bi-nan-û-xwê

bi-nan-û-xwêtir (comparative)
herî bi-nan-û-xwê (merkezî) (superlative)
tewrî bi-nan-û-xwê (rojavayî) (superlative)
bi-nan-û-xwêtirîn (soranîzm) (superlative)
bi nan û xwê
binanûxwê

pêbawer, wefadar, sadiq, dilsoz, sozdar, xwedî soza xwe,
kesa/ê ku sozên xwe bi cih tîne


navmalî

tişta/ê ku li malê (lê ne li derve) tê kirin yan heye


gelac

gelactir (comparative)
herî gelac (merkezî) (superlative)
tewrî gelac (rojavayî) (superlative)
gelactirîn (soranîzm) (superlative)

: Etîmolojiya vê peyvê nehatiye nivîsîn. Eger tu bi rastî bizanî, kerem bike bişkoka "biguhêre" ya di ser van gotinan re bitikîne û etîmolojiya vê peyvê binivîse. Çavkaniyên ku te ew etîmolojî jê girtiye jî binivîse.

kone, şatir, hîlebaz, cambaz, lêbker, pespaye

Xeloyê gelac: Xelo yekî kalê fena rovî, hudhudî bû. Kesî jê hez nedikir û merhaba nedidayê. Li her gundiyekî xirabiyek kiribû.

Xurşîd Mîrzengî: Xeloyê gelac, Amidakurd.com, 3/2007

fêlbaz, şeytan, rûvî, lêbok, qurnaz, xapîner, mizewir^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


xweşmirov

xweşmirovtir (comparative)
herî xweşmirov (merkezî) (superlative)
tewrî xweşmirov (rojavayî) (superlative)
خوەشمرۆڤ (Kurdish-Arabic)
xoşmirov


egemen

egementir (comparative)
herî egemen (merkezî) (superlative)
tewrî egemen (rojavayî) (superlative)
egementirîn (soranîzm) (superlative)

bi rêya tirkî egemen ji yûnanî ἡγεμών (hēgemṓn) ku wek hegemon jî ketiye kurdî.

serwer, xweser, serdest, serdar, deshilatdar, hukimran, zal, zoran, hakim


lalûte

lalûtetir (comparative)
herî lalûte (merkezî) (superlative)
tewrî lalûte (rojavayî) (superlative)
lalûtetirîn (soranîzm) (superlative)

Nivîskarekî bi eslê xwe kurd, li Amedê rûdine û di qada edebiyata tirkî de dibeze, van rojan xwe avêtiye nav gola çamûrê û diçelpîne. Romannûs Ilhami Sidar heta niha bi zimanê tirkî sê roman nivîsine, lê nivîskarên tirk wî nedigirtin nav xwe. Îcar ji bo “eferimek” ji wan bigre û hinek pişta wî bê mizdanê dev avêt zimanê kurdî. Ew ji zimanê kurdî re dibêje: “zimanê me yê lalûte.” Gava însanek ji eslê bavê xwe û şîrê dêya xwe fedî neke, dê meriv jê re çi bibêje? Ji xwe hewldana wî bê bersîv nema, nivîskara tirk Necmiye Alpay di rojnameya Radikalê de jê re eferimnameyek şand û pişta wî miz da. (16.03.2007 Radikal Gazetesi) Ez dibêjim, li ser vê eferîmnameyê ew ê ilhami Sidar li hember edebiyat û nivîskarên kurd qelema xwe tûjtir bike.

Receb Dildar: Îlhamî Sîdar û zimanê lalûte, Amidakurd.com, 3/2007


qebilandî

pejirandî

Tişta/ê yan kesa/ê ku hatiye qebilandin anku qebûlkirin.


bersih

bersihtir (comparative)
herî bersih (merkezî) (superlative)
tewrî bersih (rojavayî) (superlative)
bersî


lêkdayî

lihevdayî, lihevxistî, lihevketî, lêkketî


qabil

qabiltir (comparative)
herî qabil (merkezî) (superlative)
tewrî qabil (rojavayî) (superlative)
qabiltirîn (soranîzm) (superlative)

Ji erebî [Peyv?]^([Divê were berfirehtirkirin])

Mala wan qabilî ya me ye.

Lew kemmilî mestane reqs
Wer suhbetê ger qabil î
Dê bêt û ret şahane reqs

Qet nabe ku, îlle, bivê-nevê, herhal, çawa be jî, çi be jî.

Qabil e ku ti kes li malê tine be.


debeng

debengtir (comparative)
herî debeng (merkezî) (superlative)
tewrî debeng (rojavayî) (superlative)
debengtirîn (soranîzm) (superlative)
دهبهنگ (Kurdish-Arabic)
debing
dibeng
dibing
bêdeng
dereng

delodîn, peledîn, tiredîn, kerçove, aqilsivik, kêmaqil, netemam, apter, cahil, xeşîm, naşî, nezan,
 kawik, xêvik, evdal, gewc, goc, xirrexav, xêv, fodil, koz, bomik, bûdela

Çend debengît.

Peyveke me kurdan a xweş heye ji bo kesên ehmeq, debeng û ji derdor bêagahî, dibêjin "Kerê bi lingê paş ve girêdayî."

Jîr Dilovan: Newroz û sergadoşên Enqerê, Netkurd.com, 3/2007

ehmeq, xêtik, bûdele, bêaqil, bêhiş, dîn, heşsivik, serhişk, dilsaf, safderûn, kurfût, şêtik, heynik


sergadoş

sergadoştir (comparative)
herî sergadoş (merkezî) (superlative)
tewrî sergadoş (rojavayî) (superlative)

Di CNN Turk de çavên min diçin ser nûçeyekê… Serokwezîr Erdogan û sergadoşên giregir ên Enqerê, agirekî lawaz vêxistine û xwe ser re diavêjin. Li ser sidan bi çakûçan li hesin dixin! Hêkên kelandî li hev dixin!


xirabîkar

tawanbar

Kesa/ê ku xirabiyan dike yan xirabî kirine.


