di guh de gotin

keçê here di guhê dêya xwe de bêje, bila heta derve were


di guh de guhar bûn

gotinên kalikan ne hemû, lê yên baş divê guhê merivan de bibe guhar


di gura (gotin) yekî de bûn

lawê wî di gura wî de ye


di nav xwe de hiştin

lawo! şer û dewên xwe her tim di nav xwe de bihêlin, nebêjine herkesî


di nav xwîn û xuhdanê da hîştin

Ji di + nav + xwîn + û + xuhdanê + da + hîştin

qaşo gureş girtin, lê hevdu di nav xwîn û xuhdanê de hiştin


di pozê de anîn

kalikê te li rê me gelek aciz kir û di pozê me de anî


di qûnê de av vexwarin

bes e pere bide wî bila here, êdî ew qûna me de av vexwar


di tilîyê xwe de leyistin

tu li bejna wî ya kurtik nenihêre, ew merivan di tilîyê xwe de dileyizîne


dijminê xwedê

lo were vira! jî wî dijminê xwedê vegere


dîk bang dan

qûna xwe qet nefifisîne, waye tu jî dizanî ku dîk bang da


dikana beko

wek dikana beko dikaneke wî ya vik û vala heye


dikeve çokên min

malava di vî emrê min de ev miqama koçerî dikeve çokên min, lême rabim bîreqisim


dil û pişik reş kirin

ev lawikê min, bi karên xwe yên ne rê bi rastî jî dil û pişikê min reş kir


dilê (yekî) vala bûn

çima ku delîl carekê gotiye dilê min vala ye. sûsan ji pey qûna wî naqete


dilê min naçe

şirînayî gelek hezdikir lê piştê nexweşîyê, êdî dilê wî nediçû ku şirînayî bixwe


dilpola

: Etîmolojiya vê peyvê nehatiye nivîsîn. Eger tu bi rastî bizanî, kerem bike bişkoka "biguhêre" ya di ser van gotinan re bitikîne û etîmolojiya vê peyvê binivîse. Çavkaniyên ku te ew etîmolojî jê girtiye jî binivîse.

çima dilpola ye ku dê û bav bi hev re dimirin ew nagirî?


dilxweşî dayîn (yekî)

li ber dilê yekî gerîn. bi gotinên xweş dil hênik kirin

silava wan jî gihande wan û êmnayî û dilxweşî jî dan wan


dinya ewr bûn

lawo îro dernekeve der, çi dibe çi nabe, dîsa dinya bi ewr e


dinya gewrik

kesekî evdalê zeynikê tunne bû ku destê wî bigire dinya gewrik bigerîne


dinya ker bûn

ez, piştî ku dinya ker dibe, hîna bi pirtûkan re bi tenê dimînim


dinyayê fanî

kekê me jî di nav me de çû, çi dinyayekî fanî ye!


diran di qirikê de ye

ji bo kesên xayîn, ne merd û bê emel tê karanîn


diran ketin hev

qazî usa qîrîya ku diranê meta sosin kete hev, nekarî bipeyive


diran tûj kirin

newroz bona şîmal diranê xwe tûj kirîye û benda wî sekinîye


dîwar jenîn

heke dilê wê nexwaze li pêşîya merîyan gelek dîwar dijene


dola mêran

kuro ne tu dola mêran î, çima wiha bêtewşe xeberdidî?


dola tirê

tu dinhêrî, ewî ecêbê dola tirê anî serê me!


dost û yar girtin

xweperestek mezin e, ew nikare ji xwe re dost û yar bigire


doşega elî û mihemmed

tu qey dibêjî li ser doşega elî û mihemmed rûniştîye, mêrik qet derewan nake


doşega mirinê

usa dîyar e kalikê te ser doşega mirinê radizê


doxîn vekirin

ew kesê ku tu behsa wî dikî, ya rastî bêjime te, ew herkesî re doxîn vedike


du qiran nake

du qiran qîmeta wî nîne ku mirov wî bişîne xazgînîyê


dû rêçê ketin

miraz here dû rêçê bike, gelo nizanim rast dibêje an na, esse hîn bibe û paş de vegere were


duh yek îro dudu

di hêla demê de gelek zeman derbas nebûn

ma bû çi tu aciz bûyî jî hê duh yek îro dudu


duh yek îro jî dudo

duh yek îro jî dudo, nizanim tu çima pêyê me dixî solê teng?


dûrê can be

dûrê canê te be, pizik û birîn çavê wî karkiribûn


dûrê gotina

dûrê gotina be, tiştên pir neçê li wira qewimîn


eleleşkere

li ber dê û bavê xwe rabû, eleleş kere keçikê ramûsa, qet fedî jî nekir


eleyîbazar

me ew roj, eleyîbazar van xan û manan jê kirî


em hênik nebûn

hingî me xwe xûrand nexûrand em hênik nebûn


emr ji we re be

emr ji we re be, pîrika min deh roj berê di


erdê sitar lê kirin

li vê dinê debara wî nedibit. hema baş bû ku erdê sitar lê kir


ev dew hîn pir tê çeliqandinê

na bavo, zû bi zû safî nabe, ev dev hîn pir wê bê çeliqandinê


êvarê şêr, sibehê rovî bûn

kesî ji bager tiştek fêm nekir. êvarê şêr e, sibehê rovîye


ew çi ye

tu were carekî guh bide dengê şakiro, ew çi ye!


ew ewra baran nabarîne

we ewî karî sparte wî, lê ewê ez dizanim, ew ewra baran nabarîne


ewê bû çû

dayê ewê bû çû, êdî ne qise bike ne jî peykeve


ewrê giran

qey bêjî ewrê giran li ser te girtîye, lema usa gêjbûye


ez çûm ser

duhê ez çûm ser wî, bi rastî pir nexweş bû


ya herî baş nebe, jixwe ya piçûk di destê min de ye. tu tênagihîjî, ez dibêjim bibim qaymeqamê gîhadînê, ku ew nebe, gavaniya cûcanê destê min paç dike


ez şaş nebim

ez şaş nebim sêşema çûyî min jê re gotibû


êzing rahiştin

derdekî remziyê heye lê nizanim çi ye. îro rûyê wê nedikenî û tim êzing radihiştin


firaq dalêstin

yên ku firaqê neyaran dadilêsin, pişta wana tu caran rast nabe


firsend dest ketin

tu caran firsend nekete destê me ku em xwe ji wê belayê xilas bikin


firsend ji destê xwe berdan

gunehê kesî tunne, ew bi xwe firsend ji destê xwe berda


fît dayîn

xesûya keçika min fît dide lawê xwe û ew jî tê bi keçika min re pevdiçe


fort dayîn

jê netirsin, ew tim fort dide xwe lê nikare tu gû bela bike


gav neavetin

bavê wî jî ji gorê rabe, ew tu caran bo vî karî gav navêje


gayê belek

li bajêr pirsbike wek gayê belek herkes wî nasdike


gem ji destê xwe berdan

gelek malbat henin ku, gem ji destê xwe berdin wê zarokên wana ji rê û avrû derkevin dibêjin û zarokên xwe pir nerehet dikin


gep avêtin

mirovekî nesitirî ye, her tim gep davêje hevalan


gewrî hişk bûn

walle ezê usa bikim ku gewrî lê hişk bibe


gewrî şil kirin

evdal gewrîya xwe şilkir û dest bi stranê kirin


gola xwînê kirin

wê havînê li hev qelibîn, deşta şemzînan kirine gola xwînê


gor bi gor çûn

pîştê şerê gilîdaxê nidayî begê gor bî gor, di hewşa şewêş efendî de gelek kurdan kuşt


gor kolîn

me digotê ezîz, li pişt te gora te dikole, lê ew bawer nedikir


got bavo hirçê hêk kir got lawo hirç heywanek no ye, hêk kir, hêk kir

welehî heyran çi bibêjî ji wan tê hêvî kirin. got

bavo hirçê hêk kir. got


gotina camêran kirin

were keçika min gotina camêran bike, neçe nav refên wan, binihêre paşê tu yî poşman bibî haa!


gotinan girtin

lawikê min mezin bûye êdî gotinên min nagre


gotinên pûç

ew li pey gotinên pûç ket û di dawîyê de jina xwe berda


gotinên xwe anîn cîh

merivên ku gotinên xwe neanî cîh, hevaltî pê re nayê kirinê


gotinên xwe yek kirin

seyran û dara gotinên xwe yek kirin û şeva newrozê bi hev re çûne mahabadê


gotinên zêde

sîdo gotînên zêde neke, were rojek berê ser rayê


gû bela kirin

guh nedine gotinên wî, haşa ji we ew gû bela dike


gû jî di dest nehatin

derewê wî nenihêre, gû jî ji destê wî nayê


guh dagirtin

biwêjeke kurdî ye ji bo na baş bibihîze ji aliyê deng ve mêldayî û guhdarîkirin


gul bêhn kirin

min sond xwarîye, li ser zerîya xwe tu gulan bêhn nakim


gul sosin barîn

nuha di newrozên kurdistana azad de gul û sosin dibare


gul û gulistan

bi rastî jî rêya şoreşê gul û gulîstan nîn e


gul û nûr têda bûyîn

gul û nûr di mala we de be, bi rastî jî we me ji vê belayê xilas kir


gule erdê ketin

ewqas nîşandar e ku, tu caran gulla wî erdê nakeve


gulî kurkirin

wayla gulî kurkirî, dibînî çi anî serê me


gulî li ser nehiştin

kurdên başûr usa kirin ku gulî jî li ser dara azadîyê nehiştin


gundê bê kuçik

mîna gundê bê kuçik usa bê tirs herine nav malan


guneh dayîn

pintîyek usa ye ku gunehê xwe jî nade merîyan


guneh li stûyê bûyîn

guneh li stûyê zeytûnê be, pêlê hanê ew uha behs dikir


gurê heft çîyan

elî xarzîya gurê heft çîyan bû, lê dîsa jî feqîyê kor lêxist kuşt


hatin ber çavan

di dema nav doşeka mirinê de bû, yeko yeko xebatê kirî hate ber çavan


hatin hev

berê bezîyane hevdu paşê hatine hev û şerkirin


dema ko tiştek bi rengekî xuya bike û tişteka dî be

haaa ew mijar…. pa heçî dizane dizane heçî nizane dibêjit qey baqa nîskan e


helal be ji te re

walle carekî dinê jî te me xapand helal be ji te re


hem bibext, hem bitext bûn

bextewarê, hem bibext, hem jî bitext e


hemêz vekirin

li ser rûyê erdê tu welat nîne ku ji herkesî re hemêza xwe veke


hemû ji hevdu kajo-wajo bûn

me ecêbekî usa anî serê wana ku hemû ji hevdu kajo-wajo bûn


hemû jî yek gû ne

neyarên me kurdan hemû jî yek gû ne, yek ji yekî xirabtir e


hesab pirsîn

ji bo heyfe yan jî egera dozekê hewl dan

îro roja hesabpirsînê ye, xelasbûna te nîn e


hesêpke derîye te ye

şerm neke here mala wana, hesêpke derîyê te ye


hêsrê çavan rijandîn

hingî dîlber ketîye zîndanê, dayika min her roj hêsrê çavan dirijîne


heşir-neşir

dema polêz li stenbolê êrîşê ser taxa osman paşa kir, bi rastî bû heşir-neşir


heta çav vekirin

heta em çavê xwe vekin, alem wê ji hîvê derbas be here stêrkên dûr û wê vegere jî


heta çavê xwe bigrî û vekî

netirse, heta çavê xwe bigrî û vekî wê eskerîya te biqede


heta dinya xweş û sax be

heta dinya xweş û saxbe, ez ji vê rê venagerim


heta em gîhiştin

heta em gîhiştin ewana her tiştê xwe tekûz kiribûn


heta hîşê wî were serî

heta hişê lawikê te bê serî, gelek kendalan wê gilor be!


heta ji te tê

heta ji te tê, li welatê xerîbîyê de xwe ji belayan biparêze


hev re pişt bûn

di xerîbîyê de ewana her tim bi hev re pişt bûn


hevalê rastiyê bûn

ew tim hevalê rastiyê bû, lê ji ber wê jî jiyana wî di hepsan de derbas bû


hevdu anîn û birin

di meydana şerê de ewana hevdu anîn û birin lê kes serneket


hewara me maye xwedê

kal û pîrên me di dema tengasîyan da dimînîn, dibêjîn hewara me maye xwedê


hewşa devê wê

bi wan kesên ku xeber xwe di wan de girin re tê bikaranîn


heye jî ev, tunne jî ev

heye jî ev e tunne jî ev e, dixwazî pê qayilnebe, tu yî çi bikî?


heyfa xwe pê anîn

bila kirinên wî ji bîra we neçe û tu caran heyfa xwe pê neyênin, we kê derê dît, hildin bînin


hilneda ser xwe

di nav hevalan de ew gotinana hilneda ser xwe


hîn rê nêzîk e

werin hîn rê nêzîk e em vegerine gundê xwe


hindur qetîn

çawa çav li polêzan ket, hindurê wî qetîya


hînê rehetîye bûyîn

gelek kurd li welatên avrûpayê hînê rehetîyê bûne, welat rizgar bibe jî dibe ku piranî venegerine kurdistanê


hinkûfê hev bûn

bi rastî jî mem û zîn hinkûfê hev bûn, lê bekoyê ewan nehişt ewana bighîjine mîrazê xwe


hisab dayîn

tu xemê nekişîne, ez dikarim hisabê xwe li cem wana bidim


hişke hişk pê girtin

hin kes henin hişke hişk bi ramanên kartu ve girtine, tu cara bernadin


hîva çardeşevî re dibeje tu dernekeve ez derkevim

Ji hîva + çardeşevî + re + dibeje + tu + dernekeve + ez + derkevim

seyran ewqas bedew bû ku hîva çardeşevî ji wê re digot tu dernekeve ezê derkevim


hizûr revîn

di têkiliya jin û mêran de gelek caran, berê giramî winda dibe, dû re jî hizûr direve û dû re jî abûr û rû mala xwe bar dike


hoptirînînam meşko

dema ew ewqas vir kir, ji devê xalê ferzende hoptirînam meşko derket, ew di cî de sistbû ma


hukim ajotin

sulêyman demirel çendîn sal e ku li ser me hikimeke bêdadî dajo


ıfrît bûn

carna usa hêrsa mirovan tîne ku, bi rastî jî mirov ifrît dibe


îlam ya xwe kirin

merivê ku guh nade hevalan û îlam ya xwe dike, her tim nexweşî derdixîne holê


îlelah gotin

mirovên li taxa me ji dest wan zabitayên şaredariyê îlelah gotin


îllallah kirin

gundî ji destê sîyabend îllallah kiribûn


îro li vir, sibê li wir bûn

Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.


