gotin: 'te dinya çawa dît' got: 'wekî dile xwe

her kes bi xwe çawa be, çawa bifikire û çawa jiyan bike, bi wî awayî li dinyaye meze dike

her kes çawa nezîkîjiyane dibe, her kesîjî wer dizane. got: 'te dinya çawa dît?' got: 'fvekî dile xwe.


gotin: 'tu cameriye ji kê hîn bûyî' got: 'ji ne camêran'

mirov ji neyiniyan, rûmeta ereniye fer dibe

bi rasti ji bûyer û helwesten neyini zedetir derse didin mirov. got: 'tu cameriye ji ke hîn bûyî?' got: 'ji ne cameran


gotin: 'tu çawa bûyî hekîm' got: 'ez birîndar bûm, loma bûm hekîm

mirov ku bi xwe bi pirsgirekeke re zêde mijûl bibe yan, jî bi we pirsgireke re rû bi rû bimîne, di we derbare de gelek tiştan hîn dibe

xwede neyîne serê tu kesî, got: 'tu çawa bûyî hekîm?' got: 'ez birîndar bûm, loma bûm hekîm.


gotin: 'xweş xeber e, lê min jê ne bawer e

xwezî rast bûya, lê ez bawer nakim ku ew yek gengaz be

xweziya xwe pê anî û got: 'xn’c’s xeber e, lê min jê ne bawer e.


gotin: 'ziyaretê, min gelek caran bi te derew sond xwar, te tiştek bi min nekir. got: 'min jî gelek caran mala te xera kir, haya te jê tune

tu ku xirabiyê bikî, tu dê bersiva wê jî bibînî

qet meraq neke tu nizanî lê niha belkî te jî bersiva xwe girtiye. got: 'ziyarete, min gelek caran bi te derew sond xwar, te tiştek bi min nekir. got: 'min jî gelek caran mala te xera kir, haya te pê tune?


benê (yekî) ragirtin

Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.


goştê ciwanan dixwî tu zanî, goştê pîran dixwî tu zanî; na dilê te dişewite, tirşikan jî dixwî tu zanî

tu bi qîma xweyî, dilê te çawa dixwaze wer bike

ha ji te re ji her cureyî, goştê ciwanan dixwî tu zanî, goştêpîran dixwî tu zanî; na dilê te dişewite, tirşikan jî dixwî tu zanî, (bnr, çîrok) gurekî pir pîr hebûye, wisa bhçî, perîşan û pejmûrde bûye ku edî nikaribuye ji xwe re tiştekî peyda bike û zikê xwe ter bike, rojeke li ber zinarekî vedileze ji betaqet? nikare bilebite, gurekî ciwan rastî wî te û jê dipirse: "tu çi dikî apo? ev çi halê te ye?" gme pîr dibe je: "lawo we/eh ez edî pîr hûme, halê min î ku li pey kerî û su riyan higerim û tiştekî higirim û hixwim nîn e, zehfhirçî me, ev çend roj in ku min tiştek nexwariye, loma jî nikarim ji dewsa xwe rahim, gure ciwan jê re dibêje: "apo hela m hehekî şehir bike, ez ê ji te re tiştekî hikim," cihê ku lê ne li bintare re derbas dibe, gure ciwan lê meze dike ku wa ye mirovek di re de diçe, li pêşiya wî kereke barkhî, li pey wî jî deşa kerê jixwe re hedî hedî dimeşin, bala xwe didiye ku deşika kerê gelekî par re maye, gure ciwan di hundire xwe de dibêje: "hema jirsend ev firsend e," li gorî rewşa neçîra xwe peşnûma xwe di serê xwe de çedike û dest bi kare xwe dike, wekî plana xwe bere erîş dike deşa kere, we diaveje erdê û zikê we didirîne, xwediye deşe ber bi deşe ve direve, lê gur ve care jî xwe digihûx; kerê zikê kerê jî diqelişîne, bi ketina kere re bare we ye ku bi tirşike dagirtî ye dirije erde, xwediye kerê perîşan dibe, hinekî dike hewar û dide xeberan, lê di dawiye de tera xwe dadişîne, diaveje ser mile xwe û por poşman bere xwe dide mala xwe, gure ciwan ve care vedigere te cem gure pîr û jê re dibêje: "apo de tu were hinihere kûre te çi lê kiriyel,,," alîkarî dike û gure pîr tîne bal cendeke kere, deşe û tirşika li erdê rijiyayî û bi serbi 1 indî xwe kuşeve dike û dibêje:

di guhertoyek din de jî di bare kerê de sev hebûne û ji ber we jî wer ev biwêj wer tê gotin: "apo te dive goştê pîran bixwe, te dive ye ciwanan û te dive lih û fih sevan jî ser de hixwe.


ne bi kêrî şevê, ne bi kêrî şivê hatin

Guhartoyeke ne bi kêrî defê, ne bi kêrî zirneyê hatin.


rondikên timsahan

:Şablon:biwej-nn, bide ber îngilîzî crocodile tears, fransî larmes de crocodile, erebî دموع التماسيح

Li gel eve jî bi pêwîstî dizanîn eve jî ji bo xelkê serbilindê Kurdistanê rûn bikîn ku ewên firmêsk û rondikên tîmsahê dirêjin û li ser pêvajoya Rojavaya Kurdistanê û bergirîkirina li gelê Kurd li Rojava muzayede dikîn û li heman demî de hinek ji wan hemû pêdiviyên wê bergirîkirinê li ber dest daye bila kerem bikin eve sînor vekirîne û biçin li ser erdê rastî bergiriyê li gelê me yê li Rojava bikin wê demê ji bo xelkê Kurdistanê derdikevê ku muzayedeyên wan hindî lîstokekî bê bihayê siyasiye û gelek pire ji xeletkirina raya giştî.


yek dan ber hev

ji bo mirov bibêje ku bi awayekî baş û dijwar li yekî/ê xist

Du kesan bela xwe di me de da, me li wan xist, me ew dan ber hev.


yek rûçikandin

wê jinikê wisa kir ku rizgo rûçikand.


hatin li ber diyarê mirinê

dema ku mirov di rewşeke xeternak an jî nexweşiyekê de be û mirin nêzî mirov be tête gotin.
 Ez wê şevê ji ber êşa zikê xwe hatim li ber diyarê mirinê


çûn li ber helaketê

rewşa ku mirov tê de ji ber nexweşiyê êş û azar dikişîne.
 Ber destê sibê êşa dilê Tîtalê Xezalê pirr zêde bûbû; ew ji ber destê wê êşê çûbû li ber helaketê


bû gûyê kuçikan

rewş û mijara ku pirr tevlihev e û êdî nikare bê çareserkirin,
 Qe nebe te bendikên sor daniya kêleka din, çimkî bi wanên din re tevlihev bûn, Hema bêje (heşa ji cimaetê) bû gûyê kuçikan û çû


bi kêrî sîrekî nehatin

kesê ku kêrî tu tiştî nayê, bo tu karî ne munasîb e, beredayî
 Mistoyê Pembixê, yê ku sibê heta êvarê li kolanên Zêtka de mînanî kavira gêj diçe û tê, kêrî sîrekî jî nayê, Hema wisa tol tol digere


peace be upon him

Silav li ser bin!, Silav lê bin!:: Muhemmed Silav lê bin! pêxemberê dawîn e!


xwe li ... danîn

xwe li nezaniyê danîn
xwe li teraliyê danîn
xwe li zexeliyê danîn
xwe li dînitiyê danîn

xwe wek hal an rewşeka ku meriv ne tê de[dînî-biaqilî-zexelî-teralî-nezanî] de nîşan dan


Xwedê goşt dide teyrê bêdiran

Ji bo kesên ku hin tiştan heq nakin lê xwediyê wî tiştî ne, tê gotin


daweta gur û rovî

Eyda guran,
navê rewşa hewayê dema ku hem tav hem jî şilî bi hev re ye.

Hela binêre li derve daweta gur û rovî heye.


kîrê wî naçe kite gore

Ji bo kesên qurre û pozbilind re tê gotin.


zarxweş

: Etîmolojiya vê peyvê nehatiye nivîsîn. Eger tu bi rastî bizanî, kerem bike bişkoka "biguhêre" ya di ser van gotinan re bitikîne û etîmolojiya vê peyvê binivîse. Çavkaniyên ku te ew etîmolojî jê girtiye jî binivîse.


گوهێ خوه دانێ

Bi alfabeya erebî nivîsina guhê xwe danê.


کۆمارا مووزان

Bi alfabeya erebî nivîsina komara mûzan.


aqil dan

rê bi ber yekî xistin rêya tişt û bûyeran bi ber yekî xistin û nîşandayîn 'min ew aqil da wan ' [


aqil girtin

di bûyerekê de ne bi aqilê xwe bi aqilê kesê duyem tevgerîn


pitepit kirin

Ji bo guhertoya rastnivîsî binêre pitpit kirin.

Îro dîsan hingî bavê min kire pitepit, got (...)


qeşmerîtî kirin

Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.


delava kesekî qam kirin

ji bo meriv rewş, kesayetî, xûy û xisleta kesekî fehm bike tê bikaranîn, pîvandina hal û ehwalê mirovekî* ger tu dixwazî bi wî re şirîkatî bikî divê tu delava wî qam bikî


gav ranan

Hinek ji gavên ku divên di siberoja nêzik de li Tirkiyeyê bihên ranan.


giya di bin keviran de namîne

Ji giya + di + bin + keviran + de + namîne

rastî nayê veşartin, rastî île zû-dereng eyan dibin


perê ezmên

perrê ezmên
perê ezmanê
perrê ezmanê
perrê esmanê
perê esmanê
perê esmên

pir bilind, cîhê bilind ên ku meriv nikare bigihîje

Di wê gavê de hûn ê bibînin ku teyareya we gihaye ber perê ezmên û hostesên karxezalî bi lotik dibezin vî serî û wî serî.

9/2005, Enwer Karahan, Rêwîtiyeke kin, Netkurd.com


zevirandin

ji bo pêkanîna karekî yek asteng kirm, ling kutan ser

heke me wisa zor neda ser, bawer nakim ku wî ew siwax xelas bikira.


kîrê xwe ji tu şorbeyê dernexistin

tevlî her tiştî bûn, xwe li ber her tiştî re kirin


hevring li ser piştê neketin

hevring li ser piştê neketin, ji bo kesên hov û nezan tê gotin


lêva xwe gez kirin

behitîn, dev jev bûn, heyirîn, mehtel man, heyirîn, hişmegirtî bûn


bêhnê saetê

her gavê, her bêhnê, her saeta, bi berdewamî, herdem, hertim, daîmen, mistemir


dara xweziyê bêpelg e

xwezîkêşan bêfêde ye, ne hewce ye piştî tiştekî ne jidil xwezîgotinan bikin


a ji te re ha

a ji te re ha, de li halê lawê xwe binêr çi ye !


av di coyekê de neçûn

her çiqas herdu ji dewletçî bin, dîsa ava demîrel û ecevît di coyekê de naçe.


ad û wehd li can ketin

ad û wehd li cane min bikeve ku ez herim mala bavê xwe, êdî ez bi paş ve venagerim û nayêm.


afat bûn

kesê zêde çalak û mizawir, him ji bo pozîtîv û him ji bo negatîv jî dibêjin

afat e, di ciyê xwe de nasekine


afira gamêşan bûn

ji bo ew kesê zik mezin yê ku zêde xwarin dixwe

yê te ne zik e, afira gamêşan e.


afirê xwe xerab kirin

bi nanê xwe lîstin, li dij berjewendiya xwe derketin


agir berdan dil

Keçikê agir berda dilê min.

Te agir berda dilê min.


agir bi cigerê ketin

dema mirov li ber tiştekî bikeve û gelek xemgîn be

min li stanbûlê zarokekî kurd dît di nav sergoyê de, li xwarinê digeriyan, agir bi cigera min ket.


agir bi cil ketin

dema kesekî derew an jî buhtanekê li mirov bike, wê demê dibêjin agir bi cilê te keve!


agir bi erdê bikeve qevdek pûş naşewitîn

ji bo ew kesê ku bê xem û keser e, di şûna "qevdekê" de "gurzekê" ji dibêjin


agir bi kadînê ketin

dema kesekî derewên mezin û bê binî bike, wê demê dibêjin ku wey agir bi kadîna te keto! yanî tu dikarî derewên çiqas mezin bikî


agir bi kûrê ketin

wey agir bi kûreya te bikeve, bes e lawo!


agir bi malê ketin

agir bi mala min keve, ka binêrin polîs çi aniye serê lawê min

wey agir bi malate keve kengê min weha got!


agir bi malê neketin

agir bi mala te neketo, çawa destê te çû te zarokên xwe li vê zivistanê ji malê avêt der.


agir bi navê ketin

agir bi nava min ket, cigera min şewitî, kurê min mir.


agir bi pûş ketin

wey agir bi pûşê te bikeve, tu çi dikî lê!


agir bi qûnê ketin

dema kesek bikeve tengasî û steresê û nizanibe çi bike

agir bi qûna mîrzo ketiye, nizane çi bike

wey agir bi qûna te bikeve, te çima ji min re got ez nayêm û tu hatî!


agir bi serî ketin

tu çi dibêjî lo, îsal agir bi serê me ketiye lawo!

Agir bi serî jinikê ketî hate nik zêrkerî û çêrî wî kir go te hîle li min kiriye.

1857, Mela Mûsayê Hekarî, Amadekar: Hêmin Omer, Durrû’l Mecalîs, sala weşandinê: 2022, r. 137


agir bi zik ketin

ji bo kes û ajelên ku palaxîne û pir dixwin

agir bi zikê te keve, te hîn xwar lawo!


agir da bin sîtilê

de agir nede bin sîtilê, bes e! tu dixwazî şer der bixî!


agir dana binî

amerîka dîsa agir daye binê mesela ıraqê û geş dike, dixwaze şer der bixe.


agir di nav de hebûn

tu dizanî çi agir di nav min de hebû.


agir ji ber çavan çûyîn

polîs ez girtim û jopek li serê min da agir ji ber çavên min çû!


agir ji ber ling çûndin

ji bo mirov yanî jî ew ajelên ku bi bezê diçin tê gotin

agir ji ber lingê hespê ristem diçû!


agir ji dev barîn

Min ji do êvarê ve xwarin nexwariye, agir ji devê min dibare.

Ji bo kesê ku ji tiştekî pir hêrs bûne tê gotin.

