(filan kes) takî ji kirasê wî bikşîne, sed pîne wê jê bikevin


(filan kes/a) bûye al, ketiye mal

Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.


(filan kes/a) bûye çawîra kevir ji ser rabûye


(filan kes/a) erdê xwe li ser desta ye, li ku baran barî, li wira ye

Binêre erdî xwe li ser desta ye, li ku baran barî li wira ye.


(filan kes/a) hêkê deynî ser dil, hêk dipêje


(filan kes/a) hîn hêlîn bi poz ve ye, zewacê dixwaze


(filan kes/a) ji eşqa re ling nagihên erdê


(filan kes/a) kîjan kevirî hilîne, ew di bin da ye

Binêre kijan kevrî hilîne, ew di bin da ye.


(filan kes/a) lingekî li vire, yekî li wire

Binêre lingekî li vir e, lingekî li wir e.


(filan kes/a) nanê bê xwê ( kelê ) dixwe, û tirên şor dike

Binêre nanê bê xwê dixwê, gotinên şor dikê.


(filan kes/a) ne di dil diborê, ne di gurçika diborê

Binêre ne di dil diborê, ne di gurçikê diborê.


(filan kes/a) parsek e, û bi dar û qetek e


(filan kes/a) şansê xwe di qulê gur da ye


(filan kes/a) şeb û şekir ji hev nas nake


(filan kes/ê) êgir li ser piştê dade, li xwe nanê

Binêre êgir li ser piştê dade li xwe nanê.


(filan kesa) fata por bi rişk e, bi qurûşekî palehiyê dikê, bi du qurişan jî quncirka ji xwe jê dikê


(filan kesa) kes newêrê jêre bêje kêlê kêlmêşê


(filan kesa) li ber fûsikê morikan pêve dike


(filan kesa) ne xema wê ye û ne hema wê ye, qirçe qirçe benîştê wê ye, çêleka sor qelenê wê ye


(filan kesan) bûn wek noka li tehtê ketiye


(filan kesan) bûne gurê musa, xwe bi xwe bi canî hev ketine

Binêre bûne gurê mûsa, xwe bi xwe bi canî hev ketine.


(filan kesan) rûnişt li germa, rabû li serma


(filan kesê) gêrmiya xwe kiriye, û kevçîyê xwe pê hilpesartiye

Binêre gêrmiya xwe kiriye, û kefçiyê xwe pê hilpesartiye.


adar gihîşte bîstan, xweş dibin bax û bîstan


adarê berf dibare ta guliya darê, namîne ta êvarê


adar e dew li dar e, çawa bû bîna guhê kar e


adar e dew li dar e, danê sibehê sar e, danê êvarê kûçik xwe davêje ber siha dîware


adar e dew li dar e, vira nîne li beriya şengar e


adarê serê darê, xweştire ji binê darê

Guhartoyeke adarê, serê darê çêtir e ji binê darê.


agir davêjê xwe û dibêje: min hay ji xwe nîne


agir kete mala vireka ( derewcî ), qîr û hawar kir kesî jê bawer nekir


agir xweş e, lê bi dûman e, û dûman reş e

Guhartoyeke agir xweşe, lê bi dûmanê reş e.


agir, di kevnebizotan de dimîne

tiştên kevin ceribandî ne, an mirovên kal ji jîyanê fêm kirine, yên ku xwe bigirin an bi sebir û inyat bin ew in. kevnebizût di vê derê de bizotên êgir î kevn e an yên dereng vedimirin.


agirê mala xwe, bernede mala cîranê-cînarê xwe


apê xidiro duro li viro

Bîyan e lê weke kesek ji malê ye Bîyanekî bêrû ye Bi me ve zeliqîye bela xwe ji me venake 'Got; rewşa wî çi ye? Got; Hima Apê Xidiro her ro du ro liviro!'


aqil derxistine firotanê, herkesî yê xwe kirîye

akıllar pazara çıkmış her kes kendi aklını beğenmiş


aqil ne benîşte ku mirov bi serî hevda bizemirînê

Guhartoyeke aqil ne benîşt e ku mera bi serî hevda bizemirînê.


aqil ne li bejnê ye, li serî ye

Guhartoyeke aqil ne li bejnê ye li serî ye.


aqil taca zêrîn e, di serê hemî kesa da nîne

Guhartoyeke aqil taca zêrîn e li serê herkesî nîne.


aqilê heft jina di serê mirîşkekê de ye, mirîşk diçe niklê xwe di gû dide


aqilê sivik barê giran e

aqilê sivik her tim astengiyan derdixe û nikare pirsgrêkan çareser bike. An mirovê ku aqilê wan kêm be an kêm bişixule li ser pişta mirovên din dibin bar. Mirovê nezan li ser pişta yê zane bar e. Herwiha aqilê sivik li ser serê xwediyê xwe jî bar e. Dema aqilê wî kêm be û nezan be, bi wê nezaniya xwe dike nava tevgerek û kar. Lê ji ber ku nezan e ji heq wî karî dernakeve û di dawiyê de li çiravê rast tê û nikare derkeve.


ar bi hemqê kevê, gurzek pûşî min têde tune ye


ar bi min ketiye, dûman ji te derê

Guhartoyeke ar î bi min ketî dûman î ji te derê.


aş çûye, tu bi dû çeqçeqê ketiye!

bingeh çûye ber nakeve doza tiştên bêkemal kirin


aşekî xwe bihêle, da tu genimê xwe bihêrî


av çiqas di golê de bimîne hewqas genî dibe


av di golê de nayê xwedî kirin, jin di mala de nayê windakirin


av diherike coka xwe çêdike

Guhartoyeke ava diherike, coka xwe çêdike.


av neherimê masî nayên girtin

Guhartoyeke av neherimê, masî nayên girtin.


ava bi mistan, ramûsanên ji dostan, mirov têr nakin


ava bin kayê ye, kes nizanê rê di kura ye


ava binê kayê, kî noq bibiyê, jê dernayê


ava rûyan peşkek e, eger rijiya meşkek e


avabûna malan, di destê jinên çê da ye

Guhartoyeke avahiya malan di destê jinan de ye.


avdarê, şev û roj hatin qirarê ( bûn wek hev )


axa ji êlê xeyidî ye, êlê hay jê tune ye

Guhartoyeke axe ji êlê xeyidi ye, êlê hajê tine ye.


axa, karê gavantiyê bikê, gavan karê axatiyê dikê


axe ( yan: beg ) bibin ker cilkê xwe çemeke ser


ba bê zebeş an bidêr, neyê guh bidêr

Guhartoyeke ba bê sebesa bidêr ba neyê guha bidêr.


ba li bêdera te hat, li bake

Guhartoyeke ba li bêderê te hat, li bake.


baltecî dar birî, yê ser darê omîda xwe nebirî


ban qul be, binban şil dibe

Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.


banî yek e, ma ba dudun e weha jî tê gotin: ban ek e û du ba ne


baran tê, zad pê şîn tê, zevî pesnê xwe didê


barê keran tiving bin jî, dîsa gurê wê wan bixwin

Guhartoyeke barê kerê tiving bin jî, dîsa gurê wê buxwin.


barê ketiya kes nikare rake ji xudiya pê ve


barê tu nikarî rahêjiyê, nekeve bin

Guhartoyeke barê tu nikaribê rahêjê nekeve bin.


başiyê ji hevalê xwe re bixwaze, ji bo xêr bê pêşiya te


bav divê kur jê çêtir bê, seyda divê şagurt jê jîrtir bê


bav ling hilaniye, kur deh ling di şûnê ( dews ) de daniye


bav tê dîtin, bira nayê dîtin

Guhartoyeke jin tê dîtin, dê nayê dîtin.


bav û kur bi ya bûkê kirin, hişê xwe winda kirin


bavê min çuye kuyoz bikire, lê aqilê min qe nabire


bavê xwe kuştiye, û bi gora wî sûnd xwariye


bavek heft zarokan xudî dike, heft zarok bavekî xudî nakin

Guhartoyeke bavek heft zarokan xwedî dike, heft zarok bavekî xwedî nakin.


baxê bê gul, kirasê bê mil, gayê bi cil …


bayê gir-gurîn, jina vir-virîn, bi wan çênabe jîn


bayê hinka tê kayê didêre, bayê hinka tê zebeşê didêre


bazar bê deng nabê, mirî bê bang ( deng ) nabê, serdar bê zor nabê


bazdan nîvê mêraniyê ye

Guhartoyeke car heye rev nîvê mêraniyê ye.


bê xwedê dibe, bê xudî nabe

Guhartoyeke bê xwedê dibe, bê xwedî nabe.


bedewiya mirov, zanîn û fereseta mirov ve


bêje te dicerisîne, nebêje te dikerisîne


belê min ev çavên belek ji te re kildane


beq çiqas kok dibe, qûn ewqas lê qalin dibe


beq qedrê beqa, şivan qedrê şivana dizanin


beqa deng li mara kir, kêvcala lingê xwe li ba kir

Guhartoyeke beqa deng li mara kir, kêvcala lingê xwe li bakir.


ber balûsan, çav li ramûsan, derê werê dîsa wisan


ber li cihê xwe bi qedre

Guhartoyeke her berek li ciyê xwe bi qedr e.


berberî û nanê genimî li ba hev nabe

Guhartoyeke berberî û nanê genim li cem hev nabin.


berê lihevhûne, paşê bi xemilîne

pêşîyê sererast bike hîna li şoretê bigere


berf çiya dibîne, xwe lê datîne

Guhartoyeke berf çiyê dibînê, xwe lê datînê.


berfa hûr xwe davêje ranê stûr

Guhartoyeke berfa hûr, xwe davê rana sitûr.


bergîr bi hev diçin, ker li ortê pehna dixun


berîka belengaza vala ye, dilê wan tijî ye


berû ji darê ket, got: devê kovikê çend fireh e


berû ji darê ketiye, dar nenasiye

kestane kabuğundan çıkmış kabuğunu beğenmemiş


berûwê darekê ne, û pîvazê mişarekê ne, ma wê çi başbin!


berxê çê li ber kozê belu ye

Guhartoyeke berxî çê di ser kozê de bêlî ye.


berxtî têr şîr ne xwar, kavirtî têr naçêre


bextê kurda reş e; elo û xelo bûne rêber


bextê xizana hebûya, cotê wan di axa nerm da nedişkîya


bi çavgirtinê çav teng nabin

Guhartoyeke bi çavgirtinê, çav teng nabe.


bi dest bike, bi dev bixwe

Guhartoyeke bi destî xwe bike, bi devî buxwe.


bi desta didê, bi linga lê digerê

Guhartoyeke bi desta berda bi linga li dû gerya.


bi dilê mezina bizewice, bi dilê biçûka hezbike

Guhartoyeke bi dilê mezinan bizewice, bi dilê biçûkan jî hezbike.


bi dînan bişêwire, bi aqilê xwe bike

Guhartoyeke bi dinyê bişêwir bi aqilê xwe bik.


bi dostan re germ be, bi dijmin re nerm be


bi ewtina seyan, karwan ji rêya xwe namîne


bi girî, nazivirin mirî

Di pey tiştê ku bûyî nekeve yê bûyî bûye bi şûn de vegerîna xwe tine ye


bi gotina jinê ket doşeka mirinê

Guhartoyeke bi gotina jinê, ket doşeka mirinê.


bi gulekê bihar nayê, lê gul nîşana biharê ye


bi gur re goşt dixwe, û bi şivan re lê digere


bi kevçî berhev dike, bi heskê belav dike


bi kumê serê xwe baş bigre, ta ku ba wî nefirîne


bi lingê xwe bişimite, û bi zimanê xwe neşeite


bi minet naçin cinet

Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.


bi pirsê mirov dighê xursê

Guhartoyeke bi pirsê mirov dihere xursê.


bi rih û rihman e, lê di bin re şeytan e


bi seg re gotin: bibez ( baz de ) û birey


bibe baran li ser me nayê

Guhartoyeke bibe baran bi ser me de nayê.


bide netirse, bistîne şerm neke

Guhartoyeke bide netirse bitirse sêrm neke.


biharê xwe birçî nehêle, payîzê dereng nekeve


biharê, berf radibe pozê darê û namîne ta êvarê

Guhartoyeke biharê berf radibê pozî darê û namînê êvarê.


bihîstiye xurme li bexdayê hene, lê nizanê çawa dixun


bila berê hêvê li me bê, bila cîhan tev dijminê me bê


bila bor be, bila kûr be

Guhartoyeke bila bor buhur be bila kûr be.


bila çê be, bila keça sê be

Guhartoyeke bila se bê, bila bê xudî nebê.


bila dijminê te kî bê, ne zik û ziman bê


bila dil bi dil be, tûrê parsê li mil be, xwarina mirov gilgil be

Guhartoyeke bila dil li dil be, doşek kevir be, balgî jî buşkul be û orxan jî bi heft ciyan qul be.


bila dilê mirov rehet be, bila xwarina mirov xwelî be


bila dilê te geş bê, bila nanê te reş bê

Guhartoyeke bila rû yê te xweş bê, bila nanê te reş bê.


bila dola min law be, bila kirasê min caw be


bila gur, gur be, bila pişta kera min bixwe

bila ji heq xwe derkeve bila bi edlayî tevbigere bila qet zerarê bide min


bila hemû tiştên te nû bin, dostên te yên kevin bin

Binêre bila hemû tiştên te teze bin, dostên te yê kevn bin.


bila hindik be, bila rindik be

Guhartoyeke bila hindik be lê rindik be.


bila li nav miletê xwe parsek bim, û li nav miletê biyanî ne mîrek bim


bila mêr bi destê mêra werin kuştin, ne bi destê qelsemêran


bila mêr mirî bê, û leçeka jina ne li sêrî bê


bila mirov çêlikê gura be, ne biçûkê bira be


bila mirov li şaristana be, ne li goristana be

dağ ardında olsun da, yer altında olmasın


bila pariyê mirov nîvî be, lê namûsa mirov li cî be


bilbil bi deng ê xwe, mêrxwas bi cengê xwe

Guhartoyeke bilbil bi dengê xwe, mêrxas bi cengê xwe.


bilbil xistine qefesa zêrîn, dîsa her gotiye: “ax welatê min”


bimîn li ser nan û mast, bêje gotina rast


bimre bi ser bilindî, belê nejî bi ser şorî


binê tûrikê mirov bi qul be, mirov têr naxwe


birçiyo, ji min birçîtiro, serê kerê li min bigiro


birîna li hevala, tîra li kendala

Guhartoyeke birîna li hevalan tîra li kendalan.


bitirî ji gayê cot re namîne

Guhartoyeke bitiri ji gayê cot re namîne.


bixwaz kerên cîrana bi didu bin, heya yê te bibe yek


bixwe weke mêra, rabe weke şêra

Guhartoyeke buxwe weke mêran, rabe weke şêran.


biyanî, bidê goştê ranî, dê her li te ket xiyanî


bizin dikevê derdê serê xwe, şivan dikevê derdê beza xwe


bizin, bi bizintiya xwe, berî bimexelê cihê xwe çêdike


bizina belek, şivanê kulek, êvarê bi hevra tên guhera teng


bizina jar dema ku kok dibe, stuyê xwe li kendala dixe


bizina malxwar devê xwe davêje her derekê


bo her derdek, dermanek heye

Guhartoyeke her derdek dermanekî xwe he ye.


bo xatirê xatira, mirov dikeve bin barê qantira


bociyê te bi zorê şand nêçîrê, ma wê çi nêçîrê bike


bona pîra çêlbazî, gundiya tev lê kir gazî


boxê ku stuyê xwe li dîwara bixe, wê rojek stuyê wî bişkê


bû girêka gû, ne bi desta vedibe û ne bi deva vedibe


bû mesela diz û xwediyê malê; lêw bakir bavê xwe: bavo min diz girt


bûk di sorîkê da, zaro di lorîkê da

Guhartoyeke bûk di sorik de, zaro di lorik de.


bûka malê rewşa malê ye

Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.


bûka malê xwe xebitî, ker girê da, kuri filitî


bûka rind destmala ser desta ye

Guhartoyeke bûkê rind desmalê ser desta ye.


bûke li hespê ye, hevsarî li mistê ye, kes nizane qismetê kê ye


bûkê tune zar û ziman, xwesû tune bext û îman


carê werin ber caran, kerên dûv qut yê werin ber baran


carna mirin dibê zêrê zer, lê bi dest mirov nakevê


ceh didê yekî, genim jê distîne

ağzına bir zeytin verir altına tulum tutar

ağzına bir zeytin verir, altına tulum tutar


cerisandin ne bi pera ye, lê yê pir bi dest mera ye


cih heye tu bipeyivê, cih heye tu nepeyivê


cîhan bi dor e, mirov li jêr e, yan li jor e


cîhan dor bi dor e, rojekê jî tê roja gayê bor e


cîhan dûvê beran e, kî pê zane, li ber wan e


cîhan gul e, bêhin bike û bide hevalê xwe


cihê xwe min jêre kire war, ji min re bû neyar


cihû xizan dibin, li kaxezê kevin vedigerin


cila ji mala te re gerek, ji camiyê ( mizkeft ) re herame


cîranê baş ji bira baştire

Guhartoyeke cîranê baş ji birayê nebaş çêtir e.


cîranê baş ji xwe ra bixwaze, da xwedê bidê te


cîranê mixenet, xwedana hacet dike

Guhartoyeke cîranî muxenet mera bi hacet dike.


cîrantiya salekê, dikrandina hezar salî ye


civat xweş e bi sê tiştan: ya bi sotin, ya bi gotin, yan jî kotin


cîyê ku rovî te lê girêdin û mişk te vekin ( berdin ) lê nerûne

Guhartoyeke ciyê ku rovî te lê girêdin û mişk te berdin ji xwe re meke war.


cîyê lingê xwe bike, paşê gava xwe bavêje

Guhartoyeke ciyê lingê xwe bike, paşê gava xwe çeke.


coka bîstana nabê ji bo aşvana

Guhartoyeke coka bîstana, nabe ji bo aşvana.


