nalbendan hespê xwe nal dikirin kevjalê digot; va pepikê min


deve nal kirin rovî çû got; pepe

Guhartoyeke nalbenda kihêl nal dikirin, kêvjalê got eve lingê min jî.


agirê fileha ye?

vê şeva ha, ev şahîya ji bo çi ye, çi tawa ye? (Agirê fileha=Şeva 27'ê Sibatê fileh şahîya gunehefûkirinê dikin.)


ava heft girara ji dev çûn

Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.


bê lome be

Ji bo guhertoya rastnivîsî binêre bêlome be.


bêhnfetisî kirin

nehişt rihet bêhnê bigire bnr bêhnçikîyayî kirin


berfa ber derîyê xwe kir ber derîyê me

gemara xwe yan edûyê serê xwe kir ser me


çola xwedê

Ma dibe ku ew li vê çola Xwedê bimire, ma qet dibe ku termê wî li vir, di bin vê germa dojehî de bihele?


da ber çavê xwe

Binêre dan ber çavan.
berî biryar dayinê zîyan û xeterê dê bibin jî hesab kirin


dest kir qirikê

Guhartoyeke dest kirin qirika hev û din.


dev girêdan

nivişt jê re kir nehişt xwarinekê bixwe (ji bo lawiran)

bi nivişt û berbejnan yek ji ser fikra wî guhertin

astengkirina piste-pist û gotegotên xelkê

Vê çi anî serê min, zara xwe hîşt, çû, ez ê çawa bikim? Xelq, der-cînar, heval-hogirên min wê çi bêjin, ez ê devê kê girê bidim?..


di eyarê xwe de şewitîn

nikarîbû hêrsa xwe têke der kerb di zikan de mayin


di ser pozê xwe re mêr e

camêr e xîret û şeref e jêhatîye lehengê mêra ye tu qisûr lê tune


di xwînê de gevizîn

ji ber birîna xwe perpitî di nav xwînê de mayin

wer hêrsê girtî kuştina xwe daye ber çavê xwe


esil ne hor e, hor e, esil qewş û dor e

bnr asil na çav û kildan e asil duhêl û badan e


ew li ku ev li ku

her du ne wek hev in yek ji yê din çêtir e


ez kor, tu kor, kî mehîrê bibe jor

(barê me bibe jor) bnr ez axa tu axa kî golikê bibe bin baxa


gavek berê

wexta ku piçik berê derbasbûyî, lehzek berê


girêk paş heçî xistin

Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.


ha elo kir, ha welo kir

Guhartoyeke ha qulîya xwar ha kulîya xwar.


ha kulîya xwar ha qulîya xwar

hat xwarin şûn de kê xwarî çer xwarî girîng nîne xwedî ber xisara xwe dikeve ber kesê xwarî nakeve


heft heşt kirin

...Bi hesreta ku ez ê wê li ser dehleke daretûyê bibînim û em ê vêkre heft û heştan bikin dilê min fenanî etfek tirî diguvişî dikumişîm ser hev.

Înan Eroglu, Têbîniyek, Weşanên Avesta, 2019, r. 36, ISBN 9786052246474


ji serê me zêde ye

em bi vê rewşa xwe yan bi vê xwarina li hizûr şikir dikin

em ne pir maqûl in ev dîyarîya ji me re bes e


ji xwe razî ye

Diyar e tu gelekê ji xo raziyî, ma tu ji nû dizanî ev e ne cihê tuxmêt wekî te ye?

Xelîl Duhokî, Antolojiya Çîroka Nû ya Kurmancên Başûr, Weşanên Nûdem, Stockholm, 1994


ker û gêj kirin

van jinan ez ker û gêj kirim


kevirê xwe ber xwe de berda

Guhartoyeke kevirê xwe bi rûberî xwe berdan.


li erdê kir term

Xwediyê wî her çi qas li dorê çû û hat û xwest wî ji erdê rake jî lê ker ranebû, xwe li erdê kir term..

19.03.2011, Zinar Xamo, Hecî Gur https://web.archive.org/https://web.archive.org/web/20200303140536/http://zinarexamo.blogspot.com/2011/03/heci-gur.html?m=1 arşîv, Zinarê Xamo.blogspot.com


li pêş û paş mêze nekirin

hesab û hucamê nekirin, çi hat ber devan gotin

li kar û zerarê nepirsîn, dil çi bixwaze kirin


li ser neynûkan reqisîn

Zilamekî qemer ê di kirasê çermsoran de, hinekî li pêş, destê xwe ji me re bilind dike. Hew tenê destê xwe bilind dikir? Na wele! Camêro hemû bedena xwe, bi destê xwe re bilind dikir. Ji bo me bide sekinandin, edetî li ser nenûkan direqisî.

2020, Agîd Yazar, Welatê Antîakos ê zîrek Komagene IV https://web.archive.org/https://xwebun.org/welate-antiakos-e-zirek-komagene-iv/ arşîv, xwebun.org


li ser xwe girtin

Ez ketim, nikarim xwe li ser xwe bigirim. Ev çi civîn bû Rebbî! Tam şeş saetan axivîn, ketin gengaşiyê. Baş e di dawiyê de qediya.

2016, Mihemed Şarman, Pirça Winda, Avesta, çapa 2an, r. 67, ISBN 978-605-5585-41-9


mirina bi emrê xwedê, ser ser û ser çavan

bila bi destên qûla nebe bi mirina bi emrê xwedê pê razî me


navika wan bi hev re hatî birrîn

Binêre navika wan bi hev re hatiye birîn.


qal û meqal

Meger li wê navê êrêsan ji dûr ve hisa me kirîne û zanîne ku diz ketine nêva dêrê. Êdi min seh kir ku ji derve bûye qal û meqal û qûrî û şemate.

2010, Mele Mehmûdê Bazîdî, Cami’eya Riseleyan û Hikayetan Bi Zimanê Kurmancî, Lîs, çapa 1ê, r. 91, ISBN 978-605-5683-27-6


rehma Xwedê lê be

(paş mirîyan de tê gotin) rehmetî qenc bû


roja reş

xirabtirîn roj an jî dem di jiyana yekî/ê de, dema herî xirab


roja xwe birîn

kîjan rojê ye di qewlê xwe de nîşan kirin


rojek ji rojan

Rojekî ji rojan rehmet li dê û bavê guhdaran.


rokirin û pîvan

li cem xwe kar û zerar hesab kirin, dan ber hev û ser hev

Bibêjim. Ez li ser vê yekê gelekî fikirîm, min ro kir û pîva.

Mîran Janbar, Qolyeya Cécileê, Weşanxaneya Lîs, 2012, çapa 1ê, r. 80, ISBN 9786054497010

Hesê li nav hişê xwe da çû. Axo li nav vê êla giran ewî çima li seremerga xwe da şandiye dû min? Hindî Hesêyî ro kir û pîva, hegera wê hindê nizanî.


ser dan sir nedan

bi kuştina xwe razî bûyin dîsa sira xwe eşkera nekirin


ser pozê xwe re mêr e

Ew Kardûk, mêr bû, mêrekî ser pozê xwe re bû. Çi bigirta diqetand, têra xwe jêhatî bû.

2016, Çapa Duyem, Mihemed Şarman, Pirça Winda, Avesta, r. 33, ISBN 978-605-5585-41-9


tu teyrî, ez xak im

Guhartoyeke tu teyr î, ez xak im; tu bi ku ve herî, tu yê li min vegerî.


xwe da alî

Hûn tev xwe bidin alî / Ev xezeb e dibarî

Çîroka Malbata Evdo, Firat Cewerî, Weşanên Nûdem


xwe jê re kir erd

Guhartoyeke xwe jê re kirin erd û xwelî.


xwezî di dêv de ziwa bûn

Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.


