bi roj pişkul e bi şev şemamok e

Guhartoyeke bi roj pîrhevok e, bi şev şemamok e.


xalitê xesî ne dixwe ne dide kesî

Guhartoyeke xalê xesis, ne dixwe, ne jî dide tu kesî.


dan navê ha li çokê ha li navê

Guhartoyeke te ku da avê, ha li çokê, ha li navê.


bi xwe kiro qenc kiro bi xwe kiro

Guhartoyeke çê kiro bi xwe kiro, xera kiro bi xwe kiro.


koro tu li vir be min yek ji te çêtir nedît tu dîsa korê min î

Guhartoyeke koro li vir be, min ji te çêtir nedî, ezê li korê xwe vegerim.


xursî xwedîyê xîyarê çilmisî ne dixwe ne dide kesî

Guhartoyeke xursî xwedîyê xîyarê çelmisî, ne dixwe û ne dide kesî.


ji xelkê re kêr û kewar ji xwe re zile betal

Guhartoyeke ji xelkê re hût e, ji xwe re kût e, hevalê ticarê rût e.


em sed sal li dinê bin em dê şevekê mêvanê qebrê bin

Guhartoyeke sed salî li dinê bî, rojekê mêvanê gorê bî.


çi dikene em bikenin çi digirî em bigirîn

Guhartoyeke ne digirî, tu pê re bigirî, ne dikene tu pê re bikenî.


ne digirî tu pê re bigirî ne dikene tu pê re bikenî


ne dikene mirov pê re bikene ne digirî mirov bigirî

Guhartoyeke ne dikene ku em vê re bikenin, ne digrî ku em vê re bigrîn.


li heyfa bavê xwe gerîya xwîna xwe jî li serê da

Guhartoyeke li heyfa bavê geriya dê li ser dan.


bûk anî lez û bez sivika malê dîsa ez

Guhartoyeke min bûk anî bi lez û bez, sivika malê dîsa mam ez.


ne raze li erdê kaş ne jî bibîne xewnên şaş

Guhartoyeke megere li cîhê kaş, nebêne xewnê şaş.


bila zirav û dirêj be lê ne qut û qalind be

Guhartoyeke bere zirav û dirêj be, ne qalin û kurt be.


tene firîk e mele şirîk e

Guhartoyeke heta genim firîk e, mele şirîk e.


ceh dide mirov genim ji mirov distîne

Guhartoyeke ceh didê yekî, genim jê distîne.


ron dikim elo naxwe tîr dikim welo naxwe

Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.


derbekê li nêl dixe yekê li bizmêr

Guhartoyeke derbekê li nal dixe û derbekê li bizmar dixe.


şûşa dilê însan ku bişkê nacebire

Guhartoyeke dil şûşe ye, ku bişkê nacebire.


hay û bayê (wî) ji felekê tune ye

Guhartoyeke hayê wî ji bayê felekê tune ye.


heta aqilê pêşîn tê yê paşîn diçe

Guhartoyeke heta aqilê paşî hat, ê pêşî çû.


her mirov di dilê xwe de şêr e

Guhartoyeke her kes di mala xwe de şêr e.


her giha li ser helqa xwe dirêze

Guhartoyeke her giya li ser reha xwe şîn tê.


berû ji darê ket dar nas nekir

Guhartoyeke berû ji darê ketiye, dar nenasiye.


aş digere aşvan xwe dipesinîne

Guhartoyeke aş digere qeraş xwe dipesinîne.


anîye ji parsê dide xêra xasê

Guhartoyeke diçe parsê, dide xêra harsê.


şeva tarî ji êvar de kifş e

Guhartoyeke şeva tarî ji êvarê da xuya ye.


devê daxistî, palasa raxistî

Gotineke pêşiyan e û ji bo kesên ku nikarin ji heqên xwe derkevin re tê gotin. Yanî dema kesek bi tiştekî tê sûcdarkirin û ji bilî ku ew kes mafdar e jî devnermiyê dike û bersiva xwe nade, hingê ev gotina pêşiyan jê re dibêjin.


par miro, îsal şîn kiro

Gotineke pêşiyan e û ji bo tevgerên ku bêwext tên kirin re tê gotin.


par miro, îsal şînkiro.

Ji bo tevgerên ku bêwext tên kirin re dibêjin.


mêvanê ehmeq, sifra malê rast dike

Ji mêvan + -ê + ehmeq + sifra + mal + -ê + rast + dike

Ji bo kesê/a ku mêvan e lê ji xwediyên malê bêhtir karûbarê wê malê dike re tê gotin. Dema mirov ji bo mêvandariyê here malekê,divê mirov ji xwe re giran be.


Heta Şûşan xemilî, dawet betilî.

Tevgerîna giran a ku mirov ji karekî yan jî tiştekî re dereng dimîne re tê gotin. Şûşan navekî jinan e . Ango heta Şûşan xwe amade dike êdî dawet ber bi qedandinê ve diçe û jê dereng dimîne.


bi xweziyan kes nagihe keziyan

Guhartoyeke bi xweziya dest nagihîje baqê keziya.


tûtika birçî di xewna xwe de gilgilan (an jî garisan) dibîne

Guhartoyeke mirîşk birçî dibin, gêris di xewnê de dibînin.


mirişka birçî di xewna xwe de garisan dibîne


mirişka birçî di xewna xwe de gilgilan (an jî garisan) dibîne


mirişka birçî xwe di enbara garis de dibîne


me genim avêt me ceh hilanî

Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.


yê welo danîn ser serê celo

Guhartoyeke kumê elo danîn ser serê welo.


dest dest dişo vedigere rû dişo

Guhartoyeke dest dest dişo, dest vedigere dev û rûyan dişo.


qîz sêva sora li darê ye her kes gopalê xwe diavêjê êdî ka bû nisîbê kê ye


gotina rast tehl e

Guhartoyeke gotina rast bi mirov ne xwaş tê.


di mal de tune jajî kur pê diavêje kajîvajî

Guhartoyeke li malê tune nan û jajî xwedî dike tûle û tajî.


rovî nediçû qûlê hijek bi teriya xwe ve datanî


rovî nediçû qûlê radibû hijek bi teriya xwe ve datanî


dar dikeve kes nizane berê wê bi kû de ye


bizin ketiye etra kêrê qesab jî ketiye etra bez


agir berda kayê, xwe da alî bayê

Guhartoyeke agir berda kayê xwe da ber bayê.


anî ji derîya da xêra serîya

Guhartoyeke anî ji derîya, da xêra mirîya.


anî ji parsê da xêra xasê

Guhartoyeke anîye ji parsê dide xêra xasê.


aş çûye, bi dûv çeqçeqonkê ketîye

Guhartoyeke aş çû ye bi dû çeqçeqo keti ye.


ba jî jê tê, baran jî jê tê

Guhartoyeke ba jî jê ye, baran jî jê ye.


bav ji aş tê, law pirsa bajar jê dike

Guhartoyeke bav ji aş tê law pirsa bajêr jê dike.


bela xelkê ji çol û çîya tê ya min ji ber lingê min tê

Guhartoyeke bela xelkê ji çol û çîya tê, ya min ji ber lingê mi tê.


ber kerê re derbas dibe wê dahşikê jê didize


berê bi edilîne paşê bi xemilîne

Guhartoyeke berê biedilîne paşê bixemilîne.


berê gul bû, baranê lê xist şil bû

Guhartoyeke berê gul bû baranê lêxist şil bû.


berê havînê bavê kulînê

Guhartoyeke kevirê havînê, bavê bin kulînê.


berê merezî bû, îcar teresê jî lê xist

Guhartoyeke berê merezî bû îcar teresê jî lê xist.


bi ba hat bi baranê çû

Guhartoyeke bi bayê hat bi baranê re çû.


bi barek mishef sond bixwe, kes pê bawer nake

Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.


bi guran re digere, bi xwedîyan re şînê dike

Guhartoyeke bi gur re dixwin, bi xwediyê miyê re şînê digrin.


bi hirî ba, ewê li nav kerî ba

Guhartoyeke tu bi hirî ba, tê li nav kerî ba.


bi kerê nikare, diçe dahşikê

Guhartoyeke bi kerê nikare, diçe kuriyê.