çavê kor tune, lê bextê kor he ye

Guhartoyeke çavê kor tune, lê bextê kor hey e.


çavê kul ji çavê kor çêtir e

Guhartoyeke çavê kul, ji yê kor çêtir e.


çavên nalbenda li simê hespan e

Guhartoyeke çavê nalbenda li simê hespan e.


çavsorî ji gayê cot ra namîne

Guhartoyeke bitrî ji gayê cot re namîne.


çavzerê te heb in, çavreşê xelkê pir in

Guhartoyeke çavzerê te hebin, çavreşê xelkê pir in.


çaxê ez ciwan bûm, bi tîr û kevan bûm, lê çaxê ez pîr bûm, birçiyê pariyê hevîr bûm


çêdibin birînêt xenceran, çênabin birînêt xebera


çêl salî xwe ragre, dijminê te wê bi xwe bimire


çêlekek bi şîr, ji deh mihê bêşîr çêtir e


çêlikê gura ji mirov re nabin bav û bira


çêlka ordekê bi derketina xwe ji hêlînê avceniyê zanê


çem çerandî; çi ya mayî, zik têr kirî; zewac mayi


çemê diherike ji dengiza ( derya ) meyî çêtir e


çêra yekî ku kirin, çi li ser xaniyê û çi li ber deriyê


çerkezê simbêl boşe, totika dipêjê çar goşe


çerxa felekê geh li jêr, geh li jor

Guhartoyeke çerxa felekê geh li jêr e geh li jor.


çi roj baran e, ew roj zivistan e

Guhartoyeke çi rojê baran bê, ew roj wê zivistabê.


çi tu li dinê bimînê, tê tiştê zehî bibînê


çil çile ye, çil bêçe ye, çilekî dî paşê bihara me ye


çima ez kumê sorim, li serê her kesî bi dorim


çiqa tu dewlemend bibê, tê motacî xizan bibê


çiqa tu zana bê, ji zanan bipirse

Guhartoyeke çiqas tu zanabê ji zana pirske.


çiqas kaş û kûş hene, wiqas jî serberjêr hen in


çiqas singan bikutim, wiqas cihêr tuyê pêxê


çiqasî tu kevira di se werkê, heqasî wê bi ewt ewtkê


çira kesî, heta destê sibê vêketî namînê


çîroka min li deştê, qulek li sirta piştê, mehder li civatê giştê


çivîka wîtwîtanî, û bihara ber zivistanî, te mala xwe xera kir, te ya min li ser danî


çiyayê bilind bê dar nabê, keça gihîştî bê yar nabê

Guhartoyeke çiyayê bilind, bê dar nabe, keça gihîştî, bê yar nabe.


çiyayê bilind bê mij nabin, û newalê kûr bê av nabin

Guhartoyeke çiyayên bilind bê mij nabin, newalên kûr bê av nabin.


çiyayên bilind bê berf nabin mirovên çê bê dijmin nabin


çolîne dinya nedîne, dibêjine hesûka hirmîne


çû kerê xwe bi ker da, û perê xwe bi ser da


çû mala derwêşan, danîn ber mastê gamêşan

Hin kes hene hejar xuya dikin lê gelek camêr û çavtêrin


çûk çûke gava avê vedixwê, berjor li xwedê dinêrê


çûndin bi dest mera ye, lê veger bi dest xwedê ye


da tu bizanî, dew birê mast e

Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.


dar biro dara bibir, ûmîda xwe ji xwedê nebir


dara bê gul mîna evîna ne ji dil, û lihevkirina tev kul


dara biyê para miyê, dara gûzê para qîzê, dara merxê bide ber çerxê


dara mirov bi xwîna xwe av nede, berê şêrîn nagire


darkî çavê xwe nabîne, qilçiqê çavê xelkê dibîne


dê bû damarî, bav bû filê kavarî

Guhartoyeke dê bû dêmarî, bav jî dibe bavmarî.


debar li her tiştî dibê, li dil û kezebê nabê

Guhartoyeke çare li her tiştî dibê, li dil û mirinê nabê.


dêlika tirek, jê dikeve tûla direk

Guhartoyeke dêlka tirrek, jî dikeve tûla dirrek.


dema ku tu ketî tengasiyê, yan xwe li mêrekî çê, yan li çiyayekî asê bigire


dema nêçîra min tê, gûyê tajîya min tê

Guhartoyeke wexta nêçîra min tê, gûyê tajiyê min tê.


demek ji demê re, û demek ji kêfa dinê re

Ya dem bi demê re diçe lê dibê pêwist e mirov Xwedê jibîr neke


demek wê bê, dew wê bibe derman, caw wê bibê kitan


dengê daholê bihîstiye, lê nizanê ji kû alî ye


derd mirova deykirin ( peyivandin ) didin


derda da ser derda, porê sipî tepik serda


derfet dane çingene, karê wî yê yekemîn bavê xwe daliqandiye


derziyê di xelkê de ke, şûjinê di xwe de ke


dest di ser desta re hen in, heta mala xwedê


destê tu nikarî gezkî, maçke û deyne ser serê xwe


destê xwe zû li kesî raneke, te rakir jî lêxe


deştê ji te re dibêjim, newalê di ber te re davêjim


dev qence girtiye, kes nizanê çi têde veşartiye


deve çiqas mezin e, zarokek serî dikşîne

Guhartoyeke hêştir çiqas mezine zarokek sêri dikşînê.


devê hînî vira bû û kûna hînî tira bû, narûnin ser tu bera


devê te tiji xwîn be, li ber dijmin velû neke

Guhartoyeke devî te tiji xwîn bê, li ber dijmin velû meke.


devê xelkê ne dêxûna mirove, ku mirov girê bide

Guhartoyeke devê xelkê ne doxîna diya meriv e ku mirov girê bide.


devî, pala xwe didin hûr deviyan

Guhartoyeke devî pala xwe didin hûrdeviya.


dew diklêm dew nabe, rûn li meşkê belav nabe


dewlemendo te bi çi kirî, xizano te ji ku anî

Guhartoyeke zengîno, te bi çi kirî; xizano, te ji ku anî.


dewsa şêra roviya kire gêra

Li şûna merdemêran rûniştina felîz û xayînan


deyindar xwe avêtiye piş xwîndar

Guhartoyeke deyndar xwe avêtiye pişt xwîndar.


di ber dîwarê çirûk ra nere

Guhartoyeke di ber dîwarî çirûk re mere.


di kuda zirave, bila di wir da biqete

êdî nema karim sebir bikim hatîye kerta dawî çawan heye bila bi dawî bibe


di navbera gotin û kirinê de gaz û newal hen e


di tengiyan de jî, deriyê nemerdan nekute


di xwarina de ap û birazî, di şer de xal û xwarzî


diçe parsê, dide xêra harsê

ayasofya'da dilenir sultanahmet'te zekât verir


diçime aş xeradibê, berê xwe didime kaniya ziwa dibê, genim diçînim ceh şîn dibê


dido agirê kudo, sisê agirê tisê, çar agirê har, pênc û şeş agirê xweş


dido bi hev re rastbin, yê sisîyê xwedê ye


dido pevçûn, yekî pêl zikê yê din kir, got: ay pişta min


diduwa ji te re got: kumê te ne li serê te ye, destê xwe bavêje ser serê xwe


dijmin bi kuştinê, dên bi dandinê, jin bi nandinê


dijmin çiqas bê hêz be jî, dîsa wî bihêz bibîne


dijminê bavan, nabin dostê lawan

Guhartoyeke dijminê bavê nabe dostê lêw.


dijminê bi mehder, çêtir e ji dostê bê mehder

Guhartoyeke dijminê bi fam , ji dostê bê fam çêtir e.


dijminê xiraba nebin, dijminê xirabiyê bin

Guhartoyeke ne dujminê xerapa bin, dujminê xerapi yê bin.


dîkê çê di hêkê da azan dide

Guhartoyeke dîkê çê di hêkê de azan dide.


dilê dê û bav li ser kur e, yê kur li ser kêvir e


dilê mêrik di kuştina ker re hebû, digot: guhê wê dirêj e


dilê tirsonek sîngê gewr nabîne

Guhartoyeke dilê tirsonek sênga gewr nabîne.


dilê yekî kete sergînekê, heft sala bi xwe re gerand

Guhartoyeke dilê yekî kete kevirekî heft salan bi xwe re gerand.


dîn dînan dibînin, şivikên xwe vedişêrin


dîn ji dîlanê, zarok ji lîstikê têr nabin


dinya giş bi kabê, devê kera min pê nabê


dinya mîna siya darê, ji kesî re namîne êvarê


dinya nan û man e, hin çûn e û hin man e, yê mayî ew jî mêvan e

Guhartoyeke dunya xan e û man e, hin çûne û hin mane, ê mayî jî mêvan e.


dinya penêr e, mirov kêr e, yek dibirê û yek lê dinêre


diran hebû nan tune bû, nan hebû diran tune bû


dîskê got: ez ya rengînim, heskiyê got: ez ya li binê te gerîyayîm


dixwaze mirîşkên xwe bi qazên xelkê re bifirîne


diya diza du tira dike; yekê ji kêfa ra, û yekê ji tirsa ra


diya du dota, li xwe didê lota, ne li her ciyî li cezîra bota


diya qîza mîna xwediyê dîza, dîz çêkirin xelkê birin


diya zavê lotika davê, diya bûkê kûk e kûk e


dizê bistana, li xwe mukur tê zivistana

Guhartoyeke dizê bîstana mukur tê zivistana.


dost mirov digrînin, dijmin mirov dikenînin


dostaniya dostê xwe berde, belê dostaniya dostê bavê xwe bernede


dostê kevin, hespê zînkirî ye

Guhartoyeke dostê kevin hespê zînkirî ye.


du mişk pêkva ji qulekê derketin, yekî ji yê din re got: tu ji kû tê


du serî ne wek hevbin, narin ser balgîkî


dujehê nebînî, bihuşt bi te xweş nayê

Guhartoyeke tu dojehê nebînî, behîşt bi te xweş nabe.


dûr gerî, nêzîk dî

Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.


dûvê qatirê ye, ne kin dibê, ne dirêj dibê


ê da nav avê, çi li kabê, çi li navê

Guhartoyeke te xwe da nav avê, çi li kabê çi li navê.


ê go pito pit, wê halê me jî weha bit

Guhartoyeke yê ku pito pit, wê halê me jî ha bit.


ê ji zikê xwe hez dikê, hevalê xwe winda dikê


ê li ber avê herê, dest davêjê şel û pela


ê zanê yek bes e, ê nizanê hezar nebes e


edetên bav û bapîran, kerrik xweştir in ji hêjîran


eger bê jin bê, mîr e, bi jin bê wezîr e, ku zaro jêre bûn gizîr e


eger dîk ne di wextê de azande, him xwe dikuje, û him xudiyê xwe dikuje


eger goşt giran e, nexwarin erzan e

Guhartoyeke ger goşt girane, nexwarin erzane.


eger hat hêg e û eger çû tim di pêke

Guhartoyeke ger hat hê hê ke ger çû di pê ke.


êl bi qeşmer dikenê, û qeşmer jî bi êlê dikene


êlê xwe li pîrê girt, pîrê xwe li êlê negirt


em li mala xelkê ne, xelk ne li mala me ne


ên nû hatin, ên kevin xelat in

Guhartoyeke ên nuh hatin, ên kevn xelat in.


erê, erê, piştî heft bira, bavê min ez şandim pê kerê, bila bi serê min werê


eşq bore-bore, ji wê werê xelkî kor e

Guhartoyeke eşqê bor e bor e, ji wî were xelkî kor e.


evdê mistkêlê ye, ne fihêm dike, ne tehim dike


evîn derya ye; yê ku bide nav diçe av û av

Guhartoyeke evîn derya ye, yê ku bidî nav, diçe av û av.


ew dibêje xweda yek e, gerek mirov bawer neke


ew dixwaze rûk reş be, belê dibîne herdu rû reş in


ewrê xur xur pir jê bê, baran jê nayê

Guhartoyeke ewrî xur-xur pir jê bê carina baran jê nayê.


ez biçûk bûm min nizanî, mezin bûm min nikanî


ez çi dibêjim, bilûra min çi lêdixe

dam üsütünde saksağan vur beline kazmayı


ez çûm serê çiyan, zûriyam wek guran, birazî nabin biran


ez dibêjim: hirç va ye, ew dibêje: şûna hirçê xuya ye (rêç vaye)


ez dibêjim: tu kurê kê yî ew dibêje: babaxan apê min e


ez li ezmana li te digerim, va ye tu li erdê bi dest min ketiye


ez nebînim pîra ling bi xirxal, û kalê dest kopal


ez qurbane vî kurî, ku teşt dayî û legan kirrî!


feqîr çûn diziyê, hêv ji êvarê ve derket


firfirka li ber til e, çep û rast diftile


ga bi ga ra got, ga jî bi guhcikê xwe re got!


ga dimire çêrm dimîne, mêr dimire nav dimîne

Guhartoyeke ga dimirê çerm dimînê, merî dimirê nav dimînê.


garan ber bi mal bû, bûka malê nû şuxulkar ( dest bikar kir ) bû


gava mitirb birçî dibin, dawata tînin bîra xwe


gava rahişte kar - pîr û kal dibin ristemê zal, gava te ne rahişte kar - ristemê zal dibê pîr û kal


gavan gerekî axê dibê, û axa jî gerekî gavên dibê


gayê kor, li şûn afiran dimîne

Guhartoyeke gayî kor li şûn afira dimînê.


gayê pîs timî golik e, mirovê pîs tim zarok e


gayê xişt û mêrê bê pişt, kî dighê dibêjê: min kuşt


gaz gaza te ye, û caw cawê te ye, tu çawa dixwazê bipîve


gazî pîra çilbisk bikin, kul û derda jê pirs bikin


genim ji ber derîyê min dixwê, û hêka li ber deriyê cîrana dikê


ger aqil bi pera ba, minê yek ji kera xwe re bikirya


ger bavê xwe nedîtiba wê gotiba ez kî me

Guhartoyeke bavê xwe nedîtiba, wê bigota ez kîme.


ger bi nirînê têrbûn heba, kûçik wê têr biba


ger bi xewê biba, merivê kûsî wê bi meriv ba


ger deşta hemqê giş bişewite gurzek pûşî me têda tune ye


ger di çûkanî de li zarokên xwe nexî, tuwê bi mezinayî li kabokên xwe xî

Guhartoyeke ger di çûkayî de li zarokên xwe nexî, tê bi mezinî li kabokên xwe xî.


ger dostê te dimis be jî gişî nelêse

Guhartoyeke ger dostî te dimis bê jî gişî melêse.


ger ku bi şev bû ewir, û bi roj bû sayî, xwezî bi yê ku manga wî zayî


ger mastê pêxember be, tulîka xwe pêdixîne


ger mirov nere aşê paş, yê pêşin pê xweş nabe


ger pak biba, masiyê reş wê di nava avê de sipî biba


ger perên te tune bin, merivên tejî tune ne


ger tirs nebê, her kes wê xwedêyekî xwe ji celbê çêke


ger tu kurtanê zêrînî jî, li kerêkî, ker her ew kera ye


ger werê qerezê, ti kes nikanê bi derbo ra bibezê

Guhartoyeke gi werê qerezê, ti kes nikanê bi derbo re bibezê.


