alkol

alkola (feminine definite construct singular)
alkolên (feminine definite construct plural)
alkolê (feminine definite oblique singular)
alkolan (feminine definite oblique plural)
wê alkolê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wan alkolan (feminine definite demonstrative oblique plural)
alkolê (feminine definite vocative singular)
alkolino (feminine definite vocative plural)
alkolek (feminine indefinite nominative singular)
alkolin (feminine indefinite nominative plural)
alkoleke (feminine indefinite construct singular)
alkoline (feminine indefinite construct plural)
alkolekê (feminine indefinite oblique singular)
alkolinan (feminine indefinite oblique plural)
ئالکۆل (Kurdish-Arabic)
alkohol
elkol
elkihol
elkohol
elkuhol
kihol
kuhol
kohol

Herwiha elkol, hevreha farisî الکل (elkol), tirkî alkol ji fransî alcool ji spanî alcohol ji erebî erebî الكحل (el-kuḧl, “kil, surme”) yan jî ji الغول (el-ẍûl) ji غول (ẍûl, “alkol - binêrin Qur'an 37:47”). Ketiye hemû zimanên ewropî û piraniya zimanên din jî yên dinyayê: îngilîzî alcohol, almanî Alkohol, rusî алкоголь (alkoholi), japonî アルコール (arukōru)... Peyva erebî كحول (kuḧûl: alkol) vewergirtineke ji îngilîzî ye.

Pêkhatiyên organîk ên gruba hîdroksî (-OH) barkirî re tê gotin.


zêr

zêrê (masculine definite construct singular)
zêrên (masculine definite construct plural)
zêrî (masculine definite oblique singular)
zêran (masculine definite oblique plural)
wî zêrî (masculine definite demonstrative oblique singular)
wan zêran (masculine definite demonstrative oblique plural)
zêro (masculine definite vocative singular)
zêrino (masculine definite vocative plural)
zêrek (masculine indefinite nominative singular)
zêrin (masculine indefinite nominative plural)
zêrekî (masculine indefinite construct singular)
zêrine (masculine indefinite construct plural)
zêrekî (masculine indefinite oblique singular)
zêrinan (masculine indefinite oblique plural)
زێڕ (Kurdish-Arabic)
зер' (Kurdish-Cyrillic)
Au
bronz
zîv

Hevreha soranî زێڕ (zêrr), kirmaşanî zerr, zazakî zern / zer, belûçî û farisî زر (zer), tacîkî зар (zer), pehlewî zer, osetî зæрин (zerîn), avestayî zerenye-, hexamenişî derenye-, sanskrîtî hîrenye-, latviyayî zelts, rusî золото (zoloto), polonî złoto, bosnî, çekî, slovakî, slovenî û xirwatî zlato, makedonî û sirbî злато (zlato), îngilîzî gold, almanî Gold, danmarkî û swêdî guld, norwecî gull, holendî goud... hemû ji proto-hindûewropî *ǵʰel- (zer; biriqîn - ǵ-ya proto-hindûewropî di zimanên îranî de dibe "z" û "l" dibe "r"). Herwiha hevreha zer ya kurmancî.
:Çavkanî: Horn p.145, Watkins p.29, Etymonline

altûn, tela,
madenek zer yê bihagiran e
(bi taybetî bo çêkirina gustîl, guhar, gerdenîk û bazinan tê bikaranîn)

Selweya bih û sêvan 14*Belçîm ji zîv û zêraHeram in xew di şêvan


zîv

zîvê (masculine definite construct singular)
zîvên (masculine definite construct plural)
zîvî (masculine definite oblique singular)
zîvan (masculine definite oblique plural)
wî zîvî (masculine definite demonstrative oblique singular)
wan zîvan (masculine definite demonstrative oblique plural)
zîvo (masculine definite vocative singular)
zîvino (masculine definite vocative plural)
zîvek (masculine indefinite nominative singular)
zîvin (masculine indefinite nominative plural)
zîvekî (masculine indefinite construct singular)
zîvine (masculine indefinite construct plural)
zîvekî (masculine indefinite oblique singular)
zîvinan (masculine indefinite oblique plural)
zîw
زیڤ (Kurdish-Arabic)
zêrr
bronz
sifir

Hevreha soranî زیو (zîw) û زێو (zêw), zazakî sîm û sêm, farisî سیم (sîm), pehlewî esêm û esêmên ji yûnanî ασημον (asimon) (asêmon: zîv; "bênîşan") ji α- (a-: ne-, bê-) + σήμα (sêma: nîşan) ku herwiha serekaniya peyva kurdî "sîma" ye jî. - "M" ya îranî di kurmancî de dibe "v", di soranî de "w", s/z bi hev diguherrin, bide ber kurmancî "zik" û soranî "sik". "Zîv" wek "bênîşan" hatiye hesibandin belkî ji ber ku bêreng e yan wisa tê dîtin.

