjan (feminine definite oblique plural)
wê biwêjê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wan biwêjan (feminine definite demonstrative oblique plural)
biwêjê (feminine definite vocative singular)
biwêjino (feminine definite vocative plural)
biwêjek (feminine indefinite nominative singular)
biwêjin (feminine indefinite nominative plural)
biwêjeke (feminine indefinite construct singular)
biwêjine (feminine indefinite construct plural)
biwêjekê (feminine indefinite oblique singular)
biwêjinan (feminine indefinite oblique plural)
بوێژ (Kurdish-Arabic)
бьԝеж (Kurdish-Cyrillic)
bêje

Neolojîzmeke soranî بوێژ (biwêj, “şair”) ji ب (bi-, pêşgira failî, bide ber kurmancî bikir (“mişterî”)) + وێژ (-wêj-, rehê dema niha ya fiîla ۋاتەی (watey, “gotin”)).
Maneya 2an ya fraz, tebîr ji eynî rehî ji aliyê Kamiran Alî Bedirxan ve hatiyê çêkirin ku ji aliyê dariştinê ve xelet e.Çavkanî:

tebîr

Çend kelîmeyên li gel hev yên ku maneyeke xisûsî didin, ne maneya her yek ji wan kelîmeyan.

"Emrê Xwedê kirin" biwêjek e ku wateya "mirin"ê dide.

Locution adverbiale — biwêja rengpîşe

1965, Kamiran Alî Bedirxan, Langue Kurde, Parîs, çapa 2an, r. 164


dema borî

demên borî (definite plural)
demeke borî (indefinite singular)
demine borî (indefinite plural)

Hevoka yan lêkera ku diyar dike ku tiştek berê qewimiye yan hatiye kirin.

Ez hatim

Ez têm

Ez dê bêm

Te çi kiribû

Tu çi dikî?


subje

Ji latînî [Peyv?]^([Divê were berfirehtirkirin])

kirde, kirar, fail,
kesa/ê yan tişta/ê ku tiştekî dike

Di hevoka "Ew nanî dixwe." de "ew" subje ye, "nanî" obje ye û "dixwe" vêrb e.


kirde

kirdeya (feminine definite construct singular)
kirda (feminine definite construct singular)
kirdeyên (feminine definite construct plural)
kirdên (feminine definite construct plural)
kirdeyê (feminine definite oblique singular)
kirdê (feminine definite oblique singular)
kirdeyan (feminine definite oblique plural)
kirdan (feminine definite oblique plural)
wê kirdeyê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wê kirdê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wan kirdeyan (feminine definite demonstrative oblique plural)
wan kirdan (feminine definite demonstrative oblique plural)
kirdeyê (feminine definite vocative singular)
kirdê (feminine definite vocative singular)
kirdeyino (feminine definite vocative plural)
kirdino (feminine definite vocative plural)
kirdeyek (feminine indefinite nominative singular)
kirdek (feminine indefinite nominative singular)
kirdeyin (feminine indefinite nominative plural)
kirdin (feminine indefinite nominative plural)
kirdeyeke (feminine indefinite construct singular)
kirdeke (feminine indefinite construct singular)
kirdeyine (feminine indefinite construct plural)
kirdine (feminine indefinite construct plural)
kirdeyekê (feminine indefinite oblique singular)
kirdekê (feminine indefinite oblique singular)
kirdeyinan (feminine indefinite oblique plural)
kirdinan (feminine indefinite oblique plural)

Deyn ji soranî کردە (kirde, “karên kirî”),neolojîzm ji کرد (kird, rehê dema borî ji کردن (kirdin, “kirin”)) + ە (e, “-e”).
Manaya 2an a "fail, subje" ji eynî rehî ji aliyê Kamiran Alî Bedirxan ve hatiyê çêkirin ku ji aliyê dariştin û manayê ve xelet e.Çavkanî:

Di cimleya "Ew nanî dixwe." de "ew" kirde ye, "nanî" obje e û "dixwe" fiîl e.

Di hevoka jorîn de (Temo çû) herwekî gotin li ser Temo ye em zû dizanin ko kirdeyê vê hevokê (Temo) ye û (çû) pêwera wî ye ji ber ko kirina Temo şanî me dide.

1938, Dr. Kamiran Alî Bedir-xan, Xwendina Kurdî, Çapxana Tereqi, Şam, r. 73


kirar

Hevreha farsî kirdar. Ji winda bûna tîpa D di nava peyvên Farsî de binihêre gendum > genim, dîdar > dîyar.

subje, kirde, fail,
kesa/ê yan tişta/ê ku tiştekî dike:

Di hevoka "Ew nanî dixwe." de "ew" kirar e, "nanî" bireser e û "dixwe" lêker e.


fail

ji erebî فاعل (fa'il), hevreha aramî ܦܥܠܐ (pa'la), îbrî פועל (po'êl). Ji eynî rehî: fiil, fêl, fêr

kirde, kirar, subje, sûje,
kesa/ê yan tişta/ê ku tiştekî dike:


bireser

biresera (feminine definite construct singular)
bireserên (feminine definite construct plural)
bireserê (feminine definite oblique singular)
bireseran (feminine definite oblique plural)
wê bireserê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wan bireseran (feminine definite demonstrative oblique plural)
bireserê (feminine definite vocative singular)
bireserino (feminine definite vocative plural)
bireserek (feminine indefinite nominative singular)
bireserin (feminine indefinite nominative plural)
biresereke (feminine indefinite construct singular)
bireserine (feminine indefinite construct plural)
bireserekê (feminine indefinite oblique singular)
bireserinan (feminine indefinite oblique plural)

Lewre heger mirov ji bo peyva object ya îngilizî çar pêşniyarên cuda li xwendekarên zimanekî bike (serve, bireser, pêger, tişte), mirov ji dêleva hezkirina wî zimanî, ancax dikare tirsa ji vî zimanî bide kesên ku dixwazin rêzimana wî bixwînin. Lê, weha diyar e ku êdî peyva bireser zêdetir tê bikaranîn.

