sed

صهد (Kurdish-Arabic)
сәд (Kurdish-Creole)
set
sid
(li gel hin jimarên din:
sêsid
pênsid
bed
hed
ked
med
red

Hevreha soranî سهد (sed), zazakî se, farisî صد (sed), farisiya navîn sed, avestayî 𐬯𐬀𐬙𐬀 (sete-), peştûyî سل (sil), sanskrîtî शत (şeta-), hindî सौ (sew), urdûyî سو (sew), lîtwanî šimtas, latviyayî simts, pirraniya zimanên slavî sto (bi alfabeya krîlî сто), latînî centum, fransî cent, îtalî cento, portugalî cem, spanî cien, ciento, yûnaniya kevn ἑκατόν (hekatón), îngilîzî û danmarkî hundred, almanî Hundert, swêdî hundra, norwecî hundre... hemû ji proto-hindûewropî *ḱm̥tóm yan *dḱm̥tóm (sed, 100 - ḱ-ya proto-hindûewropî di zimanên îranî de dibe "s") ji *déḱm̥t (10), binere deh.
;Çavkanî:
* Horn, Paul. (1893): Grundriss der neupersischen Etymologie [Bingehê etîmolojiya farisî] (bi almanî). Strassburg r. 160.
* Watkins, Calvert, The American Heritage Dictionary of Indo-European Roots, Houghton Mifflin Co., 2007, çapa 2an, r. 15
* MacKenzie, David Neil, The dialect of Awroman (Hawraman-i Luhon) Grammatical sketch, texts, and vocabulary, Kommissionaer: Munksgaard (København), 1966, r. 126
* Etymonline. Online English Etymology Dictionary. <etymonline.com> by Douglas Harper.

Ber tu ba da her zeman û an û hînEy Muhemmed sed hezaran aferîn

Mela Hesenê Bateyî, Mewlûda Kurdî, ~1720


bîst

بيست (Kurdish-Arabic)
бист (Kurdish-Creole)

Hevreha soranî بیست (bîst), kurdiya başûrîbîs, lekî bêst, partî wīst, farisî بیست (/bîst/), pehlewî wîst, zazakî vîst, avestayî vîseyti-, sanskrîtî विंशति (vimśatí), latînî vīgintī, fransî vingt, spanî veinte, îtalî venti, îngilîzî twenty, holendî twintig, almanî zwanzig... hemû ji *proto-hindûewropî *dwi(h₁)dḱm̥ti- (bîst) ji *dwóh₁ (du) + *déḱm̥t (deh).
;Çavkanî:
* Horn, Paul. (1893): Grundriss der neupersischen Etymologie [Bingehê etîmolojiya farisî] (bi almanî). Strassburg r. 58.
* Watkins, Calvert, The American Heritage Dictionary of Indo-European Roots, Houghton Mifflin Co., 2007, çapa 2an, r. 101
* MacKenzie, David Neil, The dialect of Awroman (Hawraman-i Luhon) Grammatical sketch, texts, and vocabulary, Kommissionaer: Munksgaard (København), 1966, r. 138

20, hejmara 20, XX, du deh,
du caran deh.

Bîst roj.

Bîst dolar.

sedsalan bîstan / bîstem

Ji yekê heta bîstê.

Bîst, kerî mîst, kê alîst?


yek

یەک (Kurdish-Arabic)
йәк (Kurdish-Creole)
êk
yêk

Ji proto-hindûewropî *oinos:("yek")
* proto-îranî *eywe: ("yek")
**avestayî: eêwe ("yek")
**pehlewî: êvek ("yek")
***farisî: yek ("yek")
**partî: yew ("yek")
**sogdî: yew ("yek")
**peştûyî: yew ("yek")
**belûçî: yek ("yek")
**partî: êw ("yek")
**kurdî: yek ("yek")
**zazakî: yew ("yek")
* sanskrîtî: eke ("yek")
* yûnanî: oinos ("yek")
* latînî: unus ("yek")
* almanî: ein ("yek")
* îngilîzî: one ("yek") ...
;Çavkanî:
* Horn, Paul. (1893): Grundriss der neupersischen Etymologie [Bingehê etîmolojiya farisî] (bi almanî). Strassburg r. 128.
* Watkins, Calvert, The American Heritage Dictionary of Indo-European Roots, Houghton Mifflin Co., 2007, çapa 2an, r. 59
* Etymonline. Online English Etymology Dictionary. <etymonline.com> by Douglas Harper.

Hejmara 1; hejmara piştî sifrê û berî duyê.

Serfê Mewlûda me yek derhem fer eHemberê yek guhê zêrê ehmer e


pênc

پێنج (Kurdish-Arabic)
пенщ (Kurdish-Creole)

Hevreha soranî پێنج (pênc) / پهنج (penc), hewramî penc, zazakî panc / ponc, belûçî پنچ (penç), mazenderanî penc, parsî penc, farisî پنج (penc), pehlewî penz, tacikî панҷ (penc), avestayî 𐬞𐬀𐬧𐬗𐬀 (peṇçe-), sogdî penc-, xwarezmî p'nç-, peştûyî پنځه (pindzê), osetî фондз (fondz), sanskrîtî पञ्चन् (páñcan), hindî पाँच (paçe), urdûyî پانچ (pāñć), yûnanî πέντε (pêntê), albaniya kevn pensë (nû: pesë), lîtwanî penki, tokarî A päñ, tokarî B piś, polonî pięć, rusî пять (pyati), almanî fünf (p-ya proto-hindûewropî di cermenî de dibe "f"), danmarkî / norwecî / swêdî fem, îngilîzî five, holendî vijf, latînî quinque (p-ya proto-hindûewropî gelek caran li destpêkê di latînî de dibe "k" > fransî cinq, portugalî û spanî cinco)... hemû ji proto-hindûewropî *pénkʷe.
Çavkanî: Horn p.73, Watkins p.64, Etymonline