Piştî ew belavoka ku me di derheqê kontr gerîla de belav kir, agir ji devê polîs dibare.


agir li ber pî dike av

kuro ew weha qure ye ku agir li ber piyê xwe dike av.


agir li ser serî barandin

dema kesekî pir hêrs bibe û bi gotinên gelek dijwar bi ser kesekî re here

dema di pevçûn û şer de kesekî bi dijwarî bi teqîne û qereman be

em yeko yeko bi rê ve diçûn û ji nişka ve cerdevanan agir li ser serê me barandin.


agir li serê xwe kirin

dema mirov bikeve nav kar û xebatekê û di nav de sergêjî û pirsgirekên mezin derbikevin

lawo me çi kir, me vî mirovî anî û agirê li serê xwe kir.


agir pêketî

ji kesê ku zêde li pey mêr û jinan digre re dibêjin

bavo çi xortekî agirpêketî ye, her roj bi keçikeke re digere.


agir têde bûn

kesê çalak û nikare di cîhê xwe de bisekine


agir û barûd li ber hev nebûn

jin û mêr heger bi tenê bimînin wek agir û barûd in.


agir û dojeh

Ev jin malê li me kriye agir û dojeh û hiştiye


agir xist nav

Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.


agir xistina dawê

te çi agir xistiye dawa xwe û li pey min digerî?


agir xistina dil

te dîsa agir xist dilê min.


agirê cigerê

lawê wî tê girtin, agirê cigerê dikeve pêsîra wî û ew diçe emnîyetê û li wir wî jî digirin.


agirê dil vekujîn

hawar kaniyeke zelal e, ez mirovekî tîh me, piya piya jê vedixwim, agirê dilê xwe pê vedikujim.


agirê kulê bûn

ev kurê me agirê kulê ye, qet nasekine.


agirê kulê lê ketin

agirê kulê bikeve mala bavê hesûd û fesadan, çawa îro pênc gule berdane bejna bavê lalo, li vê meydanê!


agirê li heriyê diçûn

ji bo kesê destgiran û bê huner tê gotin


agirê miriyan

agirê miriyan ne geş û gurr e, dema rewşeke ne gurr û geş hebe, wê demê dibêjin wek agirê miriyan e.


agirê qurman

ev ji bo jiyan û xebateke dirêj û xûrt tê gotin

ev xebata me agirê qurman e.


aheng û harmonî

di hevokên te yên wergêrê de aheng û harmonî hene.


al hildan

te çi al hildaye lê?


alan dan

belavoka me ya ji bo zimanê dayikê li her derê alan da


alet bûn

tu bi vê rewşa xwe ji dijmin re bûyî alet!


alifa vala

ji bo kes an jî tiştekî bê qîmet tê gotin

li hinek herêman ji bo jina ku zarok jê çênabin jî tê bi kar anîn


ay jê re nehiştin

xwedê ayî min jê re nahêle.


avareş di çav de hatin

avareş di çavê diya te de were, min çima ji lawê xwe re du perçe qelî navêt nav şorbê.!


alozî û geramol bûn

li tirkiyê alozî û geramoliyeke siyasî heye ku ew nikarin ji nav derbikevin.


aman yeman kirin

aman yeman weha neke, were em îsal havînê bi hev re herin welat.


anafor kirin

li serê xelkê anaforan neke!


anîna ber rûyê hev

baş e tu weha dibêjî û ew jî bi awayekî din dibêje, em we bînin ber rûyê hev.


alifxweş bûn

qumandarê me alifxweş bû.


anîna îmanê

Vî lawikê êdî me aniye îmanê!


av pê asr û germ nebûn

bi azad sar û germ nabe.


anîna rê

piştî sê salan min heval anî rê û ramanên min qebûl kir.


anîna rêzê

ma ne eybe ku tu xwe bînî rêza keçike koçer?

jinê ew aniye rêzê û nikare ji malê derkeve.


anîna rojevê

dema mirov di civînekê de an jî di raya giştî de bixwaze li ser pirs an jî dozeke biaxive û wê bike rêza axaftinê


anîna ser afira gayê kilo

tirko ew anîye ser afira gayê kilo, êdî newêre dengê xwe bike.


anîna ser çokan

ez ê te bînim ser çokan.


aqûbet hatina serî

ez naxwazim aqûbeta krîstov kolomb bê serê min.


ar û dû

îsal em ji ali ar û dû ve gewz in


ar û heya çûn

heger bavê min niha bê û me li ser eraqê binîne, ar û heyayê me dê biçe


ar û şerm

ji bo te ar û şerm nîne?


ard jê weşandin

min hêrs neke, ez rabim, bi xwedê ez ê ard ji te biweşînim.


ardû bûn

ez ji xelkê re nabim ardû.


armanc û daxwaz kirin

armanc û daxwaza min ne ev e ku em bi paş ve vegerin fransê.


arvan li êş kirin

dema kesek bixwaze ku ew jî di civatê de heye û tewşo mewşo bipeyivee

ha wî jî arvanê xwe li êş kir.


arvanê sala teng

dema mirov bixwaze bêje ku kesekî an jî tiştekî ji bo roja teng e

ev arvanê sala teng e.


asîman bi ser re hatin

qebûl nekirina gotina giran û rewşa xerab

dema wî weha got wek ku asîman bi ser min re were.


atar anîna serî

ew dizanibû ku dê rojekê gur atarekê bîne serî.


aş bi ava kê gerandin

dema mirov bixwaze bêje kî li pişt vî karî ye, kî birêve dibe

tu aşê bi ava kê digerînî lo!


aş çep gerîn

aşê te çep digere


aş gerandin

tu dê ji xwe re bibînî ezê li ser serê te aş bigerînim.


aş rast gerîn

vê mehê aşa mê rast gerî!


aş û baş bûn

em li ser aş û baş bûnê dipeyivin.


aşê bê av

dema pirsekî dûrî eqil bê kirin, wê demê vê biwêjê dibêjin

aşê te tim bê av digere.


aşê betalan

guh nede aşê betalan bê av digere!


aşê hawarê bûn

ma aşê hawarê ye çi ye, hema devê wî digere.


aşop û xeyal

da ku aşop û xeyalên wan şiyar bibin.


av berdana serdan

dewlet dixwe av berde ser doza kursên zimanê kurdî ku kes zarokên xwe neşîne kursê, piştre jî ji ewropayê re bêje ku kurd bi xwe naxwazin.


av girtina birînê

dema pirsgirêkeke nûtir, xerabtir û dijwartir bibe

birîna min ê av bigire.


av jê guvaştin

zêde xebtandin., zehmet dayîn.patron nahêle em rûnin, heta êvarê ava me diguhêşe.


av jê kişandin

ev ji bo kesê ku zêde bi karê seksî re mijûl e tê gotin

kuro li halê xwe binêr, pirî av ji te kişandinê, tu bûyî wek skelet û mayî.


av ji dev çûyîn

min otomobîleke kirîye, heger tu bibînî dê av ji devê te here.


av ketina şeqoqê

erê lawo êdî av ketiye şeqoqa te jî.


av lê ketin

hekîm dibêje ev li vî kurîkî ketiye.


av lê venexwarin

heger min haletek li gor dest û dilê xwe bidîta, min av lê venedixwar


av lê zelal bûn

bavo çû û av li ser zelal bû.


av li agir kirin

dema mirov bixwaze bêje doz an jî meselê veşartin

hakim av li agir kiri û dozê vemirand.


av li dest kirin

turgut özal hê av li destê süleyman demirel dikir.


av li pey rêtin

tu here em ê av li pey te birêjin.


av li pey şêlû bûn

ew çû av li pey şêlû bû.


av li piring bûn

dema min jê re wek av li piring be, sist bû.


av li ser garis zuwa kirin

Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.


av li xwe kirin

şîno her sibehê av li xwe dike.


av şêlû kirin

tu dixwazî ku dozê şêlû bikî.

qestbende kar tevlihev kirin, di navbera kesan de nerazîbûn, dilsarî, dilmayî pêşde înan.


av û delav

welatê bi av û delav xweş in.


ava aş ji ku hatin

di wateya ev hatina te an tiştên te yên ku hene te çawa bi dest xistiye

her roj otomobîleke nû di bin te de ye, gelo ava aşê ji ku tê?


ava ber bi hevrazê ve çûyîn

ava te ber bi hevrazê ve diçe, tiştek nakeve serê te.


ava bi coyekî de neçûn

Guhartoyeke ava (...) di coyekê de neherikîn.


ava buhurekî bûn

hûn herdu jî ava buhurekî ne.


ava destê kê vexwariye

ma te ava destê kê vexwariye?


ava germ di kabokan de hatin

dema ji tirs, lerz û heyecaneke mezin hemû laşê mirov gij bibe

em hatin ser stockholmê û bi carekê de balafira me hejiya, ava germ di kapokên min de hatin.


ava çem disekine

heger tu rexne li serokê kurdan bike, êdî ava çeman disekine, êdî guhdarî nakin û dikarin bi mirov her tiştî bikin.


ava kelandî di çokan de hatin

Guhartoyeke ava germ di kabokan de hatin.


ava qûna cer

ez ava qûna cer im, ez ji bo te çi çeyî û fedekariyê bikim, dîsa fêde nake.


ava reş bi lingan re hatin

dema mirov bixwaze bêje bê hêz bûye, taqet nemaye, wê demê dibêjin ava reş bi lingên (piyên) te re hatine?


ava reş di çav re hatin

Dema mirov bixwaze bêje ku tu hewqas fame kor î û pêş xwe nabî.

Ma ava reş di çavên te de hatiye, tu nabînî golik dimijî!?


ava rû rijîn

ev ji bo kesê ku şerm û heya nekin tê gotin

ava rûyê te rijiya ye.


ava sar bi ser de kirin

piştî vê bûyera ne xweş wek taseke ava sar bi ser min re bikin.


ava serberjêr çûyîn

ava her kesî serberjêr diçe lê ya te serberjor diçe.


ava serî germ kirin

weha xuya ye ava serê te germ bûye.


ava tobê li xwe kirin

poşman bûn, carek din heman tiştî nekirin

here çend tas ava tobê li xwe bike û carek din jî tiştekî weha neke.


ava zimzimê li xwe kirin

tu ava zimzimê jî li xwe kî dîsa pak nabî.


avarû rijên

bila ava rûyê hozan nerijên.


awaz û meqam

awaz û meqamê m, arifê cizîrî xwerû bi kurdî ye


avê daye bin qûnê, hay jê nîne

dema bela an qezayeke mezin bi ser mirov ve were û haya mirov jê tune be

avê daye bin qûna te lê malneket haya te ji te nîn e.


avêtina avê

min îro barê tiriyê avêt avê hema bi nîv bihayî firot û çû.


avêtina ber azad û mezadê

firotina serbest ku her kes dikare, kêm û zêde bike


avêtina ber bazariya çavan

baş lê mêze kirin, di çav de derbas kirin

min ew avêt ber bazara çavan, na lo neket serê min

êdî divê em wê ji ber çav bavêjin û ji bîr bikin.


afyon bûn

li welat şekir bûye afyon, perê mirov hebe jî mirov nikare peyda bike.


avêtina ber qinyata çavan

min keçikê avêt ber qinyata çavan, bi rastî ew gelek spehî bû.


avêtina bin zimanê xwe

di vê meseleyê de mîna zero jî tiştek bavêje bin zimanê xwe


avêtina erdê

hêzên hevalbend di şerê nêzîkî bajarê amsterdamê 20 balafirên mîhfer avêtine erdê


avêtina lingê yekî

ez mêze dikim xalê min ne livir e û tu tim davêjî lingê wî.


avêtina nav agir

xwezî min qîza xwe neda te, min keça xwe bi destê xwe avêt nav agir.


avêtina pêsîra xwe

dema tu bûyî şîrê diya te tune bû û min te avête pêsîra xwe

zaroka ku ne a mirov be û mirov wê wek zaroka xwe qebûl bike


avêtina pişt guhên xwe

tu tim pirsa kurdî davêjî pişt guhên xwe


avêtina pişt xwe

her meh hinek pere bavêj pişt xwe, heta tu mezin bibî, dê ji te re lazim bibe.


avêtina qulpa paşîn

bi xwedê îsal karê aksiyan xerab çû me avêtiye qulpa paşin.


avêtina ziraviyê

ev tirko ku welatê te standiye, miletê te ji xwe re kiriye xulam, bapîrê te dîl û malbata te perîşan kiriye û hûn avêtine ziraviyê, tu yê bi ser re herî dibistana wan a eskeriyê bixwînî û bibî mulazimê wan ha?.


awir tirş bûn

min zendo dît dîsa awirê wî tirş bû.


awirê şewitî

awirên te ez şewitandim.


aviya kulîlkê

çûyîn heye û hatin tune, wek riya hat û nehatê

ev aviya kulîlkê ye çi ye, bi serê me re hatiye.


avjar qelandin

selçûkiyan xwestin avjara kurdan li dinyayê biqedînin


avpizavî kirin

zarok an jî ajelên ku ji ber nexweşiyê xwarin naxwin


avşûtik ji dev çûn

keçik reqseke weha xweş dike ku avşûtik ji devê xortan dibe.


ax çav têr bike

ax jî çavê te têrnake!


ax di dest de zêr bûn

jîr û jêhatiye û ax di destê wî de dibe zêr.


ax û xwelî li serê xwe kirin

me çi ax û xweliyê li serê xwe kir û vê qîzê xwest.


ax û zar

Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.


axa sar

emê di dawî de herin bin axa sar!


axura gan bûn

ma ev axura gan e?


ay ne pîkê

dema mirov bixwaze ji tiştekî şerm bike wê demê dibêje

ay min ne pîkê!


ay pê reşê

ay min pê reşê!


azar û xem

em kurd xwedî azar û xem in.


bi bihayê kerê mirî

ez nikarim radyoya xwe ya nû bi bihayê kerekî mirî bidim te!


bi destgirî bûn

ev gotin ji derî nîşanbûnê wateyeke wê yê din jî heye ku ev biwêj e, kesê xwe veşêre û bi şermokî û dizî here

îsal ez ji tirsa bavê xwe behçere bûme destgirtî!


ba di ber de çûyîn

ji bo tiştekî çikandî ku baş di cîhê xwe de diçe û lê tê

min mîx kuta ku ba di ber re naçe.


ba di bin zik de derbas bûn

tiştê ku ba di bin zik re derbas be, qîmeta wî tune û dê rojekê bimire.


balgî û berpal bûn

kes tune ji peyayê mala bavê min re bibe balgî û berpal!


balete bûn

eskerên êla berodera hema wesa li wan balete bûn


ba jê berdan

ez rabûm ez ê ba ji te berdim ha!


ba ji te û baran jî ji te

kesê ku him pêşnîyaz dike û him poşman dibe


ba li ber serê xwe berdan

dema tu dikevî tengasiyê ba li ber serê xwe berdidî.


ba li ser milê xwe ne hilgirtin

min ba li ser milê xwe hilnedigirt û min digot ez dê cîhanê biguhêrînim.


ba pê ketin

bayê bazirganiyê bi berzan ketiye, îro çend roj in ez nizanim bi ku de çûye.


ba qûna kerengê dide hewa

dema kesekî fort û propagandayeke vala û mezin bike û mirov dizane ew gotinên vala û tewş in

erê ba tê û qûna kerengê dide hewa.


ba tê her kes bêdera xwe dide bayê

her kes li ya xwe ye û ji xwe re dixwaze


ba tê her kes kumê xwe li serê xwe digire

her kes ji xwe berpirsiyar e, mirov nikare di şûna kesî de ceza bide kesekî din an jî wî berpirsiyar bigre


ba û babelîsk bûn

ba tê û babelîsk digerîne


ba û bapêş

zarokên me hemû bi ba û bapêşê ketine.


ba û bapûk

Dema ba zêde tê û berfê bi xwe re bi ba dike


babacan bûn

zerdeşt xortekî babacan e.


babidest bûn

ew mirovekî babidest e, tu kar jê naye.


badilhewa çûyîn

baran nebarî zevî hişk bûn, keda me ya salane badilhewa çû


bal dayîn

min bala xwe da ku sê siwar ji wir ve wekî xar tên.

Gulrîzê ji hemî xwişkên xwe bêhtir bala xwe dida xwendinê.

Çiyayê Agirî, Yaşar Kemal, Weşanxana Çanda Kurdî


bal û bîr

bal û bîra xwe bide ser wêjeya rojhilat.


bar bûn

tu ji min re bûyî bar, ez nikarim te xwedî bikim.


bar dagirtin

wî têra xwe barê xwe dagirtiye.


bar giran kirin

dema mirov ji qeweta xwe zêdetir tiştek bike

te kovarê girt ser xwe, bare xwe giran kir.


bar hildan

min vî barî hildaye ser milê xwe, divê ez heta dawî bibim.


bar lê kirin

barê giran li min nekin, bi xwedê ez nikarim di bin de rabim.


bar qulibandin

barê min qulibî ye lo!


bar ragirtin

her kes nikare barê me ragire.


bar û barxane

tiştên ku li ser pişta heywanan in û ji cêhekê dibin cîhekê din


bar û dar

derxin ker û ga ji bin bar û dar.


bar û dox

bar û doxa ku em li ser qise dikin.


bar û piştî bûn

ev dikan ji min re bûye bar û piştî, ez nikarim dest jê berdim û bi cîhekî ve herim.


bar û serbar bûn

kes li vê male kar nake, bar û serbar hemû li ser pişta min e.


bar xwar bûn

barê te xwarbûye, ji bo vê yekê tu bi aliyê me ve têyî!


baran sekinî ga cil kir

pêşî tedbir nagire, piştî zerarê tedbîra xwe digire


barê êzingê min

tu tim dibêjî bare êzigên min û tu tiştek nabêjî.


barê piştê bûn

tu tim barê pişta min î.


barê serî bûn

tu barê serê min lawo ez nikarim te xwedî bikim.


barê xwe li barê yekî xistin

ji bo cerbandin û telesiyê tê gotin: herçî dijmin piştî ku barê xwe li barê betlemyos xistibû, nema dixwest pê re berberiyê bike û gelek hesap jê dikir.


barê xwe qam kirin

baş e gênc xelîl, em herin barê xwe qam bikin.


bargiran bûn

doza kurdistanê dozeke mezin e, ji ber vê yekê barê me kurdan jî gelek giran e.


bi av û aravê re çûyîn

ez bi av û rava dewletê re çûm û ketim nav vî karê xerab.


barûd bûyîn

dema bihîst ku min otomobîla wî şikandiye bû barûd û maye.


bas k sist bûn

teng sist bûn, têkçûn, bê moral bûn, bi tirkî yelkenlerî suya îndirmek.


bask qusandin

dema mirov bixwaze guhê kesekî bikşîne an jî wî/wê terbîye bike

ez ê baskên te biqusînim.


bask sistbûn

êdî baskên min bi min re sist bûne û ez naxwazim tiştek bikim.


bav ji gorê rabûn

bavê te ji gorî jî rabe divê tu deynê xwe bidî.


bav lê şewitandin

dema mirov bixwaze bêje ku min zora kesekî bir an jî ez ê zorê bibim û ew mehf bikim

de were em bazdin, ezê bav li te bişewitînim!