Guman-1 Zimanê Kurdî, Îbrahîm Seydo Aydogan, r.26


forma tewandî

forma tewandiya (feminine definite construct singular)
forma tewandiyên (feminine definite construct plural)
forma tewandiyê (feminine definite oblique singular)
forma tewandiyan (feminine definite oblique plural)
wê forma tewandiyê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wan forma tewandiyan (feminine definite demonstrative oblique plural)
forma tewandiyê (feminine definite vocative singular)
forma tewandiyino (feminine definite vocative plural)
forma tewandiyek (feminine indefinite nominative singular)
forma tewandiyin (feminine indefinite nominative plural)
forma tewandiyeke (feminine indefinite construct singular)
forma tewandiyine (feminine indefinite construct plural)
forma tewandiyekê (feminine indefinite oblique singular)
forma tewandiyinan (feminine indefinite oblique plural)

"Got" û "dibêjim" du formên tewandî ne ji peyva "gotin".


artîkel

Deyn ji fransî article, ew jî ji latînî articulus.


rader

înfînîtîv, peyva ferhengî ya ku rayê formên din yên peyvê dide

"Dîtin" radera "dît, dibînim, nabîne, bibînin" û hwd. e.


pozîtîv

pozîtîvtir (comparative)
herî pozîtîv (merkezî) (superlative)
tewrî pozîtîv (rojavayî) (superlative)
pozîtîvtirîn (soranîzm) (superlative)
pozetîf
pozetîv
pozîtîf

forma sade ya rengdêran (ne komparatîv yan sûperlatîv)


pêwend

pêwenda (feminine definite construct singular)
pêwendên (feminine definite construct plural)
pêwendê (feminine definite oblique singular)
pêwendan (feminine definite oblique plural)
wê pêwendê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wan pêwendan (feminine definite demonstrative oblique plural)
pêwendê (feminine definite vocative singular)
pêwendino (feminine definite vocative plural)
pêwendek (feminine indefinite nominative singular)
pêwendin (feminine indefinite nominative plural)
pêwendeke (feminine indefinite construct singular)
pêwendine (feminine indefinite construct plural)
pêwendekê (feminine indefinite oblique singular)
pêwendinan (feminine indefinite oblique plural)
peywend

gihanek, peyva ku riste an jî tevokan bi hev re girê dide an jî di heman tevokê de hemahengiya peyvan durist dike.

Pêwend peyvin du peyva, du grêya (phrase), du hevokên sade, du hevok ên awête (complex), an pitir(bêtir) pêkve (biyekve) girê didin

Rêzman a Kurdî, Dr. Îbrahîm Remezan Zaxoyî


pêkhatî

Dariştî; lêker û navên ku bi qertafan temam û ava dibin.

Mijara herî berfireh mijara lêkerên pêkhatî ye.

Gelawêj 2015, Samî Tan, Rêzimana Kurmancî, Weşanên Enstîtuya Kurdî ya Stenbolêr, çapa Nûkirîan, r. 257


girêdek

girêdeka (feminine definite construct singular)
girêdekên (feminine definite construct plural)
girêdekê (feminine definite oblique singular)
girêdekan (feminine definite oblique plural)
wê girêdekê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wan girêdekan (feminine definite demonstrative oblique plural)
girêdekê (feminine definite vocative singular)
girêdekino (feminine definite vocative plural)
girêdekek (feminine indefinite nominative singular)
girêdekin (feminine indefinite nominative plural)
girêdekeke (feminine indefinite construct singular)
girêdekine (feminine indefinite construct plural)
girêdekekê (feminine indefinite oblique singular)
girêdekinan (feminine indefinite oblique plural)
girdek
girek

konjoksiyon

Peyvikên ku pê peyv yan hevok bi hev re girê didin.

û, ku, çimkî, ji ber ku, lew


demên borî

formên lêkeran ên ku diyar dikin ku tiştek berî niha qewimiye:
dema borî ya sade: Ez çûm.
dema borî ya domdar: Ez diçûm.
dema borî ya dûdar: Ez çûme.
dema borî ya dûr: Ez çûbûm.


partîtîv

partîtîva (feminine definite construct singular)
partîtîvên (feminine definite construct plural)
partîtîvê (feminine definite oblique singular)
partîtîvan (feminine definite oblique plural)
wê partîtîvê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wan partîtîvan (feminine definite demonstrative oblique plural)
partîtîvê (feminine definite vocative singular)
partîtîvino (feminine definite vocative plural)
partîtîvek (feminine indefinite nominative singular)
partîtîvin (feminine indefinite nominative plural)
partîtîveke (feminine indefinite construct singular)
partîtîvine (feminine indefinite construct plural)
partîtîvekê (feminine indefinite oblique singular)
partîtîvinan (feminine indefinite oblique plural)
partîtîf

Ji îngilîzî partitive yan fransî partitif, ji latînî [Peyv?], têkildarî part (parçe, par)

forma navdêrê ya hin zimanan (bo nimûne: fînî) ya ku diyar dike ku bandora kirdeyê yan lêker tenê li parçeyek bireserê heye
Mînakek ji zimanê fînî: Minä syön omenaa. ("Ez [hinek lê ne hemû] sêvê dixwim." Yan: "Ez mijûlî xwarina sêvê me [lê hê min bi temamî neqedandiye.])


