têkilhevî

pevborîn, lêkborîn, tedahûl, tevlihevî, têkelî, lihevxistîbûn, lihevketîbûn, gele, gamêl, herzegî, alozî, geremol


telandin

: Etîmolojiya vê peyvê nehatiye nivîsîn. Eger tu bi rastî bizanî, kerem bike bişkoka "biguhêre" ya di ser van gotinan re bitikîne û etîmolojiya vê peyvê binivîse. Çavkaniyên ku te ew etîmolojî jê girtiye jî binivîse.

veşartin, nixavtin, telîn, nependin, telin, nependîkirin, letandin, qelizandin, çarlepkî meşîn, çok vedan

tele-tel: bi awayekî telandî, veşartî, dizînka va


telpik

telp, papax, telik, komasî, kim, kum, kimik, delme, xilte, pegr, durd, tilp, tort, ritim


tênegihîştî

nefehma, fehmkor, fêmkor, bê fehm, nebîrbir, nebîrewer, bêfehm, bêferaset, bîmebir, korfehm, bêîdraq, fehmnekirî


tengizîn

tengezar bûn, bêhnteng bûn, dilteng bûn, zivir bûn, aciz bûn, bêhna, bihnteng bûn, azerdedilî bûn


tepetep

teptep, pitepit, rep rep, reperep, çipeçip


terpînî

teq, req, terp, terpîn, kut kut, kutekut, terpeterp, tcrpîn


tertûbela

belawela, axmetaxme, tarûmar, tarûmarkirî, wêrankirî, wêranbûyî, hilweşiyayî, xirabkirî, xirabbûyî, virtûvala, şeqepeqe, tevlihev, perişan, tarûmar, hilweşandî, tarûmarbûyî


tetmîn

warestetî, têrxwarî, têrxwarîtî, têrî, têrbûnî, diltêrbûn


tevahev

tev, giş, liserhev, koyî giştî, gişteyî, tevahî, temamî, bi tevayî, bi giştî, bitemamî, bihevre, yekûn, dormandor, giştî, bitev, bitûnî, tam, temam


tevlivîn

vitvitîn, leqitîn, qinqilîn, veleqitîn, qoqilîn, xilxilîn, leqîn, libitîn, livîn, tevlivan, tevdan, vitvitin, qinqilin, tev livîn, tev dan, liqliqîn, tevlîvan, tevlivin, tevleqîn


tewawkirin

temamkirin, qedakirin, berdarkirin, tekûzkirin, kutakirin, sergihayîkirin


tewifîn

çilmisîn, pelisîn, çermisîn, pelimîn, miçiqîn, zuhumîn, zerhimîn, newiqîn, îtfa kirin, mixeyrîn, rengavêtin, reng avêtin


tewq

tewqê (masculine definite construct singular)
tewqên (masculine definite construct plural)
tewqî (masculine definite oblique singular)
tewqan (masculine definite oblique plural)
wî tewqî (masculine definite demonstrative oblique singular)
wan tewqan (masculine definite demonstrative oblique plural)
tewqo (masculine definite vocative singular)
tewqino (masculine definite vocative plural)
tewqek (masculine indefinite nominative singular)
tewqin (masculine indefinite nominative plural)
tewqekî (masculine indefinite construct singular)
tewqine (masculine indefinite construct plural)
tewqekî (masculine indefinite oblique singular)
tewqinan (masculine indefinite oblique plural)

tew, ta, çevandin, badan, çiv, qat, taxe, tevînek, tew jeo, destbend, derz, tewek, niham, qutî, pêşniyaz

Kir û ne kir, herdu hevalên wî razî nebûn. Mehmûd demekê fikirî û xwe ji xwe ra got: "Evana şîrheram û bêbext in". Tewqê xwe ji wana birî, pişta xwe da wan, şûnda vegeriya....

Xelîlê Çaçan, Qiseyên Cimaetê (folklor), Yêrêvan, 1969

Gelekî kire gazî. Dengê wî jî ket, lê tu kes li wan deran peyda nebû. Careke mayîn serê xwe danî ser berfê. Berfa ber serê wî îdî êpêceyî heliya bû, korda çûbû. Îdî tewqê xwe ji her tiştî birî. Bêhemdî xwe destê xwe dirêj kir, danî ser çoka xwe, tex’mîn kir, wekî çoka wî gelekî werimiye...

Emerîkê Serdar, Zewaca 'Elo (serhatî), Yêrêvan, 2008


tewqe

pêşniyaz, pêşniyar, pêşnihat, teklîf, tewaqe, hêvîkirin

Bihn ji mawerd û bixûrêMin ziyaret tewqe ye


texilandin

eware kirin, jê vegerandin, qulipandin, pêxilandin, jêvegerandin, wexirandin, verastin, derengîkirin, biderengîxistin, girokirin, derengî kirin, vemandin, giro kirin, asteng


texilîn

jê vegerîn, têbihurîn, jêvegerîn, pêximîn, lêqelibîn, lêpoşmanbûn, tê bihurîn, lê qelibîn, civ kirin, kararindan caymamalisin, têborîn, jêqerin, jêgerîn, tê borîn, jê qerin, jê gerîn, jê qerîn, veman, wexirîn, giro, derengîman, derengman, dereng man, derengî man, gîro bûn, waz hênan, lebikîn, sekinîn, sekte xwarin


teyîsîn

çirîsîn, îsîn, vejenîn, vejenîn, xemilîn, kokîn, tewizîn, ciniqîn, tewizin, biriqîn, ronîbûn, ronî bûn, veîsîn, veteyîsîn


tiredînkî

çirtikî, hirhopî, vitikî, huphupkî, tirdînkî, bi tirdînkî, tirdînikî, dînomîno, kestepesteyî, fistoqî


tirek

fişek, gewc, nesaxlern, bedhal, kuşinde, ziyandar, bed, dijwar, garis, tûj, dir, ziyankar, req, gunehkar, tewş, xêr, xirek, xirpo


tivîlk

koter, qumrî, fatimok, fatfatik, fatfatok, fatûk, tîvil, berşe, beytik, çivîka beytik, goyîn, tivirg


tîzikandin

xeyîdandin, heridandin, silikandin, sûxistin, enirandin, sû xistin, enitandin silkirin, enitandin, sil kirin


tîzikîn

ingirîn, xeyidîn, pingurîn, xeyidîn, engirîn, initîn, dil mayîn, dil girtin, dil kirin, dilê, xeyidîn, enirîn, silikîn, sûketin, ingirîn, zîzikîn, vexeyidîn, sû ketin, tîzikî, hilpetikîn, hiltizhikîn, hêrsbûn, hiltizikîn, hêrs bûn, enirîn, sil bûn


tizkirin

tehndan inguşk, nihiçandin, niçandin, zextandin, zextkirin, dexşandin, pîzkirin, tizandin, sîqilandin, fîtandin, fîtkirin, kişkirin, pêşkarîkirin, pêşkarîkirin, kişkişandin, hewijandin, hewutandin, cixilandin, kişkişkirin, qaqirişk, pesndan, nihiçan din


torevan

torvan, wêjekar, wêjevan, edîb, wêjenivîs, hozan


totikvala

bêhiş, bêmêjî, çopîk, hişsivik, serhişk, fehmkor, bêser, debeng, dîn, gêj, gêjo, gêjok, kewden, miskîn, xêvik, kêmaqil, kundir, bomik, bêaqil, qafê vala, serkundir, aqilkêm, aqilkurrîn, aqilsivik, bale, dînik, dînok, kerçove


traştin

kolan, kurisandin,kurkirina rû, traş kirin, kur kirin, qusandin, traşkirin, taşîn, şekirin, birîn, şe kirin


ufîn

kufin, hûhû, hûhû kirin, ofîn, pihpih, ptfîn, ufirnkirin, kufînkirin, pifînkirin, pifîn


veçinandin

refikan din, refikandin, refandin, hîzvatin


veguhêzî

guhêzî, neql, veguhêzanî, neqlî, întiqal, guhezî, guhêz, veguhêz, veguhastin


veleqitîn

vitvitîn, leqitîn, qinqilîn, qoqilîn, tevlivîn, xilxilîn, leqîn, libitîn, livîn, tevlivan, tevdan, vitvitin, qinqilin, tev livîn, tev dan, liqliqîn, tevlîvan, tevlivin


Venûs

Stêrka Şivanan, Zuhre, Nahid, Stêrka Qurixê, Stêrka Gelawêj, Gelawêj, Nah


vepesirandin

kemijandin, amoş kirin, aramoş kirin, aşt kirin, aş kirin, hedûrandin, aram kirin, amoşkirin, aramoşkirin, xamoşkirin, xamoş kirin, aşkirin, haş kirin, hewandin, telîne, lêkanîn, veterisandien, dildarî


veqelişîn

qelişîn, derz bûn, qeliştin, tarişîn, telişîn, şeqopîlobûn, şeqopîlo bûn


vexwendname

dawetname, dewetname, dewetiye, xonçe, bişare, topayl, dawetiye, gazîname


vezîn

pifdan, pufdan, vezelîn, bawişîn, bawîşkandin, bawişkîn, nijinîn, ramedan, veketin, vellezîn, ve, veketin, velezîn


vîraj

çiv, fetl, kevane, fetlanek, fetlonek, fetlok, çivane, çivang, newîn, badok, çerx


wekî ku

hemen hemen, maxwene, qey, hesêbankî, qewlî ku, feraza, mîna ku, hemin ku, mafir ku, madem ku, awayê ku, çito ku, çawa ku


wekîdin

egerna, an na, heye ko, hê ku, ji bil, gerisi masal, dawî, gerisini dûşûnme, him jî


weribîn

çelexwarîbûn, çelexwarî bûn, tewîn, xwarbûyîn, xwarovîçobûyîn, xwarbûn, xwar bûn, kelkotîbûn, kelkotî bûn


werivîn

niqutîn, palîn, sefîn, civit, çemlaxî bûn, parzinîn, dawerivan, nisilîn, dawerivîn, dapelîn, daweribîn, teresup


westîner

bi westîn, bi zehmet, girtok, bi tehb, bi çetinayî, rencîn, mandîker, rehtker


xapxapok

delkbaz, quldir, sextekar, vîzvîjik, şivanxapînok, çûçika tûtelanî, şivanşitexelîng, şivanşitexelînek, şivanşitexalik, çivîka xaphinok, çûka şivanan, dekbaz, fenek, hîlebaz, hîlekar, fênbaz, bakir, başok, beytik, boqije, daraş, dubîra, ebdal, tilûr, tûk, tûtevîn, qijik


xelitîn

pê xapîn, terişîn, bi dekekê, şihitîn, xapîn, şelihîn, dilihîn, tewişîn, şaşkirin, şelipîn, golîn, xafilîn

Ya yeqîn roj e li şerqê we şefeq daye dinêXelitim Rûhê qudus hatiye nêv wê bedenêDikit ihyayê mewatan bi sur û reft û çunê


xerbilîn

girîftbûn, herbilîn, xerbitîn, girift bûn, lefin, alîn, şerpilîn, gerdîn, hebilîn heristin


xericîn

kevnarebûn, kevnare bûn, bûye xweytecrûbe, şeridîn, daherîzîn, averêbûn, çepan, jirêketin, çepevebûn, rêberdan, averê bûn, çepîn, rê berdan, çepeve bûn


xeyalet

pêşû, sipêle, spêle, pêşî, pîrhebok, pîrhevok, şevreşk, pêrew, neysizî, cin, perî, reşe, giyan


xeydanî

sûketinî, dilmanî, dilgirî, sihketîbûn, sûketîbûn, dilmayîn, xeydanbûn, sûketin


xezibandin

hêrskirin, qehirandin, hêrs kirin, kizkirin, hêrsxistin, kiz kirin, hêrs xistin


xezibîn

hêrsbûn, hêrs bûn, qehirîn, kizbûn, hêrsketin, qehirin, kiz bûn, hêrs ketin


xezne

gencîne, genc, kenz, xezîne, ambar, rehîm, qase, qaseya peran, xizane


xijiqandin

şemitandin, xijkirin, çerixandin, fîştixandin, qelizandin, fiştixandin, şelipandin, zilkirin, xirikandin, xilikandin, tehisandin, xij kirin, zil kirin, dakirin, xîş kirin, şiqitandin, kaşkirin, xişikandin, kişkişandin, kaş kirin

Dema weku bi pêçîyên xwe kerînekên guh bixijiqînin direyin ji bo xwe direyin û niha jî ew bû, ne ew dengê ku ew têxista nav hesaban û saw bi ser xista.

Îrfan Amîda, Şevek Şîzofren, Weşanên Lîs, 2018, r. 6, ISBN 9786058152175


xilxilandin

belavkirin, feşkilandin, felişandin, feşilandin, ferikandin, teriqandin, firikandin, feşilkirin, faşil kirin, leqandin, libitandin, leqitandin, qinqilandin, veleqitandin, qoqilandin, tevlivandin, lewitandin, xirxilandin


xilxilîn

belavbûn, belabûn, pelişîn, felişan, feşkilîn, ferikîn, faşil bûn, feşilîn, teriqîn, axmebûn, belav bûn, bela bûn, axme bûn, vitvitîn, leqitîn, qinqilîn, veleqitîn, qoqilîn, tevlivîn, leqîn, libitîn, livîn, tevlivan, tevdan, tev dan, liqliqîn, tevlîvan, tevleqîn

Ling û bask li kevokê xilxilî bûn.

Firat Cewerî, Girtî, Weşanên Nûdem, 1986


xirtexirt

kirtekirt, kirpekirp, xirpexirp, kirtekirp, kirpekir, qirçeqirç, reqereq, xişexiş, xirexir, tiketik


xunifandin

dehandin, herîsandin, mehandin mehikandin, gewirandin, givirandin, ferikandin, hezm, xunaftin, bişaftin, givêrandin, mehandin, hezm kirin, hemilandin


xunifîn

dehîn, herîsin^ mehîn, mehikîn, gewirîn, givirîn, ferikîn, hezm bûn, bişivîn, gewirin, gewirîn ferikin, guvirin


xuricîn

derketin, şiqitîn, dagerîn, daketin, berjêrbûn, berjêr bûn, xurican, qelibîn, raweşîn, hêwirîn, lê lefîn


xurmandin

gurmandin, hingandin, rin gandin, himandin, dingandin, ringandin


xurmîn

gurmîn, gumîn, dimin, himîn, kirin gurmîn, kirin xurmîn, kirin gumîn, kirin dimînî, kirin himînî, kirin ximînî, gurin, hingîn, xurin, mirqandin, xumîn, himehim, çewteçewt, pilewil, bilebil


xuşikîn

şûşikîn, kişîn, xuşîn, daxuşîn, şûjikîn, xuşilîn


xuyîn

xuyabûn, aşîkarbûn, diyarbûn, belitîn, xuyanîbûn, eyanbûn, aşîkar bûn, diyar bûn, eyan bûn, xuyanî bûn, xwiya bûn, der bûn, kifş bûn, xuya bûn, nimîn, xonêbûn, xuyakirin, xonê bûn, xwengî bûn, beyan bûn, hatin dîtin, hatin xuyandin, beyitîn


xûynepak

ters, sirt, dilnepak, bêfezîlet, cirnexweş, bêcir, cirxerab, serkêş, bêxulq, arûnî, berzeq, şemûs, tebîetnexweş, exlaqnexweş, xwardeçûnî, berevajîbûnî gewzeger, şayînger, bêexlaq, hêrsok


xûypak

dengnekir, bêhnpak, dilpak, fezîletdar, bifazîlet, fazîletdar, exlaqbaş, cirxweş, tebîetxweş, sexî, sernerm, rûnerm, mûlayim, xweyrewişt


xûyûxislet

sinc, taybetmendî, xulq, kesayetî, taybetî, xeyset, xûy, xislet, xisûsiyet


xwarovîçko

xarûxudir, çelexwarî, xwarûxudur, xwar, qîloqaç, xwaropêşko, çivanokî, çivûçûr, çivanok, çivîn, xilexwar, çivane, çolûçiv


xwezîpêanîn

xwezî pêhatin, bijîn, micêzîn, hemberîkirin, hewes


yekaheng

yekdengî, yekbengî, yektonî, yekrengî, yektêlî, yeknesak, dûzaheng, monoton


zarokwarî

mîna zarokan, zariyokî, zarokane, bi zarokî, zarokî, zaroyokî, biçûkane


zebûn

tengazer, bêhêzî, bêhêzbûnî, bêçaretî, neçarî, kêm, nexurt, cezaxwarî, hikumxwarî, mehkûm, reben, kêmhêz, bêhêz, qels, hêjar, lewaz

Teşbîhê belayê asimanîZala felekê li ber zebûn bûWê nav ji pîrê, Heyzebûn bû


zelilîn

xwerûbûn, safbûn, zelîn, xwerû bûn, cincilîn, xalîbûn, xalî bûn, zelal bûn


zerengî

firehî, kapasîte, aqilî, behremendî, weş


zêrezêr

zare zar, zarezar kirin, zarezar, zarîn, zêrandin, zêrezêr kirin, zûrezûr, zûrîn, fîzar kirin, int, inteint kirin, lorîn, nalenalkirin, nalîn, zarîn/dizare/bizarre, kalîn, fîzar, inteint, intîn


zeriqandin

çirûsandin, birisandin, teyisandin, beriqandin, îsandin, îsikandin, birbisandin, birûskandin, çayisandin, çilwilandin, çirisandin, çiriskandin


zeriqîn

zikzikîn, çirûsîn, birisin, teyisîn, beriqin, îsîn, îsikîn, birisîn, beriqîn, birbisîn, birûskîn, çayisîn, çilwilîn, çirişin, çiriskin, birûsin, teyisan, isin, lîsîn, fitikdan, gizgizik, fîtik dan, gizgizik hatin


zimançepel

devpîs, devlewitandî, devlewitî, zimanbigû, devbigû, zimanfiltandî, çêrok, zimanfilitî, zimandirêj, ziman bigû, zimanpîs, qurbet, pirbêj, geveze


ziringîn

ziringîn kirin, çeq, zingîn, kirin zingînî, zingezing kirin, zinginîkirin, zingezingkirin, zinginî kirin


zirtikîn

xwezirtikandin, xwe zirtikandin, liberrabûn, têhilanîn, ziç bûn, tê hilanîn, di, xwe rakişandin, xwe kişkişandin, kirin zirtezirt, zirtezirt kirin, bihuzîn, berisin, hêrs bûn


zivarî

zîlet, xizanî, hêjarî, feqîrî, kind, zul


zîwandin

qerimandî, qerisandin, qesifandin, peyitandin, asêkirin, zexmkirin, pêdandin, pihêtkirin, zeximandin, asê kirin, zexm kirin, pê dandin, pihêtandin, pihêt kirin, hişkkirin, sirtkirin, reqkirin, reqandin, hişk kirin, sirt kirin, req kirin


zix

sirt, sext, no, gujm, tûj, çors, hişk, req, tund, şidayî, sert, deve, peyn, pehin, pîn