îş xwedê mayîn

li ser vî çîyayê bilind êdî îşê me ma xwedê, kes nikare hewara me were


îşê xwe zanîn

seyîtxanê me îşê xwe dizane, çawa xwe alîyê mesûlan berdide


jê re deriyek vebûn

perîxanê gelekî li ber xwe da, lê di dawiyê de jê re deriyek vebû û çû ji vê cehnemê xelas bû


jê rê kar namîne

cimaet hûn şahid bin ev gotin jê re kar namîne, simko heyfa bavê xwe wê jê bistîne


jehra silemanî

meriv divê jehra silêmanî bidê ku êdî ew zalim qet nefilite


ji bazara xwe xêr dîtin

"hecî kemal here mala xwe, ji bazara xwe xêrê bibîne."


ji ber şerma rûya

li dîwana surmelî memed paşa, ji ber şerma rûya, evdalê zeynikê bi gulê re peyivî


ji ber xwe derxistin

guh nedê, ew carna hin tiştan ber xwe derdixe


ji binê pêyê xwe diavêje

ژ بنێ پێیێ خوە دئاڤێژە (Kurdish-Arabic)
ji binê pê xwe çêkirin
(li Dihokê wisa dibêjin)

ji + bin + -ê + pê + -yê + xwe + diavêje ji lêkera avêtin

ji qesta, dema ku mirovek tiştek bêbingeh û vir bêje têt gotin

nexwe got mirad hej pirtûkên te nake, ew ji binê pêyê xwe diavêje


ji bona xatiran

ji bona xatiran mamê êzdîn keçika xwe da me


ji cîyekî destpê kirin

netirse, çawa hebe tu yê ji cîyekî destpê bikî, baştir ew e were nuha destpê bike


ji dev gerandin ketin

li ber mirinê bûn. ji dest nexweşiyeke giran di axaftinê de astengî kişandin

wexta kurê wî xwe gihande ser, ji dev gerandin ketibû jî


ji duhê ve razî bûn

besra xanim ji duhê ve razî ye ku keça xwe bide lawê min


ji erdê heta ezmana

ji erdê heta ezmana gotina xatîya min heq e, were em bi wî re neçin nêçîrê


ji ezmana bi zembîl peya bûn

usa delalî mezin kirine ku tu qey dibejî ji ezmana bi zembîl peya bûye


ji hev de hilhilîn

makîneya wan a cilşo, hema ji hev de hilhiliye


ji hev pişt girtin

gelo kurd ji hev pişt negirin, wê ji neyaran bigrin?


ji karê xwe bûn

ji rûyê wê dêlîkê, hindik mabû ew ji karê xwe bûya


ji kevirî nermtir

diçî bajêr ji kevirî nermtir çi tînî min qebûl e


ji perê esmanan hatin

helbet mihyedîn jî wê têkeve dorê, ma ew ji perê esmanan hatiye? (qerf)


ji pirsê eyb tine be

ji pirsê eyb tine be keko, tu diçî kê derê?


ji ser rê xwe alîkî dayîn

şer e, werin em xwe ji ser rê bidine alîkî, paşê emê binhêrin wê çawa be


ji serê te heft bavê te zêde ye

ji serê te û heft bavê te zêde ye ku tu li pêşîya biraye min bidî xebera


ji serê te zêde ye

ev gotina tu li vê dîwanê da dibêjî, ji serê te zêde ye


ji taqet xistin

bi wan dek û dolaban wan dixwest ku min ji taqet bixin, lê min ji zû de bergira xwe girtibû


ji te baş nebe

ji te baş nebe, kurikê rizgar pir xortekî delal e


ji te re bejim

ve carê ez ji te re bêjim, ne wek gotina xalê xelîl ev bûyer qewimî


ji text ketin

edî şeyê wî naxebite, ew jî ji text ketiye


ji tunne bûnê

ji merîfeta wî na, ji tunne bûna însanan ewî anîne ser kar


ji xwe bêzar bûn

dayê evê fisegenî ji xwe bêzar e ma rabe ji te re berderî bimale


ji xwe ra cîh çekirin

li zmanê wî yê şîrîn nenihêre, ew nuha ji xwe re cîh çêdike


ji xwe zêdetir

min gote te ji xwe zêdetir nepeyive, paşê wê bela bê pêşîya te


ji xwedê bitirse

ji xwedê bitirse lawo! ev çi belaye tînî ber derîyê me?


ji xwedê şerm bike

xorto ji xwedê şermbike! çima li vê pîrejinikê dixî?


ji xwedê xof girtin

metê, ji xwedê xof bigire, bûka xwe çima didî berdanê?


ji zarokan bigre heta kal û pîran

Ji ji + zarokan + bigre + heta + kal + û + pîran

di kurdistanê de, ji zarokan bigire heta kal û pîran ruhîyeta neteweyî êdî bilind dibe


ka pişik heye ku

di vê kuştî-kuştarîyê de ka pişik heye ku, evdile bi me re were meşîna newrozê


kanîya kila

çav û birûyê zelalê wek kanîya kilan reş bûn


kar xirab bûn

pêşîyê baş diçû lê ew hat karê me xirab bû


karê me ketîye tanga te

kek hemîd karê me ketîye tanga te, divê tu biqedînî û me destvala neşînî malê


karê şevê

heke kurê te dikare karê şevê bike, ezê keçika xwe bidimê, heke nikaribe ez nadimê


karwanê bê xêr e

ev kurik karwanê bê xêr e tîştek jê dernakeve


kaseyê cejnê

em naçine mala wana, kaseyê cejnê nîne ma şîv bidine me hemûyan


kêf kêfa wê ye

mal û milkê wî gelek e, kêf kêfa wî ye, bavo!


kêf pirsîn

dema tu diçî malê ji alîyê me jî kêfa dê û bavê xwe pirs bike


kela fetih kirin

tu qey bêjî kela dimdimê fetih kirîye, usa pesnê dide xwe


kelema xistin

ca em binihêrin, vê carê tu yê me kîjan keleman bixî!


kemfirsend

xwedê mirovan deyndarê wî neke, ew gelek kemfirsend e


kerengê ber bayê

meriv kerengê ber bayê be, nikare rêya rast û çewt ji hevdu cûda bike


kerika guhê xwe girtin

me bi hev re lê barand, di dawîyê de mecbûr bû kerikê gûhê xwe girt û çû


kês-fês bûn

şer kês-fês bû, paşê lawik hatine meydanê


kete qirika min

îro sîdar hat kete qirika min û deynê xwe ji min stand


ketin binî

mizeferê hurim pir caran dikete binê bahaddîn, jê agahdarîyan bidest dixist


ketin dest pêyan

jin û zarok di şeran de dikevine dest pêyan gelek diêşin


ketin kîsikê

tu li vira min bikujî, bawer bike ku tu tişt nakeve kîsikê te


ketin mesrefê

di dewata xwîşka min de bavê min gelek kete mesrefê


ketin nav derdan

di bîyanîyê de mirov hîn pirtir dikeve nav kul û derdan


ketin nav gunehan

usa bike ku di dawîyê de nekevî nav gunehan


ketin riya xerab

berê rewşa wî baş bû, lê hingî ketiye riya xerab, jehr ji rûyan dibare


ketin telê

çivîkên welatê me jî êdî hînê dafîkê însanan bûne, zû bi zû nakevine telan


ketîye xamê

tu qey bêjî ketîye xamê, kes ewî di van rojan da nabîne


kevçîkî av rokirin

bes e çay qehwe didine me, bihêlin em herin kevçîkî av rokin


kevir û kûçik li nav hev ketin

cîyek usa bû, te qey digot kevir û kûçik li nav hev ketibûn


kevir û zinar helîyan

ji derdê evîndaran kevir û zinarên welat helîyan


kevirê xazginîyê

axayê gund çû ber derîyê lewend, li ser kevirê xazgînîyê rûnişt


kêzikên kendalan, hatine bûne kabanîya malan

Guhartoyeke kurm û kêzikên newalan, bûne kevaniyên malan.


kîjan kevirê radikî li bin derdikeve

Ji kîjan + kevirê + radikî + li + bin + derdikeve

kîjan kevirê radikî li bin ew derdikeve, nizanim emê çi bikin?


kirin ker lê siwarbûn

dijmin pir kesên kurd, wextek kirin ker lê siwar bûn


kirin tomike

şeva çûyî, cîhangîr, feremez axa kire tomikê, ew êdî nikare ji dest cîhangîr bifilite


kîsê xwe

di vê qalme-qalê de kê hate kuştinê, çû kîsê xwe


kok qelandin

Rom hew dizanî bi qetlîamên gîlîdax û zîlanê ve wê koka kurdan biqelîne.


kumê xwe danîn pêşîya xwe û fikirîn

divê kurd ji bo karên xwe yên çûyî, carekdinê kumê xwe danine pêşîya xwe û li ser bifikirin


kûpê aqilan bûn

bi qerf ji bo yên ku zêde ne jîr in tê gotin

maşelah lawê heyder kûpê aqil e. (qerf)


kûpê zêran dîtin

tu qey bêjî kûpê zêran dîtiye, usa pere xerc dike


kurê paşê

ma ew kurê paşê ye ku destê xwe navêje tu karî?


kurê xelkê

xwazila tenê neçûya, kurê xelkê ye dibe ku tiştekî xirab bîne serê keçika me


kurm rokirin

îşev di dîlana ferîdun û gulbiharê de me kurmê xwe rokir


laçika jina serê xwe alandin

ewana laçika jina serê xwe alandine, tu caran dernakevine qada xebatê


lawikê bîngolî, nabe stenbolî

her tiştek an jî kesek taybetiyeke wê ya bingehîn û xwerû heye ku guherîna wê ne guncav e

ji bîr nekin, careke din ez ji we re bibêjim lawikê bîngolî, nabe stenbolî


lawikê kûçika

dibe ku hûn nizanin, lê ez baş dizanim, ew lawikê kûçikan e, çi xirabî bêjî ew dikare bike


lê baş hatin

dermanê hekîmê kurmancî bi rastî lê baş hat, di çend rojan de pîrika min rabû ser pêyan


lê bi ar û dan bûn

.salekê li balê ma, lê bi ar û dan bû, dû re berda


lê bû int

li pey gengeşîyan lê bû int, ji cîyê xwê ranebû û xeber neda


lê bûn xwîna donxizan

belkî lê bibe xwîna donxizan, ma ew ên ku min didayê hindik bûn?


lêv gez kirin

li ber sipehîya kela behlûl paşa, wezîrê îranê lêva xwe gez kir


li ba te bê edebî dibe

li ba te bê edebî dibe, lê bê menî dema da hevrazan ba li ber çû


li bêjingê xistin

heke parlemenên tirkan li bêjingê xî, dibe ku tê de tu camêrekî jî dernekeve


li ber çêm bîr kolandin

usa bêaqil e ku diçe li ber çem bîr dikole


li ber destê xwedê ehd kirin

bila li ber destê xwedê ehd be, careke din ez wî nahêlim hewşa xwe


li ber xwendinê bûn

heft zarokên wî hene, her heft jî li ber xwendinê ne


li bin çavan nêhîrîn

dema gotinek balkêş mirov dibêje, kek zîya li bin çavan mirovan dinihêrê


li dest bavê nêhêrîn

bûye çil salî hîn jî destê bavê xwe dinihêre


li dora xwe anîn û birin

çend salan li dora xwe anî û bir, haşa ji we paşê pînekî da qûnê ji ber derîyê qewirand


li dorê hatin û çûn

duhê di meydana çarçira de pastar li dora me hatin û çûn, lê me mecal me neda wana ku me bigirin


li dû gerîn

neyar li du egîdên kurdan pir gerîn lê destnexistin


li linge (yekî) xistin

ji bo xirabiya yekî di nav hewldanan de bûn

me ew anî xist vê derê, ew jî hatiye li linge me dixe


li rû xistin

di malê de sekinî gotinên nacîyê li rûya xist


li ser dil

ve gavê ji kurdistanekî azad û demoqratîk her li ser dile min wek kulek dimîne


li ser gerandin

xalidê suphan begê, kalikê xwe gelek li ser hekîm û tixtoran gerand lê tu çarê nedît


li ser hev rûniştin

gelek kes hatibûn, lema gişk merî li ser hev rûniştibûn


li ser hişê xwe nebûn

guh nede gotinen wî, ew li ser hişê xwe nîne


li ser hiştin

xwişk û birayên mistoyê golik, hemû karê malê li ser wî hiştin


li ser kaxiza man

xwedê bike ku vê carê yekîtîya wana li ser kaxizan nemîne


li ser lingan hezar derew kirin

Ji li + ser + lingan + hezar + derew + kirin

kuro, guhnedinê, ew li ser lingan hezar derewan dike


li ser mûyek bend mayîn

jîyana meta asîya li ser mûyek bendê maye


li ser pişt

tu qey dibêjî barê hemû dinyayê li ser pişta fezîla me ye, usa xembar tê xûyanê


li ser xwe kenandin

ronas, di konferansê de usa bikin ku xelk li ser we tu caran nekenin


li ser ziman bûn

kavê jina rêzan li ser zimanê min e, bes nuha nayê bîra min


li serê xwe bela kirin

carekî di devê wê derket û bi xwe re anî, lê li serê xwe bela kir


li xwe bihartin

ıro min nimêj a nîvro li xwe bihart


ling dane ber zik

pey serketina şoreşê lingê cehşan dane ber zik


ling dayîn

wan nihêrî ku bi wî awayî nabe, hema ling danê û di navîna du rojan de xwe gihandine wê derê


ling sist kirin

mamo qet behs neke, îsal me iîngê wana sist kirîye, wek salên berê fort nadine xwe


lingên xwe jê birîn

qet meraqan neke, ev demeke dirêj e, ku min lingên xwe ji wir biriye


mala bavê bûn

tu qey bejî mala bavê ye, usa bê minet li meqera neyaran xwe dirêj kirîye


mala felekê xirab bibe

mala felekê xirab bibe, tu yê jî biketîyayî vî halî!


mala vira şewîtî

mala vira şewîtî, tu dawîya derewên cîndî tên


mala xweyî lê xirab bûyî

mala xweyî lê xirab bûyî, ji pişt ve gulle berdane û lawîkê min li welatê xerîbîyê kuştine


marê birîndar

bavo, zahîr bûye marê birîndar, cîyê tu û tune van rojan dibeze xelkê


marê gewr

ku fesal bikeve destê celo wek marê gewr merîyan dixe


mede hilnedan

ya rastî medê min hilnade ku ez xwarinên wê malê bixwim, lema şeva çûyî ez nehatime mala wana


melayê nexwendî, digere li nav gundî

ji kesên sextekar ku xelkê dixapînin re tê gotin

dîsa reşo birçî maye, melayê nexwendî, digere li nav gundî


mêr derketin

di roja tengasîyê de kalemêr rastî jî mêr derket


mêrê ber talda

şoreşgerên rîya azadî ne mêrê ber taldan in


merhaba hebûn

merhaba min pêra heye, ez dikarim jê tika bikim ku evî karî bo we bike


merheba birîn

piştê wê bûyera nebaş min bi rodî ve merheba xwe birî


merivê bej

merivek pir bej e, divê tu qisûrê wî mêzenekî


merivê malekî bûn

tu guhnede gotinên der û doran em merivê malekî nin


merîyê malê

tu qey dibêjî mêvanê hanê merîyê malê ye, her bêperwa diçe alîyê xanî


merîyê xam

guh nede peyvên şêrzad, hîn merîyek xam e


mêvan hebandin

di her şertî de mêvan hebandin, xesleteke kurdan ya herî ber bi çav e


min nav rûhê xwe da

di dîwana ibrahîm paşayê mîllî de şîmal nav ruhê xwe da û stra


min nexe gunehan

were min nexe gunehan! vê carê jî em tev biçine mala wana


mîrê dilê xwe bûn

dara ji zîndanê derket, êdî ew mîrê dilê xwe ye


mirin emrê Xwedê ye

Biwêjekê ye ku bi maneya "wê her kes bimire, filitîna ji mirinê tine ye" tê bikaranîn.

Mirin emrê Xwedê ye, bes ew enkur menkur çi nin?


mirin li ber çavê wî tiştek nîne

hûnê bibînîn ewê here, ji ber ku mirin li ber çavê kekê min tiştekî nîne


mirina bi hêl dawet e

mirina di nava heval û dostan de, di nava piraniyê de mîna dawetê ye. xem ne mirine, mirina bi tenê ye


mix giran

bavê şebneme mix giran e zû bi zû tênagihîje


mîyê ber beranan

sed mîyê wî yê ber beranan heye, tu çi derewê wî yê belangazîyê dinhêrî


mîz zelal

ez gava dinê ve bala xwe didime gotinên elo, bi min be mîza wî zelal nîne, derewan dike. ya baştir ew e ku hûn jî pê re herin û di cî da bibînin


mîza mezin kirin

tu çi wî dinhêrî heyran! ew her wext mîza mezin dike lê haşa ji te nikare tu gû bela bike


morika siûdê pê re ye

Ji morik + -a + siûd + -ê + pê + re + ye

ji hemû belayan xwe rizgar dike, tu qey dibêjî morika siûdê pê re ye


morîya xewê

hişyar nabe qey bêjî morîya xewê xistine guhan


mû derbaz nebûn

tu mkarî ewî ji min sar bikî, di beyna me de mû jî derbas nabe


nan û av hate birîn

tu ya min dikî hingî nan û ava me nehatîye birîn, em li vê warê bê wayîk derkevin biçin


nanê me kor e

helbet nanê me kor e, ewana di roja teng de kêrê me nehatin


nanê me tahl e

çawa bikin nanê me tahl e kê dixwe pişta xwe dide me


nanê sêlê

mamê we teze na, ji berê ve nanê sêlê ye


nanê tisî

şayîyên mala xêro wana jî wek nanê tisî bû


nav dilê xwe

divê yên nav dilê te de henin gişka îşev ji me re bibêjî


nav heye bi xwe tunne

qado pesn dida, bes nav hebû bi xwe tunnebû


nava min qetand

şahîn li kêleka çem nişkê ve qîrîya û paşê jî girîya û nava min qetand


navik jêkirin

tu qey bêjî silo navika apê ferzende jêkiriye, bi navê wî gazî dîke


naziyên xwe kirin

dilê wê jî dixwaze lê ew jî hinekî naziyên xwe dike


ne bi zar ne jî bi qetil

ne bi zar ne jî bi qetil, tu kes bi wî re nikare


ne got, ne sitand

ne got ne sitand, ew duhê şev di destê me de mir


ne hatin xwarinê ne hatin daqurtinê

gilîyên usa got ku ne dihat xwarinê ne dihat daqurtinê, lewma jî bi dilê te me dawşanda canê wî


nefs kor kirin

fewzîyê me wek sofîyên dewra berê, di vî emrê xwe de nefsa xwe kor kirîye, nayê dilan û geştê