komparatîv

komparatîva (feminine definite construct singular)
komparatîvên (feminine definite construct plural)
komparatîvê (feminine definite oblique singular)
komparatîvan (feminine definite oblique plural)
wê komparatîvê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wan komparatîvan (feminine definite demonstrative oblique plural)
komparatîvê (feminine definite vocative singular)
komparatîvino (feminine definite vocative plural)
komparatîvek (feminine indefinite nominative singular)
komparatîvin (feminine indefinite nominative plural)
komparatîveke (feminine indefinite construct singular)
komparatîvine (feminine indefinite construct plural)
komparatîvekê (feminine indefinite oblique singular)
komparatîvinan (feminine indefinite oblique plural)
komparatîf

Bi rêya fransî comparatif yan îngilîzî comparative ji latînî comparativus ji comparare

berhevdan, forma rengdêran ya ku diyar dike ku tiştek ji yê din mezintir yan biçûktir yan zêdetir yan kêmtir û hwd. e

"Baştir" forma komparatîv e ji peyva "baş",
"Kêmtir" komparatîva "kêm"ê ye.


nomînatîv

Deyn ji îngilîzî nominative yan fransî nominatif ji latînî nominativus ji nōmen (“nav”).

"Gul" nomînatîv e lê "gulê /gula / gulan / gulên" na.


sûperlatîv

sûperlatîva (feminine definite construct singular)
sûperlatîvên (feminine definite construct plural)
sûperlatîvê (feminine definite oblique singular)
sûperlatîvan (feminine definite oblique plural)
wê sûperlatîvê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wan sûperlatîvan (feminine definite demonstrative oblique plural)
sûperlatîvê (feminine definite vocative singular)
sûperlatîvino (feminine definite vocative plural)
sûperlatîvek (feminine indefinite nominative singular)
sûperlatîvin (feminine indefinite nominative plural)
sûperlatîveke (feminine indefinite construct singular)
sûperlatîvine (feminine indefinite construct plural)
sûperlatîvekê (feminine indefinite oblique singular)
sûperlatîvinan (feminine indefinite oblique plural)
superatîf
superlatîv
sûperlatîf

Deyn ji îngilîzî superlative, ji latînî superlativus.

forma rengdêran ya "-tirîn", "herî mezin yan biçûk yan kêm yan zêde"

"Bedewtirîn" sûperlatîva "bedew"ê ye.

"Herî baş"

e ji "baş".


genetîv

xwedîtî, milkî, forma xwedîtiyê,
peyva ku diyar dike ku tiştek yan kesek ya/yê kesekî yan tiştekî ye


enstrûmental

enstrûment + -al^([Divê were berfirehtirkirin])

di hin zimanan de forma navdêran ya ku diyar dike ku tiştek bi wê navdêrê tê kirin.
Di kurdî de li şûna wan forman du daçek hene


abesîv

abesîva (feminine definite construct singular)
abesîvên (feminine definite construct plural)
abesîvê (feminine definite oblique singular)
abesîvan (feminine definite oblique plural)
wê abesîvê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wan abesîvan (feminine definite demonstrative oblique plural)
abesîvê (feminine definite vocative singular)
abesîvino (feminine definite vocative plural)
abesîvek (feminine indefinite nominative singular)
abesîvin (feminine indefinite nominative plural)
abesîveke (feminine indefinite construct singular)
abesîvine (feminine indefinite construct plural)
abesîvekê (feminine indefinite oblique singular)
abesîvinan (feminine indefinite oblique plural)
abesîf
abêsîf
abêsîv

Ji latînî abesse (ne hazir bûn, li dûr bûn > îngilîzî absent

karîtîv, prîvatîv,
di hin zimanan de forma navdêran ya ku diyar dike ku tiştek nîne yan bêyî wê ye.
Di kurdî de li şûna wê formê pêşgira bê tê bikaranîn

bêheval, bêpere, bêlez


karîtîv

: Etîmolojiya vê peyvê nehatiye nivîsîn. Eger tu bi rastî bizanî, kerem bike bişkoka "biguhêre" ya di ser van gotinan re bitikîne û etîmolojiya vê peyvê binivîse. Çavkaniyên ku te ew etîmolojî jê girtiye jî binivîse.

abesîv, prîvatîv,
di hin zimanan de forma navdêran ya ku diyar dike ku tiştek nîne yan bêyî wê ye.
Di kurdî de li şûna wê pêşgira bê tê bikaranîn

bêheval, bêpere, bêlez


prîvatîv

prîvatîva (feminine definite construct singular)
prîvatîvên (feminine definite construct plural)
prîvatîvê (feminine definite oblique singular)
prîvatîvan (feminine definite oblique plural)
wê prîvatîvê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wan prîvatîvan (feminine definite demonstrative oblique plural)
prîvatîvê (feminine definite vocative singular)
prîvatîvino (feminine definite vocative plural)
prîvatîvek (feminine indefinite nominative singular)
prîvatîvin (feminine indefinite nominative plural)
prîvatîveke (feminine indefinite construct singular)
prîvatîvine (feminine indefinite construct plural)
prîvatîvekê (feminine indefinite oblique singular)
prîvatîvinan (feminine indefinite oblique plural)
prîvatîf

abesîv

Di hin zimanan de forma navdêran ya ku diyar dike ku tiştek nîne yan bêyî wê ye.
Di kurdî de li şûna wê pêşgira bê tê bikaranîn