bi kêvçî kom kirin û bi heskê belav kirin

Guhartoyeke bi kêfçi kom kir, bi heskê bela kir.


bi roj kefenê mirîyan jê dike, bi şev ji bilqe bilqa kuzan ditirse

Guhartoyeke bi roj kefenê miriyan jê dike, bi şev ji bulqebulqa kûzan ditirse.


bi roj mirîyan dişêlîne, bi şev ji qurquroneka derî ditirse

Guhartoyeke bi roj miriyan dişelîne bi şev ji qurquroneka derî ditirse.


bi şev şemamok bi roj pîrebok bûn

Guhartoyeke bi şev şemamok e bi roj pîrebok e.


bi xêra serîyan dixwe parîyan

Guhartoyeke bi xêra seriya dixwe keriya.


bîbêje bimir e? dimire, bibêje bimîn e? dimîne


bila gur gur be, bila pêşî kera min bixwe

Guhartoyeke bila gur, gur be, bila pişta kera min bixwe.


bila ne di min de be, bila di dêya min de be


bila tu xweş bî, gula siwaran bî

Guhartoyeke bila xweş be, gula siwaran be.


bin sekinîye, ser nasekine

Guhartoyeke ê bin sekinî, ê ser ne sekinî.


birîna xwe bi destên xwe derman kirin

Guhartoyeke birîna xwe bi destê xwe derman ke.


bizina kol, elimî ye danûyê şor

Guhartoyeke bizina kol, elimîye danê şor.


bizina kor hîn bû danûyên şor

Guhartoyeke bizina kol, hîn bûye daniyên şor.


bûka malê xweş xebitî, ker girêda ga filitî


bûye çêleka sor, şîrê xwe dide, di dawîyê de lingê xwe lê dixe dirêje


car heye mirov ji yarê dîya xwe re dibeje 'bavo'


carina dimis û rûn e, carina qetil û xwîn e

Guhartoyeke carinan dimisrûn e, carina qetilxwîn e.


carinan dims û rûn e, carinan qetil û xwîn e


cihe bêdef direqise, ma dora cihe bidef

Guhartoyeke li cihê bêdef direqise, ma dora ciyê bidef!.


cote xwe dayîna kêvir

Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.


çi di bin zimanê te de heye?

Guhartoyeke mûkî di bin zimanî te da heye.


çi qas dinya li hev dikeve, tiştek ji me re bi ser dikeve


çi xwelîyê li serê xwe bikim

Guhartoyeke çi xwelîyê li sere xwe bike.


çi zû bûyî kundir, çi zû hustîye te direj bû


çîya bilind e, dor bajar û gund e

Guhartoyeke çiya bilind e, dorê bajar û gund e.


çol fire ye, derew bê pere ye

Guhartoyeke çol fere ye, tir bi pere ye.


çû rewanê birinc ji sawara malê jî bû

Guhartoyeke çû rewanê birinc, ji sawarê malê jî bû.


çû seferê, hat dîsa kerê berê

Guhartoyeke kerê me çû seferê hat dîsa kerê berê.


çume derve fatekor, hatim hûndir xatekor


çume mala dewreşa, danîn ber min mastê gamêşa

Guhartoyeke çûm mala derwêşa, danî ber min mastê gamêşa.


dan ez dikutim, intîn te digire

Guhartoyeke dan ez dikutim, intînî ji te tê.


darbiro daran bibir, gumana xwe ji xwede nebir


darê min kulavê min, rehme li dê û bavê min

Guhartoyeke dar û kulavê min, rehme li dê û bavê min.


darê min kulavê min, rehmet li dê û bavê min


dareke digire hezar darî dihejîne

Guhartoyeke darekî bigire, hezar devî bihejîne.


darekî têxe qûna wî, kulîlkekê dide ber difna wî


daweta mîra, agir ketî feqîra

Guhartoyeke daweta mîra gir e li feqîra.


de were vî kerî, ji vê avê derbaske

Guhartoyeke de were vî kerî ji vê avê derbas bike.


de were vî nîrî, hilgire ser vî milî

Guhartoyeke de were vî nîrî hilgire ser vî milî.


def û zirne berdaye, bi kendale abes girtîye


delala min, ji şîr jî, ji şekir jî şirîntir e


dem bi demê re, her dem bi xwedê re

Guhartoyeke dem bi demê re, herdem bi xwedê re.


dema nêçîra min tê gûyê tajîya min jî tê

Guhartoyeke dema nêçîra min tê, gûyê tajîya min tê.


dengê te xweş tê lê ku xwendina te qur’an be


derb ku hat serî, xwedê we çawa xilas bike


derbekê li nal dixe, yekê li mix dixe

Guhartoyeke derbekê li nêl dixe yekê li bizmêr.


derdê wî girara sibê ye

Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.


derpê min li xwe ke, tira tê de neke

Guhartoyeke derpîyê mi li xwe ke û fisa tê de neke.


derpê sorê, xwe li ba kir, dilê xortan tev kul kir


dêve biçêrm ve dixwe, dilê xwe bi meşê diêşîne


devê xwe ji şîr şewitîye pifî avê dike

Guhartoyeke dev ji şîr şewitiye, pifî dêw dike.


dew tune fir bike, li hespê siwar dibe çêr dike

Guhartoyeke dew tune fir bike li hespê siwar dibe çir dike.


dewletê beie-gewr e, bi şev sayî ye, bi roj ewr e


di ber kerê re derbas bibe, cehşikê jê didize


di ku de zirav e, bila di wir de biqete

Guhartoyeke di kuda zirave, bila di wir da biqete.


dimirim, dibiecim, ce dibêje ez birinc im


dibên, li bexdayê jî xurme zef in, ji min re çi ye?


dil bide ser dilan, gul bide ser simbêlan

Guhartoyeke dil bide ser dila ,gul bide ser simbêla.


dil dixwaze, ji dest nayê

Guhartoyeke dil dixwaze, lê bi dest ve nayê.


dimirim, dibeicim; ceh dibêjê, ez birinc im


diranê xwe veşêre, se li hestîyan digere


diz xwedîyê malê girt, du tir jî je berdan


dizan ji dizan dizî, erd û esman tev hezî


duh ji hêkê derketîye, îro bi mirîşkê qayîl nabe


eger ez bûm keç, ez dizanim ka ez ê çend gileya bavêjim doxîna xwe


em negihiştin we, ma ku hûn bigihêjin me


erdekî hişk, ezmanekî bilind

Guhartoyeke erdekî hişk û ezmanekî bilind.


erdî hişk, esmanî dûr e, xwîn jê nayê

Guhartoyeke erd hişk e, ezman dûr e, xwîn jê nayê.


erê erê ne, gişt kurê kerê ne

Guhartoyeke erê ere ne, gişt jî kurê kerê ne.


êşa li hevalan tîra li kendalan

Guhartoyeke birîna li hevalan tîra li kendalan.


evdilxebûr e, ji rehma xwedê dûr e, koda wî biçuk e, çirnika wî kûr e


ew jî elimî tirên bin çengan

Guhartoyeke ew jî elimî tirrê bin çenga.


ew jî eyba li tev eyban veşartîye

Guhartoyeke ew jî eyba li tev eyba veşartî ye.


ew qas li ser erdê ye, ew qas jî di bin erdê de ye


ez axa, tu axa, kî golikê bibe bin baxa

Guhartoyeke ez axa, tu axa, kî golika bibe nav baxa.


ez çîya, tu çîya, kî ji golikê re here gîya

Guhartoyeke ez çiya tu çiya, kî wê ji golik re here giya.


ez dibêjim ezman sayî ye, tu dibêjî şilî ê bibare

Guhartoyeke ez dibêjim, ezman sayî ye, tu dibêjî: 'şilî dê bibare'.


ez dibêm stewr e, tu dibêjî bidoşe

Guhartoyeke ez dibêjim stewr e tu dibêjî bidoşe.


ez dikim u te dibare

Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.


ez dizanim çend rêvî di hûre te de hene

Guhartoyeke ez dizanim çend rêvî di hûrê tê de hene.


ez ê bixwim wî xwurdî, tu dê bimirî bi wî derdî


ez hevrîşka bidohn im, zû ji min têr dibin


ez ji te xilas bûm, tu ji emelê xwe xilas nebî


ez mîr tu mîr, kî ga bibe ber gunîr

Guhartoyeke ez mîr, tu mîr kî wê bibe wezîr.