bav û bapîr

bav û bapîrên me 300-400 sal berî niha ji aliyê meraşê hatine li anatoliyê bi cîh bûne.


bav û bira bûn

em û ciranên xwe wek bav û biran in.


bavê bavê bûn

dema mirov ji kesekî zêdetir hez bike an jî karekî li gor dilê mirov bike

tu bavê bavê min bî ha, te baş kiriye!


bavê feqîr û fiqaran

kesê ku feqîr û fiqaran diparêze û ji wan re alîkariyê dike


bawerî dayîn

divê partî baweriyê bide xelkê ku xelkî dengê xwe bide berendamên wê.


bayê sor pê ketin

bayê sor bi me ke ve, tê digot qey keçik li deşta dîyarbekirê qediya bûn, min çû zîna xanima mezin anî.


bayê wî

bayê cîrana min gelek bilind e!


bayê xezebê bûn

kuro ew malbat bayê xezebê ye û xwe dûrî wê malbatê bide gidî!


bayek bû hat û derbas bû

guh nedê, ê me jî bayek bû, hat û çû.


bazara canbazan bûn

sîyaset bûye bazara canbazan, kê kî xapan û berjewendiyên xwe parast.


bazara gayê ecem bûn

mesela pirtûka me bûye mesela gayê ecem.


bazda ser xwe

hişar bû, hilfirî ser xwe, hişhatina serî

dema siyamend bazda ser xwe, dît ku xecê digirî.


bazdan ser hev

dema li çarşiya farqînê kûçik baz didan ser hev, xelk radibûn temaşa wan.


bê erz kirin

weleyî tu vî karî bikî, ez ê te di nav xelkê de bê erz bikim ha!


bê hemd bûn

êdî bêhemdê min bû, min lê da.


bê hesab û bê kîtab bûn

kurê min maeşê xwe digire bê hesab û bê kîtab xerc dike û dibe dehê mehê bê pere dimîne.


bê hevrî û hevber bûn

xwedê bê hevrî û hevber e.


bê hevsar bûn

Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.


bê îman çûyîn

ji bo kesê ku zilm û zordariyê li derdora xwe bike û dema bimire, tê gotin ku ew bê îman çû.


bê kefen ketina gorê

dema mirov ji kesekî nexweş be vê biwêja nifirî lê dike.wey tu bê kefen bikevî gor. yanî tu weha xizan û perîşan bibî ku pereyê kefenê te jî tune be, tazî û rezîl bimînî


bê kêr bûn

lawê min kurekî bê kêr e û nikare ji heqê xwe derbikeve.


bê kesiyê pişt lê şikandin

bê kesiyê pişt li min şikandiye, ez nikarim tiştek bikim.


bê keys kirin

polîs ez bê keys kirim.


bê kezeb bûn

memo mirovekî bê kezeb e.


bê par bûn

tu di vê dinyayê de ji hebûnê bê par î û di dinayay din de jî ji îmanê bê par î!


bê perde bûn

metirse birayê min karê ku em dikin bê perde ye, têde hîle û xurde tune ye.


bê pişik bûn

lo de behsa wî neke, ew mirovekî bê pişik e.


bê pişt bûn

bê kes û bê xwedî.kesî min tune ez bê piştim.


bê pûl û pere bûn

ev sê roj in ez bê pûl û bê pere me.


bê qeza û bela

mirov rastî qeza û belayan neyê û nebîne


bê ser û ber bûn

karê elî bê ser û ber e

ew mirovekî bê ser û ber e, nikare di dema xwe de karê xwe biqedîne.


bê ser û bin bûn

ev bexçe bê ser û bin e


bê ser û pê bûn

zarokên malê bê ser û bê pê ne.


bê serî gerîn

gulcan di hunddirê malê de bi vir de, wir de diçû, bê serî digeriya.


bê serûpa bûn

memo mirovekî bê serûpa ye.


bê star man

bavê wan mir ew bêstar man.


bê teşe bûn

ev keçik çima weha bê teşe ye!


bê şermî bûn

em dereng gehiştin civînê, ji bo me rewşeke bê şermî çêbû


bê wuc bûn

min hawar kir kes bi hawariya min re nehat, hawariya min bê wuc ma.


bêder li ber bayê bûn

amede bûn min pirtûka xwe nivîsandiye û ez dikarim bêjim êdî bêdera min li ber bayê ye.


behîme bûn

ez bûme behîme û nizanim çi bêjim.


behsa kûçik kirin û dar girtina dest

behsa kûçik bike û dar (ço) bigir destê xwe.


bejin tûle bûn

tûle navê kûçikê jar û pîs e, bejn tûle yanî mirovekî gelek pîs û nexweş e


bejin xilçik bûn

hoy lawo ew çi bejn xilçik e!


beko ewano bûn

kuro çi ferqa te beko ewano heye?


bela bi serê xwe de kirin

dema mirov ji kesekî re alîkariyê bike û piştre li ser mirov bibe bar û piştî

min birayê xwe anî swêdê, bela bi serê xwe de kir.


bela bi serî de anîn

xapandin û tûşî nav xerabî û nexweşiyan bûn


bela kirîn

me ji xwe re xanî nekirî bela kirî, cîranê me her roj şer derdixe.


bela li çav ketin

ne razîbûn, dema mirov ji kesekî ezic bibe vê nifirê dike

bila bela li çavên te bikeve, lêbelê dûrî lawê te be!


bela wela bûn

cûnta hat ser hukim malbata me bela wela bû.


bela xwedê bûn

dema mirov nikaribe xwe ji destê kesekî xelas bike

lo tu bela xwedêyî, de here serê te bixwe lo!


ser û guhên xwe reqisandin

li hin deverên Serhedê ji bo terîfa jinên bêehlaq jî tê bikaranîn, Gava ku xortên gund diçûne dikana mala Fexo ser guhê qîza Fexoyê dikançî wîsa lê direqisî te digot qey aniha dê xwe biavêje ser xortên gund!


kevçiyê ziha dan devê kesekî

mirovekî ku dawiya karekî de bê xapandin ango di dawiya meseleyê de tu encam negirtin


li hev kêr û penêr bûn

biwêjeke ku ji bo hilweşina têkiliya du kesan tê gotin anku ew kes êdî bûne dijminê hev

nifireke ku bi hêviya navbera du hevalên samîmî xera bibe tête gotin.

Lawo, belkî hûn li hev kêr û penêr bin, hey!!


temirîna pilteya çavan

exleb ji bo kesên ku rasthatina bûyer ango rewşeke erjeng de bitirsin anjî matmayî bin


Xwedê wî bi rehmeta xwe şad bike

Ji Xwedê + wî + bi + rehmeta + xwe + şad + bike


erzan kiro, himban diro

ئهرزان کڕۆ همبان دڕۆ (Kurdish-Arabic)
erzan kirî hêvan dirî
erzan kirî, heban dirî
erzan kirî zû dirî
erzan kirî heban çirî
erzan kirî, bi haban dirî
erzan kirî heban dirî
erzan kiro hewan diro
erzan kiro heban diro

eger tu tiştek bi erzanî bikirî, gelek caran ew zû xirab dibe


nanê xwe bixwe bi avê, mineta xelkî bavê

Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.


kulan kulan

Ew Mêrdînê wekî kefa destê xwe dizane.


emanet kire helamet

security deposit turned into a scarecrow

li dema mirov çavê xwe nede emanetê kesekê din ku bi emanet dayef mirovî


ji mêşê dikete gamêş

ew demê ku kesek tiştekê biçûk gelek mezin dike, eger arîşek biçûk be u kesek mezin bike

A: Bira te zaniye Karzanî got ku Azad yê emelî kirî.
 B: Bira guhê xwe nedê ew ji mêşê dikete gamêş, Azad pîçekê yê nesax bû.


ew dibêje, lê napêje

he talks the talk, but doesn't walk the walk

I wouldn't trust him as far as I can throw him


sed gotin, gurî kiriyarekê bin

Ji sed + gotin + gurî + kiriyarekê + bin


heciyê çû cih ji ber çû

هەجیێ چوو جﻫ ژبەر چوو (Kurdish-Arabic)

gotinek, bi taybetî di nav zarokan da tê gotin, demê yek ji cihê xwe radibe û yekê din têt u cihê wî dibe, vê gotinê dibêje


tilîqûnî kirin

Zarên gund wê rojê partosa mala Hecî Xiyas pirî tilîqûnî kiribûn partos êdî nedixebitî!

tiştek tim seridandin, heya ku bê xerakirin pê re mijûl bûn

te ew qas ew radyo theqûn kir. heya ku xera bû

argo

ew bi şerme nizanin, heya êvarê hev û din theqûn dikin


hewar û girî

axînk rahêlan û di heman dem da kirin girî

gelek caran jî tê gotîn dema bi awayekê zor ji kesekî xerîb dibîn û bîriya wî dikeyin


kes nabite mela bi rojekê

pîrependek, ramana wê eger tu xwe rabigirî bi fêrbûna tiştekî, tu dê zîrek bî


heta bikeviye ser sikeyî

dema dest bi kirina şulekî dikeyî bi sanahîtir lê dihêt ji ewa mirovîn hizr bo dikir


serve qat e, ji bin ve pat e

سەرڤە قاتە، ژ بن ڤە پاتە (Kurdish-Arabic)

a suit on the outside, rags on the inside

ne her tiştê ji serve yê can be, yê baş e yan bi mifa ye; û ne her tiştê kirêt be, yê xirabe


ne her tiştê ji ber ve ma, bavêje ber pezî

Ji ne + her + tiştê + ji + ber + ve + ma + bavêje + ber + pezî

one man's trash is another man's treasure

nek hemû dema bermayî yên mirovî bi mifane


hindî bi mînîn dê bînîn

çend pitir kesek emirî bibe, dê ptir serbor bi serî hên


kes bi pilekê nagehîte ser milekê

کەس ب پلەکێ ناگەهیتە سەر ملەکێ (Kurdish-Arabic)

Ji kes + bi + pilekê + nagehîte + ser + milekê

You cannot with one flick get to the top of the hill

berdewam be li ser karê xwe, biwêjekê bo wan kesan tê gotin yên ku hizir diken mirov dikare zû zengîn bibe dema şûlekî dike


ji destê yekî nehatin

neşiyan ti tişt kirin, pêçênebûn, ti desthelat nebûn


mala te!

îdyomek e ku kesek ku dibêje gava ku ji gotina yê beramberî xwe bawer nake yan naxwaze wisa bike yan wisa bibêje


Xwedê dilê te xweş ket

Xwedê bêhina te fireh bike, Xwedê te keyfxweş biket, an jî dema yek di mirît ev dibêjin xêzan û kes û karên wî/ê.


ew xem bo ew dem

her karek di demê xwe de baştir e bê kirin

Pir xema paşerojê nexwe, ew xem bo ew dem.


derdên her rojekê têra wê hene

Ji derdên + her + rojekê + têra + wê + hene


niza çawa ye

dema kesekî/ê divê gelek tiştan bêja, lê hemî tişt nahên bîra wî

Ez çûm Dihokê min cil kirîn û çûme geliyê Dihokê û Dihok niza çawa ye û çawa ye...


keftin ser sikeyî

dema ku kesek ji nû ve xwe fêrî tiştek dike, li ber wî bi zehmete, lê mirov dibêjnê hema tu bikaviye ser sikeyî xilas, anko dema tu pîçekê fêrbûyî dê bi sanahî bît


tu bo xwe çi didanî

dema kesek xwe bi mezinahî derdiêxe u mayê xwe di karûbarên yekî din dike u ew bibêjîtê tu bo xwe çi didanî


cixare ne ti kare

kêşana cixara çi başî tê de nîne, cixare kêşan şûlekê pûç e

Çima tu cixara dikêşî, cixare ne ti kar e.


kimreşî kirin

Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.


bêhna xwe fireh kirin

bi tehemûl bûn, xwe girtin bi sebir, tehemûl kirin, xwe ragirtin

Bêhna xwe fireh bike ew dê her hêt.


kera dixesînît

ker + -a + dixesînît, ji xesandina keran têt

just sittin' on the dock of the bay/ Wastin' time

dema ku kesek gelek betal bît
 dema mirov bi (mecazî) dibêje kesek dawetê dike
 eger mirov betal be u kesek pisyar bike ji mirovî "tu çi dikeyî?" mirov bibêje "kera dixesînm/dawetê dikem."


mala xwe bar ke, mala xwe xirab ke

مالا بارکە، مالا خوە خراب کە (Kurdish-Arabic)

wear and tear is inevitable when you move house


rêka marî

Kiriyareke zîrekane ye, ku kesek barudoxekê nexweş çareser dike

Azad çendê şareza ye. Ew li hêkelê dijît, lê bi rêka marî ev avahî serûber dirist kir.


dikana te ya vekirî ye

derbirrîneke tê gotin dema ku mirov dibîne zincîra pantolonekî vekirî ye, weku hoşdarî da ew kes zincîra xwe bigire


heyv bin ewrî bû

kesek vî tiştî dibêje demê ew hevalekê dibîne ku ji mêj ve nedîtiye


qazan û razan

قازان و رازان (Kurdish-Arabic)
zik û binzik
şêr şêr e çi jin e çi mêr e

(kirêt) li gor nêrîna zelamên şovenîst, jinê mifa nîne ji bilî tamên lênangehê û textî


gurgekê mirî

ecêbe, dema ku tiştek çêdibe ku di xeyala mirovî de nebe

Gurgekê miriye tu hatiye sera me bideyî.

Wey babo! Gurgekê mirî!


ez kuştim

bi mibalexe wextê kesek mirov gelek aciz u bêzewq u dilgiran bike

Stirana wî ez kuştim hindi ya nexweş bû.


destê xwe yê bi kulavê xwe ve nayî

دەستێ خوە یێ ب کولاڤێ خوە ڤە نایی (Kurdish-Arabic)

Ji destê + xwe + yê + bi + kulavê + xwe + ve + nayî


dîn berfireh

wergirtin u razîbûn bi kesê beramber bi nermî u bi sanahî


dê bêjî min nanek ya xwarî, wî kerek

دێ بێژی من نانەک یا خاری، وی کەرەک (Kurdish-Arabic)

Ji dê + bêjî + min + nanek + ya + xwarî + wî + kerek

(lit) you might complain 'I ate a whole loaf and he ate one slice'

(dynamic equivalent) It's as if I've eaten at the Ritz and he's had beans on toast

tê gotin bu kesê/a zor tore û êciz û nerazî


reşu bi destên xwe heke dê av te bet

Ji reşu + bi + destên + xwe + heke + dê + av + te + bet

xwe bi hiviya kesê ve nehêlan, mirov bi xwe karê xwe biket da biserkevît


rûniştin ser kuriya xwe

ڕوونشتن سهر کوریا خوه (Kurdish-Arabic)

dest berdan ji karên xwe yên xirab, bes kirina xirabiyê


sotim nahêt gotin

(dynamic equivalent) I'm biting my tongue

tê gotin dema mirov hez dike ya dilê xwe bêje lê yan mirov neşêt yan newêrît


mijûltir ji deyka zavayî

مژویلتر ژ دەیکا زاڤایی (Kurdish-Arabic)

tê gotin wextê mirovî gelek erk u kiriyar hebin biket, u mirov gelek mijûl bît

Dê şêm evru te bînm bira?

Ah bi rastî ez mijûltir im ji deyka zavayî eger sibehî başe bu te bila?


heta xeletiyan nekeyî, tu fêr nabî

Ji heta + xeletiyan + nekeyî + tu + fêr + nabî

if mistakes are not made, lessons will not be learnt

ti arîşe di hindê de nîne eger mirov xeletiyan bike, çimkî dema mirov xelet dibe, fêr dibe


lê germ bûn

Hînî kesekî yan jî tiştekî bûn, pê ve zeliqin, tekildarî zede bûn.

Seyfo di eyne xwe re dernaxwe. Bi zore li palehiya genim sor germ bûye. (Adar Jiyan)


têra te û ejdadê te heye

تێرا تە و ئەژدادێ تە هەیە (Kurdish-Arabic)

wextê mirov difikire ku tiştek kafî nîne û yek bi taybetî pîrek dibêje têra te û ejdadê te heye, anku bu te û ewêt li dû te ji re tên kafî ye


Demê pişîk ne li mal e, navê mişk Ebdulrehman e

Ji Demê + pişîk + ne + li + mal + e + navê + mişk + Abdul + Rehman + e

demê pişîk diçe, mişk bi dilê xwe dibe, lê ev biwêj e tê gotin demê yê/a bi hêz diçe yê/a bêhêz bi dilê xwe dibe


di cihê xwe de bûn

Biriyareka di cihê xwe de bû.


xwîn û goşt

Tu bûçî min diqotî? ma ez jî ne xwînûgoşt im?


xiyar e; ji tîtkî diyar e

خیارە؛ ژ تیتکی دیارە (Kurdish-Arabic)

it's a cucumber; it will be apparent even as a baby cucumber

dema mirov kesekî dibîne, dikare hinek pêzanîna li ser bizane

Eve mirovekê pûç e; mala te, xiyar e ji tîtkî diyar e.


ew çi bela ye

kesê ku axiftinên bi kenî û bi hêz dibêje ku hemû kes dikin kenî

HAHAHA! ew çi bela ye, demê ew diaxive keniya min tê.