Xodê bedel veket

Tê gotin ji bo kesê tirumpêla xwe xistiye rûdanê an jî tiştekî xwe ji dest da ye


diên nazik nagehin çi mirada

Guhartoyeke dilên nazik nagihin çi mirada.


destê Xwedê da ye

derbirîneke ku dibêje Xwedê serwer e; hindek cara ev gotin yê li dwîv fatalîzm dihête gotin


keep your hair on!

torre nebe, hêrs nebe, aciz nebe, rihet be!, Xwe aciz neke!, aram be, dilteng nabe


du ser li qazanekê nekelin

tête gotin fa pêşkêş ken ku Ereb û Kurd nikarin pêk vê bijîn


ber dilê (yekî) de hatin

بەر دلێ یەکی دە هاتن (Kurdish-Arabic)

kesê ku nexweşiyek an jî derdeseriyek heye mirov wî/ê aram bike û xema wî/ê li ser sivik bike


di firnikê (yekî) de hatin

Guhartoyeke di firnikên pozê (yekî) de derketin.


şîrê çilitîyê di pozê (yekî) de derketin


kirin ku şîrê çilitîyê di pozê (yekî) re were


şîrê çilitîyê di pozê (yekî) de derxistin


şîrê çilîtiya diya (yekî) di pozê (yekî) de derketin

Guhartoyeke şîrê çilitîyê di pozê (yekî) de derketin.


kirin ku şîrê çilîtiyê di pozê (yekî) de derê

Guhartoyeke şîrê çilitîyê di pozê (yekî) de derxistin.


destê xwe diavêje zêr di dest de dibe xwelî


çavên te di ron

bo nimûne, tu wisa dibejî eger yekî dizivirre mal piştî çend sal li derveyî welatî


hezar vir li ser peyekî kirin

Guhartoyeke li ser lingekî hezar derew kirin.


çavê (yekî) ketin (tiştekî)

Guhartoyeke çavê (yekî) bi (tiştekî) ketin.


rengê (yekî) wekî şimayê zer kirin

Guhartoyeke rengê (yekî) zer kirin wekî şimayê.


çima ez nizanim tu çi rêx î

Guhartoyeke çima ez nizanim tu çi rêx î!.


em destê xwe deynin ser wijdanê xwe û xeber bidin

Guhartoyeke em destê xwe deynin ser wîcdanê xwe û xeber bidin.


nekarîn lingê xwe li lingê (yekî) xistin


dolab li ser serê (yekî) hatin gerandin

Guhartoyeke dek û dolab li serê (yekî) hatin gerandin.


destê (yekî) ketin binçengê (yekî)

Guhartoyeke destê (yekî) di binçengê yekî de man.


her du rê di derîyekî re çûn

Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.


şîrê çilîtiyê di pozê (yekî) derxistin

Guhartoyeke kirin ku şîrê çilîtiyê di pozê (yekî) de derê.


tu kesî baran ji ewrê (wî) nedîtîye

Guhartoyeke kesî baran ji ewrê (wî) nedîtin.


xwudê vê dinyayê bi bîran neyîne

Guhartoyeke xwudê vê dinyayê neyîne bîra.


ma xwîna te ji ya min sortir e?

Guhartoyeke ma xwîna te ji ya me sortir e.


ji hîva çardehşevî re dibêje: tu dernekeve ez derkevim

Guhartoyeke hîva çardeşevî re dibeje tu dernekeve ez derkevim.


ha qulîya xwar ha kulîya xwar

Guhartoyeke ha kulîya xwar ha qulîya xwar.


navika wan bi hev re birîne

Guhartoyeke navika wan bi hev re hatîye birîn.


(tiştek) li ber dilê (yekî) pir şîrîn bûn


notila ronahîya çavê xwe xweyî kirin

Guhartoyeke wekî roniya çavê xwe lê nihêrtin.


notila roniya çavê xwe xweyî kirin

Guhartoyeke nola ronahiya çavê xwe xweyî kirin.


rojên (yekî) li hev nenihêrtin

Guhartoyeke gav û saetê (yekî) li hev nenihêrtin.


bi baranê re hat lehiyê bir

Guhartoyeke bi baranê re hatin, bi lehiyê re çûn.


pêçiya (yekî) di her qulî de bûn

Guhartoyeke qula ku tiliya (yekî) tê de tune be nîn e.


roja qiyametê dawedarî îmana (yekî) bûn

Guhartoyeke li wê dinyayê dawedarî îmana (yekî) bûn.


ava wan di cihekî de naçe

Guhartoyeke ava (wan) di cihekî de neçûn.


tu bidî kuçikê kuçik naxwe

Guhartoyeke biavêjî ber segan, seg naxwin.


serê xwe li vî dîwarî li wî dîwarî xistin


ziravê (yekî) hatin ber devê (wî)

Guhartoyeke ziravê (yekî) hatin devê (yekî).


di xwêdanê de bûn av

Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.


dîzikê go ez rind im heskê go ma ne ez di te de digerim

Guhartoyeke dîzikê got: "ez tijî zêr im"; hesikê got: "min tu hemû seh kirî".


li quleke ku xwe bikê digere

Guhartoyeke ji bo xweveşartinê li qulekê gerîn.


rengê (yekî) bûn wekî çiftexas

Guhartoyeke rengê (yekî) wekî şimayê zer kirin.


wekî pisîkê tim li ser lepan bûn

Guhartoyeke wekî pisîkê li ser her çar lepan ketin.


dilê wî di goştê kerê de heye dibêje guhê wê wekî guhê kêrgoşkê bû

Guhartoyeke dil dibijiya goşte kerê, digot "guhen wê wekî yen kêrguhan in".


got; "keçelo mû li serê te nîn e"; got; "kezîyên xaltîya min li qûnê dikevin"

Guhartoyeke keçelo mû bi serê te ve nîn e. got: 'keziyen xaltiya min li qûne dikevin.


got; "gurî çima porê te tune?; got; "gulîyên xaltîya min hene"


tu kîçax bûyî kundir te kîçax serî girt

Guhartoyeke tu çi zû bûyî kundir, çi jî stûyê te dirêj bû!.


silav li yekî vegerandin

Gişan bi hev re silava wî lê vegerandin û bi dorê jê re "merheba" gotin.

Firat Cewerî, Girtî, Weşanên Nûdem, 1986


bi serê (yekî) xistin

Kesekî/ê dan qayîlkirin bo kirin/nekirina tiştek, dan famkirin, dan têgihiştin, dan ferqkirin.

Em baş bi serê wî kurikî bixin ku divê mekteba xwe zû xelas bike.


jûjî dibêje ji pirça têjikên min nermtir qet tune ye

Guhartoyeke jûjî li têjikê xwe dinêre û dibêje: ez bi qurban pûrtika xwe ya hevrîşim bim.


gunehê yekî têxistin stûyê xwe

Ji gunehê + yekî + têxistin + stûyê + xwe

gunehê (yekî) stendin, gunehê (yekî) hilanîn, ketin ber gunehê (yekî)

Lawik jî di emrê van zarokan de bû. Lê ez çi gunehên wan têxim stûyê xwe, min rûyê lêwik nedît.


ez axa tu axa, wê kî here ber dewara

Guhartoyeke ez axa tu axa kî pez bibe nav baxa.


wekîlê silavan bûn

Gotinek e ku gava yek ji ba yekî/ê diçe dibêje, ji bo silavşandinê tê bikaranîn


kinc pîne dibe, zik pîne nabe

Her çend demkî be jî, mirov bi pînekirinê dikare kincên xwe sererast bike. Lê gava ku zikê mirov birçî dibe, mirov nikare bi rêyeke demkî ji birçîbûnê xelas bibe.


nexweşîya tiştekî kirin

: Etîmolojiya vê peyvê nehatiye nivîsîn. Eger tu bi rastî bizanî, kerem bike bişkoka "biguhêre" ya di ser van gotinan re bitikîne û etîmolojiya vê peyvê binivîse. Çavkaniyên ku te ew etîmolojî jê girtiye jî binivîse.

Gava ku dilê jineke ducanî diçe tiştekî dibêjin ku filan jin nexweşîya filan tiştî dike, nebîranî kirin.

Gava ku xaltîya min ducanî bû, nexweşîya sêvan dikir.


ev serî ev oxir

Hin mirov gava ku ji tiştekî hez dikin, encama wî karî çi be jî wî karî dikin. Nabêjin ku encama vê kirina me dê xerabîyê bo me bîne.


dê û jina kesekî gotin

Azad dê û jina Hesen got.


xwe di ber kesek yan tiştekî de qetandin

Gelek hewl û cehd dan bo kesekî yan tiştekî

Me xwe di ber wî de qetand ku here dibistanê lê neçû.


zimanê kesekî satme kirin

Bi şaşî tiştek gotin di gava axaftinê de.