Madenek bihagiran yê gewr yan spî û biriqok e.

Sifrê me yê sor e, aşikar eZîv nîne bibîn ko kem'eyar eNeqdê me mebêje kembeha ye


sifir

sifirê (masculine definite construct singular)
sifirên (masculine definite construct plural)
sifirî (masculine definite oblique singular)
sifiran (masculine definite oblique plural)
wî sifirî (masculine definite demonstrative oblique singular)
wan sifiran (masculine definite demonstrative oblique plural)
sifiro (masculine definite vocative singular)
sifirino (masculine definite vocative plural)
sifirek (masculine indefinite nominative singular)
sifirin (masculine indefinite nominative plural)
sifirekî (masculine indefinite construct singular)
sifirine (masculine indefinite construct plural)
sifirekî (masculine indefinite oblique singular)
sifirinan (masculine indefinite oblique plural)
sifr
sifre

mis, paxir,
madenek qehwerengî ye
(nîşana wî ya kîmyayî Cu û jimara atomî 29 e)


mis

misê (masculine definite construct singular)
misên (masculine definite construct plural)
misî (masculine definite oblique singular)
misan (masculine definite oblique plural)
wî misî (masculine definite demonstrative oblique singular)
wan misan (masculine definite demonstrative oblique plural)
miso (masculine definite vocative singular)
misino (masculine definite vocative plural)
misek (masculine indefinite nominative singular)
misin (masculine indefinite nominative plural)
misekî (masculine indefinite construct singular)
misine (masculine indefinite construct plural)
misekî (masculine indefinite oblique singular)
misinan (masculine indefinite oblique plural)
miz

Hevreha soranî مس (mis), farisî مس (mis), hevreha yan ji zimanên slavî yan cermenî, bo nimûne: almanî Messing, swêdî mässing, polonî mosiądz, çekî mosaz, slovakî mosadz, hemû ihtimalen dawiyê ji yûnanî Μοσσύνοικοι (Mossýnoikoi) (Mossunoikon: navê miletekî bû).

sifir, paxir, her wiha "mîs"
madenek qehwerengî ye
(nîşana wî ya kîmyayî Cu û jimara atomî 29 e)


paxir

paxirê (masculine definite construct singular)
paxirên (masculine definite construct plural)
paxirî (masculine definite oblique singular)
paxiran (masculine definite oblique plural)
wî paxirî (masculine definite demonstrative oblique singular)
wan paxiran (masculine definite demonstrative oblique plural)
paxiro (masculine definite vocative singular)
paxirino (masculine definite vocative plural)
paxirek (masculine indefinite nominative singular)
paxirin (masculine indefinite nominative plural)
paxirekî (masculine indefinite construct singular)
paxirine (masculine indefinite construct plural)
paxirekî (masculine indefinite oblique singular)
paxirinan (masculine indefinite oblique plural)
paxir
paxil

Ji baqir, hevreha tirkî bakır, hemû bi metatezê ji navê Qibrisê (qubir > baqir) ji yûnanî Κύπρος (Kýpros) (Kûpros: Qibris) ku herwiha serekaniya navê heman madenî ye bi gelek zimanên ewropî jî: îngilîzî copper, almanî Kupfer, fransî cuivre...

mis, sifir, baqir,
madenek qehwerengî ye
(nîşana wî ya kîmyayî Cu û jimara atomî 29 e)


altûn

altûna (feminine definite construct singular)
altûnên (feminine definite construct plural)
altûnê (feminine definite oblique singular)
altûnan (feminine definite oblique plural)
wê altûnê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wan altûnan (feminine definite demonstrative oblique plural)
altûnê (feminine definite vocative singular)
altûnino (feminine definite vocative plural)
altûnek (feminine indefinite nominative singular)
altûnin (feminine indefinite nominative plural)
altûneke (feminine indefinite construct singular)
altûnine (feminine indefinite construct plural)
altûnekê (feminine indefinite oblique singular)
altûninan (feminine indefinite oblique plural)
eltûn
ئالتوون (Kurdish-Arabic)
ئاڵتوون
bronz
zîv

Ji tirkî, bi tirkiya kevn altun, tirkiya niha altın ji maktirkî *altɨn, hevreha tirkmenistanî altyn, ozbekî oltin, oyxurî ئالتۇن (altun), qazaxî, kirgîzî, kûmikî û qereçay-balqarî алтын (altin), mongolî алтан (altan) û алт (alt).