geriya dikan bi dikan, lê dîsa daqoqê serî ziman


gilî ( gotin ) têne gotinê, ji bonî bihîstinê


gir ( til ) dibêjin: em çiya ne, golik dibêjin: em ga ne


girara dew e, dixwê jî ew e, naxwê jî ew e


giya çiqas nerm e jî, di bin keviran de hişîn dibe


golika xalan çû pişt malan, ne gur dixwin, ne diz dibin


goştê mirov nayê xwarin, li zarê mirov tê xwarin


goştê pîyê xwe bixwe, û ji malê sêwiya nexwe


gotin deve: çima pişta te xwar e got: ma kû dera min rast e


gotin heye zêr e, gotin jî heye ava cêr e

Guhartoyeke gotin, heye zêr e, gotin jî heye zêhêr e.


gotin kerê: bavê te kîye got: bapîrê min hesp e


gotin kerê: mizgînî li te kurîkeke te çêbû, got: barê min giran bû û êmê min kêm bû


gotin kûçik: bibeze û bireyê, got: ez nikarim du karan bi hev re bikim


gotin qantirê kî bavê te ye got: hesp xalê min e


gotin: ( filan kes ) baş e, rabû çû di cirnê gundî de rît


gotin: ( filan keso ): jina te pir digerê, got: çira naxwî ez rojekê di mala xwe de nabînim


gotin: cotyaro ew çiye tu diçînî got: dema ku şîn bibe tê bibînî


gotin: darê bevir hate te, got: destî ne ji min be, birrîna min nebû


gotin: kanî gilihvanî gotin: bi qurbana te û wî zimanî, te ev kurmancîya delal ji kû anî


gotin: kê dinya dot gotin: yê kirî û firot


gotin: kê mirî rakirin gotin: mazûlvana, û kê mal avakirin gotin: mêvana


gotin: kerem pere ciyê te li kû ye got: ba zanê


gotin: kîjan çêtir e, kûçik yan beraz got: kul di herdiwan kevê


gotin: pîso gûyê te derman e, pîso rît nixumand


gotin: roviyo, te va edeba ji ku rakiriye got: ji dûvê rep


gotin: tu ji ku derê yî got: ez hîn nezewcîme


gotin: tu ji kû warî ye got: cîyê ku min jin jê anîye


gotin: were em te bikin mîr, got: na ezê bibim gizîr


gotin: xizano ya te rast e, rabe ser kabê


gotina bikevê devê zara digerê li hemî tar û bajara


gotine sing: çawa diçî qulê got: ji ber pest û zorê


gotinên êvara dikevin nav qulên dîwara

Guhartoyeke gotinên êvara dikevin qulê diwara.


gotinên pîs diherin ezmana û vedigerin li xudana


gotinên zêde ji xwediyê xwe re hergav êşe


gotinin hene zêrin, gotinin hene zihêrin


gu agir bi çiyê ket, ter û hişk bi hevre dişewite

Guhartoyeke ku agir bi çiyê ket, ter û hişk tevde dişewitin.


gu navê yekî derneketi bû, çû di serê kaniya gunde rît


gu riha xwaltîka min hebana, wê biba xalê min


gu xweda yar be, bila şûr dar be

Guhartoyeke bila xwedê yar be, bila dinya hemî neyar be.


gul heye gula winda dikê, kul heye kula winda dikê


gulan e dew li cem hemiya ne

Guhartoyeke gulan e, dew li ba hemiyan e.


gur bi du pariya namire

Guhartoyeke gur bi du pariya namire ( gavê kesek jinan bike didu vê gotoinê dibêje ).


gurê kîjan çiyayî miriye, îro tu hatiye ba me!


gurî dimre, dibe porzêrîn; kor dimre, dibe çavşîn


guyê gewro, rûyê gewro

Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.


gûzi kor bi dirêşê

Dema karê mirov bi zor û zehmet be divê tu bênfireh û bisebir bî û lez nekî da ku tu bikaribî karê xwe bi rê ve bibî


ha kulî xwar û ha jî gurî xwar

Piştî ku ji me re nebû ji kê re dibe ew zane û ferq nîn e


ha-hakirin he ye, ga kedî dikê, ha-hakirin he ye ga tor dikê

Guhartoyeke hahekirin heye ga kedî dikê, hahekirin heye ga tor dikê.


havînê tu li ber siyê pal bidî, tu yê zivistanê jî zikê xwe mist bidî


hecîyo neçe bi hecê de, sola me qetîne di rê de, heca te ew e ku tu têde


heçî guhê xwe bidete biçîka dê hên şaxêt gîdîka


heçî neke bi gotina mezina, wê bi serê wî were du şaxên wekî bizina


hêfa bizina kol ya bi qoç ra namîne

Guhartoyeke heyfa bizina kol ji ya bi qoç re namînê.


heft avcenî kerê he ne, ket avê her hefta ji bîr dike


heft kiras orispîya hene; şeşa li xelkê dikin, û yekî jî li xwe dikin


heger silorî-tilorî bûn rêber, bê guman dawî wê weha be


heger vir bin, bila pir bin

Guhartoyeke heger virr bin mila pirr bin.


heke mêr ji jina xwe bihane keft, dê bêjîtê: tu bo çi kûna xwe di ber hêvîr ra dihijînît


heke te gote ereba merheba, dê rûne ser kurk û eba


heke xudanê malê û diz bûne êk dê gay di guleka banî re derîxin


heleb ne li vir e, ma gaz jî ne li vir e!


hem serê xwe dişkîne, hem jî xerca xwe dide


her dîkek li ser sergoyê xwe qî dike

Guhartoyeke her dîkek li ser sergo yê xwe qî dikê.


her gav av ranabê, û qirş û qal li ber xwe nabê


her kes bi dilê xwe şay e, lewra dinya ava ye


her kes bi gaza xwe caw dipîve

Guhartoyeke her kes bi gazê xwe caw dipîvê.


her kilîtek ji derî re nabe

Guhartoyeke her kilîtek ji derîkî ra ye.


her mangek tê dotin, lê her gotinek nayê gotin


her rojek padişakî xwe he ye

Guhartoyeke her rojekê padişakî xwe heye.


herçî bi bira bê, mîna xaniyê bi çira bê


herçî jinê wan reşin, mêrê wan kêfxweşin


here ciyê nenas, pesnê xwe bide xas bi xas


hêrs tê çav reş dibe, hêrs diçe, rûreş dibe


hespê ku zîn nepejirîne, mirina wî nêzîk e


heta dibêjim û dibêjim e ve, dê kem û hême ve


hêv çiqas bedew be jî, dîsa qusûrek wê he ye


hevsarê mirov, bi dest mirov e, kêl-mêzînê mirov bi dest xelkê ye


heya av zelal nebê, tiştê binî xuya nabin


heya hebû dims, ez mam û pis, gava nema motî, ez şervî û tu otî


heya mirinê, qencî û xerabî nayê jibîr kirinê


heya xwedê li me pirsî, kefenê me rizî

Guhartoyeke heta xwedê li me pirsî, kefenê me rizî.


heye devê bê paçkirin, heye devê bê xaçkirin, û heye devê bê maçkirin


heyfa kalbûn û koriyê, mirin çêtir e ji xizaniyê


heyva gulanê, gamêşê qeranê, ne li vir û ne li derya wanê


heyva taveheyvê, tarî li pey ye

Guhartoyeke heyfa taveheyvê, tarî li pê ye.


hezar carî bipîve, carekê bibire

Guhartoyeke hezar carî bipîve, carekê bibirre.


hezar pez, xwe didin binê siya darekê

Guhartoyeke sed pez xwe didin ber siya darekê.


hin hungiv dixwin, û hin mêş bi wan vedidin


hîn şîva te di tewikê da ye, hajê he be

Guhartoyeke hîn şîvê te di tewikê da ye, haj xwe hebe.


hindî adarîk li nav mehan be, zozan li pîrê heram be


hinek kêfa xwe dikin, hinek avê li xwe dikin


hineka mal û dîwan e, û hina ne parîk nan e


hîngî dîk mîr be, û tajî kizîr be, mêvana li deriyê mala xwe nabînin


hingivê debê ye, lê di eyarê kûçik de ye


hirç û bilûr, ereb û tembûr!

Guhartoyeke hirç û bilûr, ereb û tenbûr.


hirç û govend! rovî û seyran,! goçer û pîvaztirk!


hiş taceke zêrîn e, di serê her kesî da nîne


hiş û dirav kirin pez, wî got: ez, wî got: ez


hundir bi qurbanî derva be, derva bi qurbanî hundir be


hûr bajo, kûr bajo, û dewara ne westîne

Karê min bike lê amûrên min nexebitîne û kevn neke


hûrik hûrik, dagre tûrik

Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.


î ( yan: yê ) bixwazê rûyekî wî reş e, î nedê, herdu rûyên wî reş in


ilimdar, ilimdar e, ev çi dost û çi yar e


îro roja te ye, siba roja min e

Guhartoyeke îro roja te ye, sibê roja min e.


îşê bi nêvî jê neke hêvî

Guhartoyeke tiştê bû bi nêvî, jê neke hêvî.


îşî ber lingê xwe, nebe ber serê xwe

Guhartoyeke îşî ber lingî xwe, mebe ser serî xwe.


jana her pênc tiliyan yek e

Guhartoyeke jana her pênc tilyan jî yek e.


ji bo xatiran, mirov dikeve bin barê qantiran


ji bo xatirê çavekî hezar çav tên xudîkirin

Guhartoyeke ji bo xatirî çavekî hezar çav tê xwedîkirin.


ji cîrana fêrdibe îzana

Guhartoyeke ji cîrana mera hodibê îzana.


ji dengizê derbas dibe, di newalê de difetise


ji deve ketiye, ji hop hopê xwe namîne

Guhartoyeke ji hêştir ketiye û ji hop-hopê xwe namînê.


ji diza were her kes diz e, û ji hîza were her kes hîz e


ji hesinê xerab şûrê baş çênabe

Guhartoyeke ji hesinê xirap şûrê baş çê nabe.


ji kadînê derkevê, ku serê wî bi ka bê, ez bawer nakim


ji kêvcalê pirskirin: çima tu liyan ( berxwar, berxwar ) dimeşê got: pêşiya ( xurtaniya ) bi reşiye


ji kew pirsîn, kuder xweş e, got: cihê ez lê bûme çêlik


ji kor re bihayê mûmê xem nake

Guhartoyeke ji koran re bihayê mûma xem nake.


ji mala xwe têr nan e, ji mêrê xwe têr gan e

Guhartoyeke ji mala xwe têr nane, ji mêrê xwe têr gane.


ji mehan, ji salan carekê mêvanê xalan

ji mehan, ji salan carekê ( yan: şevekê ) mêvanê xalan

ji mehan ji salan mirov carekê dibe mêvanê xalan


ji paş ve hanî manî, ji pêş ve kor poşmanî


ji pira pir, ji hindika hindik diçe

Riska piran pir ya hindikan jî hindik dibe


ji rovî fenektir tune, ji eyarê wî pirtir tune


ji rovî re gotin; were em te bikin mîrê mirîşkan


ji rûnermiya min, kulfeta min bile ji xelkê ye!


ji sisiyan bireve: mirovê kinik, hêstirê mirik û bonciyê finik


ji tana re ( tîbûna zor ) mirov xwe davêje dengizê


ji tirsa şîr, pif dew dike

Guhartoyeke ê ji şîr tirsî, pife dêw dike.


ji wî miletî dûrkevin: ê ku bi daholê bicivin, û ji ber dar birevin


ji xelkê ra dengbêj e, ji min ra kerr û gêj e


ji xelkê re find û şemal e, ji xwe re dawidê şekal e


ji xelkê re mêr e, ji xwe re kor e

Guhartoyeke ji xelkê re jîr e, ji xwe re kor e.


ji xezalê bezatir nîne, ji nanê xwe pêve naxwe


ji xwe re diçe kosiyan, ji xelkê re diçe masiyan


jin dîwarê hundir e, mêr dîwarê derve ye

Guhartoyeke jin dîwarê hundir in, mêr dîwarê derva ne.


jin gol in, mêr lêmişt in

Guhartoyeke mêr lêmişt in, jin jî gol in.


jin he ye mirov dike wezîr, jin he ye mirov dike rezîl


jin roniya mala ne, lê mêr jî stûnê mala ne

Guhartoyeke jin roniya malane mêr stûnê malan e.


jin sisê ne: jina ji dil, jina bi kul, jina dermanê dil


jin topaçî heriyê ne, tu li ku xî, wê bi wir ve bizemire


jin û mêr şer kirin, nezanan bawer kirin

Guhartoyeke jinê û mêr şer kir, nezana bawer kir.


jina bîne ji mala, da xwarzî bidin bi pê xala


jina çê taca serê mêrê xwe ye

Guhartoyeke jinê rind taca serî mêrî xwe ye.


jina jin ( ya çê ) li ber darê dergûşê bêlî dike


jina ku serê xwe danî ser du balgîya, derdê xwe çetin e


jina qenc ew e: ne rûniştî û pelpelokî, ne rûşiştî û gerhokî


jina rind bi gundekî, mêrê pîr bi kundekî


jina şermok hêjayî bajarekî ye, lê mêrê şermok ne hêjayî bizinekê ye


jina xelkê ramûsanek, hespê xelkê meydanek


jina xweşik dil dêşîne, jina ne xweşik çava dêşîne


jina-keça bê kes har dibe, mêrê-xortê bêkes jar dibe


jinên bira bi hev re baş bin, bira wê ne şaş bin

Guhartoyeke jintî bi hev re başbin, bira wê ne şaşbin.


jiyan dem e, geh qawin e, geh lem e ( teyîk )


jujî destê xwe bi ser çêlikên xwe re digerîne dibêje çi nerm in


kalê malê, rûmeta li balê

Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.


kalo ji bo nefsê û pîrê ji bêkesî, li hevdû pirsîn


kalo nemir bihar tê, pîrê nemir pincar tê

Guhartoyeke kerê nemir bihar ê tê, pîrê nemir pincar î tê.


kaniya tu jê avê vedixwî, keviran nevêje


kaniya bi regez, ziwa nabe, mirovê nebez riswa nabe


kar bike ji bingehî, da li ber xwe nebê lehî


kar şêr e, dema tu dest pê dikî dibe rovî


karê gavan siwarbûna kerê ye

Guhartoyeke fêda gavana, siwarbûna kera ye.


karê malê sed û sîn e, qirş û av ji hev bêlîne


karê mêr tevir û bêr, xemla jinê zîv û zêr

Guhartoyeke karê mêra tevr û bêr e, xemla jina zîv û zêr e.


karê min çiritik in, tên dora lêngên min dipiçikin


kaş bilind, ker kulek û bar giran, wê çawa bê


kaxeza roviyan, kî wê bixwîne, û kî wê lê guhdarke


kê keç kire xatûn got: dê, û kê keç kire darqûn got: dê


kê nîrê hevaltiyê xwar kir, stuyê hevalê xwe kul kir


keça çê rûspîtiya bavê ye

Guhartoyeke keça çê rûsipîti ya bavê ye.


keça qereçî nabe xatûn

Ew nabe mirov ew biçe kû derê her wekî xwe ye Binyata vê gotinê digihêje serhatîya xortekî zadegan û keçeke qereçî ku bi hev re zewicîne Dibêjin rojekê ji rojan xortekî zadegan û ji malbateke dewlemend dilê wî dikeve keçeke qereçî Wî û malbata xwe gelek li ber hev dan lê xort bi dilê xwe nekarî Di dawîya dawîn de rabû bav û dayika xwe rêkirin mala keça qereçî û ew da xwestin Ku malbata xortî li gor edet û toreya xwe hemû şert anîn cih û pê ve qîza qereçî anî kir xwatûna qesrê Her du gelek bi hev dilgeş bûn lê qîza qereçî nedikarî dev ji hînbûnîyên xwe yên berê berde Piştî ku mêrê wê ji mal derdiket ew jî radibû her teqe û baceyeka xênîparçeyek nan dikirê turka (heban) parsekîyê bipîyê xwe ve dêxist çovekî bi destxwe dikir dema ku diçû ber kîjan teqe û baceyê bi çoyê li destê xwe lê dida û digot;'Malê min bi rê kin ' Rewşa qîza qereçî gelek dem wisa berdewam kir rojekê mêrê wê dît ku di teqeyên nivînê de cih bi cih nanê hişk heye nekarîbû tu wateyê bidê ji xwe re hizirî biryar da ku jina xwe bişopîne Bû roja din mirov dît ku jina wî her teqe û şibaqeyekê hinek nan xistê çovek xist destê xwe tûrkaparsekîyê jî êxist milê xwe yek bi yek çû ber wan teqe û pencereyan got;'Malê min bi rêkin Mêrikfikirî biryar da û ji xwe û xwe re got;'Rast e qîza qereçî nabe xwatûn ' [


keçel ku derman bibîne, pêşî wê serê xwe sax bike


keçelo navê min li te, kumê min li serê te


kefa dest reş nebe, tama dew xweş nabe

Guhartoyeke kefa dest reşnebe, tamê dev xwaşnabe.