Zimanê Zeynebê satme kir. Lewma jî nîqaş her ku çû dirêj bû.


mar bi martîya xwe axê bi qinyat dixwe

mar her çend ajalek be jî, gava ku tiştekî bo xwe pêwîst xerc dike, bi qinyat xerc dike.


pîvaza sor çi ye pîvaza spî çi ye?

Gava ku di navbera du tiştan de ji alîyê naverokê ve cudahîyek tunebe, ev gotin tê gotin.


dayîn goştê hêt e, her kes nikare bide

Ji dayîn + goştê + hêt + e + her + kes + nikare + bide

Ev gotin wê yekê nîşan dide ku mirov wexta ku tiştekî dide kesekî wisa bi hêsanî naxwaze bide, jê re zehmet tê.


kesek dan ser êr (ar) û avê

Zor dan kesekî ji bo ku karekî derhal bike. "êr" halê tewandî yê "ar" yanî agir e.

Hinekî êtir ke, te ez dame ser êr û avê.


kurmên xwe rijandin

Encamdan tiştekî ku gelek jê tê hezkirin, kela xwe rêtin. Ev biwêj deqawdeq di tirkî de jî heye.


xewa birîndaran tê lê xewa birçîyan nayê

Bi vê gotinê rewşa zehmetbûna "birçîbûn"ê tê dupatkirin


rabendî hev ketin

Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.


xwe jê re kirin erd

Guhartoyeke xwe jê re kirin erd û xwelî.


bi tayekî xav bi hev ve girêdayî bûn

Guhartoyeke bi tayekî xav bi hev girêdayî bûn.


ê te gerandîye min çêrandiye

Guhartoyeke tu ji gerê tê, ez ji gerefenê têm.


te çi jê ye?

tu çima xwe tevlê dikî, ya te çi ye?, ji te re çi ye


dîzik dibêje bin min zêrîn e hesk dibêje ez ji ku têm?

Guhartoyeke dîzike got: "zike min spî ye"; heskê got: "ez hê jê derketim".


cêrek ava sar bi nava serê (yekî) de kirin

Binêre cêrek ava sar bi ser (yekî) de kirin.


weka beroşek ava kelandî bi canê (yekî) de hatin xwarê


wekî beroşek ava kelandî bi canê (yekî) de hatin xwarê


qalpaxa serê (yekî) avêtin

...lê neket serê wî û gote min ku hê tiştek wiha nehatiye dara dinê, lê qalpaxa serê min avêt, xwîn rijiya çavê min...

Înan Eroglu: Têbîniyek, Avesta, 2019, r.35


tu axê bireşînî nakeve erdê

Binêre axê bireşînî tozek ji derman re nakeve erdê.


lanet li te be

Guhartoyeke lanet li cins û asasê te be.


ji bitrî rabû kera şixul da ber kêra

Binêre ji bitrî rabû kera şixul da ber dasa.


beqê got rûyê min ji ava çem şil nebû

Binêre gotin beqê tufî li te be beqê got rûyê min ji ava çem şil nebû îcar ji tûka te şil bibe.


bîna kerê ketîye çalê da

gava mirov dikevî astengîyekê ku neşê ji xilas be.


bi cih hiştin

bi cih hêlan
bi cih hêliştin
bi cî hiştin
bi cî hêlan
bi cî hêliştin

dest jê berdan, dev jê berdan, pûte pê nekirin, guh nedanê


pûte pê kirin

giringî pê dan, dîqet kirin, sexbêrî kirin, bayex pê dan, lê xwedî derketin, xwedî lê derketin, xwe lê kirin xwedî


çûn ser avê

Peyvek rêzdar e li şûna rîtin û / yan mîstin.

Tu li kû bûyî? - Ez çûbûm ser avê.


nav anîn

behs kirin, qal kirin, navê kesekî gotin:

Wî di suhbetê de navê te anî.


nav birin

Wî di suhbetê de navê te bir.


gihiştin heqê xwe

mirin, wefat kirin, telifîn, çûn rehmetê, çûn ber rehma Xwedê, çûn ber dilovaniya Xwedê, koça dawî kirin, jiyana xwe ji dest dan


Xwedê bedel veket

خوەدێ بەدەل ڤەکەت (Kurdish-Arabic)
Xwedê bedel veke
Xodê bedel veket

gotinek tê gotin li demê mirina zarokek sava bo dêbav û mirovên wî/ê


se direwin, karwan diborin

mirovên zîrek û xebatker li ser xebata xwe berdewam dibin û guh nadin zimandirêjiya bêxîretan


dest bo destî

ji yek bo yekî din, nifiş bo nifşî, hemû kes, ji kesek bo kesek din


agir bi çiyan dikeve ter û hişk tevde dişewitin

Wek bûyereke mezin pêk were; tiştên rast xuya nebin û herwiha kesên mafdar û nemafdar, kesên sûcdar û nesûcdar giş xisarê bibînin û têkevin rêzekê.


te dihebînim

ji te hez dikim, te dievînim, hez ji te dikim, evîndarê te me mê, evîndara te me mê, min tu divê, aşiqê te me mê, aşiqa te me, ez ji te hez dikim, ez hez ji te dikim, ez hej te dikim


Felê pîr Misilman nabît

bi zehmetê tu rêkeke nû nîşa keseke dikî


have an affair

demê kesekê bi hevjîn an jî di peywendiyeka rijd de digel keseka dî kiriyara seksî encam dide


nermika kayê deng jê nayê

ji bo kesên ku bi pinî û bi dizî karan dimeşînin û xinisiyê dikin tê bikaranîn; agirê bin kayê bûn, ava bin kayê bûn


çepir çopir gotin

beredayî beredayî axaftin, tewşomewşo xeber dan.


tira dîya xwe jî venaşêre

Ji bo wan kesan tê gotin ku zêde devsist in.


cînginîya reş e

Ji bo derdorekê tê gotin ku zêde qelebalix e û dengekî zêde derdikeve û liv û tevgereke ecizker heye.

Zar û zêçên xwîşk û birayan hatibûn ba hev. Dîsan cînginîya reş bû.


heft pehîn li zikê kesekî xistin

Ji bo wan kesan tê gotin ku hê xirabtir in, xiraptir bûn.

Hîna wî heft pehîn li zikê bavê xwe xistine.


hêla kesekî ji kesekî ra dagerîn

Wexta ku rewşa kesekî ji mirov ra dilsojtir be li gorî kesekî din, ev gotin tê gotin.

Hêla Hesen ji min ra dagerîyaye.


sergo hilatin çiya dahatin

Ev biwêj wê demê tê gotin ku qedrê kesên nehêja zêde dibe lê qedrê kesên hêja kêm dibe.


çerçî çi pê ra be, wî difiroşe

Karê mirov çi be, mirov di derbarê wê karê de mijûl dibe.


merîyên merîyan zêrên veşartî ne

Kesûkar an jî eqrebayên merivan xwediyê qîmeteke zaf mezin in, wekî zêrên veşartî ne ku demên oxirmeyên giran de alîkariya wan digihe merivan.


mirî dibêjin qey zindî her tim nan û goşt dixwin

Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.


erdo veqelişe bikevim zik

Wexta ku rewşeke were meydanê û mirov ji ber fedî bike, ev gotin tê gotin.


nên bixwin bi qinyat, jin bînin bi kok û binyat

Ev gotin ji bo dupatkirina girîngîya esîlbûnê tê gotin.


ker hay ji bîberê çi ye

(Aldûş) wexta kesek tiştekî hêja neecibîne, ev gotin tê gotin.