Ez nizanm ew çi bela ye bu me peyda bûyî.


jinê bîne ji esliya, da bibînî ecêbiya

ژنێ بینە ژ عەسلیا، دا ببینی عەجێبیا (Kurdish-Arabic)

get married to an honorable girl and you will see wondrous things

avê bîne ji kaniya jina bîne ji esliya da bibînî ecêbiya

merem ewe ku eger mala ew jina ku tu bo xwe bînî maleka baş û bikêrhatî û bi şeref bin, tê dê hêbetî bî ji başiya wê jinê


here rêkê, bila ya dîr bît; jinê bîne, bila ya pîr bît

Ji here + rêkê + bila + ya + dîr + bît + jinê + bîne + bila + ya + pîr + bît

Get going on your way, even if it's the long way round, and get on and marry, even if she's an older woman

If you take a wife, better one who is wise and learned than one who is beautiful and dumb

eger mirov jinê bîne, baştire pîr û aqil be, lê ne ku can û bêaqil be


ew micrim e

kesê/a ku bi axiftinê zîrek e, dikare keniya xelkî bîne


diwîrî te

Diwîrî te dihî ekê wekî te şehîd bû.


hefik stîr

حەفک ستیر (Kurdish-Arabic)
hefik stûr
hefik stwîr

dewlemend, zengîn,
 ji wan kesan re tê gotin yên ku gelek pare û mal û saman heyî, pitiriya caran ji gendelan jî re tê gotin


ew mêrê me ye

dema jin emirî û fermanan li mal û zilamê xwe dike; Wezîra Daxilî ye


bi peyvên xwe gotin

gotina hizrekê, axiftinekê, nivîsînekê bi peyvên xwe yan bi hindek peyvên din

Mamoste: Hin dikarin vê ristê"dê mala te xirab kem" bi peyvên xwe bêjin?
 Qotabî: Belê mamoste. "ez dê mala te wêran kem."


şêl û bêl

bêserûberî, ne rêkûpêk, kes di kes ne gihiştin

Eve çi şêl û bêl e kes di kesê nagihe.


te çi swînd li ser min nînin

تە چ سویند ل سەر من نینن (Kurdish-Arabic)

Ji te + çi + swînd + li + ser + min + nînin

rastiyê dibêjim, es direwa nakem, bê tirane
 dema kesek rastiye dibêje û nevêt swînd bixwe

Bawer bike! te çi swînd li ser min nînin, ew gelek hez ji hewe dike.


destekê bi tinê deng jê nahêt

دەستەکێ بتنێ دەنگ ژێ ناهێت (Kurdish-Arabic)

Ji destekê + bi + tinê + deng + jê + nahêt

yekgirtin, êkgirtin
 eger em bibin yek û destên xwe bikin di destên hev de, dê gelek bihêz kevin


yê biçîte masiya dê qûna wî ter bît

یێ بچیتە ماسیا دێ قونا وی تەر بیت (Kurdish-Arabic)

If you go fishing, you're going to get a wet backside

he that would have eggs must endure the cackling of hens

biwêjeke tê gotin ku ti tişt bi sanahî nînn, anku heta tiştekî bi dest xwe ve tînî divê qurbaniyê bidî


kes bi pilekê naçîte serê milekê

Binêre kes bi pilekê nagehîte ser milekê.


se direwît, karwan bi rêka xwe diçît

سە درەویت، کاروان ب رێکا خۆە دچیت (Kurdish-Arabic)
se direwît, karwan diburît
se direyê karwan dibûrê

Ji se + direwît + karwan + bi + rêka + xwe + diçît

the dog barks, but the caravan keeps trotting on

Ev biwêje tê gotin dema kesek dixwaze mirovî bişkêne an jî xeberan bêje mirovî, lê mirov pûteyî pê nade.


du çîçik bi berekî kuştin

دو چیچک ب بەرەکی کوشتن (Kurdish-Arabic)
du çwîçik bi berekî kuştin
bi kevirekî du teyr kuştin

du tişt an jî kiriyar di heman dem de kirin


hemî rêk diçine aşî

biwêjeke tê gotin bo amaje bi wê çendê bide ku ne bi tinê yek rê heye bo gihiştina armancan lê gelek rê hene


dilên nazik nagihin çi mirada

دلێن نازک ناگەهن چ مرادا (Kurdish-Arabic)
diên nazik nagehin çi mirada

Ji dilên + nazik + nagihin + çi + mirada

a soft touch does not reach a serious target

ew kesên dilnazik û dilnerm nagihin armancên xwe ji ber dilnazikiya xwe


ser pê

bi lez zad xwarin, ev biwêje piraniya caran li xwaringehan tê gotin dema mirov lefê ser pê/bi lez dixwe û diçe


her jêheliyekî, jordaniyek heye

هەر ژێهەلیەکی، ژۆردانیەک هەیە (Kurdish-Arabic)

dumahîya her nexweşiyekê xweşiyek e, piştî her tiştekê bi zehmet xweşiyek e


dolme domîna jinka ye

دولمە دومینا ژنکایە (Kurdish-Arabic)

Stuffing vine leaves is the women's equivalent of dominoes

ev biwêjê tê gotin bo jinan demê apraxa çêdikin ku gelek mijûl dibin herwekî zilam domînê dikin


kul û keser

Min gelek kul û keser yêt heyin.


yekemî bê rikaber

kes nîne bibe hevrik, di ser hemiyan de ye, li rêza yekê tê


her teviyekê li erdekî didet

هەر تەڤیەکێ ل ئەردەکی ددەت (Kurdish-Arabic)

eve ji wê çendê têt wextê kesek bi bivirî darekê dibire û her jarekê bivirî li erdekî dide
 -çavdêr Ferhad Kurdi

wesfa kesê/a nedirist yan kesê/a ku mirovî bawerî pê nebe

dema kesek sihbetekê dike û her behnekê tiştekî bêje ku çi peywendî bi yek ve nebe


di gel rêzgirtinê

Di gel rêz û silavan, rêz û silav, silavên germ, gotinekê li dumahiya nameyan û formên fermî tê nivîsîn bo diyar kirina rêzgirtinê li kesê/a beramber.

Bo mamosta Alî zor berêz
 Babet: Daxwazî
 Ez qutabî X daxwazê ji cenabê hewe dikem ku ruja 5 şembî destûriyê bidene min ji bo karekê fer.
 Di gel rêzgirtinê


dû yê bê agir nîne

eger gotegotek li ser kiriyareka xirab hebe divê gunehbarekê dirist hebe ku kesek miznibe


ziman çek e

Her zimanekê mirov bizane sîleheke fi mirovî, zanîna zimanan mirovî bihêz diêxin


zik û binzik

زک و بنزک (Kurdish-Arabic)
qazan û razan

like we say he's one-track minded (always thinking about sex)

Wesfeke bo wan kesên hizira çî nakin ji bilî tamên gede û endamên guhnêlî


te çi ji xelkê ye?

te şolep xelkî ye, çima tu mayê xwe di xelkî dikî, eve ne şola te ye


dîkil e

Ev lefe dîkil e hindî ya xweş e.


kerê du pê

ker + -ê + du + pê, kerî weko mirovîwesf dike ku du pê hebin

ji wan kesan re tê gotin yên ku bêaqil, xişîm û nezanin, yê ku wekî keran serederiyê dike


tirkurmanc

Dibe yariya peyvan ji tirk + kurmanc, lê dengê wî wek Turkoman

Kurdên ji Kurdistana Başûr ku nekarin bi Kurmancî bipeyivin.


fiyûzên yekî çûn

nedirist, tirredîn, netemam, nîv empêr şol kirin, tê gotin bo wî kesê/a kiriyarên xerîb dike

Te xêre tu çi dibêjî, bawer bike fiyûzên te yêt çûyin.


dest û pê digirtîne

nezanîn çi bê kirin, yan ji ber tiştek nekare çi bike

Heval, ez dizanim ku dest û pê te digirtîne û ew bira yê teye, lê divê tiştek bê kirin.


dîn û harên yekî/ê bûn

دین و هارێن یەکی/ێ بوون (Kurdish-Arabic)

gelek ji yekî/ê re hez kirin, ta radekê zêde hez ji yekî/ê kirin

Ji berî ew bizewice, ez dîn û harê wê bûm.


dinya ya dikelît

zêde zêde germ e, demê li cihekî gelek germ be ev biwêje tê gotin

Evroke dinya ya dikelît bira ez bêjim ez dê li mal mînim.


tiştê çû, çû

Ev biwêje tê gotin dema tiştek bi serê kesekî/ê tê û her li dû wî tiştî biçe, mirov dibêje tiştê ku borî jibîr bike, ya çûyî jibîr ke


ya çûyî ji bîr ke

ev biwêje tê gotin dema tiştek bi serê kesekî/ê tê û her li dû wî tiştî biçe, tiştê çû, çû, li dû tiştê borî neçe


ya çûyî çû

ev biwêje tê gotin dema tiştek bi serê kesekî/ê tê û her li dû wî tiştî biçe, tiştê çû nede dû, tiştê çû, çû


ser standin

kontrol li ser tiştekî kirin, bo mînak eger li bazarî hemî kes kar bikin û kesek bê û îşê wî ji yê hemiyan baştir lê were dibêjin ser yê ji hemiya standî


reqreq kirin

Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.


pare bi daran ve nahên

پارە ب داران ڤە ناهێن (Kurdish-Arabic)

Pare bi sanahî nayên, divê mirov hişyar be di mezaxtina wan de


dewleta bel e, gewr e, keçik avis,bûk stewr e

Taliha yekî nebaş çûn, bextê yekî reş bûn, hemû karên yekî xirab çûn


dewleta gil û toz e, bûk stewr e, ya avis baltûz e


dewlet dirêse ga golikê diallêse

Taliha yekî baş çûn, bextê yekî xweş bûn, hemû karên yekî çê û çak meşîn


ber dikevît

dibe mirov bike, çêdibe mirov bike, di înît mirov bike

Seyiraneka dirêj e, lê ber dikevît mirov biçît.


şilê lî, koraylî, qebûleylî

Ev biwêje tê gotin li dema file jiyana hevjîniyê pêktînin vê sozê didin ku xwe eger ya/ê şil be an jî kor be wê razî bibe û di gel hev bin ta mirin wan ji hev dur bike


serve mela ye, bin ve bela ye

serve mela ye, bin ve niewz û bela ye
serve mela ye, bin ve ayber û bela ye

Ji serve + mela + ye + bin + ve + bela + ye

ev biwêje tê gotin ji wî/ê kesî/ê re yê/a ku xwe ji serve baş dike, lê di dilê xwe de wisa nîne û xirabe


kun mişk lê bûn qeyserî

کون مشک لێ بوون قەیسەری (Kurdish-Arabic)


kirin guhark û kirin guhê xwe

کرن گوهارک و کرن گوهێ خوە (Kurdish-Arabic)

Ji kirin + guhark + û + kirin + guhê + xwe

ti car ji bîr nekirin, hemû gava li bîrê man, ji bîr nekirin


sinorê xwe bizane

hedê xwe bizane, xwe bê ihtîram neke, pê xwe ji berka xwe dirêjtir ne avêje


bi xwe re nedîtin

ji bo kirina karekî di xwe de hêz nedîtin

divê min gihayê baxçe biçiniya û gul avdana. lê îro min bi xwe re nedît.


destgiran bûn

Tu li lafekiya wî menêre di karê xwe de wilo destgiran e ku nayê gotin.

Rodîcan pir destgiran e ku derbekî li mirov dixe wekî hesin li mirov bandor dike.


îman ji serî derketin

çawa ku rêzdarê ew rewşa keça xwe dît, îman ji serî derket

ji birçînan îman jî serê wan derket lê dîsa jî dev ji doza xwe bernedidan.


li xwe nenêrîn

rewşa xwe ji çav derbas nekirin, a rasteqînî nedîtin

hesen hema xelkê rexne dike, lê qet li xwe jî nanêre

ser û guhê xwe, bejn û bala xwe zêde girîng negirtin

keçik li xwe nanêre, naxwe bedew e.


mîna nanê sêlê

hesen mirovekî mîna nane sele durû ye, bi wî bawer nebin

ka zana mîna nane sele ye sebr nake ku hema ew gav dipeqe.


qûreqûr kirin

ma we nebihîst, jinikê di destê mêrê xwe de çawa dikir qûreqûr

zarokan wisa qûreqûr dikirin ku ezji xewê şiyar bûm.


star tê de neman

ka tê de star nemaye ku carekê jî bi kêrî we bê

ji bo xerabbûna tenduristiyê jî tê gotin

wê nexweçiyê wisa kir ku star di hestiyê wî de jî nema


xwe avetin pêş

jixwe hema çi karekî xweş û kerhatî hebe ew xwe diaveje peş

ku hemîdxwe neavetapeş wî, xwedê dizane, lê niha di mezel de radiza.


xwe dan hev

li ber rêz û hurmetê yan jî ji bandorek din vekişîn, rêz nîşan dan

dema ku kalikê wî ket hundir, xelîl xwe da hev

"gava ev dihat bîra wê, bi carekê de diteqiya, xwe bi piş ve diavêt, dû re dîsa diket erdê, radibû, xwe dida hev. . . abidin parilti


xwe pê nîşan dan

ew gelekî bi piş ve diçû, lê qurbana destê wî bim, bawerê min xwe pê nîşan da

wan ew qas hêvî nedikir, lê serhatê mîrê zirav bi bilûra xwe ya zelûl xwe bi wan nîşan da ku çi lawên xelkê hene.


FM

: Etîmolojiya vê peyvê nehatiye nivîsîn. Eger tu bi rastî bizanî, kerem bike bişkoka "biguhêre" ya di ser van gotinan re bitikîne û etîmolojiya vê peyvê binivîse. Çavkaniyên ku te ew etîmolojî jê girtiye jî binivîse.

Kesê/a ku gelek diaxive, kesê/a ku zêdeyî radeyî baxive

Mala te! ma tu FMî tu hinde diaxivî.


ser çavêt ez

a parody of the way poor speakers of Kurdish try to say 'you're welcome'

Weke henek tê gotin ku hevreha "ser çavêt min" e


xwe dê bêjî

ya ji (yekî)/te ve, tu dişêyî bêjî, xwe tu bêjî

Min dihî êk dît xwe dê bêjî tuyî.


Xwedê rihetiyekê bi te de

Xwedê rehetiyê bide te, xwişka me ya dilovan, Cenet Xan.


dest bo (yekî) dirêj kirin

Alîkariya yekî/ê kirin, harî kirin, misaeda yekî/ê kirin


dinya xir

Hemû xelk, alem xir, hemû kes, gelek kes, piraniya mirovan


naîmen!

Ji erebî نعيماً

Dibe ku mana wê pîroz be, tê gotin li Rojavayê Kurdistanê piştî ku kesek serê xwe bişû yan pirça xwe kurt dike li ba helaq, hingê kî wî/ê bibînê wiha dibêje wî.


bi axiftina xweş dê marî ji kunê îniye der

ب ئاخفتنا خوەش دێ ماری ژ کونێ ئینیە دەر (Kurdish-Arabic)

eger zimanê mirovî xweş be dikare xwe digel hemî kesan birêve bibe


berî baranê xwe ter neke

بەری بارانێ خوە تەر نەکە (Kurdish-Arabic)

don't count your chickens before they are hatched

bila mirov tiştekî nebêje berî destpêkirinê, bila mirov metha berî destpêkirinê neke.


berê xwe dan (yekî)

Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.


bûn paleyê pûş

me gelekî hewl da, lê dû re fne fem kir ku em bi tene bûite paleye pûş.


di serê (yekî) de neçûn

Guhartoyeke di serê (yekî) de rûneniştin.


henekên xwe pê kirin

galteyên xwe pê kirin, tinazê xwe pê kirin, zikê xwe pê şuştin


Xwedê nîşan nede

Xwedê nîşan nede, lê heke ew agir têketa nava gund wê çawa bibûya gelo?


Xwedê nede şermê

xwedê me li hemberî wan nede şermê, (dia)


hatin ser hişê xwe

Nexwe ez dev ji van xeyalên cinsî berdim. Ayfer pîroz e ji bo min. Na na divê ez hinekî werim ser hişê xwe.