bilanî

bilaniya (feminine definite construct singular)
bilaniyên (feminine definite construct plural)
bilaniyê (feminine definite oblique singular)
bilaniyan (feminine definite oblique plural)
wê bilaniyê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wan bilaniyan (feminine definite demonstrative oblique plural)
bilaniyê (feminine definite vocative singular)
bilaniyino (feminine definite vocative plural)
bilaniyek (feminine indefinite nominative singular)
bilaniyin (feminine indefinite nominative plural)
bilaniyeke (feminine indefinite construct singular)
bilaniyine (feminine indefinite construct plural)
bilaniyekê (feminine indefinite oblique singular)
bilaniyinan (feminine indefinite oblique plural)


forma şirînkirinê

forma navdêran ya ku mirov pê gotinekê şirîn dike, wek: keko < ji kek,
Xezalê < Xezal,
berxik < berx


navbend

navbenda (feminine definite construct singular)
navbendên (feminine definite construct plural)
navbendê (feminine definite oblique singular)
navbendan (feminine definite oblique plural)
wê navbendê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wan navbendan (feminine definite demonstrative oblique plural)
navbendê (feminine definite vocative singular)
navbendino (feminine definite vocative plural)
navbendek (feminine indefinite nominative singular)
navbendin (feminine indefinite nominative plural)
navbendeke (feminine indefinite construct singular)
navbendine (feminine indefinite construct plural)
navbendekê (feminine indefinite oblique singular)
navbendinan (feminine indefinite oblique plural)
navbendik
nêvbend
nêvbendik
navber

Peyvikên dikevin navbera du peyvan û wan digihînin hev: -e-, -o-, -û-.


navgir

navgira (feminine definite construct singular)
navgirên (feminine definite construct plural)
navgirê (feminine definite oblique singular)
navgiran (feminine definite oblique plural)
wê navgirê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wan navgiran (feminine definite demonstrative oblique plural)
navgirê (feminine definite vocative singular)
navgirino (feminine definite vocative plural)
navgirek (feminine indefinite nominative singular)
navgirin (feminine indefinite nominative plural)
navgireke (feminine indefinite construct singular)
navgirine (feminine indefinite construct plural)
navgirekê (feminine indefinite oblique singular)
navgirinan (feminine indefinite oblique plural)
nêvgir


pronav

Pronav ew bêje ye ko dikeve şûna navdêrê. Pronav, mêjer û carina jî zayendê navdêrê dide zanîn. Ji hêla din pronav wezîfeyên navdêra ko dinimîne li xwe digere û wan ditîne cih.

2002, CELADET ALÎ BEDIR-XAN, Elfabêya kurdî & Bingehên gramera kurdmancî, NEFEL, r. 72


pronom

pronoma (feminine definite construct singular)
pronomên (feminine definite construct plural)
pronomê (feminine definite oblique singular)
pronoman (feminine definite oblique plural)
wê pronomê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wan pronoman (feminine definite demonstrative oblique plural)
pronomê (feminine definite vocative singular)
pronomino (feminine definite vocative plural)
pronomek (feminine indefinite nominative singular)
pronomin (feminine indefinite nominative plural)
pronomeke (feminine indefinite construct singular)
pronomine (feminine indefinite construct plural)
pronomekê (feminine indefinite oblique singular)
pronominan (feminine indefinite oblique plural)

Deyn ji fransî pronom ji latînî pronomen ji pro- + namen.

Yanî hîn nizane pronoma ez û min rast bi kar bîne, lê di zarvayê Kurmancî da xwe romannivîsê herî mezin dibîne.

Gulîstan, Werger çêkirina tevnekê ye!, 2002, Zinarê Xamo, hj. 4, r. 10

Lerzan Jandil di nivîsa xwe de li ser pronomên di zaravayê kurmancî de radiweste.

Nûdem, KOVAREN KURDÎ, 1994, Lokman POLAT, hj. 9, r. 104

Xala sisiyan mesela cînavên (pronomen-zamîrên) Kurdî ne.

Çira, Çend pirsên rêzimana kurdî, 1996, Mûrad Ciwan, hj. 5, r. 77


pîşk

pîşka (feminine definite construct singular)
pîşkên (feminine definite construct plural)
pîşkê (feminine definite oblique singular)
pîşkan (feminine definite oblique plural)
wê pîşkê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wan pîşkan (feminine definite demonstrative oblique plural)
pîşkê (feminine definite vocative singular)
pîşkino (feminine definite vocative plural)
pîşkek (feminine indefinite nominative singular)
pîşkin (feminine indefinite nominative plural)
pîşkeke (feminine indefinite construct singular)
pîşkine (feminine indefinite construct plural)
pîşkekê (feminine indefinite oblique singular)
pîşkinan (feminine indefinite oblique plural)
pişk

Ferhenga Pîşkên Kurdî

navê pirtûkeka Îbrahîm Remezan Zaxoyî, weşanxaneya Spîrêz, Dihok 2007


îzafe

îzafeya (feminine definite construct singular)
îzafa (feminine definite construct singular)
îzafeyên (feminine definite construct plural)
îzafên (feminine definite construct plural)
îzafeyê (feminine definite oblique singular)
îzafê (feminine definite oblique singular)
îzafeyan (feminine definite oblique plural)
îzafan (feminine definite oblique plural)
wê îzafeyê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wê îzafê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wan îzafeyan (feminine definite demonstrative oblique plural)
wan îzafan (feminine definite demonstrative oblique plural)
îzafeyê (feminine definite vocative singular)
îzafê (feminine definite vocative singular)
îzafeyino (feminine definite vocative plural)
îzafino (feminine definite vocative plural)
îzafeyek (feminine indefinite nominative singular)
îzafek (feminine indefinite nominative singular)
îzafeyin (feminine indefinite nominative plural)
îzafin (feminine indefinite nominative plural)
îzafeyeke (feminine indefinite construct singular)
îzafeke (feminine indefinite construct singular)
îzafeyine (feminine indefinite construct plural)
îzafine (feminine indefinite construct plural)
îzafeyekê (feminine indefinite oblique singular)
îzafekê (feminine indefinite oblique singular)
îzafeyinan (feminine indefinite oblique plural)
îzafinan (feminine indefinite oblique plural)
izafe

Ji erebî إِضَافَة (ʾiḍāfa), têkildarî zêde.