Zuhre

Stêrka Şivanan, Nahid, Venûs, Venûstul, Stêrka Qurixê, Stêrka Gelawêj, Gelawêj, Nah


zûzûka

yek carê, nişkave, heman, hanhanka, lezelez, leza beza, lezlezî, hepişandin, bir koşu, bi lez, zûkanî, zû zû, zûka, çipçip, çarçapik, bi ecele, bi lezûbez, bi lezgînî, bi lezayî, çib çip, niha, derhal, tavil, aniha, pereyê pêşîn, mijara gotinê, bizmar kirin, bi hêsanî, bi asanî, bi rihetî, zûzû, bêxeber, jinişkave, nepayî


helek

Ji hel + ek.
Ev rûpel ji aliyê botê ve hatiye çêkirin, ji kerema xwe re kontrol bike!


raşiqitîn

leqitîn, aliqîn, artilîn, terpilîn, heziqîn, hilingiflin, likimîn, litimîn, vearqilîn, qesidîn, asê bûn


راندان

Bi alfabeya erebî nivîsina راندن (randin).


segbav

seypîsan, sebav, seypîs, seypisan, seybab, kurê kûçikê, kurê se


sergotinê

Sergotinê, em bêjin ku bila Tirk û Ereb hîç dest nedin Kurdan û bêjin ku 'ey Kurdino aha ji we re her bênc beşên we

2013, http://rudaw.net/mobile/kurmanci/interview/27042013 https://web.archive.org/http://rudaw.net/mobile/kurmanci/interview/27042013 arşîv, rudaw.net


rengdar kiriye

kesê yekem yekjimar raboriya dûdar ji lêker rengdar kirin

kesê duyem yekjimar raboriya dûdar ji lêker rengdar kirin

kesê sêyem yekjimar raboriya dûdar ji lêker rengdar kirin

kesê yekem pirrjimar raboriya dûdar ji lêker rengdar kirin

kesê duyem pirrjimar raboriya dûdar ji lêker rengdar kirin

kesê sêyem pirrjimar raboriya dûdar ji lêker rengdar kirin


nade daweşandin

Kesê sêyem yekjimar dema niha ya neyînî ji lêkera dan daweşandin.


nade ducarîkirin

Kesê sêyem yekjimar dema niha ya neyînî ji lêkera dan ducarîkirin.


nadim duristkirin

Kesê yekem yekjimar dema niha ya neyînî ji lêkera dan duristkirin.


nedî kemitandin

Kesê duyem yekjimar dema bê ya neyînî ji lêkera dan kemitandin.


nede neqandin

Kesê sêyem yekjimar dema bê ya neyînî ji lêkera dan neqandin.

Kesê yekem yekjimar dema fermanî ya neyînî ji lêkera dan neqandin.


nede pirçikandin

Kesê sêyem yekjimar dema bê ya neyînî ji lêkera dan pirçikandin.

Kesê yekem yekjimar dema fermanî ya neyînî ji lêkera dan pirçikandin.


nade sincirandin

Kesê sêyem yekjimar dema niha ya neyînî ji lêkera dan sincirandin.


nadin strandin

Kesê yekem pirjimar dema niha ya neyînî ji lêkera dan strandin.

Kesê duyem pirjimar dema niha ya neyînî ji lêkera dan strandin.

Kesê sêyem pirjimar dema niha ya neyînî ji lêkera dan strandin.


nede surandin

Kesê sêyem yekjimar dema bê ya neyînî ji lêkera dan surandin.

Kesê yekem yekjimar dema fermanî ya neyînî ji lêkera dan surandin.


hevra

hevbîr, hevdeng, yekra, yekdeng, yekdil, kesên di ray û baweriyên xwe de mîna hev difikirin

Piştî hevpeyvîna Serokê Herêma Kurdistanê Mesûd Barzanî ligel rojnameya Guardian a Brîtanî, aliyên siyasî yên Başûrê Kurdistanê jî hevra ne ku guhertinên mezin li Sûriye û Iraqê çêdibin û dewleta Kurdistanê jî nêzîk bûye.


Şevçiraxa Zînê

Roja mihemed pêxember ji dê bûye, mewlûd qendîl


Şevçiraxa Bahanê

Roja mihemed pêxember ketiye zikê diya xwe


Çînê ber nexûn

Peyva Çînê ber nexûn li nav kurdên Xorasanê tê bikaranîn.


Çînê çar çakil

Peyvaa Çînê çar çakil li nav kurdên Xorasanê tê bikaranîn.


hiqûqa bazirganiyê

binşaxa hiqûqê ya ku tevahiya mewzûata têkildarî bazirganiyê girtiye nav xwe.


hilçinok

civyar, komker, hilçiner, hilçinger, hilçinende


lêdana dil

diltepîn, lêxistina dil, dilkutk, avêtina dil, hilavêtina dil


lêxistina dil

diltepîn, lêdana dil, dilkutk, avêtina dil, hilavêtina dil


afitab

Çû teref mihra sipihrê nezzilî 'erdan 'ezab
Lew bi şeş bircan 'Etarid ji afitabê dûr-i bû
Lê Zuhel bû Muşterî avête çerxê inqilab


ahûsifet

Canê xwe me kir dane'ê dava ko vedayî
Ahûsifet ew pê hissiya rahê xeta girt
'Enqa ne şigara kes e davan tu biçîn ver


amirzigar

Xerqê deryayê gunah în teşneyê lutfa heq în
Rehmeta amirzigar û şefqe'a xeffar-i bes
Ehlê dunyayê seraser dijminên min bin Mela


'aride

Ya ten-i sîmînber est ya gewherê wala 'sti în
'Aride est în ya şu'a'ê şems-i ya bedrê munîr
Lale ya nisrîn û gul ya badeê hemre 'sti în


asih

Zanim ji 'işqê dojeh î
Behrek ji narê asih î
Îro li mahê xergeh î


balîn

Da nale û ahên me ji dil seh bikirî
Wer guh bide hindavê serê balînê
Ferhad-i dizanit tu ji Perwîz-i mepirs


bazîsifet

Dê kulafa rîşê sîne bişkowek bêxar-i bit
Her dilê bazîsifet dê seydê teyxûnek we bê
Firr û perwazê humayî penceyê şûnqar-i bit


bedexşan

memleketek di nêvbera hindistanê û xurasanê de ye, bi berê le'lê yê sor û giranbiha meşhûr e

Xerqên di xwîna dil medam
Le'la Bedexşan î Mela
Pir le'l û dur te j' kilkê 'işq


behêtim

Hebîba xemrevîn kanî
Seraser têk behêtim ez
Ji derdê ferq û hicranê


belazîz

kulîlkeka çiyayî ye, biharan şîn dibe, rengê wê şînê vekirî ye

Ko lê têt ew qebayê asimanî
Letîfa şeng û nazik wek belazîz
Sewaşek rêhte dîsa 'alema dil


bellix

Ma bi le'lên canfeza navê me bînit carekê
Bi-d-du'a bellix teheyyatî li Selma ya berîd
Tu j' Melayî her bipirs esrarê 'işqê hel dikit


berah

Bûsezenan her ki ber an asitan
Mekkene min cebhetihi la berah


berahîn

pirejimara »burhan-ê« ye. burhan: spartek, îsbat

Ji vê teqwîm-i insanî nezer da sirrê subhanî
»Fe-haze l-wechu min ecla berahînin we-ayatî«
Ko nûra 'işqê lami' det li Torê qelbê cami' det


beyad

Ma nebî îro peşîman ew ji tedbîra sewab
Şerh-i halê min Mela narit beyadê hê temam
Vê sewadê gerçi herdem jê birin sed intixab


bêdax

Firaqa rûh û can kê da
Ji her bêdax û bêderdî
Mepirsin mihneta 'işqê


bêweter

Xweş ji qewsê ebrûyan vê ra kişandin mah-i new
Goşeyên nûnan bi ser badan ji qewsê bêweter
Mislê enguşta Nebî sed ser beyandin mah-i new


bêxwab

Dîna xiyalê her seher
Nav dîde'ê bêxwab-i da
Ew tilliyên nazik reqîq


bêzê

Ebleh çi kit tewafê nabînitin Berê reş
Bêzê dikit ji qencan ji remz û naz û xencan
Qedrê gulan çi zanit kerbeş divêt kerê reş


bi-midrac

midrac: rê, mebest: dema stêrik diçe rojavayê bi-mişkat

Zuhre bi qeranê qab-i qewseyn
We- n-necmu iza hewa bi-midrac
Dengê melekan zimêhne zimzim


bi-terfet

bi-terfeti l-’eyn: bi girtin û vekirina çavan

Mawerd direşand-i şûşe'ê 'ac
Cohtê hebeşan bi-terfeti l-'eyn
Anî qederek ji Espehan bac


bilor

Durdaneya gerden ji 'ac
Durdaneya gerden bilor
Reyhan ji ser werdên di Cor


binumêt

Ji şefeq Zuhre xwiya bit tu binê perwînan
Cebhetê ew binumêt tu ji meh û xawer meke behs
Li rûyê yarê du meh new me qeran dîne di mest


biqeşî

Wek tole li pê mûçih li dorê çerixîm ez
Çix kir me hebîbî ko tu narî biqeşî
»Laxer« di zemanê xwe û şi'rê tu 'ela î


buryan

Badenoşê qedehê hirman im
Bi dil ateş ji ceger buryan im
Lew perîşan im we pir êşan im


buspared

Der axûşeş çu mîared
Ki ez dil caneş buspared
»Ceres firyad-i mîdared


butxane

Hem but û 'Uzza û Lat î
Lew me dil butxane ye
Xwendê latê Azer î tu


bûsezen

Ehmedu fi l-beyni qetîlu r-rimah
Bûsezenan her ki ber an asitan
Mekkene min cebhetihi la berah


canfeza

Wek hilalê subhê têm ez carinan bim napedîd
Ma bi le'lên canfeza navê me bînit carekê
Bi-d-du'a bellix teheyyatî li Selma ya berîd


cangiramî

Reqsa ko tê dilber hebin
Sed cangiramî min hebin
Bavême rê erzan e reqs


cangudaz

Kê xeber dabit ji 'işqê key ji ber westa girit
Gerçi rah ez zerre zerre sînesûz û cangudaz
Aferîn sed aferîn hê min ji wan ra aferîn


cebeh

Xobî û dilberî û naz û telettuf bi te şên
Xusrûya padişehan î we xwidana cebehê
Hecer-eswed bidirit destê ziyaret bikirim


cehan

Seherê Xudrê 'inayet ko birîn çeşmeyê dil
Bi cehanê me nezer da ko cehan 'eyn-i serab


celîd

Ferre 'eqlî min lehîbî misle bazin ew 'uqab
Zabe rûhî mislema inhelle fî narin celîd
Dem'u 'eynî min buka'in mislu nehrin fî sukûb


cellab

Da 'işq-i hil bit pêl-i-pêl
Qelbê me bê cellab-i da
Husna hebîb û lutfa yar


cerem

Min di dil nasorekê da hestiyan
La cerem hêj neş'eya daxa kul e
Bilbil û perwane ew fesl û dem in


cewlan

ger, seyran, sivikkirina bêjeya »cewelan-ê« ye

Bab P (pê)
Bab P (pê) 13. Lew seher cewlan didit bayê sebayê rast û çep
Lew seher cewlan didit bayê sebayê rast û çep


cirah

Sîne bi destê xwe mubarek veke
Te'rife kem fî kebidî min cirah
Dil ji hewaya te di fikrên di hûr


cullab

gulav, ava gulan digel şekir yan hingiviyî

Zehra helahil bû di nav
Lew saqî ew cullab-i da
Wan dest û zend û sa'idan


çaha

Ez ji zulfa te veristim mi teleb kir lebile'l
Lê di çaha zeqenê bê ser û pa çûme helek
Bi umîda te homayî ne Melê tor-i veda


çelîpa

Lew di 'işqê da ko best ihram û yek zunnar-i bes
Terh û terzê bûne zunnar û çelîpa yek bi yek
Lew mi zunnar û çelîpa yek tinê yekcar-i bes


çeşim

Sewaşek rêhte dîsa 'alema dil
Bi cadoyê du çeşim fitne engîz


çetr

'Erd-i halê min bigota yê bi 'inwanê edeb
Asitan bikra ziyaret çetr û seywan û tunab
Da di çeşman min werîna xak-i herwek tûtiya


çexane

Horên di bihiştê we perî cumle cema tên
Zuhre reqqisî çeng û çexane bi xina tên
Xulxul dikevîtin çimenan têk bi newa tên


dac

Cebhet keşifî ji subh-i sadiq
Nûrê ko veda li ser şebê dac
Elmasî numane şubhê misrî


dadires

Kes bi dada me nepirsit gilleh û dad-i çi kit
Te nebit dadiresek beyhûde firyad-i çi kit
Bi Şirînê negehit dest-i eger Ristem-i bit


delq

Tinê ew secdeya şukrê te bir mihrabê qewseynan
Ko delq û şeml û seccade bi vê avê qesaret kir
Di behsê le'l-i leb her xam-i narit teb'ê elmasê


dergerdiş

Nûr e reşandî wahibî
Dergerdişê pergarê xet
Herfên ji qudret nuqte pur


deycor

Extera te j' perdeya xeybê eger bêtin zuhûr
Dê bitin nisfi n-nehar e wer şebê deycor-i bî
»Ayetu l-kursî« û »En'am« heykela tûxê te bin


deyr

dêr, xaniyê rahiban deyyûmî pirbûna dewamiyê

Lê bêt û ret xeddarê çerx
D'ev kuhnexanê mislê deyr
Çendîn kewakib têne seyr


didêrim

Çendekê min cehde ye
Çendekê taqet didêrim
Bim xubar bedrê veşêrim


dikoşim

Ji 'amê lê dipoşim ez
Bi can her lê dikoşim ez
Ko xalib mest û sekran im


dilgeşte

Şi'ra me tê perîşan nezma me tê muşewweş
Dilgeşte min ji dêrê naçim kenîşteyê qet
Mihrabê wê bi min ra wer da biçîne Laleş


dilawîz

Mela canê te çawan pehlewan kir
Li tayê xemriyan zulfa dilawîz
Ji husna bênişan nadî nişanek


dilruba

Kewkeb û qewsê qezeh lû'lû'ê benda heyderî
Tên tewafa zulf û xalên dilrubayê rast û çep


dipoşim

Seher lew ney li hoş im ez
Ji 'amê lê dipoşim ez
Bi can her lê dikoşim ez


diram

Dem'u 'eynî min buka'in mislu nehrin fî sukûb
Naru qelbî min xeramin fî diramin fi l-weqîd
Dil ji ber narê mecazê bi-l-heqîqet bû pereng


dîbac

Bişkiftî ji xunçe nêrgiza mest
Bû ferq-i ji ser qedîfe dîbac
Cebhet keşifî ji subh-i sadiq


dînber

ya/yê ko dînê mirovî dibe, mirovî dike kafir

Me j' hebîb sed deng surûş bê
Dînber û pir'işwe ye
Şerbeta wê cam û tasê


doguş

Tên wuqûfa 'erefatê bi sema nûbî û zeng
Sef bi sef tirk û muxul doguş û hindî di kemîn
Bi 'eceb hatine cengê hebeş û rom û fireng


duldul

navê hêstira 'elî bin ebî talib, ko pêxemberî bi diyarî dabûyê

Teb'ê lami'weş zi minnet Bu l-Hesen
Min di dest da Zu l-fiqar û Duldul e
'Eşqerê bedfi'l-i çî hî kir 'eceb


durdane

Gote me durdane yî
Em ji te û tu ji me yî


duşnam

Firyad-i enîsê min e demsaz-i çi hacet
Dildan û newaziş çi ne duşnam-i bes in min
Pir derd û cefa hurmet û i'zaz-i çi hacet


dûd

Hînema ebserehu kebbere hînen we-seced
Çi zeman û çi mekan û çi cihat û çi hudûd
Çi meqadîr û tefasîl û hisab in çi 'eded


ebîq

Sosinên tey ter û nazik li gulan te'ne didin
»Fe-bihe l-'enberu fa'ih we-bihe l-misku 'ebîq«
Çi bi kuştin çi bi hiştin tu ko ferman bikirî


ebleq

Fetl û taban da xuraban
Ebleq û cohtê şebaban


ebsar

Ji çeşm û guşe'ê ebrû bi dor camê işaret kir
Bi ebsaran nezer min çû ji çerxê qewsê ebrûyan
Şukurxaz în ko çehvan karê ber 'eyn-i besaret kir


ebyed

Ma bi bala hilkişêtin 'aqibet çî bit selab
Ehremin te'lîm-i da bû Ebyedî dest tê hebû
Pir bi vê te'lîm û rayê hatibû çûbû xitab


efel

Ko spêde li ferqê ser niha tac
Çerxefelek û melek dibazin
Şemsun we-kewakibun we-ebrac

lemma efel: dema çû ava mebest: dema ko yar diçe tikes nikare di heqê wê de bi xirabî biaxive


ehabe

Ji nazik dilbera nazik di sehmê dî me i'cazik
»We-kem min xeşfi xizlanin ehabet leyse xabatî«
Ne tenha pêşiber yar în ji emrê »kun« xeberdar în


ehremen

Surperî dêw wê l' kinar in
Ehremen xatem reva ye
Teb'ê dêwan dest gehiştê


ehwahu

ehwa: hez dikim, we-men ehwahu: û yê ez jê hez dikim

Ne tenha pêşiber yar în ji emrê »kun« xeberdar în
»We-men ehwahu sarin fî mesarî kullî zerratî«
»Huwe l-ewwel huwe l-axir huwe z-zahir huwe l-batin