2016, Mihemed Şarman, Pirça Winda, Avesta, çapa 2an, r. 6, ISBN 978-605-5585-41-9

Tu sax û silamet bî. Piştî tu hatî, kekên min hatin ser hişê xwe, ber bi başiyên derin.

2014, Cuma Boynukara, Arin & Mem û Zîn, Evrensel Basım Yayın, r. 7, ISBN 9786053311577

Welîd Muelim herwiha gef li Kurdan xwar û got, divê Kurd bêne ser hişê xwe û ji dîrokê dersan werbigrin û vegerin himbêza Şamê. Kaynak: Sûrî: Bila kurd hişê xwe bînin serê xwe!

05.04.2019, Sûrî: Bila kurd hişê xwe bînin serê xwe! https://web.archive.org/http://www.rupelanu.com/suri-bila-kurd-hise-xwe-binin-sere-xwe-4781h.htm arşîv, rupelanu.com


reş û şîn bûn

reş û hêşîn bûn


rojek berî rojekê

demek pêşdetir, gavek zûtir, rojeke pêş de

"tu dizanî gelek kar li ser min heye û ez jî dixwazim rojek berî rojekê dergûsa te biqedînim. zinar soran


cegera (yekî) şewitîn

kezeba (yekî) şewitîn
dilê (yekî) şewitîn


tinazê xwe pê kirin

galteyên xwe pê kirin, henekên xwe pê kirin

Pişt re gundiyan, heval hogiran li pişt melê nekeniyana, tirane û tinazên xwe pê nekirana.

2016, Mihemed Şarman, Pirça Winda, Avesta, çapa 2an, r. 52, ISBN 978-605-5585-41-9


henekê xwe pê kirin

galteyên xwe pê kirin, tinazê xwe pê kirin, henekên xwe pê kirin

Marie lirûyê min nêrî û henekê xwe bi min kir ji ber ku wê digot ku yê li min bineriya wê bigota" ez ji nav goran dihatim".


destê xwe dirêjî (tiştekî) kirin

Guhartoyeke destê xwe dirêjî (yekî) kirin.


piyê xwe sivik kirin

Ji bo guhertoya rastnivîsî binêre piyê xwe sivik girtin.

Diviyabaya wan piyên xwe sivik bikirana û zû biçûna (...)

Sidqî Hirorî, Kurê Zinarê Serbilind, Weşanên Nûdem, Stokholm, 1996


dinya bi dor e, ne bi zor e

دنیا ب دۆره، نه ب زۆره (Kurdish-Arabic)

life is about taking turns, not taking things by force

her karek azîne û prensîpeke wê heye,
 her tişt di demê xwe de tê, bi zor nabe


nava (yekî) qetîn

Tu vê şêva tarî li vir çi dikî? Nava min qeta, xwelî sero.


xwe bi dest yekî ve berdan

Guhartoyeke xwe bi dest (yekî) ve berdan.


binê guhê (yekî) xwê nedan

Guhartoyeke belika guhê (yekî) xwê nedan.


Xwedê (yekî) bi rehma xwe şad bike

Guhartoyeke Xwedê wî bi rehmeta xwe şad bike.


agir û barûd li ba hev nabin

Guhartoyeke agir û barûd li ber hev nebûn.


eynî av e eynî aş e

Guhartoyeke eynî berf e, eynî çiftexas e.


dek û dolab li serê (yekî) çêkirin

Guhartoyeke dek û dolab li dora (yekî) gerandin.


bi sebiyan re sebî bi mezinan re mezin bûn


wekî diya bûka bêcihêz li hev çûn û hatin

Guhartoyeke wekî diya bûka bêcihêz, li hev çûn û hatin.


kefenê xwe kirin stûyê xwe

Guhartoyeke kefenê xwe dayîn piçenga xwe.


di bin zilm û zorê de man

Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.


di serê (yekî) de çûn

Guhartoyeke di serê (yekî) de rûneniştin.


dest û piyên (yekî) li hev ketin

ji heyecan an jî ji pêknehatinê li xwe heyirîn


ji doxîna xwe re durist e

Guhartoyeke ji doxîna xwe re durist bûn.


li ber çavê (yekî) reş bûn

Guhartoyeke li ber çavên (yekî) reş bûn.


(tiştek) di devê xwe de birin û anîn

Guhartoyeke di devê xwe de birin û anîn.


di guhê ga de bûn

Ji bo guhertoya rastnivîsî binêre di guhê gê de bûn.

Yaw wellah em ji xwe fedî nakin. Hey kurdo, ta kengî em ê di guhê ga de bin. Yaw her tişt li ber çava ye, dewleta tirk lîstkan dike.

Rewan Elî, şirovekirina nûçeyekê, Netkurd.com, 11/2011


xwe avêtin tor û bextê (yekî)

Guhartoyeke xwe avetin ber tor û bextê (yekî).


dema ba tê her kes kimê xwe li serê xwe digire

Guhartoyeke ba tê her kes kumê xwe li serê xwe digire.


beynamaz di navbera Xelîl û Celîl de man

Guhartoyeke di navbera Xelîl û Celîl de man.


(tiştek) di gewriya (yekî) de neçûn xwarê


kerê bê kurî

Ji wî/ê kesî/ê re tê gotin ku bêaqil be.


şemşaq jê re avitin

şalûsî jê re kirin, şelafî jê re kirin, pesna yekî dan

Rewûşbîrên Kurd jî pirrî xwe ji dijminên gelê Kurd re şemşaqan davêjin û li hemberî hêzên Kurd nivîsên xwe bi kar tînin!

ta yek namire mirovê Kurd layiqî xwe nabîne pesna yekî bide, erdê jê re dûz bike, şemşaqan jê re biavêje, nangermiyan bike


xwe avetin ber tor û bextê (yekî)

Guhartoyeke xwe avêtin ber tor û bextê (yekî).


KIA xweştir e ji piya

Ev biwêje li ser trimpêla Kia tê gotin, jiber ku ne trimêleka gelek baş e xelk dibêjin bi tinê ji piyan anko birêveçûnê xweştir e.


yek li vir xistin yek li wir xistin

Guhartoyeke yek li vir xistin, yek li wir xistin.


zimanê xwe jê kirin cihê xwe çêkirin

Guhartoyeke zimanê xwe jê kirin, cihê xwe çêkirin.


ji ber baranê revîn çûn ber tiriyê

Guhartoyeke ji ber baranê revîn, çûn ber tiriyê.


bi zimanê xwe xwe dan dest

Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.


bi zimanê xwe li xwe şahidî dan

Guhartoyeke bi zimanê xwe, li xwe şahidî dan.


şev kirin roj roj kirin şev

Guhartoyeke şev kirin roj, roj kirin şev.


qenciya te nagihîje me bila xerabiya te jî negihîje me

Guhartoyeke qenciya te nagihîje me, qet nebe bila xirabiya te jî negihîje me.


ava germ di kapokên min de hatin

Guhartoyeke ava germ di kabokan de hatin.


bi tiştekî re kêr nehatin

Guhartoyeke bi tiştekî re bi kêr nehatin.


pişta (yekî) dananîn erdê

Guhartoyeke kesî pişta (yekî) daneynîn erdê.


dek û dolap li (yekî) gerandin

Guhartoyeke dek û dolab li dora (yekî) gerandin.


zehf zêde bi hev du ve girêdayî bûn

Guhartoyeke wekî seg û pisîkên bi hev du ve girêdayî bûn.


piyên (yekî) li hev ketin

Guhartoyeke dest û piyên (yekî) li hev ketin.


xwe avêtin bextê (yekî)

Guhartoyeke xwe avetin ber tor û bextê (yekî).


xwelî bi yekî werkirin

Guhartoyeke xwelî bi serê yekî de kirin.


eş û pirsgirêka xwe avêtin hundirê xwe

Guhartoyeke kul û derd avêtin hundirê xwe.


li serê mirovan dek û dolab vekirin

Guhartoyeke dek û dolab li serê (yekî) çêkirin.


ji mal û warê xwe dûr kevtin

Guhartoyeke ji mal û warê xwe dûr ketin.


nan ji malan av ji malan taştiya palan

Guhartoyeke nan ji malan, av ji malan, taşteya palan.


dest dirêjî (tiştekî) kirin

Guhartoyeke destê xwe dirêjî (tiştekî) kirin.


ji mista (yekî) derxistin

Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.


bi cilê canê xwe re li hev nekirin

Guhartoyeke bi cila canê xwe re li hev nekirin.


pirsgirêka xwe çareser kirin

Guhartoyeke pirsgirêka xwe bi xwe çareser kirin.


bîzê (yekî) jê çûn

Lê çaxa min di neynikê de li vî senemê sik dinêrî, qet bîzê min jê nediçû

Robert Louis Stevenson, (terciman: Ciwanmerd Kulek), Meseleya Seyr a Dr. Jekyll û Mr. Hyde, Avesta, 2020, r. 70, ISBN 978-605-2246-80-1


nepîvayî gotin sê çap e

Guhartoyeke hê nepîvayî, tu dibêjî sê çap e.


bi qîç û pîlan ketin (tiştekî)

Guhartoyeke bi her çar qîl û pîlan ketin (tiştekî).


ji ser xwe re kesek nedîtin

Guhartoyeke ji ser xwe re tu kes nedîtin.


ji derd û pirsgirêkan xelas nebûn

Guhartoyeke serî ji derd û kulan xelas nebûn.


ez kor tu kor icar wê kî here jor?

Binêre ez kor, tu kor, îcar wê kî here jor.


dek û dolab anîn serê kesekî

Guhartoyeke dek û dolab anîn serê (yekî).


dek û dolab lê gerandin

Guhartoyeke dek û dolab li dora (yekî) gerandin.


li dora (tiştekî) gerîn

Guhartoyeke li dora (tiştekî) çûn û hatin.


dev û pozê (yekî) tije xwîn bûn

Guhartoyeke dev û pozê (yekî) ketin hev.


aqilê (yekî) ne li serê (yekî) bûn

Guhartoyeke aqilê (yekî) ji serê (yekî) çûn.


Xwedê wê bi miradê wê şad bike

Guhartoyeke Xwedê wî bi rehmeta xwe şad bike.


Xwedê wan bi hev re pîr û kal bike

Guhartoyeke xwedê bi hev û din re kal û pîr kirin.


çûn ser kurm û kirasê (yekî)

Ji alî xûy û nîşaneyên karakterîstîk ve bûn wekî (wî).

Ez niximandî nebûm, lê min dawên dirêj li xwe dikirin. Tu caran min pantor li xwe nedikirin. Ez radîkal bûm. Lê bi zemanî ve min pantorên fireh li xwe kirin. Paşê min jeans jî li xwe kirin. Ez hatim ser kurm û kirasê civakê, lê bi zemanî ve min dît ku ew jî ne bes e bo wê. Min hewl da xwe bi xwe pêşve bibim. Neagahdarbûna li ser siyaseta wê derê ez xistim di rewşekî zehmet de. Axirî heke tu xwe nas nekî… Tu dikarî li vir bikevî li ser kurm û kirasê wan, tu dikarî bişibî wa, lê pirsgirêka herî mezin bû min xwe nas nedikir.

Wextê ez zarok bûm, li malê mêr tunebû. https://web.archive.org/http://www.gencleranlatiyor.org/static/kurdi/transcripts/sengul/v3.html arşîv, gencleranlatiyor.org


lê dek û dolap çêkirin

Guhartoyeke li serê yekî dek û dolap çêkirin.


serê (yekî) ketin derd û belayan

Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.


ez axa tu axa kî çêlekan bibe baxan?

Binêre ez axa tu axa, kî golikan bibe nav baxan.


ez axa tu axa kî mirîşkan bibe baxan?

Guhartoyeke ez axa tu axa, kî golikan bibe nav baxan.


canê (yekî) tehemûl nekirin

Guhartoyeke xîreta (yekî) tehemûl nekirin.


hê nepîvayî gotin sê çap û nîv e

Guhartoyeke hê nepîvayî, tu dibêjî sê çap e.


li esmanan lê gerîn Xwedê li erdê dan (yekî)

Guhartoyeke li ezmanê heftan gerîn, li erdê bi dest ketin.


li esmanê heftan lê gerîn li erde ketin ber dest û piyan


lihêfa ser çavê wî jî birevînî deng nake

Guhartoyeke lihêfa li ser çavê (yekî) birevînî, deng nake.


tu vî alî bixî aliyê dinê dide berê

Guhartoyeke tu li vi aliyî bixî, aliyê din dide berê.


(karek) li ser (yekî) man

Guhartoyeke (karek) di stûyê (yekî) de man.


agir bikeve dehlê qevdek pûşê min tê tune ye

Guhartoyeke agir bikeve dehlê, qevdek pûşe min tune ye.


gerek heft teşt nan û heft bar xwê xwarin

Guhartoyeke heft teşt nan û heft bar xwê xwarin.


dek û dolap lê gerandin

Guhartoyeke dek û dolap li (yekî) gerandin.


ji qata mêran re navê dîk danîne Evdirehman


zimanê (yekî) bi qasî terikê kerê dirêj bûn

Guhartoyeke ziman bi qasî terikê kerê dirêj bûn.


Wekî Ecemê ku çav bi penêrê ter bikeve

Guhartoyeke wekî ecemê ku çav bi penêrê ter bikeve.


adarê berfê da guliyê darê nema danê âvâre

Guhartoyeke adarê berf giha guliyê darê, nema danê êvarê.


madeyê (yekî) neçûn (tiştekî)

Guhartoyeke dilê (yekî) neçûn (tiştekî).


dek û dolap li serî çêkirin

Guhartoyeke li serê yekî dek û dolap çêkirin.


wekî mûma rêtî

Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.


ji tu kesî yan jî tiştekî re bi kêr nehatin

Guhartoyeke bi tiştekî re bi kêr nehatin.


agir bikeve dehlê qevdek pûşê min tê de tune


li ku der bû li ku zer bû

Guhartoyeke di ku re zer bû, di ku re der bû.


ez axa tu axa wê kî çêlekan bibe baxan?

Binêre ez axa tu axa, kî golikan bibe nav baxan.


çengê (yekî) tije garis be dendikek jê narije

Guhartoyeke destê (yekî) tijî garis be, libek jê nakeve.


kergoşk ji çiya xeyîdiye haya çiya jê tune ye

Guhartoyeke kergoşk ji çiyê xeyidiye, çiya haj pê tune.


qûna mirîşkê ye radibe hêkên qazan dike

Guhartoyeke qûn qûna mirîşkê ye, dixwaze hêkên qazan bike.


qûna (yekî) çarderî avêtin

dema ku çavên wî li çavên fêris dikevin, qima selim çarderî diavêje.


destê (wî) tije garis be nahêle teneyek jê birije


destê (wî) tije garis be dendikek jê de narije


ji ber şirikê çûn ber mezîlê

Guhartoyeke ji ber baranê revîn, çûn ber tiriyê.


gotin beqê tufî li te be beqê got rûyê min ji ava çem şil nebû îcar ji tûka te şil bibe

Binêre rûyê beqê ji ava golê şil nabe, çima wê bi tifa te şil bibe.


Xwedê neyne serê neyarê me

Guhartoyeke Xwedê neyne serê bavkuştiyê me.


hatin ser kurm û kirasê (yekî)

Guhartoyeke çûn ser kurm û kirasê (yekî).


bêlome

Ma çi bibîne! Zibilê ji kela rohn bûyî dikê ji qoşxanê bifûrê û bêhnekî ketiye her derî, ma yarebbi bêlome!!

24.04.2018, Lehî, Meselok û Şîroveyên Biwêjan https://web.archive.org/http://candname.com/meselok-u-siroveyen-biwejan/ arşîv, candname.com

Wek belkî hûn dizanin, hebû - û belkî hê jî heye - li bajarê me zelamek bi navê Coppo di Borghese Domenichi, yê ko her kesî rêz jê re digirt û li bal her kesî qedirbilind bû, ne tenê ji ber malmeziniya xwe lê ji her tiştî zêdetir ji ber reftar û tevgera xwe ya bêlome.

29.6.2009, Husein Muhammed, Bazê nêçîrê https://web.archive.org/http://www.nefel.com/kolumnists/kolumnist_detail.asp?MemberNr=33&RubricNr=&ArticleNr=4474 arşîv, nefel.com

li sixêfê min nenêrin
bêlome
ew nelê ne

Jîr Jan Amedî, Li Rexê Jiyanê https://web.archive.org/https://www.helbestakurdi.com/helbest/jir-jan-amedi--li-rexe-jiyane.html arşîv, helbestakurdi.com


bi tiliya yekî de mîz nekirin

Guhartoyeke bi ser tiliya kul de mîz nekirin.


giranî li yekî kirin

di kar û rewşan de cefa an bedêlên herî mezin bi yekî kirin

Mirovên mafdar li tu kesan giraniyan nakin.