ken ji dilê geş tê, baran ji ewrê reş tê


ker bikeve, diran dike ( yan: diran wê bişkên )


ker jî dibêjin: ji dengê min xweştir nîne


ker ker e carekê dikeve hezezê ( heriyê )


ker ket heriyê, ji xwedana pê ve kesê ranehêje teriyê

Guhartoyeke ker ket heriyê, ji xwedî pê ve kes ranehişt teriyê.


ker winda kiriye ( yan: hêştiye ), pê palên ketiye


kera girê nedin li ba hev, da ji hev fêr nebin fis û tira


kera min li garên e, pirsa min li şivên e


kerê guh sist, tirên şidyayî dike

Guhartoyeke kerên guh sist, tirrên şidyayî dikin.


kes aqilê xwe nade bi yê kesî

Guhartoyeke kes aqilî xwe nadê bi aqilî kesî.


kes bi lingê xwe naçe gorê

Guhartoyeke kes bi lingî xwe nare tirbê.


kes nabêje ka bavê te, her kes dibêje ka diya te


kesê ji yekî fêm neke, ji sedî jî fêm nake


kesê ku te dikenîne, pê re bigrî, û kesê ku te digrîne, pê re biken


kesê kûlkê xwe ne xirabkiriye pêş qesrêt xelkê ve


kesê nekes nabe kes, palanê kerê nabe etles, ji zana re gotinek bes


kesê xebitî, naxelitî

kesê xebitî ne xelitî
ê xebitî, neşemitî


kesî destê camêran ( xoşmêra ) negirtî ye


kesî negot: mendo, kerê te bi çendo

Kesî ew nekir şûna tu tiştî û tu tişt ji wî pirs nekir Yekî razîye ku yekî di zikê wî de be bi xwe jî bin heft tewk


kesteko halê kevirî de negrî negrî, baran bibare, tê bibî herî


kevçiyê ( yan: sînî ) hesinî, bi xwe pesinî


kevir tol dibe, li cihê rast disekine

Guhartoyeke kevirê tol bê, ê li ciyî rast bisekinê.


kevirê aş çiqas giran be jî, aşvan bi fena xwe wî radike

Guhartoyeke kevrê aşê çiqas giranbe jî, aşvan bi fena xwe wî radike.


kevirê havîna, bavêje binê kulîna, wê bikêr bê ji bo birîna


kezeba gurgê har e, ne dibê ar e û ne dibê sar e


kezebê, xwe bavêje neqebê, sê siwar tên bi xezebê


kî bilind bifire, wê alçaq ( nizim ) bikeve

Guhartoyeke kî bilind bifirê, wê nizim bikevê.


kî bûk bî, bila bûk bî, tu bi xwe berbûk î


kî hebê dostek ji dil, kêm dibin derd û kul


kî kar neke, bê aqil û gêj e, bila nan nexwe, pirtûk dibêje


kî li hevalê bê kêmasî bigere, ew bê heval dimîne


kinca ( cila ) gotiye: min bi pakila bişon, bi dîna daweşîn


kinikim ji malan re, dirêjim ji şalan re


kirî ( yê kir ) dikin, nekirî demanê da dimînin


kirîn û firotinê bi xwediyê xwe re neke, dilê wan ji xwe neke


kîsokê hindala, xwe didin hember xezala

Guhartoyeke kûsiyêd kendala xwe didin hember xezala.


kor korên xwedê ne, nîv kor bela dinê ne


kor li kilek dine ( siwar dibe ), heta digihên wir


kor wê bi çira çibikin, kerr wê bi şîreta çibikin!


koxikê pîrê xweştir e, ji birca mîrê cizîrê


ku bi ser min da hat buhar, ez dizanim ezê kuderê bikim xiyar


ku bizin nizane bizê, belaya ji xwediyan re tîne


ku ço ji dar bû û kew ji pesêr bû, lêxistinê ne hacet


ku felek ji yekî re anî, nabêje tu kurê kê yî


ku koro te çi divêt, got: çavekî bi rehnî û girarek têr ruhn


ku li deriya nexê, li te venabin

Guhartoyeke ku tu li deriya nexê, derî li te venabin.


ku te jin anî bipirse li xalan, ji ber sê parê xwarziya li wa ne


ku tu çûyî mala mêrê xwe, jibîr bike xeysetê mala bavê xwe


ku vir bin, bila pir bin

Guhartoyeke heger vir bin, bila pir bin.


kûçik çiqas qelew bibe, goştê wî nayê xwarin


kûçik her ku bireyin, tu kevira bavêjê, kevirê te namînin


kûçika tim kurûske ( biqisîn ), ma dibin tajî


kuder xwar e, ew der war e

Guhartoyeke li kuderê dare, ew der war e.


kulê dilan e, xeftanê milan e

Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.


kulîka di çîm de hefkî çû bihn da, ya te pir bi şûn da


kulîna sor û zer e û tirşeqînê xwe da ber e


kûna elimiye tira, devê elimiye vira, çê nabê heta kurê kura


kûna meriv çiqas pîs e, dîsa ji meriv nabe


kuna pozê me jî hebû, me jî di serê hespê te ra digirt


kûna tirok li nanî cehî bihane ye

Guhartoyeke kûnî tirok bi nanî ceheyî mehne ye.


kûna xwe ya mirîşka ye, dixwaze hêka qaza bike


kur darê pişta bavê ye, qîz warê xelkê ye

Guhartoyeke kur darê li pişta bavê ye, qîz warê xeikê ye.


kur ji hinav e, bira ji bav e

Guhartoyeke kur ji hinave, bira ji bave.


kur sisê ne: kurê çêtir ji bav, gul li ser


kurd şêrên çiyan e, her mêrekî wan bi sed mêra ne


kurd wek refê tîtiya ji hev bela wela ne


kurmanc ku têr dixwê, yan jinekê direvîne, yan mêrekî dikuje


kurmancî birçiye, xew jêre çiye

Awayekî din yê nivîsîna kurmanc birçî ye, xew jêr çi ye.


kurmê darê ne ji darê be, mirina darê nîn e

Guhartoyeke kurmê darê ne ji darê be, zewala darê nayê.


lalîka şikestî çêtir e ji ya xwestî

Guhartoyeke sênika şikestî, çêtir e ji ya xwestî.


lawekî mirov hebê, mirov şûn wara namîne


lepikê dêv li qûnê dixê, ê qûnê jî dêv dixê


li ba kêmaqilan tim bihar e

Guhartoyeke li cem kêmaqila her bihar e.


li bejin û bala sêr neke, li rêz û gotina wê meyzeke


li derya gemî, li deşta zêrzemî, derdê min mirovê dem demî


li mala bavê nexş û terz çêdikir, li mala mêr tev jibîr dikir


li nav malê şêr e, li derve ( yan: li nav êlê ) kitika bê kêr e


li şera xal û xwarzî, li xwarinê ap û birazî


li te rik li min rik, nanê binê agir bû qirik


lorî dikim ji te re, koma kula tînim ji xwe re


ma ew jî jin e, agir berda mala min e

Guhartoyeke ma ew jî jine, agir berda mala mine.


ma min kefa destê xwe bêhin kiriye!

Guhartoyeke ma min kefa xwe bêhn kirî ye.


mal têr e, kebanî şêr e

Guhartoyeke mal têr e, kebanî wek şêr e.


mala bavê min li vir tune, têr bipesinim


mala bavê min ne dûr e, ku ez xwe bipesînim


mala bê mêvan, gundê bê şivan, herdu bê gûman


mala bekê, dido dan bi yekê, ew yek jî ne weke xelkê


mala bûkê def û zurne ye, mala zêve hay jê tune ye


mala elîyê xişo, ba dibê û baran dişo, serî qûç e û binî pûç e


mala gur e, ne ard e ( yan: dan e ) ne savar e


mala imê, malek rezîl bû, em jî bi xwe re rezîl kirin


mala mamê şekir e, derve ji hindur çêtir e


mala mêr lê, kaniya zêr lê

Guhartoyeke mala mêr tê de kaniya zêr tê de.


mala mirovê tembel berî mala mirovê zordar wêran dibê


mala xelkê nabe mala mirov, lawê xelkê nabe lawê mirov


mala xwe xera bike, tu ne poşman e; di hespê kihêl da, û di ber malî rind û çeka çê da


mala zêra xirab dibe, mala mêra xirab nabe


malê bê xweyî; yan gur dixwin, yan diz dibin


malê ne ji lawê çê ra bike, ne ji yê pîs re


malê te hebe her kes dostê te ye

Guhartoyeke malê te hebe, her kes dostê te ye.


mange dewar nebî boxe bi dû nakevin

Guhartoyeke mange ne bi ga bê boxe bi dû nakevin.


mar ji pûngê direve, pûng li ber qula mêr şîn tê


mar sar nexe nav nivîna xwe, ku germ bû wê be te vede


maran bikuje têjikan nehêle, agir vemrîne çirûskan nehêle


mede; yan mirov kor dikin, yan jî, jîr dikin


megere li cihê kaş, da tu nebînî xewnên şaş


mêr bi rihê ( mûyê ) xwe, jin bi rûyê xwe


mêr hene mêrkok hene, jin hene jinkok hene

Guhartoyeke mêr hene û mêrik hene, jin hene, û jinik hene.


mêr heye şêrê dem demî, mêr heye şêrê her demî


mêr mêra nas dike, palzûn kûna kerê rast dike


mêranî bê zanîn, zanîn bê mêranî nîvçî ye


mêrê baş ne bide pêş û ne bide paş

Guhartoyeke mêrê baş nanêre ne li pêş û ne li paş.


mêrê bê dil, kirasê bê mil û baxê bê gul, yek in


mêrê êzîdî bi simbêlan tê naskirin

Guhartoyeke mêrkê êzdî bi simbêla tê naskirin.


mêrê mêr di bin mineta xelkê de namîne

Guhartoyeke mêrê mêr, di bin mineta xelkê de namîne.


mêrê mêrxwas timî bi destê mêrê nemêrxwas diçe


mêrê qels du caran şer dixwaze

Kêmehatina xwe bi xwestina şer ya careke din dinixumîne


mêrekî mêrxas be, wek bivir û das be, yan jî bimire û ji xwe xelas be


mêrikê kurmanc dibêjê: razan û gezek nan û kutan


meriv pişta xwe bi eskiyê tegan girê nade


meriv tevdîra dike, xwedê teqdîra dike

Guhartoyeke qûl tevdîra dikê, xwedê tedbîra dikê.


mêrxasî deh e, soz yek e, û fend jî neh e


mêşa gû li gû datîne

gotineka pêşiyan a Kurdî Tê wateya ku tişt an kesên nebaş û pîs xwe li hev digrin.


meşka min, meşka gamûşan, rûhê wê para derwêşan


mêvan heye ê gakî, heye ê karekî, heye ê nanekî


mêvan ji mêvan hez neke, mazuvan ji herduwa hez nake


mêvan mêvanê xwedê ye, bi nan û ava xwe ve tê


meydan a wan e, hespê wan e, ajotin bi dilê wan e


mezin bibin ker, tu lê siwarbî jî, piya lê nehejîne


mezin li malê tune be, pişta xwe bide kevirekî


mîh bi berxê xwe de dikale

Guhartoyeke mî bi ser berxê xwe de dikale.


mih ê gotî ye: ezê ne mixanet im, kul ê mixanet e


miha xerab li xera kerî mexel tê

Guhartoyeke miya xerîb li rexa kerî mexel tê.


mij û dûman xwe tim li ser çiyayên bilind digire


min bûkek anî bi lez û bez, me lêda rez û pez, lê sivika malê her mame ez


min deng nekir, wî şerm nekir

Guhartoyeke min dey nekir, te fey nekir.


min dil e, te dil e, xelkê çi derd û kul e

Guhartoyeke min dile, te dile, xelkê çi derd û kule.


min dît, kes nebîne

bobelata hatî serê min maşala neyê serê tu kesan


min ev por li ber dar û deviya sipî nekiriye


min ji vî ewrî ne bawer e ku baran jê bibare


min û girê eradê, genim û ceh hatin ber seradê, heta dê dil nekevê zavê, dotê nadê


min xwedî kir bi guhana, wê ji min stend bi navrana


mîr gote diya xwe: xwezî tiştê mê neba li dinê


mirazê bê dil wek kirasê bê mil

Guhartoyeke mirazê bê dil, wek kirasê bê mil.


mîrê jî wê bimire, evdalê pîrê jî wê bimire


mirî dimire ji nû ve şêrîn dibe

Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.


mirin benikê sor û zer û sipî ye, li ber derîyê her kesî ye


mirin mirin e xir xir çi ye

Binêre mirin mirin e, ev çi xirxira min e.


mirina dijmin bixwaze da birîndarî bipejrîne


mirina mar ku tê xwe di nîvê rê de dirêj dikê


mirîşk çen qelew dibît, pêtir qûn lê teng dibît


mirîşk û mitirb û mêş, her sê bi ser êş, çiqa tu paşde bidê, tên pêş


mirîşka kor di xewnê de dikeve embara genim û garis


mirov bi dijmin e, yek ziman e û yek jin e


mirov di rojên teng da ji yarê diya xwe ra dibêje xalo


mirov dimire, deyn namîne

Guhartoyeke mirov dimire, lê deyn namire.


mirov du cara dibe zarok, dema nû çêdibê, û dema ku pîr dibê


mirov firindê bê bask û per e, kû de bixwaze wê here


mirov ji beroşa xwe têr nexwe, ji beroşa xelkê têr naxwe


mirov pişta xwe bi destê xwe nexrîne, xura mirov naşke


mirov zanîba dê kengî bimire, wê ji xwe re gorek jî hazir bikira


mirovê bi findiqê li deriyê xelkê bide, xelk wê bi pana li deriyê wî de


mirovê çê bi ser şorê (yan: navê) xwe de tê


mirovê mirov carekê dixape

Guhartoyeke mirovê mirov, carekê dixope.


mirovê xizan merde, yê dewlemend bi kul û derd e


mişk gote kêçê: kêça dev zer, te xwar sîng û ber, te mal ji war kire der


nan bide nandara, deyn bide deyndara, lê rû nede bêwara û dil nede neyara


nan bixwe bi qinyad, jinê bîne bi kok û binyad


nan bixwe parî parî, şorbê bixwe heta ku dikarî

Guhartoyeke nan buxwe parî parî, şorbê buxwe heta tu karî.


nan padîşah, goşt wezîr, yê din gizîr - mizîr


nan tê quran hiltê

Guhartoyeke (filan kes/a) kenê guran pê tê.


nan û şîr xwarina mîr

Ev biwêj di wateya başbûna sîrê de taybetîya sîrê tîne zimên


nan û xuyê xwe li kabê ye

besledik büyüttük danayı tanımaz oldu anayı

Nankor e û qencîyan zû jibîr dike dema ku digihe destfirehîyê mirov bibîr nayine


nandayî ( yan: xebatkar ), birçî namînin


nanê genimî di zikê her kesî de nasekine

Guhartoyeke nanî genimî di zikî her kesî de nasekinê.


nanê germ, zikê çerm, û mêvanê bê şerm, hersê yek in


nanê îsa dixwê, û selaweta li ser mûsa vedidêt

heq ew e mirovan ji kî fêde dî mêla wan beke gelo hin çima nankorîyê dikin


nanê mêra li mêra bi deyn e

Guhartoyeke nanê mêran li ser mêran deyn e.


nanê mêrikê çekûs li ber avê çû, got: bila xêra dê û bavê min be


nanê xwe dixum bi avê, mineta kesî min navê


nanek û zerikek dew ne tiştek e, lê ne karê her kesî ye

Guhartoyeke nanek û zerkek dew ne ti tişt e lê ne karê her kesi ye.


nanekî fazle bide nanpêja, û bila nanê te xweş bipêje


nav giran e, mezel wêran e

Guhartoyeke nav î giran e, mezel î wêran e.


navê guran derketiye, roviyan dinya wêran kiriye


navê jinê cîranok, di malê de tune arvanok

Guhartoyeke navê jinê dînanok, mal de tune arvanok.


ne belengazê bi tir, ne dewlemendê diz, ne maqûlê (gizîr, keye) derewîn


ne çixara ber bayê, ne kutana ser kayê, tu tam jê nayê


ne deyndar be û ne maldar be

hal û wext baş e ne pir zengîn e ne jî xizan e


ne dîtina ereb û ne şîrê deve

Guhartoyeke ne dîtinê êreb, û ne şîrî hêştir.