'elilandîn

'illeta cewr û cefa û elemê cih bi ceger kir
'Elilandîn di firaqê sitemê sîne bi ker kir
Ah-i hetta mirinê ev ji me ra dax û keser kir


'emîq

Di riya durrê muradê mi serî daniye rê
»Xudtu fi l-behri we-la zewreqe we-l-behru 'emîq«
Mi ji xeflet seherê dî we du remzan kuştim


emwac

Mir'atê sikenderî li pêş e
Behrun we-lehe l-'ukûsu emwac
Dora qemerê ji ber şefeq da


'enberamîz

tev-li-’enber-bûyî 'enberefşan 'enberrêj, yê 'enberê direşîne 'enberşiken zilfên 'enberîn

Du 'enber bû li şimşadê bi mestî
Vebestin lew hewa bû 'enberamîz
Ji axa asitanê mistekê bîn


'erdihala

nameya ko mirov rewş û giliya xwe tê de dinvîsîne

'Erdihala muhbetê me
Bendeyek sadiq Mela ye


ereş

Lew me ji meyxaneyê girtiye berder mezel
Her ji kevanê biweş qebdezerê goşereş
Gezme bi coht têne dil kes dimirit bêecel


erixîm

Ma ah û fixanan dikirit kes ji xweşî
Bê keştî li ber behra firaqê erixîm ez
Xewfek me hebû lew bi wisalê perixîm ez


ermah

Tenha ne di sîne min xedeng in
Min lehzike fi l-qulûbi ermah
Perwîn ji şefeq seher xwiya bûn


eşbah

'işqê ko bidin bi yek du erwah
Peyweste divê bi hev bin eşbah
Can û cesedan ko ittihad in


etaya

Bende'ê Baxwey bivêt dê meylê sîm û zer nekit
Da 'etaya padişahan bê hed û ijmar-i bit
Sar dibit dil ma bi sed cewr û cefayan zerreyek


etwar

pirejimara »tewr-ê«: dem, awa, rewş, hal

Pîrê muxan ji rendan weh-weh dikir riwayet
Etwarê 'işq û mestî esrar-i butperestî
Teqrîr-i sed riwayet nakit li bo kifayet


ewrad

pirejimara »wird-ê«: cuz’ek ji »qur’anê«

'Aşiqê mest-i bi 'işqê niye hacet bi meyê
Waridê warid û ehwal-i bi ewrad-i çi kit
Te xered vêkketina yek weliyek murşid-i bit


ewtar

pirejimara »weter-ê«: têla sazê yan kevan

Tu ji ber perdeya wehmê were der da bibihî
Çi newa tête bi sed nexme ji ewtarê hudûs
Hal û musteqbel û madî di xwe da têk-i yek in


ezazîl

Senema sur ji semed şewqê ji heq daye wucûdê
Ger 'ezazîl-i bidîta nedibir xeyri sucûdê
Xerq-i bûm ez di xema 'işqê di weqtê seherî bû


ezfer

Huqqeê durdaneê ya le'lê şekker xa 'sti în
Xett-i ya qewsê du nûn mektûb ji muşkê ezferand
Ya hilalu l-'îd-i ya ebrûê bêhemta 'sti în


êlan

Hemiyan li dêm de'wa û şer
Êlan li selwa bûne ger
'Eqreb xwiyan ez her teref


fereq

Ew lebşeker wa hate der rabû ji ber tayên di ber
Xalên di qer zulf çûne ser eslan seher lê bûn fereq


ferxunde

Dayima menzilgeha sûra te bit birca Şeref
Tali'ê ferxunde û bextê se'îd yarê te bî
Seb'eyê seyyare û neh çerxê sergerdan bi vê


feyd

Di riya wan xet û xalan ko ne herfên qelemê ne
Me ji feyda te ye mestane rewan ça me lebaleb
Mestê şehkasê meya cezibeyên rûhî didîn


fireşte

Taze kişandî xet bi xet
Hor û fireşte kê we dîn
Nazik û xob û sirşirîn


firyadres

Yekdem venehiştîn te di hamûnê firaqê
Bê hemdemê derdan ko çi firyadres î tu
Min go ji dilê şubhê bixûr xweş te bi ker kir


gerem

Hetta bi ebed mest û xumar û teles im ez
Cana tu yî min can gulê bêxar-i gerem bî
Minnet ko ne wek bilbilê mihnet 'ebes im ez


gezim

Çendî ko xoban bên rezim
Min jê di dil da nin gezim


gêra

Herçi nebit bidayet esla nehin nihayet
Feyda 'ulûmê hikmet cama sedef ko gêra
Me ji destê muxbeçan dît bi mishef û bi ayet


gileh

Cewra te behîtin we cefaya te perîtin
Qurbanê te bim guh bide carek gilehê min
Zanî ko ji ber cewr û cefayan elemên dil


girih

Bi tebessum bi te ra bête ji gulzarê hudûs
Sed girih min di dil in lew ko çep û rast-i dikir
Şahê husnê qidemê zulfê girihdarê hudûs


girîban

Her bi lerz û cezbeyên yaqûtê tayê rast û çep
Bişkoyên benda girîbanê ji rengê kewkeban
Berq û tîr û jîn ji Xwirşîdê vedayê rast û çep


gîsû

Dên nedîrê bo 'ebîrê
Xemrî û gîsû herîrê
Sîne kir amancê tîrê


goygeran

Textê di mîr û begleran
Meydanê coqa goygeran
Eslan û cotê meyxwiran


gudaz

Kê xeber dabit ji 'işqê key ji ber westa girit
Gerçi rah ez zerre zerre sînesûz û cangudaz
Aferîn sed aferîn hê min ji wan ra aferîn


guftar

Le'lê şekerbarê xwe ke
Bi lefz û guftarê xwe ke


gulgûn

Nîşan hinarin hem xelat
Şehzadeya gulgûn qeba
Îro mecal lê hat û wext


gunbed

Wê bi sed pencereyan daye şi'a'a qidemî
Gunbedê 'işqê li ser kursiyê dewwarê hudûs
Tu hudûsê we mebîn qenc-i nezer dê carekê


hamûn

Perwazê lebê le'lê me go ger veresî tu
Yekdem venehiştîn te di hamûnê firaqê
Bê hemdemê derdan ko çi firyadres î tu


hatîke

Yar-i bo çûme biwarê bi ziyaret kef-i pa
»Qale ya 'aşiqu hatîke yedî hati yedek«
Dil û can herdu mi danê ko icazet ji me xwast


hebbeza

Horiya roja liqaê nazika mexmûr qeba
»Hebbeza rewdatu Necdin zurtuha 'ehde s-siba«
»Rewdetun yecrî 'ela erca'iha ma'un me'în«


hecir

Derd û bela wên çûn hela 'umrek Mela mehcûr-i bû
Pir min zecir dîtin hecir ma bû ecir subh û fecir
Şem'a me hil -bû sed 'emil minnet me dil mesrûr-i bû


hedret

Zanim goya ew mahrûya wek lû'lûya mensûr-i bû
Paş firqetê zor muhbetê mi j' tel'etê çûm hedretê
Wesla hebîb min bû nesîb mel'ûn reqîb rencûr-i bû


helahil

Ker kir li min cerg û hinav
Zehra helahil bû di nav
Lew saqî ew cullab-i da


hemail

Şîran pê ve dadileqînin, barhilgira şîran mebest.

Herdu destên xwe hemail şevekê / Me ji bo yarê dixwestin çep û rast

Melayê Cizirî, Dîwan, Weşanxaneya Nefel, 2004


hemamat

Qulzemê 'işqê ji bayê xwe muxalif demekê
Di hemamatê 'ecacê me li ser destê xirab
Seherê Xudrê 'inayet ko birîn çeşmeyê dil


hemda

Ya reb ji çi rû leb bi senaya te kuşayem
Subhaneke len uhsiye fî şe'nike hemda
Minnet ji Xudayî ko bi 'ebdê xwe Melayî


hemqeran

Hon nebên meşşateyê xef daniye
Hemqeran kir xal û nîşanê xelet
Dê bi ser canê me murwet da me êx


herîfan

Ji mehala te bi 'eqlê xwe bizanî ji qiyas
Wê dikit mexlete herdem li herîfan bi cedel
Bi du caman vedixwin sîretê Ebyed-weswas


heşem

Bab Y (yê) 99. Hêvî û tewqe dikim ez ji xwidana heşemê
Hêvî û tewqe dikim ez ji xwidana heşemê


hezer

Bi me da jehr û reqîban di devê şehd û şeker kir
Em bûyîn pêt û pereng lew ji wisalê me hezer kir
Nazik û neyşeker û xob û şirîn qedd û hudûdê


hudûs

Bab S (sê) 23. Tu sehergeh bi temaşa were bazarê hudûs
Tu sehergeh bi temaşa were bazarê hudûs


huma

Her dilê bazîsifet dê seydê teyxûnek we bê
Firr û perwazê humayî penceyê şûnqar-i bit
Yar-i dê hakim bitin qewlê reqîban guh nekit


huqqebaz

Nêva cihê gulzarê çerx
Sed baziyan ev huqqebaz
Tînit bi hîle kar-i saz


istiwa

Zuhrerengê Mah û Xwirşîdê ji bala wê numa
Lew du kewkeb çûne vê ra istiwayê rast û çep
Bête eywanê ji xelwê horiya qudsî-sirişt


istixna

Ê divêt azade bit dê çehvinêrê lutfa te bit
Herçi istixna di dil ber minnet û parê te bî
Her kesê qestek di dil dê qest-i dergahê te kit


işkeste

Nazikek şeng-i şubê reyhan î
Çi xet işkeste şirîn reyhan î
Ko te pê nesx-i kirî dîwanî


işwe

Bab T (tê) 15. Ger ji wê horîsiriştê 'işweyek izhar-i bit
 Ger ji wê horîsiriştê 'işweyek izhar-i bit
 dê bibit narê xelîl-illah, û dojeh sar-i bit


izar

Herdem ji nû şunqarê çerx
Kû van letîfan gul'izar
Şona gulan restîne xar


jeyn

Reyhan û gulnaran nedî
Bo wan ji jeyn xaran nedî
Tu remz û esraran nedî


jih

Zinhar-i kesê dest-i bibit erqemê serwê
Bê 'işweyê le'lan ne bi teslîm-i jiha girt
Sebrê berê şîrîn e we ustad-i xeber da


kamibexş

Ma di baxê 'êş û noşê her bi saz û erxewan
Kamiran û kamibexş û dilxweş û mesrûr-i bî
Çendekê şîrînpuser derbendê dîwana te bin


kebed

Dil girt û da ber kaşoyan
Ker kir li miskînan kebed


kebk

Ew kebkê xeraman ko di kozê li qebo hat
Şahînê qedayê bi texaful ji xwe ra girt


kebûter

Ew dil-i min wek kebûter nabitin kes lewme kit
Lew di vê torê we da keftî me dîn sed şahibaz


keckuleh

Sinbilan girtî xwinav û li gulan taze gulab e
Mest û hişyar-i heme keckuleh in reqs û sema tên
Ez nizanim çi neseq keyf e nizanim çi şerab e


kecrew

Ker kir bi du le'lên xwe şeker go 'edes î tu
Min go li rexan în neko kecrew weko ferzîn
Şah gote mi kiş mat-i li baz-i feres î tu


kehîl

»Qed selebe r-rûhe 'ela xefletin
iz heceme l-qelbe bi-terfin kehîl«
Gerçi li ber derb û cefan fîl-i bûm


kewakib

Ez ji vê rojê ditirsam axirî zû kir şitab
Ev ne ew iqlîm e ya şems û kewakib tê bi seyr
Ez ne wê 'erdê dibînim ya ko lê ew mahitab


keyb

Bab B (bê) 12. Min di dil kovan hezar in dax û keyber bêhisab
Min di dil kovan hezar in dax û keyber bêhisab


keyl

Min divê ser li asitanê herwekî tolan nihim
Belki carek keyl bipirsit ev çi mehrûm tole ye
Ger bi navê toleyan carek vixwînit bendeyî


kuca

»Kuca danend-i hal-i ma
Sibikbaran-i sahilha«


kuhl

Da bi miskînî û zarî tu bibûsî di berê
Tozekê bîn bi xwe ra ta bikirîn kuhlê beser
Li terîqa qedema dilber-i wê rehguzerê


ledunî

Îro tu bizan ademê esma yim ez
inşa'ê 'ulûmê ledunî çunke mi zanî
Zanî bi heqîqet ko çi inşa yim ez


leyse

Dêl me hezar in te di bendê welê
»Leyse lena 'enke mecalu bedîl«
»Ma ena wehdî bike min muxremin


lubab

pirtûka el-fadil el-ısferaînî li ser rêzimana zimanê erebî,

Xet û xalên te bi mû mû ji me ra mes'elego yin
Me ji wan haşiyeyan sîne tejî şerhê lubab e
Ab-i heywan te divê rast-i binoşî şebê qedrê


lucec

Dil ji hewaya te di fikrên di hûr
Fî lucecin beyne hubûbi r-riyah
'işq ko giha kê we li 'eqlê xwe ma


madar

Min dî seba dayê seher
Madarê bedrê kir du ker
Qews û qezeh jê hate der


mahirû

Danîne rê sem' û beser
Ew mahirû ma bête der
Ta bême newbetdarê çerx


mawer

mawerd, gulav, ava gulan, mawer ke: ava gulan lê ke

Nesrîn û binefşe tewwizandin
Mawerd direşand-i şûşe'ê 'ac
Cohtê hebeşan bi-terfeti l-'eyn


mecer

Bab W (waw) 89. Min dî seher şahê Mecer lebsê di ber mexmûr-i bû
Min dî seher şahê Mecer lebsê di ber mexmûr-i bû


medeh

'Alemek şehdeyiya husn û cemala te didit
Tu zuleyxayê zeman î we çi hacet medehê
Heq nigehdarê te bit padişeha serwiqedan


meges

Sed cewr û cefa dî bi me naçîn ji derê te
Yekser tu nebat î we li teb'ê meges im ez


mehfilha

mehfil: cihê civînê, ha: di farisî de nîşana pirejimarê ye

»Nihan key manedan razê
K'ez û sazend-i mehfilha«
Ji Hafiz qutbê şîrazî


mehmilha

»Ceres firyad-i mîdared
Ki ber bendîd-i mehmilha«
Bi Qur'anê bi ayatê


meşreb

Di ebarîqê qinînan ji hesed sohtî gulab
'Eynê kafûrî ye meşreb me ji husna te ye saf
Lew ji 'işqa te di dil da me vebû 'ilmê 'ubab


meşşate

Bab A (elîf) 3. Meşşateyê husna ezel
Meşşateyê husna ezel


mexfî

Çerx û dewran dewrê gerdûn gunbedê mîna nebû
'Erş û kursî hêj di mexfî bûn di kenza qudretê
Husnê heq bû istiwayê lami'a 'işqê hebû


micmer

legena bizotiyên agirî ko bixûr û bêhnên xweş tê de dişewitînin

Carek bi cayê 'enberê
Qelbê biavê micmerê
Xweş'enber û kafûr e dil


misbah

Erwahê muqeddes şebê qedran te dixwazin
Nûra te ye misbah-i di qendîlê Herem da
Da weqtê liqayê bi te hey bin di beqayê


mizac

Bab C (cîm) 25. Dil ji 'ilacê ko bi der ket mizac
Dil ji 'ilacê ko bi der ket mizac


mîared

Nihalik vê gulistanê
Der axûşeş çu mîared
Ki ez dil caneş buspared


mîbered

ji »burden-ê«: birin, birdin, mîbered: dibe

Ki dil ra tab-i her çîneş
Bi kufrê mîbered dîneş
»Zi tabi ce'di muşkîneş


mîdared

Ki ez dil caneş buspared
»Ceres firyad-i mîdared
Ki ber bendîd-i mehmilha«


mufessel

Şikeste xet muselsel kit
Ji yek herfan mufessel kit
Kî ye yê muşkilê hel kit

ayeta husnê mufessel ke: hûrûkûr bike, diyar bike


mufesser

Pir ji dêm û xet û xalan te xeber daye Mela
Nezerê wer bide bejnê ji mufesser meke behs


multemes

Bi l-lah ji çi nûr î we tecella li çi Tor î
Geh geh li seraperdeyê can multemes î tu
Şemsa felek î ya melek î hê jî nizanim


muqessir

Yek 'işwe, Melayî, bi biha bête ji le'lan
Sed can me hebin hêj ko muqessir di behê min


murde

Sed xeber şîrîn ji ceybê
Da dilê min murde hey bê
Guh li rê min wek seba ye


musella

Hetta bi ebed teşne ceger ma di serabê
Serpoş û qibaba me ye tesbîh û musella
Wer da bidirînîn li xwe vê perde û niqabê


muşkîneş

Bi kufrê mîbered dîneş
»Zi tabi ce'di muşkîneş
Çi xûn uftad-i der dilha«


muterra

Ji neqş û sun'ê cebbarî
 Muterra turreya tarî
Li nûrê miskê tatarî


muwalî

Lazim ew zanit bi halî
Dilber û yarê muwalî
Gezmeyên qewsên hilalî


muxan

Xidmeta pîrê muxan dê kit kesê meqsûd e mey
Şîşe û cama zucacê ê divêt dê ret Heleb


muxnî

Wê bi dil seh kir ji sazî
Muxnî û qanûn û nay e


mûkar

Ê ji emrê tey mukerrem serkeşî kit şubhê şem'
Ber serê tîxê te û meqtûlê mûkarê te bî
Şahibaz er çend-i perwazê bi bala bêt û ret


nabûd

Herdu birhên te ne mihrab-i çi îman û çi kufr
Bûd û nabûd ko yek in ev çi sewab û çi 'iqab
Were nîşanê Nişanî de xwe bêperde seher


nafe

Silsila behsê ji xwîna dilber an zulfa biçîn
Dê xeta bit navê misk er nafe'ê tatar-i bit
Toqê gerden helqeyê zunnarê zulfa yarê min


nageh

'Umrek e dûr bûm ji canan ketme benda firqetê
Nagehan perde hilanî go Melayêm es-selam


napedîd

Gerçi her da'im ji mihrê neynika dilbedre min
Wek hilalê subhê têm ez carinan bim napedîd
Ma bi le'lên canfeza navê me bînit carekê


napuxte

Her sîne tabê natemam
Napuxte xam bê mihr û cam


nasufte

Mustemi' guh nedirit mutrib û qewwal-i çi hez
Durrê nasufte dibêjim ji lebê le'lê Mela
Ger Rewanbexş-i nebit nezma ker û lal-i çi hez


nazikqed

Katib ji nû i'rab-i da
Nazikqeda nûrînbeşer
Ew bû li min neqşê beser


necd

Horiya roja liqaê nazika mexmûr qeba
»Hebbeza rewdatu Necdin zurtuha 'ehde s-siba«
»Rewdetun yecrî 'ela erca'iha ma'un me'în«


necm

Ger dused peykan di nêva dil biwan dê xweş biwan
Her dema kewkeb bidîna necm û Perwîn bêhicab
Zehre û 'iqda Sureyya keşşifî bûn ew di şerq


nedêrî

Qederek şefqe ji lutfa te temenna dikirîn
Da me mehrûm-i nedêrî tu ji lutf û nezerê
Bi xwidê qet te di dil da ji xwidê tirs-i nehin


nefx

pif, nefxa sûr: roja qiyametê, demê ko ısrafîl pif zirna xwe dike

Encûmê çerxê muheddeb her ji zatê tey şerîf
Kesbê enwarê bikin hetta ko nefxa sûr-i bî
Lew ziyaret asitanî tête şemsa dewletê


nerd

Ji qencan ko revand holê
Ji mehbûban birin nerde
Ji qedd û bejn û balayê


neseq

Ji erebî نسق (neseq) ew bixwe ji îranîkiyanavîn, ji
navdêreke yeksanî farisî نسک (nesk, “ji pirtûkên evistayê re tê gotin”), binêre kurdî nesk.