Pênûsê min, sala duyê.


sîfet

sîfetê (masculine definite construct singular)
sîfetên (masculine definite construct plural)
sîfetî (masculine definite oblique singular)
sîfetan (masculine definite oblique plural)
wî sîfetî (masculine definite demonstrative oblique singular)
wan sîfetan (masculine definite demonstrative oblique plural)
sîfeto (masculine definite vocative singular)
sîfetino (masculine definite vocative plural)
sîfetek (masculine indefinite nominative singular)
sîfetin (masculine indefinite nominative plural)
sîfetekî (masculine indefinite construct singular)
sîfetine (masculine indefinite construct plural)
sîfetekî (masculine indefinite oblique singular)
sîfetinan (masculine indefinite oblique plural)


cinsiyet

cinsiyeta (feminine definite construct singular)
cinsiyetên (feminine definite construct plural)
cinsiyetê (feminine definite oblique singular)
cinsiyetan (feminine definite oblique plural)
wê cinsiyetê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wan cinsiyetan (feminine definite demonstrative oblique plural)
cinsiyetê (feminine definite vocative singular)
cinsiyetino (feminine definite vocative plural)
cinsiyetek (feminine indefinite nominative singular)
cinsiyetin (feminine indefinite nominative plural)
cinsiyeteke (feminine indefinite construct singular)
cinsiyetine (feminine indefinite construct plural)
cinsiyetekê (feminine indefinite oblique singular)
cinsiyetinan (feminine indefinite oblique plural)

Cudakirineke kelîmeyan wekî nêr, mê, nêtar û giştî ji bo nîşandana paşgir an jî şiklên wan yên din.

Dı navê hevqedinê yêkanida cınsiyet (mê, nêr) heye.

Rizgarî, Zmanê Kurdi, 1976, N. Zaza, hj. 2, r. 85

Artîkel di Kurdî de ew in ku bi gellek rolên xwe navan tarif dikin, fonksîyona bikêrhatinê didin wan, cinsiyet û pirejimarî an yekejimariya wan diyar dikin...

Çira, Çend pirsên rêzimana Kurdî-Il, 1996, Mûrad Ciwan, hj. 6, r. 39

Ji xwe bi dehan bêje hene ku cinsîyeta wan Ii goreyî her navçeyê tête guhartin. Bo nimûne; "qelem" li alîyê Diyarbekirê û berîya Mêrdînê bi forma "mê" bi kar têt, belêm li alîyê Hekarîya û Behdîna "nêr" bi kar têt.

Nûdem, Krîtîkerî û Etîk, 1997, Rojan Hazim, hj. 24, r. 66

Dabeşkirineke din jî li ser zayend, ango cinsiyeta navdêran e.

2021, Bahadîn Akhan, Rêzedersên Kurmancî 3 – Navdêr https://web.archive.org/https://xwebun2.org/rezedersen-kurmanci-3-navder/ arşîv, Xwebûn


hevenav

Hevenav ji wê navdêrê dibêjin ko ji yekî bêtir kes, heywan an tiştan dinimîne û wan bi hev re bi nav diki. Herwekî rêwî, hesp, çiya.

Celadet Elî Bedirxan, Alfabêya Kurdî û Bingehên Gramera Kurdmancî


rehê dema niha

Rehê dema niha yê lêkera "çûn"ê "-ç-" ye: ez di-ç-im."

Rehê dema niha yê lêkera "hatin"ê "-ê-" ye: ez t-ê-m.".


lebatî

"Elî nameyek nivîsî." yan "Wî nameyek nivîsî." hevokin aktîv in lê "Nameyek hat nivîsîn." hevokek pasîv e.


şipil

şipiltir (comparative)
herî şipil (merkezî) (superlative)
tewrî şipil (rojavayî) (superlative)
شپل (Kurdish-Arabic)


çibik

çibiktir (comparative)
herî çibik (merkezî) (superlative)
tewrî çibik (rojavayî) (superlative)
çibiktirîn (soranîzm) (superlative)


kirpandin

kirpandina (feminine definite construct singular)
kirpandinên (feminine definite construct plural)
kirpandinê (feminine definite oblique singular)
kirpandinan (feminine definite oblique plural)
wê kirpandinê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wan kirpandinan (feminine definite demonstrative oblique plural)
kirpandinê (feminine definite vocative singular)
kirpandinino (feminine definite vocative plural)
kirpandinek (feminine indefinite nominative singular)
kirpandinin (feminine indefinite nominative plural)
kirpandineke (feminine indefinite construct singular)
kirpandinine (feminine indefinite construct plural)
kirpandinekê (feminine indefinite oblique singular)
kirpandininan (feminine indefinite oblique plural)

gotina kîteyekê yan beşek ji peyvê girantir yan xurtir ji kîteyên din.