du

دو (Kurdish-Arabic)
дӧ (Kurdish-Creole)
di
dido
didu
dudo
dudu
dû

Hevreha soranî دوو (dû), kurdiya başûrîdu / di, lekî do / dö, hewramî due / duê, zazakî di, farisî دو (niha "do", berê "du"), tacikî ду (du), pehlewî 𐭲𐭥𐭩𐭭 (do), avestayî 𐬛𐬎𐬎𐬀 (duua), peştûyî دوه (dwe), sanskrîtî द्व (dvá), hindî द्व (do), ûrdûyî دو (do) (do), nepalî दुई(duī), yûnanî διά (diá), lîtwanî dù / dvì, latviyayî divi, albanî dy, latînî duo, îtalî due, spanî dos, portugalî dois, fransî deux, rusî/ukraynî/belarusî/makedonî два (dva), çekî/slovakî dva, polonî dwa, sirbî два̑ (dvâ), kroatî dvâ, bulgarî dve, îngilîzî two, holendî twee, swêdî två, danmarkî/norwecî to, almanî zwei, toxarî wu / wi... hemû ji proto-hindûewropî*dwóh₁Çavkanî: Martínez García, Horn p.128, Watkins p.21, Etymonline

Min dî seba bayê seherMadarê bedrê kir du kerQews û qezeh jê hate der


sê

sisê
سێ (Kurdish-Arabic)
се (Kurdish-Creole)

Ji proto-hindûewropî*trei ("sê")
:proto-îranî *θrayah ("sê")
::avestayî: θrī ("sê")
::partî: hry ("sê")
::sogdî: dhry ("sê")
::pehlewî: sī ("sê")
::farisî: se ("sê")
::peştûyî: dre ("sê") ... ^(alfabeya arî)
::kurmancî: sê, sisê ("sê")
::soranî: sê ("sê")
::hewramî: yare ("sê")
::zazakî: hîrê, hîrî ("sê")
:sanskrîtî: trayas ("sê")
:yûnanî: treis ("sê")
:latînî: tres ("sê")
:almanî: drei ("sê")
:îngilîzî: three ("sê")...
;Çavkanî:
* Horn, Paul. (1893): Grundriss der neupersischen Etymologie [Bingehê etîmolojiya farisî] (bi almanî). Strassburg r. 173.
* Watkins, Calvert, The American Heritage Dictionary of Indo-European Roots, Houghton Mifflin Co., 2007, çapa 2an, r. 93
* MacKenzie, David Neil, The dialect of Awroman (Hawraman-i Luhon) Grammatical sketch, texts, and vocabulary, Kommissionaer: Munksgaard (København), 1966, r. 137
* Etymonline. Online English Etymology Dictionary. <etymonline.com> by Douglas Harper.

Çi eser dê li berê xare bikit qetre'ê abQelemê me bi du sê qetrey'ê zuhha dê çi kitDê ji heq cazibeyek dil bigirit wer ne Mela


çar

چار (Kurdish-Arabic)
чʹар (Kurdish-Creole)
çiwar
çihar
çwar

Ji proto-îranî *čaθwā́rah (bide ber soranî چوار (çwar, çiwar), farisî چهار (čahâr)osetî цыппар (cyppar), avestayî 𐬗𐬀𐬚𐬡𐬁𐬭𐬋 (caθβārō)), ji proto-hindûîranî *čatwā́ras (bide ber sanskrîtî चतुर् (catur)), taliyê ji proto-hindûewropî *kʷetwóres (bide ber ermenî չորս (čʻors), lîtwanî keturi, latînî quattuor, îngilîzî four).

Sey'rîn li şahê min bi xefHatin temaşa çar terefŞatir xumar tayên di ber


şeş

شهش (Kurdish-Arabic)
шәш (Kurdish-Creole)

hevreha soranî شهش (şeş), şêxbizinî şeş / şaş, kelhurî şeş, zazakî şeş, mazenderanî şeş, talîşî şeş, belûçî شش (şeş), farisî شش (şeş, şîş), tacikî шаш (şaş), pehlewî 𐭱𐭲𐭠 (şeş), avestayî 𐬑𐬴𐬎𐬎𐬀𐬱 (xşveş-), sanskrîtî षष् (ṣáṣ), lîtwanî šеšì, latviyayî seši, rusî шесть (šêsti), ukraynî шість (şisti), çekî šest, polonî sześć, latînî sex, fransî six, spanî seis, îtalî sei, îngilîzî six, almanî sechs, swêdî sex, danmarkî/norwecî seks, holendî zes, yûnaniya kevn ἕξ (héks), albanî gjashtë, ermenî վեց (vec’)... hemû ji proto-hindûewropî *swéḱs.
Peyva zimanên samî jî gelekî wek ya hindûewropî ye: îbranî שש (şêş), aramî שתא (şita), siryanî ܫܬܐ (şita), erebî ستة (sitte), amharî ስድስት (sidst)... lê wekheviya wan li gel yên hindûewropî ihtimalen tesedifî ye ji ber ku hejmarên din yên sade ne wek hev yan nêzîkî hev in (ji bilî hejmara "heft" ku bo nimûne bi almanî sieben û bi erebî سبعة /seb'e/ ye).
Şibîna hejmara "6" ya hindûewropî li gel sekiz (heşt, 8) ya tirkî û zimanên din yên tûranî bi zelalî tesedifî ye.
Lê peyvên bi maneya "6" di zimanên kartvelî de ji zimanên hindûewropî hatine wergirtin: lazî აში (aşi) / ანში (anşi) û gurcî ექვსი (ekvsi).