Selwa rewan zerrînwereq
Çîçek Melê dîn sed neseq
Yaqûtuha yehki ş-şefeq


nesteren

Rûy ma dibin piyane hêj zêde li min delale kir
Çîçek û gul sehergehan nesterenên di xergehan
Têk-i ji misk û mawerê mahê xwinav û jale kir


neşac

Ji ava heyatê bi me da şerbetek
Zinde kirîn ma ji 'edû ra neşac
Bend-i kirim gerçi şubih fîl-i bûm


neşwa

Tuzed min hubbihe s-sefwa
Bihi ehlu l-hewa neşwa
»Meta ma telqe men tehwa


newişt

Ke'beya tê ne put ew putkede ye û dêr û kinişt
Ko nesîb da ji ezel heq ji me ra'işq-i newişt
Feyde nakin li me ism û ne tilism û ne nivişt


niqab

serçavik, çarçeva rû, ya ko jin davêje ser rûyê xwe

Bab B (bê)
 Bab B (bê) 9. Destê qudret ko hilavêt ji bejna te niqab
Destê qudret ko hilavêt ji bejna te niqab


nisar

şabaş: pereyên ko di şahî û dawetan de davêjin ser serê reqas û kesên dî

Di se'yê Beyt û ihramê we min eswed ziyaret kir
Di dîdarê hezaran can nisarê meqdemê yar in
Kesê canan bi can bînit di 'işqê wî ticaret kir


nişab

Min di dil kovan hezar in dax û keyber bêhisab
Mihneta werdên bixar in wên di dil da sed nişab
Sed nişab in min di dil îro ji xarên sorgulan


nucûm

Xwiya bû roj di şerqê da
Di çerxê wek nucûm dêmdur
Sema hatin qirana yek


nuht

Ji ferqê ser heta pê da
Xedenga xefletê nuhtim
Ji berqa lami'a tê da


numa

Sayeya bextê me dayê ma li ser perde w niqab
Wajigûn dewrê numa min çerx û bayê lewleban
Kewkeban seyra muxalif girt û têkil kir hisab


numûçek

Bergên gula reyhaniyê
Katib numûçek daniyê
Kes dî bi vê şîraniyê


nûbî

Her li dora Hecerê-eswed hebeşan çerx û tewaf
Tên wuqûfa 'erefatê bi sema nûbî û zeng
Sef bi sef tirk û muxul doguş û hindî di kemîn


nûrefşan

Bi nişan-i qudret bê nîşan î
Çi nişanzulmetê nûrefşan î
Li cemala semedî burhan î


pereng

Naru qelbî min xeramin fî diramin fi l-weqîd
Dil ji ber narê mecazê bi-l-heqîqet bû pereng
Naru qelbî fî hewahu mislu narin fi l-hedîd


perêht

Pirsiyarê li me carek bike şîrîndehena min
Ko perêhtîne firaqa te li ser derd û xemê
Er ne hudhud ji Seba bêt û wekî bayê seba


peşeng

Rom-i pişt dit 'ecemê bête fireng
Lê ne wek waqi'eya Gî û Peşeng
Hilbitin qenc ji nêv ateşê ceng


peygê

Er ne hudhud ji Seba bêt û wekî bayê seba
Dê ji hir kû bigehit dest-i vi peygê heremê
Pirsiyar-i li me bit wer ne xwe mehcûrê xerîb


peykan

Sed nişab in min di dil îro ji xarên sorgulan
Yek bi yek peykan çevî bûn çûne cergê da kulab
Pir bi wan curhan xwe têr in lew ko dî derman dikir


peyweste

Ko mustehiq e Xwisrowê xoban bi ceza girt
Peyweste du fêris ji me ra daberizîn dil
Zulfan bi çep û rast-i li oxilme cema girt


pêc

Ab-i heywan te divê rast-i binoşî şebê qedrê
Destê ber gerdenê pîr pêc û xem an zulfê duta be
Me ji biskên te girihdar-i ji bextê xwe girê ne


pijmurde

Turreya şeng-i dil-aşûfte divên
Mihridarên xwe di pijmurde divên
Pêşkişa te me dused nafe divên


pîrane

Bê cehdê qet tên emr û xet herçi ko met -leb menseb e
Dermande yim heyran te yim pîrane yim xweş bende yim
Zaza bi sir dil j'êm vekir derheq me pir erzan mebe


putkede

Ger xwe nîşan seqerê dit dikirit hor-i bihişt
Ke'beya tê ne put ew putkede ye û dêr û kinişt
Ko nesîb da ji ezel heq ji me ra'işq-i newişt


qasir

Hîret û 'icz e serencam-i di babê nezerê
Key bi xaliq nezerê qasirê mexlûqê resed
Guftûgoyê me'rifet çendî Mela peyda bikî


qebes

Bab Z (zeyn)
Bab Z (zeyn) 39. Cana ji cemala te muqeddes qebes im ez
Cana ji cemala te muqeddes qebes im ez


qebo

Ew kebkê xeraman ko di kozê li qebo hat
Şahînê qedayê bi texaful ji xwe ra girt


qereşî

ji 'eşîra qureyşiyan ya ko pêxember mihemed jê ye

Çendî te but û latê nisarê qedemê ne
i'cazê meke vê tu ji neslê qereşî
Gazindê ji derd û eleman qet meke êdî


qesaret

Tinê ew secdeya şukrê te bir mihrabê qewseynan
Ko delq û şeml û seccade bi vê avê qesaret kir
Di behsê le'l-i leb her xam-i narit teb'ê elmasê


qezeh

Madarê bedrê kir du ker
Qews û qezeh jê hate der
Dîsa bi zulfan ra teba


qidem

ji mêj ve, ezel, ji qidem: ji destpêkê ve

Bab A (Elîf) 2. ismê te ye mektûb-i di dîwanê qidem da
ismê te ye mektûb-i di dîwanê qidem da


qinîn

Li gulên tey ter û nazik ko seher girtî xwinav
Di ebarîqê qinînan ji hesed sohtî gulab
'Eynê kafûrî ye meşreb me ji husna te ye saf


qiran

bi hev re, bi hevûdu ve girêdayî, du tîrên wek hev

Di çerxê wek nucûm dêmdur
Sema hatin qirana yek
Heyîva bedrê bû ew

benê ko du gayên cotî bi hevûdu ve girêdide


rehîq

Pir da me fincana 'eqîq
Ew badeya nûrîn rehîq
Minnet bi min wehhab-i da


rehrew

Pirsê bike j' bîdarê çerx
Van rehrewên himmetbelend
Berdane meydanê semend


remed

Afitabê ehediyyet di xwe da girtiye kewn
Ne ko 'ewrek heye lê girtiye çehvên me remed
Husna zatê but û latan ji cemala semed e


rikêbdar

Her kinarê pê ve wergêrî 'inanê himmetê
Zuhre bê peykê te û Kêwan rikêbdarê te bî
Dayima menzilgeha sûra te bit birca Şeref


rûd

Kî ye yê muşkilê hel kit
Dizanî rûd û 'ûd ewwel
Çi tavêtin surûd ewwel


samir

Min ji wan horîsiriştan ew perî rûxsar-i bes
Hewce sihrê Samirî nîn in ko zulfa reş bikit
Çeşmê benda dilrubayan kagula 'eyyar-i bes


saxer

Da me bi destê surê cama meya lemyezel
Mey ko biçit saxerê di destê wê dilberê
Sondê bi xaliq dixwim roj e di Birca-hemel


sayeperwerde

Naz-i perwerde û şehzade divên
Sayeperwerde me bêperde divên
Serwiqed dêmgul û lebxunçe divên


sebeq

Ez telbeya ava heya tê bûn teya ki j'badeya
Cama xwiya bo 'işweya yar lew peya -pey tên sebeq
Canê Melê ji qal û belê bend im welê der kagulê


sebzipûş

milyaket, cilkesk, pûşîkesk, mebest: zeriyên bedew û nazik

Dê bimînit ger nebit naçar-i bê tiryak-i rûh
Dê bi gulzara cemala sebzipûşan wê çi kit
Ê di mihrê da nebit dil pare pare çak-i rûh


sehîqed

Bab S (sad)
Bab S (sad) 48. Selwa sehîqed xemmilî
Selwa sehîqed xemmilî


sekara

Li wê cebhetê hijiyan dû per
Lewra sekara bêhiş în
Meşha seher yarê şefîq


seksirişt

Xebais teb' e ji ehlê seksirişt e
Yeqîn ew ker ji canan lew dikit bîz


selab

Dêwê mel'ûn û munafiq ê Xudê rûreş kirî
Ma bi bala hilkişêtin 'aqibet çî bit selab
Ehremin te'lîm-i da bû Ebyedî dest tê hebû


selem

Da weqtê liqayê bi te hey bin di beqayê
Min neqdê dil û can di fenayê bi selem da
Yaqûtifiroşan di kef elmas-i şikestin


selîb

Nesrîn û reyhanê 'ecîb
Lê rast û çep bûyîn selîb
Cedwelkeşên zunnar-i xet


semek

masî, mebest: binê deryayê ko masî tê de dijîn

Bi evînê melek û çerx û felek têne sema
Rewşen in têk-i bi mihrê ji sema ta bi semek
Neko peyweste bi yek bin ji surê 'işqê du rûh


semensa

»Li-'inwani t-tecellî min bera'ati l-'ibaratî«
Dilo wer seyrê balayan di gulzara semensayan
»Bi-ha tehtezzu banatun lena min meysi qamatî«


seqer

Van naliyan nînin çu 'eyb
Sohtîne em dil bû seqer
Sotin li min cerg û hinav


serwiqed

Nisrîn û lebsê erxewan
Min dîn li bejna serwiqed
Min dîn li bejna 'er'erîn


serwiseh

Nameya cewr û cefa û elem û derd û xeman
Dê bi destê zeriyê muhteşemê serwisehê
Belko dilber ji rûyê 'adilî û merhemetê


setwet

Hikmetê lew çûye burhanê xelet
Setweta Leylê yeqîn Mecnûn tepand
Wer ne qeys naket beyabanê xelet


seyyad

Di caman lew şerab anî
Dilê min dî du seyyadan
Ji biryan ra berî wê da


sêgah

Li l-lah were saqî bi du caman me ciwan ke
Mutrib bi defê ra bide sêgah û şebabê
Wer guh bide nayê ko şirînqed di semayê


sikkîn

Ya reb bibînim roj hilê
Sikkîn di dest qessab-i da


silkê

Pir le'l û dur te j' kilkê 'işq
Anîne nezma silkê 'işq
Der berr û behrê mulkê 'işq


sipihr

Lew tenezzul kir Merîxê nobe çû dora Zuhel
Çû teref mihra sipihrê nezzilî 'erdan 'ezab
Lew bi şeş bircan 'Etarid ji afitabê dûr-i bû


sirac

Newroz û sersala dil e
Weqtê hilêtin ew sirac
Hetta bi nûra badeyê


sirşirîn

Wê hilanî ser bi naz û sayeban dayê niyaz
Zulf û sinbil muşk-i bûy û bisk û sosin sirşirîn
Serwibala sebzipûş û kil nişan û xunçebaz


siyehyeng

Bi rojê ra tu hevdeng î
Du reştûzên siyehyeng î
Kişandin lê ne wek caran


sîmab

Sîma ko numa nema li hiş sîm
Sîmab-i ji xecle ma ji ixrac

rûşûştî, kîndar, di qesîdê de: rûşûştî, yê bê şerm û fihêt


sîmînber

Kewkeb-i subh e esti ya xwirşîd-i ya durr-i yetîm
Ya ten-i sîmînber est ya gewherê wala 'sti în
'Aride est în ya şu'a'ê şems-i ya bedrê munîr


subbûhî

Bişkoj û tilism û wereq û netrik û baz in
Subbûhî û quddûsî û horên di bihiştê
Peyweste şebê qedrê liqaya te dixwazin


sudûr

Dan dil ji ber husna bi nûr
Berqa tecellaya sudûr
Lew sohtîyem wek kohê Tûr


sulûk

Te pir cewr û cefa dî ne
Di sulûk û se'y û cehdê da
Biçîn werdan ji gulzaran


surcemîl

Bab L (lam)
Bab L (lam) 63. Ger bidiya ew senema surcemîl
Ger bidiya ew senema surcemîl


surmedar

Mest di nêv tor û lefan marê li selwê fittilîn
Surmedarên ji surê mest-i, ji qudret kemmilîn
Me ji xeflet du jiha dîn û ji sehmê xeccilîn


surperî

Fî teyyiha neşru n-neba
Bêj' ew şirîna surperî
Durdaneya ez muşterî


suxtî

Reqs û govend û sefa ye
Pir 'umir min çû bi suxtî
Lê şukurxwaz im ji bextî


şebkagul

kagul: kakûl, gulî, pêşenîk, şebkagul: guliya wekî şevê

Ew lebşeker nazikbeşer cebhetseher kagulşeb e
Şebkagul e xalfilfil e çînsinbil e dava dil e
Min xefletî dî qibletî wek mah ditî -sa xebxeb e


şefqexûy

Carekê rehmê ke zalim
Şefqexûy heqqê we ye
Er nekî rehmê tu mîro


şehkase

Şehzadeyê sur rêhte dil
Şehkaseya ferfûr e dil
Hostayê 'işqê dil hevot


şehle

çehvên şehle: çavên reş yên bi ser sore ve, nêrîna wan mirovî dixapîne

Lê dibêm derdê ko dil dî
Hêj ji çehvên şehle ye
Rohniya çehvên Melayî


şehper

perê herî dirêj di baskan de şekeramêz şekeramêz e gulab: gulava bi şekirî

Dil ji biska filfilîn bû fir dida xala siyah
Şehperê zulfa şepalê dalê dayê rast û çep
'Alemek wêranê zulfên te ji rengê 'enberê


şekerxa

Can didirim guft-i bi yek bûse de
Lê bibitin le'lê şekerxa kefîl
Gerçi di nêv helqeya şêran im ez


şekerxende

»E'idi n-nezrete ya naziru fe-s-sirru deqîq«
Bi lebê le'lê şekerxende şikêna şekerek
»Ena bi-l-we'di le-wasiq fe-lehe l-we'du wesîq«


şeqa

Ê ne dewletxwahê hedret bit ji nêva can û dil
Şubhetê ehlê şeqa ber qehr û azarê te bî
Ma bi 'êş û noş û şahî ew qeder 'umrê te bit


şexef

»Ma ena wehdî bike min muxremin
Kem leke qeblî şexefen min qetîl«
Dar û derdê mi tu yî canê min


şezahu

Qews û qezehan numan ji bala
We-l-'enberu min şezahu qed fah
Ayîne dilê Mela cela da


şigar

Ahûsifet ew pê hissiya rahê xeta girt
'Enqa ne şigara kes e davan tu biçîn ver
Dava ko li 'enqa tu vedî bad-i hewa girt


şihab

Munqelib min dî menazil vajî ew seyrê dikin
Yek bi yek xwîn jê dibarin ateş û lem' û şihab
Zuhreçengê ev suwaj dî ew ji çeng avête çeng


şimşad

Bab C (cîm)
Bab C (cîm) 24. Şimşad-i xeram û serw-i xennac
Şimşad-i xeram û serw-i xennac


şîrîndehen

Ez nizanim sebebê yarê çira dûr-i kirîn
Şahê şîrîndehenan em ji xwe mehcûr-i kirîn
Mislê goy bê ser û pa bûme li ber derb û şekan


şîrînpuser

Kamiran û kamibexş û dilxweş û mesrûr-i bî
Çendekê şîrînpuser derbendê dîwana te bin
Bendê şapûrê te bin ta Xusro û Şapûr-i bî


şunqarê

Tavête dil ber penceyan
Herdem ji nû şunqarê çerx
Kû van letîfan gul'izar


tebêt

Di pêtê sîne wê werbû
Ko dê bêtin tebêta dil
Di nav wê nar û pêtê da


tebilxane

musîqaya cengê, musîqaya daholan tebilxaneyê şahî: musîqaya qraliyetê

Bi te şîn li butan sultan î
Bi tebilxaneyê şah î were text
Ko tu îro şehê Kurdistan î


tehtezzu

Dilo wer seyrê balayan di gulzara semensayan
»Bi-ha tehtezzu banatun lena min meysi qamatî«
Semaya cumle dêmdur tê bi i'caz ehlê sur pir tê


tehwa

Bihi ehlu l-hewa neşwa
»Meta ma telqe men tehwa
De'i d-dunya we-ehmilha«


telettuf

Bi kinarê me feqîran bike carek nigehê
Xobî û dilberî û naz û telettuf bi te şên
Xusrûya padişehan î we xwidana cebehê


telx

Me bi bejna te dixwînin ney û qanûn û rebab
Qehweya telxê digel zehra helahil biderî
Me ji destê te mubarek şekeramêz e gulab


telxîs

Da bibînî senema min tu bikîn xwe bide xet
Bike telxîs-i cewabê me ji vê muxteserê
Lew ko pir şefqe didêrit kerem û lutf û kemal


temîdu

Lew mistu mine l-hewa ke-banin
La bid'e we-qed temîdu erwah
Her şam û seher bi destê xoban


tesamet

Da 'eybê rendan nekî bi badê
Nufûsu qewmin biha tesamet
Mela li 'umrê bêfeyde borî


tesella

Sa'etê vê se'etê ranekirî
Me ji qeyda xwe tesella nekirî
Lê xeramê li me mestane kirî


teşneleb

Meşrebê tirkan Firat û Nîl-i kir
Teşneleb çû terfê 'Ummanê xelet
Pîrê hikmetbîn li wifqa meşreban


teyxûn

dibe ko xerakirina »tûxan-ê« be, bazê padişahan

Dê kulafa rîşê sîne bişkowek bêxar-i bit
Her dilê bazîsifet dê seydê teyxûnek we bê
Firr û perwazê humayî penceyê şûnqar-i bit


tîzirewan

Saqiyê sîmisaq-i ma zehra helahilî bi dest
Canê me şukr û minnet e tîzirewan e reqs e ferd
Xal-i eger bi wechekê bête qeranê ebrûyan


turre

Çi beratê husn e ya reb bi nişanê padişahî
Bi teref du turre tuxra we bi mawerê reşandin
Elif û du lam û hê dîn me di ayeta cemalê


tuxra

Zahir tu perîşaniya halê mi nebîn
Mecmu'ê di zatê xwe we tuxra yim ez
'Alem çi ye i'rab û hurûf û kelîmat in


tûtiya

Asitan bikra ziyaret çetr û seywan û tunab
Da di çeşman min werîna xak-i herwek tûtiya
Ya hebîb pê lê nihaî b'aniya wî ew turab


'ubab

hemî ava deryayê, bi mebesta pirbûnê. dibe navê kitêba »el-’ubab« ya el-saxanî be.