Heso Hiso jê ra yek e

Wexta ku nirxê hemû îhtîmalan ji bo kesekî wekî hev bin, ev gotin tê gotin.


kes newêre bêje di ser çavê te ra birû hene

Wexta ku kesek zêde zû biqehire û hêrs bibe, ev gotin tê gotin.


kûtik bi kurman namire

Wexta ku xwarinek tê xwarin yan karek tê kirin, eger encama wê xwarin û wî karî zererê bide xwedîyê xwe jî, xwedî xwarina xwe û karê xwe didomîne û kesên ku wî hişyar dikin ji wan re dibêje "kûtik bi kurman namire".


tan lê xistin

Ev peyv di kurdî de wekî tehn, tan û tane heye. Di erebî de jî wekî طعنة heye.
Di soranî de "tane têgirtin, tane lêdan" heye.

Eyb yan qisûra yekî li rûyê wî xistin, tehn lê xistin.

Tan mêrkuj in.


tiştek jê ho nekirin

Gava ku mirov fam neke çima kesek karekî dike ku sûda wî bo wî nîne, vê gotinê dibêje.

Min tiştek ji karê wan ho nekir.


harî kalîn

Wer li wan hatîye ku harî dikalin.


li avê û rovîyan xistin

Orhano, li avê û rovîyan nexe, ji min ra bêje.


dev kirin canê xwe

Zaroyên wan pir dişixulin, eynî dev dikin canê xwe.


karê me kergirêdan û kervekirin e

Ev gotin ji bo îfadekirina pûçbûna encamdana karekî tê gotin.

Karê me kergirêdan û kervekirin e. Yanî karê ku em dikin karekî pûç e.


kiras û can berdan hev

Ev gotin ji bo wan kesan tê gotin ku zêde xerab in.

Yekî wisa xerab e ku kiras û cên berdide hev.


nig lê xistin

Kesek ku nehêle karek çêbibe, ev gotin tê gotin.

Pismamê wî nig li karê wî xistîye.


şeno keno

ji kirmanckî: şeno (dikare), keno (dike)

Wexta ku hêza kesekî hebe ku bikare karekî bike, ev gotin tê gotin.


li nigê kesekî çûn

Wexta ku kesek mîna kesekî din hereket bike, ev gotin tê gotin.


tazîr li kesekî dan

Dîsan apê wî têra xwe tazîr lê dane.


peya birin seyar ma

Wexta ku karek bi awayekî serpilkî were kirin, ev gotin tê gotin.


kevir û kuçik anîn xwarê

Ew qas hêrs bû ku kevir û kuçik anîn xwarê.


bila bizane ku dew birê mêst e

dünyanın kaç bucak (veya köşe) olduğunu göstermek

Nîşandan yan pêdanfamkirin ku çi zehmetî li dinyayê hene.

Bila tu zanibî ku dew birê mêst e.

Bîlal Hesen, JI WÊJEYA GEL Pend û Peng, tirejafrin.com, r. 44


meriv bi merivên xwe meriv e

Ev gotin ji bo nîşandan û îfadekirina girîngîya merivên meriv tê gotin. (ji herêma Aldûş, Semsûr)


xwedîyê mirîyan kor e

Wextê ku kesekî mirov dimire, mirov ji ber êşa mirinê nikare hin tiştan aqil bike yan bîr bi hin tiştan bibe.


merî ku kete halan, kes nabê were malan

Wexta ku rewşa meriv xerab dibe, kes guh nade meriv.


di nav deryaya peyvan de avjenî dikir

Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.


serê xwe xwestin

Ew tenê serê xwe dixwaze.


bi navê Xwedayê mihrevan û bexşende

In the Name of Xweda, the Merciful Benefactor, the Merciful Redeemer.

In the Name of God Most Gracious Most Merciful

gotinek e ku bawermend û xwedanas bi destpêka daxwaz û kâran dibêjin.


Bi navê Xwedayê gewre û mîhrîban

bi navê Xwedayê mihrevan û bexşende, bismillahirrehmanirrehîm, bi navê Xwedayê dilnerm û dilovan
(gotinek e ku misilman bi destpêka nimêjan û hin karên din dibêjin)


bi navê Xwedayê gewre û mihrevan

bismillahirrehmanirrehîm
(gotinek e ku bawermend û xwedanas bi destpêka daxwaz û kâran dibêjin.)


Xwedê hez bike

bi îzna Xwedê, Xwedê bike, Xwedê bibêje erê, inşela, Xwedê çê bike

Xwedê hez bike ez ê îro pirtûka pîroz bixwênim.


Xwedê derd û derman jî det

خوەدێ دەرد و دەرمان ژی دەت (Kurdish-Arabic)

gotineka mezina li dij fikireya fatalîzm


heker tu yê razî, ehlen we sehlen; eger ne, serê xwe li taqekî bide

if you are satisfied, it's 'you're welcome'; if not, you bang your head against the wall in frustration

difinbilindî,
 tê gotin dema ku axiftinker difinbilind be û dema tiştek dibêje divê wekî wî/wê be an jî cî rêyên din nînin


bila mala xwe bi destên xwe xirab nekeyin

بلا مالا خوە ب دەستێن خوە خراب نەکەین (Kurdish-Arabic)

dema ku mirov li dû ya dirist neçe û bi destên xwe belayekê tîne serê xwe


ew kanîka te av jê vexarî pîs neke

ئەو کانیکا تە ئاڤ ژێ ڤەخاری پیس نەکە (Kurdish-Arabic)

ew kesê yan ew cihê fayde li mirovî kirî nabe mirov xiyanet lê bike an pîs bike


cixare bi cixareyê ve nan

Li ser hev, bê navber cixare kêşan. nana li vir lêker e bi wateya danîn

Ez çûm mala wan ku em du qiseyên xwe bikin, jinik çû mitbexê ku cixareyê bikişîne. Lê sê saetan nehat. Yekî nedîtî dê bêje cixareyê bi cixareyê ve dine.


tîna xwe dan

Ro hêdi hêdi derdiket û tîna xwe dida li ser xelkê.

Abdusamet Yigit: Feqiyê Teyran, Weşanên Sara, r. 75, ISBN: 978 91 87662-55-8

Her ku Raymond xwe di canê wê dabû, her ku agirê hundirê wî tîna xwe dabû canê wê, ruhê wê çima şewitîbû?

Mîran Janbar, Qolyeya Cécileê, Weşanxaneya Lîs, 2012, çapa 1ê, r. 75, ISBN 9786054497010

Van bûyerên kul li herêmê qewimîn tîna xwe dan bajarên din jî.

27.03.2012, 6 sal derbas bûn… https://web.archive.org/https://web.archive.org/web/20200412130204/https://yeniozgurpolitika.net/6-sal-derbas-bun/ arşîv, yeniozgurpolitika.net


kok lê qelîn

Lêbelê Kurdên ku di ber xwe dane, tu carî kok li wan neqeliyaye. Xwe li çiyayên xwe girtine û xwe parastine.

Mîran Janbar, Qolyeya Cécileê, Weşanxaneya Lîs, 2012, çapa 1ê, r. 81, ISBN 9786054497010


dilê (yekî) çûn (tiştekî)

Îro dilê te biçe çi, ez jî ji wê dixwazim.

Mîran Janbar, Qolyeya Cécileê, Weşanxaneya Lîs, 2012, çapa 1ê, r. 106, ISBN 9786054497010


pixînî pê ketin

Meseleya kuvarkan, ku qasekê berê pê keniyabû û helwesta Cécileê ya "Tu mecbûr î bixwî", ji ber ku hatibû ber çavên wî, pixînî dîsa pê ketibû.

Mîran Janbar, Qolyeya Cécileê, Weşanxaneya Lîs, 2012, çapa 1ê, r. 108, ISBN 9786054497010

Li ser van gotinên mişk pixînî bi şêr ket û ji ken zik bû.

27.02.2011, Zinarê Xamo, Serpêhatiya şêr û mişk https://web.archive.org/https://web.archive.org/web/20200419212041/http://zinarexamo.blogspot.com/2011/02/serpehatiya-ser-u-misk.html arşîv, zinarexamo.blogspot.com

Ji xwe dihere. Xew lê giran dibe. Pixînî pê dikeve. Der û dora rezan ji pêjn û qîrînên wî bê deng dimîne.

Mem Mukriyanî: Çîrokên Navlêkan (1), Kovara Folklora Kurdan, Hj. 2, 2012, r.19

Zar û zêç ketibûn xewa şîrîn. Pixînî bi malîyan ketibû.