Giraniyên xwe li xêrxwazan nekin!


mîna giyayê berojê

bedensel zayıflık ve ruhsal alınganlıkları olan kimseler

bazı zayıf yapılı ve güçsüz evcil hayvanlar için

bo kesên ku ji aliyê bedenê û dil ve nazik in

Keça te ya biçûk mîna giyayê berojê ye

em nikarine jê re tiştekî bibêjine.

Pisîka we mîna giyayê berojê ye

îflah nabe.


newala welwelê

Hefteyek e ku tu naxebitî

em ê te bişînin newala welwelê.

Eger tu rast nabêjî

wê te çekin newala welwelê.


qaxik ji yekî re ba kirin

bir şey için bir kimseya tatlı dil dökmek

bi zimanekî xweşik bo tiştekî li ber yekî gerîn, şalûsî kirin


best lê rabûn

Ji nişka ve best li min rabû ku ez herim taxa kevn.

Mehmed Uzun, Mirina Kalekî Rind, Weşanxana Orfeus, 1987


di kerika guh de qîrîn

(di dema bangkirinê de) devê xwe dirêjî qulika guhî kirin û wisa peyivîn


ker û lal bûn

bêdeng guhdarî kirin, dengê xwe nekirin, bêdeng man, helwestek nîşan nedan

Heta kengî em ê ker û lal bin?


mal di tûr de û serî di hûr de

bêwarê ku xem û tatêla wî têrbûna zikê wî ye


malî ava!

biwêjeke tê gotin ji bo derbirîna spasiyê ji kesê beramber, mala te xana Xwedê!

kê gotiyê: 'dizo:


paş baranê ga cil kirin

at çalındıktan sonra ahır kapısını kapamak


reş girêdan

Ji bo guhertoya rastnivîsî binêre reş girê dan.


jê bi dûr ketin

Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.


defên spî avêtin dev û riyê (yekî)

Guhartoyeke dafê spî avêtin porê riyê (yekî).


keys bi dest xistin

Guhartoyeke keys û firsend bi dest xistin.


serê xwe di ber de dan

Guhartoyeke canê xwe di ber (yekî) de dan.


bûn cil û ketin milê (yekî)

Guhartoyeke bûn cil û ketin stûyê (yekî).


nekirin bi pênc qiruşê qul

Guhartoyeke bi pênc qurişên qul nekirin.


simbêlê (yekî) hê nû xwê dan

Guhartoyeke simbêlê (yekî) hê nû bûtik bûn.


canê (yekî) jê re tehemûl nekirin

Guhartoyeke canê (yekî) tehemûl nekirin.


mîna ruhê xwe jê hez kirin

Guhartoyeke mîna roniya çavê xwe jê hez kirin.


zimanê (yekî) heye heft helebî

Guhartoyeke zimanê (yekî) heft helebî bûn.


dinya bûn tara bêjingê li ser serê (yekî)


tu dibêjî qey monik di dest û piyên (wê) de tune bûn


dest û piyên xwe jê birîn

Guhartoyeke dest û piyên xwe jê kişandin.


der û dawa wê di nav dest û piyên wê de ne

Guhartoyeke xwe avêtin nav dest û piyên (yekî).


derziya Xwedê li ber çavê (yekî) çûn û hatin


çavê (yekî) kirin ji nav serî baz dan

Guhartoyeke çavê (yekî) ji nav serî baz dan.


mexseda (yekî) di ber de man

Guhartoyeke miradê (yekî) di ber de man.


serê (yekî) wekî dolab e

Guhartoyeke serê (yekî) bûn wekî dolabê.


dûman ji sere (yekî) çûn

Guhartoyeke dûman ji nav sere (yekî) çûn.


ava sar bi canê (yekî) de hatin

Guhartoyeke ava sar bi çokên (yekî) de hatin xwarê.


xwîn li canê (yekî) gerîn

Guhartoyeke xwîn di canê (yekî) de gerîn.


zikê (yekê) hatin ber devê wê

Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.


ceh dan (yekî) genim jê stendin

Guhartoyeke ce dan (yekî) genim jê stendin.


hişê (yekî) li serê (yekî) nebûn

Guhartoyeke hişê (yekî) ne li serê (yekî) bûn.


destê xwe li herfa Quranê xistin

Guhartoyeke destê xwe li herfa quranê xistin.


dek anîn sere (yekî)

Guhartoyeke dek li ser sere (yekî) gerandin.


ruhê (yekî) jê çûn

Ruhê wî ji lîstina gogê diçe.


(yekî) nûr ji rûçikê (wî) dihate xwarê

Guhartoyeke (yekî) nûr ji rûyê (wî) dihate xwarê.


dek û dolab li ber yekî vedan

Guhartoyeke li serê yekî dek û dolab gerandin.


rengê (yekî) zer bûn

Guhartoyeke rengê (yekî) zer kirin wekî şimayê.


ji derd û kulan xelas nebûn

Guhartoyeke serî ji derd û kulan xelas nebûn.


ji kêfan devê (yekî) çûn pişt guhê (yekî)

Guhartoyeke devê (yekî) çûn pişta guhê (yekî).


riya derî nîşanî yekî dan

Guhartoyeke riya derî nîşanî (yekî) dan.


gotin di devê xwe de birin û anîn

Guhartoyeke (tiştek) di devê xwe de birin û anîn.


îman ji serê (yekî) derketin

Guhartoyeke îmana (yekî) hatin serê bêvilê.


kerguh ji çiyê sû ketiye haya çiyê jê tune

Guhartoyeke kergoşk ji çiya xeyîdiye haya çiya jê tune ye.


mûyê (yekî) bûn mîna şûjinan

Guhartoyeke mûyê canê (yekî) bûn mîna şûjinan.


ketin ser kurm û kirasê (yekî)

Keça min dibistana amadeyî (lîse) kuta kir. Di pola duduyan a zankoyê de kete ser kurm û kirasê xwe, malbata xwe, civakê, dibistana xwe, rûçikê xwe, navê xwe, derdora xwe û hevalên xwe û gihişte pênasa xweya rasteqîn. Dema ku cara pêşîn wê ji min re qala rewşa xwe kir, tiştê ku wê wek “Dayê, bedena min cuda ye, gîyanê min cuda ye” derbirrî, me bêahengî bi hev re kir aheng.

2015, (terciman: Kawa Nemir), ez dayîka transseksuelekî ê me, Koma Stenbolê ya Malbatên LGBT’yan, r. 15

Ev ayet der heqê wan kesan de ye ku bi her halê xwe ketine ser kurm û kirasê kafiran. Li gorî vê rewşê; halê wan kesên ku hêj eziyet nedîtine û bi gotin û amelên xwe bi kafiran re lihevkirî û bi aheng heyata xwe berdewam dikin wê çawa çêbe?

2018, Osman SADIKOĞLU, Dûrketına Jı Şırk û Muşrîkan û Dost Gırtına Allah û Dîn û Dostên Wî https://web.archive.org/https://tevhiddergisi.org/makale/d-rketina-ji-sirk-musr-kan-dost-girtina-allah-d-n-dost-n-w arşîv, tevhiddergisi.org


nava (yekî) çar gopal lê xistin

Guhartoyeke nava dilê (yekî) çar gopal lê xistin.


di stûyê (yekî) de man

Guhartoyeke (karek) di stûyê (yekî) de man.


wekî ku (yek) agir berde barûdê

Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.


di riya (yekî) de canê xwe dan

Guhartoyeke canê xwe di ber (yekî) de dan.


xwe lê qewimandin

ber bi tiştekî ve çûn/bezîn, xwe lê dan (xwe li derî dan).


li ser sed û bîstê girtin

bi kirina karekê xelet girtin, bi ser hilbûn


hem şiv û hem jî gêzer

şiv û gêzer
hem şivik û hem jî gêzer
hem şivtan û hem jî gêzer

wergera yekser ji biwêjeke navneteweyî, bidin ber îngilîzî

hem ceza û hem jî xelat
yan jî tehdîda cezakirinê û ehd xelatkirinê

Abdulkadir Selvi di gotara xwe de wiha gotiye: “Erdogan ji destpêka pêvajoya ve yekem car hem şiv û hem jî gêzer dirêj kir. Herwiha zimanê wî jî hatiye guhertin. Li şûna zimanê tund niha zimanekî nerm bi kar tîne. Herwiha hewl dide bertekên li hemberî Barzanî û xelkê kurd ji hev cuda bike.”


şiv û gêzer

hem şiv û hem jî gêzer
şivik û gêzer
şiftan û gêzer

şiv û gêzer. Wergera yekser ji biwêjeke navneteweyî, bidin ber îngilîzî stick and carrot yan carrot and stick

hem ceza û hem jî xelat
yan jî tehdîda cezakirinê û ehda xelatkirinê


Xwedê bê erê

bi izna Xwedê, ger xwedê destûr bide, inşela.

Xwedê bê erê emê sibê dest bi weşandinê bikin


dengê diholê ji dîr ve yê xweş e

دەنگێ دهۆڵێ ژ دیر ڤە یێ خوەشە (Kurdish-Arabic)

Guhartoyeke dengê defê ji dûr ve xweş e.


ne gotin him ne gotin gum

tu deng dernexistin, têkildar nebûn, nepeyivîn, ne hilimîn ne kilimîn

Di encamê de welatek û cîhaneke hatiye melisandin ku li hember zordariyeke êdî kiriye ku dilê mirov dikizirîne, ne him jê çêdibû, ne jî gum


ziravê (yekî) hatin devê (yekî)

Guhartoyeke ziravê (yekî) anîn ber devê (wî).


îmana (yekî) ji serê (yekî) derketin

Guhartoyeke îman ji serê (yekî) derketin.


çavên (yekî) di nav serê (wî) de reqisîn

Guhartoyeke çavên (yekî) ji nav serê (yekî) baz dan.


(tiştek) li ber çavê (yekî) nehatin

Guhartoyeke (tiştek) nehatin ber çavê (yekî).


mirazê (wî) di çavê (wî) de man

Guhartoyeke miradê (yekî) di çavê (wî) de man.


gotinê xweş ji devê (yekî) derketin

Guhartoyeke gotinên xweş ji devê (yekî) derketin.


peşêman li nîva rêkê

Dema mirov xelet dibe, eger li nîva rê jî bizivir e xirab nîne.


te peqand!

Te karekê baş kir, te şolekê baş encam da.


xwe nagehim serê xwe bixurînim

Ji xwe + nagehim + serê + xwe + bixurînim

I haven't even had the chance to catch my breath

gelek bi kar bûn, gelek bi şol, hebûna gelek karan ko bikî


xew jî divêt û kew jî divêt

خەو ژی دڤێت و کەو ژی دڤێت (Kurdish-Arabic)


xew jî çû û kew jî çû

خەو ژی چوو و کەو ژی چوو (Kurdish-Arabic)


hindek hindek heta bigehit gundek

Ji hindek + hindek + heta + bigehit + gundek

a little, a little, until it becomes a village

Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.


rojeke pêş de

Dixwazin rojekê pêş de ji wê giraniyê xilas bibin

Hêvîya me ev e ku rojekê pêş de aramiyek li welêt çêbe û rêya dîyalogê bêt vekirin daku bigihên encamekê!


hal û mede

‘Hal û mede wiha, min “Boxeyê Birîvayê” bi şêweyekî têrtijî û bi kêfxweşî xwend, her wekî xwînerekî ku ‘hewesa xwe ya li ser xwendinê çu caran ji dest nade


bi qasî serê derziyê

gelek kêm, pirr hindik, ti, hîç, çu, qet, qetiyen

Berpirsê polîtburoya YNKê Mela Bextiyar dibêje, di bûyerên ku niha li deverên Kurdistanî de diqewimin “bi qasî serê derziyê” gunehê min tê de nîne.


şaxên bizinan lê hatin

Ev biwêje tê gotin dema kesek ji mirovi daxwaz dike karek bo bike yan derfetê bidê, lê mirov razî nebe eger xwe ew kes çi bike.

Xwe şaxên bizinan li te bihên, ez nahêlim tu biçiye serê çiyayî.


(filan kes) bi ava gemirî ra tê vexwarin


(filan kes) bi tiliya kul de mîz nakê

Binêre bi ser tiliya kul de mîz nekirin.


(filan kes) bilûra ber ga ye, çira ber kora ye

Binêre bilûra li ber ga ye, çira li ber kora ye.


(filan kes) li heft ava bidê, qolana piştê şil nabê

Binêre xwe li heft avaxê qolanê piştê şil nabê.


dayîk hato ji der de, xwedî rabû berda

Guhartoyeke dayîk hat ji der ve xwedê rabû di ber de.


dîwaro ez ji te re dibêjim, bûkê tê bigîn

Guhartoyeke deriyo ji te re dibêjim, piştderiyo tu guh bidiyê.


ez çiya tu çiya golik ma bê giya

Binêre ez çiya û tu çiya, golik man bê giya.


gotin: erebê kûna te reş e, got: malê min ev e

Guhartoyeke gotin: 'erebo qûna te reş e. got: 'male min ev e.


gû ji gû re dibêje: delalê ber dilê min

Guhartoyeke gû ji rêxê re dibêje: 'delalê li ber dilê min.'.


îro li gir e, siba li vir e

Guhartoyeke îro li vir, sibê li wir bûn.


ji kêfa mehoja dil çû guhoja

Guhartoyeke ji kêfa mewîja dil çû guvîja.


ji kerê re gotin bilezîne, wî çirtik avêtin


kurm û kêzikê newalan bûne kebanî ya malan

Guhartoyeke kurm û kêzikên newalan, bûne kevaniyên malan.


nalbenda kihêl nal dikirin, kêvjalê got: eve lingê min jî

Guhartoyeke nalbendan kihêl nal dikirin, kevjalê got: 'ev e lingê min jî'.


rovî tu çima xwe dihejînî, got; li min tê û ji min tê

Guhartoyeke rovî tu çima xwe dihejînî got: "li min tê û ji min tê.


seyê me ye, li ber deriyê xelkê direye

seyê me ye, li ber deriyê xelkê direyê
segê me ye, li ber derê xelkê direyê

kesê ku bi kêrî xwediyê xwe, însanên xwe nêye, bi kêrî tu kesî nayê


şeko, navê xwe li hevalê xwe ko

Guhartoyeke şekopeko, navê xwe li hevalê xwe ko.


şûna şêra mane kundê dêra

Guhartoyeke dewsa şêran, maye kundê dêran.


şûv reş kirin, dilê xwe xweş kirin

Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.


yek birin bihuştê, got: ma ji mirinê wê de çi heye

Guhartoyeke yek birin buhişte, digot: ma ji mirinê wê de çi heye.


berû dan bizinê dest avêt boçikê

Guhartoyeke berû da bizinê, dest avête qarçikê.


bila avis bê, bila bi derengi bê

Guhartoyeke bila avis be, bila dereng be.


dar bi tû ye, lê xwedî tûle ye

Guhartoyeke dar bitû ye, xwedî bi tûle ye.


dil li ser dile, jêre nîne ti derd û kul e

Guhartoyeke dil li ser dil e, jê re tune tu derd û kul e.


ez bi te, tu bi min, em tev de jî bi xwedê

Guhartoyeke ez bi te tu bi min, em tev bi xwedê.


filan kes bê diçine

Guhartoyeke (filan kes) bê bilûr direqisît.


gerriye û dirriye

Guhartoyeke (filan kes) geriye û diriye.


giya di bin kevra de namîne

Guhartoyeke giya di bin keviran de namîne.


golikê beş, ma li devê deriyê reş

Guhartoyeke golikê beş, ma li ber deriyê reş.


heta em bûn çavnas, dinya li me bû xelas


jûjî li têjikê xwe dinêre û dibêje: ez bi qurban pûrtika xwe ya hevrîşim bim

Guhartoyeke jûjî çêliken xwe miz dan û got: 'ez goriya pûrta we ya hevrîşîm bim'.


keroşk ji çiya xeyidiye, haya çiya jê tuneye

Guhartoyeke kergoşk ji çiyê xeyidiye, çiya haj pê tune.


miya birçî şîr nade

Guhartoyeke (filan kes) dikale, lê şîr nade.


nalbendan kihêl naldikirin, kêvjalî got, ev e ligên min jî

Guhartoyeke nalbendan kihêl nal dikirin, kevjalê got: 'ev e lingê min jî'.


rûnê me bi ser gêrmiya me de rijî

Erê, me wer nedixwest, lê dîsa jî rûnê me bi ser germiya me de rijiya.