'Eynê kafûrî ye meşreb me ji husna te ye saf
Lew ji 'işqa te di dil da me vebû 'ilmê 'ubab
Me ji ser çeşmeyê heywan qedehek safî vexwar


'ucac

Fî hubbiha 'umrî delek
We-l-hubbu yecrî fî 'ucac
Şahid hezar reng xemmilîn


'uqab

Cinn û teyyarek mi dî werbû di min winda kirim
Dame ber pence w kulaban hilfirandim wek 'uqab
Suflewî înam û avêhtim zemîna zulmetê


'urwet

Secdeyek lazim e der babê du'a
Mi di dil 'urwet-i wusqa ye bi dest
Ji senaya te ser elqabê du'a


'uzza

navê senemek yê ereban yê berî islamê ye

Heya bînahiya çehvan
But û 'Uzza û Latê min
Tu yî pêşber sucûda min


veresî

Min go ji kemenda serê zulfa te verestim
Perwazê lebê le'lê me go ger veresî tu
Yekdem venehiştîn te di hamûnê firaqê


vewesta

Şem' û perwane bi zatê xwe ji halê me di dûr in
Ateşek sirf e ji 'işqa te vewesta me lebaleb
Qedehek taze ji 'işqê di ezel da me hekîmî


wajigûn

Sayeya bextê me dayê ma li ser perde w niqab
Wajigûn dewrê numa min çerx û bayê lewleban
Kewkeban seyra muxalif girt û têkil kir hisab


weşm

Dil ji min bir dil ji min
Herdu weşman naz û xeşman
Kê ji ber wan 'eql û hiş man


wifq

Teşneleb çû terfê 'Ummanê xelet
Pîrê hikmetbîn li wifqa meşreban
Kes nedî mey rêhte fincanê xelet


wisaleş

Hadirî min secde bir lew xerqê xwînê bû fu'ad
Ber derê baxê wisaleş hatifê awaz-i dad
»Hazihî cennatu 'ednin fe-dxulûha xalidîn«


wudû

Derê meyxaneya 'işqê seher 'arif ziyaret kir
Bi ab-i çeşm û xwîna dil wudû best û teharet kir
Werîn cama hilalê da ji 'eksê mah-i new bînî


xatem

Surperî dêw wê l' kinar in
Ehremen xatem reva ye
Teb'ê dêwan dest gehiştê


xeccilîn

Surmedarên ji surê mest-i, ji qudret kemmilîn
Me ji xeflet du jiha dîn û ji sehmê xeccilîn
'işweker şêwe numa ya me ji wê rûh û heyat


xecil

Ayîne yek dî mi ji nûra celîl
Lew ji lebê le'lê te can bû xecil
Badeyê engurî kuca selsebîl


xecle

Sîma ko numa nema li hiş sîm
Sîmab-i ji xecle ma ji ixrac


xenc

xwe delalî kirin, çav dan, salûsî,şalûzî

Çerx û perwazê didin carek li bayê rast û çep
Xencer û tîr û teber barîn şubih berq û birûsk
Misriyan lami' ji elmasan didayê rast û çep


xennac

Bab C (cîm)
Bab C (cîm) 24. Şimşad-i xeram û serw-i xennac
Şimşad-i xeram û serw-i xennac


xergeh

Rûy ma dibin piyane hêj zêde li min delale kir
Çîçek û gul sehergehan nesterenên di xergehan
Têk-i ji misk û mawerê mahê xwinav û jale kir


xeşm

Şah bi qesda kuştina min rim hejandin bêsebeb
Da me çeşmê qehr û xeşmê rim li dil da go edeb
Kuştiyên dîdar û dînê bêxeta her deh sed in


xirbal

Neko wek teyr ji mijên te bibarin peykan
Ji birînên di dilî şubhetê xirbal-i çi hez
Hezz û lezzet me bi 'umrê xwe di 'işqa te nedî


xuld

Koy-i ew û ya ke'be ya Beytu l-muqeddes ya bihişt
Xuld e ya firdews-i în ya cennetu l-me'wa esti în
Hatifê xeyb e esti în ya tercumanê rûhê quds


xulxul

'Er'erên rengîn ji tayên sor û zer
Qumriyan sed reng-i şîrîn xulxul e
Remzeya 'işqê ji bala hate xwar


xumar

Hatin temaşa çar teref
Şatir xumar tayên di ber
Hat padişahê pir sipah


xurrem

Sebrê berê şîrîn e we ustad-i xeber da
Lew dil me bi tehlî yû xeman xurrem û şa girt
Her neşter û şewkên ko hebîbê me li dil da


xusse

kela girî û xemê ya dikeve qirikê, xem, derd

Dê li kê 'erde bikim vê xem û derd û elemê
Haşa li l-lah ko bikim eşkere van xusse û derdan
Wer bisojim ji xemê 'işqê tu ser ta qedemê


xwab

Dîna xiyalê her seher
Nav dîde'ê bêxwab-i da
Ew tilliyên nazik reqîq


xwindkar

Qet dibit wek te şepalê ne di şam û ne di şerq
Kê nişan da di cehan mislê te xwindkar û şehê
'Alemek şehdeyiya husn û cemala te didit


xwird

Mela zanim ji medhoşî
Te dil bê xwab û bê xwird e


yeng

Tenha ne Kurdistan didin
Şîraz û Yeng û Wan didin
Her yek li ser çehvan didin


yengî

Xef ji wan zanî me ye
Ê li min yengî kişandî
Sed xedeng vê ra reşandî


yeqeq

Min dî ji xef -let cam di kef şahê Necef dil kir hedef
Roj hat Şeref stêr bûne xef herçar teref nûra yeqeq
Zulmet nema suhbet we ma nûra şema -lan çû sema


zenexdan

Ger ji çehvan ez biwêrim
Min zenexdan telbe ye
Da binoşim mey ji lêvê


zeqen

Ez ji zulfa te veristim mi teleb kir lebile'l
Lê di çaha zeqenê bê ser û pa çûme helek
Bi umîda te homayî ne Melê tor-i veda


zerbaf

Xemlê ji zêrê zer bike
Zerbaf û dîba ber bike
Misk û gulavê lê reşîn


zerfişan

Îro seher tuxra nişan
i'rab û herfên zerfişan
Hatin digel bayê seban


zerkeş

Wer guh de çeng û nayê şîrîn ko bên semayê
Camê binoşe vêran çi sade û çi zerkeş
Tali' ko têt û furset muhlet li nik heram e


zêrab

Da dil bi yek dî pal bidin
Nuqtan ji zêrabê weşîn
Zulfa siyah 'enber bike


zêwer

Tu besîret te nebit sîreta ecdad-i çi kit
Zêr û zêwer dikirin celb-i qulûban haşa
Husn û sur zatî nebit qameta meyyad-i çi kit


zimêhn

gum-gum, dengê xurt û bilind wek dengê topan

We- n-necmu iza hewa bi-midrac
Dengê melekan zimêhne zimzim
Erwah-i ji 'işqê têne mi'rac


zindegî

Herkesê carek diye ew zinde ma hetta ebed
Wê nedîtî ew perîrû zindegî lê bit heram
Herkesê camê ji destê wê binoşit noş-i bit


zuhel

Li meşriq Zuhre tali' bit
Zuhel dûr bit bi şeş bircan
Û winda bit di xerbê da


zumurrud

Serwibala sebzipûş û kil nişan û xunçebaz
Nêrgizên qamet zumurrud sergiran hatin xiram
Çar-i etrafan bi ref ref lê bi meş tên siy û qaz


alêsek

balêsok, bênefs, bênefsî, hûro, sil, silek, simsik, zigoyî, zikçor, zikmezin, zikne, ziko, ziktojen, azwer, çelûz, zikreş


an na

wekîdin, egerna, hekena, erkena, maxwene


axlemûr

zîrfûn, zîrfon, parzî, ixlemûr, dara ixlemûrê, dara axlemûrê


bamişt

bakuzîrk, boran, moryaz, ziryan, palan, kurtan, basû, sêfî

Tinê min heyf li wan tiştan 7iLi beybûnan li bamiştanXwezî ev reng ne êvîştan


banoke

berban, berbanik, berbank, bernig, rasîf, şaneşîn, berbanok, telar, bancîle, balkon, bêla


baweşîn

baweşînker, baweşînk, bajen, bajêrge, baweşînok, baweşînek, bawerşîn

Qendê dirêjin guft û kenBiskan di lê kir baweşînBiska siyah re'na ye mest


bedxû

neçê, bed, fena, netû, xerab, nebaş, bedsiruşt, cirnexweş


bekaret

dûşîzeyî, keçanî, qîzanî, keçînî, keçinî


belawelayî

bêserûberî, nelihevî, tevlihevî, belavbûn, gêre


bêpar hîştin

mehrûm hîştin, mehrûm kirin, bêpar kirin, pêmen kirin


berçewt

nakok, mixrik, şaşmeşandî, şaşbirêvebirî, rêşaş, şaş


berê ewil

pêşîn, ewilîn, serê pêşîn, bere pêşin, berî gişê, siftê, ewil, pêşin, berê pêşin


berevajkî

beroçeqî, paşpêkî, terskî, çepkî, paşde, paşve, be pêçewane, bi berevajî, beravêj, berevaj, varû, xîlaf, zid, berovajî, paşpê, ters, terskul, vajî


berfehmî

fehmatî, fehmberî, fehmdarî, fehmkerî, têgihanî, birbirî, bîre weratî, fehmkurî, hiş bûn, hiş bûn


bi saya

bi araviya, pê, biwî/wê, bi destî, xêra, bi rêya, bi xêra, bi faydeya


bi wesiteya

bi navberiya, bi navbeynkariya, bo, bi rêya, bi sebeba


bîrereş

bîrok, bîrsar, bîrker, bîrkor, bîrjiyan, xweşbîr


bisbisok

gûstêrk, teysok, berqok, şevçira, agirê şevê, gûsterk


bîzjêçûn

kerixîn, kerihin, îkrahkirin, hîletkirin, bîzjêhatin, jêkerixîn


cezaret

zordestî, pêkutiya manewî, rencandin, tehlkirin, êşandin, zêrandin, zecr, cizaret


cihgirtî

şûnbirî, guhastî, veguhazî, bicihbûn, rûniştin, zexmkirî, saxlemkirî, stabilize


daleqiyayî

dadileqe, bi daleqîn, şiqitî, şiqitandî, dewliqî, daketî, şor, miwek, pançilî


dan fortan

dan zirtan, fort kirin, zirt kirin, fors dan


daxistin jêr

daxistan, daşikan, kêmkirin, jêderxistin, berdan jêr


dereqanûn

qedexekirî, mehkûmkirî, îlegal, tecrîdkirî, derî qanûn, derî zagon, derî yasa


dilpêşewat

pê neyirîn, dilpêêşîn, dipêêşîn, bişefqat, bimerhmet, mehn, xwebadan


dizgûn

pûtepêker, guncan, biserûber, sererast, bi nîzam, bi întîzam


feraş

xedeme, mizûr, pêşangeh, marez, pêşander, bende, berdest, berkar, evd, noker, qulixdar, qûl, xizmetkar, xizmetvan, xulam


girambarî

bal, daxuyanî, dîhn, dîqet, hurmet, qedir, qedirbilindî, qedr, rêz, rêzdarî, sergiranî, pesindetî, rêzbarî


giyaşîrk

şîlik, şîrok, miravke, xweşrîng, xaşîl, xwaşîl, talşîr, masîjehr


goştav

avdonk, avgoşt, ava goşt, goştaw, rohnpelûl, şîle


guvişandin

şidandin, raşidandin, pihêt kirin, asê kirin, guvaştin, guviştin, esirandin, heşirandin, arisandin, dawerivandin, paravî kirin, paravtin, dewisandin, giviştin, guhişandin


hatinûçûn

borîn, daborîn, raborîn, rêborîn, trafîk, trafik, hêl birrîn, tor, têki- lî, şaş, yektirbirr, têkilî


hesîr

zilûk, esil, qesîl, barye, qesîr, hêsîr, hesîl


heşmetîn

balkêş, bi bandor, xunkar, bi heybet, bi îhtîşam, bi ezamet


hevalza

cêwî, cêwîk, hevalcêwî, hevzik, çêbûne, felqê cêwî, hevalcê


hevbêj

dubêj, dûet, destedengbêj, destestranbêj, desta stranbêja


hezret

Min rehbera baxo dixwestVêk ra bicîne hezretê


hisedar

beşdar, hevpar, pardar, şîrik, hevpişkitî, şirîk, ortax


hûrhûrî bûn

hiçinin, xişirin, parçe bûn, parçehûrî bûn


îlheq

dagirkirin, tevîkirin, berîserdan, bestandin


întîzam

nîzam, rêkûpêk, serûber, herzegî, rêzandarî, rêkûpêkî, rêhbazî


jêvegerandin

pêxilandin, texilandin, astengbûn, mehn kirin, qedexe kirin


jêveqetandin

sinir dan, sinur danîn, sinirlidor dan, dorsingandin, xistin


jixweveçûn

gemişîn, xeriqîn, xewirîn, jibîrveçûn, bêhişketin, bêhişî, bêhişman, bêhisî, bêhisbûn, bêşiûrî, xêrevebûn, mitrîbûn, daman, gutbûn, nuqmîbûn


kêmzêde

pirhindik, nêzike, pirhindik, teqrîbî, tevî ku, teqrîben, navîn girtin, navîn kirin


kesîb

reben, hejar, zugird, sîwelek, cîwelek, ebeboz, sefîl, ke sîv, pepûk, sergerdan, destteng, xizan, hêjar, perişan, sefil, feqîr


kirin fişinî

kirin kufinî, kirin fişinî, fişefiş kirin, kirin tisînî


kirin kufinî

kirin fişinî, fişefiş kirin, kirin tisînî


kirin tisînî

kirin kufinî, kirin fişinî, fişefiş kirin


kirin xulexul

kirin xuşexuş, kirin xuşînî, xuşexuş kirin, kirin xulînî, kirin ximexim


kufinî

fişinî, fişefiş, tisînî, tisin, fişînî, ufinî


lidûhev

lipeyhev, zincire, berdewam, bêsekn, liserhev


lihevrûniştin

giftûgo, gotebêj, mûzakere, bêjedarî, pevcivan, lihevcivan, pevrûniştin, civîn, kombûn


malêşkar

kesê dimale, rêş dike, jê dibe, malişîner, rewatox


metel hiştin

heyirandin, behîtandin, aşiftandin, golandin, şelişandin, şaşwaz kirin, şaşwaz bûn, heyirî man, şaşwazkirin, behitandin, şêtmêt kirin, şaş kirin


mewzî

kozik, meterîs, kolik, sîper, senger, antaq, meseb, tavî


meya

hêstir, wulax, qatir, kurî, kurik, kurkurik, sîpe, sîpik, sîp, sîpik, cehş, cehşik, caş, caşik, dehş, dehşik, daş, daşik, îlik, xotîk, moçe, nag


mezrandin

saz kirin, venandin, damezirandin, tesîs kirin, damezrandin, teşkÎl kirin


mezûr

Raza rumûzên qudretêGer deyn bikit me'zûr e dil


mijgul

bijang, mijang, mijank, mişkûl, mûjang, mijelang, bijanik, bijî, mijûlank


mistesna

xas, derîedet, tiştê îstîsna, fewqulade, balkêş, bêhempa


mişkûl

kêşe, çetinî, pirsgirêk, çetin, dijwar, bijang, mijgul, mûjang, mijelang, bijanik, bijî, mijank, mijûlank, mesele, arîşe, endîşe