nefs tenik

nefs tenikek wira ye, wê dîsa biçe ser xirabîyê


nehatin bîrê

ne hate bîrê ku wê rojek feqîr bikeve, lema usa malê xwe belav kir


nêhêrî nabe

seydo vî alî bir wî alî bir, nêhêrî nabe, ji civînê derket çû mala xwe


neketin hişa

ji bo kesên ku fêm nakin û tênagihîjin tê karanîn


neketin serî

ji bo kesên ku fêm nakin û tênagihîjin tê karanîn (bnr

nakeve hişa)


nezer lêxistin

nizanim nezerê lêxist, ew mêrê qerase di nav du mehan de bû ta û derzî


nigê flankesê ji erdê qetîyan

ji vê îdyomê ez fêm dikim, ku yekî ji xwe re hespek (di demên me de erebeyek) kirîye, êdî hew peya digere, lingê wî li erdê nakeve


nîyet xirab bûn

were gotina min bike, em neçîne mehkemê, vê carê niyeta wana xirab e, wê me bigirin


nukul bi gû

jê wegere bila here, nikul bi gû gazî neke nav cimaeta me


nûr barîn

bi rastî jî ji rûyê kalikê min nûr dibare


oxirmê giran dîtin

dengbêj keremê kor gelek oxirmê giran dîtibû


pê erdê girtin

bi rûyê nerm pê re nepeyive, gava pê erdê bigre, tu caran ji vira dernakeve naçe cîyekî dinê


pê re ziman hatin

kevir kûçîk pê re hatine ziman û peyivîn


pê sebra xwe anîn

bi kesekî yan jî tiştekî aramî û hizûr dîtin

evîn jî nebe, wê bibehece. tenê bi wê sebra xwe tîne


pê xwe da tehtê

wê pê xwe da tehtê û ji ya xwe nehat xwar


pena û pişt

li welatên xelkê de pena û pişt dîtin gelek zehmet e


per û bask bûn

ehmedê xanî bo me kurdan bûye per û bask


per û bask kirin

qadoyê hesîça, jina xwe ya delal kirîye per û bask pê difire


pêsîra min teng neke

tu were deynê xwe îro ji min nexwaze û pêsîra min teng neke


pêşa (yekî) hejandin

diya ciwanmerd ji bo zewaca wî, tim pêşa lawê xwe dihejîne


pêşa xwe daweşandin

min pêşa xwe daweşand êdî gotinên min nema û nuha jî ez diçim


peşî jî ev gû bû

bavo tu nuha ew xurifîye, walle ew pêşî jî ev gû bû


pêştemalê hemamê

wek pêştemalê hemamê her roj li ber yekî ye


pey derdê xwe ketin

ez nuha ketime pey derdê xwe bi rastî mkarim alîkarîya te bikim


pey malê dinê ketin

gava sîyabend hate avrûpayê, kete pey malê dinê


peyîn belavkirin

herin bi dilê xwe têr lêxin, ew nikare tu peyîna belavbike


peyn belav kirin

ji bo kesên ku tiştek ji dest nayê tê gotin

wî peyn belav kiriye, ma ew dikare li hemberî te derkeve û tiştekî bibêje? (qerf)


pîne avêtin ser

pîne bavêje ser ku kes nebihîzin û pênehesin


pirsên axiretê kirin

polêzên hemu dinyayê jî ji merîyan pirsên axiretê dikin


pişt kayê girêdan

ew hew dizane pişta wî xurt e, lê ya rastî ew pişta xwe bi kayê ve girêdaye


pişt kutan

ciwanên me pişt kutane hevdu û zora dijmin birin


pişt vekirin

her tişt jê tê, dibe ku bo wî tiştî pişt jî vekirîbe


pişta çend gotinan şikandin

were vira em pişta çend gotinan bişkênin


poçik girêdan

kê diwêre bi mala xidoyan têkilî dayne, ewana poçikan bi merîyan girêdidin


poçik li destê xwe xistin

mêrîk usa dike ku poçika hevalên xwe dixe destê xwe, ewana jî êdî nikarin xwe bilivînin


por bîz-bîzî bûyîn

di roja azadîyê de ji şabûn porên gişkan bîz-bîzî bûbû


por kurkirin

usa kir heta serê lawê xwe xwar, bila nuha jî here porê xwe kur bike


por sipî kirin

cigerxwîn di rêya kurdistanê de por sipî kir, lê ew rêya bi rûmet tu caran berneda


poz firtix

cîhan poz firtixek wê derê ye, ka dikare ji xwe re malekî çêbike


poz lê pelixandin

kesî jê wer hêvî nedikir, resûl hema bi kuhnekê poz li nesîm pelixand


pozdirêjî kirin

karên pêwîst an jî nepêwîst bi hemûyan re têkildar bûn, tiliya xwe xistin nav her karî

ji dest vê pozdirêjiya te, tiştê ku nehate serê me nema


pozê sola xistin

pêyê xwe pozê sola mi dixînin, qaşo bi aqilê xwe bi min re qerfan dikin


pûrte vekirin

şeva çûyî di qumarê de usa kirine ku pûrte vekirine, tu tiştekî wî nemaye


qaf seqet

qaşo qaf seqetê qamûşlîyê jî hewar e! lê ew karê xwe baş dimeşîne


qasê bihostekî ye

hele mêzeke, qasê bihostekî ye, çi anî serê me


qasê giranîyê zêr dayîn

lawê xwedîyê karxana paktaşê, qasê giranîya keçikê zêr da bavê şevînê


qasê kerekî bûyin

qasê kerekî bûye, dîsa jî bê dayîka xwe naçe tu erdî


qasê kîrê min e

nanihêrî qasê kîrê min e, rabûye rûyê min disekine, dibêje tu nizanî, ez dizanim


qasê kurê xelkê nebûn

binihêre qasê kurê xelkê nabe ku ji xwe re karekî bibîne


qaşa kembera wê dişkê

tu qey bêjî qaşa kemberê wê bişkê li cî ranabe bo malê karekî nake


qaşogiravî

qaşogiravî çûye kar bike, lê sermîyanê heyî jî derda


qelîya mişka

qey dibêjî qelîya mişkan xwarîye, ji vê sibê de avê serhev vedixwe


qenciya bi dînan, çira li ber koran

ya ku tu dikî, qenciya bi dînan, çira li ber koran e


qet xwe nede hevraza

xwişkê qet xwe nede hevraza, were gotina bavo bike here mala xwe!


qewl û qirar

tu usa dibêjî lê qewl û qirarê vî zemanî nemaye


qîr û sîr bûn

duhê li meydanê, seferê kop nola qîr û sîrê pêsîra wî girt berneda


qiran ketin

tu qey bêjî qiran ketîye nav dikana kîlokî şekir jî peyda nabe


qirêjê destan

malê dinê qirêjê destan e, divê mirov tu caran bernekeve


qise gihîştin

elo kuro! dî vê cimaetê de qise nagihîje te ku tu rabî biaxivî


qismet ber pêyan hatin

li serê çîya em birçîbûna ji taqet ketibûn, qismet hate ber pêyê me, em rastî dîlanekî hatin


qismet derketin

îşev ji qismeta me derket, emê herine mala edoyê xalê min zikê xwe têr bikin


qîza merivan

ne tu qîza merivan î, rabe avekî bide mêvanan


qîza xelkê

qîza xelkê ye, nizanim dayîka min çima usa pir jê lome û gazinan dike


qulpa paşîn

tu dibêjî barê dinyayê dane piştê, avêtîye qulpa paşîn


qûn dalês kirin

ji bo malê dinê ew qûna xelkê her tim dalêst


qûn livandin

de zû bike bilezîne qûna xwe bilivîne, emê derengî bikevin!


qûn rakirin

tiralek usa bû ku qûna xwe li erdê ranedikir


qûna xwe dirîn

êdî ew qûna xwe jî bidirîne, nikare ji vê hidûdê derbas vî alî bibe


qûnê de av vexwarin

bes e pere bide wî bila here, êdî qûna me de av vexwar


qurban bûn

şehîdên kurdistanê her tim qurbana welat in


qurê zik birçî

du qiruş perê wî nîne, bi rastî jî ew qurê zik birçî ye


qutnîyê pîne kirin

heyfa me ye ku partîyên kurdan li başûrê kurdistanê qutnîyê pîne dikin


quzê gur

tu qey bêjî quzê gur pê re ne, tu tişt pê nabe


rabûn rûya

lawo, usa bike ku jin û zarokên te sibê ranebin rûyê te!


rabûn şahê

nizanim çi li apê we hatîye dîsa van rojan rabûye şahê


rastê belayê hatin

di rê de em rastê belayek hatin, me bi zor xwe jê xilas kir


rê jê re hiştin

hinek vebijark dan ber, rê tam li ber nebirîn

wê dîsa jî rê jê re hişt, êdî ew dizane


rê tê re derxistin

ez ketibûm rewşeke wisa ku min nikaribû rêyekê ji wê pirsgirêkê re derxista


rêç wunda kirin

camêr ew e ku di rojên tengîyê de jî divê rêça xwe wunda neke


reh û rîçal

reh û rîçalên berxwedanê di nav axa kurdistanê de gelek kûr in


rêx belav kirin

tu netirse here, ew nikare tu rêxan belav bike


rêya avê kirin

şîyarê kurê stîyê mala dergistîyê xwe kirîye rêya avê


rêya çivîkê

rêya çivîkê ji dest min ketibûya min xwe nedida destê wana


rêya te vekirî be!

rêya te vekirî be keçika min, tu bi xêr herî bi xweşî wegerî nav zar û zêçên xwe


rezîltayî derxistin

erê, zezê wisa bêdeng tê xuyan, lê hela we bidîta li wir rezîltayiyeke çawa derxist


rihê min xwar

êdî ew rihê min xwar, bihêlin ez carekî bi têra xwe lêxim


rik ketin

bavo bi me re ketîye rikê, tu gotinên me nake


rik kutan hev

nazo û zeko rik kutabûne hevdu, nedihiştin ku kar pêşta here


rite navê hişt

me çêkir kire rê, lê ew di dawîyê de hat rite navê hişt


rû bi rû sekinîn

eyşik rû bi rûyê bavê xwe sekinî û bê tirs daxwaza xwe got


rû nihêrîn

pey gotînên tahl û bêçine, êdî ez rûyê wî necamêrî nanihêrim


rûmet ketin

piştî dest ji kar kişandinê, rûmeta wê di nav hevalan da nema


rûnê helandî

pey birîndarbûnê, kamil gelek tî bûbû, xatîya kerîmê pêşmerge du lib tirî dane deve kamil, ew tirî li kamilê dilsoz mîna rûnê helandî hat


rûrehman

însanekî wiha rûrehman nabe ku dizî bike


rûyê xwe jê guherîn

felekê rûyê xwe yekcar ji belengazan guherîye


sal û zeman li ser re çûn

gava sal û zeman li ser bûyeran diçe, meriv hin tiştan bîrdike


salox bi dest xistin

berê min der barê wî de tu tiştek nizanïbû, lê dû re min hinek salox bi dest xistin


seba kîjan rojê sekinîyî?

ev belayê ku hatîye serê xalê te, êdî tu seba kîjan rojê sekinîyî lawo?


sehpa danîn

sehpa danîn, mêrxasan li pey hev rêzkirin


ser danîn erdê

mixabin xalê biro par serê xwe danî ser erda sar


ser de ajotin

şaşî û xetayê xwe qebûl kir êdî gelek nejo ser wî


ser dûya gerîn

tu zik û çavê wî têr dibe, ew her tim ser dûya digere


ser girtî bin vekirî

dixwast bi gotinên xwe ser bigire lê bin vekirî bû, her tişt eşkere dihate xuyanê


ser poçika xwe leyîstin

nêrgiz ji kêfa li ser poçika xwe dileyîze


ser pûş kirin

aras ji me pirskir lê me ser pûşkir, ew jî bawerkir û çû


ser serî çûyîn

piştê wê qewimandinê ser serî çû êdî nekarî pişta xwe rastbike


ser xwe avêtin

ewana ser xwe avêtin, guneh kete stûyê keçika te


serê çîya

çima vira bûye serê çîya ku kê çi dixwaze usa bikaribe bike?


serê çîya ketîn

pey mirina dîdemê, elo wek dîna kete serê çîyan


serê danîn ber hev

pey gale galek giran, herdu evîndar serê xwe danîn ber hev û razan


serê naêşe girêdide

ez naçime mala axê, serê ku naêşe çima girêbidim


serê serî de

pêwîst e partîyek serê serî de kadroyên xwe baş hilbijêre, ku paşê şaşî kêm werine holê


serê şefeqê

serê şefeqê me dora cendirmên romê girt, kesek ji destê me nefilitî


serê te xweş be!

mirin her li pêşîya me hemûyan e, bila serê te xweş be!


serê wî bixe tûr

hîn xort e serê wî bixe tûr, paşê poşman nebî!


serê xwe daye vê oxirê

me serê xwe daye vê oxirê, heta kurdistanê azad nekin, dest ji kar nakişînin


serê xwe yek kirin

xanê digot delîl, ez serê xwe tu caran bi te re yek nakim


serederî derketin

bavo rostem bela bû, tu kes pê re serederî dernediket


serî lê alandin

berpîrsîyarê me hat, serê me li wê belayê aland û lêket çû


sêva ber devan

çima meral bûye sêva ber devan ku her kes pê re bigere


sêva sor şandin

qey bêjî min jê re sêva sor şandîye, lêketîye hatîye dewata me


sî cara gotin

min sî cara gotê, lê dîsa jî ew gotinê xwe dike


sibatê bang kir adarê, got sê rojan bide min bi deyn, ez ê gîsikan ji tehtan bînim xwarê

li herêma tor û botan ji bo xedarî û zora meha sibatê tê gotin

ma te nebihîstiye ku dibêjin

sibatê bang kir adarê, got

sê rojan bide min bi deyn, ez ê gîsikan ji tehtan bînim xwarê. (bnr. çîrok)


sifra giran

ewana xwedîyê sifra giran in, ka em dikarin biçine mala wana


stoyê xwe kêrê ve anî

Ji yekî ko tiştek tehluke bike re têt gotin.

Wî dizanî şer e jî û welê jî çû. Stoyê xwe kêrê ve anî.


stû qalind kirin

ew tenê stû qalind kirîye, xwe nade ber barê kurdistanê


stû siwar bûn

hêza araratê li paş de stûyê leşkerê neyaran siwar bû


stûxwahr mayîn

pey mirina dê û bavê, mîrzo belengaz û stûxwahr ma


şanê mêran nebûn

bager a ku te kir ma şanê mêran e?


şans lêdan

şansê lawikê seîd lêda, çû gihîşte partîya rê dirûst û baş


şekalê xwe bin guhê mirovan dixe

ne tu mirov e, her tim şekalê xwe bin guhê mirovan dixe


şêlav ji devî hatin

şêlav ji devê wî tê, ma biçe kurdistanê bi dizî karê rêxîstinî bike û serkeve!