nearam

nearamtir (comparative)
herî nearam (merkezî) (superlative)
tewrî nearam (rojavayî) (superlative)
nearamtirîn (soranîzm) (superlative)

bêzar, bêhal, bêhedan, ne aram, nerehet, ne hêwir, ne hêmin, ji aramiyê bêpar

tengezar, nexweş, nesax, aciz, bêhizûr^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


bêhedan

bêhedantir (comparative)
herî bêhedan (merkezî) (superlative)
tewrî bêhedan (rojavayî) (superlative)
bêhedantirîn (soranîzm) (superlative)

nearam bêzar, bêhal, ne aram, nerehet, ne hêwir, ne hêmin, bêsebir, ji hedanê bêpar

aciz, bêzar^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


miqate

miqatetir (comparative)
herî miqate (merkezî) (superlative)
tewrî miqate (rojavayî) (superlative)
miqatetirîn (soranîzm) (superlative)
مقاتە (Kurdish-Arabic)
meqate
miqayit


tahîtî

Her tişta/ê Tahîtiyê yan miletê wê yan zimanê wê.


reşbîn

reşbîntir (comparative)
herî reşbîn (merkezî) (superlative)
tewrî reşbîn (rojavayî) (superlative)
reşbîntirîn (soranîzm) (superlative)


pesîmîst

pesîmîsttir (comparative)
herî pesîmîst (merkezî) (superlative)
tewrî pesîmîst (rojavayî) (superlative)
pesîmîsttirîn (soranîzm) (superlative)
pessîmîst
pêsîmîst
pêssîmîst

reşbîn, bêhêvî, ne hêvîdar,
kesa/ê ku bawerî bi biserketinê nîne

bedbîn^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


dilpak

dilpaktir (comparative)
herî dilpak (merkezî) (superlative)
tewrî dilpak (rojavayî) (superlative)
dilpaktirîn (soranîzm) (superlative)
دلپاك (Kurdish-Arabic)
dilpakij
dilpaqij

dilsaf, ne niyetxirab, ne dexes, ne hesûd

cahil, naşî, xeşîm, ne hîlebaz, ne cembaz, ne gelac, ne kone


navendî

merkezî, sentral, tişta/ê li navendê, ne rexkî, ne herêmî, ne deverkî


merkezî

navendî, sentral, tişta/ê li navendê, ne rexkî, ne herêmî, ne deverkî

Erşê ezîmê ekber e *Zînet û raza merkezîEw kursiya heq li ser e


nenas

Biyanî, xerîb, kesa/ê ku mirov nizane ka kî ye.


pejmûrde

pejmûrdetir (comparative)
herî pejmûrde (merkezî) (superlative)
tewrî pejmûrde (rojavayî) (superlative)
pejmûrdetirîn (soranîzm) (superlative)
pejmurde
peşmurde
peşmûrde

Ji farisî پژمرده (pejmordê, “çilmisî”) ji پژمردن (pejmorden, “çilmisîn”) belkî ji پژمردن (پژ (pej, “qurmiçî”) + مردن (morden, “mirin”)).

/pɛʒmuːɾˈdɛ/

perîşan, şerpeze, kepaze, rezîl, riswa, belingaz, reben

Dev ji wan teoriyên peşmûrde berde Evdile Beg!


qulipandî

wergerandî, dagerandî, qulipî, wergeriyayî, dageriyayî,
li ser teniştê yan serûbin,
tişta/ê ku hatiye qulipandin


qulipî

wergeriyayî, dageriyayî, qulipandî, wergerandî, dagerandî,
li ser teniştê yan serûbin,
tişta/ê ku hatiye qulipandin


albîno

albînotir (comparative)
herî albîno (merkezî) (superlative)
tewrî albîno (rojavayî) (superlative)
albînotirîn (soranîzm) (superlative)

ajelên ku pîgment li leşê wan nîne û loma rengê wan spî yan zer e tevî ku nijadê wan ji rengên din e

Li gor encamên lêkolînan, Zal dema ji diya xwe çê dibe, "Albîno" ye, ango hemî pûrta canê wî sipî ye: Birû û bijang û pora serî sipî ye, weke hiriya pez e.

Edîb Polat: Di Destana Ristemê Zabilî de rola Teyrê Sîmir, Amidakurd.com, 4/2004


dabetulerd

dabetulerdtir (comparative)
herî dabetulerd (merkezî) (superlative)
tewrî dabetulerd (rojavayî) (superlative)
dabetulerdtirîn (soranîzm) (superlative)


kebîr

kebîrtir (comparative)
herî kebîr (merkezî) (superlative)
tewrî kebîr (rojavayî) (superlative)
kebîrtirîn (soranîzm) (superlative)


ûc

ûctir (comparative)
herî ûc (merkezî) (superlative)
tewrî ûc (rojavayî) (superlative)
iwîc
îc
'îc
'wîc
'ûc
Ûcê Ecemê

xwere

Kesa/ê ku pirr dixwe lê dîsan jî têr nabe.

‘Iwîc, ew mirovê corek û şîyaneka zêde ji xelkê dî hebît ji bo xwarinê û digel hindê jî bihêz û qudret in. Ev nave wekû di serbor û serhatiyên kevin û dêrîn da hatîn ko ‘wîc ew kabra bûye ko alikariya Nuh Pêxemberî kiriye bo komkirina daran daku gemiya xwe pê çê bike.

