amraz

abraz
afraz
ebraz
efraz
emraz
efzar
ebzar

Ji soranî ئامراز (amraz), ji amûr + -(w)az (wek di şêwaz, ciyawaz de).
Herwiha pêkan e ku bibe metatez û deyna gunciyayî a ji farisiya navîn 'bz'r (ebzar) (>farisî افزار (efzar)) ku dê biviya bi formeke xwemalî *abjar (wek partî 'bč'r (abjar)) yek bibe.


parçe

/pʰɑːɾˈt͡ʃɛ/

Wekî em dibêjîn beşê êkê parça pêncê, yan beşik.


riste

Gotineke ji çend peyvan pêk hatiye û bi herfeke gir dest pê dike û bi niqteyekê bi dawî tê.


dengdêr

tîpên bizwên, tîpên deng heye
(di kurdî de: a, e, ê, i, î, o, u, û)


girê

Têkildarî girtin* proto-îranî: *grath- ("girê dan")
:Partî: gryh ("girê, girêk")
:Farisiya navîn: grih ("girê, girêk")
:Sogdî: ģr'nš ("girê, girêk")
:Farisî: girih ("girê, girêk")
:Kurmancî: girê ("girê, girêk")
:Ebyanî: gira ("girê, girêk")
:Sîvendî: gira ("girê, girêk") ...
:Zazakî: gire ("girê, girêk")
Sanskrîtî: granth- ("girê, girêk")
Çavkanî: Cheung p.123 | Pokorny: -


reh

Ji proto-hindûewropî*wréh₂ds (reh), hevreha soranî ڕهگ (reg), farisî ریشه (rîşe), yûnaniya kevn ῥίζα (rihîza), latînî radix, fransî racine, îngilîzî root û wort, swêdî rot û ört, albanî rrënjë. Ji heman rehî: rih / rî, rêv.

(lêker) ji reh kirin: ji koka wê / wî birîn yan piçandin

Pêşpirtik pirtikên wisan in ku tên berî peyva xwerû yan rehê peyvê yan jî peyva ku ji xwe hin pirtikên din pê ve hene

Husein Muhammed, Pirtikrêzî anku morfotaksî https://web.archive.org/https://zimannas.wordpress.com/2015/12/12/pirtikrezi-anku-morfotaksi/ arşîv, zimannas.wordpress.com, 12.12.2015

Da-hat-û (da: paşdaçek, hat: rehê dema borî ya lêkera hatinê, û: gîhanek) Çi têkilîya vê bi dema bê ra heye? De were îca safî bike!

Ewdil Ararat, Ji bo weqfa Mezopotamyayê II https://web.archive.org/http://www.rojnameyakurdistan.com/ku/makale/Ji_bo_weqfa_Mezopotamyay%C3%AA_II arşîv, Rojnameya Kurdistan, 21.05.2017

Dema kirde diyar be jî, veşartî be jî bi paşgira kesane ya tê pey rehê lêkerê, xwe diyar dike û têgihîştinê dide çêkirin.

Hesen Huseyin Deniz, Di Zimanê Kurdî de Hevok û Erka Hevokan di Vegotinê de https://web.archive.org/http://www.pen-kurd.org/kurdi/hesen-deniz/di-zimane-kurdi-de-hevok-u-erka-hevokan.html arşîv, pen-kurd.org

Min got ku kûçikê wî ji tuxmekî baş, ji reheke kûçikên xweşik bû.


erênî

erênîtir (comparative)
herî erênî (superlative)
erênîtirîn (superlative)
arênî
arêyî
erêyî
harênî
herênî
herêyî
harêyî
nerênî

pozîtîf, belênî, bilanî, misbet,
ne neyînî, ne negatîf, ne red, ne menfî,
bersiva yan biryara ku tiştekî dipejirîne anku diqebilîne

Gava paşe ji begên Kurd bersîveke erênî negirt, xwe ji bo êrîşê amade kir.

Çiyayê Agirî, Yaşar Kemal, Weşanxana Çanda Kurdî

Li aliyê dî jî, divê mirov rexnegiriyê jî li gorî norm û esasê psîkolojiya civakê bikar bîne. Ango şert û mercên rexnegiriyê hene ko divê mirov bi wan baş bizanibe. Lê mixabin, mirov gelek caran di rexnegiriyan de ”yan reş yan jî sipî” difikire. Li ba mirov tiştê ko ne spî be divê ”ew reş be” û ya ne reş be jî ”pêwîst e” ew sipî be! Halbûkî ji spîyê heya reşbûnê çend merhele, rade, hene û herweha ji reşbûnê heya spîbûnê jî welê ye. Ya girîng ew e ko mirov van merheleyan, radeyan bibîne. Di wan de erênî herwehanerênî jî peyda dibin.