Li gor qeyd û benda giştî kîteya dawiyê ya navdêr, rengdêr û lêkerên (lê ne hokerên) neçemandî û bêravek tê kirpandin

Husein Muhammed, Hejmar û hejmarsazî (beşa 13), Zimannas, Hejmar û hejmarsazî (beşa 13) – Zimannas (wordpress.com), 02/2017


paşbend

paşbenda (feminine definite construct singular)
paşbendên (feminine definite construct plural)
paşbendê (feminine definite oblique singular)
paşbendan (feminine definite oblique plural)
wê paşbendê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wan paşbendan (feminine definite demonstrative oblique plural)
paşbendê (feminine definite vocative singular)
paşbendino (feminine definite vocative plural)
paşbendek (feminine indefinite nominative singular)
paşbendin (feminine indefinite nominative plural)
paşbendeke (feminine indefinite construct singular)
paşbendine (feminine indefinite construct plural)
paşbendekê (feminine indefinite oblique singular)
paşbendinan (feminine indefinite oblique plural)


tewang

tewanga (feminine definite construct singular)
tewangên (feminine definite construct plural)
tewangê (feminine definite oblique singular)
tewangan (feminine definite oblique plural)
wê tewangê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wan tewangan (feminine definite demonstrative oblique plural)
tewangê (feminine definite vocative singular)
tewangino (feminine definite vocative plural)
tewangek (feminine indefinite nominative singular)
tewangin (feminine indefinite nominative plural)
tewangeke (feminine indefinite construct singular)
tewangine (feminine indefinite construct plural)
tewangekê (feminine indefinite oblique singular)
tewanginan (feminine indefinite oblique plural)

Navdêr û cînavk li gorî petwira ku di nava hevokê de werdigirin ser xwe tene kişandin ango ditewin.


adjektîv

adjektîva (feminine definite construct singular)
adjektîvên (feminine definite construct plural)
adjektîvê (feminine definite oblique singular)
adjektîvan (feminine definite oblique plural)
wê adjektîvê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wan adjektîvan (feminine definite demonstrative oblique plural)
adjektîvê (feminine definite vocative singular)
adjektîvino (feminine definite vocative plural)
adjektîvek (feminine indefinite nominative singular)
adjektîvin (feminine indefinite nominative plural)
adjektîveke (feminine indefinite construct singular)
adjektîvine (feminine indefinite construct plural)
adjektîvekê (feminine indefinite oblique singular)
adjektîvinan (feminine indefinite oblique plural)

Deyn ji îngilîzî adjective yan fransî adjectif ji latînî adjectivus.


tebîr

tebîra (feminine definite construct singular)
tebîrên (feminine definite construct plural)
tebîrê (feminine definite oblique singular)
tebîran (feminine definite oblique plural)
wê tebîrê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wan tebîran (feminine definite demonstrative oblique plural)
tebîrê (feminine definite vocative singular)
tebîrino (feminine definite vocative plural)
tebîrek (feminine indefinite nominative singular)
tebîrin (feminine indefinite nominative plural)
tebîreke (feminine indefinite construct singular)
tebîrine (feminine indefinite construct plural)
tebîrekê (feminine indefinite oblique singular)
tebîrinan (feminine indefinite oblique plural)
تەعبیر (Kurdish-Arabic)

Çend kelîmeyên li gel hev yên ku maneyeke xisûsî didin, ne maneya her yek ji wan kelîmeyan.

Di zimên da, heke ji bêjeyan hevok û ji hevokan înşa çêdibe jî; ew înşa, bê tabîr û îstîlah, wek nanê garisî hevdî nagire.

Ronahî, ZIMAN û nivîsandina wî, 1944, Osman Sebrî, hj. 24, r. 24

Gelo em dı^([sic]) dewsa fılan bêje an bıwêjê (tabirê) de kijani bıkar binın ku jı alıyê pıraniyê ve bê fêm kırın?..

Tirêj, Tengasiya Me û Mefermendi, 1981, Serxas Arda, hj. 4


fîil

fîila (feminine definite construct singular)
fîilên (feminine definite construct plural)
fîilê (feminine definite oblique singular)
fîilan (feminine definite oblique plural)
wê fîilê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wan fîilan (feminine definite demonstrative oblique plural)
fîilê (feminine definite vocative singular)
fîilino (feminine definite vocative plural)
fîilek (feminine indefinite nominative singular)
fîilin (feminine indefinite nominative plural)
fîileke (feminine indefinite construct singular)
fîiline (feminine indefinite construct plural)
fîilekê (feminine indefinite oblique singular)
fîilinan (feminine indefinite oblique plural)


têneper

negerguhêz, netêper, netêperbar, negerandî, nebergda, nederbasî


negerguhêz

netêper, têneper, netêperbar, negerandî, nebergda, nederbasî


paşdaçek

Di gotina "di kitêbê de" peyvika "de" paşdaçek e.

Lê di kurdî de ji bilî pêşdaçekan (prepositions) herwiha gelek paşdaçek (postpositions) jî hene. Ew bi piranî di eynî demê de bi pêşdaçekan re tên bikaranîn... Hin caran jî paşdaçek bêyî pêşdaçekan tên bikaranîn lê di rastiyê de kurtkirina pêşdaçek + paşdaçekan in.

Husein Muhammed: Peyvrêzî, Kulturname.com 4/2014


dema bê

dema niha (definite singular)
demên niha (definite plural)
demeke niha (indefinite singular)
demine niha (indefinite plural)
dema wêbê
dema pêş

Di rêzimanî de, dema ku piştî dema niha tê; dema dahatû.
Di kurdî de du cûre dema bê hene: dema bê û dema bê ya nêzîk.

Ez dikim biçim (dema bê ya nêzîk).