bronz

bronzê (masculine definite construct singular)
bronzên (masculine definite construct plural)
bronzî (masculine definite oblique singular)
bronzan (masculine definite oblique plural)
wî bronzî (masculine definite demonstrative oblique singular)
wan bronzan (masculine definite demonstrative oblique plural)
bronzo (masculine definite vocative singular)
bronzino (masculine definite vocative plural)
bronzek (masculine indefinite nominative singular)
bronzin (masculine indefinite nominative plural)
bronzekî (masculine indefinite construct singular)
bronzine (masculine indefinite construct plural)
bronzekî (masculine indefinite oblique singular)
bronzinan (masculine indefinite oblique plural)
bironz

: Etîmolojiya vê peyvê nehatiye nivîsîn. Eger tu bi rastî bizanî, kerem bike bişkoka "biguhêre" ya di ser van gotinan re bitikîne û etîmolojiya vê peyvê binivîse. Çavkaniyên ku te ew etîmolojî jê girtiye jî binivîse.

mefreq, tunc,
madenek amêjen e û ji misî û bi kêmî pîlê hatiye çêkirin
(wek xelata sêyem tê dan)

Ez gelek hez ji rengê bronzî dikem.


atom

atoma (feminine definite construct singular)
atomên (feminine definite construct plural)
atomê (feminine definite oblique singular)
atoman (feminine definite oblique plural)
wê atomê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wan atoman (feminine definite demonstrative oblique plural)
atomê (feminine definite vocative singular)
atomino (feminine definite vocative plural)
atomek (feminine indefinite nominative singular)
atomin (feminine indefinite nominative plural)
atomeke (feminine indefinite construct singular)
atomine (feminine indefinite construct plural)
atomekê (feminine indefinite oblique singular)
atominan (feminine indefinite oblique plural)

Ji îngilîzî atom, ji yûnaniya kevn ἄτομος (átomos), bi wateya "tiştê ku nikare werê qetkirin" (lê yek vêce zane ku ew karin werin qetkirin).

Piçûktirîn yekîneyên madeyê ku xwedî taybetiyên xwerû yên elementên kîmyayî ne


karbon

karbona (feminine definite construct singular)
karbonên (feminine definite construct plural)
karbonê (feminine definite oblique singular)
karbonan (feminine definite oblique plural)
wê karbonê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wan karbonan (feminine definite demonstrative oblique plural)
karbonê (feminine definite vocative singular)
karbonino (feminine definite vocative plural)
karbonek (feminine indefinite nominative singular)
karbonin (feminine indefinite nominative plural)
karboneke (feminine indefinite construct singular)
karbonine (feminine indefinite construct plural)
karbonekê (feminine indefinite oblique singular)
karboninan (feminine indefinite oblique plural)
kerbon

Ji fransî carbone ji latînî carbo (“komir, rejî”).

/kʰɑːɾˈboːn/

madeyek ne-kanza yê bêreng e bi nîşana C û jimara atomî ya wî 6 e

Li navçeya Silopiya ku bi ser Şirnexê ve girêdayî ye, xwendekarê bi navê Ridwan Kaden (17) pîlek (baterî) bi hejandinê şarj dibe, çêkir. Ridwan dibêje; berî salekê fikrek weha hatiye heşê wî û wî dest bi lêkolînê kiriye. Wî dîtiye ku pîlên adetî ji karbon û çînkoyê pêk tên. Ji ber wê jî zû vala dibin.


biyokîmya

biyokîmyaya (feminine definite construct singular)
biyokîmyayên (feminine definite construct plural)
biyokîmyayê (feminine definite oblique singular)
biyokîmyayan (feminine definite oblique plural)
wê biyokîmyayê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wan biyokîmyayan (feminine definite demonstrative oblique plural)
biyokîmyayê (feminine definite vocative singular)
biyokîmyayino (feminine definite vocative plural)
biyokîmyayek (feminine indefinite nominative singular)
biyokîmyayin (feminine indefinite nominative plural)
biyokîmyayeke (feminine indefinite construct singular)
biyokîmyayine (feminine indefinite construct plural)
biyokîmyayekê (feminine indefinite oblique singular)
biyokîmyayinan (feminine indefinite oblique plural)

zanista ku lêkolînan li ser hemû tiştên molekulên jîndaran û pêkhatin û guherîna wan dike dike