4.03.2019, Raif Yaman, BAYÊ KUR https://web.archive.org/https://web.archive.org/web/20200419212243/https://raif-yaman.niviskar.org/baye-kur.html arşîv, raif-yaman.niviskar.org


ji kêfan xeriqîn

ji kêfan, ji ber coşbûnê ji xwe ve çûn, ji hişê xwe çûn, ji hiş ve çûn

... ez çawa dengê wan dibihîsim, ji kêfan eynî ez dixeriqim.

Roşan Lezgîn: Serketina Kewan, Weşanên Roşna, 2020, r. 67


çûn şûna mirîya, her kes ji xwe ra girîya

Ev biwêj wê demê tê gotin ku her kes dikeve ta(etr)a canê xwe.


xeraca gawiran jê hatin xwastin

rûtirşbûna kesekî yan kesekê ji ber hêrs yan xeyidînê

Ji sibehê ve tu dibêjî qey xeraca gawiran ji te tê xwastin.


paç kutan qûna yekî

veşartina kiryarên xirab ên kesekî, veşartina poxên kesekî

Em mirin ku paçan bikutin qûna wî.


li pê û li tirbê

Wexta ku kesek dixwaze bêje ku naxwaze nexweş bibe û bikeve destan. Yanî çawa ku temam bû, heman li wir bimire. vê biwêjê bi kar tîne. Yanî

Berxê min, ku em nexweş ketin, şan em nekevin destan; heman li pê û tirbê.


di ber ra bazdan

Ez nikarim. Kî yê di ber ra baz de!


gerîyaye dirîyaye

Ev gotin ji bo wan kesan tê gotin ku gelek gerîyane û ji ber vê gera xwe gelek zana ne.

Ji Nîzêm pirs ke, ew yekî gerîyaye dirîyaye.


çûn wê dinê û hatin

gelek zêde heyirîn li hember rewşekê, gelek zêde xem xwarin li hember rewşekê.

Wexta ku wê got em feqîr in, ez ji xwe ra çûm wê dinê hatim.


guhên xwe mûç kirin

Kakil bi van teklîfên xwe ra guhên xwe mûç û çavên xwe zil kirin û li nav çavên Begî nihêrî.

Bi deng re kûçikên gund li cihê xwe guhên xwe mûç kirin û bi dengekî bi şewat reviyan.

Selahattin Bulut: Derbe, Nûdem, Hj. 34, 2000, r. 124


lêhatin çêtir e ji jêhatinê

ango şans û bext rola xwe zêdetir di kar û barên mirov de dilîze nîsbet bi jêhatinê.


takeliya xwe bide Xwedê

Wexta ku karekî dijwar pêşîya yekî be bo ku meriv ewî kesî/ê re bi gotina va piştgirîyê bidê dibêje: takeliya xwe bide xwedê û destpê bike wî karî tê biqedînî..

Melayê gund got, "Qîza min, xwişka min te xwe kuşt, hetikand, tu dixwazî em te bibin mala bavê te, dixwazî li vir be. Lê ku tu yê li vir bî, tu yê dev ji girî û gazinan; halê şînê berdî. Tê takeliya xwe bidî Xwedê, bêhna xwe fireh bikî û van kincên reş ji xwe bikî.


lîwana dêv tunebûn

Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.


keçelo kumê min li serê te

/kɛt͡ʃɛˈloː kʊˈmeː mɪn lɪ sɛˈɾeː tɛ/

Dema yek sûncê xwe nabîne, qebûl nake û dike stûyê yê li hemberî xwe.


îşk dane ûr

/iːʃk dɑːˈnɛ uːɾ/

Xwe birçî hiştin, îdare kirin, semaxkirina li ser feqîrîyê.
Ji bo kişandina rewşên dijwar tê bikaranîn.

Îşkeke dî da ûrê xwe, yanî destmal an jî kembera li ber xwe hê bêhtir şidand da ûrê wî yê birçî û vala neêşe.


navik birrîna kesek

Di navbera du kesan de çu têkiliyek, tewr çu nasitîyek jî tune.

Ma min navika wî zilamî birrîye, ku ez wî nas bikim.

2008, M. Emîn Bozarslan, Ferhanga Kurdî, Weşanxaneya Deng, r. 319, ISBN 9789757011996


xwîna xwe xistin kevçî

Mirina yekî hatin yan jî rewşa bivênevê ya tunekirina yekî re tê gotin. Yanî ji bo kesê bibe belaya serê mirovan û tu filata mirovan jê nemîne ji xeynî kuştina wî; hingê ev biwêj tê gotin.

Useyd çû cem wan û bi hêrs ji Hz. Mus'ab re: Tu li vir çi dikî? Tu çima van xortên me ji rê derdixî, nizanim te xwîna xwe xistiye kevçî, rabe û bi zû ji vir bişeqite."

Nûpelda, Ez Mirim ‘Erş Hejiya https://web.archive.org/https://www.kurdipedia.org/files/relatedfiles/2016/97457/0006.PDF?ver=131224728247334419 arşîv, 2011, Seyfeddin AYKAÇ, hj. 6, r. 18


avatir

Bersiva ku yek didê wextê ku kesek ji yekî re dibêje mala te ava!.

Zana Farqînî, gelek spas ji bo bersivdayîna pirsan. Mala te ava..!
Avatir!

2004, SALIHĘ KEVIRBIRÎ, Xwediyê Ferhenga Kurdî-Tirkî ya ji 166 hezar peyvî pêk tê Zana Farqînî: "Nêçîrvaniya Peyvan hiseke xweş li min peyda dike!" https://web.archive.org/http://www.oocities.org/mehname2004/54/diyari1.html arşîv, oocities.org

-Belê… Ez gelek kêfxweş bûm bi sohbeta me… Mala te ava…
Ş.F.: Ez jî… A te avatir… Ez jî pirr kêfxweş bûm ku min hûn nas kirin, ez hatim ciyê we dît.

2016, Şêxo Fîlîk, Şêxo Fîlîk: Nivîsandin ne tenê dilrehetkirin an jî derbirînek e. https://web.archive.org/https://inanolo.blogspot.com/2016/03/ arşîv, inanolo.blogspot.com

Zor spas ezbenî, mala te hezar caran ava be!
Avatir Salihê birazî, tu li ser herdu çavê min hatî...

POPKURD, DENGBÊJ ZAHIRO: DENGBÊJIYA BERÊ NEMAYE! https://web.archive.org/https://popkurd.wordpress.com/2018/09/12/popkurd-2/ arşîv, 2018, Salihê Kevirbirî, hj. 2, r. 27


derb û wesle hev girtin

Ji bo tiştekî neplankirî lê bi rasthatinî ji aliyê erênî ve bi dawî bûn. Li hev hatin/lê hatin.


aqil birrîn

Ji bo guhertoya rastnivîsî binêre aqil birîn.


aqil nebirrîn

Ji bo guhertoya rastnivîsî binêre aqil nebirîn.

Aqlê min nabirre ku wê bibe.

2014, Mehmet Oncu, Ferhenga Biwêjan, Sîtav


aram lê birrîn

Ji bo guhertoya rastnivîsî binêre aram lê birîn.


ardê ku kom kirîye bi bayê wî re fîrrî çû ber daro

Ji bo guhertoya rastnivîsî binêre ardê ku kom kirîye bi bayê wî re fîrî çû ber daro.


ji guhê şeytên ketin

ji bo wan kesên ku têra xwe hene, zîrek in, guhê wî dilivin û zêde şeytaniyan dike tê gotin

Yabo Amûdî ji guhê şeytên ketine.

2019, Rupela.Qamislo, Yabo Amûdî ji Guhê şeytên ketine https://web.archive.org/https://www.facebook.com/Rupela.Qamislo/posts/1441618085994745 arşîv, facebook.com


çûn gorrê

Ji bo guhertoya rastnivîsî binêre çûn gorê.


aman û zeman nedayîn

Edî min aman û zeman nedayê...