Ehmed Qerenî: Girew û hevrikî di navbera mîrê Hekariya û paşayê Behdînan da, Transkrîpsiyon (Tîpguhestin): Hallocî Larê, Nefel.com, 2/2009


optîmîst

optîmîsttir (comparative)
herî optîmîst (merkezî) (superlative)
tewrî optîmîst (rojavayî) (superlative)
optîmîsttirîn (soranîzm) (superlative)
optimîst

kesa/ê ku bawerî bi biserketinê heye,
kesa/ê bawer dike ku tiştek yan her tişt dê baş çêbibe

kesa/ê çavên wê / wî baş dinyayê dibînin


herêmî

deverî

Tişta/ê ku li herêmekê yan hin herêman heye lê ne li tevaya welatî yan cîhanê.


deverî

herêmî, minteqî,
tişta/ê ku li herêmekê yan hin herêman heye lê ne li tevaya welatî yan cîhanê


bêhêvî

bêumêd, neçar, kesa/ê ku bawer nake ku dê ti tiştek baş dê biqewime,
kesa/ê ku ti hêvî û umêd nînin


bêumêd

bêumêdtir (comparative)
herî bêumêd (merkezî) (superlative)
tewrî bêumêd (rojavayî) (superlative)
bêumêdtirîn (soranîzm) (superlative)
bêomêd
bêomîd
bêumîd

bêhêvî, neçar, kesa/ê ku bawer nake ku dê ti tiştek baş dê biqewime, kesa/ê ku ti hêvî û umêd nînin

Ti caran bêumêd nebe, çinku Xwedê herdem digel miroviye.


teknokrat

Deyn ji îngilîzî technocrat yan ji fransî technocrate, binêrin tekno- + -krat.

Wezîrê/a ku pispor û zana ye lê ne siyasetvan e.

Tê ragihandin ku vekişiyana 6 wezîrên ser bi Rewta Sadr ji hukumeta Iraqê li ser esasê lihevkirineka berê ya bi dizî ya di navbera Nûrî El Malikî û Muqteda Sar bûye da sadirî rê vekin ku ew her şeş wezaret bi kesên serbixwe û teknokrat bên dagirtin.

Pisporê/a anku şarezayê/a biwarek teknolojiyê.


wefadar

wefadartir (comparative)
herî wefadar (merkezî) (superlative)
tewrî wefadar (rojavayî) (superlative)

dilsoz

Ne derewker, ne durû, ne derewîn, ne virrek, rastgo.

Mestîne ji destê min nigînê
Gava tu diçî ve ey wefadar
Evrenge ji min bibêje dildar

sozdar, pabend, pêgir, loyal^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


hilbijartî

tişta/ê yan kesa/ê ku hatiye hilbijartin, jêgirtî, bijartî


ekser

piranî, zorîne, para pirr, gelek, zêdetir

Wekî dinê ekserêd eqradan heta heft bavan navêd ecdadêd xwe dizanin û xizm û eqrabayetî winda nakin.

Adetên Kurdîstan, M. Mahmut Beyazîdî, werger: Delîlo Îzolî

Dawûdî û sibtî û nesara
Tewrat ewan ji bîr kir ekser
incîl û Zebûr çûn ji ezber


sadiq

wefadar

Ne derewker, ne durû, ne derewîn, ne virrek.

Dergehê fethê vebû îro li mehcûran 'ecebBendeyê sadiq seher amancê reştûzên xwe kirMin bi qewlê dijminan dit ber xedengan bêsebeb


beste

bestetir (comparative)
herî beste (merkezî) (superlative)
tewrî beste (rojavayî) (superlative)


miqabil

hember, hevber, beraber, pêşber, li ber hev

Xurşîd e mah û müşteriPêrû di muqabil danînsan e b'şiklê peri


kêmbiha

kêmbihatir (comparative)
herî kêmbiha (merkezî) (superlative)
tewrî kêmbiha (rojavayî) (superlative)
kêmbihatirîn (soranîzm) (superlative)
kêmbeha
kêmbuha

erzan, ne giran, ne bihadar, teqrîben bêbiha

bênirx^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


dilniya

dilniyatir (comparative)
herî dilniya (merkezî) (superlative)
tewrî dilniya (rojavayî) (superlative)
dilniyatirîn (soranîzm) (superlative)

piştrast, eseh, bêguman, misoger, ekîd, musir

Divê hûn dilniya bin ku çarseriyeka eskerî ji bo vê meselê tu feyde nade.

4/2007], Nêçîrvan Barzanî di hevpeyivînekê de li gel CNNTurk, Netkurd.com

Tevî ku ez dilniya me ku tu ê xwe ji vê daxwazê re sersar nekî jî

Robert Louis Stevenson, (terciman: Ciwanmerd Kulek), Meseleya Seyr a Dr. Jekyll û Mr. Hyde, Avesta, 2020, r. 67, ISBN 978-605-2246-80-1


piştrast

piştrasttir (comparative)
herî piştrast (merkezî) (superlative)
tewrî piştrast (rojavayî) (superlative)
piştrasttirîn (soranîzm) (superlative)
پشتڕاست (Kurdish-Arabic)
pişrast

bêguman, bêşik, amin, emîn, ne dudil, bidelîl, bipalpişt, bibelge

Ez piştrast im ku em ê bi ser bikevin.

Ew ne piştrast e ka dê were yan na.

Ne piştqoz, ne piştxwehr, ya/ê ku pişta wî/ê rast e.


rastgo

rastgotir (comparative)
herî rastgo (merkezî) (superlative)
tewrî rastgo (rojavayî) (superlative)
rastgotirîn (soranîzm) (superlative)
راستگۆ (Kurdish-Arabic)
rastbêj

pêbawer

Kesa/ê ku rastiyê dibêje; kesa/ê ku derewan nake.


enirrandî

Ji bo guhertoya rastnivîsî binêre enirandî.


deverkî

herêmî, navçeyî, mehelî, ya deverekê yan hin deveran


guherrok

Ji bo guhertoya rastnivîsî binêre guherok.


guherrbar

Ji bo guhertoya rastnivîsî binêre guherbar.


mayinde

mayindetir (comparative)
herî mayinde (merkezî) (superlative)
tewrî mayinde (rojavayî) (superlative)
mayindetirîn (soranîzm) (superlative)
mayende
mayînde

xweragir, ne guherbar, ne guherok, tişta/ê ku naguhere, tişta/ê ku wek xwe dimîne, domdirêj, dirêjxayen

xurt, qayîm^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


coşdar

coşdartir (comparative)
herî coşdar (merkezî) (superlative)
tewrî coşdar (rojavayî) (superlative)
coşdartirîn (soranîzm) (superlative)

dilxweş, kêfxweş^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


durû

durûtir (comparative)
herî durû (merkezî) (superlative)
tewrî durû (rojavayî) (superlative)
durûtirîn (soranîzm) (superlative)
دوروو (Kurdish-Arabic)
durwî
dûrû

minafiq

Ne rastgo, ne wefadar, kesa/ê ku wek gotinên xwe nake, kesa/ê ku dijî gotinên xwe dike.