şeqopîlo kirin

di wê hêrsê de heke min ew bigirta, min ê ew şeqopîlo bikira


şerma rû

ji şerma rû, îsmaîl axa wê yekê qebûl kir


şeva qedirê ji dêya xwe bûyîn

tu qey bêjî evdila şeva qedirê ji dêya xwe bûye, karê wî ji xwe berê dimeşe


şikir be

şikir be bi sax û silametî hûn vegerîyane malên xwe


şûna bavê xwe bûyîn

ew jî rabûye şûna bavê xwe bûye mîrê xirabkar


şûna bavê xwe girtin

bila tu kurekî wî jî ranebe nebêje, ezê cîyê bavê xwe bigirim


şûna mêra girtin

werin mêzekin lî vî warî şûna mêra ev dînê hanê girtîye


şûna mêra mayîn

li mala dewrêş begê şûna mêran ev kundê hanê mayê


ta û derzî bûyîn

însanên afrîqayê ji nêza bûne ta û derzî


tahl û tûd mayîn

heke ez wiha tahl û tûd bimînin, çima ezê karbikim?


tam da poçikê

tam da poçika wî, sibê êvarê wê dîsa biçe mala bedirxan efendî


tam jê dîtin

evdal di salên pêşîn de gelek tam ji gulê dît


tama devê xwe xweş kirin

ew roj li mala zavê, me tama devê xwe xweş kir


tamê daye poçikê

tama avrupayê daye poçikê, êdî bê wan deran nabe


tana kiras derpê

serwer ji hêrsa, tana kiras derpê da pey dizan


taya mîrinê

vê şevê dihat, lê belê taya mirinê li wî girtibû


teberik bûyîn

di dema şer de li kurdistanê şekir bûbû teberk, me nikaribû peyda bikira


têda mirin tunne

xweş tê de mirin tunne malava! were em îşev jî biçine sînemayê


têkiliya xwe jê birîn

di navberê de tu hevbendî û têkiliyek nehiştin

min ku ew kirinên wî bi çavên xwe dîtin, min têkiliya xwe jê birî


tême destê te

dayê can, çavê zarokan radimûsim û tême destê te


terkî dîyar bûn

dara, piştê mêr kirina seyranxanê ji wî bajarê derket, terkî dîyar bû


terkîdinya bûn

wê demê li nazê nêrî. nazê zîpzer bû. nazê terkîdinya bûbû. nazê gotin ji bîr kiribû. abidin panlti


terkîselat

mîrze mihemed pey mirina dêya xwe terkîselat bû


tev xêr û şera nebûn

kurikê min tu caran tev xêr û şeran nabe, her di rêya xwe de diçe


tevî zar û zêçan bûyîn

êdî ew tevî zar û zêçan bûye, şev dernakeve derve


tewn û teşî

layla keçikek bi tewn û teşî ye, tu dikarî jî lawê xwe re bixwazî


tik û tenê

li serê çîyayê araratê sîlo tik û tenê ma


tilî tê de hebûn

di birakujîya kurdan de tê da her tim tilîyên neyarên me henin


tilî û pêçîyên xwe hene kîrin

ji kêfa nuha bila here tilî û pêçîyên xwe hene bike


tirs da ser

bi rastî jî di gelîyê beraza de tirsê da ser me hemûyan


tirs pêketin

di tarîyê de me deng lêkir, paşê tirs pêket, qet paş xwe nenihêrî û zû bi zû çû


tirs pêsîr berdan

tişten ku di zîndana dîyarbekîrê de hatîye serê wî, qe dibe ku tirs pêsîra wî berde!


tiştekî hesibandin

bavo ew jî tu mirovan tiştekî dihesibîne, ku mirov here pêra gale gal bike


tiştên xerîb

di mala axê gundê me de pir tiştên xerîb dibin, bes kes pênizane gelo di wê malê de çi dibe, çi diqewime


toqa neletê

tu qey dibêjî toqa neletê avêtine stûyê wî, li bajarê me tu kes pê re napeyive


toqa şeytanê

evren, belkî toqa şeytanê bikeve stûye te!


tu bi sere xwe kî!

mamo, tu bi serê xwe kî îşev bi dê bavê min re here xazgînîyê


tu bi vî halî

tu bi vî halê xwe yê ducanî, tiştek nekî kesek ji te gazinan nake


tu gotin nîne

bi rastî jî tu gotin nîne li ser bûyerê ku te hêca qalkirî


tu ji ku derê derketî?

tu ji ku derê derketî? heylo ji wan deran hatî vira?


tu jî nanê xwe ziwa naxwî

tu dibêjî hemî sûc yê wê ye, pane tu jî nanê xwe ziwa naxwî


tu li ku, mala dawetê li ku?!

ji bo tiştên têkiliya wan bi hev re tune be tê bikaranîn

tu li pey çi yî kuro? tu li ku, mala dawetê li ku?


tu tişt pê kar nake

çima bûye rostemê zal ku tu tişt pê karnake?


tûrik tijî bûn

bêje, bistrê bavê min, em dizanin tûrikê te tijî ye


vir de wê de avêtin

vê sibê xeloyê te vir de wê de avêt, ewana jî bawer kirin


walle ez derewkarê me

walle ez derewkarê rûkena şefeqê me, pêlê hanê di mala me de ew wiha digot


wek bûk

mêvan li mal tijî bûbûn, nîzamê elîye baso jî wek bûka rûniştibû, qet kar nedikir


wek dêlika poçik hejandin

lî pêşîya mezinan wek dêlika poçika xwe hejand û di dawîyê de bû axayê taxa celalîyan


wek kerê bom

usa gêj bû ku wek kerê bom li der dorê xwe çû û hat


wek mêşan gulle barandin

pêşmerge li ser neyaran wek mêşan gulle dibarandin


wek qirnîya pê girtin

qet silav nedê, ew wek qirnîya merîyan ve digre û bernade


wek sîya bayê derbas bûn

pêşmergeyên siwarî wek sîya bayê bi lez û bez li besta pêşîya gundê me derbas bûn


wek xizir xwe gihandin

walle qe nebêje, ew şev bûka me zerîfe wek xizir xwe gihande me


wekî lana moriyan qilqilîn

maşelah mala sofi bedo wekî lana moriyan diqilqile


wexta sivikîyê

nuha xalîtê suphan axa kal bûye, we wexta sivikîyê bidîta, ka çi afat bû!


xeber danîn ber

dema seferê vegerîya, xeber anî danî ber serokê leşkeran


xefirxanî bûyîn

nanihêrî her dikûxe tu qey bêjî xefirxanî bûye


xêr e înşallah

vî nîvê şevê lêketîye hatîye vira, xêr e înşallah!


xêr lê nayê

salê mehê carekî dixwaze pakî bike, bes xêr lê nayê


xêr tê de hiştin

min ji tehsînê hevalê me otoyek kirî, lê tê de xêr nehiştîye


xêr û bereket anîn

welatparêzên dilsoz û rast xêr û bereket anîne gundê me


xêr û xweşî

dayika tahir di dawîyê de xêr û xweşîya me xwast û çû oda xwe


xerac mezad

di meydana helebê de xerac mezad kerîyê xwe me firot


xew ketin ser

dema xew kete ser eskeran, pêşmerge êrîşê ser meqerên wana kirin


xewa mirinê

sîyabend li ser çoka xecê kete xewa mirinê


xeyalên xam

tenê neyarên me dibêjin kurdistanekî azad û demoqratîk xeyalekî xam e


xwe bi xwazî ve kirin

wa ye asiya mexpûlê dîsa bi çavên nîvkêşkî xwe bi xwazî ve dike ku mêrê xwe bide tobedar kirin


xwe dabarandin

rebena felknasê xwe dabarand, lê wan fêm nekirin, niha jî ax dikin, bendê pişta wan diqete


xwe dan ber nîr

di zîndana dîyarbekîrê de hin kes bê teda û îşkence xwe dane ber nîr


xwe davêje kindira

mal û mîlkê wî yên berê nemaye, lema êdî ew xwe davêje kindira


xwe keviran xistin

ezê yêkê usa bînim serî ku, bila paşê here xwe keviran xe!


xwe kirin erd

şeva dinê ji bo me, mala bûkê xwe kirine erd


xwe lê hilkirin

dilbirîn di dilê xwe de xwedî kir, heta ku di axiriyê de xwe lê hil kir û serê wî jî şikand


xwe li hev negirtin

yekitî û tifaq nekirin. li ber xwe nedan

wan xwe li hev negirtin, joma wisa zû têk çûn


xwe pêş de avêtin

perwîzê birayê te, bikare nekare, her xwe pêş de davêje


xwe piçûk xistin

ji ber helwesteke neyînî rûmeta xwe qels kirin

heyfa wî ku ji bo wê têkiliya rezîl xwe ew qas piçûk xist


xwe pize vekirin

tu qey bêjî kurê paşê bexdayê ye xwe usa pize vedike


xwe ser guha avêtin

ew ker nîne, lê dema neyê şixûlê wî, xwe ser guhan davêje


xwe ser re berdan

derd û kulên me bes nebû mirina dayê ji xwe ser re berda


xwe ser re girtin

merivên xweparêz her wext xwe ser yên mayîn digrin


xwe tev dagirtin

gelî hevalno! zû bikin! xwe tev dagrin em deh deqîqê paşê rêdikevin


xwe vir de wê de avêtin

simo, xwe vir de wê de nevêje! tu yî di dawîyê de tûkazê bidî kurê min


xwe xwe bûn

di dîlanê de tu kesên biyanî tunne bûn, ewana xwe xwe bûn


xwe zor avêtin

polêz li du me bûn, me xwe bi zor avête mala elî xocê û em ji destê wana filitîn


xwedê bike usa bibe

xwedê bike wek gotina te bibe, ne ku wek gotina sirrîyê zavayê me


xwedê te têr bike

Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.


xwedê ya xwe bike

xwedê ya xwe bike, belkû ewana rêya xwe şaşbikin


xwedî zar û zêç bûyîn

dema mirov xwedî zar û zêç dibe, barê mirovan hîn girantir dibe


xwerê kulmekê bûn

xwedê dizane tenê xwerê kulmekê ye, lê çi bikim ku di navberê de xalê salih heye


xwîn li ser kelîn

xwîna dijwar her tim li ser zarokan dikele


xwîn û av çûyîn

çima ditirsin lo! çima ji me xwîn, ji wana av diçe? de rabin em herin!


yên ku bi aqil in

bi rastî jî zarokno! yên ku bi aqil bûn di wê şerê de ji mala xwe derneketibûn derve


yexme nîne

na bavo, yexme nîne, xelk were bi destê zorê keçika me ji me bistîne


zarokê duhê

zarokên duhê rabûne, dewa serokatîyê dikin


zarokê merivan bûyîn

were wiha neke heyran! ne tu zarokê merivan î


zarokê zabitan

ewê nasneke wê qey bêje, ev kurê zabitan e, destê xwe navêje tu karî


zêdeyî ser kezebê

derdê me hindik e ew jî zêdeyîya ser kezeba me bû


zenga mirinê

zenga mirinê avêtîye diranan êdî pîrika şemdîn nafilite


zik li ber dev bûn

zik hatîye li ber dev sekinîye, îro sibê tu yî dengekî bibihîzî


ziman gezkirin

gêlaza keça elî usa bêcî peyivî ku gelek kes zimanê xwe gez kirin


zincîra dîltîyê

di dîroka xwe de kurd tu caran zincîra dîltîyê qebûl nekirine


zîpika xûydanê

ji tirsa zîpikên xûydanê ji rûyê wî dihate xwarê


zîqbûn çavan nêhêrîn

li ser peyva xidir, kekê zîqbû li çavan nêhêrî


zû dereng

zû dereng emê welatekî azad û demokratîk damezrînin


agir bi yekî xistin

Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.


bavêjî ber seyê, se naxwe

Guhartoyeke biavêjî ber segan, seg naxwin.


bêhna gû ji devî hatin

Guhartoyeke bêhna gû ji devê (yekî) hatin.


belaya xwe di (yekî) gerandin

Guhartoyeke belaya xwe bi yekî gerandin.


bî soz û qirarê mêrê berê

Guhartoyeke bi qewl û qerarê mêrên berê.


bi xwe lêxistin bi xwe leyistin

Guhartoyeke bi xwe lê xistin, bi xwe lîstin.


bûn xeyd û ketin stûyê yekî

Guhartoyeke bûn derd û ketin stûyê (yekî).


çav li serî tarî bûn

Guhartoyeke çav di serê (yekî) de tarî bûn.


dest û pê li hev gerîyan

ji heyecan an jî ji pêknehatinê li xwe heyirîn


dev û diran tijî xwîn kirin

Guhartoyeke dev û pozê (yekî) tije xwîn kirin.


devê xwe da birin û anîn

Guhartoyeke (tiştek) di devê xwe de birin û anîn.


di gewrîyê de hiştin

Guhartoyeke di gewriya (yekî) de hîştin.


dilê yekî neçûn tiştekî

Guhartoyeke dilê (yekî) neçûn (tiştekî).


geriyaye û diriyaye

Guhartoyeke (filan kes) geriye û diriye.


giraniya xwe dan ser (tiştekî)

Guhartoyeke giraniya xwe dayîn ser tiştekî.


guhê xwe mûç kirin

Di "dewlet"a pêşîn de Albay Yasîn di ber derî de derbas bû, di "dewlet"a duyem de guhê xwe mûç kir û li hundirê dikanê mêyze kir, di "dewlet"a dawîn de ket hundir.

1997, Rojen Barnas, Hingê, Weşanên Nûdem, r. 32


li ber çavan mezin kirin

Guhartoyeke li ber çavê xwe mezin kirin.


me bexçe danî bi nezanî ji der de hat got ez xweyî tu cenan î

Guhartoyeke me baxçe danî bi nezanî, ji der de hat got: 'ez xweyî, tu cenan î'.


mêjî lê bela kirin

Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.


mineta xwe ji tu kesî negirtin

Guhartoyeke mineta xwe ji kesekî negirtin.


ne çarix, ne jî bendçarix jê çêdibe

Guhartoyeke ne çarix, ne jî bendçarix jê çêbûn.


peyîn li qûnê xistin

Guhartoyeke pihîn li qûna (yekî) xistin.


ser guhê xwe re avêtin

Wexta kesek gotinan bi zanebûn seh neke.

...wê mijarê teze di ser guhê xwe re avêt û li a xwe kudand.

Robert Louis Stevenson, (terciman: Ciwanmerd Kulek), Meseleya Seyr a Dr. Jekyll û Mr. Hyde, Avesta, 2020, r. 15, ISBN 978-605-2246-80-1


ser tilîya kul mîznake

Guhartoyeke (filan kes) bi tiliya kul de mîz nakê.


serî ji teşqeleyan qut nebûn

Guhartoyeke serî ji teşqela xelas nebûn.


simbêl nû avêtine ber devan

Guhartoyeke simbêlên nû avêtin ber devan.


tu ji gerê têyî ez ji gerefenê têm

Guhartoyeke tu ji gerê tê, ez ji gerefenê têm.


xwe avêtina ber bextê yekî

Guhartoyeke xwe avêtin ber bextê (yekî).


zîk li piştê ve zeliqîn

Guhartoyeke zikê (yekî) bi piştê ve zeliqîn.


zimanê (yekî) di hifza (yekî) de bûn

Guhartoyeke zimanê (yekî) di hîfza (yekî) de bûn.


kitek jê neman

xilas bûn, neman, birîn, qirr bûn, ti kes jê neman


adarê berf hat gulîyê darê, nema heya êvarê

Guhartoyeke adarê berf giha guliyê darê, nema danê êvarê.


avê çima deng ji te tê? Go hevalê min zuxir in

Guhartoyeke gotin: "avê çima deng ji te tê" got: "hevalê min kevir e.


bavo min baltek dîtîye, kanî? Min wenda kir

Guhartoyeke bavo, min bivirek dît. got: “kane” got: “min winda kir.


berû da bizinê dest avêt qaçikê

Guhartoyeke berû da bizinê, dest avête qarçikê.


berû ji qalikê xwe derî, go devê te çendeyî

Guhartoyeke bero ji ceftê xwe derket, go: “devî çere ye!”.


bi derzîyê bîr nayê kolan

Guhartoyeke bi derziyê, bîr nayên kolan.


bi tayekî xav tê fetisandin

Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.


bilbil xistine qefesa zêrîn, gotîye ax welatê min

Guhartoyeke bilbil xistine qefesa zêrîn, gotiye: “axxx welatê min”.


birhê min şeh dike, çavê min kul dike

Binêre birûye min şeh dikî, çave min jî derdixî.


cilika xwe ji avê derdixe

Guhartoyeke cilika xwe ji avê derxistin.


çû bajêr û hat, go "Baba kenger nerde bîter?"