2010, Mele Mehmûdê Bazîdî, Cami’eya Riseleyan û Hikayetan Bi Zimanê Kurmancî, Lîs, çapa 1ê, r. 61, ISBN 978-605-5683-27-6


li rûyê dinê xweş mayîn

Îcarê Polo gazî dike ku kuro Şemas, tu kî yî ku beldilka min Barnikê bixwezî. Kar barê xwe bike, yan ez dê li rûyê dinê xweş bimînim, ya dê tu xweş bimîni.

2010, Mele Mehmûdê Bazîdî, Cami’eya Riseleyan û Hikayetan Bi Zimanê Kurmancî, Lîs, çapa 1ê, r. 68, ISBN 978-605-5683-27-6


aferîn sed aferîn

gotineke ku ji kesekî re tê gotin dema karekî gelek baş kiribe

Aferîn sed aferîn ji boye jinêd wehe nêreşêrîn.

2010, Mele Mehmûdê Bazîdî, Cami’eya Riseleyan û Hikayetan Bi Zimanê Kurmancî, Lîs, çapa 1ê, r. 86, ISBN 978-605-5683-27-6


çend gez kirîn

eger mirovek çend gez bi vê bikre, mala xwe ava diketin.

2010, Mele Mehmûdê Bazîdî, Cami’eya Riseleyan û Hikayetan Bi Zimanê Kurmancî, Lîs, çapa 1ê, r. 88, ISBN 978-605-5683-27-6


hela hela kirin

Lakin xulam û etbaed Şekir Axayê li ber derî odeyê bûye xwewxa û qiyamet. Lakin deh mêred bijare bi ratib û şeşxane di gel mîr di odeyê nin. Êdî xulaman ger çi kiriye hela hela û gotin em dê odeyê bisojîn, lakin newêran.

2010, Mele Mehmûdê Bazîdî, Cami’eya Riseleyan û Hikayetan Bi Zimanê Kurmancî, Lîs, çapa 1ê, r. 90, ISBN 978-605-5683-27-6


li xwe girê dan

Bi rasti Şomo qewî nehs û şerîr û xweyê cesaret bû. Esla ji kuştin û girtiné xof ne dikir. Çend feqehne dinê jî weko xwe heramza li xwe girê dabû, ekserêd şûlêd wan ew bûn ku diçûn û bi rojê dicisisandin û bi şev derên filan neqeb dikirin û xaç û şemdanêd zîvîn û peyalûn didizin û dibirin û diçûne welatekî dinê, ew mal telef dikirin.

2010, Mele Mehmûdê Bazîdî, Cami’eya Riseleyan û Hikayetan Bi Zimanê Kurmancî, Lîs, çapa 1ê, r. 91, ISBN 978-605-5683-27-6


ji lepê kesek xilas bûn

Ji kesek an kesan revîn û xwe azad kirin.

Êdi umîda min ji neqebê hatiye birîn û muteherrîr mayîm û hatime derê dêrê ku ji derve hîn miqdarê deh file û êrêsan bi çek westane û li derê dêrê dixebitin. Îcarê min mulaheze bi xwe kir ku çare nîne evne dê min deste gir bikin, bê hîle nabê lazim e ku ez bi lepekê ji van xelas bibim.


herre bide

Ji bo guhertoya rastnivîsî binêre here bide.


nîvruhî bûn

Madoyê fille jî, eger çi Ehmedî xenikand, lakîn nîvruhî bûyî, paş heftekê ew file jî mir.

2010, Mele Mehmûdê Bazîdî, Cami’eya Riseleyan û Hikayetan Bi Zimanê Kurmancî, Lîs, çapa 109an, r. 10, ISBN 978-605-5683-27-6


xulase kelam

Xulase kelam, qewî zêde bi nav û deng bûyîn.

2010, Mele Mehmûdê Bazîdî, Cami’eya Riseleyan û Hikayetan Bi Zimanê Kurmancî, Lîs, çapa 1ê, r. 106, ISBN 978-605-5683-27-6


nanê xwe xistin nav tûrika yekî

Heger yekî (li rêwîtiyekî an jî di rewşên din yên dirûvê vê de) nanê xwe bixe nav tûrika xelkê, gava nanê xwe ji wan bixwaze bi demekê dî wê bibe wekî ku nanê xwediyê tûrikê dixwaze. An dibe ku kêfên wan ji hev bişike, dubendî di navbera wan de derkeve vê gavê ev kes bi destên xwe bêyî sedem bimîne ber însafa xelkê.

Yekî çiqas baş û ewlemend jî be tiştên ku pêwîstiya wan bi zanîna wan nîn e bi wan nedin zanîn. Dibe ku pişt re ji hev dilsar bibin û bi wan tiştan hûn ê werin êşandin.


kerr û gêj bûn

Ji bo guhertoya rastnivîsî binêre ker û gêj bûn.


kerr û lal man

Ji bo guhertoya rastnivîsî binêre ker û lal man.


kerrafî be

Ji bo guhertoya rastnivîsî binêre kerafî be.


kezeba (yekî) jê qetîn

Mi dî carke devê şkeftê bû reş. Go min halo meyizand va dehbek bi ser min de hat. Ya star nestecirûbillah kezebê dilê min jê qetiha.

Hawar, Ehmedê Zeydan, 1935, Celadet Elî Bedîrxan, Nûdem, cild 2, hj. 26, r. 670


çûna rû

Hema rabûm çûm rûyên wan û vek bi yek eniyên wan ramûsam.

Hawar, Yêkîtîya Kurdan, 1932-1933, Şahin Mistefa Şahin, Nûdem, cild 1, hj. 12, r. 3


ji heft bavê wan zêde bûn

Ev gotin gefek e. Yane heft bavên kesêk bi hev re jî werin nikarin bi wî kesî.

Ji heft bavê wan zêde bû ko hilkijin çiyan û bikevin warèn me. Ko me xwe digihand kuntara çiyê ewan ruyê xwe badidan.

Hawar, Ên berê ji du keçikan pê ve, 1932-1933, Nûdem, cild 1, hj. 20, r. 576

Xatûn Zeyno dibê:
-Xortê Bişêrîyê, Mêrdîn bişewite me bi cehye,
Siyarê mala bavê min gelek heye,
Ew gilî, gotin ji te û heft babê te zêdeye.


li dora (yekê) gerîn

tecawizê yekê kirin, nerehetkirina keçikekê


navika wan bi hev re hatiye birîn

hevalê hev in gelek ji hev hez dikin, her ligel hev in û jibilî hev pîyalek av jî venaxwin, wek gayên coht tu car ji hev naqetin


navika xwe bi xwe birrîn

Ji bo guhertoya rastnivîsî binêre navika xwe bi xwe birîn.


filfil di qûna (yekî) de bûn

Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.


tobe heram be

Tobe heram be. Çek ne sixte bû

Robert Louis Stevenson, (terciman: Ciwanmerd Kulek), Meseleya Seyr a Dr. Jekyll û Mr. Hyde, Avesta, 2020, r. 14, ISBN 978-605-2246-80-1


ketina behra xeyelan

Mr. Enfield bi van gotinan li axaftina xwe zêde kir û ket behra fikr û xeyalan.

Robert Louis Stevenson, (terciman: Ciwanmerd Kulek), Meseleya Seyr a Dr. Jekyll û Mr. Hyde, Avesta, 2020, r. 12, ISBN 978-605-2246-80-1


ji bo xatirê xatiran

Lê ev de salan zêdetir e Henry Jekyll pirr zêde xeyalperest bûye ji bo min. Xiriya, dihşê xwe de xiriya; lê tevî ku, weku dibêjin, ji bo xatirê xatiran hê jî bala min dikîşîne.

Robert Louis Stevenson, (terciman: Ciwanmerd Kulek), Meseleya Seyr a Dr. Jekyll û Mr. Hyde, Avesta, 2020, r. 19, ISBN 978-605-2246-80-1

Bi xwe ez isal bi vê nivisa xwe bi şikleki din pêşwaziya sala nû bikim...Jibo xatirê xatiran,jibo kedkara sembola yekitiya malbata me ezê rêbazek din biceribinim. Ezê li gor xwestek, bawerî û xayalên dayika xwe û realita ramanên xwe hesretiya wê bi cih binim û li benda encamê bisekinim...