ne dîtina gur û ne oxira gur

Guhartoyeke ne dîtinê gur û ne jî oxirê gur.


ne dûrî zana here, û ne nêzîkî dîna were


ne êla bê serî, û ne şivanê bê kerî, û ne mala du derî


ne ewrê bi gur gur, û ne mêrê bi zir zir


ne ji gelaca bê, wê gur û mîh bi hev re biçêrin

Guhartoyeke dibêjin, ne ji fesada be, wê gur û mih bi hev re biçêrin.


ne ji me jar dibê, û bi me bar dibê

Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.


ne jina bi derman, ne mêrê bi devgirêdan

Guhartoyeke ne jina bi pirç, ne mêrê kose.


ne jina parî rind, û ne mêvanê mal li gund, û ne belengazê poz bilind


ne kalê bi guhar, ne pîra bi yar, û ne sala du buhar


ne li newalê kûr razî, ne xewnê xirab bibîne

Guhartoyeke ne li newalên kûr razê, ne xewnên xirap bibîne.


ne nan bidinê, ne mîkuta lêx

Guhartoyeke ne nên pêde, ne mîkuta lêde.


ne pîr axîna lêw ji bîr dike û ne jî mar dûvê qut ji bîr dike


ne şêrîn be ku xelk te bixwun, ne tehl be ku te bavêjin


nêçîrvan nêçîra xwe nas dike

Guhartoyeke nêçîrvan nêçîra xwe nasdike.


neqenciyan neke, ji te ra, bimîne, ji zarokên te ra namîne


neyê qiyamet; heger hate qiyamet, bila bê xêr û silamet


nîşana bostana ( bîstan ), qire zebeş in


nivişt çêkir ji qîzê re, gû hat bi mîzê re


nivişta bê tişt xwediyê xwe kuşt

Kar û tiştê ku bi nezanîn tê kirin xisarê dide xwedîyê xwe


papaxê serê te çi rind e, bejina te bilind e


para gerokan çû ber bablîsokan

Guhartoyeke para gerokan, çû ber balisokan.


pariyekî xweş hêja yê garekî reş

Guhartoyeke pariyekî xweş hêja ye gayekî reş.


pembû wê di hebanê zer de, zivistan çû û bihar hat bi ser de


perdê rûwê mirov sisê ne: yek ya avê ye, yek ya xwînê ye, û yek ya namûsê ye


perê helal ji bo rojên teng in

Guhartoyeke perên helal ji bo rojên tengin.


perê te hene, kes ji te napirse, tu lawê kê yî


pêşî dest desta dişon, paşê dest ser çava dişon


pêxemberî berê dia li xwe kiriye, dû re li umetê


pezê stewr nayê dotin, mirov nayên firotin


pîr bû, ji bîr nebû

Ji ser kêmasî û nebaşîya wî/ê re dem derbas bû hatin jibîr kirin 'Wî jî di ciwanîya xwe de pir bi wan kir lê pîr bû jibîr bû'


pîrê bawer nekir mêr bike, mêr kir, doza malheştekê dike


pîrê got: bihar û havînê rez û pez, zivistanê agir û ez


pîrên me pîr dibin, bi xir xirk û pelik dibin


pirin hevalê xwarinê, kêmin hevalê kirinê


pirsa bike ji xortê geryayî û ji kalê zemanan

Guhartoyeke pirsan bike ji xortên geryayî û ji kalên zemanan.


piştî mirina min, bila dinya jî xerab be


pîvaz çi sor çi sipî

Guhartoyeke pîvaz pîvaz e çi sor çi sipî.


piyal ser bi jor tijî dibe, kom ser bi jêr


qala gur kin, dar hazir kin

mirov bahsa kê bê kirin ew ser mirovan de tê


qalibê mêşa ye û dengê şeşa ye

Dîmena wî biçûk û kinik e lê di eslê xwe de gelek hêja û xurt e


qantirê qadî netirsîne, tu zirarê nabînî

Guhartoyeke qantirê qêdî metirsîne, tu zirarê nabîne.


qar qara mirî cawekî sipî ye, lê xelasiya mirî bi karê wî ye, ya rû reş e, yan rû sipî ye


qebahet bibe taca zêrîn tu kes nade serê xwe


qedrê gula çi zanit, kerbeş divêt kerê reş

Kesên qedimezan qedrê başan nikarin bigrin û rûmeta wan fêhm nakin


qenc kiro bi xwe kiro, xirab kiro bi xwe kiro


qenc li me rast nayên, pîs ji me danavên


qenciyê ji cîranê xwe re bixwaze, paşî li xwe bigaze


qeşmer bi êlê dikenê, êl bi qeşmer dikenê

Guhartoyeke êl bi qeşmer dikenê, û qeşmer jî bi êlê dikene.


qijikê ku li ser destê te de rî, rokê li ser destê min jî de rî


qiloçê kerê hê derneketi bû, gotin hêj deşik e


raneze li ciyê kaş, da tu nebînî xewnên nebaş


rasto dirusto, xwaro şikesto

Guhartoyeke rasto duristo, xwearo şikesto.


reng reng e, sor bi deng e

Guhartoyeke reng rengin, lê sor bi dengin.


reng rengê mêşê ye, deng dengê gamûşê ye

Guhartoyeke reng rengê mêşê ye, deng dengê gamêşê ye.


reş e wek qîrê, rast e wek tîrê

Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.


reşê dê û bavan, sipî nabe bi avan

Guhartoyeke reşê dê û bavê, sipî nabe, bi sabûnê û avê.


reşke, û dilê xwedî pê xweşke

Bi ser ve weke ku karê xwe baş dike dixuye lê di rastîya xwe de karê ku kirî kêrî tiştekî nayê


rewşa dewlemenda aqil e, ya mirovan kinc in


rindiyê ( qenciyê ) bike û di avê da berde

Guhartoyeke rindiyê bike, bi avê de berde.


riya ku tu pêde diherî, ez pê da çûm û hatim


roja kurd bûn misilman, winda kirin dîn û îman


rojek wê bê, gur û mîh wê bi hev ra biçêrin


rûvî negihişte tirî, got: yê tirş e

dema yek pêçênebe tiştek bike an bidest xwe ve bîne, ew pesina wî tiştî nake û bi xirabî behis dike, gotineka pêşiyan a Kurdî


rovî ber derê kuna xwe şêr e

Guhartoyeke rovî ber derê kuna xwe şêre.


rovî neçû qulê, hejek bi dûvê xwe ve kir


rovîkî gerok, ji şêrekî raketî çêtir e

Guhartoyeke roviyê gerok ji şêrê raketî çêtir e.


royê ku sibê nade meryan, bi şev tamê xwe tune ye


sal mîna bawişkan tên û diçin

Guhartoyeke sal wekî bawîşka tên û diçin.


sax dibe şûna xençera, lê sax nabe şûna xebera


saye ( ji bo ) xelkê tamê dewê xwe tal meke


sê kes bê aqil ( yan: hiş ) hene li dinê: yê ku bi rêya de diçê bi tenê


sê tişt xweşin bi sarî: tirşik û mahîr û karî


sed sal û katek, katek û sed sal got: rast


sed salî li dinê bî, rojekê mêvanê gorê bî


sênika şikestî, çêtir e ji ya xwestî

Guhartoyeke sênîka te ya şikestî çêtir e ji ya xwastî.


ser biçûka pê mezin, ne xuzyêt wê mala tu lê dibî jin


serê hate birînê, bi malê dinê nayê kirînê


serê kaşa hêl hêlê neke, ya pîs bi hevalê xwe neke, wê bê pêşiya te jibîr neke


serê ku ne di nav seriyan de be, hêjayî birînê ye


serê neêşe girê nede

Guhartoyeke serê ku neêşe çima bendan lê girê bidim!.


serê ne êşê, kundirek jê çêtir e

Guhartoyeke seriyê ku ne êşê, kundirek ji çêtir e.


serê newala newalek e, û serê gotina gotinek e


serê xwe di hevsarê boş ra neke

Guhartoyeke serî xwe di hefsarî boş re meke.


serên ne bi seryek ve bin, naçin dev yekê


serîkî kara bi bîst û çara

ev xwarina hindik terî van mirovana nake


seriyê bê semyan jê çêdibe derdê bê derman


sevê rokê serê xwe şişt, heft cara kûnê barkirî


sêveke ji darê ye, çavê her kesî lê ye, kes nizanê qismetê kê ye


sî û yek kilam hirçê hene, hemî li ser dara hirmiyê ne


sifra camêra timî li meydanê ye ( yan: raxistî ye )


sinemîşkirin, ji nesinemîşkirinê çêtir e


siûda ( bextewariya ) mirov heta paşiyê nadome


siwarbûna ( lêniştin ) kerê carekê şerm e, dahatin du cara şerm e


siwarê dêlrotê sibehê dihere, êvarê zû tê


şalê min li xweke, lê tir û fisa tê de neke

astengîyên dide ber qencîya jê re bike bêxêr dike


şêr ku pîr dibê, rovî bi gunê ( hêlikên ) wî dilîzin


şerê ku hat ber derî, li ser serî

Guhartoyeke şerê ku hate ber dêrî, li ser sêrî.


şêrekî birîndar di ber kîso ( kêzûk ) re çû, kîso got: ev riya me teva ye


şev reş e ( yan: yek e ), diz hezar, kî zane kê qayîşa te xwar


şeyê ( ecelê ) bizinê hat, diçe nanê şivên dixwe


şîrê kerê ne besê kuriyê ye

Guhartoyeke şîrî kerê ne besê kuri yê ye.


şîre li mala te hebê, mêş wê ji bexdayê werin


şîrê rastiyê li nav çavê birayê axretê bide


şîret li gur dikirin, gur digot: zû ez nema digihime dawiya kerî


şor bûn, şorbe nebû

Ji derdê axaftinê ketin karê xwe jibîrkirin


şorbe ji qe çêtir e

Guhartoyeke şorbe zik dike torbe ( tûr ).


şûjina ber serê xwe nabîne, lê derziya ber serê xelkê dibîne


şûrê tazî xwîn dixwazî

Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.


ta bi agir gîne, di bin linga de, dibê av


ta ev aş bê, û ev qeraş bê, wê arvanê me timî şewitî bê


ta ker hebin, yê ku palan lêbikin pir in


ta ku dengiz nebe şîr, caş nabin êl û eşîr


ta ku min xwe naskir, min temenê xwe xelas kir


ta mirov bi ser desta bi rêve ne çit qedra pîya nizanit


ta tu dujehê nebînî, buhişt bi te xweş nabî

Guhartoyeke tu dojehê nebînî, behîşt bi te xweş nabe.


tajîyê bi zorê bibî nêçîrê, tê çi nêçîrê pê bikî


talda şêran ji stara ( an: siya ) roviyan çêtir e


te bi çavekî ez navêm, min bi herdu çavan tu nevêye


te bi findiqê li deriyê xelkê da, xelk wê bi pehna li deriyê te bide


te bibînim ji malê ye, te nebînim ji salê ye


te cin komkirin, divê tu zanibê çawa belavkê


te hîn kir, bîr neke, te bîr kir hîn neke

Guhartoyeke hînkar hîn meke, te hîn kir ji bîr neke.


te li ku xwar, ew der ji te re war

Guhartoyeke te li ku xwar, ew der ji te ra dibe war.


tenûr bi tir û fisa germ nabit

Awayekî din yê nivîsîna tendûr bi tirr û fisa germ nabe.


teriya (dûv) kûçik heft salan kirin qêlib, vekirin hîn mofirkek ketiye ser


teyrek heye, hemî teyr wî didin ber nikila, ew jî çêlikên xwe didê ber nikila!


til ( gir ) bê ba nabin, gelî bê av nabin, çiya bê berf nabin û qîz bê mêr nabin


tilîn hene tilîn e, tilîn jî hene zêrîn e


tiliya min bi şekir bê, ez bêxim devê xelkê, wê bêjin: tal e


tiliya xwe neke hemî qula de, di hina de dûpişk hene û di hina de mar in, wê bi te vedin


tir li serşokan, derew li xerîbiyê

Guhartoyeke tirr li hemama derew li xerîbiyê.


tir tirê hespê ( yan: kerî ) nêr ji ber embara cê ye


tirk hîzin bi xapin, û nan li ser kab in


tirsonek her tim li paş in, di revê de li pêşin


tişta bîne bi ciwanî, gava tu pîr bûyî tu zanî


tiştê kevnê wî tune be, nû yê wî jî tune ye

Guhartoyeke tiştê kevnê wî tunebe, teze yê wî jî tuneye.


toba darkokê ye

Dema kesek xeletiyê di hêlît lê li demekê nêzîk dest bi xeletiya di kete ve mina darkokey dema di bêjît es êdî dara na kelêşît lê neşêt wî karî bi hêlît.


tu axa, ez axa, wê kî golika bibê nav baxa

em her dû jî wakîno quretîyê bikin têkevin xerezê karê paboka me ye kî yê bike? kare me dê li erdê bimîne


tu bê ez, ez bêm ez, wê gur têkeve nav pez


tu bû erebê tir kirî, çû û li paş xwe qe nenirî


tu bû wek kûsiyê berî kêrgiyê ( keroşk ) gihîştî cih


tu bû wek roviyê me ji mirîşkên xwe re tûmar kirî


tu bûyî, wek wa pîra ji perspanî xwe derketiye


tu çi ji bîr bikê, şîrê diya xwe ji bîr neke


tu dibêjî qey kuliyan zimanê wî/wê xwariye


tu dixwaze tirî bixwe, yan jî begcî kotek bike


tu mûyekî jê bikşînî, dê don di şûnê re bavêje


tu peran têxî palanê kerê, wê ker jî bizire


tu serên kêl ( keçel ) di bin kuma de nînin


tunebûn mirov kor û jar dikê, nezan û tengezar dikê


vîna dilan, ji dayîna destan diyar e

Guhartoyeke viyana dilan bi dayîna destan diyar e.


war warê hêşîn, bext bextê pêşîn

Guhartoyeke war, warê hêşîn, bext, bextê pêşîn.


warê xwe genî neke, û navê xwe jî, ji bîr neke


wehiş bi kêfî xwe ye, geh hêka dike, geh çêlika dike


welat welatê kurda ye, miletê kurd tê de winda ye


wey li pişt, çawa jinbira min birayê min kuşt


xal xwarziya radikin, mam biraziya dadikin


xalî bi serê qotî be, ku du caran li stûnê neketibe


xaniyê xwe xera neke, heta tu yekî din ava neke


xarina xweş bike devê mirovê xwe; gotina xweş bike devê xelkê


xeber ( çêr, gotinên nebaş ) ne karê mêran e


xelk bi meriye, mişk bi serî ye

Guhartoyeke xelkî bi merî ye, mişkî bi serî ye.


xelkê mêr dikuştin, bizgûriyan ûr dişuştin


xêr carna dibine xiyar, di xwediyê xwe de diçine xwar


xêr û xweşî li te barîn, kevir û kiçik li min barîn


xerakirin rehet e, avakirin zehmet e

to destroy is easy, to build is difficult

bir deli kuyuya taş atmış kırk akıllı çıkaramamış


xew nema li biçûka, şermî nema li bûka, goşt nabê ji neynûka


xêzekê fazle bavêje beyara û neçe ber deriyê neyara


xizanê diran tûj, tê goşt bixwê yan miwîj


xox ne dar e, bilbizêk ne bihar e û jin ne war e


xwe kirin bin destê jinan, ketin bin destên dijminan


xwedê bendeyê xwe naskiriye, û kumê wî li serî rastkiriye


xwedê goşt didê mirovê bê diran, pera didê mirovê nezan


xwedê heye, xem tune ye

neheqî li te bûye lê xema nexwe xwedê rasta digire


xwedê kevirekî li mirov dixe, û yekî di ser mirov re digre


xwediyê malê heye, malê bê xwedî tune ye

Guhartoyeke xwedi yê mal heye, malê bê xwedî tune ye.


xwediyê malê, maleke wî; yê bê mal, hezar malên wî hene


xwediyê rimê tê kuştin, lê mertal tê hêştin


xwediyê xiyarê çilmisî, ne dixwe ne dide kesî


xweyî kir bi mala xwe, agir berda canê xwe


xwezî bi dehê kanûnê, berê xwe bida sosin û beybûnê


xwîn bi xwînê nayê şuştinê, xûn bi avê tê te şûştin

kanı kanla yumazlar, kanı suyla yularlar


xwîna gêncan tim tik ( li boşiyê ) der e


ya ser bi ser, ya zêr li ser, ya xwelî li ser


yan bike û ne berize, û yan bide û ne lerize


yê bilind bifirê, wê nizim ( alçaq ) bikevê

Guhartoyeke kî bilind bifirê, wê nizim bikevê.