Hemî gava dumahîka mirovên durû ya xirab e.


pelişxe

pelişxetir (comparative)
herî pelişxe (merkezî) (superlative)
tewrî pelişxe (rojavayî) (superlative)
pelişxetirîn (soranîzm) (superlative)


verûtandî

rûtandî
rûçikandî
rûtikandî
verûçandî
verûçikandî

rûtkirî, pûrtikandî, verûçikandî, mû jê vekirî,
tişta/ê ku hatiye verûtandin


verûçikandî

rûtandî
rûçikandî
rûtikandî
verûçandî
verûtikandî

rûtkirî, pûrtikandî, verûtandî, mû jê vekirî,
tişta/ê ku hatiye verûçikandin


ebes

ebestir (comparative)
herî ebes (merkezî) (superlative)
tewrî ebes (rojavayî) (superlative)
ebestirîn (soranîzm) (superlative)
abes

tewş, eletewş, bêmifa, bêwec, bêsûd, bêkêr, bêfêde, bêkelk, bêfeyde
 tişta/ê mifa jê nîne yan nabe

Da di seyra işqê bê dilber neçî,
Lê dibit seyra te bê dilber ebes.


nerehet

nerehettir (comparative)
herî nerehet (merkezî) (superlative)
tewrî nerehet (rojavayî) (superlative)
nerehettirîn (soranîzm) (superlative)
nerihet

ne rehet, ne aram, bêhizûr, ne hêwir, bêistiqrar, ne hêmin


bêhizûr

bêhizûrtir (comparative)
herî bêhizûr (merkezî) (superlative)
tewrî bêhizûr (rojavayî) (superlative)
bêhizûrtirîn (soranîzm) (superlative)
bêhuzûr

Ne rehet, ne aram, nerehet, ne hêwir, bêistiqrar, ne hêmin.


bêistiqrar

bêistiqrartir (comparative)
herî bêistiqrar (merkezî) (superlative)
tewrî bêistiqrar (rojavayî) (superlative)
bêistiqrartirîn (soranîzm) (superlative)
bêistîqrar
bêîstiqrar
bêîstîqrar

ne rehet, ne aram, nerehet, ne hêwir, bêhizûr, ne hêmin


bêreng

bêrengtir (comparative)
herî bêreng (merkezî) (superlative)
tewrî bêreng (rojavayî) (superlative)
bêrengtirîn (soranîzm) (superlative)

ne rengîn, ne bireng, ne rengdar, ne rengdayî, tişta/ê ku ti reng lê nînin,
tişta/ê ku ji hemû rengan bêpar e


lêbok

lêboktir (comparative)
herî lêbok (merkezî) (superlative)
tewrî lêbok (rojavayî) (superlative)
lêboktirîn (soranîzm) (superlative)
lêhbok
lihbok

hîlebaz, xapîner, xapînok, sixtekar, cembaz, durû, şalûz, şatir, şeytan, derewîn, virrek, ne rastgo, ne wefadar

kone, fêlbaz, cambaz, minafiq, qurnaz, mizewir, derewker^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


tarûmar

tarûmartir (comparative)
herî tarûmar (merkezî) (superlative)
tewrî tarûmar (rojavayî) (superlative)
تارومار (Kurdish-Arabic)
taromar

xirabe

Tiştê ku pûçbûyî an jî bûye parçe parçe û jinavçûyîye.


virek

derewker, derewîn, hîlebaz, lêbok, sixtekar, şalûz, cembaz, derewîn, durû, ne rastgo, ne wefadar, minafiq


rûmetdar

rûmetdartir (comparative)
herî rûmetdar (merkezî) (superlative)
tewrî rûmetdar (rojavayî) (superlative)
rûmetdartirîn (soranîzm) (superlative)
روومەتدار (Kurdish-Arabic)
rîmetdar
rwîmetdar

birûmet, bihadar, giranbiha, nirxdar, nirxgiran, binirx, birêz, rêzdar, ezbenî, nirxbilind, biqedir, bihagiran, biqîmet, hêja, hejî, jêhatî, berkeftî, binamûs


dilsaf

dilsaftir (comparative)
herî dilsaf (merkezî) (superlative)
tewrî dilsaf (rojavayî) (superlative)
dilsaftirîn (soranîzm) (superlative)
دلساف (Kurdish-Arabic)
dilsafî

dilpak, dilpaqij, ne niyetxirab, ne dexes, ne hesûd

cahil, naşî, xeşîm, ne hîlebaz, ne cembaz, ne gelac, ne kone


sixtekar

derewîn

Kesa/ê ku tiştan sixte dike, ne rastgo, ne wefadar.


dexes

dexestir (comparative)
herî dexes (merkezî) (superlative)
tewrî dexes (rojavayî) (superlative)
dexestirîn (soranîzm) (superlative)


milîter

milîtertir (comparative)
herî milîter (merkezî) (superlative)
tewrî milîter (rojavayî) (superlative)
milîtertirîn (soranîzm) (superlative)
mîlîter


sekinî

rawestî, neliv, bêlebat, sekinandî, tişta/ê ku sekiniye

147. Bûn eqiran herdû nezer148. Sekinî palda şibakêSahibşeml û siwakê

rawestandî^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


rawestî

sekinî, neliv, bêlebat, sekinandî, rawestandî, tişta/ê ku rawestiye


pêbawer

pêbawertir (comparative)
herî pêbawer (merkezî) (superlative)
tewrî pêbawer (rojavayî) (superlative)
pêbawertirîn (soranîzm) (superlative)
pêbahwer
pêbehwer
bêbawer

sadiq

Kesa/ê yan tişta/ê ku baweriya mirovî pê tê.