Sîrac Kirici, Nameyek vekirî https://web.archive.org/http://www.rupelanu.com/nameyek-vekiri-147yy.htm arşîv

Eeeeww ji bo xatirê xatiran bes bikin birebirr! Êdî bes heww! Ji çar aliyan ve kom û kuflet ev çawa çêbû ji serê me! De ka xwe bidin alî rêya me vekin hêêê!

Murat Bayram, Reqso: Kurdî ji bo her tiştî amade ye ya girîng potansîyela te ye https://web.archive.org/https://bianet.org/kurdi/huner/210804-reqso-kurdi-ji-bo-her-tisti-amade-ye-ya-giring-potansiyela-te-ye arşîv


derece êk

gelek baş, zor baş, bêkêmasî, bo tiştên herebaş tê gotin


ser xwar bûn

kesên tiştên nebaş kirine ji şerma vî di nav civatê de serê xwe didin ber xwe.


hezar carî spas kirin

Ez vê yekê ji te re wehd dikim; û ez hezar carî spasîya te dikim.

Robert Louis Stevenson, (terciman: Ciwanmerd Kulek), Meseleya Seyr a Dr. Jekyll û Mr. Hyde, Avesta, 2020, r. 29, ISBN 978-605-2246-80-1


guhê (yekî ) li ser bûn

Bîstek e guhê min li ser we ye lê hê jî negihiştim mijarê.

Guhê min li ser feqîrê Hyde e.


ji ser dil rabûn

...û ku tu soz bidî min ew ê barekî mezin ji ser dilê min rabe.


agir ji serê çûn

Û dûvre ji hêrsan agir ji serê wî çû, pîyên xwe li erdê xistin.

Robert Louis Stevenson, (terciman: Ciwanmerd Kulek), Meseleya Seyr a Dr. Jekyll û Mr. Hyde, Avesta, 2020, r. 32, ISBN 978-605-2246-80-1


nav guhê hev ketin

...bi taybetî jî dema du ewrên birûskê rastî hev tên û li nav guhê hev dikevin.

2023, J.R.R. Tolkien (terciman: Samî Hêzil), Hobbit, Cervantes, çapa 1ê, r. 64, ISBN 9786257724838


gotin ji devê (yekî) kişandin

bi rengekî ne rasterast agahî ji yekî standin.

Wî dê ew rasterast negirtan; lê belkî bi raya wî, karîbûya di nav re gotin ji devê hinan bikişandiya.

Robert Louis Stevenson, (terciman: Ciwanmerd Kulek), Meseleya Seyr a Dr. Jekyll û Mr. Hyde, Avesta, 2020, r. 40, ISBN 978-605-2246-80-1


xwarin ber (yekî) neçûn

wexta kesek biqehire dile wî neçe xwarin, [bêîştabûn]

Dayê te ev hemû tişt ji bo çi amade kirine? Dilê min naçe tiştekî. Hem kêfxweşiyek heye, hem jî xemgîniyek. Ez vêga herduyan dijîm. Ji bo ji we qut dibim xemgîn im. Ji bo ez ê dest bi zanîngehê bikim jî kêfxweş im. Xwarin di ber min de naçe xwar.


li ber çavê (yekî) mirin

Kesek qusurek mezin kirîbe û nehatibe efûkirin.

Ez êdî ne dixwazim Dr.Jeckyl bibînim û ne jî nawê wî bibihîsim...lewma ez lawa dikim tu ê careke dî behsa yekî ku li ber çavê min mirî ye nekî

Robert Louis Stevenson, (terciman: Ciwanmerd Kulek), Meseleya Seyr a Dr. Jekyll û Mr. Hyde, Avesta, 2020, r. 45, ISBN 978-605-2246-80-1


derdê bêderman

Derdê ku dermanê wê nîne. Hem ji bo nexweşîyên tendurîstî hem ji bo nexweşiyên manewî.

Derdek bêderman bedana min ketiye, dev ji min berdin.

Ev kurik ji xwe re nasekine. Derdê bê derman e. Xwedê jê standîye.


gunhê kafira jî jê re hatin

Wextê rewşa kesî gelek xirab be jê re tê gotin.


kefa devê (yekî) ziwa bûn

wexta kesek gelek caran ser hev derdê xwe dibêje ku heta kefa dewê we/î ziwa dibe.


(yekî) ji ya xwe nayê xwarê

ji ya xwe nehatin xwarê
ji ya xwe nehatin xwar

Wextê yekî serhişkî bike û bi gotina(fikra) xwe pê ve guh nede kesek din.


çû ji te

Te vî çayî rijand? Çû ji te. Dîya te yê aciz be.


wek melkemota (yekî) re mayîn

Wextê kesek zêde bela xwe li yekî bide tê gotin.

Parsekên vir


xenekê devê we me

wexte hin kes tewzê yekî bikin, ew yek li hemberî wan wisa bertek dide.


wek zêkitkê (yekî) re mayîn

Wextê kesekî zêde zêde bela xwe yekî bide tê gotin.

Vê sibê hin zarokên parsek wek zêkitkê min re man.


mîza (yekî) anîn

zor lê kirin, bi taybetî di pêşbazîyê de

Min duh di lîstokê de mîza te anî. Îro bêhtir berxwe bide.


ez bimirim tu peşkek av jî serê min nakî

Dê û bav wextê zarokên wan bêxer bin û guhdarî wan nekin wisa dibêjin.


ga ji garanê qamçî ji delê

nan ji malan av ji taştîya palan, nan ji banîyê av ji kanîyê, malê belaş gorê belaş, xêra xwedê çayira kerê


li ser wê guhî ranezin

Wexta kesek dijî yekî be, wek wî ne fikir e, tê gotin.

Qet li ser wê guhî ranezin. Ez qebul nakim. Ez ji ya xwe nayem xwarê.


li minê

Li minê, Poole! parezer qîjek da.

Robert Louis Stevenson, (terciman: Ciwanmerd Kulek), Meseleya Seyr a Dr. Jekyll û Mr. Hyde, Avesta, 2020, r. 61, ISBN 978-605-2246-80-1


xew li (yekî) heram bûn

Jiyana min ji kokê de hejiya; xew li min heram bû

Robert Louis Stevenson, (terciman: Ciwanmerd Kulek), Meseleya Seyr a Dr. Jekyll û Mr. Hyde, Avesta, 2020, r. 70, ISBN 978-605-2246-80-1


çiçê (yekî) xwarin

Carina tê bikaranîn mînak; wexta gog dilîzin kesek di wextê xwe de pas bidî yekî. Ew yek keyfxweşbûna xwe bi vê gotinê dide diyar kirin. Mînakek din; Wexta li nav civatek kelîmeyek were bîr kirin, kesek wê kelîmeyî bêje dîsa ji bo nîşana kêfxweşîye tê gotin.


di ciyê xwe de tevizîn

Gelemperî ji bo tirsan di cîyê xwe de sekinîn.

...hemû dermanên min li jûrê bûn ji tirsan di cîyê xwe de tevizîm.

Robert Louis Stevenson, (terciman: Ciwanmerd Kulek), Meseleya Seyr a Dr. Jekyll û Mr. Hyde, Avesta, 2020, r. 82, ISBN 978-605-2246-80-1


nava (yekî) qetandin

... hizra vêya bi tena serê xwe nava min diqetand.

Robert Louis Stevenson, (terciman: Ciwanmerd Kulek), Meseleya Seyr a Dr. Jekyll û Mr. Hyde, Avesta, 2020, r. 86, ISBN 978-605-2246-80-1


qey min ji te re çavê xwe kil daye

Mirov dema ji hez kesekî dike çavê xwe kil dide. Maneya vê gotinê; yanê ez hez te nakim, ez biya te nakim, kila çavê min ne ji bo te ye.


pêşiya pozê xwe nedîtin

Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.


forsa xwe kirin

forsa xwe avêtin, xwe qûde kirin, simbêlê xwe badan


xistin ber dilê xwe

ji xwarinekê piçekî xwarin da ku birçîtiya mirovî/ê hinekî kêm bibe


bextê xwe teribandin

Bi destê xwe, xwe bi xwe nepejirandina jiyaneke xweş, bextekî çê û spî, qismetekî pak.


ruhê (yekî) tê de bûn

Ruhê wî di lîstina gogê de ye.


ketin qedemê xwe

Gehiştin dema xwe ya stewînê, xweşikiyê, adaniyê


Xwedê bibêje erê

bi îzna Xwedê, Xwedê bike, inşela, Xwedê hez bike


şûna (yekî) xwanê bûn

Dema mirov li ciyekî gelek dimîne û kesên li wî ciyî jê hez dikin û dûre ji wî ciyî vediqete tê gotin.