Guhartoyeke çû bajer û got: “baba kenger nerede biter”.


dawet belav bû, berbû hetikî

Guhartoyeke dawet ferikî , berbû hetikî.


destê wî tije garis e, libek jê nakeve

Guhartoyeke destê (yekî) tijî garis be, libek jê nakeve.


destê xwe dixe qula moza

Guhartoyeke destê xwe xistina qula mozan.


di ku de zirav be, bere di wir de bi qete


di ku der de zer bû û di ku der de der bû

Guhartoyeke di ku re zer bû, di ku re der bû.


dîwaro ji te re dibêjim, bûkê tu fêhm bike

Guhartoyeke dîwaro ji te re dibêjim, bûkê tu fêm bike.


doayê derwêşa û tirrê gamêşa

Guhartoyeke aqilê serxweşan, tira gamêşan.


du mişk ji qulekê derketin, yekî ji yê din re got tu ji ku hatîye

Guhartoyeke du mişk ji qulekê derketin, yekî ji yê din re got: “tu ji ku derê têyî”.


em ne ji malekê ne, lê em ji rewşekê ne

Guhartoyeke em ne ji maleke ne, lê bi halekî ne.


ew li ku û mala dawetê li ku

Guhartoyeke tu li ku, mala dawetê li ku?!.


ez bi te me û tu bi min e, em herdu jî bi Xwedê ne

Guhartoyeke ez bi te, tu bi min, em tev de jî bi xwedê.


ez bi te tu bi mi, em tev de bi Xwedê

Guhartoyeke ez bi te tu bi min, em tev bi xwedê.


ez çîya û tu çîya golik ma bê gîya

Binêre ez çiya tu çiya golik ma bê giya.


ez çûme daweta wî, ew hate dizîya min

Guhartoyeke ez hatim daweta te, tu hatî diziya min.


ez dibêjim hirç va ye, tu dibêjî şop va ye

Guhartoyeke ez dibêjim hirç va ye, tu dibêjî: 'rêç wa ye'.


ez mêr û tu mêr, kî ji me şêr

Binêre ez mêr, tu mêr, kî ye ji me şêr!.


feqîr çûn xwe daleqînin dîtîn ku dewlemend li ba dibin

Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.


gîha dibin kevir de namîne

Guhartoyeke giya di bin keviran de namîne.


go erebê çima pişta te reş e? Go Malê mi ev e

Guhartoyeke gotin: erebê kûna te reş e, got: malê min ev e.


go pîso çima tu pîs î ? Go xwedê li enîya min nivîsî

Guhartoyeke gotin: 'pîso tu çima pîs î' got: 'xwedê li eniya min nivîsî.


go pîso çima tu pîs î? Go xwedê li ser enîya min nivîsî


go Jîjo were ser xelîçê, got Zivir e û gij e

Guhartoyeke gotin jûjî: "were ser xalîçeyê. got: "zivir e û gij e.


go Ne ji ber wî rabûm, ji ber porê wî yê sipî rabûm

Guhartoyeke gotin: 'ne ji ber wî rabûm, ji ber pora wî ya spî rabûm.


go Peyala mîr ketîye şikest yan kupîya? Got hey deng jê hat

Guhartoyeke gotin: 'piyala mîr ketiye, şikest yan kupiya' got: 'hey deng jê hat'.


go Te çiqas temen kir? Got Qasî vê gavê

Guhartoyeke gotin: 'te çiqasî emir kir' got: 'bi qasî vê demê'.


go Te dinya çawa dît? Got Qasî dilê xwe

Guhartoyeke gotin: 'te dinya çawa dît' got: 'wekî dile xwe.


gotin ji kerê re Were em te bibin Buhuştê, got Ma gevzînok lê heye

Guhartoyeke gotin: "kero, were em te bibin cinetê. got: "ma givzonek li wir heye".


gotin "Bavê te siwara kuşt ya peya?" Got "Wekî kuştin, ha siwara ha peya"

Guhartoyeke gotin: "bavê te siyaran kuşt an peyan" got: "ew ku kuştin, ha siyaran ha peyan.


gotin "Bavête ji birçîna mir," got "We jê re şorba birincê çêkira" "

Guhartoyeke gotin: "bavê te ji birçînan mir. got: "we jê re şorbeya birinc çêbikira.


gotin "Gurî çima porê te tune?" Got "Porê xaltîka mi pir e"

Guhartoyeke gotin: 'gurî çima porê te tune" got: 'porê xaltîka min gur e'.


gotin "Kero dehşikek ji te re çê bû" Got "Êmê mi kêm bû û barê mi zêde bû"

Guhartoyeke gotin: "kero ji te re dehşek bû. got: 'êmê min kêm bû, barê min zêde bû'.


gotin"Apo jina te kevir e," got "Ji minetê çêtir e"

Guhartoyeke gotin: 'apo jina te kevn e.' got: 'ji minetan çetir e.'.


gû ji gû re dibê "Delalê ber dilê min"

Guhartoyeke gû ji gû re dibêje: delalê ber dilê min.


gur girtin şîret kirin, got Zûka paşîya kerîya ji destê min çû

Guhartoyeke gur girtin û şîret kirin, got: 'zû bibêjin, paşiya kerî ji deste min çû'.


hatin nav me bi bîyanî, ji me standin rez û kanî

Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.


heft hevling xistine bin mekebê, gotine hîn cîh heye

Guhartoyeke heft hevling xistine bin nekebê gotin: 'hê cih heye.'.


hirç û govend, rovî û sûk, kêroşk û devlok?

Guhartoyeke hirç û govend, rovî û sûk, kevrojk û dewlok!.


hûr bajo kûr bajo lê gayê pîr ne êşîne

Guhartoyeke hûr biajo, kûr biajo lê gaye pir neêşîne.


ji dêrê jî bû û ji mizgeftê jî bû

Guhartoyeke ji dêrê ma, û ji mizgeftê ma.


ji pîsbûna kûçikê me, rovî qula xwe di ber dîwarê me de çêkirîye


jojî dest çêlîkê xwe dide û dibêje, "Peryê wan çi nermik e"

Guhartoyeke jûjî destê xwe li çêliken xwe dide û dibêje: 'pore wan çi nerm e'.


kapê gotîye dêya min teke bavê min teke heft roj ser min bar neke paşî min di gelîya werke

Guhartoyeke kapê gotiye: "diya min yek e, bavê min yek e, heft rojan li ser min bar neke, paşê min di geliyan re wer ke.


kefenê xwe li serê xwe pêçaye

Guhartoyeke kefenê xwe li ber serê xwe danîn.


kerê reş, li ber danîn qaşilê şebeş, go "Mi dîvê welatê xweş

Guhartoyeke kerê reş, li ber danîn qaçilên zebeş, got: "min divê welatê xweş.


kêzikên kendala, hatin bûne kebanîyên mala

Guhartoyeke kêzikên kendalan, hatine bûne kabanîya malan.


kûçik li ber sîya dîwar rûnişt got Sîya min çi mezin e

Guhartoyeke kûçik li ber siya dîwêr ketibû, digot: "siya min çiqasî mezin e.


lingê xwe li gora bera bavê xwe dirêj bike

Guhartoyeke piyê xwe li gorî bera bavê xwe avêtin.


mi cîyê xwe jê re kir war, ji mi re bû neyar

Guhartoyeke min cihê xwe jê re kir war, ew ji min re bû neyar.


min bexçak çêkir bi nezanî, yek hat go Ez xwedî me, tu cenanî

Guhartoyeke me bexçe danî bi nezanî ji der de hat got ez xweyî tu cenan î.


mû bi zimanê me hat

Guhartoyeke mû bi zimanê (yekî) ve hatin.


nalbenda kihêl nal dikirin, kêvjalê got eve lingê min jî

Guhartoyeke nalbendan kihêl naldikirin, kêvjalî got, ev e ligên min jî.


napeyive û go dipeyive dibêje dev e

Guhartoyeke napeyîve, dema dipeyîve, dibêje: "deve!".


nokê genî çûn Helebê, hatin bûn leblebî

Guhartoyeke nokên genî çûn bajara bûn leblebî.


ordek derket serê darê got Xwezî bi mehê biharê

Guhartoyeke werdek derdikeve ser darê û dibêje: 'xwezî bi mehên biharê'.


pîrê têr bû ji kîrê, paşê sêwî hatin bîrê

Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.


qûna wî qûna mîrîşkê ye, hêkê qaza dike

Guhartoyeke qûn qûna mirîşkê ye, hêk hêka qazê ye.


sofîyê remezana wek kerê dû garanê ne

Guhartoyeke sofiyê remezanan, mîna kerê garanan.


şeytên gotîye, yê li xwe bi heyire ez di wî nim

Guhartoyeke şeyten gotiye: 'yê ku li xwe biheyire, ez di wî nim'.


tiştê çû nede dû

Ev biwêj diyar dike ku lidûçûna tiştên çûyê beredayî ye.


wek Erebê çav li penêrê ter keve

Guhartoyeke wekî ecemê ku çav bi penêrê ter bikeve.


xew jî divê û kew jî divê

Guhartoyeke xew jî divêt û kew jî divêt.


yê li kerê siwarê, li kerê xwe digere

Guhartoyeke li kerê siwar bûye, li kerê digere.


yekî xirnisî çû cem yekî kinisî go ka qetek nanê garisî

Guhartoyeke yê kinisî çû bal yê binisî û gotê: ka piçek nane garisî.


Bi tilîya kul de namîze

Guhartoyeke (filan kes) bi tiliya kul de mîz nakê.


agir li loda te bikeve û tu xwe li ber germ bikî


agir li malê keve pêtî li asîmanan re derkeve


agirê dara berûyê bi ser serê te de bibare


av bireve, nan bireve, tu pê re negihîjî


ava te li ser pişta kêrûşka beş be, nanê te li ser perê qijika reş be, tu birevî û nerevî tu pê re negihîjî


avê bibînî nan nebînî, nan bibînî avê nebînî


bi bin erebeyekê kevî û goştê te bi tekeran ve bigire


bi nalenal ji vê dinyayê bicehimî û herî


brûsk li mala te xe û tu tenê ji nav re herî


cîgara te pirtî pirtî be û devê te de bê xwarê


daxwaza min ji Xwedê ew e ku hemû karên te nîvco bimînin


derîyê te bi heft hejên guhîjê girtî bin


derîyê te, bi heft hejên guhîjê girtî bin


dest û çavê lavkê min agirê cehnimê nebine


dew bibînî nan nebînî , nan bibînî dew nebînî


di her şeş zarokên xwe di şoyekê de veşêrî


emirquto

Weylaaa!... Lo Husên! Hey emirquto! De rabe wîî!

Mîran Janbar, Qolyeya Cécileê, Weşanxaneya Lîs, 2012, çapa 1ê, r. 30, ISBN 9786054497010

Hey emirquto. Tu wisanê van galgalan dibêjî û dibilînî.

Zelnelabidîn Zinar: Hemdîn û Şemdîn, Weşanxaneya Çanda Kurdî, Stockholm, 1998, r. 68


erd li per pîyê te veqelişe, heta navikê tê de herî xwarê û kes dest nevêje te


êtixî ji mala te, soxî ji navê te kêm nebin


ev newal tijî zêr bibin, libek nebe nesîbê te


ewk li te biqelişe û şûjin bi dest te nekeve


ez li te helal nakim, bi agir û pêtî be bi canê te keve


goştê canê te bihele, tu bibî komek hestî


goştê te li erdê, hestîyê te li bin pêyan be


goştê te pirtî pirtî devê te de bê xwerê


her du lingên te bi hev re bişkên ku tu ji xwe re rûnî


hey girfiringî li te bên û neynok tinebin tu xwe pê bixrînî


hey koremar li binê belga guhên te ve bidit


hûn bibin gurê serê çileyan û bi hev de bikevin


înşeleh tu dê bi ber biavêjî (bi tenê ji bo jinan)


kezeba te tîkeyên xwînê bin û ji devê te re bên


li wê dinyayê destê Şêx Evdilqadir di pêsîra te be


ma şalê (înşellah) bi kuştineke neşûştî herî


ma şalê (înşellah) tu di nava alemê susret bî


ma şalê (înşellah) tu herî darbesta te were


ma şalê (înşellah) tu rahêlî bi çi bibe ax


ma şalê (înşellah) tu yekî sibê, yekî nîvro, yekî êvarê hilînî


mala babê te wisan xera bitin, bite berkê kinifan


mala bavê te xera be, stûn tunebe xwe ber bigre


mala te bibe kelefe û kelefe jî bibe warê bûman


mala te li ser pişta xezalê be û tu bidî pey kûsîyî


mala te li ser pişta xezalê be, tu bidi pey kûsî


mala te qefa kendalekî be û kendal bi ser de hilweşe


mero gur li te bicivin û goştê te ji hestîyan bikin


mero gur li te bicivin û goştên te ji hestîyan te bikin


min hêvîye ji Xwedê hûn goştê canê hev bixwin


min xêr ji te nedît, tu jî xêrê ji mirazê xwe nebînî


mirazê te di qirika te de bimîne û tu şa nebî


nanê te ji derîyan dewê te ji kerîyan be


ne li vê dinyê ne li wê dinyê têrxwarina te tunebe


nimêja sibehê şeytan di kerika guhê te de bimîze


oxira te nîvê rê be, bextê te jî bextê sê be


parçeparçeyî bibî û parçeyê te yî herî mezin guhê te bimîne


pepûk û kondok di mala babê te de bixwînit


por kurê

nifireka bi Kurdî, jinek çaxê merê wî an yek ji malbata wî dimirê ji qehra pora xwe kurt dike.


qijika reş bi ser ketî/bi ser te de hatî


qilpika têr xwarinê ji qirika te dernekeve


rebî, marê kor bi te ve bide, porê serê te tev biweşîne


roja ku tu qilim dilim dilîzî qeşmerok bi te bilîzin


stûyê te di ber te da bimîne

Ji stûyê + te + di + ber + te + da + bimîne


sukra te bişikêt di heftê û heft cîya re


te çawa agir berda heyata min heyata te jî agirdadayî bibe


te çawa mala me xera kir Xwedê jî mala te xera bike


te qirika min tehl kir, Xwedê jî ya te tehl bike


te qirika min tehl kir, Xwedê ya te jî tehl bike


te rût bikin û daynin ser teneşirê; lê segekî gurî ava te biçelpîne


tu bi xwe de bikevî û zirara te negihêje tu kesî


tu bibî komek hestî, bikevî ber vî destî


tu bibî komek hestî; bikevî nav vî destî


tu bibî piç û parî û her parçeyekî te di tûrekî de veşêrin


tu dîn bibî û bi çolan/bi çîya û banîyan bikevî


tu her nedar û desteng bî û bi çi mirazan re negihîjî


tu ji her du çavan bibî û kesek destê te negire


tu ji ronîkahîya çavan bibî û bikevî ber destê min


tu porê xwe bi ser bav û birayên xwe de kur bikî


wê roja bimbirek Xwedê nifirên we qebûl bike


wey topa xemsexemse bi mêlaka te ve teqîyayo


xwedê belaya te ji binê lingê te bide te


xwedê bike kasika kembera te hemasa di ber xelqê de bişkê


xwedê bike ku boçikan bi te ve girê bidin


xwedê lê xwedîtî nekirî û pêxemberî lê şifaetî nekirî


xwedê mala wî mirat bike, kursîyê di bin de bişkêne


zikê te zer bibe û dermanê te jî li ba min bibe


gorî çavê te!

گۆری چاڤێ تە! (Kurdish-Arabic)
gorî çavên te!

what's a (smashed glass etc) between friends?

demê ku yek tiştek dişkêne an jî xirab/pûç dike û çi bihayê xwe nebe, mirov dibêje gorî çavê te!


hevalê rih bi rih

li ser hevalên nêzîkî êkudû, ji bo wan dostan tê gotin ku pirr hez ji hev dikin


bi dirêjiya şevê

bi şevê hemûyê, piştî ku diniya tarî dibe taku elindê


belaş e!

mibalexeka kes dibêjin demê tiştek bi seyreka baş e.


ji nîva dilê xwe

jidil, cidî, samîmî
 ji kûratiya hestên xwe


qûna wî qûna mirîşkan e, dixwaze hêkên betan bike

Guhartoyeke qûn qûna mirîşkê ye, dixwaze hêkên qazan bike.


qûna wî qûna mirîşkan e dixwaze hêkên betan bike


ez dibêjim hirç va ye, tu dibêjî rêç va ye

Guhartoyeke ez dibêjim hirç va ye, tu dibêjî şop va ye.


ez dibêjim hirç va ye tu dibêjî rêç va ye


destê xwe dan, hûçikê xwe xelas nekirin

Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.


bayê ecem e, çend qurişên me li cem e

Guhartoyeke bayê ecem e, çend qurişen me li cem e.


bi zarokan re zarok, bi mezinan re mezin bûn


bi zarokan re zarok bi mezinan re mezin bûn


nan ji malan, av ji taştîya palan

Guhartoyeke nan ji malan av ji malan taştiya palan.


nan ji banîyê, av ji kanîyê

Guhartoyeke nan ji baniyê, av ji kaniyê.


kurm û kêzikên newalan bûne kevaniyên malan

Guhartoyeke kurm û kêzikên newalan, bûne kevaniyên malan.


dîwaro ez ji te re dibêjim, bûkê tu fêm bike

Guhartoyeke dîwaro ji te re dibêjim, bûkê tu fêm bike.


dîwaro ez ji te re dibêjim bûkê tu fêm bike


xwe ne ji dêrê dike, ne jî ji mizgeftê

Guhartoyeke xwe ne ji dêrê dikê ne ji mizgeftê.


ne bi kêrî defê tê, ne bi kêrî zirneyê tê

Guhartoyeke ne bi kêrî defê, ne bi kêrî zirneyê hatin.


ne bi kêrî defê tê ne bi kêrî zirneyê tê


hem ji kerê bûn, hem ji perê bûn

Guhartoyeke hem ji kerê bû, hem ji perê bûn.


ez mîr û tu mîr, kî soqil hemîr

Guhartoyeke ez mîr tu mîr kî soqil hemîr?.


xanîka xido, yek nebû dora dudo

Guhartoyeke xanika xido, yek nebû, dora dudo.


ez çîya tu çîya, kulîlk ma bê gîya

Guhartoyeke ez çîya û tu çîya golik ma bê gîya.


ez çîya tu çîya kulîlk ma bê gîya

Binêre ez çîya û tu çîya golik ma bê gîya.


dîzik ji beroşê re dibêje bi wê de here rûwê te tenî ye

Guhartoyeke dîz ji beroşê re dibêje: “bi wê de here rûteniyê!”.


agir bi erdê keve gurzek pûşê wî naşewite

Guhartoyeke agir bi erdê keve, gurzek pûşê wî naşewite.


bi xêr û xweşî biçî û bî xêr û xweşî werî mala xwe

Guhartoyeke bi xêr xweşî biçî, bi xêr û xweşî werî.


lihêfa ser çavê wî jî birevînin dengê xwe nake

Guhartoyeke lihêfa ser çavê wî jî birevînî deng nake.


destê (yekî) tije garis be dendikek jî jê nakeve

Guhartoyeke çengê (yekî) tije garis be dendikek jê narije.


bûn wekî hecacê ku li erefayê bê şêlandin

Guhartoyeke wekî hecacê ku li Erefayê bê şêlandin.


wekî dîya bûka bêcihêz ketin mitaleyan

Guhartoyeke wekî diya bûka bêcihêz ketin mitaleyan.


wekî pisîkê li ser her çar lepan ketin

Guhartoyeke wek pisîkê li ser her çar lepan ketin.


kîjan kevirê radikî li bin ew derdikeve

Guhartoyeke kîjan kevirê radikî li bin derdikeve.


wekî hespê cehxwarî serê xwe hejandin

Guhartoyeke wek hespê ceh xwarî serê xwe hejandin.


ez keleka xwe di ser avê re derbas dikim

Guhartoyeke keleka xwe di ser avê re derbas kirin.


bi xwêdana eniya xwe heq kirin

Guhartoyeke bi xwêdana eniya xwe qezenc kirin.


her tim şekalê xwe bin guhê mirovan dixe

Guhartoyeke şekalê xwe bin guhê mirovan dixe.


tu li vî alî bixî alîyê din dide berê

Guhartoyeke tu li vi aliyî bixî, aliyê din dide berê.


berê (yekî) bi ku de bikî nabêje na

Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.


tasek ava sar bi ser tiştekî de vexwarin

Guhartoyeke tasek ava sar bi ser ... de vexwarin.


destê min di nav rûnê sor de be jî

Guhartoyeke destê min di nav rûnê sor de be.


wekî xoce hizir li hewara (yekî) hatin

Guhartoyeke wekî Xocê Xizir li hawara (yekî) hatin.


kêmasî û çewtiyen yekî li rûyê wî/ê xistin

Guhartoyeke kêmasiya (yekî) li rûyê wê xistin.