mîzildank

mîzdank, mîzok, dewl, dewla mîzê, lêzimok


mizmizî

mizmizokî, çîzokî, çîzçîzokî, pitpitoktî, mortmortoktî, wehm, qeprîs


muxabîr

nûçegihan, peyamnêr, peyamnihêr, nûçeguhêz, nûçevan


nemdar

kamçokî, hêmî, kamdar, birutûbet, nem, şil


nermika guh

guhçik, gurçika guh, kevçîka guh, keviya guh, guhik, guhik, gurçika guh, nermikguh


nişirandin

jendin, verisandin, verisikandin, veçirandin, verşandin, vereşandin, veterîsandin


nivîn raxistin

cih kirin, cih raxistin, nivîn kirin, nivîn danîn


nuxtik

xal, şanik, niqutk, deq, nuqte, nuqtik, bêrq, pinî, pitik, belekî


nizûl

ximîre, serpêt, kepik, kelpik, siwat, siwat


panika dev

arik, panik, kam, kama dev, remaq, esmandev, xidîk, arîka dêv, bidû, esmanê dev


pêlepaş

paşe paş, paşopê, beropaş, paşpaşko, qûnaqûna, li paşpê, panî


pevguhazî

ragihan, komunikasyon, telgraf, televizyon, ragihan komunikasyon


pifepif

pofur kufekuf, ufeuf, kirin ufînî, kirin pifînî, ufeuf kirin, guveguv


piştxûz

: Etîmolojiya vê peyvê nehatiye nivîsîn. Eger tu bi rastî bizanî, kerem bike bişkoka "biguhêre" ya di ser van gotinan re bitikîne û etîmolojiya vê peyvê binivîse. Çavkaniyên ku te ew etîmolojî jê girtiye jî binivîse.pişt + xûz

piştqilûç, piştkov, piştkûz, pişthatik, piştqilûz, piştqov, piştqilom, piştkal, piştqop


pîtnenas

nehêvotî, nehêvojî, neperwerdekirî, beşerde, bêterbiye, nexwende, nezan, cahil


pizirîn

pişirin, pizinîn, firikîn, surin, gelifîn, firidîn, firdikîn, herîşîn, şifirîn, hûrbûn, hewirîn, perisîn, merisîn, hûr bûn, hewirin, qusîn, qit bûn, virçiqîn, xurimîn, zede girtin


qehîmî

hişkî, sirtî, tundî, reqîtî, zindîtî, xurtî, zexmî, zexmayî, saxlemî, saxlembûnî, qewîntî, qewîtî, bitevî, peytî, mikûnî, pihêtî


qerqot

qaqot, qerqûde, kakût, qerqode, îskelet, qoq, qaqotê rût, kilox, kapol, gil êş, qilêr, helgirk, mef, xul


qîzxal

dotxal, keçxal, dotmam, keçmam, keçap, qîzap, keçmet, qîzmet, keçxaltî, qîzxaltî


qulebaz

heqlebaz, hîlekar, çelqulî, fenek, fêlbaz, xapo, dekbaz, gelac, hîlebaz, malxwer, weledizna, xapînok, tepres


qulix

karûbar, qulixtî, wezîfe, xizmet, qulûbe, kolik, enzelok, kepir, koxî, qurçik, kolît, xicik, erzêl, herzalik, bûtik, firêze


qulixdar

suxrevan, xizmetkar, xidmetkar, bende, berdest, berkar, evd, feraş, noker, qûl, xizmetvan, xulam


qurpandin

çav qirpandin, qirpandin, çirpandin, çirpma, dizîkirin, çirpmak, daqurtandin, dabelandin, daûrandin, dabelihandin, daqulandin, daqurçandin, belandin, daqultandin, kirpandin


raketandin

ramedandin, ramitandin, razandin, veketandin, nivandin, xewandin, dirêj kirin


rêsayî

honandî, mûnandî, raçandî, hûnandî, dûrayî, rêsî, rîs


rêşaş

stûyê xwar, ne rast, sapiq, lêçan, çewt, xelet, tûj, apore, gumrah, pilûç, raşehitî, xerifî, jirêketî, averêbûyî, jirêderketî, rêderketî, şaşmeşandî, şaşbirêvebirî, berçewt, şaş


riprût

tiptazî, tazî îpela, şilftazî, şûttazî, çilptazî, şilût, şûtîtazî, îclavtazî, rûtûrepal, rûtûrecale, bêpere, rût


ronkayî

ronahî, şewq, ronî, rohnî, ronayî, perî, pertew, ronîk, şewle


rûmetgiran

rêzdar, muteber, berketî, hêja, nestêle, rûmetbilind, muhterem, bi nirx, bi rûmet, giranbiha


rûpişt

betan, astar, kexeza leyiztinê, vedirînit, ber, cixiz, rûkêş, napûş, estar, xêzkirin, berkirin, rûkêşkirin, nawpûşîn


seba ku

bona vê, sewa vê, sewa ku, mekira ku, ji bo, bona, ji ber


serbar

temamî, serêj, zêdebarî, serbar kirin, barê giran, zêde, ziyade, jêmayî, bermayî, keda zêde, pitirbûn, balî, denk


serdab

lend, nihûn, tunel, girê, qentere, esman, gomiza şîn, gor, bazdan, baz, serdabî, jora binerdî


sêwî hîştin

bêkesmayî, sêwîmayî, bêkes hîştin, sêwî kirin


sixurî

ajankarî, niwênerkarî, mirûzî, beşerî, moralî


sotîner

şewitîner, şewatek, şewitok, soter, sojer, agirnak, şewter, agirbar, agirî, agirdar


şalûr

şehlûr, şahlûl, şalûle, avkêş, zengilok, wirwark


şeşgoşe

şeşçik, şeşla, şeşparsû, şeşal, zar, şeşpalo, xiştek, şeşgoşe kirin, şeşqorzî


şimşat

sût, sûtik, hilû, hule, hulî, şimşad, teşe, kêsim, qidûm, dara şimşadê


tasa serî

qerqûde, kilox, qaqotê serî, tepika serî, qubeya kiloxê


tedhîş

toqîn, saw, zorbazî, teror, reşekujî, metirsî dan, tehdît kirin, tirsandin, toqîne, zirt


telafîkirin

cîh tijîkirin, kompanzekirin, tezmînkirin


temena

niyaz, daxwaz, fermo, metlûb, tika, rica


terkeserî

serberdayîtî, zolikî, beredayîtî, avanî, derbiderî


teşkrût

çîmrût, çaqrût, rantazî, kaprût, ebeboz, pêxwas, çeqrût, pexas


tetkîk

lêpirsîn, vekolîn, lêkolîn, hûrnêrîn, lêgerin, tez, vepirsîn


tevz

lere, lerz, serm, şek, gerîze, gizgiz, lerzin, lerizîn, hejîn, tevzînok, pêkenîn, tirane, avir, gotina tirane, rênc, reqbûn, kirjbûn, moçirk, bêruhbûn, henek, tanût, terane, tewz, tinaze


tevzîner

tiryak, narkotik, tevizder, kêfdêr, bêhişker, heşhaş, tiştê bêhişkirinê, tundî, karîgeriya teşwîqê, hişber


tîke

parî, kurtêl, kurtol, çinî, parçe, pencik, pirtik, bir, let, leva, lîme, zêl, çilag, felq, kerî, kerî, kêrtik, kirtik, perçe, pirt, pirtî, qirt, têkber, zêl, tozî


tiliya beranê

beranek, qamk, tiliya mezin, pêçiya mezin, pêçiya beranê


tiliya biçûk

qilîç, qilîncek, qilîçik, qelaqûç, qereqûçk, qilqilîç


tiliya dirêj

tiliya navîn, pêçîka navîn, pêçîka dirêj, navçar, notirva


tiliya mezin

beranek, qamk, tiliya beranê, pêçiya mezin, pêçiya beranê


tiliya navîn

pêçîka navîn, tiliya dirêj, pêçîka dirêj, navçar, notirva


tînpîv

germpîv, kalorimetre, kalorîmetre, germjimêr


tîştîşî

pirpar, bendbendî, rîtolrîtolî, zîvarzîvarî, çînîçînî, hûrhûrî, cengecenge, pirtîpirtî, tîştîşkî


tolhildêr

heyfhildêr, rikoyî, kîngirêdayî, tolgir, heyfgir, xwîngêr, tolwergir, tolexwaz, tolajo


ûsil

hîm, qayde, rêgez, esas, edet, qaîde, rêbaz


virvirîn

veweşîn, hatin veweşandin, hatin virvirandin, vizî bûn, zivirîn, çerx bûn, dêrîn, gurgurîn


wakîno

wisa, welê, wer, wilo, werg, wanîko, wanî, wang, werganî, wirge, manendê wê, wa, waniko, weha, wesan, wuha, werê


wekat

xuya, darîçav, awêne, aşîkar, azlû, misoger, qethî, vebir, qutebir, aşikar, aşkara, berçav, dîyar, elenî


west girtin

binçavî, vepesirîn, vêsandin, vewestîn, werqilîn, westan, weste, hêwirîn, kine, rawestan, sekinîn, sekinîn, vewestan, westîn, bêhn dan, hesîne kirin, vês girtin


xeber gihandin

agahî dan, xeber dan, haya, haja, xebera, hay, ilamê, ilam dan, ragihandin


xem nexwarin

bêxem bûn, xem nekişandin, xem nekirin, guh nedan


ximexim

xulexul, gurmegurm, xurmexurm, hingehing, lingering, dimedim, hirme hirm, dingeding, şirreşirr


xişexiş

reqereq, xirexir, qirçeqirç, xirtexirt, xişxiş, xuşexuş


xulqteng

bi hêrs, hêrsok, firşteng, hêrsokî, parçokî, hêrsoyî, bêhnteng, keleroqî, tîrakî, behe cok, girikî, dilteng, bêxulq, esabî


zelîl

rezîl, bêqîmet, bindest, kêm, nizmpaye, payejêr, heqîr, serpêl:

Rast e li gor Tirkiyê kirina referandûma serxwebûnê ne pêngaveke di cihê xwe de bû, lê ev yek qet nayê wê wateyê ku Tirkiye PDK û Barzanî zelîl bike. Ew ji wê yekê dilgiran û aciz bûn ku çawa hevpeymanê wan li navçeyê bêyî pirs û şêwra ligel wan ku xwe wek birayê mezin dibînin, pêngaveke wiha biavêjin! Bêguman ligel hemû gefûmefan, Tirkiyê ti cezayek li ser Hewlêrê ferz nekir, tenê hewqas nebe dema firokexane hatin girtin, wan jî esmanê xwe daxist. Eger na ji bo saetekê jî deriyên sînor negirtin û boriya petrolê jî negirtî ye.

Mehrûm û sefîl û bênesîbekEz jî ji zelîl û bênesîbîZer bûme ji hicr-i 'endelîbî


zemane

zeman, şeytanokî, xasûk, kone, dem, wext

Tacdîn digotin-ê ciwanekGuhderzê zemane pehlewanekNesl û neseb û heseb 'eyan bû


zimanê devkî

zimanê rojane, zimanê reş, zimanê ziqaqan, zimanê axaftinê, zimanê peyiftinê, zimanê xeberdanê


zimanzêde

lewçe, teqa, ûqele, bi pozbilindî, bi quretî, bi xwefiroşî


zirtoço

bêpîr, fehmkor, nîvekîr, kanc, zirtek, zirteboz


derketin nêçîrê

çûn nêçîrê, derketin seydê, nêçîr kirin, seyd kirin


herî pir

pirtirin, zêdetirîn, exleb, axlem, tewrî zêde, pitir, bêhtir, zêdetir, herî zêde


xerboq

xerboqe, benê bi girêyeke nefsî hati çê kirin ku pê dewarên revok tên qefaltin


rihana maran

artemisia maritima, merzekewîle, merzekew


xizmên nêz

lêzim, nêzemirov, nêzemeriv, pêş, pêşmirov, eqrebeyê nêz


yê din

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q36163 (kmr)-Key Mîrza-yê din.wav


bavebav

(ji bo hawariyê) qîjîn, kizîn, fixan kirin, feryad kirin


xara

Beza, hespê bezok, hespê bitews û lez dibeze, hespê pêşbirkê, hespê bezê an xarana hespê xaranê.


bedbinyat

bêtûte, netu, beddol, bêbav, bêbinyat, bedesil, esilxerab, bêesil, bednîjad


bedbinyatî

bêtûtetî, beddolî, bêbavî, bêbinyatî, bêesilî, bednîjadî, esilxerab, bêeslî


beddol

bêtûte, netu, bêbav, bêbinyat, bedbinyat, bedesil, esilxerab, bêesil, bednîjad


beddolî

bêtûtetî, bêbavî, bêbinyatî, bedbinyatî, bêesilî, bednîjadî, esilxerab, bêeslî


bedemel

Xelqê ku bedeslê şekilKezzab û xwar û bedemelDûrîn ji tuxmê bêesil


bedesil

bêtûte, netu, beddol, bêbav, bêbinyat, bedbinyat, esilxerab, bêesil, bednîjad


bedmad

cergî, cegerî, cergnesax, mon, rûtirş, çirt, miçûmor, mirûs, rikdar, şerok, sivik mirov, têrbadan, xilûle, gêre, gelaç, enirok, hûr, hestiyar, dir


bedmirov

dêw, beng, şehreza, seyê dojehê, çepel, garîs


bednav

pîs, peritî, tovdar, beşêş, navxirab, riswa, rûreş, bednaw, navxerab


çavbigirî

bihêstir, birondik, bihêsir, çavbihêstir, çavbistêrk


çavbihêstir

bihêstir, birondik, bihêsir, çavbigirî, çavbistêrk


çavbistêrk

çavbiav, çavşil, dilzîz, dilşoj, bihêstir, birondik, bihêsir, çavbigirî, çavbihêstir


çavbixwîn

agirçav, nestêle, çavnetirs, çavsor, dînemêr, dîlawer, dilêr

Gelo ew kî bû? Dibe ku mîrekî çavbixwîn û serhişk bû. Dibe jî yekî tirsok û bêkerî bû.

Çiyayê Agirî, Yaşar Kemal, Weşanxana Çanda Kurdî


çavçavî

qulêr, qulqulî, quloqulo, kunkunoşkî, qulqulîk, biqulik


çavgenimî

çavela, çavhingivî, çavzer, çavmêşinî, çavzerikî


çavhebîn

dilkêş, dilniwaz, dilhebîn, kişîner, rakêşer, balrakêş, cazib


çavmêşinî

çavela, çavhingivî, çavgenimî, çavzer, çavzerikî


çavqelişî

çavbeloq, çavdiriyayî, çavpeqiyayî, çavpeqle, çavzeq, çavbijiqî, çavfetiqî


çavteqiyayî

çavbeloqî, çavbijiqî, beloq, çevbeloq, çavbelok, çavpeqle, çavzeq, çavbiziqî, çavdiriyayî


çavzer

çavela, çavhingivî, çavgenimî, çavmêşinî, çavzerikî


çavzerikî

çavela, çavhingivî, çavgenimî, çavzer, çavmêşinî


destbikar

hunerwer, cerbez, destbiker, pîşebaz, mahir, hunerwerî, cerbezî, şanpazî, ostatî, meharet, şaraza, şanpaz, karzana, pêkhatî, osta, kesê jêhatî, xurt, kêrhatî, hoste, cergebez


destbikarane

hunerwerane, cerbezane, pîşebazane, mahirane


destbikarî

kar, xebat, çalakî, hunerwertî, cerbeztî, şarazatî, kêrhatîbûn, şanpazîtî, karzanatî, jêhatîbûn, pêkhatîbûn, ostatî, maharet


destçipik

destsivik, destcerb, destlez, hêzik, çirpdest


destdest

cîbicî, gavê de, demildest, demudest, destxwe, destxweda, hema, heman


desthat

destket, destketin, desthatin, qezenc, bidestketî, debar, qeram


desthefsar

hefsar, xap, xapik, rişme, ligam, celew, qetik, doxhefsar, serhefsar


destlez

destsivik, destçipik, destcerb, hêzik, çirpdest


desttêdan

pelandin, lepandin, palmisandin, rapelandin, destdan, destpêkirin, temas, mistdan


destxwe

cîbicî, gavê de, demildest, demudest, destdest, destxweda, hema, heman


destxweda

cîbicî, gavê de, demildest, demudest, destdest, destxwe, hema, heman


devçepel

zilamê devpîs, zimanbigû, çêrok, zimanfilitî


devdeve

kerxenîq, girî zexm, telaşî dirêj, kerkere, zirteboxe, daldore


devgû

cis, zibil, zivil, gildîn, zibil, zimanpîs


devjêqerîn

hiştin, hêlan, hêliştin, terkandin, terkkirin, şemirandin, devjêberdan


devl

ber, tov, del, weçe, bere, dondan, pêça, nevî


devlewitandî

devpîs, devlewitî, zimanbigû, devbigû, zimançepel, zimanfiltandî, çêrok


devlewitî

devpîs, devlewitandî, zimanbigû, devbigû, zimançepel, zimanfiltandî, çêrok, xeberok


devşik

bevş, bevşik, pîrika tevnê, tevrik, sinkolk, kulbe, kulbik, kulbeyê biçûk


devşilî

pirbêjî, pelpel, pitat, pûçbêjî, çenebazî


devteqîn

pirbêj, zarbêj, çenebaz, lewçe, pel pel, geveze


dijarî

çetinî, zorî, dijvarî, dijwarî, dişwarî, pest, tundî


dijêrîş

berêrîş, kontratak, bersiv dan, dest hilanîn, tê hildan, bergîdankê dan, dijhêriş


dijgûnî

belengazî, belengazokî, bobelat, boblat, kamsojkî, karesat, rebenî, tengezarî


dijlêdan

dij, beramber, diravê metalî, jimêrk, bi dijî, boks lêdan


dilbiguman

gumandar, gumanbar, şikdar, şikbar, biguman, bişik


dilsotîner

dilşewat, dilsoj, cangizok, fecî, trajîk


dilxirabûn

dilrabûn, levbûn, êlincî, levdan, xelan, qêz, hilavêtin, baw iş, kêşan, rakirin, êxistin


duhemî

noqar, berdêl, jêr, bin, efserê yekstêr, peyrew, nîvpeyhatî


duwane

duqolî, duparçeyî, duyîne, du car, du carî, berdêlkî, durê, duaraste, hinêr-wergir