Saliha tesbih kirî nûra şikelf
Şeş miyet û çihar û bîst û elf

Mewlûd


heft

حهفت (Kurdish-Arabic)
һ’әфт (Kurdish-Creole)

Ji proto-hindûewropî *septḿ̥ (“heft”). Hevreha soranî حەوت (ħewt), kurdiya başûrî û lekî heft, goranî/hewramî hewt, zazakî hewt, hot, farisî هفت (heft), tacikî ҳафт (heft), belûçî ہپت (hept), farisiya navîn 𐫍𐫛𐫤 (hpt) (h'pt), 𐫍𐫜𐫤 (h'ft), osetî авд (avd), sogdî 𐼰𐼱𐽂𐼳 (ʾβth) û 𐼰𐼱𐽂𐼰 (ʾβtʾ), avestayî  (hapta, /hepte/)... yûnaniya kevn ἑπτά (hêpta), yûnaniya niha επτά (eptá) û εφτά (eftá)... ermeniya kevn եաւթն (êawtʿn), ermeniya niha յոթ (yotʿ)... sanskrîtî सप्तन् (septan)... lîtwanî septyni, latviyayî septiņi... latînî septem, fransî sept, îtalî sette, portgalî sete, spanî siete... gotî 𐍃𐌹𐌱𐌿𐌽 (sibun), inglîzî seven, almanî sieben, danmarkî syv, swêdî sju...
S-ya proto-hindûewropî di zimanên îranî de dibe H. Binêre bo nimûne: havîn, hev, hemû.
Peyva hindûewropî dişibe hevwateya xwe zimanên samî jî: erebî سبعة (seb'e), maltayî sebgħa, aramî שבעא (şeb'a), siryanî ܫܒܥܐ (şeb'a), îbrî שבע (şeva) lê nêzîkiya wan ihtimalen tenê tesedifî ye.
;Çavkanî:
* Chyet, Michael L. (2003): Kurdish-English Dictionary, Ferhenga Kurmancî-Inglîzî, Yale University Press.
* Horn, Paul. (1893): Grundriss der neupersischen Etymologie [Bingehê etîmolojiya farisî] (bi almanî). Strassburg
*
* Kümmel, Martin Joachim (2016): Einführung ins Ostmitteliranische [Nasandina îraniya rojhilatî-navendî] (bi almanî), Jena: Friedrich-Schiller-Universität Jena.
* Novák, Ľubomír (2013) Problem of Archaism and Innovation in the Eastern Iranian Languages (PhD dissertation)https://www.academia.edu/4896441/Problem_of_Archaism_and_Innovation_in_the_Eastern_Iranian_Languages_dissertation_, Prague: Univerzita Karlova v Praze, filozofická fakulta.
* Pokorny, Julius, Ferhenga etîmolojî ya hindûewropî ["Indogermanisches etymologisches Wörterbuch (bi almanî)"], Bern, 1959
* The Tower of Babel - An Etymological Database Project [Birca Babilê - Projeyeke Danegeha Etîmolojî] (bi îngilîzî û rusî): http://starling.rinet.ru/
* Tsabolov, R. L., Ferhenga etîmolojî ya zimanê kurdî ["Цаболов, Р. Л.: Эмцмолоƨцческцц̆ словарь курδскоƨо языка"], Moskova, 2001-2010
* Watkins, Calvert, The American Heritage Dictionary of Indo-European Roots, Houghton Mifflin Co., 2007, çapa 2an

Sê ne s̤elas̤; erbeʿe çar in, ʿeyanXemse u sittet çi ne? ew pênc u şeşḤeft in u heşt in ev in sebʿe s̤eman

Lew lêre he asitannişîn imEv qeṣre ko heşt ṭebeq ʿeyan inYek ya min he ḥeft ṭebeq di wan in

Hin silsilebend u hin di seyyarEncumṣifet encum in firûzanHeft şev di temam u heft-i rûzan

Ṣed wekî şahê Xurasanê di ferwarê te bîGerçi der iqlîmê rabiʿ hate textê selṭenetPadişahê heft-i iqlîman selamkarê te bî

Mîm û Hey heftê felek çûn,
Ji Hicretê dewran gelek çûn,
Sal hizar û çil û yek çûn,
Ev xezel anî diyare.

Di çîrokan de ev gotina wiha cihê xwe digire: Heft bira, heft tebeqe binê erdê, heft sal, heft roj, hûtê heft serî, heft şev û heft roj û hwd.

2015, Mehmet Bozkoyun, Beşek Ji Folklora Kurdî: Çîrok, Bingöl Üniversitesi Yaşayan Diller Enstitüsü Dergisi


heşt

heyşt
ههشت (Kurdish-Arabic)
һәшт (Kurdish-Creole)