yê bin lingê hevalê xwe kortekê bikolê, wê tê werbê


yê birçî dikare herê civatê rûnê, lê yê tazî nikare herê rûnê


yê deve xwedî bike, divê serdora ( yan: deriyê ) xwe bilind bike

deveci ile görüşen kapısını yüksek açmalı


yê dixwazê mala xwe wêran bike, bila du jinan bîne


yê dixwazê maldarbê bi lez, bila xwedîkê pez


yê hindik nizane, pirî jî nizane

Guhartoyeke î ku hindikî nizanibê pirî ji nizanê.


yê li ser singan bigere wê sing pêde her in xwar


yê mar pê ve dide, ji gêra werîs ditirse


yê negot û kir şêr e, yê got û kir mêr e, yê got û nekir kerê bê kêr e


yê neke bi ya mezina, qiloçê wî dibin yê bizina


yê nizane bi hêza xwe, dûr e ji dewleta xwe


yê perê xwe bide, dikare li pîs - pîskê xe


yek bi malê xwe, yek bi canê xwe

Guhartoyeke yek ji malê xwe, yek ji canê xwe.


yek li şamê dan dikutê, yê dî li vir dibêje: him


yekî baxek baxşand yekî, wî jî guşiyek neda yê din


yekî derewek kiriye, paşê bi xwe jî bawer kiriye


yekî li neynikê nêrî, got: eve pêşiya min, ma ka paşiya min


zad zadê mîrya ne, û goşt goştê sa ne, xêfzang bi xwe jî ji acetê fila ne


zanebûn ne ji biçûkaniyê ye û ne ji mezinahîyê ye


zavayê ber deriyê xezûra, mîna segê ber tenûra


zeman ( çerx, serdem ) ew zeman bû, heso gavan bû, pisîk pehlewan bû


zêr zane, zor zane, devê tivinga mor zane

Guhartoyeke zêr zanê, zor zanê, devî tivingê mor zanê.


zerka mîr çingiya, çi rast, çi derew, her rast e


zêt di navbera wan re narê

navbeyna wan pir xweş e ji hev pir hez dikin


zeyneba zerê, mal û hal da, keziyê zer da serê


zik têr e, mil şêr e

Dema birçî ye xwe li ber tiştê biçûk jî datîne lê ku têr dibe gura dide xwe


ziko ziko zikakî, heçî nikarê pêdakî, tu namûsê jê nakî


zil bi zil beravkir, mil bi mil belavkir


zilikên biharê debara malê ye

Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.


ziman bê hestî ye, tu bi kuda bixwazê digere


ziman him dost e, him dijmin e

Guhartoyeke ziman him dost e, him dujmin e.


zimanê şor e, li pêşiyê ne gelî û ne zor e


zîpim zîpedar im, serma li dar im, dijminê gîskê jar im


zirara meqesokê, ji yemenê pirs ke

Guhartoyeke zirarê dûvmeqeskê, ji yemenê pirske.


zivistan hate ber deriya, cilika xizana diriya


adarê berf radibe pozî darê, namîne êvarê

Guhartoyeke biharê berf radibê pozî darê û namînê êvarê.


adetên bav û bapîran, kerik xweştirin ji hejîran

Guhartoyeke edetên bav û bapîran, kerrik xweştir in ji hêjîran.


agir bi çiyakî kevê, ter û hişk bi hev de dişewitin

Guhartoyeke agir bi çiyan dikeve ter û hişk tevde dişewite.


agir bi loda min ket, xelkê xwe li ber germ kir


agir bi mala derewîna ket kesî jê bawer ne kir


agir bi serî min ketî, tu jî firîkî xwe li ber dibrêjê


agir kete mala derewîn derewîn gazîkir, kesî jê bawer nekir


agir xweş e, lê xulî jê çê dibe

Guhartoyeke agir xweş e, lê xwelî jî, jê çêdibe.


agirê dil da ser agirê cegerê

Guhartoyeke agirê dil, daye ser agirê ceger.


agirê dostan, mirov dişewitîne

Guhartoyeke agirê dostan, mirov dişewtîne.


agirê kuçkan her germe, bi dereng sar dibe


agirê pêşîn gurr e

Ji bo guhertoya rastnivîsî binêre agirê pêşîn gur e.


ahê bizina kol, ji bizina bi qoç re namîne


ahê vî destî ji vî destî re namîne

Guhartoyeke ahê wî destî, ji wî destî re namîne.


ahîna bizna kol ji ya bi qoç re namêne

Guhartoyeke heyfa bizina kol ji ya bi qoç re namînê.


ahîna vî destî ji vî destî re namîne

Guhartoyeke ahê vî destî ji vî destî re namîne.


alîkî darê rim jê dibê, alîkî xwe bêr jê dibê


anca ker di bin bara de xewkin

Guhartoyeke anca, ker di bin baran da razin.


anca nan li ber serî miriya bimînê

Guhartoyeke anca nan li ser miriyan bimîne.


anê bi qurbanê jinê binefş û rêhanê

Guhartoyeke yadê biqurbanê, jinê binefş û reyhanê.


aqil bata firotin minê hinekê ji kerê xwe re bikiriya


aqil derxistine firotinê, herkesî dîsa aqilê xwe kiriye


aqil di seriyan de ye, ne di dirêjahiya çekan de ye


aqil li sêrî ye qapaq li dêrî ye

Guhartoyeke aqil li sêriye qapaq li dêriye.


aqil ne benîşt e ku mera bi serî hevda bizemirînê


aqil ne li bejnê ye, li seri ye

Guhartoyeke aqil ne li bejnê ye li serî ye.


aqil taca zêrîn e lê li serî her kesî nîne

Guhartoyeke aqil taca zêrîn e li serê herkesî nîne.


aqil tune kêf dike, pembo tune eşêf dike


aqilî heft jina di serî mirîşkikê de ye û hew mirîşka jî li ser sêrgo diçêre


aqilî kêm bi mera ga û golka bi çêrandin didê


aqilsivika bargiran in

ئاقلسڤکا بار گرانن


ar bi dunyê kevê derziyeke min tê tine ye


ar bi mala yekî keti bû, yekî jî serpiyê xwe li ber dikizirandin


ar î bi serî min ketî, ew î cixarê xwe pê vêdixe


araqi dan mişk, xwe li hember pisiyê vena


arê sergoya ye geh vêdikefê geh vedimirê


aş çû ye bi dû çeqçeqo keti ye

Guhartoyeke aş çûye, tu bi dû çeqçeqê ketiye!.


aş digerê bi avê law tê li bavê

Guhartoyeke aş digerê bi avê, law dike karê bavê.


aş digerê bi avê, law dike karê bavê

Guhartoyeke aş ê bigere bi avê, kurê bike karê bavê.


aştiyek ne baş, ji şer xerabtir e

Guhartoyeke aştiyek nebaş, ji şer xerabtir e.


aşvan li ser ard qise neke, wê li ser çiwalan qise bike


av bi xwe rê yê xwe dibînê

Guhartoyeke av bi xwe riya xwe nas dike.


av di gola de dimînê, jin di mala de dimînê


av heta girik nebe zelal nabe

Guhartoyeke av heta girav nebe zelal nabe.


ava bi mista, ramûsnên ji dosta têrnakin kesa


ava bin kayê ye kes nizane rê di kuray e

Guhartoyeke ava bin kayê ye, kes nizanê rê di kura ye.


ava miriya, merijînin ber deriya

Guhartoyeke ava miriya, nerijîne nava deriya.


avên biçûk ên diherikin, ji yên sekinî û mezin çêtir in


ax çiqas pirre, mar bi qinyat duxin

Binêre ax çiqas pir e, mar biqinyat dixwin.


axe bi xulam e, xulam bi olam e

Guhartoyeke axa bi xulam e, xulam bi olam e.


axe bû ker, cilka xwe çe meke ser

Guhartoyeke axe ( yan: beg ) bibin ker cilkê xwe çemeke ser.


axê jinê û mêr ne wek hev bin di hev nagerin


axe kirîf azarkir ji bo rûnê, xulam berî kirîf rûnişt


axe li xizana didin, xizan her tiştî xwe di ber wan da didin


axê me om e, xulî li serê me kom e

Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.


ba berî baranê tê, ta berî mirinê tê, ken berî girî tê


ba jî jê ye, baran jî jê ye

bi her hewakî jêhatî ye kare çê jî bike xirab jî bike


ba yê hina tê kayê li ber badikin, ba yê hinka tê zebeşa li ber badikin


bar bar e serbar neyar e

Guhartoyeke bar nalenal e, serbar dinale.


baran dibare, ji xwediyê zeviyan re kare


baran li ku tê, konê xwe li wir vedigire


barê kerê tiving bin jî, dîsa gurê wê buxwin


başaq li pey paleyên baş nayên berhevkirin


başî ji te nayê xirapiyê jî meke

Guhartoyeke başî ji te nayê, xerapiyê jî neke.


başiyê ji cîranê xwe re buwaze, ji bo tu jî başiyê bibînî


bav dixwaze law jê çêtir be, xoce dixwazê şagirt jê jîrtir be


bav ji êş tê, law pirsa bajêr jê dikê

tu pêvendîya xeberdanê û mijarê bi hev re tune ye


bav tê dîtin bira nayê dîtin

Guhartoyeke bav tê dîtin, bira nayê dîtin.


bavê baş kur sed salî bi navê wî nan dixwe


bavê rezek da lêw, lêw goşîk tirî neda bavê


bavê te hat kuştin, çi siwara kuşt, çi peya kuşt


bavê xwe kuşti ye, nimêja xwe jî li ser kiri ye


bavê xwe ne dîba wê bigota ez kî me

Guhartoyeke bavê xwe nedîtiba, wê bigota ez kîme.


bavê xwe nedîba wê bigota ez lawê kê me

Guhartoyeke bavê xwe ne dîba wê bigota ez kî me.


bavek heft zarokan xwedî dike, heft zarok bavekî xwedî nakin


bawer ne kir mêr bikê, mêr kir, doza malheştekê dikê

Guhartoyeke pîrê bawer nekir mêr bike, mêr kir, doza malheştekê dike.


baweriya xwe bi tiştekî neyne, li hember her tiştî bi tevdîr be


bawîşk, bawîşkê tîne, gulzêrîn di kadînê de linga dikutîne


bayê sibê li mirovan nexe, yê êvarê hêç e


bê xwedê dibe, bê xwedî nabe

Guhartoyeke bê xwedê dibe bê xwedî nabe.


bêçiyê xwe di dengizê kê dengizê biherimê


beden bedena şirtê ye, law lawê çirtê ye


befir fi'la xwe nahêlît

Dema kesek bi berdewamî reftarekê dike û dest jê bernade eger mezin bibe jî.


bêhn ferehî ji meznahiyê ye

Guhartoyeke bêhn firehî ji mezinahiyê tê.


bêhna fere ji qelsiyê ye

Guhartoyeke bêhna fereh ji bênamûsiyê ye.


belên xelkê ji dûr de tên, ên me ji ber ûr de tên


bênamûsî avêtin ber kûçkan, kûçkan qebûl nekirin


benîştî te bila bi serî pozî te va bê, kengê te xwast bicû


beq çiqas kok dibe, qûn ewqas lê qalind dibe


beqa deng li mara kir, kêvcala lingê xwe li bakir


ber siya rovî romene, bera şêr te bixwin


bera berê heyvê li me bî, me çi ji stêrkayî


beranê bisko ba, tu wê li ber derî yê babo ba,


berê biedilîne paşê bixemilîne

Guhartoyeke berê lihevhûne, paşê bi xemilîne.


berê darekê ne, pîvazê mişarekê ne

Guhartoyeke berû yê darekê ne, pîvazê mişarekê ne.


berê giran di ciyê xwe de girane, gava leqya ne bi du peran e


bere lawkê min lawîn be, bere kirasê wî cawîn be


bere qûna mera derkeve, bere dengê mera dernekeve


bere rû yê mero biêşê, çêtire zikê mero biêşê

Guhartoyeke bere rûyê mero biêşê, çêtire zikê mero biêşê.


berê xwe bidin merdan, nabînin derdan

Guhartoyeke berxê xwe bidin merdan nebînin derdan.


berfa hûre, dawî dûre

Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.


berfê bixwe ji tîna bimir, daniya bixwe ji nêza bimir


bergîr digrin hev, ker li ortê pehna duxin


bergîr dikin, hesp duxin

Guhartoyeke bergîr kar dikin, hesp dixun.


berî bigihî avê, daw û derlingid xwe hilmede navê


berî dê ya tim berve lawane, berî lawan jî tim berve çiyane


berî ku tu bighê êfrîn (çemê êfrîn ) xwe tazî meke


berîka feqîran vala ye, qelbê wan tijî ye


berjêr tifke rih in, berjor tifke simêl in


bersiva kerîtiyê bi keritiyê nayê dayîn

Guhartoyeke bersîva kerîtiyê, bi kerîtî nayê dayîn.


berxên pir ji mihên pir in

Guhartoyeke berxên pir, ji mihên pir in.


bext kete xortekî bi dil bê, çiqasî pez bigerînî, pez şîr didê


bextê bedbexta tinebû, min mêrek kir ew jî exte bû


bextê sêwiya heba, dê û bavê wan nedimirin


bextê te hebê, pisîka te jî wê nêçîrvan bê


bextî min di her tiştî de reş e, tenê di zebeş de sipî ye


bi çavê xwe te nedît û bi guhê xwe nebihîst înan meke


bi çûkî bi goçê re dimeşî, mezin bû li kerê kirin


bi dandinê biçûya ser, jin ê bi mêrî xwe re biçûya ser


bi desta bide, bi linga bi dû kev

Guhartoyeke bi desta berda bi linga li dû gerya.


bi dilê mezinan bizewice, bi dilê biçûkan jî hezbike


bi dilî xwaşi mera dikane mêr ji qolê bikşîne


bi dîna hêvîr bistirê, bi baqila nên bike


bi dinê bişêwirin , dîsa bi ya xwe bikin


bi du pera me tu şand, em nikanin te bi çel perî vegerînin


bi gur re dixwe, bi xudên re şînê digerîne

Guhartoyeke bi gur re dixwin, bi xwediyê miyê re şînê digrin.


bi heft qatê erdê da çûye xwar û hîn jî li ber xwe nakevê


bi kerê nikanê, dibeze kurtên

Guhartoyeke bi kerê nikare, dibeze kurtên.


bi kêvcêl ra gotin, çima berxar berxar dimeşî, got


bi kulîlkekê bihar nayê, lê kulîlk nîşana biharê ye


bi lezî, nagihîjî ti mirazî

Guhartoyeke bî lezî, nagihîjî ti mirazî.


bi mirîşkê re gotin, li ser sêrgo meçêre, go, xûya min e


bi mirovekî govend nabê, lê bi hev dikevê


bi nav keleka ket ( dest bi xirapiyê kir )


bi nirînê têr bixwara, kûçika wê têr bixwara

Guhartoyeke gi bi nirînê têr bixara kûçka wê têr bixara.


bi pirsê mera digihê xursê

Guhartoyeke bi pirsê mirov dihere xursê.


bi qurişekî kûçik dixesînê, bi du qurişa destê xwe dişû


bi rovî ra gotin, me tu kir serekê mirîşka rovî go


bi xatirê xatiran gelek diçin ser dînê kafiran


bi xêra seriya dixwe keriya

saya serê canik û camêran re xwarina xweş dixwe


bi xulaman re bixebite, bi mîran re buxwe


bi xurîna (xurandina) xelkê, xur danamire


bi ya mezina bike, cejnek berî te kirine

Guhartoyeke bi mezina bike cejnek berî te xwariye.


bi zana re here dûjehê, bi nezana re mere buhuştê


bibe dostê rojên teng, bila ji te re jî dostê rojên teng çêbibin


bibez, dibên aşiq e nerm here dibên çatiq e


biçûkê gura be, ne biçûkê bira be

Guhartoyeke bi xwarina gura be, ne biçûkê bira be.


bigre qedrê kal û pîran, çi feqîran çi mîran, ne li xweşiyê, ne li mirinê naçe ji bîran


bihar hat, rûmeta kincên zivistanê hilat


bihar keçek ciwan, havîn dayîkek, payîz jinebiyek, zivistan jî dêmariyek e


bihar, bihara ajal û hova ye, payîz, bihara mirova ye


biharê berf radibê pozî darê û namînê êvarê


bila berî hêvê li min bê, bila xelk giş dijmin bê


bila bextê mirov hebe, bila çavek xwe nebe


bila bihur be bila kûr be, bila qîz be bila pîr be, bila rast be bila dûr be


bila boxanê rojekê bim, ne çêleka salekê bim


bila canigê rokê bim, ne çêleka sed royî bim

Guhartoyeke bila ciwangê rokê bim ne çêleka sed rojî bim.