şeko navê xwe li hevalê xweko

Guhartoyeke şeko, navê xwe li hevalê xwe ko.


têr nedixwar nan û jajî radikirin tole û tajî


xwe ne ji dêrê dikê ne ji mizgeftê

Guhartoyeke ne ji dêrê, ne ji mizgeftê bûn.


sîlehê şevê

Ji nokan re tê gotin, çinko dema mirov noka dixwe mirov bayî (tirr) ji piştê diavêje, herwisa beteniyê xwe pê gerim dike.


Xwedê bêhna (yekî) fireh bike

Xwedê bêhna te fireh biket
Xwedê bêhna (yekî) fireh biket

Ev biwêje tê gotin dema kesek dikeve di rewşeka gelek nexweş de, an jî ji dest dana kesekê pirr biha, an jî mirina kesekê nêzîk.


Xwedê bêhna te fireh biket

Guhartoyeke Xwedê bêhna (yekî) fireh bike.


çav berê dev dixwe

berî mirov tiştekî bixwe çav biriyarê dide ka ew tişt xweşe an jî ne


pê nevêt

pêtvî naket, qeyd nake, mihtac nîne; dema kesek tiştekî yan harîkariyekê pêşkêşî mirovî dike, paşan mirov dibêje supas ew dibêjin pê nevêt


ev hevîre dê gelek avê vexot

Ji ev + hevîre + dê + gelek + avê + vexot

biwêjeke tê gotin dema mirov bizane ku arîşek an jî babetek dê gelek dirêj be an jî dem bibe


bab çûne

dema ku rwîdaneka xirab bi serê yekî/ê tê, dema yek dikeve di rewşeka xirab de, herwisa wextê yek dimire

Tirumpêla hevalê min rwîdanê hatinûçûnê kir, bab yê çûyê.


xwe dan ber ziyanê

tehemila berpisiyariyê kirin, tehemila mesûliyetê kirin


ezîz î; ji pêrve ne mîzî

عەزیزی ژ پێرڤە نە میزی (Kurdish-Arabic)

you are dear to me, but do not pee standing


silavêt Xodê li ser bin

Misilman wisa dibêjin piştî navê her peyxemberekî


nedîtî bi xwe ve rîtî

نە دیتی ب خوە ڤە ریتی (Kurdish-Arabic)
nedîtî bi xo ve rîtî

xelkê ku an jî kesê/a ku ji nû ve zengîn bûye, herwisa tiştên giran û bihadar dikirin da serinca xelkê bikêşin


ewa te xwarî, afiyet bît; ewa te guh lê bûyî, bo min bêje

Ji ewa + te + xwarî + afiyet + bît; + ewa + te + guh + lê + bûyî + bo + min + bêje

what you have EATEN, all good health to you! what you've HEARD, please share with me

Ramana vî pendê ev e ku xwarin baş e, lê peyv bo belavkirinê.


li ser hemdê xwe

hêdîka, hêdî, bi rehetî, bi aramî, bi dilê xwe


nezanî birêve biçît, got erdê xware

nezanî dîlanê biket, got erdê xware
nezanî govendê biket, got erdê xware

ne + zanî + birêve biçît + got + erdê + xware

Ji bo wan kesan tê gotin yên ku herdem behaneyekê ji şaşiyên xwe re dibînin yan kêmasiyên xwe dixin stûyê tiştekî din.


Xwedê bike

daxwastin, daxwastina ji Xwedê, xwastina ji Xwedê ku bikêrhatî bibînê

Xwedê bike ku em biserkevin.


here bide

ne mîne li pêş çavêt min, ji vêrê here
 (gelek kirêt e ger bêjîn kesek mezin an jî neniyas, lê di nav hevalan de asayiye)


çi heye çi nîne

ç + heye + çi, biwêjeke bi qalibekî hevpar yê Rojhilata Navîn, bidin ber tirkî ne var ne yok û erebiya iraqî شكو ماكو (şekû makû).

tu çawa yî? tu çi dikî? çi xeber e?,
pirskirina halê kesekî


ketin destî

bi dest ve hatin, peyda bûn, gihiştinê, bi dest ketin:
Nan nakeve destê feqîran. (Feqîr nikarin nanî / xwarinê bo xwe peyda bikin.)

ketin bin dest yan bin kontrolê:
Efrîn ketiye destê dijminan.


xwe kil û pil dan

karê xwe baş kirin û xwe xemilandin, xwe bi baştirîn û ciwantirîn şêwe xemilandin

Mirovên niha xwe gelek kil û pil didin.


wekî şelwalê bê doxîn e

وەکی شەلوالێ بێ دوخینە (Kurdish-Arabic)

Ji wê yekê tê ku demê şelwal bê doxîn be, ewê bikeve, anko şelwalî pêdiviyekaberdewam bi doxînê heye

biwêjek e tê bikaranîn dema mirov an jî tiştek pêdivî bi tiştek din hebe, bêyî tiştek nabe

Yara min, jiyana min bêyî te wekî şelwalê bê doxîn e.


bûn parîk nan û hilatin

Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.


xwe ji ber avêtin

dama ku yek xwe ji kirina karekî dide paş


tu ji gerê tê, ez ji gerafetê têm

Guhartoyeke tu ji gerê tê, ez ji gerefenê têm.


abûr çûn

piştî ewqas neheqîyê, êdî abûrê wî çû, nikare derkeve pêşîya xelkê


agir bûye ketîye canê me

lawikê min yê baş, nuha bûye agir ketîye canê me


agir dan ser

êş û kulê me hindik bû dayê jî agir da ser


agir hildan

keko piçek em rûnên, nuha ewê bêjin qey bo agir hildanê hatine mala me


agir li heriyê xistin

me got faysal wê tiştekî pêk bînê lê wî jî agir li heriyê xist û destevala berê xwe da me


agir û pêt ji devan dibare

ji bo wî kesê ku gelek hêrsbûyî de tê gotin.

"agir û pêt ji nav nigan difûre!" jî, ji bo kesên bi şehwet tê gotin. agirê di filankesê de difûre, sîtileke ava cemidî nikare vemrîne


agir xistin

ew keçîka hanê agîr xistîye dilê xortên gundê me


agirê dilan

Agirê dilê evîndaran tu wext natemire.


agirê kulê

agirê kulê bikeve mala xezalê, vê sibengê me heland.

bavo agirê kulê ye tu dî cîyê xwe de disitire


agirê xwedê

dest jê bikşîne ji xwe agirê xwedê li ser wî barîye


ahê li çavên (yekî) girtin

neheqiyên ku berê hatine kirin xenîm bûn

kê çi dibêje bila bibêje, lê ez baş dizanim ku ahê ked û xwîn a min wê li çavên wî bigire


alem komî ser xwe kirin

usa bikin ku ewî alemê topê ser xwe nekin


alevêre dalevêre kirin

ew şev ewana alevêre dalevêre kirin û em xapandin


anîn û birin

di devê xwe de bir û anî, lê me tu tişt fehm nekir


aqil çeliqîn

jê vegere, guh nedê ji zû ve ye ew aqilê xwe çeliqandîye


aqilê (yekî) birîn

aqîlê min dibire, zerê dibistana xwe wê îsal biqedîne


aqilê wî ji kîsî xelkê ye

Yanê îşê xwe li gorî dîtin û ramanên xelkê pêk tîne.


arode arode gerîn

rodiyê fehîm îsal dibistan jî berdaye, hema heta êvarê arode arode li van kuçeyan digere


aş betal

ji bo alîkarîyê neçe cem wî, ew ji zû ve aş betal kirîye


av ji dêv hatin

gelo ev merivê av li devê tê, wê çawa jin û zarokên xwe xwedî bike?


av zelal kirin

dagirker tu caran bo kurdan av zelal nekirine


ava binê şerbikê

tîbûna me neşikest, lê ava we wek ava binê şerbikê şîrîn bû


ava te kelîyaye

edî ava te jî kelîyaye, tu nikarî ji destê me xelas bibî


avê lê venaxwe

kengê derfet jê re çêbibe wê hema wê biryara xwe bi cih bêne û înfaz bike


avêt ceyndika min

dema ko dijûn da, avêt ceyndika min


avika rûyê wî teqiya ye

Ji bo wî kesê bêar bûye tê gotin, ew qas ku êdî nizane ka şerm û fihêtî çi ye.

Wey dayê rebenê, ka lê binêre çi rûyê wî qayîm e, tu dibêjî qey betankirî ye, pakiyê ji tu kesî nake, ne ji evdan fihêt dike ne ji xwudê ditirse.

Kînorê ku ser sûretê meriyan çê dibe û bi avî ye an hewa tê da heye re bativk dibêjin, wexta ev diqete, dibêjin ava ruyê wî qetiya, ango edî hew şerm dike.


axirîya xwe bi xwe re neanîn

dema ciwan bû gelek bo welatê xwe karkir, lê axirîya xwe bi xwe re neanî


axreta xwe qezenc kirin

bi dîtina min, bi vê nimêj û taetê û bi van xêr û xêratan xelîlê cemîl axreta xwe jî qezenc kiriye


ayîkê (yekî) kişandin

ew îro ayîkê wê bûkê dikişîne


azara ker û lalan pê de hatin

li hember wê bûyerê azara ker û lalan bi yargul xanimê de hatibû


badek li xwe xistin

helwesta xwe eşkere negotin û li hincetan gerîn

piştî ku rêwşa xezûrê wî guherî, wî jî badek li xwe xistin û devê xwe guherand


ban û bangerek in

ji bo wan herdu kesên ku li hev xweş û in de tê gotin


banek e bagurdanek e

yek bûn, ji bilî wê tu çare û vebijark (altemetîf) tunebûn

em çawa bikin ezbenî? kes nikare tiştekî zêde bibêje, gundek e, bagurdanek e


baş bû ku

baş bû ku tu nehatî malê, dayîka min wê bi te re şer bikira


bayê bezê

bayê bezê pêgirtîye, qet paş xwe jî nanihêre


bayê wê bilind bûn

bayê cîrana min gelek bilind e!


bê hiş mayîn

pey mêrkirina dergistîyê xwe, serkevt diçû dihat, lê bê hiş mabû


bê per û bask

pey şehîd bûna serliq, di şerê giran de qederekî em bê per û bask man


bê ser û bê berate

faşîstan gelek însanê me bê ser û bê berate winda kir


bê te xweş nebe

bê te xweş nebe, me li wira gelek xûrekên bi tam xwarin


bê way bê wayîk

ew gelîyekî bê way bê wayîk bû, lema em pir tirsîyan


bê zar û ziman

wexta zînê jî xewê hişyar bû û bedewîya memê dît, qasek deng jê derneket, qey bêjî ew bê zar û bê ziman e


bêbingeh bûn

erê mihemedê reşo xweş diaxive, lê gotinên wî bêbingeh in


bêhn ketin poz

li ser vê çiyayê bêhna xurekên bi tam kete pozê min


bêjinga bêxweyî ye

ji bo kes yan jî tişta ku tim digere û nayê zanîn ka li ku derê ye tê gotin


bêkar û bêemel bûn

ew mirovekî bêkar û bêemel e, heya êvarê li qehwexaneyan e


belaya namûsê

carekî em ketinê, wek belayê namûsê ye divê bikişînin


belayê xwedê

kurê xwîşka min bûye belayê xwedê ketîye kûçên gundê me


bêmêjî bûn

Keçika min qet ji vî birayê xwe nexeyîde, ew mirovekî bêmêjî ye.


benda aqilê

hemû kombûn avêtinê benda aqila û têderxistin ku paşa çi ji wana dixwaze, divê ewana bibînin


bênder li erdê ye

ji bo wî malê li erdê hatiye danîn, hêj nehatiye rakirin û parvekirin tê gotin


beng benga wî ye

ji bo xort û keçên ciwan ên gehîştine dema xwe ya herî bedew tê gotin


beqê req hilgirt

dema mirov yekî, yan jî tiştekî ji xwe mezintir, yan jî girantir dane ser milê xwe û wî/wê hilgire ev biwêj tê bi kar anîn.

li aliyê serhedê ev bivêj wekî "beq reqê siwar bûye" jî tê gotin


bêqulp bûn

ew yekî bêqulp e, tu qanûn û zagoneke wî tune ye, eman pê ewle nebe


ber bêjingê mayîn

kê bi wî re emel bike, ew li ber bêjingê maye


ber defê lîstin

usa bi kêf û eşq bûn, te qey digot ber defê dilîstin


ber derî mezin bûn

mamosteyê me ber derîyê mamê min mezin bûye


ber dil dayîn

bide ber dilê wê, usa bike ku dîya wê neyê bîrê


ber dile hevdu dayîn

herdu xwîşk qederî du saet dane ber dilê hevdu


ber dile xwe dayîn

dîlanê destgirtî kiribûn, lê dîsa jî ew dida ber dilê xwe ku wê rojek bighîje serhed


ber poz sekinîn

hat ber pozê min sekinî, min kir nekir çarê lê nedît, paşê min lêxist kuşt


berdan canê xwe

amojna min ew xweyî kir, paşê berda canê xwe


berde bila biçêre

tu çi ew qasî xwe aciz dikî lo! berde bila biçêre. (argo)


berê kîrê xwe neguherîne

xalê serdar nebe nebe tu berê kîrê xwe li wira diguherînî!


berûya ji qalikê xwe der e

ji bo wan kesên ku eslê xwe winda dikin de tê gotin.

di herêma botanê de "berûya ji qalpûçka xwe der e " tê gotin .ji bo mirovên ku qîma xwe ji rewşa xwe re naynin re dibêjin


berxê serê lodê

usa delalî ye ku tu bêjî berxê ser lodê ye


bextê (yekî) girê dan

wê jinika cezû bi nivişt û fêlfistikan bextê keça min girê daye


bi aqilê xwe kirin

çiqas zana bî jî, dîvê tenê bi aqilê xwe nekî


bi bêna fireh

nuha na, bi bêhna fireh paşê emê werine mêvanîya we


bi bendê sist ve girêdan

ji xwe bi bendê sist ve bi me re girêdabûn, lema di roja teng de pişta xwe da me çû mala xwe


bi çar çavan

xecê li bintara çiyayê sîpanê bi çar çavan benda sîyabend bû


bi çavan dîtin

walle bille min bi çavên xwe dît ku ew ji mala elîyê simo derket


bi çavê girtî

divê tu kes bi çavê girtî xwe nevêje nav karekî ku qet jê fehmnake


bi çavê kirîne

ya rastî bêjî, me ji bîr kir ku em bi çavê kirînê lê mêzebikin


bi çavê xirab lê nihêrîn

riza beg nedixwast mirovên ku bi çavên xirab li jin û keçikan dinhêrin, werine mala wî


bi çi aqlî

bi rastî ez bêjim, ez jî nizanim gelo bi çi aqlî ew vî xanîyê nû çêdike


bi deriyan ketin

ji bo kesê ku dibe parse û li geştê digere tê karanîn


bi dest berdan

gulleyek bi dest berdane, bedena egîdê mala bavê min rebenê xwedê


bi dest pêyan ketin

ew bi dest û pêyan ketîye nav karê welatê xwe


bi devê xelkê qisekirin

ewê ku bi devê xelkê qisebike, tu xêr jê nayê


bi devê xwe hate girtin

di dadgehê de qaşo xwe diparast lê bi devê xwe hate girtinê û paşê jî kete zîndanê


bi deyn û du

bi deyn û du me evî xanîyê ji xwe re çêkir


bi dil rehetî

ev zarok nahêlin ku mirov bi dil rehetî galegal bike


bi hemdê xwe

hêdî, bi sebir, bi fesal, bi awayekî sade û nazik.


bi hesp û tîrek

bi hesp û tîrek çû bajêr, nizanim wê çi bike?


bi ked û xwêhdanê

mirov dikare bi ked û xwêhdana xwe ve gelek tiştan pêkbîne


bi keda enîya xwe

ew bi keda enîya xwe gihîşte vê konaxa bilind


bi kêfa xwe

ew bi kêfa xwe ye, dixwaze dixebite, dixwaze destê xwe jî nade tu karî


bi mirinê şad bûn

ji ber derd û kulan, daxwaza mirinê kirin

di dawiyê de meleknas kete rewşek wisa ku, bi mirinê şad bû


bi per û bask bûyîn

gava mirov alîkarîya ciwanan bike, ewana bi per û bask dibin û gelek kar pêktînin


bi pere nîne

vir û derew bi pere nîne ku cînarê me neke


bi qûna xwe hesab nekirin

hesabê xwe baş bike. gêjo, wa ye ew jinik te bi qûna xwe hesab nake


bi rûyê nerm

apê selîm tim bi rûyê nerm bi yemen re galegal dikir, lê di dawîye de ew jî ji rê derket


bi sê telaqê jinberdanê

bi sê telaqê jinberdanê, ezê sibê wira bikime gola xwînê


bi sê telaqê ku jin dişînine mala bavê

usa nekeve rikê min, bi sê telaqê ku jin dişînine mala bavê, ezê tiştên ecêb bînime serê te û malbata te


bi serê kalikê te kim

bi serê kalikê te kim ku ez naçime dîlana zeynebê


bi serê te kim

bi serê te kim min tu tiştek xirab jê re negotîye, ji xwe berê ji min xeyidîye


bi tepa hatin

pêşîyê pevçûn, paşê bi tepa hatine hevdu


bi tiştekî hesab nekirin

Her kes ji sedulah ditirsiya, lê eyvaz ew bi tiştekî nedihesiband


bi xêr û silamet

bê nexweşî, bê miqeder, bê mişkîle, bê bela

Ev îş jî qedîya êdî hûn bi xêr ez jî silamet, de bi xatirê we.