hevreha soranî ههشت (heşt), kurdiya başûrîheşt, lekî heşt, hewramî heşt, zazakî heşt, belûçî هشت (heşt), farisî هشت (heşt), tacikî ҳашт (haşt), pertî û pehlewî 𐭇𐭔𐭕 (heşt), yexnobî ашт (ašt), osetî аст (ast), avestayî 𐬀𐬱𐬙𐬀 (eşte), paraçî oşt, sanskrîtî अष्ट (aṣṭá), hindî आठ (āṭh), ûrdûyî آٹھ (āṭh) (āṭh), lîtwanî aštuoni, latviyayî astoņi, îrlendî ocht, almanî û holendî acht, îngilîzî eight, danmarkî otte, norwecî åtte, swêdî åtta, ermenî ութ (utʿ), yûnanî οκτώ (októ), latînî octō, îtalî otto, portugalî oito, spanî ocho, fransî huit, çekî osm, polonî osiem, rusî во́семь (vósemʹ)... hemû ji proto-hindûewropî *oḱtṓw.
Di eslê peyvê de li destpêkê H tine bû lê di heyama zimanên îranî yên navîn (pertî, pehlewî) de di bin tesîra H-ya peyva heft de H herwiha li peyva heşt jî zêde bûye. Herwiha Y ya forma devokî heyşt jî paşî lê zêde bûye.
:Çavkanî: Çabolov r. 458, Chyet r. 276, Horn r. 245, Watkins r. 59, Etymonline

Xem çûn veşêrîn ji kerbê wesletNageh seherê, ji roj-i heştêRidwan meşiya ji nêv biheştê


neh

ne
nehe
نهﻫ (Kurdish-Arabic)
нәһ (Kurdish-Creole)

Hevreha zazakî new, soranî نۆ (no), farisî نه (noh/nuh), tacikî нӯҳ (nüh), pehlewî 𐫗𐫇𐫆 (nwẖ, /nōh/) / 𐫗𐫇𐫇 (nww, /nōh/), avestayî 𐬥𐬀𐬎𐬎𐬀 (newe-), peştûyî نه (në, ni), sanskrîtî नवन् (návan), hindî/nepalî नौ (nau), ûrdûyî نو (no) (nau), toxarî ñu, latînî novem, îtalî/portugalî nove, spanî nueve, fransî neuf, almanî neun, îngilîzî nine, holendî negen, swêdî nio, danmarkî/norwecî ni, yûnanî ἐννέα (ennéa), albanî nëntë, ermenî ինն (inn), rusî девять (devyatʹ), ukraynî дев'ять (devʺyatʹ), bulgarî девет (devet), çekî devět, latviyayî deviņi, lîtwanî devyni... hemû ji proto-hindûewropî *h₁néwn̥.
Guherîna N bi D li destpêka peyva bi zimanên balto-slavî (bo nimûne rusî û latviyayî) ji ber tesîra peyva deh e.
:Çavkanî: Horn p.239, Watkins p.58, Etymonline

Tali'ê ferxunde û bextê se'îd yarê te bîSeb'eyê seyyare û neh çerxê sergerdan bi vêGerdiş û dewrê 'eceb der xizmet û karê te bî


deh

دەھ (Kurdish-Arabic)
дәһ (Kurdish-Creole)
de
dehe

Hevreha soranî ده (de), kurdiya başûrîde, lekî de, goranî/hewramî de, belûçî دہ (deh, de), farisî ده (deh), tacikî даҳ (dah), pehlewî 𐫅𐫍 (dh, /deh/, zazakî des, partî 𐫅𐫘 (des), osetî дӕс (dæs), avestayiya nûtir 𐬛𐬀𐬯𐬀 (dasa, /dese/), avestayiya kevntir 𐬛𐬀𐬯𐬁 (dasā, /desa/), bextiyariya kevn λασο (laso /las/), peştûyî لس (lës)... sanskrîtî दश (dáśa), hindî दस (das), ûrdûyî دس (des), bengalî দশ (dôś)... latviyayî desmit, lîtwanî dešimt, bulgarî де́сет (déset), çekî deset, polonî dziesięć, rusî û ukraynî де́сять (désyatʹ), serbokroatî десет / deset... latînî decem, îtalî dieci, diece, portugalî dez, spanî diez, fransî dix, romanî zece... îrlendî diech, bretonî dek... yûnanî δέκα (déka)... ermeniya kevn տասն (tasn), ermeniya niha տաս (tas)... îngilîzî ten, holendî tien, almanî zehn, danmarkî û norwecî ti, swêdî tio... hemû ji proto-hindûewropî*déḱm̥ (deh).
Peyva proto-hindûewropî texmînen ji *dwóh₁ ("du") û *ḱomt ("dest, anku tiliyên herdu destan") çêbûye.
Peyv ji zimanên hindûîranî bi berfirehî ketiye zimanên ûralî jî, bo nimûne komî-ziryayî дас (das), ûdmûrtî дас (das), macarî/hungarî tíz û fînî/fînlandî (kah)deksan (heşt, 8, "du ji dehan kêm") û (yh)deksän (neh, 9, "yek ji dehan kêm").
;Çavkanî:
*
* Cathcart, Chundra Aroor (2015): Iranian Dialectology and Dialectometry, Doctoral dissertation, University of California at Berkeley.
* Chyet, Michael L. (2003): Kurdish-English Dictionary, Ferhenga Kurmancî-Inglîzî, Yale University Press.
* Horn, Paul. (1893): Grundriss der neupersischen Etymologie [Bingehê etîmolojiya farisî] (bi almanî). Strassburg
* Novák, Ľubomír (2013) Problem of Archaism and Innovation in the Eastern Iranian Languages (PhD dissertation)https://www.academia.edu/4896441/Problem_of_Archaism_and_Innovation_in_the_Eastern_Iranian_Languages_dissertation_, Prague: Univerzita Karlova v Praze, filozofická fakulta.
*
* Расторгуева В. С., Эдельман Д. И. Этимологический словарь иранских языков. [Rastorguyeva V.S., Edelman D.I.: Ferhenga Etîmolojî ya Zimanên Îranî] (bi rûsî) 2000-2011.
*
* Schmitt, Rüdiger (1989): Compendium Linguarum Iranicarum, Wiesbaden: Reichert Verlag
* The Tower of Babel - An Etymological Database Project [Birca Babilê - Projeyeke Danegeha Etîmolojî] (bi îngilîzî û rusî): http://starling.rinet.ru/
* Tsabolov, R. L., Ferhenga etîmolojî ya zimanê kurdî ["Цаболов, Р. Л.: Эмцмолоƨцческцц̆ словарь курδскоƨо языка"], Moskova, 2001-2010
* Watkins, Calvert, The American Heritage Dictionary of Indo-European Roots, Houghton Mifflin Co., 2007, çapa 2an

deh kes, deh roj, deh car

bi dehan kes

Saet deh û nîv e.