şeva leyletûl qedrê ji dîya xwe bûye

Guhartoyeke şeva leyletilqedrê ji diya xwe bûn.


kirin nav kêşekî gû û agir berdanê

Guhartoyeke kirin nava kêşekî gû û agir berdanê.


qîyamet li ser serê (yekî) rakirin

Guhartoyeke qiyamet li ser serê (yekî) rakirin.


bila ew jî here serê xwe keviran xe

Guhartoyeke bila here serê xwe keviran xe.


lê hevdu di nav xwîn û xuhdanê de hiştin

Guhartoyeke di nav xwîn û xuhdanê da hîştin.


tu ji gerê têyî ew ji gerefenê tê

Guhartoyeke tu ji gerê têyî ez ji gerefenê têm.


kîjan kevirî rakî ji bin derdikeve

Guhartoyeke kîjan kevirê radikî li bin derdikeve.


bi rûyekî spî ji nav karekî derketin

Guhartoyeke bi rûyekî spî ji nav derketin.


ji birçînan çavên (yekî) tarî bûn

Guhartoyeke ji birçînan çavê (yekî) tarî bûn.


bi hev û din re baş debar nekirin

Guhartoyeke bi hev du re baş debar nekirin.


bûn wekî masiyê ku av li serê zuwa bûn

Guhartoyeke wekî masiyên av li ser zuhabûyî.


destê xwe ji pêsîra (yekî) nekişandin

Guhartoyeke destê xwe ji pêsîrê nekişandin.


ji hebek tirî mahserek çêkirin

Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.


li ser belayê zimanê xwe vebûn

Guhartoyeke li ser belaya zimanê xwe ve bûn.


bi her çar pîyan ketin (tiştekî)

Guhartoyeke bi her çar piyan ketin (tiştekî).


wekî erebê çav li penêrê ter ketî

Guhartoyeke wek Erebê çav li penêrê ter keve.


hefsarê (yekî) di destê (wî) de bûn

Guhartoyeke hefsarê (yekî) di destê (yekî) de bûn.


biriyê min şe dikî çavê min derdikî

Guhartoyeke birûye min şeh dikî, çave min jî derdixî.


qey porê xwe li ber tavê spî kirîye

Guhartoyeke porê xwe li ber tave spî kirin.


qul û qewer jî bi dest neketin

Guhartoyeke qul û qawêr jî bi dest neketin.


bi qîç û pilan ketin (tiştekî)

Guhartoyeke bi qîç û pîlan ketin (tiştekî).


simbêla (yekî) hê nû bûtik bûn

Guhartoyeke simbêlê (yekî) hê nû bûtik bûn.


zikê yekê hatin ber devê wê

Guhartoyeke zikê (yekê) hatin ber devê wê.


mehd û mirûzê (yekî) ketin hev

Guhartoyeke mehd û mirûze (yekî) ketin hev.


dek û dolab li (yekî) gerandin

Guhartoyeke dek û dolap li (yekî) gerandin.


felek kumê xwe li (yekî) xwar kirin

Guhartoyeke felekê kumê xwe lê xwar kirin.


ji zarokan bigire heta pîr û kalan

Guhartoyeke ji zarokan bigre heta kal û pîran.


ruhê (yekî) hatin ber pozê (yekî)

Guhartoyeke ruhê (yekî) hatin serê pozê (yekî).


ji hev û din re durist û sadiq bûn

Guhartoyeke bi hev û din re durist û girêdayî bûn.


bûn bela û ji ya xwe nehatin xwarê

Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.


destê (yekî) gihîştin devê (yekî)

Guhartoyeke destê (yekî) gihîştin devê (wî).


derdê xwe ji paşayê ker re bêje

Binêre derdê xwe ji paşayê ker re gotin.


devê xwe ji xêrê re veke

Guhartoyeke devê xwe ji xêrê re vekirin.


qûna bêaran benîştên daran

Guhartoyeke qûna bêaran, benîşten daran.


xwe avêtin ser der û dawê (yekî)

Guhartoyeke xwe avetin der û dawa (yekî).


firsend ji dest xwe berdan

Guhartoyeke firsend ji destê xwe berdan.


simbêla (yekî) hê nû xwê dan

Guhartoyeke simbêlê (yekî) hê nû xwê dan.


dûman ji nav serê (yekî) çûn

Guhartoyeke dûman ji nav sere (yekî) çûn.


Xwedê li gora heqê (yekî) bidê

Guhartoyeke Xwedê li gora dilê (yekî) bidê.


hem ji kerê hem ji perê bûn

Guhartoyeke hem ji kerê bû, hem ji perê bûn.


bi xwe li çareya serê xwe nêrîn

Guhartoyeke bi xwe çareya serê xwe dîtin.


hezra pêş û paşiya xwe nekirin

Guhartoyeke hesabê paş û pêşiya xwe nekirin.


tiliya xwe xistin nav her karî

Guhartoyeke tiliya xwe xistin nav hemû tiştî.


hêrsa (yekî) li nava hev ketin

Guhartoyeke hişê (yekî) li nava hev ketin.


ji bavê xwe de bêminet bûn

Guhartoyeke ji ba bavê xwe de bêminet bûn.


li pêş û paşîya xwe nanihêre

Guhartoyeke li paşî û pêşiya xwe nanihêre.


xwudê vê dinyayê neyîne bîra

Guhartoyeke Xwedê vê dinyayê neîne bîrê.


mehd û mirûzê xwe tirş kirin

Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.


serê (yekî) kirin gêjahîyan

Guhartoyeke serê (yekî) kirin gêjahiyan.


li koklîka (yekî) siwar bûn

Guhartoyeke li kokilîka (yekî) siwar bûn.


di dilê (yekî) re derbas bûn

Guhartoyeke di aqilê (yekî) de derbas bûn.


di bin bandora xwe de girtin

Guhartoyeke di bin kontrola xwe de girtin.


li ber çavên yekî xerab bûn

Guhartoyeke li ber çavên (yekî) reş bûn.


xwe li ser erdê dirêj kirin

Guhartoyeke xwe li ser piştê dirêj kirin.


xwe bi xwe re porteport kirin

Guhartoyeke bi xwe, xwe de portepot kirin.


serê (yekî) bûn wek dolabê

Guhartoyeke serê (yekî) bûn wekî dolabê.


hundir bi qurbana derve ye

Guhartoyeke hundir bi qurbana ji derve be.


ava wan bi coyekî de neçûn

Guhartoyeke ava (...) di coyekê de neherikîn.


qenc û xirab ji hev xuya kirin

Guhartoyeke pakî û xirabî ji hev cuda kirin.


ez dizanim û Xwedê dizane

Guhartoyeke her ez dizanim û Xwedê dizane.


dilê (yekî) tehemmûl nekirin

Guhartoyeke canê (yekî) tehemûl nekirin.


hesabê paşiya xwe nekirin

Guhartoyeke hesabê paş û pêşiya xwe nekirin.


Xwedê kare te li hev bîne

Guhartoyeke Xwedê karê (yekî) li hev bîne.


dinya li ber çavan reş bûn

Guhartoyeke dinya li ber çavê (yekî) reş bûn.


pergala kesekî xirab kirin

Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.


dek û dolab li (yekî) kirin

Guhartoyeke dek û dolab li serê (yekî) çêkirin.


sûcê xwe kirin stûyê (yekî)

Guhartoyeke sûcê xwe avêtin stûyê (yekî).


Xwedê bi rihma xwe şa bike

Guhartoyeke Xwedê (yekî) bi rehma xwe şad bike.


ruhê kulmekî tê de bûn

Guhartoyeke ruhê kulmekî tê de tune bûn.


bela ji Xwedê xwestin

Guhartoyeke belaya xwe ji Xwedê xwestin.


bilbil kirine qefesa zêrîn dîsa gotiye ax wetenê min

Guhartoyeke bilbil xistine qefesa zêrîn, gotîye ax welatê min.


kûsî li ber quna (yekî) bazarê kirin

Guhartoyeke kûsî li ber qûna (yekî) bazarê kirin.


ê ku ne bi kêrî defê tê ne bi kêrî zumeyê tê

Guhartoyeke ne bi kêrî defê, ne bi kêrî zirneyê hatin.


li gund mêr nemane navê dîkî kirine evdirehman

Guhartoyeke ji qata mêran re navê dîk danîne Evdirehman.


kirin û gotinên (yekî) li hev nenihêrtin

Guhartoyeke gotinên (yekî) li hev nenihêrîn.


lihêfa ser çarşefa (wî) jî bibî dengê xwe nake

Guhartoyeke lihêfa ser çavê wî jî birevînî deng nake.


destê xwe ji kar û barê dinyayê kişandin

Binêre destê xwe ji îş û karan kişandin.


ew li ser lingan hezar derewan dike

Guhartoyeke li ser lingan hezar derew kirin.


sûcê xwe di ser hinekên din de wer kirin


her gav (tiştek) pizrika ser zimanê (yekî) bûn


ava kelandî bi ser çokê (yekî) de hatin

Guhartoyeke ava sar bi çokên (yekî) de hatin xwarê.


aveke kelandî bi ser û çokê (yekî) de hatin


bila belaya xwe ji Xwedayê xwe bibîne

Guhartoyeke tu belaya xwe di ba Xwedê de bibînî.


destê xwe dan ser wîcdana xwe û gotin

Guhartoyeke destê xwe dayîn li ser wîjdana xwe.


gav û saet li ser zimanê (yekî) bûn

Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.


mirîşkê hêk kir navê xwe li xelkê kir

Guhartoyeke mirîşkê hêk kir, heval ji xwe re çêkir.


dest û pêçiyên (yekî) zîv û zêr dibirin

Guhartoyeke destê (yekî) zîv û zêr birîn.


tasek av bi ser de vexwarin

Binêre tasek ava sar bi ser ... de vexwarin.


li serê kesekî fend û fûnd çêkirin

Guhartoyeke li serê (yekî) fek û tele çêkirin.


mûyê canê (yekî) lê bûn wekî şûjin

Guhartoyeke mûyê canê (yekî) bûn mîna şûjinan.


pîyên (yekî) bi erdê ve zeliqîn

Guhartoyeke dest û piyên (yekî) bi erdê ve zeliqîn.


bi bêjingê dan hev bi seradê belav kirin


dîwaro ji te re dibêjim bûkê tu fêm bike

Guhartoyeke dîwaro ji te re dibêjim, bûkê tu fêm bike.


sibeh û êvar gav û saet li ser zimanê (yekî) bûn


dek û dolab li serê (yekî) hatin gerandin

Guhartoyeke dek û dolab li dora (yekî) gerandin.


ne bi kêrî defê tê ne jî bi kêrî zirnê tê

Guhartoyeke ne bi kêrî defê, ne bi kêrî zirneyê hatin.


korê min e xanîka xido yek nebû dora dido

Guhartoyeke xanika xido, yek nebû, dora dudo.


bi afirê xwe de rîtin li kodika xwe xistin


arê xwe bêjing kiriye kapeka xwe rêtiye

Guhartoyeke arê xwe bêtin, kapeka xwe rêtin.


ez dibêm hirç va ye ew dibê rêç va ye

Guhartoyeke ez dibêjim hirç va ye, tu dibêjî şop va ye.


piyê xwe ji bera bavê xwe zêde avêtin

Guhartoyeke piyê xwe li gorî bera bavê xwe avêtin.


ez axa tu axa kî pez bibe nav baxa

Binêre ez axa tu axa, kî golikan bibe nav baxan.


aqilê (yekî) ji serê (yekî) derketin

Guhartoyeke aqilê (yekî) ji serê (yekî) birin.


eynî berf e eynî çiftexas e

Guhartoyeke eynî berf e, eynî çiftexas e.


çavê xwe girtin serê xwe kirin ber xwe

Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.


aqilê (yekî) li ser serê (yekî) bûn

Guhartoyeke aqilê (yekî) ne li serê (yekî) bûn.


xwe li vî alî li wî alî quraftin

Guhartoyeke xwe bi vî alî wî alî de avêtin.


zikê (wî/ê) bi piştê ve zeliqîye

Guhartoyeke zikê (yekî) bi piştê ve zeliqîn.


şeko navê xwe li hevalê xwe ko

Binêre şekopeko, navê xwe li hevalê xwe ko.


di devê xelkê de bûn benîşt

Guhartoyeke em bûn benîşt, ketin devê xelkê.


gotina (yekî) di paşila (wî) de hazir bûn


bawerîya (yekî) li ser dev û lêvan bûn

Guhartoyeke baweriya li ser dev û lêvan.


qûna te qûna çivîkê ye tu hêkên betan dikî

Guhartoyeke qûna wî qûna mîrîşkê ye, hêkê qaza dike.


tu bikevî stûyê te di bin te de bimîne

Guhartoyeke stûyê te di ber te da bimîne.


li hev nekirin

Guhartoyeke bi hev û din re debar nekirin.


gav û saetê (yekî) li hev nenihêrtin

Guhartoyeke gotinên (yekî) li hev nenihêrîn.


tilîya xwe kirin nav her tiştî

Guhartoyeke tiliya xwe xistin nav hemû tiştî.


ardê xwe pehtîye kapeka xwe rêtîye

Guhartoyeke arê xwe bêtin, kapeka xwe rêtin.


xwe avêtin xaret û xîretên (yekî)

Guhartoyeke xwe avêtin ber tor û bextê (yekî).


weka Xwedê li hawara (yekî) hatin

Guhartoyeke wekî Xocê Xizir li hawara (yekî) hatin.


bi rûyê spî ji (karekî) derketin

Guhartoyeke bi rûyekî spî ji nav derketin.


mehd û mirûzê (yekî) tirş bûn

Guhartoyeke mehd û mirûze (yekî) ketin hev.


dev û qûna xwe li hev şaş kirin

Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.


dev û çeneyên (yekî) kirin hev

Guhartoyeke dev û pozê (yekî) tije xwîn kirin.


bi destê kul de jî mîz nekirin

Guhartoyeke bi ser tiliya kul de mîz nekirin.


teyrokê li werzê (wî) xistîye

Guhartoyeke teyrok li werzê (yekî) xistin.


zimanê (yekî) hebûn helebîyek

Guhartoyeke zimanê (yekî) heft helebî bûn.


pê û pêgav neavêtin (cihekî)

Guhartoyeke piyê xwe ne avêtin (cihekî).


ava (wan) di cihekî de neçûn

Guhartoyeke ava (...) di coyekê de neçûn.


li qûnê ketin kasika cacarûnê

Guhartoyeke bi qûnê ketin nav kodika jajerûnê.


sehma xwe kirin di serê (yekî) de

tirsandin, tirsandin kesekê bi reftarên xwe yên dijwar û mêraniya xwe

leglegey jî her zwî sehma xo kire diserê wan da


xebera te ye

gotina te rast e, tu mafdar î, tu rast dibêjî, gotina te ye


bi gundî ve

Ev şeve dê çîne dev hevalekê bi gundî ve.


bi otomatîkî

ji ber xwe, otomatîkmen, ji ber xwe de, bixweber, xweber, ji xwegerî


destê (yekî) jê re bûn

ya ji te dihêt bike, bêminetbûn, bi ramana wê yekê ku kesek bêminet be ji wê ya ku bişê bike


bi rûtînî

bi awayekî rûtîn, bi şiklekî edetî, bi sîstematîkî


زۆرا (یەکی) برن

Bi alfabeya erebî nivîsina zora (yekî) birin.