Dr. Cuwan Batû: Psîkolojiya rexnegiriyê, Kurdistandailynews.com, 10/2005


argo

Bêje û biwêjên ku komeke taybet bi kar tîne û ne zimanê giştî yê ti miletî ye.


konsonant

Konsonant bi rêya îngilîzî consonant yan konson bi rêya fransî consonne ji latînî consonans ji con (pê re, li gel û sonare (deng jê hatin)

dengdar, tîpên bêdeng, herfên ku serbixwe nayên bikaranîn
(di kurdî de: b, c, ç, d, f, g, h, j, k, l, m, n, p, q, r, s, ş, t, v, w, x, y, z,
ne: a, e, ê, i, î, o, u, û


hevreh

Cih û geh du peyvê hevreh in.

Peyva kurdî girtin hevreha peyva îngilîzî grab e û herdu ji peyva *gherebh ya proto-hindûewropî ne.


onomatopoetîk

onomatopoetîktir (comparative)
herî onomatopoetîk (superlative)
onomatopoetîktirîn (superlative)
onomatopeyîk
ئۆنۆماتۆپۆئهتیک
ئۆنۆماتۆپۆوهتیک

Ji yûnanî ὀνοματοποιία (ὀnomatopoiía) (onomatopoiia "çêkirina peyvan bi zarvekirina dengan") ji ονοματοποιέω (onomatopoieo, "çêkirina navan") ji ὄνομα (onoma, "nav") ji ποιέω (poieo, "çêkirin") + -tîk

dengê siriştî, peyvên ku dişibin dengê xwe yê siriştî,
peyvên ku ji dengên siriştî hatine çêkirin


metatez

Deyn ji yûnanî μετάθεσις (metáthesis, “veguhastin”) ji meta- + tez

veguhastina cihê dengan yan herfan di peyvekê de


transliterasyon

Ji fransî translittération an jî ji îngilîzî transliteration.


tevdeng

Du yan zêdetir peyvên ku tê ji eynî herfan pêk tên lê cihê herfan di peyvê de ne eynî ye.


pêrbest

alavên girêdanê di zimanî de, mîna: û weha jiber ji li lewra çunkî tanî çi çiqas û htd, gîhanek


rewanbêjî

şarezayî di warê selîqe gotin û vehandina peyvan
 ciwaniya derbirînê


tîpguhêzî

tîp·gu·hê·zî

Veguhastina nivîsînan ji alfabeyekê li alfabeyeke din.


temamker

weku temamker ê bikerî u temamker ê berkarî


transkrîpsiyon

Veguhastina axaftinê ber bi zimanê nivîskî.

Kesên ku transkrîpsiyon û translîterasyona berhemê ji bo alfabeya kurdî ya latînî kirine, gelo çi qas sadiqê nusxeya li ber destê xwe mane û guhartinên ku tê de kirinê jî îcar li gorî kîjan rêbazê kirine, gelo hay û zanyariyeke wan a baş ji ilmê arûzê heye?

Amîda Kurd, Nûbar, nûbihar, nûbehar kîjan? https://web.archive.org/https://www.amidakurd.net/ku/tekst/n-bar-n-bihar-n-behar-k-jan arşîv, amidakurd.net, 13.06.2008


wişe

: Etîmolojiya vê peyvê nehatiye nivîsîn. Eger tu bi rastî bizanî, kerem bike bişkoka "biguhêre" ya di ser van gotinan re bitikîne û etîmolojiya vê peyvê binivîse. Çavkaniyên ku te ew etîmolojî jê girtiye jî binivîse.

peyv, bêje, kelîme, gotin, biwêj, terîm, waje


dan berhev

didim berhev (present)
didî berhev (present)
dide berhev (present)
didin berhev (present)
bide berhev (imperative singular)
bidin berhev (imperative plural)
da berhev (past)
da berhev (past)
da berhev (past)
da berhev (past)
dan ber hev

Nirxandina hevşibî û ferqên di navbera du an zêdetir tiştan de.

Di amadekirina lîsteyê de me tenê pirtûkên ko li Tirkiyeyê û bajarên kurdan ên bi tîpên latînî hatine weşandin dan ber hev.

Sala 2010-ê bû sala pirtûkên kurdî, 2011-01-04; .nefel.com

Em her tiştî -jiyan, wext, însan û însanetî, evîn, kêfxweşî, keser û jan, azadî...- ji hev vediqetînin, lîme lîme dikin û paşê jî wan didin ber hev...