Kurik dehsalî ye û keçik heştsalî ye.

"Di deh salan mulazim mamWe yarê rû neda carek."


yazde

yazdeh
yanzdeh
yanze
deh-û-yek
dewyek
yanzde
یازدە (Kurdish-Arabic)
йаздә (Kurdish-Creole)

* proto-hindûewropî: *oinos (yek) + dekm ("deh")
:*proto-îranî: *eywe-dese ("yazde")
::avestayî: aēvadese- ("yazde")
::pehlewî: yācdehum ("yazde")
::farisî: yazdeh ("yazde")
::kurmancî: yazde, yazdeh ("yazde")
::soranî: yanzde, yanze ("yazde")
::zazakî: yewndes ("yazde")
:sanskrîtî: ekādaśa
:yûnanî: éndeka ("yazde")
:latînî: ūndecim ("yazde") ...
:fransî: onze
Çavkanî: Horn p.251 | Pokorny: -


dazde

danzdeh
dazdeh
diwanzdeh
duwanzde
diwanzde
diwazde
dozde
dozdeh
diwanze
donze
dwazdeh
deh-û-du
dewdu

du + -z- + -de* proto-hindûewropî:*duo-dekm ("dazde")
:*proto-îranî: *duwa-dasa ("dazde")
::avestayî: dvadasa ("dazde")
::sogdî: dw'ts ("dazde")
::pehlewî: duvāzdah ("dazde")
::farisî: duvāzdah ("dazde")
::belûçî: duāzdah ("dazde")
:*partî: dwaδes ("dazde")
:::kurmancî: dazde ... ("dazde")
:::soranî: diwanze ("dazde")
::zazakî: diyes
:sanskrîtî: dvādaśa ("dazde")
:yûnanî: duèdeka ("dazde")
:latînî: duodecim ("dazde") ...
Çavkanî: Horn p.129, Lubotsky | Pokorny: 228


sêzde

Ji sê + -zde.
* proto-hindûewropî: *trei-dekm ("sêzde")
:*proto-îranî:*threyeh-dese ("sêzde")
::avestayî: thridasa ("sêzde")
::pehlewî: sīčdahum ("sêzde")
::farisî: sīzdah ("sêzde")
::kurmancî: sêzde, sêzdeh ("sêzde")
::soranî: siyanze ("sêzde")
::zazakî: hiryes ("sêzde")
:sanskrîtî: tráyōdaśa ("sêzde")
:yûnanî: triskaideka ("sêzde")
:latînî: tredecim ("sêzde")
:almanî: dreizehn ("sêzde")
:îngilîzî: thirteen ("sêzde") ...
Çavkanî: Horn p.168 | Pokorny: -


çarde

Ji çar + -de.
* proto-hindûewropî: *kʷetwor-dekm ("çarde")
:*proto-îranî: *thrayah-dasa ("çarde")
::avestayî: thridasa ("çarde")
::farisî: çārdah ("çarde")
::kurmancî: çarde, çardeh ("çarde")
::soranî: çiwarde ("çarde")
::zazakî: çeharyes ("çarde") ^(alfabeya arî)
:sanskrîtî: cáturdashan ("çarde")
:yûnanî: dekatéssares ("çarde")
:latînî: quattuordecim ("çarde") ...
:almanî: vierzehn ("çarde")
:îngilîzî: fourteen ("çarde")
Çavkanî: - | Pokorny: -

ዐስር ወአርበዕ

ʿäsr wäʾärbäʿ

Qaîm li ser zatê xwe yînÇarde tebeq karê we yînRabû ji maza xefletê


çardeh

: Etîmolojiya vê peyvê nehatiye nivîsîn. Eger tu bi rastî bizanî, kerem bike bişkoka "biguhêre" ya di ser van gotinan re bitikîne û etîmolojiya vê peyvê binivîse. Çavkaniyên ku te ew etîmolojî jê girtiye jî binivîse.

ebrû mehê, padîşehê
rûdem, ji heyva çardehê
reşbisk û çav, bejna zirav
pir şewq û tav, wek roj


pazde

Têkildarî pênc û deh* proto-hindûewropî: *penkʷe-dekm ("pazde")
:*proto-îranî: *pence-dese ("pazde")
::avestayî: pencedese ("pazde")
::pehlewî: pencdahum ("pazde")
::farisî: panzde ("pazde")
::belûçî: panzda ("pazde")
::osetî: findäs ("pazde") ...
::kurmancî: pazde ("pazde")
::soranî: panze ("pazde")
::zazakî: pancês ("pazde")
:sanskrîtî: pánčadaśa ("pazde")
: yûnaniya kevn: πεντεκαίδεκα (pentekaídeka: "pazde")
::yûnaniya nû: δεκαπέντε (dekapénde; "pazde")
:latînî: quīndecim ("pazde") ...
:almanî: fünfzehn ("pazde")
:îngilîzî: fifteen ("pazde")
;Çavkanî:
* Horn, Paul. (1893): Grundriss der neupersischen Etymologie [Bingehê etîmolojiya farisî] (bi almanî). Strassburg r. 63.,
* Lubotsky, Alexander. Indo-Aryan inherited lexicon. University of Leiden.
* Pokorny, Julius, Ferhenga etîmolojî ya hindûewropî ["Indogermanisches etymologisches Wörterbuch (bi almanî)"], Bern, 1959


panzdeh

Têkildarî pênc û deh
Bi pehlewî penzdehum.