ژ تاقەت کەتن

Bi alfabeya erebî nivîsina ji taqet ketin.


li ber çavan reş bûn

Guhartoyeke li ber çavên (yekî) reş bûn.


ل بەر چاڤێن (یەکی) رەش بوون

Bi alfabeya erebî nivîsina li ber çavên (yekî) reş bûn.

ku-ل_بەر_چاڤێن_(یەکی)_رەش_بوون-ku-phrase-3Zvc2QWG


Xebera xweş, marê rêş.

Ji bo tiştê ku aqilê mirov jê nabire ku bibe lê bi gotina xweş çêdibe / çareser dibe re tê gotin.


Piç bi piç, dibe kevir û kuç.

Ji Piç + bi + piç + dibe + kevir + û + kuç

Her tişt ji hindikahiyê pêk tê û zêde dibe.

(Mamoste Dilovan)


çav rezîl in, dest û pê camêr in.

Ev gotina pêşiyan ji bo karên bedenî/fizîkî divê bên kirin tê bikaranîn. Dema çavên mirovan bi kar dikevin: Mirov çavtirsandî dibin lê bi alîkariya dest û piyan ew kar tên qedandin.

(Mamoste Dilovan)


دەستێ خوە ژێ شووشتن

Bi alfabeya erebî nivîsina destê xwe jê şûştin.

ku-دەستێ_خوە_ژێ_شووشتن-ku-phrase-FUP-n61v


ل بەر مرنێ بوون

Bi alfabeya erebî nivîsina li ber mirinê bûn.


bila çêleka mirov avis be, wê rojekê bizê

insanın bir yerde beklentisi varsa mutlaka bir gün o beklenti gerçekleşecektir

Ji bo ku hêviya mirovan ji tiştekî hebe û hê nehatibe cî re tê gotin.

Dibêjin tayîna mamosyetiyê ya Mamoste Dilovan hatiye kirin lê divê ji bo dest bi peywira xwe bike hê sê mehên din jî bisekine. Ew jî wek pêşiyên kurdan difikire û dibêje: "Bila çêleka mirov avis be, wê rojekê bizê."


baran ji erd û esmana lê diket

baran + ji + erd + esman + a + lê + diket

ji bo hatina barana dijwar tê gotin, tîfane


dadê bibîne, dotê werîne

anasına bak kızını al, kenarına bak bezini al

Keç/dot ji aliyê kurmên xwe ve bi giştî li diyan xwe diçin. Loma dema ku mirov biryara zewacê ji bo keçekê bide, ku mirov diya wê nas bike em dê di derheqê keçikê de jî bibin xwedan agahî rast û dirust.


nîska mala Barzan

Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.


nîsk e, xwe pê bike gîsk e; herre ser banî xwe pîs ke


nanê xo bi afka xelkê dixot

Ji nanê + xo + bi + afka + xelkê + dixot


zilkî di çavê me de dibînît, bes garîteyî di çavê xwe de nabînît

they notice a speck of wood in our eyes, but can't see the beam in their eyes

Tê gotin ji bo wî kesê/a ku rexnê bi tiştekî li kesê beramber digire, lê ew bi xwe wî tişti dike û dibe xirabtir jî dike.


zilkî di çavê me da dibînît, bes garîteyî di çavê xo da nabînît

Guhartoyeke zilkî di çavê me de dibînît, bes garîteyî di çavê xwe de nabînît.


ji Xwedê bawer ke

derbirrînek bo hêzkirina gotinekê, hindek dibêjin bikarînana ne yê dirist


kulka qunêye ne dêr dibît û ne zer dibît

Ji kulka + qunêye + ne + dêr + dibît + û + ne + zer + dibît

a sore on the backside can neither be lanced, nor will it heal (turn yellow)

hindek kes bêhîvî dibe, bo nimûne kureke bedkar; ne baş dibe û ne bela wî jêve dibe


li cihê yekî bûn

eger ez ew bam, eger ez di rewsha wî de bam


bi hêceta silkê xwe gehande kutilkê

dema kesek karekê diket ne bi merema kû wî karî biket belko ji ber tiştekê dî

ew çû dehwatê ne da bi leyizît belko da yara xwe bibînît


derdora sermaseyê

Bi hemû hêmanan re (sepan, pel, bişkok, îkon hwd.) navrûya kombersê ye ku bi vekirina kombersê ve pêrgî bikarhêneran tê.


pakêta nivîsbariyê

Pakêtên ku bi rêbaza arşîvkirinê hatiye pakêtkirin û ji aliyê pergaleke rêvebira pakêtan ve yan jî ji aliyê "sazker" (installer) ve tê li pergalê sazkirin.


dê her mirîn

Ji "em dê her (bi) mirîn" a ji zarawayê Badînî.

ji bo hindê tê gotin ku mirovî her tiştekê hebe bike, an jî çi pareyê ku hebe bixwe çimkî jiyan ya kurt e û wê mirov her bimire


çaxê te bi xêr

چاخێ تە بخێر (Kurdish-Arabic)
çaxê te bixêr


dem baş

Ji dem + baş. Bide ber kurdiya başûrî شا گا (şa ga, “şeh gav”), farisî شاه گاه (şah gah, “şeh gav, dem şeh”) û soranî کاتت خۆش بێت (katt xoş bêt, “dema te xweş bibe”).


bernakevît

nehêja, ne ji hejî, ne berketî, ne muhîm, zehmetê nebe,
 tiştê ku ne hêjaye mirov ji ber tiştekî bike


di nava wan de ji vir û çiyayekî ferq hebûn


kerekê bi kurtan di nav wan re derbas nebûn

Guhartoyeke kerekê bi kurtan di nav de derbas nebûn.


nava (wî) û (yekî) tune bûn

Guhartoyeke dilsarî ketin navbera (wan).


berî tu tibila xwe dirêj keye min, xwe piştrast ke tibilên te yên dî ne dipîsin

if you point the finger at someone, remember that three fingers are pointing back at you

eger mirovî pirr xeletî û sûc hebin, nabe xeletiyên kesên din li nav çavên wan bixe


di serî de rûneniştin

Guhartoyeke di serê (yekî) de rûneniştin.


xwe tê negehand

خوە تێ نەگەهاند (Kurdish-Arabic)
xo tê negehand

ji bo wê rewşê tê gotin ku kesek pêkolê nake an jî nevêt di axiftina mirovî bigehe


bi qurişekî ketin bi hezarî jê pak nebûn


buş diaxivît

dibêje lê napêje, çentikê wî tijî derew e


pez vekuştin ser

dema ku kesek taqîkirin li zanîngehê dike û wereqeya wî gelek xeletî tê de hene ku gelek hibirê sor bikaraniye ji bo rast ve kirinê

Ezê niha sehkeme wereqa te ya imtîhanê; ya diyar e ku mamostayî pezê vekuştiye ser wereqa te.


do you want the good news or the bad news?

ya xweş bo te destpêkê bêjim yan ya nexweş


bi serîkî sîr jî nekirin

Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.


das li kû werîs li kû

Awayekî din yê nivîsîna tir li kû das li kû.


rih tê neman

رح تێ نەمان (Kurdish-Arabic)
rih bi (yekî) re neman

xof girtin, gelek tirsiyan, pirr hest bi tirsê kirin, zor tirs di dilî de hebûn


destê xwe dan ser wijdanê xwe û gotin

Guhartoyeke destê xwe dan ser wîcdana xwe û gotin.


em destê xwe deynin ser wîcdanê xwe û xeber bidin


şîrê çilîtîyê di pozê (yekî) de derketin

Guhartoyeke şîrê çilînî di poz re hatin.


serê (yekî) bûn wekî dolab

Guhartoyeke serê (yekî) bûn wekî dolabê.


agir têkeve dahlê, qevdik pûşê min tê de tune ye

Guhartoyeke agir bikeve dehlê qevdek pûşê min tê de tune.


agirê xwe pêtin, arîya xwe rêtin

Guhartoyeke arê xwe pehtin, ariya xwe rêtin.


ardê xwe bêt, kepeka xwe rêt

Guhartoyeke arê xwe bêtin, kapeka xwe rêtin.


ava di coyekê de neçûn

Guhartoyeke ava (...) di coyekê de neçûn.


bi hayê hatîye, bi hûyê diçe

Guhartoyeke bi bayê hatiye bi baranê diçe.


bi çavê biratîyê lê mêze kirin

Guhartoyeke bi çaven biratiyê lê niherîn.


bi keda enîya xwe qezenc kirin

Guhartoyeke bi xwêdana eniya xwe qezenc kirin.


bi kirasê canê xwe ve qeherîn

Guhartoyeke bi kirase canê xwe re şer kirin.


bi qûnê ketîye kodika jajerûnê

Guhartoyeke bi qûnê ketin nav kodika jajerûnê.


bila avis be, kengê be dê bizê

Guhartoyeke bila avis be, kengê dizê bila bizê.


çavên xwe girt û devê xwe vekir

Guhartoyeke çavên xwe girtin û devê xwe vekirin.


çavtirsonek bûn

Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.


dawet ferikî, berbû hetikîn

Guhartoyeke dawet ferikî , berbû hetikî.


dek û dolab li serî gerandin

Guhartoyeke dek û dolab li (yekî) gerandin.


derzî di ber guh re kirin

Guhartoyeke derzî di ber guhê (yekî) re kirin.


dest ji cotê reş berdaye bi zirna zer girtin


dest ji erd û esman qetîn

Guhartoyeke deste (yekî) ji erd û esman qetîn.


dest û pîyê xwe jê kişandin

Guhartoyeke dest û piyên xwe jê kişandin.


destê wî tije garis be, libek jê narije

Guhartoyeke destê wî tije garis e, libek jê nakeve.


destê xwe de hêkerûnê çêkî û bidî, ê bêje devê min şewitî, destê te neşewitî

Guhartoyeke di destê xwe de hêkerûnê çêkî û bidiyê ew ê beje: devê min şewitî, destê te neşewitî.


devê te li kevrê reş bûyîn

Guhartoyeke devê te li kevirê reş bikeve.


di afirê keran de razîn û xewnê pêxemberan dîtin


di av û dohnê xwe de qijilîn

Guhartoyeke di av û donê xwe de qijilîn.


di devê xwe de bir û anî

Guhartoyeke (di devê xwe de) birin û anîn.


di nava diranan de bûyîna benîşt

Guhartoyeke di nav diranan de bûn benîşt.


dinya tev de bişewite, gurzek gîyayê wî/ê naşewite

Guhartoyeke dinya tev bişewite, gurzek gîhayê wî naşewite.


dîwaro ji te re dibêm bûkê tu fahm bike

Guhartoyeke dîwaro ji te re dibêjim, bûkê tu fêhm bike.


dîya te ji bo xwedê nanekî germ dabû

Guhartoyeke diya (yekî) ji bo xwedê nanekî germ dan.


em çûn avamasya, delêka belek bi me hesîya, kula me yek bû, bû sisîya


em ne ji malekê ne, lê bi halekî ne

Guhartoyeke em ne ji maleke ne, lê bi halekî ne.


ev dewa hîna pir tê çelqandinê

Guhartoyeke ev dew hîn pir tê çeliqandinê.


eyba xwe bincil kirin

Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.


ez dibêjim aş ê min e, tu dibêjî dor ya min e

Guhartoyeke ez dibêjim aş ê min e, ew dibêje: 'dora min e'.


ez dibêjim ewr tune, tu dibêjî wê baran bê

Guhartoyeke ez dibêjim ewr tune, tu dibêjî: 'wê baran be'.


ez dibêm hirç vaye, tu dibêjî jî rêç ka?

Guhartoyeke ez dibêjim hirç va ye tu dibêjî rêç va ye.


ez dibêm rê vaye, tu dibêjî jî rêç vaye?


ez hatim daweta te, tu hatî dizîya min

Guhartoyeke ez hatim daweta te, tu hatî diziya min.


ez mîr tu mîr, kî soqil hemîr

Guhartoyeke ez mîr tu mîr kî soqil hemîr?.


got ew çi ye, tu diçinî ? got kengî şîn bû, tu yê bibînî

Guhartoyeke gotin: 'ew çi ye tu diçînî' got: 'kengê hêşîn bû tê bibînî.


gotinan hev û din negirtin

Guhartoyeke gotinan li hev û din negirtin.


guhdirêj ji bo zîyandayîna xwedîyê xwe geberbûna xwe dixwaze


guhek kirî serad, yek kirî bêjing

Guhartoyeke guhek kirin serad yek kirin bêjing.


gur hate dîyara, delîl li halê jara

Guhartoyeke gur hate diyaran, delîl halê jaran.


gur û hirç bûn destbira, dinya bû mehdî zeman


gûz û kap li hev par kirin e

Guhartoyeke gûz û kap li hev parê kirin.


hasil di mûsil'ê re derbas bû

Guhartoyeke hasil di musilê re derbas bû.


hem ji karê hem ji yarê bûn

Guhartoyeke hem ji karê, hem ji yarê bûn.


hem ji qerê, hem ji perê bûn

Guhartoyeke hem ji kerê hem ji perê bûn.


him ji kerê bû, him ji perê bû

Guhartoyeke hem ji kerê bû, hem ji perê bûn.


hûr biajo kûr biajo gayê zer neêşîne

Guhartoyeke hûr biajo, kûr biajo lê gaye pir neêşîne.


ji bavê xwe de bê minet e

Guhartoyeke ji ba bavê xwe de bêminet e.


ji behrê xilas bûyîn û di çêm de xeniqîn

Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.


ji ber baranê revîn, çûn ber zîpikan

Guhartoyeke ji ber baranê revîn çûn ber tiriyê.


ji birçîna bêhn ji dêv hatin

Guhartoyeke ji birçî bûnê bêhn ji devî hatin.


ji ezmana bi zembîlê peya bûye?

Guhartoyeke ji ezmana bi zembîl peya bûn.


ji her serîkî dengek derketin

Guhartoyeke ji her serî dengek derketin.


ji kêfa mewîja dil çû guvîja

Guhartoyeke ji kêfa mewîjan, dil çû guhîjan.


ji yek û nîva xwe nehat xwar

Guhartoyeke ji yek û nîva xwe nehatin xwarê.


jin çûne hewarê, mêr ketin kewarê

Guhartoyeke jin çûn hewara, mêr ketin kewara.


ketin ser kurm û kirasên hev

Guhartoyeke ketin ser kurm û kirasê (yekî).


kîjan kevirî rakî ji bin der tê

Guhartoyeke kîjan kevirî rakî ji bin derdikeve.


kirasê nedirûtî lêkirin

Guhartoyeke kirasê nedirûtî li mirov kirin.


li ser lingekî hezar derew kirin

Guhartoyeke li ser lingan hezar derew kirin.


li vir teq, li wir teq, heta çûne dinya heq


lihêfa ser çavan jî birevînî deng nake

Guhartoyeke lihêfa ser çavê wî jî birevînî deng nake.


lingê xwe ıi dor guhê xwe xistin

Guhartoyeke lingê xwe li guhê xwe xistin.


melekê wan bi hev re kenîn

Guhartoyeke milyaketên wan ji hev re kenîn.


min baxçe dayê bi nezanî, ji der de hat got ez xwedî tu cenanî

Guhartoyeke me baxçe danî bi nezanî, ji der de hat got: 'ez xweyî, tu cenan î'.


mû bi zimanê mirov ve hatin

Guhartoyeke mû bi zimanê (yekî) ve hatin.


nal avêtina ber lingê yekî

Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.


nan ji malan, av ji malan, çi ye taştêya paleyan

Guhartoyeke nan ji malan, av ji malan, taşteya palan.


nanê xwe ji kêvir derxistin

Guhartoyeke nanê xwe ji kevir derxistin.


ne bi kêrî şevê, ne bi kerî şivê tê

Guhartoyeke ne bi kêrî şevê, ne bi kêrî şivê hatin.


ne ji bilik e, ne ji holik e

Guhartoyeke ne ji bilikê, ne ji holikê bûn.


ne ji dêrê dibe, ne ji mizgeftê

Guhartoyeke xwe ne ji dêrê dikê ne ji mizgeftê.


ne xwe ji dêrê dike, ne ji mizgeftê

Guhartoyeke ne xwe ji dêrê dike ne jî ji mizgeftê.


par mirdî, pêrar mirdî, kefen zerdî, tu îsal dibêjî, şirdî birdî

Guhartoyeke par mirdî, pêrar mirdî, kefen zerdî, îsal dibêjî: 'şîrdî birdî'.


pêyê xwe gorî bera bavê xwe avêtin

Guhartoyeke piyê xwe li gorî bera bavê xwe avêtin.


pîrê têr bû ji kîr e, dûre sêwî hatin bîrê


qîrînek li erdê yek li esman

Guhartoyeke qîrînek li erde yek li esman bûn.


qûn qûna mirîşke ye, hêk hêka qazê ye

Guhartoyeke qûn qûna mirîşkê ye, hêk hêka qazê ye.


qûna xwe vir de wê de avêtin

Guhartoyeke qûna xwe bi vir de, wê de avêtin.


qûnê dixwazî, qalibek sabûn jî di ser de dixwazî


rûnê ku bi ser germîyî de rijîyaye

Guhartoyeke rune me bi ser germiya me de rijiya.


sal ew sal, lê bihar ne ew bihar e bûyîn


ser lingekî hezar derew kirin

Guhartoyeke li ser lingan hezar derew kirin.


serê xwe kirîye cirnekî vala

Guhartoyeke serê xwe kirin curnekî vala.


seyê me ye, li ber derîyê xelkê direyê

Guhartoyeke seyê me ye, li ber deriyê xelkê direye.


sofîyê remezanê, wek kerê dûv garanê

Guhartoyeke sofîyê remezana wek kerê dû garanê ne.


stûna xwe li zêr bûyîn

Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.