bila cî bilind bê, bila li ser sing bê

Guhartoyeke bila cih bilind bê, bila li ser sîng bê.


bila çavid meriya derkevin, bila navî meriya dernekevê


bila dîkê rojekê bim, ne mirîşka sed rojî bim


bila dil bi dil be, bila ser erdê hesîr be


bila dil bi dil be, bila tûrê parsê li mil be

Guhartoyeke mila dilî bi dilbê tûrî parsê li mil bê.


bila dil li dil be, doşek kevir be, balgî jî buşkul be û orxan jî bi heft ciyan qul be


bila dîn-îman li cî be, zewaciya evdalê min bi derengî be


bila ez di kulavê xwe de bim, ne di birca xelkê de bim


bila ez fiqarê gundê mezin bim, ne axê gundê çûçik bim


bila hemû tiştên te teze bin, dostên te yê kevn bin


bila keç herin ser sêwiya, bila nerin ser hewiya


bila mera bi ser dara keve, û mera bi ser zara nekeve


bila mera dîkê salekê be, ne mirîşka deh salan be


bila mera gurê çiya bê, ne biçûkê bira bê


bila mera li ser dara be, û ne li ser zara be


bila merayî sêfil be, bila merayî ne erzan be


bila mirov zirav û dirêj be, ne kin û stûr be


bila nav hebê, bila nan tinebê

Guhartoyeke bila nav hebê, bila nan tune bê.


bila navka mirov derê, navê mirov derneyê


bila pariyê te nîvci be, bila namûsa te li cih be


bila qîzê bibin ber xencerê, lê nebin ser xeberê


bila rû sipî bê, bila nan ji ceyê reş bê


bila rû yê te xweş bê, bila nanê te reş bê


bila rûmet li ci bê, bila pari nîv ci bê


bila sax be, bila dûr be

Guhartoyeke bila sax be bila ji me dûr be.


bila seg bê, bila ne bê xudî bê

Guhartoyeke bila se bê, bila bê xudî nebê.


bila serî hebin kum gelek in

Guhartoyeke serî ku hebin, kum gelek in.


bila şarê ( şehrê ) pirrepirr be, bila zikî qurrequrr be


bila xwedê yar be bila şûr dar be

Guhartoyeke bila xwedê yar be, bila dinya hemî neyar be.


bila zik têr be, bila ji dêr be

Guhartoyeke ku zik têr bê, bila ji qaşilê dêr bê.


bila zikê melê bel be, bila giya û pel be

Guhartoyeke bila zikê mela bel be bila gîha û pel be.


bilbil bi dengê xwe, mêrxas bi cengê xwe


bilind firya nizim ket, nizim firya bilind ket


bilûra li ber ga ye, çira li ber kora ye


bimîn bibîn li dunya yê, bixwe vexe tim ew e


bînê dermên ji te neyê, kes ji te natirsê


bipirs ji kalê zemana û ji xortê geryayî

Guhartoyeke pirsa bike ji xortê geryayî û ji kalê zemanan.


bira bira ye bazar xiya ye

Guhartoyeke bira biratî ye, bazar beyantî ye.


bira dilê meriv xweş be, bira balgiyê bin serê meriv jî kevir be


birçî ji harbûyiyan xirabtir e

Guhartoyeke hîn bûyî ji harbûyan xirabtir e.


birê ji birê hez kira, jinê birê ne dibir


bîrê me avdar e, xortî me sazdar e, dengbêjî me navdar e


birîna li hogira, bîna ( mîna ) derba li kevira


birîndar bi birîna xwe zanê

Guhartoyeke birîndar bi êşa birîna xwe dizanê.


birîndar bi êşa birîna xwe dizanê

Guhartoyeke birîndar bi birîna xwe zane.


biroşê ko parê min tê da nebê zêhêr têda bê


biryara xirap ji dudiliyê çêtir e

Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.


bizin bi bizintiya xwe berî bimexelê ciyî xwe vedidê

Guhartoyeke bizin, bi bizintiya xwe, berî bimexelê cihê xwe çêdike.


bizin difkirê bi halê xwe, şivan dikeve xema beza xwe


bizina belek, şivanê kulek, êvarê bi hev re dibin yek


bizina ku tu çiçka nemêjînî , şîr bernadin


bizinê ling hilanî, karê ling li şûnê danî


bizna şîrdayî û lingê xwe li biroşê dayî


biznê hişk didoşê, pez tine ye rûn difroşê


boxanî ji gayî cot ra namînê

Guhartoyeke çavsorî ji gayê cot ra namîne.


bû ava berfê, kes nizanê bi ku da çû

Guhartoyeke bû ava berfê, kes nizanê kude çû.


bû kûçkê hêkêd pîrê di pînkê da xwarine newêrê werê mal


bû sipiya di ber piziya de

Guhartoyeke tu bû sipiya di ber pizyan de.


bûk bi dilê zavê ye, çi karê gundî û cîranan pê ye


bûk di kincî sor de, qiçik di ber şîr de


bûk di sorik da, zarok di zerik da

Guhartoyeke bûk di sorik de, zaro di lorik de.


bûk li ser hêspe, hefsar di deste, kes nizane ji bo kê qismete


bûk tasa zêrînî bîne, wê bi xwe tê de nan bixwe


bûka bi def mîna rûnê bi kef û bûka revandî mîna rûnê helandî


bûka ser hespê ye, kes nizanê qismeta kê ye

Guhartoyeke bûk li hespê ye kes nizane risqê kê ye.


bûkê tune zar ziman, xesuyê tune dîn îman


bulxur kişî bi legana, tiştek neket nav dirana


bûne gurê mûsa, xwe bi xwe bi canî hev ketine


bûye kerê di aşê qabê de carekê ceh xwariye, heroj derê û tê


bûye kuriyê bûtê, şeş mehîbû çiwalek genim radikir, yeksalî bû nikarî nîv çiwal rakira


bûye kurriya mala hisê abo, tim li aşê qabê mistek ceh xwarî


bûye roviyê min ji mirîşkên xwe re tîmar kirî

Guhartoyeke tu bû wek roviyê me ji mirîşkên xwe re tûmar kirî.


camêra gak û nanek li ba yeke

Guhartoyeke camêra, nanek û hespek li ba yek e.


camêra tu di ber re wîne, î xerab tu jê bixwaze


cara car bê dewê te li dar bê

Guhartoyeke cara car bê, dewê te li dar bê.


carê werne ber caran, kerî reş ê bi xwe bizire û were ber baran


carekê li nalê dixê carekê li sim dixê

Guhartoyeke carekê li nêl dixe, û carekê li mêx dixe.


Bi her du serîyan re jî dide distîne alîyê wî ne dîyar e û mirov di wê mijarê de nikare pişta xwe bide wî


carekê tiştek li gurdî ket, zû dûzan nabê


carekê xatir, carê din xatir, carê sisi yê çatir- patir


carina jehr jî dibe derman

Guhartoyeke dem heye ku jehr jî dibe derman.


carina kevrî mera pê qayil nabe serî mera dişkîne


carina şîretên herî baş ji mirovên herî xirap derdikevin


carna mirin dibe zêrê zer, lê bi dest mera nakeve

Guhartoyeke carna mirin dibê zêrê zer, lê bi dest mirov nakevê.


caw cawê te ye, meqes meqesa te ye

kar û zerar ji te re ye çer hezdikî wer biryarê bide


cawê bi kutan bê, şaşiyê li serî mêra bê destê bi destî jina bê


cêh dide yekî gênim jê distîne

Guhartoyeke ceh didê yekî, genim jê distîne.


ceh kera şamî dike, xizanî mêra ketî dike


cejna salê bi salê re dere

Guhartoyeke cejna salê, bi salê re dibuhurê.


cerê avê li riya avê dişkê

Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.


cifût deyndar· bûn, defterêd kevn vedikin


cih heye ko xebernedan ji xeberdanê çêtir e


cila bi malê gerek be, li mizgeftê herame


cila ko ji mala te re gereke, bi ber camiyê veneke


cîranê mera bi xêrekê be, mera bi heft xêra ye


cîranê nêzîk ji birayê dûr çêtir e

Guhartoyeke cîranê nêzîk, ji birayê dûr çêtir e.


cîranê xerab bihêle, diranê êşyayî bikşîne


civata çûka li ser garisî meye

Guhartoyeke şêwrê çûka li ser garisî me ye.


ciyê destê te herê yê, lingê xwe jî têxê yê

Guhartoyeke cîhê destê te heriyê lingê xwe jî têxiyê.


ciyê gorna miriyê te lê nebin ne warê te ye


ciyê ku rovî te lê girêdin û mişk te berdin ji xwe re meke war


coko lawo rabe bileqitînehavînê bibhorê kar namîne


cotkaro tu çi di çînî ger şîn bê tê bibînî


çar tişt hene serhişk mirîşk û mişk mar û dûpişk


çare çele, sî-û-neh bi êqilin, yek bi çov e


çare li her tiştî dibê, li dil û mirinê nabê


çav bi çava dikevin belê çiya bi çiya na kevin

Binêre çiya bi çiya nakevin, çav li çava dikevin.


çav bi xêret in, lê dest û ling mixenet in

Guhartoyeke çav bixîretin, lê dest û ling mixenetin.


çav ji çava şerm dike, bertîl kevira nerm dike


çav li deriya, xulî li seriya

Guhartoyeke çav li deriya, xwalî li seriya.


çavê kêrî neyê, tilya xwe li bin bide û derîne


çavê ku li deriyê xelkê be, timî birçî ye


çavê nalbendan li simê hespan e

Guhartoyeke çavê nalbenda li simê hespan e.


çavê şeliqî ji yê kor çêtire

Guhartoyeke çavê kul, ji yê kor çêtir e.


çavê tirsonek sîngê sipî nabîne

Guhartoyeke dilê tirsonek sênga gewr nabîne.


çavê xwe veke bextê xwe seke

Guhartoyeke porê xwe veke û li bextê xwe seke.


çavêd li hêviya bira kor bibin

Guhartoyeke çavêd li rêyê te mila kor bibin.


çavsorî ji kesî re namîne

Guhartoyeke çavsorî ji gayê cot ra namîne.


çawîr rabû bi bosta, şagirta da ser hosta


çaxa cwanbûm, bi tîr û kevanbûm, lê çaxa pîr bûm bi kul û hesretbûm


çaxê qufirê derbaz bû, di kokê kîrî xwe bide


çêl salî xwe ragir, dijminî te ê bi xwe bimirê

Guhartoyeke çêl salî xwe ragre, dijminê te wê bi xwe bimire.


çêlekek bi şîr ji deh mihên bê şîr çêtir e

Guhartoyeke çêlekek bi şîr, ji deh mihê bêşîr çêtir e.


çêlemar bê zihêr nabin, mêrêd çê bê yar nabin


çêlkê qirkê mezin bûn, risqê qirkê qut bû


çêre çiqas nerm bibe di bin kevirda nasekine


çêyî kir bi xwe kir, xirapî kir bi xwe kir


çi bêjî jî li bejna siwarê min tê

Guhartoyeke çi bêjî jî, li bejna siwarê min tê.


çi bi reng e, kanê heft şîva di biroşekê da bikê, û yek bi yekê de venedê


çi bi serî mera werê ji dev û zimanî mera ye


çi bikê dev û zimanê dirêj dikê

Guhartoyeke çi bikê, dev û zimanê mera dikê.


çi dîlana mîr tê de, çi girara şîr tê de

Guhartoyeke çi dîlana mîr têde, çi girara şîr têde.


çi hat meydanê, emê çekin hebanê, (mebest emê bixwin)


çi tê serî quling, ji qarîna quling e

Guhartoyeke çi tê serê mirov ji zimanê mirov e.


çil ( çel ) tajî yên te nikarin xirnikekî (çêlkê kêrguh) min rakin


çilê reş debarê diqedîne li gayê beş

Guhartoyeke çilê reş, debarê xilas dike li gayê beş.


çima î te can e, î min behcan e

Guhartoyeke çima yê te can e, yê min bacan e!.


çiqa mirîşk tawli dibê, weqa kûn teng dibê


çiqas bibî mîr, xwe neke ji bîr

Guhartoyeke çiqas dibî mîr, xwe neke ji bîr.


çiqas sing bikut tu weqas cihêr pêvedikê


çiqas tu kûçik kevirkê, ê weqas bi hewt hewtkê


çiqasî hevalên te pir bin hindik e, dijminê te yek be pir e


çira ji kora re def ji krra re bê fêde ye ( bê sode )


çîroka bizê ( biznê )li xweşiya pîrê nayê


çivîkek girtî ji qazek çolê çêtir e

Guhartoyeke çivîkek girtî, ji qazek çolê çêtir e.


çiya bi çiya nakevin, lê çav li çava dikevin

Guhartoyeke çiya bi çiya nakevin, çav li çava dikevin.


çiya çiqas bilind bin, illem rê vêdikevin


çiya rastî çiya natên lê mirov rastî mirova tên


çiyayê bê gul weke mirovê bê dil

Guhartoyeke çiyayê bê gul, weke merivê bê dil.


çiyayê bilind, bê dar nabe, keça gihîştî, bê yar nabe


çiyayên bilind bê mij nabin, newalên kûr bê av nabin


çû heyfa bavê qûn li ser kir

Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.


çû kerê xwe bi ker da û perê xwe bi ser da

Guhartoyeke çû kerê xwe bi ker da, û perê xwe bi ser da.


çû mala derwêşa, jêre danîn mastê gamêşa


çûçik çiqasî bifire, gava avê vedixwe li xwedê dinêre


çûçik wê li çolê bi hevgirin, û di nav garisê me de wê li hev werin


çûk ê li nav garisî axa şer bikin, wê werin li nav garisî fuqara li hev werin


çûka wîçwîç danî, tu bi tiştekî nizanî te mala xwe xera kir û mala me li ser danî


çûme şikefteka tarî, tijî tê de gopal in, yekî wisa nebû destê xwe bigrim


çûyî bajarê koran çavekî xwe bigre

Guhartoyeke çûyî bajarê koran, çavekê xwe bigre.


damarêd meriyan di erdê de nînin ku bi axê bijîn


dandinê ji dil di dayînî destan re xiya ye


dar bi berê xwe, mirov bi nanê xwe

Guhartoyeke dar bi berê xwe, mêr bi navê xwe.


dar bi hilmiştinê, mirov bi serşuştinê

Guhartoyeke dar bi hilmiştinê, mirov bi serşûştinê.


dar ji ziravî dişkên, mirov ji stûrî dişkên


dar li ser rihên xwe şîn dibe

Guhartoyeke dar li ser koka xwe şîn dibe.


dar û devî bi guhun

Guhartoyeke bi şevê dar û devî bi guh in.


dar û kulavê min, rehme li dê û bavê min

mêzekir kes pesnê wî/ê nade bi xwe pesnê xwe dide


dara ko tu bi xwînê avnedê, berê şêrîn nade


dara sêv pêve, kevirê herinê ji virve wêve


dara xwezi ya şên nabe

Guhartoyeke dara xwezi yê ti car şîn nabe.


darbirro dara bibirr, lê omîda xwe ji xwedê nebirr

Binêre dar biro dara bibir, ûmîda xwe ji xwedê nebir.


darê xoxê ne tu dar e, jinê bi mêr ne tu yar e


daweta mîra gir e li feqîra

mîr guh nadin karê xwe xulam û mirêbe xwe ji bona karê wan dikujin


dawiya pevçûnê dijmaniye, dawiya dijmaniyê poşmaniye


dayê belayê, xuşkê tehlayê, jinê were kolana minê, ez te bigerînim li welatê dinya yê


dê bû dêmarî, bav jî dibe bavmarî

Guhartoyeke dê bibe dêmarî bav dibe bavmarî.