ez namirim bi vê derbê, ezê bimirim bi vê kerbê


ez xwe bi tehta digirim, ew jî hatîye xwe bi min digire


ez yek im, ji kê re hêka bikim

Guhartoyeke ez yek im, ji kê ji we ra hêk kim.


ga dikirim dibe golik, genim diçînim dibe colik


gava kûçik hezîya gur, gur mir

Guhartoyeke gava kûçik bezîya gur, gur mir.


gavan xeyidî nanê xwe berhev nekir, hew dizanîbû gundî dê hevudu qir bikin

Guhartoyeke gavan xeyidî nanê xwe berhev nekir, hew dizanibû gundî dê hev du qir bikin.


gavan xeyidî neçû ber garanê, hew dizinîbû dewar ê ıi bestê bimîne


gaz jî di dest te de ye, top jî, çawa dipîvî bipîve


gaz jî di destê te de ye, top jî, çawan dipîvî bipîve


gileya bi gû ye, ne bi destan, ne bi devan tê vekirin


girara ku para min tê tine be, bila serîyekî sa di nav de be

Guhartoyeke ew girara ku para min tev tune be, bila seriyekî segan di nav de be.


golikê malê, gayê malê nas dike

Guhartoyeke golikê malê ji gayê malê natirse.


goşt hiştîye, bi pey serpîyan ketîye

Guhartoyeke goşt hiştiye, pey serpiyan ketiye.


goştê berxan naxwe lê parîya xwe di nav avşorê datîne

Guhartoyeke goştê berxan naxwe, lê pariyê xwe di nav avşorê datîne.


goştê ciwanan dixwî tu zanî, goşte pîra dixwî tu zanî, dilê te dişewite tirşikan jî dixwî tu zanî


gotin baş e baş, çû di curnê gund de rît


gotin bêje negot, dûre bi xwe got û dengê xwe nebirî

Guhartoyeke gotin bêje, negot. dû re bi xwe got û denge xwe nebirî.


gotin bêje negot, peyre çû li ser kulîk got


gotin tu delalî, çû di serê kanîyê de rî

Guhartoyeke gotin, delalî delalî, çû di serê kaniye de rî.


gotinên wî bi heft bar hingiv re nayên xwarin


gû di rûye mirov didin, eynikê jî didin ber


gur postê xwe navêje

Guhartoyeke gur eyarî ( postê ) xwe navêje.


gurê di kavilê mîyê de

Guhartoyeke gurê di bin kevilê mî yê de ye.


gurî kerê hesê xwarîye, ne gazîye ne hewar e


guro bila tu gur bûya, bila te golika min bixwara


gûza xwe hesab dike, sêva xelkê hesab nake


ha kulî xwar, ha qulî xwar

Guhartoyeke ha kulî xwar û ha jî gurî xwar.


hat ji der de, ji ray û tedbîra me xeber da

Guhartoyeke hate ji der de, ji ref û tedbîra me xeber da.


hat ji palê, bû xwedîyê malê

Guhartoyeke hat ji newalê bû xwediyê malê.


hat mirovê malê, nehat qeda salê

Guhartoyeke hat, ji malê, nehat qeda salê.


hay ji bayê felekê tune

Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.


hêdî diçe dibêjin gêj e, zû diçe dibêjin bij e


hêdî diçim dibêjin gêj e, zû diçim dibêjin bij e


heftyaro li ber çavan dîyaro

Guhartoyeke heftyaro li ber çavan diyaro.


heke beranê bisko bûya, wê li nêv pezê bavo bûya


heke hat kurê malê, ku nehat zîyana salê

Guhartoyeke hat kurê malê, nehat ziyana salê.


hem tîr dike, hem rohn dike

Guhartoyeke hem tîr dike, hem rehn dike.


her pexemberî berê dua li xwe kirîye

Guhartoyeke her pêximberî berî dua li xwe kiriye.


hesp ji dest çûye, bi pey hefsêr ketîye

Guhartoyeke hesp ji dest çûye, bi pey hefsar ketiye.


hesp ya min e, ez xuysetê we dizanim

Guhartoyeke hesp a min e, ez xisletê wê dizanim.


heta aqil naskir, temen xelaskir

Guhartoyeke heta aqil nas kir temen xelas kir.


heta çavek derman kir, yê din jî kor kir


heta hebû dims, ez mam û tu pis, gava nema motî ez şervî û tu botî


heta hebû şilik, milik, gava nema qeder û kulîk

Guhartoyeke heta hebû şillik millik, gava nema keder û kulik.


heta kirasê wî/ wê bişewite, canê min wê bişewite


heta ku malek ava kir, şehrek wêran kir

Guhartoyeke heta malek ava kir, şehrek wêran kir.


heta neçe dîyarê gorê, mirin nakeve bîrê

Guhartoyeke heta neçe diyarê gorê, mirin nakeve bîrê.


heta qelîya me hebû, mamik bûka me bû; roja qelîya me xilas bû, mamik çirtek da xwe ji me derbas bû


heta xwe nas kir, emir xelas kir

Guhartoyeke heta me xwe nas kir, emir xelas kir.


him serê xwe dişkêyne, him jî beşa xwe dide


hûr bajo kûr bajo ga newestîne

Guhartoyeke hûr bajo, kûr bajo, û dewara ne westîne.


ji ber dilopê çû ber mezribê

Guhartoyeke ji ber dilopê çû ber merzibê.


ji bo nanekî arvanekî xira dike

Guhartoyeke ji bo nanekî ervanekî xera dike.


ji bo nanekî, xirab kir arvanekî

Guhartoyeke ji bo nanekî xera kir arvane.


ji bo nefsê xwe avêt hepsê

Guhartoyeke ji bo nefsê, xwe diavêje hepsê.


ji bo xatirê xatiran, da barê qatiran

Guhartoyeke ji bo xatirê xatiran, da barê qantiran.


ji canê xwe bêzar e

Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.


ji devê ketîye hop hop jê hatin

Guhartoyeke ji devehê ketîye hop hop jê tê.


ji devê re sol çê dikirin, jûjî got pepey min jî

Guhartoyeke ji deveye re sol dikirin, jûjî got: "pepe min jî.


ji êş bê, serî biard be, dîsa jê bawer neke


ji gur birçîtir, ji mar tazî tir e

Guhartoyeke ji gur birçîtir e, ji mar tazîtir e.


ji hespê dê hat li kerê siwar bû

Guhartoyeke ji hêsp peya bû li kerê sîwar bû.


ji hespî peya bû/dêhat, li kerê siwar bû


ji hêştirê ketîye, ji hokhokê namîne

Guhartoyeke ji hêştirê ketîye, ji hop hopê namîne.


ji hinekan re beşbîrlîk e, ji hinekan re seferberlig e

Guhartoyeke ji hinekan re beşbirlik e, ji hinekan re seferberlig e.


ji hinekan re ho dike, ji hinekan re ro dike

Guhartoyeke ji hinekan re hok e, ji hinekan re kok e.


ji îne heya înê, çêkir cila mehînê, ew jî kin e, nagihêje ser qunê


ji kê re dibejim 'birawo ', ji min re dibêje 'bira xwaro '


ji kirinên şêx û melan, dîsa rehmet li cahilan

Guhartoyeke ji kirinên şêx û melan dîsa rehmet li cahilan.


ji min ketîye, li pêşîya min diçe

Guhartoyeke ji min ketiye, li pêşiya min dihere.


ji pira pir ji hindika hindik

Guhartoyeke ji pira pir, ji hindika hindik.


ji quran'ê kiras li xwe kir, dîsa kesî jê bawer nekir


ji quranê kirasek li xwe kir dîsa jî kesî pê bawer nekir


ji şîr tirsîya, pifî dêw kir

Guhartoyeke ê ji şîr tirsî, pife dêw dike.


ji xelkê re gul e, ji malê re kul e

Guhartoyeke ji xelkê re gul e, ji xwe ra kul e.


ji xelkê re masî, ji xwe re kûsî girtin

Guhartoyeke ji xelkê re masîgiro ji xwe re kûsîgiro.