/peːbɑːˈwɛɾ/


bireng

birengtir (comparative)
herî bireng (merkezî) (superlative)
tewrî bireng (rojavayî) (superlative)
birengtirîn (soranîzm) (superlative)


rengdar

rengdartir (comparative)
herî rengdar (merkezî) (superlative)
tewrî rengdar (rojavayî) (superlative)
rengdartirîn (soranîzm) (superlative)


biheştî

beheştî
behiştî
behuştî
behûştî
bihiştî
behuştî
bihuştî
bihûştî
buhuştî
buhûştî
beḧeştî
beḧiştî
beḧuştî
beḧûştî
biḧeştî
biḧiştî
biḧuştî
biḧûştî
buḧeştî
buḧiştî
buḧuştî
buḧûştî

cenetî, tişta/ê biheştê yan têkildarî wê

Biheştiyê bavê min çîrok bo me digotin.'.


xêrxwaz

kesa/ê ku dixwaze ku kesên din xêran bidinê


bêheq

belaş

Bi xorayî, tişta/ê ne hewce ye bo bidestxistina wê / wî pare ango dirav ango pere bêt dan.


bedewa

bedewatir (comparative)
herî bedewa (merkezî) (superlative)
tewrî bedewa (rojavayî) (superlative)
bedewatirîn (soranîzm) (superlative)
bêdawa


azadîxwaz

azadîxwaztir (comparative)
herî azadîxwaz (merkezî) (superlative)
tewrî azadîxwaz (rojavayî) (superlative)
azadîxwaztirîn (soranîzm) (superlative)
azadîxwez

kesa/ê ku doza azadiyê dike, kesa/ê ku azadiyê dixwaze


herrifî

Ji bo guhertoya rastnivîsî binêre herifî.


hilweşiyayî

kavil, xopan, xirabe, wêran, tarûmar, ruxiyayî, ruxandî, herifî, hilweşandî, herifandî, heraftî,
tişta/ê ku hatiye hilweşandin yan bi xwe hilweşiye

avahî, xirabkirî, xirabbûyî^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


ruxiyayî

kavil, xopan, xirabe, wêran, tarûmar, hilweşiyayî, ruxandî, herifî, hilweşandî, herifandî, heraftî,
tişta/ê ku hatiye ruxandin yan bi xwe ruxiye

avahî^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


herrifandî

Ji bo guhertoya rastnivîsî binêre herifandî.


goştxwer

Mirova/ê yan ajelê/a ku goştî (ne tenê riwekan) dixwe.

sewalên ku debara jiyana wan tenê goşt e û nikarin biçêrin


xweristî

خوەرستی (Kurdish-Arabic)
xoristî
xuristî

siriştî, xwezayî, tebîî, natûrel,
têkildarî xweristê


xwezayî

siriştî, xweristî, tebîî, natûrel,
têkildarî xweristê


tebîî

Ji erebî طَبِيعِيّ (ṭabīʿiyy), têkildarî tebîet.

Hin padişeh in hinek wezîr inHindek ji teherruka tebî'îEw têne bi nuqteya rebî'î


natûrel

natûreltir (comparative)
herî natûrel (merkezî) (superlative)
tewrî natûrel (rojavayî) (superlative)
natûreltirîn (soranîzm) (superlative)
natûral

siriştî, xwezayî, xweristî, tebîî,
têkildarî xweristê


zikmakî

binyatî, fitrî, bingehî, tişta/ê ku mirovî ji zanê ve heye,
tişta/ê ku dema mirov têt dinyayê li gel mirovî heye,
tişta/ê ku ne mirov piştî welidînê hîn bûye yan mirovî wergirtiye

Pismamê min di zikmakî de yê kore bû.


guherrandî

Ji bo guhertoya rastnivîsî binêre guherandî.


serfiraz

serfiraztir (comparative)
herî serfiraz (merkezî) (superlative)
tewrî serfiraz (rojavayî) (superlative)
serferaz
serfîraz
serfraz

Ji farisî سرفراز (sarfarâz),^([çavkanî hewce ye]) ji سرـ (sar-, “ser”) + فراز (farâz, “bilind”).

serbilind

Kesa/ê ku bi kar û kiryarên xwe yan yên kesek din razî ye û ne hewce ye ji ber wan şerm bike.

ilmê me bibînitin rewacê
Ger dê hebûya me serfirazek
Sahibkeremek suxennewazek


serbilind

serbilindtir (comparative)
herî serbilind (merkezî) (superlative)
tewrî serbilind (rojavayî) (superlative)
serblind
pozbilind


serberz

serberztir (comparative)
herî serberz (merkezî) (superlative)
tewrî serberz (rojavayî) (superlative)
serberiz

serbilind, serfiraz, şanaz,
kesa/ê ku bi kar û kiryarên xwe yan yên kesek din razî ye û ne hewce ye ji ber wan şerm bike

serfiraz, şanaz^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


destekder

alîkar

Kesa/ê ku destekê dide kesek din; tişta/ê ku alîkarî jê heye.

terefdar, parêzvan, palpişt^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


evandî

xweşdivî, hezkirî, bijandî, dilber, berdilî, xoşewîst, hebîb

delalî, yar, dost^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


rojhilatî

Asyayî yan efrîqî, ne ewropî yan emerîkî.


malî

tişta/ê maliyetê yan malî yan têkildarî wan


nîwî

nîvî, ne tijî û ne jî vala, ne hemû lê ne tine jî


bêaga

bêagatir (comparative)
herî bêaga (merkezî) (superlative)
tewrî bêaga (rojavayî) (superlative)
bêagatirîn (soranîzm) (superlative)
bêagah
bêage
bêageh
bêagih

bêhay, bêxeber,
kesa/ê ku hay ji xwe yan ji tiştekî nîne

Pê agehe j' terbiyyetê
Şeyx aşiq e bêageh e
Qet hay ji halê me neh e


ewilîn

yekem, nixurîn,nixust,pêşîn, berî hemûyên din

Nûn qelem jê afirandDarêhte lewha ewelîRizq û nesîb pê qediran

destpêkî^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


çûyî

borî, derbasbûyî, nemayî,
ya / yê ku çûye


bêbiha

bêbihatir (comparative)
herî bêbiha (merkezî) (superlative)
tewrî bêbiha (rojavayî) (superlative)
bêbihatirîn (soranîzm) (superlative)
بێبها (Kurdish-Arabic)
bêbeha
bêbuha

ne bi biha, ne giran, erzan, bênirx, bêqîmet, ne bihadar, ne bihagiran, ne giranbiha