Şûna te xwanê ye.


bi kesek an bi tişteki bi gan bûn

em bi xebata kurê me yê mezin bi gan in


rext û zext kirin

rabt û zabt kirin,kontorl kirin, hilgirtin binê fermana xwe


silametî be

Diz ketiye kargeha te, silametî be.


derbasbûyî be

Wergerandina yekser ji tirkî geçmiş olsun.

Te emeliyat bûye, derbasbûyî be birako.


ma ez li ber golika me?

Kesê ku nikaribe desthilatdariya xwe bi kar bîne, hêza xwe bi rêkûpêk nîşan bide, an jî desthilatdariya wî were paşguh kirin, her çend li cîhek an civatek serok û rêvebir be.


tiştê bû, nekeve dû

Ev biwêj diyar dike ku lidûçûna tiştên çûyê beredayî ye.

Tiştê bû, mekeve dû. Gotina kurdan. Lê niha ev gotin ne raste.Çawan mekeve dû?.. Tiştê ku bûye,jiyana Memduh Selîm Begê serûbin dike,di jiyana wî de şopin kûr dihêle. Ew bi vê yekê dizane.Tiştê ku bûye,windabûna evînekêye

Siya Evînê, Mehmed Uzun, Weşanxana Orfeus


aqibeta wî serê te

Piştî serkeftineke baş yan bextewarî, bi maneya “Ez dixwazim ku tu jî bigihê vê rewşa xweş” tê gotin.


bextê te spî be

Gava ku mirov li ser karek mijul be yan beriya ku dest pê bike tê gotin da ku karê wî rast biçe.


devê pitpitkê girtin

dev ji gotinên beredayî berdan û hatin ser mijara sereke.


germav baş

germavxweş

Piştî serşûştinê tê gotin da ku yekî daxwaza xweşiyê bigihîne kesekî.

/ɡɛɾˈmɑːv bɑːʃ/


kesek bi destekî girtin

Tu Hesen bi destekî digirî, lê ew di ciwaniya xwe de pir jêhatî bû.


dibêjim nêr e, dibêjî bidoşe

dibêm nêr e, dibê bidoşe
ez dibêjim nêr e, tu dibêjî bidoşe
ez dibêjim nêr e, ew dibêje bidoşe

ez dibêjim ku tiştek mehal e (ne mimkin e) lê tu dibêjî illeh bike


nanê xwe bide nanpêja, bila nanekî te zêde biçe

Guhartoyeke nanê bide nanpêj bila nanekî zêde biçe.


nanê xwe bide nanpêja, bila nankî te kêm ve


mûyekî dike hûyekî

Tiştekî an pirsgirêkeke piçûk pir mezin kirin, belasebeb girîngîyeke zêde dan.


rû û rûmeta yekî li nik kesî neman

/ruː uː ɾuːmɛˈtɑː jɛˈkiː lɪ nɪk kɛˈsiː nɛˈmɑːn/


ketina di dawa dîya xwe de

/kɛtɪˈnɑː dɪ dɑːˈwɑː diːˈjɑː xʷɛ dɛ/


pare pare bûn

/pɑːˈɾɛ pɑːˈɾɛ buːn/

Axirî sefîne li berekî ket û pare pare bû.

1857, Mela Mûsayê Hekarî, Amadekar: Hêmin Omer, Durrû’l Mecalîs, sala weşandinê: 2022, r. 63


agir berdêyî, bîna bîso jê nаyê

/ɑːˈɡɪɾ bɛɾdeːˈjiː, biːˈnɑː biːˈsoː ʒeː nаjeː/

Li ser xizanî, feqîrtî, kesîbtî, sexîrtî, belengazî, û desttengiyê ye.


av û agir ra derbas bûn

/ɑːv uː ɑːˈɡɪɾ ɾɑː dɛɾˈbɑːs buːn/

Ji nav agir û avê re derbas bûn. Di jiyanê de gelek ecêb û nenera dîtin, gelek cara ketine nava halê zehmet.


av û agir li hev xistin

Av-agir lev xistin.
Av-agir li hev xistin.
Av-agir hev xistin.
Av û agir lev xistin.
Av û agir hev xistin.

Xemên kûr kişandin, berxwe ketin, xwe undakirin, hay ji xwe tunebûn.


av ji devê flankesê diçe

Kesê ku ber xwe nade û gelekî dixwaze tiştekî xweş tehm bike, bixwe an jî vexwe.


av li binî ra birin

av li binî re birin
av li binî va birin
av li binî ve birin
av ji binî ra birin
av ji binî re birin
av ji binî va birin
av ji binî ve birin

Bêyî ku haya kesî jê hebe, kar û xebat bi dizîka ve rêbirin û pêkanîn.


ava reş de çûn

Mirin para kesekî be, serwindabûyî bûn, genîbûn.


ava rûyê flankesê nemaye

Kesê ku şerm û eyba wî tune, tûyî ser çava bikî, wê bêje baran dibare. Bêşerm, bêşeref, durû.


ava sar bê hev venaxwin

Bi hev re gelekî girêdayî ne, bê hev nikarin, hertim bi hev re ne. (derheqa hevalên nêzîk de ne).


ava filankesan di cewekê de naçe

Bîhna wan bi hev re teng e, li hev nakin. Bi hev re nikarin bêne ser biryarekê.


agir diavêje devê xwe, dibêje hay jê nînim

Li ser kesê ku sûcê xwe înkar dike tê gotin.


aqilê kêm riya xar ber hevalê xwe dixe

Kesê bêaqil riya xelet nîşanî hevalê xwe dide.


aqil li seriyan e, ne li bejinan e

Aqil di serî de ye, ne di mezinbûnê de ye.


aqil sivik e, niga çapik e

Sivikbûna hiş lingan dor xwe dide gerînê.


wekî zanibe dew birê mast e!

anîn rê ku bi kirina xwe poşman be û pê bihese.


bi wê qûşê naçî Mûşê

Bi wê tivdîrê, bi wî awahî tu nikarî wî karî bi ser xînî.


qirçîniya benîştê flankesê ye

Kesê ku tiştek ber serê wî re nabuhure, xem û talaşa wî nîne.


qûşê hespê kirin stûyê filankesê

rûreş kirin, şermezar kirin, dan şermê, ji ber kêmasî an jî kiriyarekê dan şermê.


serî qûç e, binî pûç e

Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.


serî qûnê dixin, qûnê serî dixin

serî qûnê dikin, qûnê serî dikin
serî qûnê dikin qûnê serî dikin


serî qûnê dikin, qûnê serî dikin

serî qûnê dikin qûnê serî dikin
serî qûnê dixin, qûnê serî dixin


miriyê filankesan di goran de çifta hev dixin

Dijminatiya hev dikin, dijminê xwînê ne.


kûtê ber tendûrê

Kesê ku her gav di mal de ne, ji mal dernayê, kar nake, beredayî ye (derheqa mêran de).


Xwedê şîfaya xêrê bide

/xʷɛˈdeː ʃiːfɑːˈjɑː xeːˈɾeː bɪˈdɛ/


ne xwest ka te

Ji bo gef xwarinê tê gotin. Eger kesek daxwaz neyne cîh yê were ceza kirin.

Ne xwest ka te, tu jiya dîya xwe nekî!


wek heşrê bûn

Maşela! Daweta wî wek heşrê bû.


destê yêkî neqetîn

Çaxê dilê kesekî naxwaze dev ji yêkî berde.

Destê min ji wî neqate, ji bo xerîbîyê biçûk e.


kotekî heft bela

Çaxê karê yêkî bi zehmetî çêbibe tê gotin.

Kotekî heft bela, min xwe ji deyne wî xilas kir!


hêvîyê yêkî pûç kirin

hê·vî·yê yê·kî pûç ki·rin