Hewceyê dubarekirinê nîne ku serhildana dawî ya Bakur têkçûye, ketiye bin fermana dijmin û hatiye guhertin. Gelê Bakur ji dil ve birîndar bûye, ketiye tengezariya ku di hinavê xwe de baweriyê jî dihewîne. Dem pêwîst e jê re, daku ji nû ve xwe vejîne. Me dijmin berdaye lê ew bi me bernade. Bi rêxistina me avakiribû, bi me re şer dike. Helbet em hemî jî dizanin, dijminên Kurd û Kurdistanê di hemî eniyên şer de bi me re cengê dikin. Ji bikaranîna saroxan heya rizandina sinc û estetîkê, ji şerê psîkolojîk heya tunekirina ajalên avî yên Kurdistanê, bi hemî alav û rêbazan li ber pozê me sekiniye, li mejiyê me dixe. Dijmin ketiye nav me û me berra hevûdu dide. Nirxên pîroz ên Kurdewariyê guftûgo dike, di şikê de dihêle û hêdî hêdî dixwaze ji holê rabike. Dijmin dixwaze Kurd bêî nirx, bêî bawerî, bêî armanc bimînin. Metodên zanistiyê bi kar tînin. Ji kognîtîv psîkolojiyê bigire heya civaknasiya koman, ji sîbernetîkê bigire heya biyokîmyayê ji tevayî cîhana zanistiyê sûdê werdigire û li dijî me dixebitîne.

Êlxan Penaber: Nirxên me yên pîroz û alternatîva nû - Galegal. Nasname.com, 11/2008


baqir

baqirê (masculine definite construct singular)
baqirên (masculine definite construct plural)
baqirî (masculine definite oblique singular)
baqiran (masculine definite oblique plural)
wî baqirî (masculine definite demonstrative oblique singular)
wan baqiran (masculine definite demonstrative oblique plural)
baqiro (masculine definite vocative singular)
baqirino (masculine definite vocative plural)
baqirek (masculine indefinite nominative singular)
baqirin (masculine indefinite nominative plural)
baqirekî (masculine indefinite construct singular)
baqirine (masculine indefinite construct plural)
baqirekî (masculine indefinite oblique singular)
baqirinan (masculine indefinite oblique plural)
paqir
paxil

Hevreha tirkî bakır, herdu bi metatezê ji navê Qibrisê (qubir > baqir* ji yûnanî Κύπρος (Kýpros) (Kûpros: Qibris) ku herwiha serekaniya navê heman madenî ye bi gelek zimanên ewropî jî: îngilîzî copper, almanî Kupfer, fransî cuivre...

Mis, sifir, paxir,
madenek qehwerengî ye
(nîşana wî ya kîmyayî Cu û jimara atomî 29 e).


azot

azota (feminine definite construct singular)
azotên (feminine definite construct plural)
azotê (feminine definite oblique singular)
azotan (feminine definite oblique plural)
wê azotê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wan azotan (feminine definite demonstrative oblique plural)
azotê (feminine definite vocative singular)
azotino (feminine definite vocative plural)
azotek (feminine indefinite nominative singular)
azotin (feminine indefinite nominative plural)
azoteke (feminine indefinite construct singular)
azotine (feminine indefinite construct plural)
azotekê (feminine indefinite oblique singular)
azotinan (feminine indefinite oblique plural)
nîtrocen

Ji fransî azote (sala 1778), ji yûnaniya kevn ἄζωτος (ázōtos, “nejîndar, bêjiyan”) ji ἀ- (a-: ne-) + ζῶ (zỗ: jiyan) ji ber ku ew, berovajî oksîjenê, jiyana mirov û heywanan naparêze.

nîtrojen

Madeyê kîmyayî yê bi kurteya N û bi hejmara atomî 7 û giraniya atomî 14.0067 ku gazeke bêreng û bêbêhn e.


tela

Zînet ji qedê di wan hebîbanBexşîne zemîn tela û şîbanFerxunde kirin bi ferqê efser


hejmara atomî

Di kîmyayê de hejmara protonên di atomê de. Sembola wê Z ye.


zeheb

Tîra ji wesla dil ketêNesraniya b'zêr û zehebZahir bibê cuz'ek rexeb


molekûl

pirtik, misqal, zerre, parçeyên pirr hûrik


enerjiya kîmyayî

Cûreya enerjiyê ku bi qetandin yan jî avakirina bendên kîmyewî dertê holê.


nîtrojen

nîtrojena (feminine definite construct singular)
nîtrojenên (feminine definite construct plural)
nîtrojenê (feminine definite oblique singular)
nîtrojenan (feminine definite oblique plural)
wê nîtrojenê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wan nîtrojenan (feminine definite demonstrative oblique plural)
nîtrojenê (feminine definite vocative singular)
nîtrojenino (feminine definite vocative plural)
nîtrojenek (feminine indefinite nominative singular)
nîtrojenin (feminine indefinite nominative plural)
nîtrojeneke (feminine indefinite construct singular)
nîtrojenine (feminine indefinite construct plural)
nîtrojenekê (feminine indefinite oblique singular)
nîtrojeninan (feminine indefinite oblique plural)
nîtrocen

Ji fransî nitrogène (sala 1790) li ber modêla oxygène, binêre: nitre (guherçîle) + -gène (-jen [2])

madeyê kîmyayî yê bi kurteya N û bi hejmara atomî 7 û giraniya atomî 14.0067 ku gazeke bêreng û bêbêhn e