kêfa me bi xunavê xweş bû, xunavê jî kurek mirî anî


kerê me çû seferê, hat ker kerê berê

Guhartoyeke kerê me çû seferê hat dîsa kerê berê.


kêrguyê xaman e, dev diçêre, çav li bazdan e


kerî bi kerîtî daye, pey de qeruş qeruş e

Guhartoyeke kerî bi kerîtî daye, di pey de qerûş qerûş e.


kesibê aşan e rojên şilîyan dest û pîyên wan zuha ne


kîjan kevirî bilindkî di binî de ye

Guhartoyeke tu kîjan kevirî bilind dikî di binî de ye.


kilan ji çavan didize

Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.


kirasê min şar e, xwarina min jahr e

Guhartoyeke kirasê min şahr e, xwarina min jehr e.


koro tu li min binere çavekî, ez li te binerim her du çavan


ku aqil belav kirin tu li kû bûyî

Guhartoyeke dema aqil belav dikirin tu li ku bûyî!.


ku çavî kê li serê min dikeve serê xwe bi heft rengan girêdide


ku derê zirav e, bila di wê derê de biqete

Guhartoyeke ku der zirav e bila di wir de biqete.


ku ew zimanê te nebûya qijikan wê çavên te derxistana


ku kê nanê min xwar, wî/ê tirba min kola


ku te da avê, ha li çokê, ha li navê

Guhartoyeke te ku da avê, ha li çokê, ha li navê.


ku wî/ê got; 'sibeh e ', tu bibêje; 'êvar e'

Guhartoyeke ku got sibeh e, tu bibêje êvar e.


kûçikê me ye, li ber derê xelkê direye

Guhartoyeke kûçikê me ye, li ber derê xelkê direyê.


kumê belo, li serê celo; yê celo, li serê belo


kumê xiço li serê piço, ne hat û ne jî diço

Guhartoyeke kumê xiço li serê piço, ne hat ne diço.


kurkê memê qubeye tiştek di binî de heye


kurtikî çux e, dew tune bixwe

Guhartoyeke kurtikî çuxe, dew tune bixwe.


li bejnê nêrî bi zêra kirî, laçek rakir qotek gurî

Guhartoyeke li bejnê nerî bi zêra kîrî, laçek rakir kertkê gurî.


li ber defa bêdeng dilîze

Guhartoyeke li ber defa bê deng direqise.


li bexdayê xurme zehf in, ji min re çi ye


li dewsa şêra rovî dikin gera

Guhartoyeke dewsa şêra roviya kire gêra.


li kerekî mirî digere nalan jêbike

Guhartoyeke li kerê mirî digere da nalan jê bike.


li kerên mirî digere ku nalê jê ke

Guhartoyeke li kerê mirî digere ku nala jêke.


lingê dîk di tawê de dîtin

Guhartoyeke lingê dîk, di tawekê de dît.


lingek li vir, lingek li wir

Guhartoyeke lingekî li vir e, lingekî li wir e.


ma bavê te ser bavê min re ye

Guhartoyeke ma bavê te ji bavê min çêtir e?.


ma dar tehl e, berê darê şîrîn e

Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.


ma kes kane qismetê kesî bixwe

Guhartoyeke kes nikare qismetê kesî bixwe.


ma min kefa xwe bêhn kirîye

Guhartoyeke ma min kefa xwe bêhn kirî ye.


ma morîkên dîya te li vir qetîyane

Guhartoyeke ma morîkê diya te li vir qetîne.


ma yê te can e, yê me balcan e

Guhartoyeke çima yê te can e, yê min bacan e!.


mala bavê min dûr bûna, min dê têr pesnê wan bidana

Guhartoyeke mala bavê min dûrbana, minê têr pesnê wan bidana.


mala bûkê def û zirne, mala zavê hay ji tiştî tune


mala xelkê dişewitî, wî/ê jî li ber firikê xwe diqeland

Guhartoyeke mala xelkê dişewitî, wî jî li ber firikê xwe diqeland.


malê dinyayê qilêra destan e

Guhartoyeke malê dinyayê qirêja destan e.


mêr ketine kewarê, jin çûn e hewarê

Guhartoyeke mêr ketin kewara, jin çûn hewara.


mêrê xerab du caran şer dixwaze

Guhartoyeke mêrê qels du caran şer dixwaze.


min da avê, ha li çogê ha li navê

Guhartoyeke dan navê ha li çokê ha li navê.


min xelk hîn kir lîstikê, dûre kesî destê min negirt


min xwedî kir bi bistanê xwe, jinê ji min stand bi navrana xwe


mîna dûpişkan boçika xwe dayîna ser milê xwe


mirazê bêdil, wek kirasê bêmil

Guhartoyeke mirazê bê dil wek kirasê bê mil.


mirî ber bi qebrê dibirin, termê mirî ber bi malê ve bû


mirîşka me ye, diçe di pîna xelkê de hêkan dike

Guhartoyeke mirîşka me ye, diçe di kadîna xelkê de hêk dike.


nagihêje kerê, palan dikûte

Guhartoyeke zor nagihîje kerê, palan dikute.


nan û xwêya wî/ wê li ser çokê ye

Guhartoyeke nan û xwêya (wî) li ser çongê ye.


nanê bêxwê dixwe tirê şor dike

Guhartoyeke nanê bê xwe dixwe, tirrê şor dike.


nanê ceyîn dixwe û tirê polayî dike

Guhartoyeke nanê cehîn dixwe, tiren polayî dike.


nanê garis ne tu nan e, kes nabê ev mal bê arvan e

Guhartoyeke nane garis ne tu nan e, kes nabê ew mal bê ervan e.


nanê îsa dixwe selawatan li mûsa tîne

Guhartoyeke nanê îsa dixwe, selawatê li ser mûsa dide.


nanê me bê xwê ye

Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.


nanê wî li ser kaba wî ye

Guhartoyeke nan û xwêya wî li ser kaba wî ye.


navê jinê dîwanok, di mal de tune arvanok

Guhartoyeke navê jinê cîranok, di malê de tune arvanok.


ne bi berxîfî têr şîr vexwar, ne bi kavirtî têr gîya xwar


ne dixwim gêlazan ne didim hevrazan

Guhartoyeke ne dixwim gêlazan, ne didim hevrazan.


ne fen e, ev çi dar û ben e

Guhartoyeke ne fen e, ev çi dar û ben e?.


ne gayê min li garanêye, ne galgala nanê gavan dikim

Guhartoyeke ne gayê min li garanê ye, ne galgala nanê gavan dikim.


ne ji defê re dibe, ne ji zirnê re dibe

Guhartoyeke ne ji defê re dibê, ne ji zurnê re dibê.


ne jor li te tê, ne jêr li te tê

Guhartoyeke ne sar li te tê ne germ li te tê.


ne kera min li garan e, ne pisîyar li gavan e


ne xwar ne da hevala, genî kir avêt newala

Guhartoyeke ne xwar, ne da hevala, genî kir avêt newala.


negere li cîyê kaş, nebîne xewnê şaş

Guhartoyeke megere li cîhê kaş, nebêne xewnê şaş.


neynûk tune xwe pê bixwirîne

Guhartoyeke neynûk tune, xwe pê bixwerîne.


nikare bi kerê bazdide kurtan

Guhartoyeke bi kerê nikare baz dide kurtan.


nivişta bêtişt, xwedîyê xwe kuşt

Guhartoyeke nivişta bê tişt xwedi yê xwe kuşt.


para gerokan çû/li ber babîsokan

Guhartoyeke para gerokan çû ber bablîsokan.


pars kir ber derîya, da xêra mirîya

Guhartoyeke pars kir li ber deriyan, da xêra miriyan.


paşîya tirê hîn li min kezîkurê

Guhartoyeke paşîya tirê hê li min kezî kurê.


pêşîyê diçî gezok e, pişt re diçî tîzok e


pirça dahşikê da ser pişta kerê

Guhartoyeke pirça dehşikê dan ser pişta kerê.


pişta xwe kutaye çîyayê bilind

Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.


qala gur ke, dar hazir ke

Guhartoyeke qala gur kin, dar hazir kin.


qalibê mêşê ye, dengê şeşa ye

Guhartoyeke qalibê mêşa ye û dengê şeşa ye.


qedrê gulê çi zane, kelbeşkê divê kerê reş

Guhartoyeke qedrê gulê çi zane, kelbeş divê kerê reş.


qedrê gulê çi zane; kerbeş divê kera reş

Guhartoyeke qedrê gulê çizane kerbeş divê kerê reş.


qijik nikulê xwe lê xe, piçek goşt pê ve nayê


reş dike, dilê xwedî xweş dike

Guhartoyeke reşke, û dilê xwedî pê xweşke.


serê min şeh kirîye, derzîya min jî di ber re ye


serê xwe da sira xwe neda

Guhartoyeke serê xwe bide û sirra xwe nede.


serîk çortan e, birek mêvan e

Guhartoyeke serîkî çortan e, birkî mêvan e.


sîya pelkê ye, ne li xwe ye, ne li xelkê ye


şam dûr e, ma mişar jî dûr e

Guhartoyeke şam dûr e ma mişar jî dûr e.