Da bibit ew zinde vê re
Yarê sadiq bêbiha ye
'Aşiqên sadiq di kêm in


bêqîmet

bêqîmettir (comparative)
herî bêqîmet (merkezî) (superlative)
tewrî bêqîmet (rojavayî) (superlative)
bêqîmettirîn (soranîzm) (superlative)
bêqiymet

bêbiha, ne bi biha, ne giran, erzan, bênirx, ne bihadar, ne bihagiran, ne giranbiha


lawsî

her tişta/ê Lawsê, zimanê wê yan gelê wê


xirriyayî

abal

Kesa/ê li ser rêya rast nemaye, kesa/ê ji dînê xwe yan doza xwe cuda bûye.


sûrî

tişta/ê ku li Sûriyeyê çêbûye yan li wir hatiye çêkirin


payî

nivistî

şiyar, ne di xew, ne nivistî, ne raketî, ne razayî

qasî solixekê min li mangê serkir xewa min revîya. ez payî bûm

Bîrnebûn hj. 40 → here lînkê https://web.archive.org/http://netewe.com/PDF/kovar/Birnebun/40.pdf arşîv


dilşkestî

دلشکەستی (Kurdish-Arabic)
dilşikestî
dilşikiyayî
dilşkiyayî

azarde, rencîde, dilmayî, xeyidî, dilsar, xeyalşkestî, sil

bêcoş, bêzewq, bêkêf, bêhêvî, bêhal, bêzar, tengezar, aciz, kerixî, tûre, westiyayî, betilî^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


şikodar

şikodartir (comparative)
herî şikodar (merkezî) (superlative)
tewrî şikodar (rojavayî) (superlative)


miwafiq

mewafeq
mewafuq
miwafeq
miwafuq
muwafeq
muwafuq

biserketî, mizafer, serfiraz, serbilind, şanaz, serberz

kêfxweş^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


profesyonel

profesyoneltir (comparative)
herî profesyonel (merkezî) (superlative)
tewrî profesyonel (rojavayî) (superlative)
profesyoneltirîn (soranîzm) (superlative)

pîşedar

Kesa/ê ku wî karî dike yê ku pîşeya wê heye.


peledîn

peledîntir (comparative)
herî peledîn (merkezî) (superlative)
tewrî peledîn (rojavayî) (superlative)
peledîntirîn (soranîzm) (superlative)
beledîn
behledîn
pehledîn

aqilsivik, tirredîn, delodîn, hol, cahil, nezan, nefam, bêhiş, bêaqil

heşsivik, xişîm, naşî, şêt^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


tirredîn

teredîn
terredîn
tiredîn
tirrodîn
tirodîn

Ji tirr + -e + dîn. Guhartoyeke din heye wek terredîn ku ji terr + dîn çêbûye anku tercan, xortênûciwan û terr û teze, tazexort... Bo bikaranîna "dîn" a bi maneya xort binêre delikanlı (“xwîndîn”) a tirkî, "dîno" jî wek bangkirineke ji aliyê keçan ve bo lawikan tê bikaranîn. Ji "TERRedîn" an "TIRRedîn" kîjan pêşî hatiye nayê zanîn, lê yekî yekî şaş kiriye û a ku tirr tê de ye bûye hevwateya "peledîn, delodîn, dînik", a din jî wek "tercan" çêbûye lê bi heman maneyê li kar nîne. "tirr" ji bo çêrkirin an diyarkirinabêhişî û gêjî gelek tê bikaranîn; wek ho(l)tirr/hontirrk, şotirr, tirrek...

aqilsivik, peledîn, delodîn, hol, cahil, nezan, nefam, bêhiş, bêaqil

heşsivik, xişîm, naşî, dîn, şêt^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


delodîn

delodîntir (comparative)
herî delodîn (merkezî) (superlative)
tewrî delodîn (rojavayî) (superlative)
delodîntirîn (soranîzm) (superlative)
dilodîn
deledîn
diledîn

aqilsivik, peledîn, tirredîn, hol, cahil, nezan, nefam, bêhiş, bêaqil

xişîm, naşî, dîn, şêt^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


nefam

nefamtir (comparative)
herî nefam (merkezî) (superlative)
tewrî nefam (rojavayî) (superlative)
nefamtirîn (soranîzm) (superlative)
nefahm
nefahim
nefehim
befehm
nefêm
nefêhim
nefêhm

ne fama, bêfam, cahil, nezan, naşî, xişîm, aqilsivik, peledîn, delodîn, hol, cahil, nezan, bêhiş, bêaqil, ne fehma, ne fehîm

tirredîn, negihiştî, netêgihiştî^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


bêmêr

Jina ku mêr nekiriye yan ji mêrê xwe cuda bûye yan jî mêrê wê miriye.


bimêr

jina ku mêrê xwe heye,
jina ku zewiciye û ji mêrê xwe cuda nebûye û mêrê wê nemiriye


zîq

zîqtir (comparative)
herî zîq (merkezî) (superlative)
tewrî zîq (rojavayî) (superlative)
zoq
zûq
zwîq
zîç
zîl
zîn
zîp
zîv
zîw
zîx
zîz

Du çavên zîq.


kîmyayî

Têkildarî kîmyayê; tişta/ê ku bi alîkariya kîmyayê hatiye çêkirin.


întîm

întîmtir (comparative)
herî întîm (merkezî) (superlative)
tewrî întîm (rojavayî) (superlative)
întîmtirîn (soranîzm) (superlative)

prîvat, personal^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


demokratîk

demokratîktir (comparative)
herî demokratîk (merkezî) (superlative)
tewrî demokratîk (rojavayî) (superlative)
demokratîktirîn (soranîzm) (superlative)
demoqratîk
dîmokratîk
dîmoqratîk

gelperwer, tişta/ê li gor rêbazên demokrasiyê


zîz

zîztir (comparative)
herî zîz (merkezî) (superlative)
tewrî zîz (rojavayî) (superlative)
zîq

Rewşa ku em tê de pirr zîz e.