şerê xwe di ber nêynûkê xwe re derxistin


şîrê sêroyî di pozan re hatin

Guhartoyeke şîrê çilînî di poz re hatin.


şor di devê xwe de birin û anîn

Guhartoyeke (di devê xwe de) birin û anîn.


tasek av ser de vexwe

Guhartoyeke tasek av bi ser de vexwarin.


toroqa wî dan ser nane wî

Guhartoyeke toraqa wî danîn ser nanê wî.


tu çi zû bûyî kundir, te çi zû şax veda?

Guhartoyeke tu çi zû bûyî kundir, te çi zû şax veda!.


tu li kû mala bavê te li kû

Guhartoyeke tu li ku, mala dawetê li ku?!.


wek ecemê ku çav li penêrê ter bikeve

Guhartoyeke wekî ecemê ku çav bi penêrê ter bikeve.


wek êtîmên çav li hêkên sor ketî

Guhartoyeke wekî êtîmên çav bi hêkên sor ketî bûn.


wek kerê ba ber guha keve

Guhartoyeke wek kerrê ba bi ber guhê wî keve.


wextê gîya bû, kes ne xuya bû, dema bû firîk, hemo û heso bûn şirîk


xew jî diwêt, kew jî diwêt

Guhartoyeke xew jî divêt û kew jî divêt.


xwe avêt bextê namûsa yekî

Guhartoyeke xwe avêtin bext û namûsa (yekî).


xwe avêt xaret û xîretan

Guhartoyeke xwe avêtin xaret û xîretên (yekî).


xwe jê re kirina erd û xwelî

Guhartoyeke xwe jê re kirin erd û xwelî.


xwe ne ji dêrê dike, ne ji vange

Guhartoyeke xwe ne ji dêrê dikê ne ji mizgeftê.


yek ez zanim, yek xwedê zane

Guhartoyeke yek ez dizanim, yek jî xwedê dizane.


aqil nebirîn

Bawernekirina tişt û bûyeran ez bawer nakim ku bibe dibe ku bibejî lê bawerîya min pê nîn e ku dê bibe ev zargotin ji bo tişt yan jî bûyerên tevlihev û dawî ne xuya tê bikaranîn


aqilê min dibire, lê aqilê ewkê min nabire

Dibe ku hin kes bi ew tişt û bûyera ku tu dibêjî bixapin lê ez naxapim, ew biwêj ji bo kesên ku bîr û bawerîya wan kêm û ne saxlem tê bikaranîn ku kesên wisa bi tevgera xwe bawerîyê nadin yê li hember xwe.

- Tu dibêjî ez dê ji te re xanîyekî ava bikim!
 - Tu bawer nakî?
- Aqlê min dibire lê aqlê ewkê min nabire.


ardê ku kom kirîye bi bayê wî re fîrî çû ber daro

Ji bo tiştekî yan qezencekê çû derekê li wê derê tu tişt bi dest wî/wê neket lê bi wê jî namîne tiştê ku wî/wê yê berê ku bi keda xwe komkirî jî ji destê wî/ê derket û zerar kir çîrokeke vê zargotinê heye dibêjin, rojekê jineke qereçîya bi ser û sekeyî perîşan li pêşîya malekê dît ku jineke din ya qereçî ji bo sedeqeyekê dike biçe malekê li pêşîya wê gerîya û got

"keçê neçe wê malê neçe wê malê!" ya din got.
"Çima?" got.
"Nexweşek li wê malê ye, ardê ku min kom kirî bi bayê wî re firrî çû ber daro".


bavêjî ber kûçik, kûçik naxwe

Guhartoyeke biavêjî ber segan, seg naxwin.


bêlome be

gelek ecêb e xwedê nede serê kesî dûr ji serê canik û camêran, xwedê neyîne serê kesî dozek wer giran e ku rexne kirin ne rast e

Kurê wê mir aqil çelqand bêlome be.

Piştî vê gotinê meclis ji nişka ve winda bû. Xwedê herdu destê xwe li pişt xwe girêda, du sê gavan çû hat. Vegeriya, ji ferîştehê xwe re got, "Bêlome be! Ev çi tiştekî sosret e, her ku min mirov afirandine ez pêrgî tiştekî wiha nehatime, nayêm jî.

2016, Mihemed Şarman, Pirça Winda, Avesta, çapa 2an, r. 57, ISBN 978-605-5585-41-9


berde binê te erd e

heta dikarî derew û viran bike ne kesê ku bi te bawer dike ne jî kesê ku li te guhdarî dike heye

Tiral qet di bin bandora van gotinan de nema û ji Çiçino re got, Berde binê te erd e.

2016, Çapa Duyem, Mihemed Şarman, Pirça Winda, Avesta, r. 43, ISBN 978-605-5585-41-9


beroşê binî şewitî

Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.


bi çipikan toz ji xwe daweşandin

paqij û tirintas bûyîn '(tirintas: di mijarekê de tîtiz û hesas bûyîn)'


bûna kera bezok ya ku ber bi guran ve dizire


cinê mirov ji hev hez nekirin

Guhartoyeke cinê mirov ji yekî hez nekirin.


cinê mirov ji yekî hez nekirin

kêfa mirov ji yekî re nehatin, bi yekî ve nok û nîskê mirov tev nekelîn, bi yekî ve gotinên mirov li hev nehatin


çav rijandin

Gelek zor dane wî çavê wî rijandin.


çil kilamên hirç ne, hemû li ser dara hermîyê ne

Binêre heft çîrokê hirçê ne, her heft jî li ser dara hermîyê ne.


çû ber çêm çem miçiqand

gelek bêsîud û bextreş e ku destê xwe diavêje kîjan karî ew kar xira dibe û di wî karî de zirarê dike

talihê wî/ê tune ye çi karî dike li hev nayê tim dawî xirab tê


di pêçîyê mirovê kul de mîz nekirin

Guhartoyeke bi ser tiliya kul de mîz nekirin.


di xwe de com kirin

ji bo xwe birin û dews li ser windakirina tiştekî [


dînan ji ber tatan bar kirin

kesên dîn ji xwe dîn in û tu dikarî li gor rastîya wan tevbigerî lê ji ber ku tat xwe dîn qebûl nakin û tu nikarî gotinan bi wan bidî fêm kirin bi wan re îdarekirin gelek zehmet e


emelî pê nabe

bawerî pê nabe, mirov nikare jê bawer bike


erewê wî serê xwe danî ye

vê gavê sîûda wî/ê tine ye bextê wî naxebite ji wê ye ku karê wî/ê ne di rê de ye [


ga mir dew birî

tiştê me yê ku we mafê xwe lê dikir xelas bû

ji vê pêve tu tiştê me yê ku hûn bixwin nema loma hûn ji me dûr ketin


gavan xeyidî neçû ber garanê, hew dizinîbû dewar ê li bestê bimîne

Binêre gavan xeyidî nanê xwe berhev nekir, hew dizanibû gundî dê hev du qir bikin.


girêka wî pişt heçikê ket

ez di gelek bihurkên zor de borîm. Êdî ez rehet û bêked im, karê niha ku ez dikim ne zor e hêsan e.


gur hate nav malan, wey li halê feqîr û jaran

Binêre gur hate dîyara, hewar kete hejara.


haya min ji hemûyî hebû, haya min ji vî rengî nebû

min her tişt dizanî ji bilî vî tiştê ku te kirî


heft niqiran di binê din re bûn

gelek ji yê din xirabtir û nebaştir bûyîn


her kes bi derdê xwe de ketin

Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.


heta ku ev serî li ser vî laşî be

heta ku ez heme ewlehîya bûyîna vî karî ez im heta ku ez sax im


hezar gotin çû pereyekî

a thousand promises but all he did was sell a pair of socks

gelek gotin hatin gotinê lê gotinan cihê xwe negirt,
 dema ku kesek gotinan dike lê ti ji wan nake


him debara xwe dike, him jî debara xelê birayê xwe dike


hînbûna dêv

ne bi dest xwe gotin bi devê xwe nekarîn


hiş ji sêrî birin

gêj kirin û hiş di serê yekî de nehiştin

Guleya zêrînî hiş ji serê wî birin, şeytan kete bêvila mirov, nêzîkî zarok bû...

Mehmet Öncü: 101 Gotinên Pêşiyan 101 Çîrok, Nûbihar, 2019, r. 84


ji bitrî rabû kera şixul da ber dasa

kesê betal fikr û ramanên bixeter xwedî dike


ji bitrî serê ew ê xwe jêkir

Binêre ji bitrî rabû kera şixul da ber dasa.


ji hespî peya bû, li kerê siwar bû

Binêre ji hespî dahat, li kerê siwar bû.


ji kê re dibejim 'birawo ', ji min re dibêje 'bira xwaro'


keç revandin

ji bo mehrkirinê ji alîyê hezkirîyê wê ve ji mala bavê derxistina keçê

Keç revandin di (nav) Ekradan da 'eyb (şerm) nîne, lakin bi riza. Bê riza keçê nabî. Wekû keç û kurî hevdû hebandin û bab, da (bav û dêya) keçê nedane wî kurî, îcarê (kur) ewê keçê direvîne, dibine mala axayekî û yanê şêxekî. Û xweyêd (xwediyên) keçê bi pey dikevin. Eger li rê rast hatî, keçê û kurî herduyan dikujin. Eger rast nehatî, selamet çûn, êdî xweyê keçê qadirê tiştekî nabî (nikare tiştekî bike). Îcarê ew axa û ew şêx ko keç û kur çûyîne malê, dikevine mabeynê (navberê). Eger malê wî kurî jî tunebe ji kîsê xwe û yane ji cîranan miqdarekî malî û dirav berhev dikin û dibin diçine mala xweyê keçê û rica dikin, Elbette sulha wan dikin (wan li hev tînin). Û ewê keçê li wî kurî mar (mehr) dikin û dijminî radibe.

Mele Mehmûdê Bayezîdî, Amadekar: Jan Dost Adat û Rusûmatnameê Ekradiye, Weşanxaneya Nûbihar, 2010, r. 55, ISBN 9789944360678


kes halê bavê mirov napirse her kes dibê halê dîya te çi ye


ketina hembêzê

ji bo hev şa bûnê bi yekî re ketina lihêfê


kevirê ku wî danîye kes nikare rake

kes nikare li ser gotina wî gotineke din bibêje biryar biryara wî ye kes nikare biryara wî binpê ke

ezbenî, tu çi dibêjî? ka kevirê ku ew dayne, kî dikare li ilde?


kirina qîçek benîşt û cûtin

hêza te li wî nabe û ew ê bi rehetî karibe te


korê ku kêç ketî destan

Zilam, merivekî bi rû û têrpeyv e. Li tomofîlê siwar dibe nabe, direqînê û dest bi axaftinê dike. Gelek eyan bû ku mêrik birçiyê peyvê ye. Mîna korekî kêçek bikeve nav lepan! De vêca ne kêçek, em çar heb kêç, bibore çar heb pepûkên xwedê ketine nav lepê wî.

2020, Agîd Yazar, Welatê Antîakos ê zîrek Komagene IV https://web.archive.org/https://xwebun.org/welate-antiakos-e-zirek-komagene-iv/ arşîv, xwebun.org


ku ew zimanê te nebe, qijikê çavên te biqewirînin

Binêre ku ew zimanê te nebe gur ê te bixwin.


kûlika heft kepira li ser wî/ê hol kirin


lingê rovî girt avêt nêv holîtka mirîşkan

Binêre lingê gur girtin avêtin nav koza berxan.


ma xwîna te ji ya wî sortir e

ew jî ne weke te ye ferqa te û ya wî çi ye?


min şik ji hemûyî bir, şik ji vê nebir

Binêre haya min ji hemûyî hebû, haya min ji vî rengî nebû.


mîna ku tu guhê hirçê badî

Hatina ji kesekî/ê ji tiştekî dengên ecêb û sosret


nan û xwêya wî, li ser textikê jûnîyê wî ye

Binêre nan û xwêya wî/ wê li ser çokê ye.


navika wan bi hev re hatîye birîn

Binêre navika wan bi hev re hatiye birîn.


ne di hesêb de bûn

Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.


payîz xêr

Nîşana destpêkirina payîzê ye. Di vê demê de genim û ceh tê çandin. Dinya bi xêra barana hênik dibe.


qêdê me tinebûn sîpa kî cîrana bû ku bokça xwe tine


qewet be

hêsanî be, sanahî be,
biwêjek e ku ji bo diyarkirina hêviyên baş, xwestina rehetiya karê, ji bo kesên ku karekî dikin tê gotin.


reş girêdayîn

Ji bo guhertoya rastnivîsî binêre reş girê dan.


te kire helaw

(di wateya neyînî de) te ew kar anî telwîsê


tu kengî bûyî pisîk te kengî mişk girtin


wî got 'vir de wê de 'min got ' ez hatim wê de'


ya star

Teorî 1: Ji ya + star. Ji erebî سَتَّار (sattār, “yê ku vedişêre û diparêze”).
;Çavkanî:
* Chyet, Michael L. (2003): Kurdish-English Dictionary, Ferhenga Kurmancî-Inglîzî, Yale University Press, r. 553.
Teorî 2: Hevreha Îştar, bi latînî Astarte, bi yûnaniya kevn Ἀστάρτη (Astártē), hemû ji akadî 𒀭𒈹 (ᵈIštar), ji proto-samî *ʕaṯtar- (“navê xwedavendeke stêran”), dibe ji proto-hindûewropî *h₂stḗr (“stêr”).
;Çavkanî:
*Kamûran Yîtîk, Ramazan Çeper, Ferhenga Mîtolojiya Kurdî, Enstîtuya Kurdî Ya Stenbolê, 2017, çapa 1ê, r. 199, ISBN 978-975-6282-71-7

xwedê ji bela biparêze dema ku tiştekî mezin tê holê mirov naxweze ku ew mezinahî xisarê bibîne wê demê tê gotin ku


yek bi şîv bin yê din bi taştê bin

hûn her du jî pey hev re bimrin xwedê bela xwe bide we

ne tu bî ne yê din be hûn yek ji yê din xerabtirin


yek û yek

hemû di rêzê de di pey hev re ev biwêj ji bo tiştên ku di pey hev re dibin yan li pey hev in tê gotin dema ku mirov tiştekî dijmêre tê gotin ku


zikekî têr e deh zikan birçî ye

rewşa wî ya aborî ne baş e carînan nan jî tineye ku bixwe


zikekî têr e yekî birçî ye

Guhartoyeke zikekî têr e deh zikan birçî ye.


yek bi şîv yek bi taştê be

Guhartoyeke yek bi şîv bin yê din bi taştê bin.


ê te bike qîçek benîşt û bicû

Guhartoyeke kirina qîçek benîşt û cûtin.


zelam yêt heyn û zelamoşk jî yêt heyn

when the going gets tough, the tough get going

ev biwêje tê gotin demê ku hin zelam hene hin kiriyarên jinan encam diden û wekû wan reftar dikin


piyê xezalan nal dikin kûsî dibêje; ka pepim

Guhartoyeke nalbenda kihêl nal dikirin, kêvjalê got eve lingê min jî.