şeb û şekir ji hev nake der

Guhartoyeke şeb û şekir, ji hev nasnekir.


şeh û mirêk eyweleh, kar û şixul na wele


şew û şekir çûn dîyarbekir, şekir rûnişt deng nekir, şew rabû pesnê xwe kir

Guhartoyeke şeb û şekir çûn diyarbekir, şekir rûnişt dengnekir, şeb rabû pesnê xwe kir.


şîrê şêr di eyarê şêr de xwestin

Guhartoyeke şîrê şêr di îyarê şêr de wê bîne.


te deve nedît li rêz e, ma te pişkul jî nedît li fêz e


te şûşt ava bi gû, ez çi bikin qencîya ji dû


tehtê ku te lê rîtî hê baranê neşûştine

Guhartoyeke tehtê te lê rîne, hîn baranê neşuştine.


tîr bike dan diçe, rohn bike nan diçe

Guhartoyeke tîr bike dan diçe ron bike nan diçe.


tir li hemama, derew li xerîbîyê

Guhartoyeke tirr li hemama derew li xerîbiyê.


tirba dayê xweş çêkir li kêleka wê de rît


tu bi vî aqilî herî, tu yê keweke hesînî ji xwe re bigirî


tu çi zû bûyî dîk, te çi zû bang da?

Guhartoyeke tu çi zû bûyî dîk, te çi zu bang da!.


tu dibêjî qey pê li hêkan dike

Guhartoyeke tu dibêjî qey tu pêlî hêkan dikî.


tu hatî agir bi deyn bibî

Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.


tu kevir bavêjî çiravê wê peşkê bêne te

Guhartoyeke tu kevir bavêjê çiravê, wê peşk bêne te.


tu kîjan kevirî bilind bikî di binî de ye

Guhartoyeke tu kîjan kevirî bilind dikî di binî de ye.


wexta ciwan bû ew bû çelengê siwaran, wexta ku kal bû, ma li dewsa waran


wexta heye mêranî, wexta tune be golikvanî

Guhartoyeke wexta heye mêvanî, wexta tine golikvanî.


wexta karan rû digerîne, wexta sivê kevçîya digerîne


wî tim dewê tirş vexwarîye, çi haya wî ji dinyayê heye?


wiha dike dê dimire, wiha/wa dike bav dimire


xatê wisa dibêje, hele ka fatê çi dibêje


xelkê re edet e, ji min re erbet e

Guhartoyeke ji xelkê re edet e, ji me re erbet e.


xelkê re gul e, ji min ra sil e

Guhartoyeke ji xelkê re gul e, ji xwe ra kul e.


xelkê re masî giro, ji xwe re kûsî giro

Guhartoyeke ji xelkê re masîgiro ji xwe re kûsîgiro.


xelkê re pirbêjo ji min re ker u gêjo

Guhartoyeke ji xelkê re pirbêjo, ji xwe re ker û gêjo.


xêr li te barî kevir kuçk li min barîn

Guhartoyeke xêr bêr li te barîn kevir kuçik li min barîn.


xwe bidî tîzan nedî tîzan, tê bidî heqê gûzan


xwe weke baz e, le nêçîra wî ji xelkê re ye

Guhartoyeke bi xwe baz e, lê nêçîra wî ji xelkê re ye.


xwedê bike, qul ê çi bike

Guhartoyeke xwedê ku bike, qûlê çi bike!.


xwedîyê goşt jî dizane goşt heram e, xwedîyê pera jî zane pere qelp in


yê direve jî gazî xwedê dike, yê dide pey jî gazî xwede dike

Guhartoyeke yê direve jî gazî xwedê dike, yê dide pey jî gazî xwedê dike.


yê ku hêvîya yarê ma, heft saian bêjin ma


yê te can e, yê me bacan e

Guhartoyeke çima yê te can e, yê min bacan e!.


yek ta nabe, du ta tê re nab

Guhartoyeke yek ta nabe, du ta tê re nabe.


yekî negot, mendo kerê te çendo

Guhartoyeke yekî nego mendo kere te bi çendo.


zavayê me çi zava ye, tenîya don e li me gerîya ye


zik têr dibe sturîye xwe li kendalan dide


zilamek hebû, dema nanê wî hebû, dewê wî tune bû, dema dew hebû, nan tune bû, dema her du jî hebûn, ew ne li mal bû


bila tu bibûya gur pêşî kerê min xwaribûya


ez dikarim heftê mîna te ji berîya xwe derxim


ku wî/ê got 'sibeh e ', tu bibêje 'êvar e'


keçel dimire porsor dibe gurî dimire gulîzep dibe

Guhartoyeke gurî dimre, dibe porzêrîn; kor dimre, dibe çavşîn.


ne di tirban de razê ne jî xewnê xweş bibîne

Guhartoyeke ne li newalên kûr razê, ne xewnên xirap bibîne.


ne li gelîyê kûr radizêm ne jî dibînim xewnên xerab


ez li mezelan ranezame ku xewnan bibînim


ez li erdê kaş ranazêm ku xewnên şaş bibînim

Guhartoyeke ne raze li erdê kaş ne jî bibîne xewnên şaş.


min sîr nexwarine ku bêhn ji min bê

Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.


heta te got gur û rovî post hate nîvî

Guhartoyeke heta tu bejî gur û rovî, dê eyar be nêvî.


qûna (wî) qûna tûtika ye hekên betan dike

Guhartoyeke qûna wî qûna çûkan e û dixwaze hêkê elokan bike.


tu dibêjî qey çûkan zimanê wî/wê xwariye

Guhartoyeke tu dibêjî qey kuliyan zimanê wî/wê xwariye.


agir bi serê min ketîye tu firîgê xwe diqelînî


anî ji derîya, da xêra serîya

Guhartoyeke anî ji derîya, da xêra mirîya.


ez dibêm xadim im, tu dibêjî çend kurê te hene


firax tune bi zik diçe avê, deyn dike dide xêra dê û bavê


gaz jî, meqes jî di destê te de ye

Guhartoyeke gaz jî di destê te de ye, top jî, çawan dipîvî bipîve.


hewceye di tûr de be, bila di hûr dew be


malê de tune arvan, navê jinikê ordîlan

Guhartoyeke di mal de tune arvan e navê jinikê Gulnîgar e.


ne yê me jê ye, ne yê me pê ye, me çi jê ye


pêşîyê de herî dev lê dike, li dû herî tîzika diavêje


qîzikê got ez ji vî zika xelisîm, rûyê bavê gelek xorta de dirîm


tu were manga min bidoşe, ez jî herim manga axê bidoşim


heta ku mirov sîr nexwe bêhn ji devê mirov nayê

Guhartoyeke yê ku sîr nexwe bêhn jê nayê.


dûr here, silamet were

دویر هەڕە، سلامەت وەرە
dwîr herre, silamet werre


kerê ku barê te ne lê ye çima ço dikîyê

Guhartoyeke kerê ku barê min nelê ye çima ezê ço bikimê.


tu dibêjî qey ji devê maran kişandine

Guhartoyeke dibêjî qey ji devê maran kişandine.


ji mecbûrî mirov goştê tûtikan (mirîşkan) dixwe

Guhartoyeke ji mecbûrî mirov goştê tûtikan dixwe.


dar dikeve kes nizane berê wê bi ku de ye

Guhartoyeke dar dikeve kes nizane berê wê bi kû de ye.


kîjan kevir mezin e here serê xwe lê bixe


mirûzê (yekî) wekî çîyayê berf lê bibare

Guhartoyeke li mirûzê (yekî) wekî çiyayê berf lê bibare.


jina çê jina mêrê xerab e

Guhartoyeke jina çê taca serê mêrê xwe ye.


li ser doşeka Xwedê û pêxember xwişka min e


gotin: filankeso baş e, ew jî çû di kaniya gund de rî

Guhartoyeke gotin filankeso baş e, wî jî çû di kanîya gund de rî.


ku mirov kete govendê gere xwe bihejîne

Guhartoyeke kî bikeve govendê wê xwe bihejîne.