Dê gote: keça xwe, neçe nav geda, keçê got: dayê te ji zû de gotiba


dê û bav berî li zaroya, zaro berî li çiya


dê û dotê şerkir, aqilkêma bawer kir

Guhartoyeke dê û dotê şer kir, bêaqilan bawer kir.


debar li her tiştî dibê li kezebê nabê

Guhartoyeke çare li her tiştî dibê, li dil û mirinê nabê.


dêhn ne dêhnin, ê ji wan bawer dike dêhnin

Guhartoyeke dêhn ne dêhn in, ê ji wan bawer dikin dêhn in.


dêkê diza du tirra dikê yek ji kêfa re yek ji tirsa re


dêlik bi ba ye, kûçik li ba ye

Guhartoyeke dêl bi ba ye kûçik ji badaye.


dem qoriqî tirş şîrîn dike

Guhartoyeke dem, tirîyê tirş şêrîn dike.


dema bextewerî nebe dost, feyde nake gera bost bi bost


dema hirç pîr bû kudik bi gunkan dilîzin


dema ker bikeve heriyê, ji xwedî zeximtir kes tune


dema nimêjê kîrê mile rabû

Guhartoyeke dema nimêjê, kîrê mile radibe.


dema siod hate serî, bila bizirrê weke kerî, xelk dê bêjin çi xoşmer î


demek ji demê re, demek ji kêfê re

Guhartoyeke demek ji demê re, û demek ji kêfa dinê re.


dengbêj ku dest danî ber guhê xwe gereke zanibe bi kîjan kulamê de ye


dengê daholê dikê, mala dawetê nizanê

Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.


dengê def û zirnê gumegum e, serî xort û keça bi şaş û kum e


dengê defê kiriye, lê nizanê li kîjan aliye


dengî defê ji dûr ve xweş e

Guhartoyeke dengê defê ji dûr ve xweş e.


dengî dîk narê yê

wer dane ser hev xanî heta ber maxa tije bûye


dengke tu dicerisê, deng meke tu dikerisê


derban ji derblêketiya bipirse

Guhartoyeke derdan, ji derd vêketiya pirske.


derd û kulê me ne besbûn, derdê te jî bi ser de


derdê dilan hûr e, kûr e, dûr e

Guhartoyeke derdê dilan hûr î kûr î dûr î.


derdê dilketinê da ser derdê mirinê

Guhartoyeke derdê dilketinê, da ser derdê mirinê.


derdê feqîra nan e, derdê axa kêf û dîlan e


derdê hewiyê da ser ê xwasiyê

Guhartoyeke derdê hewiyê, da ser yê xwesiyê.


derdê hewiyê pir giran e, derdekî bê derman e, ya ku bi sêri nehatibê nizane


derdê jina ku seriyê xwe li ser du balgiya diye nayê kişandin


derdî te ne ji bena dibê, ne jî ji werîsa


derê mî lê tu nebin, bizin ebdilkerîm axa ye


derewan meke, ger te kir jî bira cefî te bike


deri yê xerata ( textbirr ) bi bena girêdayî ye


deriyê gomê vebe berx ber bi mêşinê, kar ber bi bizinê dere


deriyê xwe bigre û darekî di paşxe, cînarên xwe diz dermexe


deriyî xwe veneke, gazina li cînara neke


dermanê her tiştî xwedê ye, dermanê xwedê tine ye


dermanê xwastinê dayîn e

Guhartoyeke dermanê xwestinê dan e ( dayîn e ).


dervayî min xelkê dişewtînê, hundirî min min dişewitînê


derwêş dizane çi di hebana derwêş de heye


derya bi çelpandinê devî kûçkekî nalewite


deryê xwe bigire, cîranê xwe diz dernexe


dest di ser desta ra hene ta mala xudê

Guhartoyeke dest di ser desta re hen in, heta mala xwedê.


destê merdan dermanê derdan

Guhartoyeke destê merdan, dermanê derdan.


destê min didize, dilê min dilerze

Guhartoyeke destê min dize, dilê min dilerize.


destê reht li ser zikê peht

Guhartoyeke destê xebitî li ser zikê têr e.


destê rihet li ser zikê birçiye

Guhartoyeke destê vala li ser zikê birçî ye.


destê rûs (rût) nedane ser zikê birsî ( birçî )


destên camêran dirêjin ,( ango yê ko li mala xwe camêr be li mala xelkê jî bi serbestî dixwe )


destî westayî, li ser zikê têr e, destê vehesiyayî li ser zikê birçî ye


destî xwe mexe her qulekê, qul hene mişk tê da ne qul hene mar tê da ne


dev dibê, guh nabîsê

Haya xwe pê tune ku çi dibêje ji ber ku her dibêje


devê hobê virra, kûna hobê tirra nayên ser berra


deve ji hev dûr diçêrin, lê guhêd xwe li ser hev in

Guhartoyeke hêştir ji hev dûr diçêrin lê guhên xwe li ser hevin.


devê xelkê ne doxîna mirov e ku mirov girêde


devê xwe hûmeke virra, qûna xwe hûmeke tirra


devî hebe wê bibe dar, xwelî li serê bêwar


devî pala, didin hûr deviyan

Guhartoyeke devî, pala xwe didin hûr deviyan.


devî te tije xwîn bê, li ba kesî tif neke


devî te tiji xwîn bê, li ber dijmin velû meke


devî xelkê ne kûna mera ye, ku mera li ser rûnê


devî zû dibe dar, xulî li serî merî bê war


dew birayê mêste

Hin tişt hene ku neşibin hev jî heman tişt in


dew ê bi derman bê, caw ê bi kutan bê, şaşiyê li serî mêra bê, dest ê bi destî jina bê


dewaran nekirre li nîsnê, jinan nebjêre li dîlanê

Guhartoyeke dewaran ne kire li Nîsanê, jina ne bijêre li dîlanê.


dewî ceribandî çêtir e ji mastî ne ceribandî


dewran tim bi dor e,geh li jêr e, geh li jor e


dewsa şêran kund dike sêran

Guhartoyeke li dewsa şêran, kund dikin sêran.


dewsa şûran rehet dibe, dewsa gotina rehet nabe


dêya kabciya du tira dike, yekê ji kêfa çîft re, yekê ji tirsa zirt re


dezîkî jê bikşîne hezar perspan wê jê bikevê


di civatekê da çêrê marekî bibe, di wê civatê de çêl çêrok mara wê werê hewaldan


di destekî de ar e, di destekî de pûşe ye


di havînê de rez û pez, di zivistanê de agir û ez


di kefçîk av de difetisê

Guhartoyeke ez di kefçîk av de difetisim.


di navberê mêraniyê û qelsemêriyê de mûk e


di pê bandevê (barana xurt) re tim ga di axira ke


di tengiya da jî deryê nemerdan nekute

Guhartoyeke di tengiyan de jî, deriyê nemerdan nekute.


dibê deve çima stûyê te xwar e, dibê çiyê min li kar e

deveye boynun eğri demişler nerem doğru ki demiş


dibê dewlemendo pîroz be, dibê feqîro te ji ku anî


dibê ez xadim im, tu dibê çend zarokê te hene


dibê kûsî tu çima pîsî, dibê li eniya min nîvîsî


dibê te dinya çawa dî, dibê li gorî dilê xwe


difirrî per pê ve nîne, darît pê pê ve nîne


digerî li dewleta lez, xweyîke rez û pez


digurije, nabare

Weke ku dikê bike xuya dike mirov lê guhdarî dike dibîne ku ne yê kirinê ye


dijmin mezelê meriyan vedide, dost meriyan vedişêre


dijminahî bi nermî, bazar bi germî

Guhartoyeke dijminayî bi nermî, bazar bi germî.


dijminê bavê nabe dostê lêw

Guhartoyeke dijminê bava nabin dostê lawa.


dijminê bi fam , ji dostê bê fam çêtir e


dijminî dujmin doste, dostî dujmin dujmine


dijminî te gêrekek bê jî, xwe jê biparêze


dîkê çê di hêkê de bêlî ye

Guhartoyeke dîkê çê di hêkê de azan dide.


dil bi dil zane

Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.


dil dixwazê taqet tune ye

Dilê wî/ê dixwaze ku biçe/bike belê rewşa wî dest nade ji bo wê nikare biçe/bike


dil ko neşewitê, hêstir ji çava naşemitê


dil neke jina bi mêr, diçe mal dike ji bîr


dil şûşe ye, ku bişkê nacebire

Guhartoyeke dil şûşe ye, ku bişkê cebar nabe.


dilê mêvên ji mêvên tenge, dilê xwediyê malê ji herdiya tenge


dilê xezeb mirov naghijîne mexsed û mirada


dilê yekî goşt xast got: guhid dehşikê wek êd kêrgiyê ne


dilî şivên bixwazê, wê têlme ji nêrî bikê


dilî tirsonek sîngî gewr nabîne

Guhartoyeke dilê tirsonek sênga gewr nabîne.


dilketin xwaş e bi xortaniyê, zozan xwaş e bi goçeberiyê


dîn dîna dibînin, şivikên xwe vedişêrin

Guhartoyeke dîn dînan dibînin, şivikên xwe vedişêrin.


dinê nêrdewane, hink têre hildikşin, hinek têre dadikevin


dînî tazî giş nasdikin dînî bi kinc tu kanibê naskê


dinya bûye kes, tu kes negotiye bes

Guhartoyeke dinya bûye kes, kesî negotiye bes.


dinya xan e, bazirgan bar dike û xan dimîne li şûnê wane


dirêj nezane kinik ê awane orte-qalib baş-bîlane melhema dilan e dermanê derd û kulan e


direw (derew) li biyaniyê, pesin li pîriyê


dîwaro min ji te re got, bûkê tu guhê xwe bidê yê


dixwazê mirîşkê xwe bi qazid xelkê re bifirînê

Guhartoyeke dixwaze mirîşkên xwe bi qazên xelkê re bifirîne.


diya zavê lotika hildidê, diya bûkê navika (navkutka) hildidê


diz ji malê bê, ga û golik di derî re derdikevin


diza ji diza dizî erdê û ezmên ji hev pirsî


dizê malê ji malê be ga di kulekê re derdikeve


dizi li xidiro, sond li bekiro

Guhartoyeke dizî li xidiro, û sûnd li bekiro.


dolaba hebîbê necar, xewke wek hercar, şev yek e dergeh hezar


dost malê xwe nadin mera, lê riya dirist raberî mera dikin


dost mera digrînin, dijmin mera dikenînin

Guhartoyeke dost mirov digrînin, dijmin mirov dikenînin.


dost ne dostêd dewata ne, dost dostêd ber derî hepsa ne


dostê bi xêr ji birayê bê xêr çêtir e

Guhartoyeke filakî bi xêr, ji birakî bê xêr çêtir e.


dostî şahiya ne dost e, dostî tengasiya dost e


dostika kevin hespê zînkirî ye

Guhartoyeke dostê kevin hespê zînkirî ye.


du gayê yekî hebûn, yek bi zorê dikirin koxê yek bi zorê ji koxê derdixistin


du mar di qulekê de dibin, du mal di malekê de nabin


du mişk bi hev re ji qulekê derketin, yekî ji yê dî re got


du seriyê ne wekhev, naçin ser balgîkî tev


du textik û bizmarek

Ne avahîyeke saxlem ku ji ber û gislûhecê hatî çêkirin bûyîn

Avahîyeke bêhîm û bi dep û daran hatî lêkirin bûyîn


dudiyan got kumî te ne li serî te ye, dêst bavêjê


dudu por dirêj ji yekî ser filûs şê dixwazin


dunya bi tirra bata kirrîn, kera wê bikiriya


dunya çû bi ser nîvro ve, hîn golik bê av e


dunya dûvê berên e kê pê zanî li ber wîn e


dunya gulek e, bîhnke û bide hevalê xwe

Guhartoyeke dinya gulek e, bêhn bik û bid hevalê xwe.


dunya qenc e ji şêra re, xweş milk e ji mêra re, ava bûye ji xêrê re


dunya sersiya dara ye, ge li vira ye ge li wira ye


dunya wê bi rez bê, dimis wê bi derman bê


dunya xan e û man e, hin çûne û hin mane, ê mayî jî mêvan e


dunya xeyar e, ya bi te ra ye, ya di te ra ye


dûpişk bi yekî vedê, nalikê germ bikin û bi ser din


dûvê kûçik heft salan kirin qêlib ku rastbikin hîn movkek ket ser


dûvê qantirê ye, ne kin dibê, ne dirêj dibê

Guhartoyeke dûvê qatirê ye, ne kin dibê, ne dirêj dibê.


dûvê rovî jêkî dîsa jî rovî ye

Guhartoyeke teriya rovî jêke, dîsa jî rovî ye.


ê bin sekinî, ê ser ne sekinî

ewê di tade yê xisirî ye yan neheqî lê bûye dengê xwe nake mirovê neheq yê sûcdar nasekine bong dibe mazlûm dengê xwe nake zalim bi kirinên xwe qîma xwe nayîne


ê devê wî bi şîr şewitî bê, pif dêw dikê


ê ewîlêd xwe hene bila loma li gidiya nekin û id qîzid xwe hene bila loma li reviya nekenin


ê havînê serê wî keliya, zivistanê qaska wî dikele


ê here masiya divê qûna wî şilbibe

kesê ku here masî girtinê, yê qûna vê jî ter bî


ê ji min bê wê li ber tifika min bê

Guhartoyeke ê ji min bê, wê li ber tifika min bê.


ê ji şîr tirsî, pife dêw dike

Ji bûyerekê dersa xwe girtîbû loma bi tidarek tevgerî


ê ko deva xwedî bike deryê xwe bilind dike


ê ko deveyan bikire divê serdara xaniyê xwe bilind bike


ê ko gelaciya li ba te bikê, wê gelaciya te jî li ba xelkê bikê


ê ko here nêçîra masiya wê qûna wî şil bibe


ê ko sifra bavê xwe nedîbê lome lê nabin


ê ku bi şora jinê be, wê li sira mirinê be


ê ku guh bide şora jinê, wê bibihîze xebera mirinê


ê kuspê dikute bi du qurşa ye, ê ko jê re ha ho dike bi çar qurşa ye


ê ma li benda salê, wê li benda mehê jî bimînê


ê mêr pê dadayî xew kir, ê birçî xew ne kir

Guhartoyeke yê mar pêdada xewkir, yê birçî xewnekir.


ê mera riswa dike ziman e, ê mera distrîne ziman e


ê pê zanî kuftak xwe hilanî, ê pê nizanî kufta des xwe danî


ê pey ket digre, ê dinale dimire

Guhartoyeke yê pêket digre, yê dinale dimre.


ê rind vê yar-dost nabin, ê pîs jî vê derd-kul nabin


ê savar çand jî mir

Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.


ê vî ne bigre, ne berde (pê bawerî nabe)


ebemil giş mêr bana, sersipî giş jin bana, dinê xera dibû


ege riyê lawê te derketin, tê riyê xwe berdî


eger hinek mirov ker nebin, wê qîmeta kera zêde bûna


eger mera guh bide xelkê, mera wê rêkê mala xwe şaş bike


eger mera li ber avê çû, mera destê xwe davêje kevzê


eger mirî melûn nebît, qebir lê teng nabît


eger ortaqî rind bûya, wê du mêr bi jinekê bûna


eger te xuliyek li serê xwe kir, qe nebe bila alîyekî porê te biqijile


eger tirî pir bû, li cem rûvî dibe qoriq


eger tu çûyî ciyê biyanî xwe hebis bike wekî şêrê kavilan


eger tu kê xwe bighînê dijminê xwe, ji destê wî re tu xwe nêzîk bike


eger xêr bê welatekî, wê bighêje hemî cihê welat


em dixwin nanê sêlê, mêrik dixwe nanê êlê


em li pey bihna kebaba çûn, em rastî daxdana kera hatin

vardık kebap kokusuna gördük ki eşek dağlıyorlar


em xursîne, ji malbatê em tivingcî ne, dwazdeh mal in sêzde risipî ne


ên ne ji hinava, nayên ber çava

Guhartoyeke yê ne ji hinava, nayê pêş çava.


erd birinc be, av rûn be, ko xwedî tine be wê zû xelas be


erdê têr cot û bidar bike, erdê te têr nan bike


erdê têr tov bike erd wê te têr nan bike


erdî xwe li ser desta ye, li ku baran barî li wira ye


erê pîr e lê fîstanî xwe bi heft qirma ye


êşa tiliyê wek derdê hewiyê

Guhartoyeke êşa tiliyê derdê ( yan: jana ) hewiyê.


eşqê bor e bor e, ji wî were xelkî kor e


ev şivana ji vî pezî ra pir e, ev gavana ji vê naxirêra pir e, ev giriya ji vî mirî re pir e


êvara çekirinê qaliqî pîvazê ber derî neçê ye


êvara rijandinê avê germ ko pê serî hatine şuştin berderî neçê ye


êvarêd înê meriyan têrnakin

Guhartoyeke êvarên înê mirovan têr nakin.


evîn derya ye, yê ku bidî nav, diçe av û av


ew miriya, ne hêja ye wan giriya

Guhartoyeke ew miriya, ne hêjaye van giriya.


ew riya te berê xwe da yê ez jê hatime

Guhartoyeke ew riya ku te berê xwe dayê, ez jê hatime.


ewê destê xwe bêxe ber guhê xwe, ew dizane dê çi bêje


ewrî xur-xur pir jê bê carina baran jê nayê