Ez ê biçim (dema bê).


nêremê

Tiştê ez dixwazim jê çêl ango behs bikim, ne ev rewşa hanê ye. Ev jî aloziyek e ku divê çareserî jê re bê dîtin. Ji ber ku ev ne peyvên nêtar in û lewma jî divê ku "nêremê" bin. Ji lew re, ji bo ku ji aliyê zayenda peyvan ve jî standardek, hevgirtinek, pîvaneyek pêk were, hewcedariya me biserûberkirina vê yekê jî heye. Peyvên wiha an nêr an jî divê mê bin.

25.06.2007, Zana Farqînî, Peyvên ku zayenda wan nêr lê wekî mê tên tewandin https://web.archive.org/https://www.amidakurd.org/ku/tekst/peyv%C3%AAn_ku_zayenda_wan_n%C3%AAr_l%C3%AA_wek%C3%AE_m%C3%AA_t%C3%AAn_tewandin arşîv, amidakurd.org

Navên duzayend (Nêremê)

Kanîzar, Rêzimana kurdî (beşa 1) https://web.archive.org/https://zimannas.files.wordpress.com/2017/12/kanizar15.pdf arşîv, 2017, Selîm Biçûk, hj. 15, r. 64

Cînavê pevxistî, (ê) cînavekî nêtar e (nêremê ye), cihê cînavên nêrza û mêza digre.

01.06.2006, Deham Ebdulfettah, Cînav di Zimanê Kurdî de: Kurmanciya Jorîn


baneşan

baneşana (feminine definite construct singular)
baneşanên (feminine definite construct plural)
baneşanê (feminine definite oblique singular)
baneşanan (feminine definite oblique plural)
wê baneşanê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wan baneşanan (feminine definite demonstrative oblique plural)
baneşanê (feminine definite vocative singular)
baneşanino (feminine definite vocative plural)
baneşanek (feminine indefinite nominative singular)
baneşanin (feminine indefinite nominative plural)
baneşaneke (feminine indefinite construct singular)
baneşanine (feminine indefinite construct plural)
baneşanekê (feminine indefinite oblique singular)
baneşaninan (feminine indefinite oblique plural)
bangnîşan

hodeng

Nîşanek e ku ji bo gazîkirinê tê emilandin. Wekî nimûne: ax!, wax!, hey!, lo!, hey lo!, lê!, erik!, ey!, ox!, oxweş!, hey wax!, de! û hwd.

/bɑːnɛˈʃɑːn/

Di kurdî de ligel rewşa xwerû û tewandî ya navdêran, rewşa banglêkirinê ya navdêran jî heye. Di rewşa banglêkirinê de navdêrên ku qertafên banglêkirinê digirin, dibin baneşan. Qertafên ku ew digirin li gorî zayend û mêjerê ji hev vediqetin. Navdêrên nêr qertafa -o digirin, navdêrên mê -ê û navdêrên pirjimar jî -ino digirin.


serenav

serenava (feminine definite construct singular)
serenavên (feminine definite construct plural)
serenavê (feminine definite oblique singular)
serenavan (feminine definite oblique plural)
wê serenavê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wan serenavan (feminine definite demonstrative oblique plural)
serenavê (feminine definite vocative singular)
serenavino (feminine definite vocative plural)
serenavek (feminine indefinite nominative singular)
serenavin (feminine indefinite nominative plural)
serenaveke (feminine indefinite construct singular)
serenavine (feminine indefinite construct plural)
serenavekê (feminine indefinite oblique singular)
serenavinan (feminine indefinite oblique plural)


demê nuke

neburî, ranebirdû, nederbasbuyî, êsta, hevoka niho.


dema pêşî

demên pêşî (definite plural)
demeke pêşî (indefinite singular)
demine pêşî (indefinite plural)

Ez nivistim. Ez ê binivim.


demê neborî

dema pêşî, dema bê, demê dahatî, paşeroj


pêşdaçek

pêşdaçeka (feminine definite construct singular)
pêşdaçekên (feminine definite construct plural)
pêşdaçekê (feminine definite oblique singular)
pêşdaçekan (feminine definite oblique plural)
wê pêşdaçekê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wan pêşdaçekan (feminine definite demonstrative oblique plural)
pêşdaçekê (feminine definite vocative singular)
pêşdaçekino (feminine definite vocative plural)
pêşdaçekek (feminine indefinite nominative singular)
pêşdaçekin (feminine indefinite nominative plural)
pêşdaçekeke (feminine indefinite construct singular)
pêşdaçekine (feminine indefinite construct plural)
pêşdaçekekê (feminine indefinite oblique singular)
pêşdaçekinan (feminine indefinite oblique plural)

Pêşdaçeka "li", paşdaçekan nagire.

2018, Şêxmûs Aslan, Lêkolînek li ser Rêzimana Kurdî (Kurmancî], Na Yayınları, r. 2017

Tarîxiyen paşdaçeka –e hevreha pêşdaçeka ”bi” (tarîxiyen û di lehceyên din de “be, we, ve, -ev/-ef, -ew”) û paşdaçeka “ve” ye.

2016, Husein Muhammed, PAŞDAÇEKÊN –E Û –Î https://web.archive.org/https://zimannas.wordpress.com/2016/02/19/pasdaceken-e-u-i/ arşîv, zimannas.wordpress.com

Di gelek zaravayan de, ji xwe, pêşdaçeka domdirêj di nav hemî lêkeran de bi awayekî berdewamî t- ye.