ê biçe masiyan qûnziwa venagere

Guhartoyeke heçî biçe masiyan dê qûna wî şil bibe.


ji bo xatiran mirov dixwe goştê qantiran

Guhartoyeke ji bo xatiran, mirov dixwe goştê qantiran.


ji bo xatirê gulê stirî xistin paşilê

Guhartoyeke ji bo xatirê gulê mirov şîlavê dike paşila xwe.


eware eware ji xwe re gerîn

Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.


bûk jî jê dûdûk jî jê

Guhartoyeke bûk jî ji me ye, tûtik jî ji me ye.


ji hophopa xwe nayê xwar

Guhartoyeke ji hêştir ketiye û ji hop-hopê xwe namînê.


ne malekî ne bi halekî, kes bi mala kesî nizane


axê bireşînî tozek ji derman re nakeve erdê


bi gur be ku tu gurxwarî nebî

gotineka pêşiyan a kurdî ye ku tê vê wateyê: Xurt be, pêşketî û bihêz be da ku dijmin zirarê negîhîne te.


xebera nexêrê zû bela dibe

Guhartoyeke xebera nexweş zû belav dibe.


xebera ne ji xêrê re tafil li hev digere


xelkê mêr dikuştin bizgûrîyan hûr dişûştin


berfa ber derîyê xwe diavêje ber derîyê xelkê


tu dibêjî qey li esmanan nîskan tov dike


keçel dimire porsorî dibe

Guhartoyeke keçel dimire porsor dibe gurî dimire gulîzep dibe.


keçel hekîm bûya wê dermanê serê xwe çêkira

Guhartoyeke keçel hekîm bûya wê dermanek ji serê xwe re bidîta.


çi kiro bi xwe kiro qenc kiro bi xwe kiro xerab kiro bi xwe kiro

Guhartoyeke çê kiro bi xwe kiro, xera kiro bi xwe kiro.


mêşa di kundir de bûn

Guhartoyeke filan kes vingving a mêşê di kundir de ye.


gurê di eyarê mêşinê de

Guhartoyeke gurê di bin kevilê mî yê de ye.


ne li gelîyê kûr razê ne bibîne xewnên xerab

Guhartoyeke ne li gelîyê kûr radizêm ne jî dibînim xewnên xerab.


adar e serê sibehan sar e berê êvarê kûçik xwe didin siya dîwar e

Guhartoyeke adar e, sibehê sar e, êvarê bihar e.


kesê ku cêran çêke dikare çembilan jî pê ve bike

Guhartoyeke ê ku dîzan çêke wê çembilan jî pê ve deyne.


aş çûye tu ketîyî pey çeqçeqokê

Guhartoyeke aş çûye, tu bi dû çeqçeqê ketiye!.


her kes li koka xwe diçe

Guhartoyeke giya li ser koka xwe şîn tê.


her rojek xêrek pê re ye

Guhartoyeke her sibehekî xêrek pê re ye.


devê wî ji şîr şewitiye pif dike dew ten

Guhartoyeke ê ji şîr tirsî, pife dêw dike.


devê wî ji şîr tirsiyaye pif dike dew ten


kim ket keçelî derket

Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.


gotina xweş ji qulê dikişine marê reş

Guhartoyeke gotina xweş mara ji qulê derdixe.


ne kara (wî) digihîje meriv ne zerara (wî)


heft meseleyên hirçê hebûn hema digot çêva min

Guhartoyeke heft çîrokên hirçê hene her heft jî li ser hermiyê ne.


mirovê baş, şirîkê malê xelkê ye

: Etîmolojiya vê peyvê nehatiye nivîsîn. Eger tu bi rastî bizanî, kerem bike bişkoka "biguhêre" ya di ser van gotinan re bitikîne û etîmolojiya vê peyvê binivîse. Çavkaniyên ku te ew etîmolojî jê girtiye jî binivîse.

Mirovê baş, hidbara xelkê lê tê û tevbahîya vê diken. hervisa rizq û ruzî'yê vê zêde dibe.


baran li ku tê, konê xwe li wir datîne

Guhartoyeke baran li ku tê konê xwe li wir vedigre.


tu nizanî mala dawetê ku der e tu radikî kevçiyê xwe


ne li mezelan razame ku heta ez xewnan bibînim

Guhartoyeke ne ez li mezelan razame ne ku ez xewnan bibînim.


gava ku şivan dil bike dikare ji golvêra nêrî mast çêke

Guhartoyeke dilê şivan bixwaze kare ji nêrî şîr derxe.


keran li ba keran girê medin

Guhartoyeke kera li ba hev girêde, ji hev ho dibin tir-fisa.


piştê şerê xweşmêr zafin

Piştê şerê xweşmêr zafin.piştê ya zehmet derbas bu, gelek kes gefan dixwin ku em bana me yê viha bikirya.


dema diz û xanexwê bûne yêk, yê ga kulegê da biben

Dema diz û xanexwê bûne yêk, yê ga kulegê da biben.


çavê li derî xwelî li serî

Binêre çavên li deriyan, xwelî li seriyan.


mîha qelew şîr nade

Ji bo mirovê xesîs tê gotin. Tê mana ku: Çiqas pere pir dibi camêrtî jî kêm dibi.


agir bigre rêlê ter û hişk wê pêk ve bişewitin.

Wek bûyerekke mezin pêk were; tiştên rast xuya nebin û herwiha kesên mafdar û nemafdar,kesên sucdar û ne sûcdar giş xisarê bibînin û têkevin rêzekê.


agir bi darên hûr hilke

Tiştên ku mirov çêdikin an karên ku pêk tînin, pêşî ji tiştên biçûk dest pê dike. Bi wan tiştan biçûk tiştên mezin pêkanînên mezin derdikevin holê.


Lê geriya û tê geriya

Mirov li çi bigere û çi bixwaze ew tişt tên pêşiya mirovan. Kesên li başiyan bigerin başî tên pêşiya wan û kesên li xirabiyan bigerin xerabî tên pêşiya wan.


کەرو، نەمرە حەتا قیڤار شین دبن

Guhartoyeke kero, nemire heta qîvar şîn dibin.

ku-کەرو،_نەمرە_حەتا_قیڤار_شین_دبن-ku-proverb-~B-19CBd


şêr şêr e, çi jin e, çi mêr e

شێر شێرە چ ژنە چ مێرە
şêr şêr e, çi mê ye çi nêr e

a lion is a lion, whether it's a woman or a man

Ev gotine ji bo jinên xudan şiyan tê gotin ku erkê xwe ji hindek zilaman baştir dikin.


ne minê, ne teyê

Mîrze li ser tilmekî rûnişt, hîviyê bû heta parça dilê Çalo dayne. Xêleke xurt derbaz bû. Mîrza dîsa deng li se kir, lê ne minê ne teyê, se guh nedida wî.

Têmûrê Xelîl, Antolojiya 35 Helbestvan û Nivîskarên Kurd ên Sovyeta Berê, Na Yayınları, 2014, r. 116, ISBN 9786059017039


her warek buharek

Her warek buharek. Ev jî dide xuyakirin ku metelok a koçeran e, ji ber ku bi rastî jî û her buharê li warekî ne. Bi qasî ku waran diguherin, buhar jî têne guhertin.

Mele Mehmûdê Bayezîdî, Amadekar: Jan Dost Adat û Rusûmatnameê Ekradiye, Weşanxaneya Nûbihar, 2010, r. 44, ISBN 9789944360678


şerê kûçikan li ser dêlan in

Şerê mêran li ser jinan e. Wextên berê şerê kîjan şeq qezenç dikir. Mal, jin, zarok wek ganîmet ji wan re dima.