duziman

buhtankar, paşbêj, paşgo, zimanreş, kinos, pirbêj, qirpal, paş bêj, qepal


heras

perwa, tirs, goyîn, payîn, nobet, nobe, tevberî, gorî, notir, şepirzekirin, cariskirin, azar, tengavkirin, dewriye, gilove


heret

gopîtk, tolazî, beng, serok, sereta, serejimar, berayî, baştir, nayab, serekî


herîdî

rizîn, jêvketin, rizîbûn, rizî, rizandî, riziyayî, petûtbûyî, rizok


herîsandin

qutifandin, toqandin, bizdandin, çavtirsîkirin, çavtirsî kirin, pelaxtin, civilandin pelixandin, mericandin, perçiqandin, heçikandin, mehitandin, mehikandin, hesirandin, herîstin, esirandin, pincirandin, dehandin, hezm kirin, mehandin, xunifandin, ferikandin, gewirandin, hemilandin, mehandin mehikandin, givirandin, hezm


herisîn

pelçiqîn, pelixîn, heçikîn, pincirîn, mericîn, mehitîn, mehikîn, hesirîn, eciqîn, hatin perçiqandin, hatin heçikandin, hatin pincirandin, hatin mehitandin, hatin hesirandin


herîsîn

qutifîn, toqîn, bizdîn, çavşikestîbûn, çavtirsîbûn, çavşikestî bûn, çavtirsî bûn


herz

dehm, dehan, herîsan, ximaf, givêr, hezm


herzing

hinarî, îskîn, îsk, îskîng, îşk, xîsk, niqrisk, niqilîsk


jibîrveçûn

jixweveçûn xayîsketin, bêhişketin, xayîsbûn, gemişîn, xeriqîn, xewirîn, jixweveçûn


kêmhêz

jar, qels, cûqîn, misrî, reben, zebûn, bêhêz, hêjar, lewaz


kêmlebat

kop, elîl, demle, nivîşkan, xawûşe, jano


kêmqîmet

bênirxî, negiranbuha, bêqîmet, tişta bêqedr


kêmqîmetî

nehêjatî, bênirx, negiranbuhatî, bêqîmetî


kombest

encûman, komîşk, komîsyon, deste, komîte, encumen, komisyon


komîşk

encûman, komîsyon, komîte, kombest, deste, encumen, komisyon


lêarandin

geşkirin, lêsorkirin, fîtkirin, sorkirin, coşandin


lêweşandin

xemilandin, çîtme, gulavdon, rewş, xeml, neqş, nexşandin, ûye, hêvisandin, nitir, piştgirtin, lêweşîn, pejirandin


liban

dokeya rejiyê, dolik, setil, tepk, zembîl


liberçav

aşkere, aşîkar, diyar, darîçav, pendî, penî, elenî, xuya


libûjen

kevanjen, kurinc, pereker, livajen, libûdî, tavnejen


libûjenî

kevanjenî, kurincî, livajenî, perekerî, libûdîlî, tavnejenî


liç

tantiros, gizre, xirb, çort, çors, çols, kanc, dexel, bêpîr, qeba


liçinandin

bizdandin, veciniqandin, fenhandin, hilciniqandin, ciniqandin, habitandin, çoqandin, silikandin, hilçenandin


liçinîn

bizdîn, veciniqîn, ciniqîn, bizîn, ferihîn, hilfirîn, hilciniqîn, habitîn, silikîn, çoqîn, hilçenîn


lidevûrû

serdevkî, liserdev, liserzik, deverû, zikîskî


lihêmîtî

şilayî, şilayî, şilekayî, şilbûn, şilbûnî, hêmîtî, şilêritî, nedawîtî


lihevparîkirin

lihevdabeşandin, lihevdabeşkirin, levparvekirin, lêkvekirin, lihevparkirin, lihevdabeşî


lihevparkirin

lihevparîkirin, lihevdabeşî, lêkvekirin, tewzîhkirin


lipat

fêt, çelqînî, hander, hestiyar, çalak, hejîn, keyandinî


liserzik

serdevkî, liserdev, deverû, lidevûrû, zikîskî, markî, liserdevkî


lixwedan

lixwexistin, geşekirin, çezirandin, werarbûn, şînbûn, çandin, werzkirin, perestên, resiyayî, şinbûyî, lixwedayî, geşinde


lixwedayî

geşekirin, çezirandin, lixwedan, werarbûn, şînbûn, çandin, werzkirin, perestên, resiyayî, şinbûyî, geşinde


lixwegirtin

teahûd, derbestkirin, belênî, peyivdan, lixwegiran, teahût


navçar

tiliya navîn, pêçîka navîn, tiliya dirêj, pêçîka dirêj, notirva


navçînî

navbeynkarî, navberî, navbijvanî, navincîtî, qasidî


navçîtî

navbeynkarî, qencnavbêjî, navbêjî, nav bêjî, berhengarî


nexirabkirî

ava, avakirî, çêkirî, dirist, birêk, birêkûpêk, lidar, çalak liserxwe, nekavil, nexirabe, nexopan, newêran, neruxandî, nehilweşandî


nebîrbirî

nebirewerî, bêbehretî, neşarezatî, bîrnebirî, nebîrewerî, nefamatî, xeşîmî, bêfehmî, nefehmatî


nekesanî

nekesîdeyî, xeyrî şexsî, nekesî, nezanî, nekesîn


nekeyskirî

tevlihev, lihevketî, bêkeys, faşil, feşkilî, gelemşe


nelevhatî

cudatî, cihêtî, bêahengî, sik, kirêt, lêneçûyî


nepêketî

neşikestî, nemûnasîb, şamoşewlo, nelirê, neguncan, nelibar, nebihingam, nemunasîb


nepêkhatî

neçêkirî, neçêbûyî, nelêkdayî, neamade, neaştkirî


netomarkirî

netescilkirî, nezan, bêtomar, bêqeyd, neqeydkirî, kitim


nexwedîkirî

nexweykirî, dêhnnedayî, bêxwedî, bêxweyî


nûbişkuvîn

şînyak, şîndan, şên, avabûn, ava, rengîn, rengdêr


nûheyv

nûheyvî, movikê kirkirokî, nîskeya rûçalkoqiz, heyva nû, nîmang, heyvik, nîheyv, dasî, duşeve


nûheyvî

nûheyv, movikê kirkirokî, nîskeya rûçalkoqiz


nûhîn

mehîn, maşîn, rihîn, çilçilîn, kevn bûn, peritîn, hilhilîn, kevnbûn, qelîn, jê xwarin, nûwîn, nû, nî, nûjen, taze, nûwê, nivar


nûwê

nûwîn, nû, nî, nûhîn, nûjen, taze, nivar


nûz

çêjdar, tahmtîtik, tamdar, himîn, mirmirîn, şirşirandin


paşewa

paşrew, dewsgir, şûngir, cîhgir, peyhatî, peyrew


paşgo

buhtankar, paşbêj, zimanreş, kinos, duziman, xeybker, xebergerîn, xeberbezîn


paşkok

parkît, paşgir, paşqertaf, paşpirtik, xurdepaş, paşdank, paşdanî, dawîne, dawînk, dûpaşk


paşling

çift, fincik, tîzik, pêpaşk, çaxulyak, şaqûlî, bêrpêlk


paşpaşko

berepaş, paşe paş, paşopê, pêlepaş, beropaş, qûnaqûna, li paşpê


paşqertaf

parkît, paşgir, paşpirtik, xurdepaş, paşdank, paşdanî, dawîne, dawînk, dûpaşk, paşkok


pêça

ber, tov, del, weçe, bere, devl, dondan, nevî


pêragihandin

hevpeywendîkirin, ragihandin, danzanîn, têkilî, peywendî, danûstandin, komunîkasyon


pêşedem

ayende, dahatû, paşeroj, diwaroj, mandî, pêşende, paşroj, wêbê, paşnayî


pêşînan

diyarkirin, derxistin, pêş amîn, nîşandan, belge, pêşandan, şanîdan, şirovekirin vewerandin, belkirin, nêrandin, pengizandin, pêşkirin, niwandin, pêşkêşkirin, prezintêşin, berxistek, dadgerîn, aheng, bexşîn, diyarîkirin, ruquçandin


pêşkeftin

nekirin, serkeftin, berî hatin, destpêkirin


pêşkepî

hember, pozber, berber, rikeber, hevrik, pozkepî, paşimt, qayişkêş, reqîb


pêşmaf

serpişkêtî, serbeşêtî, zêdemaf, deman, imtiyaz, takemaf, mafê taybet


pêşmerc

Endamê encûmena bilind a siyasî ya Kurdistanê Hişyar Zêbarî di tora xwe ya civakî twetterê de ragehand, îro 14.10.2017ê serokwezîrê Iraqê Heyder Ebadî pêşmercê betal kirina encamên referandûmê dest lê berda.


pêşmirov

nêzemirov, nêzemeriv, pêş, lêzim, xizmên nêz, eqrebeyê nêz


pêşqertaf

pêrkît, pêşgir, pêşpirtik, xurdepêş, pêşbend, pêşdan, pêşdanî, pêşgîn


pêşşert

şert, pêşemerc, şertdanîn, îhtîraz, pêşmerc


pêşwaz

silavkirin, silav, sil aw, derbirîn, pergîvan, pêşwazîker


pêşxeber

pêşgotin, pêşepeyv, dîbace, pêşek, prolog


pevgirêdayî

pêwendîdar, hevgirtî, hevalbend, mitefiq, sondxwarî, hevbend, hevpeyman


pêviyayî

xwazok, gerekî, gerek, pêwistî, daxwaz, teng, tund, dijwar, pelp, tengav, qayilkar


rêav

kenera avê, bestrobar, kener, derav, mecra,


rêbirin

rêtêbirin, gihiştin, xwe gihandin, destpêgihiştin, destpêgihandin


rêtêbirin

rêbirin, gihiştin, xwe gihandin, destpêgihiştin, destpêgihandin


rêzal

ker, let, kurtêl, kurtol, parçe, telezm, pencik, zivar


rêzar

siyayî, tomar, rex, kenar, parçeyek lakêşeteng


rûbayî

rûxar, rûbar, rûkal, rûxal, rûxsar, rûber, rûx, sath


rûmeh

Qet mahê rû rehm pê netêHemyan ku dî ew rûmeh eQoce kete ber dergehe


rûqalind

bêrû, bêşerm, bêfedî, bêheya, rûqayîş, rûşûştî, rûcefîq, rûqazox, rûçelaq, rûqayîm, bêwec, bêar, gotinnexweş


rûqalindî

bêrûtî, bêşermî, rûqayîşî, rûşûştîbûn, rûcefîqî, rûçelaqî, bêfedîtî, bêheyatî, rûqazoxî, bêarî


rûtal

rûtehl, miçûmor, mirûsî, sil, enirî, zîz, miçûmir, mat, mon, giriftar, melûl, xemdar, reşbîn, dilzar, pest, dilgiran, mirîto, mirûs, dir, bizdihîn


rûtalî

mirûs, girj, miçûmor, mon, rûtirşî, rûbadan


rûx

rûxar, rûbar, rûbayî, rûkal, rûxal, rûxsar, rûber, sath


rûxal

rûxar, rûbar, rûbayî, rûkal, rûxsar, rûber, rûx, sath


rûzemîn

serzemîn, rûerd, ber, berayî, erd, beraykî


rûzer

rûzerk, rûpêtî, leqandî, arandî, har, quto, girgîn, hêç, handayî, hejandî, levandî, peşok, rûgirtî, rûsar, şermîn, şermende, fedok, şermok, fehêtok


rûzişt

rûbed, rûsik, cirnexweş, rûtirş, sik, kirêt, qebîh


serberedayî

pêxas, sûtal, beredayî, bêxayî, bêxwedî, beytu, ketî


serdevkî

liserdev, liserzik, deverû, lidevûrû, zikîskî, bêdeng kirin, derçeyî, serdankî


serpiştî

serpişt, sist, dilsar, zexel, navê lêkerî


têdaxistin

nîşankirin, têketin, pêdeketin, tûşkirin, tûşbûn


tekdestî

monopolî, tekrewî, yekdestî, monopol, bi tenê


teketek

yekan, yekoyeko, hebohebo, tekoteko, yekeyek, kitokito


vegeriyayî

zivirî, zivartî, fetilandî, qelibî, quliptî, piştlêbûyî


vegerok

zivirandî, vegerandî, gerandî, lixweveger


yekan

yekoyeko, hebohebo, tekoteko, yekeyek, teketek, yekemîn, î/ê yekê, î/ê sifteh


yekbengî

yekdengî, yektonî, yekrengî, yekaheng, yektêlî


yekbergî

hevdilî, hevahengî, aheng, hevgirtin, hevbendî, yekbûn, hevgirtî, yekgirtî, bi aheng


yekbestin

reqîtî, reqî, qayimî, pitewî, hevgirtin, kefteleft, lincî, rikdarî, bîrdarî


yekpel

basîtî, eleladeyî, yekçîn, yekqat, sivikî, sadeyî, nezanî


yekqat

yekta, tek qat, basîtî, eleladeyî, yekçîn, yekpel, sivikî, sadeyî, nezanî


yektêlî

yekdengî, yekbengî, yektonî, yekrengî, yekaheng


Cengene

Qereçî, Roman, Mitrib, Mirtiv, Gewende, Aşiq, Romanî


Karwanqir

Karwankuj, Stêrka Karwanan, Stêrka Karwanqir


Stêrka Gelawêj

Stêrka Þivanan, Stêrka Qurixê, Zuhre, Nahid, Venûs


Stêrka Qurixê

Stêrka Þivanan, Stêrka Gelawêj, Zuhre, Nahid, Venûs


Stêrka Şivanan

Stêra Şivanan
Stêra Şivana
Stêrka Şivana


Xwedê bihêle

Xwedê bixefirine, Xwedê bibexişîne, Xwedê bibexşîne


Xwedê bixefirîne

Xwedê bihêle, Xwedê bibexişîne, Xwedê bistrîne


Xwedê zane

bi Xwedê, Xwedê zanibe, Xwezan, Xwezanî, Xwazan


beralîkirin

berê tiştekî dan bi cihekî ve, berhêlîkirin


berasteng

astengdar, biasteng, berbend, peşgirtî, bikendûkosp, manidar, berbestdar, biberbest, bifeşk


berbejn

Melayan zûka dest avêtin qelem u diwêt u tûrê kitêban e.
 Heryekî bi awayekî dest pê kir bi nivîsandina berbejn u niviştan e.


berbelot

şûm, netepte, neqerehayî, belhizok, şaqiz, nerihet, nehs, netebt, kirh, muzir


berbînkirin

mizgînî, gef, hişkirin, agehî, pêşbinkirin


bercênîk

şirik, xişira gerdanê, gerdenî, qolye, gerdane


berêrîş

dijêrîş, kontratak, bersiv dan, dest hilanîn, tê hildan, bergîdankê dan


berfehm

fehma, fehmber, fehmdar, famdar, fehmker, têgihîştî, bîrbir, bî rewer, fehmkûr, bîrewer


bergaz

berwar, terazin, kepez, qelaç, pesar, lêf, berpal, pal, palik, kendal, yal


berhûrik

xîç, xîçik, xîz, zigre, gaşe, burx, zegir, zixur, zixrik, zixurik, buxişk, şîjik, şûjik


berisîn

devjenî, bezîn, gelece, leckirin, bihuzîn, zirtikîn, hêrs bûn, bihizin, bihizîn


beristan

deştîn, berin, çolistan, xîzistan, qûmistan, beyabanistan


bernig

banîje, sibande, sifik, berbanik, banoke, berbank, rasîf


berpêbûn

qesidîn, arastebûn, berpê kirin, gizorîkirin, berdar bûn, tekûzbûn, temambûn, kutayî, dawî, dûmahî, nêzîbûn


berpêkirî

encamkirî, peydakirî, feydekirî, havilkirî, pêşkêşkirî


berpêkirin

arastekirin, lêrastkirin, temambûn, hazirkirin, havilkirin, feydekirin, pêşkêşkirin, pêşkêşandin


berşeq

mustehcen, pişêw, felîte, berzeq, berrênî


berter

bijarte, raser, serdest, şakar, berguzîn


berterî

bilindayî, bilindî, berzî, balatî, balayî, raserî, serdestî


berzava

birazava, şoşban, şoşpan, şoşbîn, şoşman


berzavatî

birazavatî, şoşbanî, şoşpanî, şoşbînî, şoşmanî


derberjor

pal, berpal, nişêw, kendal, berjor, erdim


derkir

derkirî, handerê derkirinê, livika derkirinê, endamê derkirinê


dermedor

hawir, hawirdor, derdor, dor, dorhêl, hêldor, medor, dormedor, dorûber


derqîl

darqîtik, çovqîtik, çolît, qîtik, pelê, qîntê, qîtê, çoreq, reqeço


derzen

têkber, mazmazk, derzanek, mazmaz, sinsile, maz, derazînk, derza piştê, darê piştê, stûna piştê


liserdevkî

bernexûn, deverû, devdevkî, dernixûn, zikêşkî, markî, liserzik


arîle

jinane, jinanî, tirsinok, tirsonek, serjinik, elohermet


asosyal

mirovrevok, kûvî, mîzantrop, nexweşmirov


avdeşo

avrêj, avrêjxane, destav, destavxane, edebxane, evdesxane, kîzên, şêlavk, avşêlî


avgon

asmanî, asîmanî, rengsemawî, şînê esmanî


balîşne

balîf, balîv, balgî, balgih, balge, balgeh, balgît, balîfe, balnîş, banigî, text, qenepe, nizim kirin


balor

rûlo, balole, gungilî, hirço-pirço, şewebe, satif, merdane, kirtnak, kirdane, kirdanek, kirdang, tûx, nepox, pifik


bandev

dihar, tep, kop, sertar, navser, şintîl, gumpil, lûtke, tepel, gopîtk, kopik, qot, serçimk, qoq, poplîzok, gupîtk


bansaet

saeta dîwaran, bandemjimêr, demjimêra lêder, banok


bastûr

binyat, struktûr, bûnye, avahî, binelî, binetar, qelafet, bunye


baxçeyê malê

dermal, hewş, dîwan, asîtan, turt, terme


bayê reş

bayên reş (definite plural)
bayekî reş (indefinite singular)
bayine reş (indefinite plural)


beha

çendî, tibab, mezinî, gewreyî, qebare, bayex, qeware, rêz, rêzgirtin, serfirazî, rûmet, rêz girtin, xeml kirin, biha, nirx


berdanê

hilkirin, geş kirin, ron kirin, vêxistin


bodrûm

jêrzemîn, bindav, kapang, binolî, zemîn, serdav


bose

kemîn, bûse, feq, melas, heşare, neçarge, xefik, xepik, heşare, tele


cengame

patekut, xirecir, bêaramî, bêhizûrî, dilnerihetî


cengene

qereçî, gewende, mirtiv, mitrib, çîngene, qereçî, roman, mitirb, qerec, cingane


cerbez

pijîşkê cerbez, hunerwer, destbikêr, şanpaz, destbikar, destbiker, pîşebaz, mahir, tawanbar, nijdevan, zirtek, şaraza, karzana, pêkhatî, osta, cadûbaz, xirsker, cadûger, efsûnbaz, fêlbaz, dekedar, canbaz, ewan, hevan, tepo, xapan, dilxap, çivo, lêbok, sexteçî, xapîn, nivîserê zirker, minûx, şaş, xap, fêlbazî, çenebaz, gevezeyî, niviştî


circir

circire, îser, gelec, lêketin, cirenîx, şer kirin


circiran

heşiran, hejiqan, têdebicihbûn, têdehilhatin, lihevketin


cirxerab

bed, cirnexweş, bêcir, kisas, irriok, ters, eks, serkêş, xûynepak, bêxulq, arûnî, berzeq, şemûs, tebîetnexweş, exlaqnexweş


cûng

gulbihar, zêringer, adirge, derzîlok, ranunculus, keftore


çawalêhato

bêyî fikirîn, kinemine, kerambera, serabera, serobero, eletexmînî


çelexare

lewce, çileqe, qurbet, ce lûz, nehindir, berzeq, heylorik, çenebaz, şeqlebend, pirbêj, bêjok, zimandirêj, geveze, kesê lewce