li ser çavan, bersivdana pirsa ku divê pirsa rewşa mirovî bike

Çawanî başî?

ya bi xêr û silamet, her saxbî.


bi xêr xweşî biçî, bi xêr û xweşî werî

Ji bi + xêr + xweşî + biçî + bi + xêr + û + xweşî + werî

lawo, bi xêr û xweşî biçî û bî xêr û xweşî werî mala xwe


bi xwe re kişandin

merîfeta te tunne be, kes heta hetayî nikare te bi xwe re bikişîne, bibe


bi xwîn û xwêhdan

dewra berê, xelk bi xwîn û xwêhdanê ve welatê xwe rizgar kirine


bi ya min dikî

bi ya min dikî were bi wana re neçe nêçîra kewan


bi zikê birçî

bi zikê birçî radibe diçe dîlana keçika şewêş axa


bi zor û bela

nuha li elmanyayê jî mirov bi zor û bela kar bi destdixînin


bi zora ziman

xalê welo, li wira bi zora zimanê xwe dikare bisekine


bibe nebe

bibe nebe dîsa neyarên me îşev loda me şewitandine


bide aqilê xwe

merivek tiştek dibêje baş bide aqilê xwe, çika ew çi dibêje


biheq e, wekî deq e

bêşik û bêguman e. mafekî eşkere û nîşankirî ye

ma kî dikare înkar bike? belê rast e, biheq e, wekî deq e


bihostek ziman hebûn

ka tu dikarî serederî pêra derkevî, bihostekî zimanê wê heye


bila here serê xwe keviran xe

hemî keçik ji te hezdike, tu here keçikê birevîne bîne, bila ew jî here serê xwe keviran xe


bila qûna xwe ava sar xe

emê keçîkê îşev birevînin, paşê bila ew here qûna xwe ava sar xe


bila şeytan rûyê wî bibîne

ez naxwazîm ew bê mala me, bila rûyê wê şeytan bibîne


bila şîrê dayika te bibe

here, her tiştên min da te, bila şîrê dayika te bibe


bimirî, ya axa sar î, bimînî ya min î

Guhartoyeke bimirî ya axa sar î bimînî ya min î.


bin destan

evî pereyê bin destan bide dilo ku kes pê nehese.

min ewê dinê bin destan girtîye, dibe ku rojekî teng em pê hewcedar bin


bin guhê hevdu ketin

usa bikin ku neyar, bin guhê hevdu kevin, em jî bi rehetî li wira derbas bibin


bin lêva kenîn

çaxê simo hate hundir, dergistîya wî bin lêva kenîya


bin qûna xelkê ketin

serhedê me bin qûna xelkê ketîye, dizanim axirîya wî wê çawa be


birîna xwe xurîn

wextê min nebû ku ez birînê xwe bixurînim


bivir lê neketîn

gelî hevalan, qusûra wî mêzenekin, hin bivir lê neketîye


bûkek rû bi xêlî

tu qey bêjî seyran bûkeke rû bi xêlî ye, ji mêvanan fedî dike


bûn heyva îdê

ji bo kesên ku zêde li benda kesekî disekinin tê gotin

ferzendeyê cango bû heyva îdê, lê ew dîsa jî nehat


bûn nêriyê tov

ji bo kesên di zewacê de dereng mane tê gotin

lawo helbet divê tu jî bizewicî, ma tu bûyî nêriyê tov?


bûye birîna heydo

ji bo derd û pirsgirêkên hêsan tê bikaranîn

erê, erê birîna te jî bûye birîna heydo


bûye qisa te

bûye qisa te, her şev li malekî dibe mêvan û zikê xwe têr dike


can saxbûn

canê te saxbe kurê minê delal, bila ewê çûyî malê dinê be


canê hevdu ketin

usa bikin ku neyar canê hevdu bikevin, ne ku hûn!


canê te sax be

malê dinê çi ye? keko, bila canê te bo me sax be!


canik û camêr

dema di civatên canik û camêran rûdinê pesna xwe nede


cehenem be!

walle êdî ez tevnabim, bila cehenem be biçe!


cî lê teng hatin

cî li dengbêjê me re teng dihat, lema nikaribû baş bistirê


cil avêtin ser

hindik mabû derewê wî derkeve, lê kek elbîstan cil avête ser


cila bin mirovan bûyîn

hin kurd dibin cila bin mirovên xerîb, hin jî dibin ya gelê xwe


cin lê taştê kirin

xwezî çend sîle lê xista, lê ew wisa tirsandiye ku cin li lawik taştê kiriye


cin pê girtin

carna cin pêdigire û nizane çi bêje û bike


cina bi te leyistîye

tu qey bêjî cina bi te leyistîye tu usa guherîyî


cina te guhartîye

usa dîyar e cina te guhartîye, wek berê nînî


cîyê bilind danîn

heyran, em nuha dikarin pêra bigerin, ew cîyê bilind danîye


cîyê tî û tunne

ew, serê sibê li meydana şer cîyê tî û tunne hat kuştine


cot bi keviran qoş kirin

bavo ew cot bi keviran qoş dike, em çi bikin êdî keçikê nade me


cot û cobar

tu qey bêjî cot û cobar benda te ye, usa lezê dikî


coya xwe ji behrê girtîye

dema ko yek xwe bispêre tiştek saxlem an jî gelekî ji xwe ewle bit, ti pakîyan ji kesê neke

tu nikarî ser ji wê bistînî wê coya xwe ji behrê girtîye


çav badan

me pêlê hanê hevdu li sûkê dît, lê ew çavê xwe ji min bada


çav deranîn

çawa dikare tiştekî wiha bike, ezê çavên wî derînim


çav di rêyan da man

çavê dîya ker û kulik di rêya wana de ma


çav lê hebûn

çavê wî lê heye bes ji şerman nikare jî te bixwaze


çav lê tijî bûn

dema behsa şehîdan dibe, çavê wî tijî dibe, lê ye bigirî


çav li dinyaye bûn

salî, lê dîsa jî çavê wî li vê dinyayê bû


çav li para mayîn

min seyranê siparte xatîya wê, êdî çavên min li para namîne


çav li serî ketin

heke rojekê çavê min li serê wî bikeve, hûn mêze bikin ka ez ê jê re çi bibêjim


çav nedîtin

gava hêrsa wê tê, çavê wê tu kesan nabîne


çav pê neketin

ev çend roj in ez çav bi sertîf neketim, gelo bi ku de çûye?


çav qerimîn

çavê dîya min li rêya birayê min de qerîmî, lê ew, şeva duhê jî nehate malê


çav rê kişandin

dê gazî dikir, lê tu qey bêjî çavê wê rê dikişand, zûr bûbû li derî dinhêrî tîştekî nedibihîst


çavan de xew rijîn

ew çend roj bûn ku ew bê xew bû, êdî xew di çavan da dirijîya


çavê te xwelî têr bike!

kuro! tu ji malê dinê qet têr nabî, bila çavê te xwelî têr bike


çavê xwe qelaştin

bi îşaretan çavê xwe qelaşt, lê ew nedît, her qisekir


çavkanî bûn

herdu çav bûne çavkanî û ji çavên dêya metîn hêsîr namiçiqin


çavqûnek

kê tê û diçe lê dinhêre, çav qûnekek wira ye


çavşeytan

tu nizanî ew çi çav şeytan e, ew her tiştî dibîne


çawa hebe

edo, çawa hebe tu yê sibê herî bajêr, bi kerema xwe keçika min jî bi xwe re bibe mala xalê wê


çaxê hevdu bûn

kurê xalê şêrko û kurê min çaxê hevdu bûn


çerxa felekê

çerxa felekê bo me kurdan tim çep zîvirîye


çi dikeve kîsê te?

ew ji xwe re jin tîne çi dikeve kîsê te ku tu direqîsî?


çi ji destê te tê dirêx neke

hova ez diçim, çi ji destê te tê dirêx neke


çi pîşe yî?

evê hanê çi pîşe ye ku her radibe ser xwe çilo-çepo dipeyîve?


çika çavan

dayika şîlanê her tim wê ji çîka çavan diparêze


çilo çepo xeberdan

çawa bû nizanim lê çilo çepo xeberda û dilê gelekan jê ma


çima ez nizanim tu çi rêx î!

çima ez nizanim tu çi rêx î, rabûyî li ber van kesan pesna didî xwe?


çima mû bi zimanê te ve hatîye?

kuro, çima mû bi zmanê te ve hatîye tu îşev napeyivî?


çima tu ji kê paşta yî?

çima tu ji kê paşta yî ku tu naçî kişiklîstine hînbibî?


çîrok û çivanok gotin

ji me re çîrok û çivanokan nebêje, rastî çi ye ewî bêje


çirp kirin û banzdan

hindik mabû em dora wî xelek bikin, lê fehmkir û çirp kir û banzda, ji destê me filitî


çog dayîn

biwêjeke kurdî ye yanê ji bo baş nîşangirtinê çog dayiye erdê.

biwêjeke tam ji bo min û ferhenga şikestî ye. ew dixwaze çog limin bide erdê. belkî ez jî dixwazim


çûn pêşîya filankesê

ez bawer im, ku gelek kes hene, ku wê bêjin xudanê pirtûkê rast şirovekirîye, ji ber ku di nav milet da usa tê gotinê. lê di vê gotinê da ez usa fêm dikim, ku kesek çû bi yekî ra şer bike, riya wî bibire, bela xwe tê de, bibezê û h.w.d. lê ew fikra ku çûn pêşîya mêvanekî bona bînine malê, ji wê ra tê gotin pêşîya wî da çûn


daketin meydanê

divê kurd dakevine meydana demokrasîyê ku bikaribin hin tiştan bidestbixînin


dalewêre kirin

bi wî re dan û sitandina neke lawo! ew dalewêre dike, paşê wê te bixapîne


damara namûsê

di nav kurdan de damara namûsê zû serî hildide


dan hevraza

dil tune karbike, lema her tim dide hevraza


dara şikestî

jê gazinan neke, ew hurmet e, dar şikestî ye


darûdest

di nav hemû gelan de kesên darûdestê biyanîyan dibin, her peyda dibin


dawî paşê tê

pêşîyê meriv ditirse lê ku te carekî destpêkîr êdî dawî tê


dê û xwişk bûyîn

sînem dê û xwîşka min be, bi rastî jî gelek bedew e


defa hewarê

Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.

Berê ku dijmin li ser gund bigre, defa hewarê di nav kuçên gund de gerîyabû.

Eger yeqîna hatina dijmin kirin, defa wan î hewar e heye, bi şêv û bi roj çi wextî dibe ewê defa hewarê cihekî bilin didine kutan ko deng bigehe hemû zomeyan.

2010, Mele Mehmûdê Bayezîdî (terciman: Jan Dost), Adat û Rusûmatnameê Ekradiye, Weşanxaneya Nûbihar, r. 46, ISBN 9789944360678


delav qam kirin

heta hoso delav qam kir, wan jî karê xwe xelas kir


deng bûye wek qulingan

bi rastî jî dengê keçika wê nuha bûye wek qulingan


deng dernexistin

minê çi bikira? ewana gotin kurê te jî dengê xwe dernexist û da pey wana û çû


deng guhê de çûn

bila dengê wê guhê min de carek din jî biçûya, çi dibû bila bibûya


deng guhê de ketin

dengê dayîka min tenê carekî din jî biketa guhê min, bila ez bimirama


deng jê derketin

ev çar sal e lawîkê min çûye elmanyayê, bes heta nuha qet deng jê derneket


dêr û mizgeft

xwedê, çima em ketibûne dêr û mizgevta te, te evî yekî anî serê me?


derd hatin ji der de, kul hatin bi ser de, kul û keserên min hindik bûn, a vê keçikê jî hate ser


derdê min kula te

tu çima tev dibî? tu derdê min kula te ye?


derdê xwe ji hev re gotin

herdu xwîşk di kuncika odê da derdê xwe ji hev re gotin


derewkarê kesekî bûn

walle saetek berê cefer gote min, ez derewkarê wî me


derîyê xêrê

lawo belkî derîyê xêrê li ber te her tim vebin!


derketin rûyê merîyan

tu qey bejî emê wana bixwin, dernakevine rûyê merîyan


derketin sibê

bavê min bedhal e, dixtor dibêje ew dernakeve sibê


dermanê êşê bûn

madem ku rewş wilo diyar e, bi zimanê xwe axaftin, bi zimanê xwe xwendin û bi zimanê xwe nivîsandin, dermanê êşa me ye


dernakeve sibê

gor min birîndarê me dernakeve sibê, wê bimire


derpêyê jinan serê xwe pêçandin

tu cîyan nebêje ez mêr im, here derpêyê jinan li serê xwe bipêçe


derzî erdê neketin

mehşerek usa komî serhev bûbû ku te derzî bavêta nedikete erdê


dest bi dest xistin

xecê destê xwe bi destê sîyabend xist û tev berê xwe dane çîyayê sîpanê


dest dalistin

xwelî li serê te be! keçikê dan çû, tu here destê xwe dalêse


dest êşîn

destê te neêşe, bi rastî jî te şixulek baş kirîye


dest hildan

gelê me her tim dest hildaye, bes serneketîye


dest li pêsîrê bûn

heke tu gotina min nebêjî wê, destê min wê her tim li pêsîra te be


dest û pê ji erd û ezman hate birîn

dema esker ketine kemîna me, dest û pîyên wana ji erd û ezman hate birinê


destê min di nav rûnê sor de be

Ji destê + min + di + nav + rûnê + sor + de + be

ez li ber mirinê jî bim ez ê werim. destê min di nav rûnê sor de be jî, ez ê werim


destê xwe ji îş û karan kişandin

Ji destê + xwe + ji + îş + û + karan + kişandin

Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.

Însanên avrûpayê dibine heyştê salî jî, ji îş û karan destê xwe nakişînin.


destê xwe kirin xwînê

cîyê sekînî, mala eloyê gavan destê xwe kirine xwînê


destê xwe livandin

di wî qalmeqalê de walle, ew qet destê xwe jî nelivand, ma ku here serê çend kesan bişikêne


destê xwe rakirin

simko tu caran li ber bavê xwe destê xwe ranedikir


dev bi kulan vekirin

mam dewrêş, piranî devê xwe bi kulan vedike


dev hewle

bi wî re şevbuhurî kirin mirovan nerehet nake, jî ber ku ew dev hewle ye


dev şirîn kirin

me devê wana bi gotinên xweş şirîn kir û paşê birêkir


dev tijî kirin

ew devê xwe tijî kir, lê nizanim di civînê de çima tiştek negot?


dev û diran li hev xistin

ji tirsan bû ji sermayê bû nizanim, lê dev û diranên wî li hev dixist


dev û lêv gerîn

ewqas qerisî bû, dev û lêv nedigerî ku xeberbide


dev zûha bûn

dema dor berê gundê me girtin, ji tirsan devê zarokan zûha dibûn, lema pir av vedixwann


devê bê xwedî

kesê devê bê xwedî be, gelek bela têne serî


devê te çawa digere!

şirovekirina wê ne tam e. ev fikra ji wî merivî ra dibêjin, yê ku bi neheqî yekî xeyîdandîye, bêhurmet kirîye, ew êşandîye, bêy ku ew layîqî wan gotinên ne li rê be


devê te xwaro!

min devê te xwaro! welleh û billeh te xweş gote wî kûçîk bavî


di bin de xeniqîn

usa bikin ku hevalekî di bin baran de nexeniqînin


di bîrê de mayîn

di bîra min de maye, dema em ji mefîyê vedigerîyan, me hemûyan li vagonên heywanan siwar kiribûn


di cîyê xwe de ker bûn

ne tu neheq î camêr! yek ji hatî diqîrî, bese, here di cîyê xwe de ker be


di cîyê xwe de ketin

me wulo ewî rezîl kir ku, di cîyê xwe de ket, êdî deng jê derneket


di cîyê xwe de mayîn

tu dengê xwe neke, usa di cîyê xwe da bimîne


di dû de kulîn

ew karekî usa berbiçav nake lê her di du me de dikule tê


di gewrîyê de man

merivên camêr hin tiştan tu caran di gewrîyê însanan de nahêlin