Û eger şayed hezar siwarêd dijmin bêne ser çel pênce malêd Eqradan dîsanê qedr nabin ko ewan belav bikin. Lewranî di nîva Eqradan ewê meseleyekî menşûr e. ("Şerê kûçikan li ser dêlan in." Eqrad şerêd ser malan de heyin, weko Eqrad dibînin ko dijmin zehf û ew bi xwe hindik in, herkes siwar dibin û ji nîva malan biderdikevin û xwe didine çiya û kerrekî asê.

Mela Mahmût Beyazîdî, Adetên Kurdistan, 1963, r. 4


kîjan ba were û tu bi ber bikevî, kîjan av were û tu bi ser bikevî, tu yê ji dinyayê derkevî

Divê mirov bi her karî re têkildar nebe ji ber ku carinan hinek tişt pêwîst in û hinek tişt jî qet ne pêwîst in.


aqilê qûnê heba tirr ne dikirin

Ji bo guhertoya rastnivîsî binêre aqilê qûnê heba tir ne dikirin.


ax çiqas pir e, mar biqinyat dixwê

Binêre ax çiqas pir e, mar biqinyat dixwin.


bayê kurr, qadê dikê çakir

Ji bo guhertoya rastnivîsî binêre bayê kur, qadê dike çakir.


bi bêhna fireh bêsire dibe doşav

Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.


devê hûbê virra, kûna hûbê tirra nayên ser berra

Guhartoyeke devê hobê virra, kûna hobê tirra nayên ser berra.


ê qurre bê, kera wî li çolê dimînê

Guhartoyeke ê qure be, kera wî li çolê dimîne.


ê tirrek kom kir, ê fisek bela kir

Binêre ê tirek kom kir, ê fisek bela kir.


sê pîst girtîye hêj razî nîn e, temaha pîstê dinê jî dike

Lewranê qisim xwendî û mela di nêv ekradan, bi teme'e xessetî meşhur in. Sê pîst girtîye hêj razî nîn e, temea pîstê dinê jî dike.

Mele Mehmûdê Bazîdî, Cami’eya Riseleyan û Hikayetan Bi Zimanê Kurmancî, Lîs, 2010, çapa 1em, r. 59, ISBN 978-605-5683-27-6


ji bo miriyan paşê kes namirin

Yane mirov ji bo kesêk sax, xwe bi hêsanî feda dike lê eger ew kes êdî mirî be zû bi zû xwe fêda nake û tola wî nastîne.

Meşhur e dibêjin, ji boyê miryan paşê kes namirîtin.'

Mele Mehmûdê Bazîdî, Cami’eya Riseleyan û Hikayetan Bi Zimanê Kurmancî, Lîs, 2010, çapa 1em, r. 90, ISBN 978-605-5683-27-6


berxê sêwî nabe beran

Guhartoyeke berxê sêwî beran jê dernayê.


şîrê payîzan bidin ezîzan

mastê biharan bidin neyaran, mastê payîza bidin ezîza

payîzê zû bi zû şîrê pez dest mirov nakeve ji bo vê yekê gelek qîmet e.


mastê payîzan bidin ezîzan

Mastê payîzê gelek tîr û xweş e û dewê bihare jî ne xweş e. Dema mirov bixwaze qîmeta mîvanên xwe bigire, wê demê mastê payîzê dide mêvanan, le dema mirov ji mevanê xwe ne memnûn be jî, dixwaze şîrê biharên jî dewe biharê bide mevanen xwe.
Gotineke pêşiyan e.


çerxa felekê bi kesekê re nedomandiye

Yane çerxa felek daîm dizivire û her tim li ser kesek namîne. Şert û merc diguherin. Zengîn dibe ku siberojê bibe feqîr, feqîr jî siberojê bibe zengîn.

Lakin hukumet gihaye destê Romê, biyanî hakim bûyne. Çerxa felekê bi kesekê re nedomandiye.

Mele Mehmûdê Bazîdî, Cami’eya Riseleyan û Hikayetan Bi Zimanê Kurmancî, Lîs, 2010, çapa 1em, r. 133, ISBN 978-605-5683-27-6


kerr û gêj, guhên wan tijî qirêj

Ji bo guhertoya rastnivîsî binêre ker û gêj, guhên wan tijî qirêj.


serê neêşît ne hewceyî çi dersoka ye

Guhartoyeke serê ku neêşe çima bendan lê girê bidim!.


kûçik bi qusandinê nabe tajî

mirov kuçikê biqusîne nabe tajî
kûçikan biqusînî nabin tajî
kûçik çiqas biqusînî jî dîsa nabe tajî

Mirov tiştekî bêfêde bi zorê nikare bike kêrhatî.


mirov kuçikê biqusîne nabe tajî

Guhartoyeke kûçik bi qusandinê nabe tajî.


heta nîva destî reş nebît tama devî xweş nabît


zilamê deyka te babê te ye

lit. your mother's husband is your father


heta nîva destî reş nebit, tama devî xoş nabit

Unless you blacken your palms, your taste buds won't be satisfied


heçî ne li malekê, nizanit halekê

Unless you go to someone's home, you don't understand their situation

Try to sympapthise with someone's situation before criticising them


ji xelkê re behr e, ji min re jehr e

Generous for people, but poisononus (stingy) for us. When people feel jealous


bo xelkê behr e, bo me jehr e

بۆ خەلکێ بەحرە، بۆ مە ژەهرە

Guhartoyeke ji xelkê re behr e, ji min re jehr e.


dil şîşe ye, heke şikest sax nabît

Guhartoyeke dil şûşe ye, ku bişkê cebar nabe.


as a door turns on its hinges, so a sluggard turns on his bed

(Proverbs 26:14) wekû xew jî divêt û kew jî divêt


heta te dêrek ava kir, mizgeftek xera kir

You may have built a church, but (through neglect of the better) you've destroyed a mosque


di gel gurgî dixwit û di gel xwedanan lê digerit

he devours the flock with the wolf but then with the owner he goes looking for the sheep

Guhartoyeke bi gur re dixwin, bi xwediyê miyê re şînê digrin.


bi şev li dêrê ye, bi roj li mizgeftê ye

Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.


ji Evrîkê heta Çevrîkê, hijîr dimînîte li devê bwîkê

From Evrîk to Çevrîk, it's such a small distance that a fig stays in the mouth of the bride


kes nabêjît mastê min tirş e

no one says that his own yoghurt is sour

Her kes dinya bi çavên xwe dibîne û pirîcar xeletiyên xwe nabîne


serê marê çi be dûvê we jî ew e

Fikra pêşîvan çi be kesê di şopa wî de diçe jî ew e.


Giyanên li keviyên kendalan, ji nû ve xwe li hev civand û nivişta evînê, ji xwediyan re nivîsand:
-bihar xweş e di gulanê de, xew xweş e di paxila yarê de!

Yildiz Çakar, bihar xweş e di gulanê de, xew xweş e di paxila yarê de https://web.archive.org/https://xwebun.org/bihar-xwes-e-di-gulane-de-xew-xwes-e-di-paxila-yare-de arşîv, 16.03.2020


piştî tirrê, qun miçandin pê nevêt

after you've farted, clenching your buttocks achieves nothing

Binêre piştî tirrê qurmiçandin fayde nake.


bihar gulkî geş nabe

Kar an armancê mezin encax bi hev re safî dibin.


destê tenê naçê ser xwarinê heta dor bigê kirinê


kero nemire hemaru hetta bibe biharu heşîn bibe qîvaru

Guhartoyeke kero, nemire heta qîvar şîn dibin.


sed yekî yek sedî

Carna yekî ber sed kesî ve ye carna sed kes nabe yekî.