The Journal of Mesopotamian Studies, Gramera Dîrokî ya Zimanê Kurdî https://web.archive.org/http://jms.artuklu.edu.tr/download/article-file/279325 arşîv, 2017, Pierre Lecoq (terciman Yılmaz Özdil), hj. 2, r. 188


rênûs

rênûsa (feminine definite construct singular)
rênûsên (feminine definite construct plural)
rênûsê (feminine definite oblique singular)
rênûsan (feminine definite oblique plural)
wê rênûsê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wan rênûsan (feminine definite demonstrative oblique plural)
rênûsê (feminine definite vocative singular)
rênûsino (feminine definite vocative plural)
rênûsek (feminine indefinite nominative singular)
rênûsin (feminine indefinite nominative plural)
rênûseke (feminine indefinite construct singular)
rênûsine (feminine indefinite construct plural)
rênûsekê (feminine indefinite oblique singular)
rênûsinan (feminine indefinite oblique plural)


raboriya sade

Dema borî, hevoka yan lêkera ku diyar dike ku tiştek di deman berê de qewimiye yan hatiye kirin.

Gava em derbarê bori de bipeyivin em raboriya sade bi kar tînin.


rawe

raweya (feminine definite construct singular)
raweyên (feminine definite construct plural)
raweyê (feminine definite oblique singular)
raweyan (feminine definite oblique plural)
wê raweyê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wan raweyan (feminine definite demonstrative oblique plural)
raweyê (feminine definite vocative singular)
raweyino (feminine definite vocative plural)
raweyek (feminine indefinite nominative singular)
raweyin (feminine indefinite nominative plural)
raweyeke (feminine indefinite construct singular)
raweyine (feminine indefinite construct plural)
raweyekê (feminine indefinite oblique singular)
raweyinan (feminine indefinite oblique plural)

mod

Li gorî kesan an jî demê kişandina lêkeran.


mod

Rawe; li gorî kesan an jî demê kişandina lêkeran.


hîpernîm

jornav, jorpeyv, jormane, jorwate, ji bo peyv an jî têgeha ku ji maneya xwe ya xisûsî giştîtir e tê gotin. Terma jorîn, terma ku maneya xisûsîtir di nava xwe de dihewîne. Çend nimûne

"Heywan" hîpernîma kelîmeya "hesp"ê ye.

"Ensturmana muzîkê" hîpernîma"gîtar"ê ye çimkî gîtar ensturmanek muzîkê ye.

"Reng", hîpernîma"sor" e.


hevoka sade

hevokên sade (definite plural)
hevokeke sade (indefinite singular)
hevokine sade (indefinite plural)

Hevoka ku tê de hevoka nesereke an hevoka biçûk tune ye.


rehê dema borî

Rehê dema borî yê lêkera "çûn"ê "-çû-" ye: ez -çû-m.


îsmî mekan

Ji wergera peyva ya اِسْم مَكَان (ism makān)erebî [Peyv?].

navdêra cihî
Di zimanê erebî û zimanên din ên Samî de, navdêrekî ku ji rihekî peyda bûye û maneya "cihê Xê" îfade dike.


bazinedaçek

bazinedaçeka (feminine definite construct singular)
bazinedaçekên (feminine definite construct plural)
bazinedaçekê (feminine definite oblique singular)
bazinedaçekan (feminine definite oblique plural)
wê bazinedaçekê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wan bazinedaçekan (feminine definite demonstrative oblique plural)
bazinedaçekê (feminine definite vocative singular)
bazinedaçekino (feminine definite vocative plural)
bazinedaçekek (feminine indefinite nominative singular)
bazinedaçekin (feminine indefinite nominative plural)
bazinedaçekeke (feminine indefinite construct singular)
bazinedaçekine (feminine indefinite construct plural)
bazinedaçekekê (feminine indefinite oblique singular)
bazinedaçekinan (feminine indefinite oblique plural)
bazindaçek

dordaçek

Coteke daçekan ên ku li her du aliyên temamkerekê tên.

/bɑːzɪnɛdɑːˈt͡ʃɛk/

Bazinedaçek ew daçek in ku ji pêşdaçek û paşdaçekekê pêkhatî ne, wek; bi… re, bi… de, bi … ve, di … de, di… re, ji… de, ji … re, ji … ve.

2020, Umran ARAN, Stratejiyên Cihguhertinê û Hevokên Kompleks di Kurmancî de https://web.archive.org/https://diyarname.com/news.php?Idx=42006 arşîv, diyarname.com

Wek ku tê zanîn di Kurmancî de du cûre daçek hene ku yek jê pêşdaçek (preposition) û ya dudan jî bazinedaçek (circumposition) in. Pêşdaçek berî navdêran tên lê bazinedaçek du beş in ku yek berî û yek jî piştî navdêran tê.

Kovara Rojava, Hin Xalên Sereke yên Rastnivîsîna Kurmancî https://web.archive.org/https://en.calameo.com/read/00590242486bd107e84e6 arşîv, 2019, Dr. Mikaîl Bilbil, hj. 1, r. 7

Dikare bê gotin ev mînak zêdetir di peyva ku bi bazindaçeka (ji ... -ra/re) re xwe nişan dide.

Humanities Journal of University of Zakho, FONETÎKA DEVOKA SEMSÛRÊ https://web.archive.org/https://hjuoz.uoz.edu.krd/index.php/hum/article/download/293/234/ arşîv, 2018, Şerif GÜZEL û Zafer ATLI, hj. 6, r. 145

Bêjeya ku di navbera bazinedaçekan de bihê nivîsîn, divê ku bihê tewandin.

2012, Mistefa Aydogan, Rêbera Rastnivîsînê, Rûpel, r. 223


dordaçek

/doːɾdɑːˈt͡ʃɛk/


transitîv

Deyn ji fransî transitif an ji îngilîzî transitive.