Mehmed Uzun, Mirina Kalekî Rind, Weşanxana Orfeus, 1987

Ereb, Faris, Ermenî û Asûrî cîranên me ne û yên herî kevin in, lê mixabin di bareya wêjeya wan de tiştekî nizanim ku bikaribim ya me û yên wan bidim berhev.


bêpif

ne, neaspîre
dengên ku di dema derketina wan de ti pif yan hilma xurt ji devî pê re dernakeve
(di kurdî de varyantê "nerm" yên Ç, K, P û T wek di peyvên "çav, kirin, pênc, tav", ne wek "çar, kar, perde, temam")

Awayekî din yê realîzebûna dengê P bêpif e (nerm e, bêhilm e, bi îngilîzî ”unaspirated”). Ew awayê P bo nimûne di van peyvan de heye: pêr, pênc, pîvaz, penîr...


bipif

aspîre, req,
dengên ku di dema derketina wan de pifek yan hilmek ji devî pê re derdikeve
(di kurdî de varyantê "req" yên Ç, K, P û T wek di peyvên "çar, kar, perde, temam", ne wek "çav, kirin, pênc, tav")

Herfa P di kurmancî û zazakî de nîşana du fonemên anku du dengên serbixwe ye. Yek ji wan P-ya bipif e (req e, bihilm e, hilmdar e, bi îngilîzî ”aspirated”.) Ew bo nimûne di van peyvan de heye.


onomatolojî

onomastîk, navnasî, xebata bingeh, dîrok û bikaranîna navan,


diglossia

dîglosî. duzarîtî. Dîglosî an jî duzaretî rewşeke zimanî ye ku tê de heman cemaeta zimanî bi du şêwezarên heman zimanî an jî bi du zimanên cuda diaxivin. Ji van du ziman an şêwezarê nizm di danûstandinên rojane tê bikaranîn û şêwezarê berz di helkeft û mekanên resmî û xwedanprestîj de tê bikaranîn. Cudatiya cih û helkeftên axiftina bi van her du (an jî zêdetir) şêwezaran şertê esasî ye ku her yek ji pêkhênerên çarçoweya zimanî xwe muhafeze bikin.


pila bala

Formekê hevalnavî yan havalkarî ye diyar dike ku kesek di tiştekî da baştirîn e.


guherîna tîpan

guherîna tîpên zimanek ji bu tîpên zimanek din.


partîsîpa borî

Partîsîpeke ku rewş an jî çalakiyeke bidawîkirî nîşan dide.


kolankî

Zimanê nefermî ya li kolanan tê axaftin.

Zimanê kolankî

Kanizar, Ferhengoka zimannasî ya kurdî-îngilîzî https://web.archive.org/http://ontwikkel2.mvanlaar.net/Portals/0/adam/Blog%20App/Nc4iXuefHkaYxr1lb71_Fg/File/kanizar_11.pdf arşîv, hj. 11, 2017, r. 161

Hemû rojê temaşe dikim şîroveyên wan kesên postên min dibînin, cihê keserê ye gelek şîroveyên nehêja û xeberên kolankî dinivîsin.

Elî Ewnî, Zimanê danustandinê, di navbera Kurdan de https://web.archive.org/https://rojevakurd.com/di-navbera-kurdan-de-zimane-danustandine/ arşîv, rojevakurd.com, 08.05.2020


dengê siriştî

/dɛnˈɡeː sɪɾɪʃˈtiː/

Dengên tebîetî ne mîna dengên caneweran û her tiştekê ji tebîetî tê.


jornav

Peyv dikarin herwiha jornav (hîpernîm) û jêrnav (hîponîm) bin. Bo nimûne: - ”Reng” jornavê ”kesk, sor, zer, spî, reş...” e. ”Kesk, sor, zer…” jî jêrnavên ”reng”î ne. ”Gul” jornavê ”beybûn, nêrgiz, nesrîn, yasemînê…” ye. ”Beybûn, nêrgiz, nesrîn, yasemîn…” jî hinek jêrnavên ”gul”ê ne.

Husein Muhammed: Watenasî û Wateguherîn, 1/2020, Zimannas.wordpress.com


jêrnav

hîponîm, jêrpeyv,
peyva jêrtir, navê jêrtir:


kontakta zimanan

Kontakta zimanan jî merî dikare bêje ji ber hin sebebên wekî; koç, şer, teknolojî, bazirganî, perwerdeya giştî û ww. çêdibe

M. Zahir ERTEKİN, Zafer AÇAR, GUHERÎNA ZIMAN Û TESÎRA WÊ LI SER AXAFTINA ROJANE DI PÊBENDA KONTAKTA ZIMANAN DE - HERÊMA WANÊ* https://web.archive.org/https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/955503 arşîv, Bingöl Üniversitesi Yaşayan Diller Enstitüsü Dergisi, 2019


şiyanweriya zimanî

tiwanayîya zimanî, karîna zimanî, şiyana zimanî


têkgihiştin

Ji hev fam kirin; hebûna têgihiştinê di navbera du layenên axiftinekê an jî her çi cûre gotarekê. Gelek caran wek şertê cudakirina lehce û zimanan tê destnîşankirin.


meronîm

Ji îngilîzî meronym, ew jî ji mero- + -onym, ji yûnaniya kevnar μέρος (méros, “qism, beş”) + ὄνυμα (ónuma, “nav”).

parçenav
termeke ku qismeke tiştekî îfade dike lê temamiya wê tê qesdkirin