şazde

Têkildarî şeş + deh* proto-hindûewropî: *sweks-dekm (”şazde”)
:*proto-îranî: *xšweš-dese (”şazde”)
::avestayî: hšwešdese (”şazde”)
::pehlewî: sānčdahum (”şazde”)
::farisî: sānzdah (”şazde”)
::kurdî: şazde (”şazde”)
::soranî: şanze (”şazde”)
::zazakî: şiyes (”şazde”)
:sanskrîtî: sódashan (”şazde”)
:yûnanî: dhekaéxi (”şazde”)
:latînî: sēdecim (”şazde”) ...
:almanî: sechzehn (”şazde”)
:îngilîzî: sixteen (”şazde”)
Çavkanî: Horn p.170 | Pokorny: -

ዓሰርተ ሽድሽተ

ʿasärtä šdštä


hevde

hevdeh
hivde
hivdeh
huvde
huvdeh
dehûheft
dewheft

Ji heft + deh.
* proto-hindûewropî: *septm-dekm ("hevde")
:*proto-îranî: *hefte-dese ("hevde")
::kurmancî: hevde
::zazakî: hewtyes
::farisî: hefdeh
:sanskrîtî: saptádashan ("hevde")
:yûnanî: dekaeptá ("hevde")
:latînî: septendecim ("hevde") ...
:almanî: siebzehn ("hevde")
:îngilîzî: seventeen ("hevde")
Çavkanî: - | Pokorny: -

ዓሰርተ ሸውዓተ

ʿasärtä šäwʿatä


hejde

hejdeh
hijde
hijdeh
dehûheşt
dehûheyşt
dewheşt
dewheyşt

Ji heşt + deh.
* proto-hindûewropî: *ekto-dekm ("hejde")
:*proto-îranî: *eşte-dese ("hejde")
::kurmancî: hejde ("hejde")
::soranî: hejde ("hejde")
::kurdiya başûr: hejde ("hejde")
::lekî: hijde ("hejde")
::zazakî: heştyes ("hejde")
:sanskrîtî: astādashan ("hejde")
:yûnanî: dekaoktó ("hejde")
:latînî: octōdecim ("hejde") ...
:almanî: achtzehn ("hejde")
:îngilîzî: eighteen ("hejde")
Çavkanî: - | Pokorny: -

/hɛʒˈdɛ/, /ħɛʒˈdɛ/


nozde

Ji neh + -zde.
proto-hindûewropî *newn-dekm ("nozde")
:proto-îranî *newe-dese ("nozde")
::avestayî: nevedese ("nozde")
::pehlewî: nevecdehum ("nozde")
::farisî: nuvāzdeh ("nozde")
::osetî: nöudäs ("nozde") ...
::kurmancî: nozde ("nozde")
::zazakî: newyes ("nozde") ^(alfabeya arî)
:sanskrîtî: návadaśan ("nozde")
:yûnanî: dekaennéa ("nozde")
:latînî: novemdecim ("nozde")
:almanî: neunzehn ("nozde")
:îngilîzî: nineteen ("nozde") ...
Çavkanî: Horn p.234 | Pokorny: -


sî

sih
sîh
سی (Kurdish-Arabic)
си (Kurdish-Creole)

* proto-hindûewropî: *trei-komt ("sî")
:proto-îranî:
::avestayî: thrisat- ("sî, sih")
::pehlewî: sīh ("sî, sih")
::farisî: sî ("sî, sih")
::kurmancî: sî, sih ("sî, sih")
::soranî: sî ("sî, sih")
::zazakî: hîris ("sî, sih")
:sanskrîtî: trinśat ("sî, sih")
:yûnanî: triákonta ("sî, sih")
:latînî: trīgintā ("sî, sih")
:îngilîzî: thirty ...
Çavkanî: Horn p.168 | Pokorny: -


çil

Têkildarî çar* proto-hindûewropî: *kʷetwor-komt ("çil")
:*proto-îranî:
::avestayî: çathwarsata- ("çil")
::pehlewî: çihal, çil ("çil")
::farisî: çihil, çil ("çil") … ^(alfabeya arî)
::kurmancî: çil > çel ("çil")
::soranî: çil ("çil")
::zazakî: çewres ("çil")
:sanskrîtî: çatvārinśat ("çil")
:yûnanî: tessarákonta ("çil")
:latînî: quadrāgintā ("çil") ...
Çavkanî: Horn p.101 | Pokorny: -

Ehda me webit tenê bibînimÇil zêrî biçim ji bo we bînim«Şêx go »tu here bibîn wişaqan


pêncî

hevrehasoranî پهنجا (penca), zazakî pancas, farisî پنجاه (panjāh), farisiya navîn pençah, avestayî 𐬞𐬀𐬧𐬗𐬁𐬯𐬀𐬙 (paṇcāsat), sanskrîtî पञ्चाशत् (pañcāśat), yûnanî πεντήκοντα (pentíkonta)... hemû ji proto-hindûewropî*pénkʷedḱomt (pêncî, 50) ji *pénkʷe (pênc) + *déḱm̥ (deh).