Wekî dibêjin çiya li çiyayan rast nayên lê mirov li hev rast tên, li pey salên dûr û dirêj ku derdora 11 salan di zindanê de ma, em û Hemîd Dilbihar dîsa li hev rast hatin. Ji bo xwînerên Xwebûnê vê carê jî me bi helbestkar û nivîskar Hemîd Dilbihar re hevpeyvîn kir.


kur bûn, bûn tir

Peşî kur baş bûn lê paşê guharîn ne baş bûn.


kula minê derê mala minê

Herkes pêşî bi xwe û malbata xwe re mijûl dibe û xem dixwe.


me nekir ji malê pir em ê bikî ji kavire kur


heçkê zûr here mazîya çi binêre erwazî

Kesê bi zorê here karekî, bi dilê xwe neçe, karê xwe qenc nake.


dudu daye tayê xof neqataye

Heta yek ji du kesî tawîz nede heta hetayê pirsgirek hel nabe.


mişk axê dikule di serê xwe de dike

Ji bo yêkî xerabîyek were kirin serê wan jî dikeve belayê


wexta beran bisku bûya yê nav pazê babû bû ya

Yanê tiştek kêr bihata yê pêşî kêrî xwedîyê xwe bihata.


ga gava ket kêr lê pir dibin

Wexta quweta kesek lawaz dibe dijmin jî xwe didin xuya kirin.


mirov ehl be şixul sehl e

Kesên zana dikarin karê xwe bi hêsanî temam bikin.


yê ku rûnê di germika radibe di sermika

Divê her kar, xebat an jî erkekî hê ku dereng nebûye, di wexta xwe de bê kirin. Mirovê ku dema havînê, wextê rehetî û hebûnê de ji bo rojên zehmet û tinebûnê amadehiya xwe neke, wê demê mecbûr e ku wexta zivistanê bi awayekî rewşeke di zehmettir de bixebite êzing, sotemenî û hewcedariyên xwe dabîn bike.


serê min qut kin boçika min ê bilive

ji bo vê tê gotin ku kesek çi bike jî nikare min ji rêya min vegerîne.


çavê li deriya xwelî li seriya

Binêre çavên li deriyan, xwelî li seriyan.


eger êk guhê xo nedete gotinêt mezina, dê lê ên şaxên bizina

Binêre yê guh nede mezinan, dê lê bên şaxên bizinan.


hesp û qesp def (yekî) wekî êk in

a horse and a date are to him/her one and the same

of a person who is so generous that they'll be as willing to give you a horse as they are a date


Kî mal ezîz bike, can rezîl dike; kî mal rezîl bike, can ezîz dike.
Ev gotina pêşiyan ji bo kesên zêde qîmet didin malên dinyayê û qîmet nadin canên xwe tê gotin. Yanî ji bo van kesan e ku nirxên malên wan ji yên canên wan zêdetir in. Lê di şûna malên xwe de ku qîmet bidin canên xwe û di riya canên xwe de malên xwe xerc bikin û comerdiyê bikin; hingê canê wan dibe raserî malên wan.


gelek neda ber dasê, da nemînî asê

Don't overdue it with the sickle when you reap, so that your life won't be too steep

/ɡɛˈlɛk nɛˈdɑː bɛɾ dɑːˈseː, dɑː nɛmiːˈniː ɑːˈseː/

ge·lek ne·da ber da·sê, da ne·mî·nî a·sê

Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.


nizane dîlanê bike, dibêje erd xwar e

he didn't know how to dance, so he said the ground is slopey

/nɪzɑːˈnɛ diːlɑːˈneː bɪˈkɛ, dɪbeːˈʒɛ ɛɾd xʷɑːɾ ɛ/

ni·za·ne dî·la·nê bi·ke, di·bê·je erd xwar e

Ji bo wan kesan tê gotin yên ku herdem behaneyekê ji şaşiyên xwe re dibînin yan kêmasiyên xwe dixin stûyê tiştekî din.


nedizanî dawetê biket, got erdê xwar e

he didn't know how to dance so he said the ground is slopey

/nɛdɪzɑːˈniː dɑːwɛˈteː bɪˈkɛt, ɡoːt ɛɾˈdeː xʷɑːɾ ɛ/

ne·di·za·nî da·we·tê bi·ket, got er·dê xwar e


parîkî goşt sed eyba vedişêre

/pɑːɾiːˈkiː ɡoːʃt sɛd ɛjˈbɑː vɛdɪʃeːˈɾɛ/

Mirov demek goşt bixwe û qelew bibe, sikbûna rûye xef dibe.


kuçê havînê bavê kadînê

/kʊˈt͡ʃeː hɑːviːˈneː bɑːˈveː kɑːdiːˈneː/

ku·çê ha·vî·nê ba·vê ka·dî·nê

Ji bo zivistanê divê mirov baş amade bibe.


belaş e kelaş e

/bɛˈlɑːʃ ɛ kɛˈlɑːʃ ɛ/

Nextê bûkekî çiqas be, malbata zawa ewqas qîmet bidîye.


têr xwar têr nivist bilûr li ser lêvê xist

/teːɾ xʷɑːɾ teːɾ nɪˈvɪst bɪˈluːɾ lɪ sɛɾ leːˈveː xɪst/

têr xwar têr ni·vist bi·lûr li ser lê·vê xist

Yanê mirov têr xwaribe û têr raza be kêfa wî cihe.


nefsê xwe da hefsê

Yanê mirov hertim li pişt nefsa xwe here serê wî dikeve belayê.


qencîyê bike bavêje avê, masî nezanî xaliq dizanî

/qɛnd͡ʒiːˈjeː bɪˈkɛ bɑːveːˈʒɛ ɑːˈveː, mɑːˈsiː nɛzɑːˈniː xɑːˈlɪq dɪzɑːˈniː/

qen·cî·yê bi·ke ba·vê·je a·vê, ma·sî ne·za·nî xa·liq di·za·nî


tedbîra bîla teqdîr fayde nade

/tɛdbiːˈɾɑː biːˈlɑː tɛqˈdiːɾ fɑːjˈdɛ nɑːˈdɛ/

tedbîra bîla teqdîr fayde nade.

Mela Mûsayê Hekarî, Amadekar: Hêmin Omer, Durrû’l Mecalîs, 2022 ["1857"], r. 65


eqil ji eqlî zêde ye

/ɛˈqɪl ʒɪ ɛqˈliː zeːˈdɛ jɛ/


demanîyê kulind xwar koçerê pîvaz xwar

/dɛmɑːniːˈjeː kʊˈlɪnd xʷɑːɾ koːt͡ʃɛˈɾeː piːˈvɑːz xʷɑːɾ/

de·ma·nî·yê ku·lind xwar ko·çe·rê pî·vaz xwar

Koçer nikarîn çandinî bikin çimkî her tim cihê xwe diguhertin. Şînkatîyên vekî pîvazê ziwa di rê de zû bî zû xira nabin. Ji bo vê yekê koçer gelek pîvaz dikirîyan. Demanî, ji bo gundîyên mişarê yê Sêrtê tê gotin. Dêmanî debara xwe bi çandinîyê dikirin û gelek kulind diçandin. Hez kulind jî dikirin. Îhtîmalek mezin e ev gotin ji bo vê yeke di herema botan de tê gotin.


pîrê çend kurê wî hebû yê aqil bi xwe de dirî

/piːˈɾeː t͡ʃɛnd kʊˈɾeː wiː hɛˈbuː jeː ɑːˈqɪl bɪ xʷɛ dɛ dɪˈɾiː/

pî·rê çend ku·rê wî he·bû yê a·qil bi xwe de di·rî


agir girtibû mala yekê, yekê ser û pê ber dikizirand

Li ser însanên bêxem û bêminet tê gotin.


Аха gote mirtib: Ez ê rabîm li te bixim. Mirtib go: Axayê min, ez ê rûnim.


her zer nabe zêr, he nêr nabe mêr

/hɛɾ zɛɾ nɑːˈbɛ zeːɾ, hɛ neːɾ nɑːˈbɛ meːɾ/


Şerê kopekan li ser dêlan in

/ʃɛˈɾeː koːpɛˈkɑːn lɪ sɛɾ deːˈlɑːn ɪn/

Kûçik tim ji bo dêlikan şer dikin. Bi awayekî mecazî dibêje ku merivên pîs tim ji bo jinan şer dikin û hevdu dikujin.

“Yanê wekû şerekî wiha li ser malêd Ekradan biqewimîn, jîn û mêr şerî dikin. Û eger şayed hezar siwarêd dijminan bêne ser çil pênce malêd Ekradan dîsanê qadir nabin ku ewan belav bikin. Lewranê di nêva Ekradan eve meselekî meşhûr e ku şerê kopekan li ser dêlan in.” (‘Adat û Rusûmatnameê Tewayifê Ekradiye ya Mela Mehmûdê Bazîdî))