Danîn çi xeyal e ey dilefkar
Kanî li me aş e ya ne zîz e
Baxê wî bihar e ya peyîz e

Ew stiranên zîz dibêje.

Heta stêrkên şeva reş ku ji me re dibişirîn jî - meriv digot qey - strana xerîbiyê bi awakî zîz û kezebxur digotin.

Mehmed Uzun, Mirina Kalekî Rind, Weşanxana Orfeus, 1987

Jina wî zîz bû û çû mala bavê xwe.


dabîn

dabîntir (comparative)
herî dabîn (merkezî) (superlative)
tewrî dabîn (rojavayî) (superlative)
dabîntirîn (soranîzm) (superlative)

Ji erebî تأمين (teimîn) ku wek "temîn, teimîn" jî ketiye kurdî. Guherîna b/m hev û d/t bi hev diyardeyeke/fenomeneke berbelav e. Herwiha "ei" gelek caran dibe "a". Ji heman rehî: amîn, emanet, emîn, emn, emniyet...

terxan, misoger, temîn, tekîd, ekîd, eseh

Pare bo projeyekê dabîn kirin.

Pare bo projeyekê dan yan destnîşan kirin

misogerî, ekîdkirin, esehî, piştrastî, bicihanîn, pêbawerî, peydakirin, destnîşankirî, eseh, diyar, pêşkêş, raber, araste^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


çilek

Ji çil + -ek, cotrreha silek. Bide ber soranî چڵێس (çllês).

xwazok, parsek, çil
(bi taybetî zarok, çilpîs, nefspîs),

ji bo kesên cavbirçî û têrnexwer tê gotin


provoke

Ji fransî [Peyv?], têkildarî provokasyon

(provoke kirin): tirane pê kirin, esebî kirin, arandin, aciz kirin, enirandin


qusandî

kurtkirî, kinkirî
(bi taybetî rî yan simêl)


bênaverok

bênaveroktir (comparative)
herî bênaverok (merkezî) (superlative)
tewrî bênaverok (rojavayî) (superlative)
bênaveroktirîn (soranîzm) (superlative)
bênaverok

vala, xalî,
tişta/ê ku ti naverok nîne yan jî naveroka wê bêwate ye yan jî ne giring e


bênaverrok

Ji bo guhertoya rastnivîsî binêre bênaverok.


neliv

nelivtir (comparative)
herî neliv (merkezî) (superlative)
tewrî neliv (rojavayî) (superlative)
nelivtirîn (soranîzm) (superlative)
نهلڤ (Kurdish-Arabic)
bêliv

rawestî, sekinî, bêlebat, sekinandî, tişta/ê ku na live


bêliv

bêlivtir (comparative)
herî bêliv (merkezî) (superlative)
tewrî bêliv (rojavayî) (superlative)
bêlivtirîn (soranîzm) (superlative)
neliv


sekinandî

rawestandî, neliv, bêlebat, bêliv, tişta/ê ku hatiye sekinandin

rawestî, sekinî^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


rawestandî

sekinandî, neliv, bêlebat, bêliv, tişta/ê ku hatiye rawestandin

sekinî, rawestî^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


safî

Çengekî axê ji wê qebra şerîfGirt û ba tesnîmê safî kir hevîr

Mela Hesenê Bateyî, Mewlûda Kurdî, ~1720

sade, saf, bijûn, temîz^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


xilasbûyî

Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.


nemayî

Nc\wc$<? perîşan im ezNexwcî reng lê nemayîDest li ser falê nihayî

Yan jî porê xwe sor dikin, hinneyê tê didin, (...) tiştê nemayî bi serê porê xwe de tînin.

Mahmûd Lewendî, Compûtera ber dilê min, Weşanxaneya Nefel, 2002


mayî

Weslê kirin ew ji hecrê azadMem mayî di kuncê wehdetê ferdNe yar û ne hemnişîn, ne hemderd


rastgir

rastrew, kapîtalîst yan lîberal yan konservatîv yan nasyonalîst
(lê ne sosyal-demorat yan sosyalîst yan komunîst)

Rapirsîn pêşbîniya wê yekê dikin ku partiya serokwezîrê berê Silvio Berlusconi û hevalbendên wî yên rastgir dê bi kutleyeka mezin derbasî parlemanê bin lê dê nikaribin piraniya dengan wergirin.

2018, 2018 https://web.archive.org/https://www.dengeamerika.com/a/italy-election/4279759.html arşîv, dengeamerika.com


rastrew

rastgir, kapîtalîst yan lîberal yan konservatîv yan nasyonalîst
(lê ne sosyal-demorat yan sosyalîst yan komunîst)


ferhengî

leksîkal, qamûsî, peyvên sade yên netewandî yên ku di ferhengê de cih digirin


ramûsandî

maçandî, maçkirî, paçandî, paçkirî, ya / yê ku hatiye ramûsandin


xemilî

xemildar, bixemil, şên, geş, xemilandî, rengîn


sentral

sentraltir (comparative)
herî sentral (merkezî) (superlative)
tewrî sentral (rojavayî) (superlative)


esebî

asabî
asebî
esabî
'asabî
'asebî
'esabî
'esebî
enirandî
xinzirandî
xeyidandî
qehirandî

tûre, qehirî, enirî, har, hêç, xeyidî, xinzirî, sil, bikerb, bikîn


xinzirî

qehirî, enirî, esebî, har, hêç, tûre, xeyidî, sil, bikerb, bikîn, xinzirandî

qehirandî, enirandî, pingirî, xeyidandî^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


xinzirandî

qehirandî, enirandî, esebî, har, hêç, tûre, xeyidandî, sil, bikerb, bikîn, xinzirî,
ya / yê ku hatiye xinzirandin

enirî, xeyidî^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


qehirandî

enirandî, xinzirandî, esebî, har, hêç, tûre, xeyidandî, sil, bikerb, bikîn, qehirî,
ya / yê ku hatiye qehirandin


bêserûber

bêserûbertir (comparative)
herî bêserûber (merkezî) (superlative)
tewrî bêserûber (rojavayî) (superlative)
bêserûbertirîn (soranîzm) (superlative)

bêpergal, bikêmasî, biqisûr, bêteşe, ne birêkûpêk, ne rêzkirî, ne dûz, ne dirist, ne sax, ne kamil, ne temam

Di çarçoweya dîmeneke dî de, hilma çoleke bêserûber, di bin rewq û şewqa tavê de diqemitî.