çendcare

zor, fireh, pol, çendcar, çendine, wekilandin, dubare, tekrar


çileqe

lewce, çelexare, qurbet, ce lûz, nehindir, berzeq, heylorik, çenebaz, şeqlebend, pirbêj, bêjok, zimandirêj, geveze, kesê lewce


çîngene

gewende, mirtiv, mitrib, cengene, qereçî roman, mitirb, qereçî


çirp

çalak, sivik, şipil, çeleng, şek, arpejk, çapik, cansivik, çipçipok, çilpî, çirpî, qatork, çiqilk, nevî, lawik, çip, lez, çipik, çist


çiyayê qeşayê

çiyayê qermitî, çiyayê qerremokê, aysberg


çolûçiv

xwarovîçko, çivanok, xilexwar, çivane, çivûçûr, çivîn


dehim

abadîn, cawîdan, demande, sermedî, bêna, ebedî, cawî dan


demên berê

berê, pêşîn, ewil, serê pêşîn, berê ewilî, berî zayînê


destûrnameya ajotinê

ajoname, ehliyet, hîştinnameya ajotinê, ehliyat, şihadê ajotinê


devbigû

devpîs, devlewitandî, devlewitî, zimanbigû, zimançepel, zimanfiltandî, çêrok, xeberok


dexezar

serkêş, no, îsyankar, desthildêr, bi serhildêrî, bi dexezarî, har, harhare, nojek


dolge

dolgeh, pesn, bîrok, hezar pê, sed pê, çil pê, pirpê, zov, şehmar


dormedor

hawir, hawirdor, derdor, dor, dorhêl, hêldor, medor, dermedor, dorûber, çarkenar, çarmedor, çamikar


eskene

îskarpîn, qelema kolandinê, qelema nexşan, hilkolk


firfir

Li min bike tu şefqetêAva mezin firfir mekeZikrê bike fexrê meke


garîs

bedkar, kirêt, şerm, bed, şerûd, caris, çepel, bedmirov


geleşe

cudahî, newekhevî, nakokî, mixrikî, îxtilaf


gelho

xirpo, gewc, sist, gundî, bêtam, teng, nelaw, kêmtêgehiştin, gemjel


geşpaşeroj

peyivdar, sazkirin, serketindar, hêvîbexş


gezîze

gulezengil, sinbêlok, campanula rapunculus


gezne

keno, kotî, êzimx, lîr, ezme, xişrûk egzama, egzama


gihev

bext, talih, şans, siûd, qedera mîrov, qedera merîv, qedera îlahî, qismet, ikramiye, çarenûs, semivîs, sefnivişt, qeder


gihûr

jibermayî, giwûr, malmişt, betal, beredayî, sûtal, pêxwas, bermayî, qirêjî


giriftar

kêşawî, kêşeyî, zehmet, sext, pirgirêkî, mat, mon, melûl, xemdar, reşbîn, rûtal, dilzar, pest, dilgiran, dilgirtî, cangiran, dilteng, caris, tevlîhev


giyazerîle

giyaberk, guleşêxan, senecio, zerêle, giyazerêle


guhêz

demar, derker, guhezî, veguhêzî, veguhêz, neql, valaker, veguhaztin, guhaztin, guhastin, keyf, şadî, rêzika guhaztinê, tawanbarê sirgumkirî


guhfire

bêgane, guhpêneker, guhnedêr, bêeleqe, alînegir, paxavneker, behbûr, bêxîret


gujm

sert, tund, no, sext, sirt, zix, tûj, çors


gulavdon

xemilandin, çîtme, rewş, lêweşandin, xeml, neqş, hêvisîn, nitir, ûyekirin, nexşandin, ûye, hêvisandin, hêrisandin


guleşêxan

giyaberk, giyazerîle, senecio, zerêle, giyazerêle


gult

komik, moren, avxwîn, zûxav, gumlat, gutil, melû, gumrik, lod, kom bûye, sewl


gumpil

bandev, dihar, tep, kop, sertar, navser, şintîl, lûtke, tepel, gopîtk, kopik, qot, serçimk, qoq, poplîzok


gurxenêq

kerxenêq, apocynum erectum, kerxenîq, çimûkê gur, pîvok, colchicum, çirnûk, bîş


gurze

gilok, beste, quto, qutik, qutî, qûtî, gurzeya pişî, îşiyê, deste, gelek dirav


gutil

telp, lod, kom, gumlat, gult, melû, gumrik, gutle, kutle, rûgirtî, rîçal, rixtan, gilok


her berdewam

bêdawî, bêtalî, bêdûmahî, bêsinor, bêtixûb, ebedî, herherî, herheyî, hetahetayî


herîmolo

heramonî, heramoyî, çîçoz, heramkirin, aforoz


heydût

rêgir, rêbir, diz, keleş, nijdevan, eşqiya


hêza fîkirînê

hêza ramînê, hêza ramanê, hêza mitaleyê, firaset


hilborik

heytehol, hêwirze, helahela, xirecir, hengame, şemete


hîlet

nefret, bîz, kerihîn, kerixîn, bîzanîn, ikrah, bîzî, kerx


hilpetikîn

şûndehatin, paşdedan, paşde hatin, paşve avêjtin, ceniqîn, veciniqîn, hilperîn, hilciniqîn, hilhebîn, hilpekîn, qil bûn, hilfirîn, çeng bûn, tîzikîn, hiltizikîn, hêrsbûn, hêrs bûn, hilceniqîn, hilçenîn, hilceniqin, hilperin, girij bûn


hinin

hin kes, hinek, hinde kes, kesin, gilêş, bez, şilove, şilop, teqn, ax, gêç, hinandin, hisîn, seyandin


hîpertansiyon

tansiyona pirrzêde, tansiyona zêde, xwînguvaştinî


hûro

alêsek, bênefs, bênefsî, sil, silek, simsik, zigoyî, zikçor, zikmezin, zikne, ziko, ziktojen, azwer, çelûz, zikreş, xure


înhîsar

yekdestî, monopol, gemerdan, pawan, tekedestî


îrîs

bîbik, reşika çêv, reşka çavî, betro, bîbok, bîbilk


îskonto

fiyetdaxistin, tenzîlat, fiyatdaxistin, tenzilat


îspîrto

schnapps, cûreyek eraqî, alkol, ereqê hişk


jê we bûn

jê kirin, guman kirin, zen kirin, wisa fikirîn


ji rûyê

ji ûcba, seba, sewa, ji bela, ji ber, ji sedemê, lewma, loma, kêlî, lema, ji bo, bona, bo xatirê, ji dest, sewa ku


kaprîs

ramana xerîb, fikra seyr, mahnegirî, kêfkarî, pirçû


kapsûl

kabîne, kabîn, heba mezin, mohr, mor, demxe, marka, qaşe


karguzar

berjewendîparêz, meslehetguzar, berpirsyarê karî, destbikêr

Xwezî ew ne ewqasî karguzar bûya, pozê xwe nexista karê her kesî.

Bexçeyê Vîşne, Anton Çexov, Weşanên Nûdem


kelkot

xwar, xwehr, çewt, çever, şetat, kevne, gumş, lop, parî, qot, çelexwarî, weribandî, şeftûl, kelkutî, pilûç


kerkere

tirtire, bêhiş, kelekor, girî zexm, telaşî dirêj, devdeve, zirteboxe, laşgir, girepeya, qirase, kersele, zirtemêr, zimehîp, girboxe, girsehêz, hûthûte, qewaze, zêz


kerxenîq

gurxenêq, çimûkê gur, devdeve, pîvok, colchicum


kerxerê

kapan, rêya yekpê, korerê, kuçke, şiverê


keştîgel

komkeştî, fîlo, gelekeştî, rivdek, tebûr, pol, girûhek


kift

bîz, kerx, zehl, sî, neyartiya veşarî, nifrîn, nefret


kilîçe

kiloç, nanê hişk, kuloç, riqoyî, peqsîmet


kilom

derwaze, tûmik, qilom, mitik, mit, til, zop, mitilok, girik, tilm


kinemine

kerambera, serabera, serobero, çawalêhato, eletexmînî, xirbe, qetxirbe, xiçviçandî


kopare

hawîd, qopik, milik, kilik, hêcin, milk, gir, çiya, xem


kewden

bêhiş, bêmêjî, bêser, çopîk, debeng, dîn, gêj, gêjo, gêjok, hişsivik, miskîn, serhişk, totikvala, xêvik, beşerkor, şemo


krîko

hilbirok, kîrko, zilam, gundî, keştîvan, vale, pere, prîz, ajalê nêr


kure

gog, top, qilot, kulxan, hêtûn, murîstang, mormorîstang, mistang, lana kurmoriyan, hêlîna kurmoriyan, kulmîro


kurterê

kêse, qutebir, riya kurt, çolbir, kurtasî, kurtebir


kuşinde

caris, ziyandar, kîndar, kujare, kujek, kujdar, kujer, cankuj, kujende, bikuj, nesaxlem, bedhal, tirek


lasar

sar, xemsar, tembel, xwînsar, vizek, vala, lawaz, sist, kemanjen, şîm, serpilkî, mirovê nêtar, serhişk


layş

nediyar, nepenî veşartî, lêl, muxleq, xumam, muxlaq


lêçan

nerasterê, wêl, windakirî, stûyê xwar, xwar, ne rast, rêşaş, sapiq, çewt, xelet, tûj


lînc

zeliqok, zelqok, zelinqok, mizeloq, debûş, demûşe, şîrqal, gelme, melîzok, li xêz, çilêzîn, ginc, eskênc, êşkence, îşkence, eziyet, renc


lîr

keno, kotî, êzimx, gezne, ezme, xişrûk egzama, xilt


lotim

gîhev, nan dan, beş, qism, tof, pay, par, pişk, behr, hesa, hêsa


malmişt

jibermayî, gihûr, giwûr, betal, beredayî, sûtal, pêxwas, bermayî, sergo, qirêjî


marîpişt

hestiyên piştê, hêza karakterê, metanet, mazmazk, moxik, stûna piştê, hestiyê piştê, darê piştê, hestikên mazmazkê, hestîkên maripiştê, pirûsk


masîzîv

masîmircan, platerina, atherina presbyter


metlûb

deyndêr, stîndar, stînxwaz, vexwazî, daxwaz, fermo, temena, tika

Lazim te mehbûbek heyeYan dost û metlûbek heyeYan meyl û mensûbek heye


mîç

deq, rep, arîk, qarçik, qatî, aristax, sepîtk, asraq, esreq, daq, esrex, misiç, remax, sepîtk, aqd, zivq, nofku


miherebe

ceng, rahiştin, lihevxistin, lêkdan, gengeşî, operasyon


minho

rîwayet, dukar, salixdan, salixdayîn, salix, saloxdan, salixdan, salixdayîn, salix, saloxdan, nivîsar, deq, metn, tekst, gotegot, gotegotk, galegot, şitexalî, çel, nusxe, sûret


mirelare

qaritika avî, beta avî, mirbaxî, mirebaxe, bêkas, mirişka erdî


mistemil

pratîkal, bikarhatî, bikaranî, pêşkêşkirî, nasandî, sepandî


mişag

reneber, cotkar, çespan, erwend, felît, zîrek, girtole, hîmdar, jêhat, jîr, karkêş, serkeftî, serkeftî, weyn, weyn, pale, brandox, dirûnker


mişefil

şax, yar, qaş, kendal unda, zinar, şefil, yaxir


mitewze

tewzîn, tualet, daşir, avdestxane, tewelet, pêgeh, qedemgeh, kenef, tewze


mizmiz

xag, çîzok, mizmizok, çîzçîzok, pitpitok, mortmortok


mostre

qeşmer, sût, sûtal, qird, qirdik, tizik, lêbok, mesqere, ecêbî, seyr, ecêb, behît, behit, seyrtî, behitî


muhasîb

jimêryar, hejmaryar, jimaredar, hesapgêr, hesabdar, hejmarvan, jimarker, muhasebevan


muqabele

berdêlk, bergîdan, lêvegeran, lêfetilîn, gerew, bergîdank, dêl, berdêl, bergind


murted

Hem nû kirim hem bed kirimîsewî û murted kirimJ'terîqetê ez red kirim


mustehcen

pişêw, felîte, berzeq, berşeq, berrênî, hetektî, hetkî, bêedebtî


mutleqa

bêguman, esseh, bivê nevê, qey, her hal, herzal, îlam


nanê bipixus

nanê esmer, nanê bikapik, nanê kepekî, nanê bor, nanê papê, nanê kapekê


naşît

nezan, ecemî, cêhil, tor, tore, naşî, xeşîm, xav, bêezmûn


nawan

poxan, dalan, kolan, koçik, mobîn, rewaq, tular, hol


nefs mezin

pozbilindî, quretî, xurûr, xwe nezanîn, kustex, bêperdaq, pozbilind


nêreng

Hevreha soranî نێرەنگ (nêreng), farisî نیرنگ, farisiya navîn [skrîpt hewce ye] (nîreng). Bi rastî navê ayîneka zerdeştî bû kû meriv gowmêz (ga + mîz, mîza gê) dipîrozand.

sêhrebend, sêrbend, sêhrbaz, sêrbaz, sêhrkar, efsûnkar, sêrdar, sihirbend, sêrek, sêrker, neyîreng, avsûnbaz, cadûbaz, cadûger, cerbezî, cadûbazî, efsûn, sêhr, sêr, avsûn, anç, anî, cedû, xapî, rîp, lêb, dilxapî, gomrayî, cadû, xirs


nermenerm

bi dizî, hêdîka, tep tep, giran giran, hêdî hêdî


nîvekîr

bêpîr, fehmkor, zirtoço, kanc, dilreq, bêrûmet


niyeta xerab

qasit, niyeta nepak, bedniyazî, bedniyet


nof

fesl, demsal, beş, pişk, bir, leva, qism, bêl


pakîzesiruşt

cirxweş, xulqşîrîn, tebîetpak, xweşsiruşt, xweşxûy


paldûm

başîq, başoke, başûqe, baz, bazê, aşirme


pasar

siving, sîvande, selende, sivêrnek, sivîng, sivîrnek, sipande, sefirne, sivgal, sivingal, salte, sirt, rêza çiyayan


patot

sist, leq, ne şidyayî, arzêl, pizdan, pilt, xiloxe


pê gerîn

tûjandin, lê pirsîn, pirsyarî kirin, tehqîq kirin, tahkikat, lêpirsîn, pirsyarî, tehqîqat


pelos

Hevreh bi pelox û soranî پڵۆخ (pllox) (guhertoyeke پۆخڵ (poxill, “qirrêj, pîs”)), dibe ku girêdayî pox; wekî din lêkerên wek pelixîn, perçiqîn... Heye ku /ox/ bûbe /os/ ber bêjeyên qek genûs, cinûs, çikûs.

erjeng, kirêt, pîs, tal, xirab, kerax, kerih, zişt, cinûs, genûs, sik, dilxelînek, binketî, bêzar, zivêr, tirxî, dilxelîner, hêwilnak, tirsenak, qevçil, dilsar, nehez, necis, kirh


pelp

pasawe, teng, tund, dijwar, pêviyayî, tengav, qayilkar


pepke

girk, qawin, sewik, xeple, nançe, nanok, semûnik


pêsikan

xoyandin, xoyandin, nevisandin, nevisîn, pêsikan kirin, pêsikandin, pêsikankirin, pêsikandin, zirkur, zirkeç


pêştir

berî, zûtir, pêş, berê, ewil, serê pêşîn, berê pêşîn, pêşiyê, pêşiya pêşî


peta

dirm, kuxî, xusik, bahor, grîp, vegir, kotî, jevgirtin, jêkvegir, lêkvegir


pileya cemidînê

pileya qerimanê, pileya qerisanê, pileya qerrisînê, dereceya cemedgirtinê


pinc

êmlik, giyayek xwerbar e ku keç û bûkên gundan berbiharî wan giyayên xweristî hildiçinin.


pînedûz

soldirû, soldûz, goşkar, solbend, soldir, pînedir, solker, solger, koşkar


pingil

bizot, kozir, tiraf, meşale, xitêre, tifik


pişa reş

kezeba reş, cerg, kezeb, ceger, cîger, mêlak, cegera reş


piştqop

qeloz, xûz, qûz, piştkov, piştxûz, piştkûz, pişthatik, piştqilûz, piştqov, piştqilom, piştkal