Ew taetê te bêhisabPêncî hecc û pêncî sewabMefroş bi vê beya xerab

Wî ʿEbdullah-e walid; Amîne walid-e bizanJi dunyayê ku çûyî ʿumur bû şêst-u-sê salJi şêstan pêncî-u-sê borîn di Mekkehê da

Wamiq te kusa gihande ʿEzraŞêxê weko pênce ḥec bijarîDîn kir te ji bo keça kufarî


şêst

hevrehasoranî شەست (şest), farisî شصت (şast), sanskrîtî षष्टि (ṣaṣṭí), hindî साठ (sāṭh), latînî sexāgintā, yûnaniya kevn ἑξήκοντα (hexḗkonta)... hemû ji proto-hindûewropî*swéḱsdḱomt (şêst, 60) ji *swéḱs (şeş) + *déḱm̥ (deh).


heftê

hevrehasoranî حەفتا (ḧefta), farisî هفتاد (haftâd), pehlewî haftât, sanskrîtî सप्तति (saptatí), yûnaniya kevn ἑβδομήκοντα (hebdomḗkonta), latînî septuāgintā... hemû ji proto-hindûewropî*septḿ̥dḱomt (heftê, 70) ji *swéḱs (heft) + *déḱm̥ (deh).


heftê

Ez di pêşbirkê de bûm yê heftê (anku heftem).


heştê

hevrehasoranî هەشتا (heşta), zazakî heştay, farisî هشتاد (haštâd), sanskrîtî अशीति (aśītí), hindî साठ (sāṭh), latînî octōgintā, yûnaniya kevn ὀγδοήκοντα (ogdoḗkonta)... hemû ji proto-hindûewropî*oḱtódḱomt (heşt, 80) ji oḱtṓw (heşt) + *déḱm̥ (deh). H-ya li destpêka peyvê di zimanên îranî de bi analojiyê li gel H-ya di peyva heft de ye.


not

nehwed
nehwet
nod
nehwêt
newhêt
nehwêrt
نۆت (Kurdish-Arabic)
(dengnasî: نۆط)
нот (Kurdish-Creole)

hevrehasoranî نهوهت (newet) yan نهود (newd), zazakî neway, farisî نود (navad, nawad), farisiya navîn nevet, avestayî neveyti, sanskrîtî नवति (navati) (nevetî), portugalî û spanî noventa, îtalî novanta, latînî nonaginta, fransiya Belçîkayê û Swîsreyê nonante, yûnanî ενενήντα (ênênînda)... hemû ji proto-hindûewropî [Peyv?]*h₁néwn̥dḱomt ji *h₁néwn̥ (neh) + *déḱm̥ (deh).


hezar

ههزار (Kurdish-Arabic)
Һәзар (Kurdish-Creole)
hazir
hejar

Ji proto-hindûewropî *sm-*ǵʰéslom, têkildarî peştûyî زر (zër), belûçî ہزار (hazár), farisî ھەزار (hezâr), osetî ӕрзӕ (ærzæ), sanskrîtî सहस्र (sa-hásra), û fransî mille. Peyva ermenî հազար (hazar) ji zimanekî îranî hatiye deynkirin.
* proto-hindûewropî *sm-*ǵʰéslom (“hezar”)
:*proto-îranî:
::avestayî: hezenre ("hezar")
::pehlewî: hezar ("hezar")
::farisî: hezar ("hezar")
::kurmancî: hezar ("hezar")
::soranî: hezar ("hezar")
::hewramî: hezar ("hezar") ...
::zazakî: hezar / henzar
:sanskrîtî: sahásram ("hezar")
:ermenî: hazār ("hezar") (< Farski)
:yûnanî: khilioi ("hezar")
:latînî: mīlle ("hezar") ...
;Çavkanî:
* Horn, Paul. (1893): Grundriss der neupersischen Etymologie [Bingehê etîmolojiya farisî] (bi almanî). Strassburg r. 244.
* Watkins, Calvert, The American Heritage Dictionary of Indo-European Roots, Houghton Mifflin Co., 2007, çapa 2an, r. 30
* MacKenzie, David Neil, The dialect of Awroman (Hawraman-i Luhon) Grammatical sketch, texts, and vocabulary, Kommissionaer: Munksgaard (København), 1966, r. 137
* Etymonline. Online English Etymology Dictionary. <etymonline.com> by Douglas Harper.
* Pokorny, Julius, Ferhenga etîmolojî ya hindûewropî ["Indogermanisches etymologisches Wörterbuch (bi almanî)"], Bern, 1959, r. 446
* Agadarî: Peyva îngilîzî thousand (“hezar”) (PHE: *tusdkomti) ne ji vê rehê ye.
* Hevreh: kîlo

Ber tu ba da her zeman û an û hînEy Muhemmed sed hezaran aferîn


sedem

sedemîn
سەدەم (Kurdish-Arabic)
(dengnasî: صەدەم)


duyem

dihem
dihemîn
diwem
diwemîn
diyem
diyemîn
duhem
duhemîn
duwem
duwemîn
duyemîn
dûhem
dûhemîn
dûwem
dûwemîn
dûyem
dûyemîn

ya / yê duyê,
 di rêzê de piştî ya / yê yekê û berî ya / yê sêyê

Ez di bezînê de bûm duyem.

Duyem car e ez wê dibînim.


yekem

یهكهم (Kurdish-Arabic)
êkem
êkemîn
yekemîn
yêkem
yêkemîn

Ew di bezînê de bû yekem.

Yekem car e ez wê dibînim.


sêyem

Ya / yê sêyê; di rêzê de piştî ya / yê duyê û berî ya / yê çarê.

Ez di bezînê de bûm sêyem.

Sêyem car e ez wê dibînim.

Min berî vê carê du car din jî ew dîtiye.


sanî

Ji erebî ثَانٍ (ṯānin) / ثاني. Ji heman rehî herwiha sanî (saniye, 1/60 deqe - li jortir binêrin.)

Tenë di klasîkan de, berovajî peyva têkildar ewil (yekem) ya ji erebî ku bi berfirehî di kurdî de tê bikaranîn.

Nisfê ewwel dayî çavê heybetê,
 Nisfê sanî dayî çavê şefqetê


sifir

Ji erebî صِفْر (ṣifr), belkî ji sanskrîtî शून्य (śūnya, “tine, nîne, hîç”). Cotrehê zêro. "Sifir" li hemû dinyayê belav bûye. Hevreha îngilîzî zero û cipher bi rêya latînî zephirum ji erebî "sifir" e.

jimare 0
(bi xwe nîşana tinehiyê ye lê dema bikeve dû jimareyek din wê dehbare dike)

Serê xwe sifir kiriye.


zêro

Ji îngilîzî zero, ji fransî zéro, ji îtalî zero, ji latîniya serdema navîn zephirum, ji erebî صِفْر (ṣifr, “ne ti tişt”), ew jî wergerandina yekser ji sanskrîtî शून्य (śūnya, “valahî, rewşa tunebûnê”). Cotrehê sifir.

Li gor axiftina [rêveberê kontrol û gihandina elektirîka Kurdistanê bi wekalet Yasîn Ebû Bekir Mihemed] ya di Xebata îro de belavbûyî Bexdayê di 25/6 2006-ê de elektirîka ji cem wê bo Kurdistanê dihat kir zêro megawat, wate bi yekcarî qut kir.

Bexda elektrîka Kurdistanê qut dike, Nefel.com, 6/2006


sîh

Bi hind û ewropî *tre-, bi sanskrît trimseti, bi avestayî thrî-, bi partî hrê-, bi farisiya kevin çî-, bi pehlewî sîh, bi zazakî hîris. Peyva sî'yî ji farisiya navîn ket kurdî. Bi kurdiya orîjînal ev peyv hiris bibû, lê bûye winda.


pêncem

Ya / yê pêncê, ya / yê ku çar li pêş hene.


şeşem

ya / yê şeşê, ya / yê ku pênc li pêş hene


katrilyon

kadrilyon
kadrîlyon
katrîlyon
trilyon
kentilyon

Me li Diyarbekirê gelek kursên pîşeyî vekirin û em pare didin kesên ku diçin wan kursan. Di navbera salên 2003-2011-an de pereyê ku min li Diyarbekirê daye 49 hezar cotkarên qeydkirî, tam 1 katrilyon û 600 trilyon (lîreyên tirkî) e. Min piştgiriya tov, mazot û gubreyê da.

Wezîrê Çandiniyê yê Tirkiyê û parlamenterê Diyarbekirê yê AK Partiyê Mehdî Eker di hevpeyivînekê de li gel Bawer Çem, Rudaw.net, 5/2011


hezareha

hezarehan
hezariha
hizarihan
hezarha
hezarhan
hizareha
hizarehan
sedeha
milyoneha


heşta

sinifa heşta


diwazdeh

du + -z- + -de* proto-hindûewropî:*duo-dekm ("dazde")
:*proto-îranî: *duwa-dasa ("dazde")
::avestayî: dvadasa ("dazde")
::sogdî: dw'ts ("dazde")
::pehlewî: duvāzdah ("dazde")
::farisî: duvāzdah ("dazde")
::belûçî: duāzdah ("dazde")
:*partî: dwaδes ("dazde")
:::kurmancî: dazde ... ("dazde")
:::soranî: diwanze ("dazde")
::zazakî: diyes
:sanskrîtî: dvādaśa ("dazde")
:yûnanî: duèdeka ("dazde")
:latînî: duodecim ("dazde") ...
Çavkanî: Horn p.129, Lubotsky | Pokorny: 228


dehûyek

: Etîmolojiya vê peyvê nehatiye nivîsîn. Eger tu bi rastî bizanî, kerem bike bişkoka "biguhêre" ya di ser van gotinan re bitikîne û etîmolojiya vê peyvê binivîse. Çavkaniyên ku te ew etîmolojî jê girtiye jî binivîse.


dused

Şerbet û ava heyatê şekker û qend û gulabGer dused peykan di nêva dil biwan dê xweş biwanHer dema kewkeb bidîna necm û Perwîn bêhicab


pêncsed

Çûbû meqamê ewliyanSerdarê pênsed sofiyanDaîm di zikr û ta'etê


sêsed

Hetta ko bikin Memê giriftarSêsed ji we dê bibin birîndarHetta ne me hersiyan bi ker kin


kirûr

Hevreha yan ji farisî کرور (kirûr), urdûyî کروڑ (kroṛ, “deh milyon”), hindî करोड़ (kroṛ: dehmilyon)) ku wek crore (dehmilyon) ketiye îngilîzî jî.


dudeh

Berê li cem me jî bi taybet di nav jinan de ev hejmar car car dihatin bihîstin lê bi vî awayî: Deh û êk, deh û du, deh û sê... bo bîstê dudeh û bo çilê dudeh û bîst. Me digot ev hejmar jinkanî ne.

Ismaîl Şahîn di Koma "Zimanê Kurdî" li ser Rûnameyê de, 11/2015


altmış beş

Altmış beş yaşındayım.


çarsed

/t͡ʃɑːɾˈsɛd/