Nûdem Hezex: Bîr, Weşanên Dara, 2018, r.7

Wext, eve bû; mekanekî bêserûber ko bi tenê ji dengan dihate pê.

Mehmed Uzun, Hawara Dîcleyê 1, Weşanên Nefel, 2003, r. 101

ژنوی بیرا وێ ھات کو بویکا خۆ ژبیر کر بوو، ھەلگرت و بەرێ خۆ دایێ دیت گەلەك یا بێسەروبەرە(..)

Ji nwî bîra wê hat ku bwîka xo jibîr kir bû, helgirt û berê xo dayê dît gelek ya bêseruber e(..)

2012, Leylan Îsmeîl, Bêrîvan û Hîvî (Çîrokêt Zarokan), Çapxana Xanî, Dihok, r. 15


çemiyayî

چەمیایی (Kurdish-Arabic)
çemî
çemyayî
veçemiyayî
veçemî
veçemyayî

tewiyayî, xwehr, qoz, xûz, veçemiyayî, çemandî, tewandî,
 veçemandî, xwar, kov, berve


serhişk

serhişktir (comparative)
herî serhişk (merkezî) (superlative)
tewrî serhişk (rojavayî) (superlative)
serhişktirîn (soranîzm) (superlative)

biînad

Kesa/ê ku ji ya xwe nayê xwarê; kesa/ê ku tenezilê nake; kesa/ê ku serê xwe natewîne

Çi pêkola neke ew nehat miroveke serhişk e.


sernerm

sernermtir (comparative)
herî sernerm (merkezî) (superlative)
tewrî sernerm (rojavayî) (superlative)
سهرنهرم (Kurdish-Arabic)
sernerim

kesa/ê ku tenezilê dike,
kesa/ê ku bi hêsanî otorîteyê dipejirîne
kesa/ê ku bi sanahî axiftin digel tê kirin


jihalçûyî

mendehoş, mest, serxweş, sermest, gêj, bêhay, bêaga

mitrî, bêhiş, bicoş, coşdar, bikêf^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


nedirist

nediristtir (comparative)
herî nedirist (merkezî) (superlative)
tewrî nedirist (rojavayî) (superlative)
nediristtirîn (soranîzm) (superlative)
nedirust
nedrist
nedrust
nedurist
nedurust

nerast^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


nihayî

niheyî
nihoyî
nokeyî
nuhayî
nikayî
nukayî

Bide ber rendeşê 'işqê ew e qessarê hudûsCan li ser destê nihayî di riya canan-i daRûhê sef sef ko vewestane di bazarê hudûs


nihayî

dawîn, talîn, ya dawiyê, yê taliyê, axirîn


kuta

kutatir (comparative)
herî kuta (merkezî) (superlative)
tewrî kuta (rojavayî) (superlative)
kutatirîn (soranîzm) (superlative)
kota

Ji azerî qurtar- (“qedandin, xilas kirin; rizgar kirin”)yan ji zimanekî din yê tirkîkî. Bo zêdetir agahiyan binêre: qurtal.


tewiyayî

çemiyayî, xwehr, qoz, xûz, veçemiyayî, çemandî, tewandî, veçemandî

xwar^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


tirkîaxiv

Kesa/ê yan bernameya ku dizane bi tirkî bipeyive.


bozewî

buxwirîn, debixî, (cilên spî yên ji ber qirêjiyê) zerbûyî


kir

mit, bêdeng, bêpêjn, kesa/ê yan tişta/ê ti deng anku pêjn jê nayê


kemilandî

gihandî, kemilî, pêşvebirî, pêşxistî, baştirkirî, kamil, temam,
ya / yê ku hatiye kemilandin

pêşketî, perisî, pêşveçûyî, gihiştî, xemilî^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


hunkuf

hunkuftir (comparative)
herî hunkuf (merkezî) (superlative)
tewrî hunkuf (rojavayî) (superlative)
hunkuftirîn (soranîzm) (superlative)
hinkif
hinkuf
hunkif

guncav, minasib, kêrhatî, bikêr, hêja, hejî


pespaye

pespayetir (comparative)
herî pespaye (merkezî) (superlative)
tewrî pespaye (rojavayî) (superlative)
pespayetirîn (soranîzm) (superlative)
pispaye

kone, gelac, şatir, hîlebaz, cambaz, lêbker


konsantre

Ji fransî concentré ji concentrer i con- + center.

Civandî yan civiyayî, berhevkirî yan berhevbûyî.

Xwe li ser tiştekî konsantre kirin.

hemû hêz û şiyan û dema xwe dan kirina tiştekî

Ev bûyerên ku ji bo karakter û xwendevanan tesaduf in, ji bo nivîskar ne welê ye. Ez bi xwe gelekî li ser van tesadufan rawestiyam, min xwest ez kêliyên jiyanê û bûyerên ne li bende, an ji nişkê ve bi tesadufan bi hev ve girê bidim, çîroka xwe bi ser hev de bînim û bikim serpêhatiyeke konsantrekirî.

Firat Cewerî di hevpeyivînekê de li gel Murad Ciwan li ser romana xwe "Ez ê yekî bikujim", Netkurd.com, 11/2008


mexmî

nepenî, surrî, veşartî, dizîkî, sergirtî, niximandî, nixamtî,
ne eşkere, ne xwiya, ne penî, ne diyar, ne berçav


bonkor

bonkortir (comparative)
herî bonkor (merkezî) (superlative)
tewrî bonkor (rojavayî) (superlative)
bonkortirîn (soranîzm) (superlative)
bonkorî
bonkorîtî
bonkortî

Hevreha tirkî bonkör, ji fransî bon (“baş”) + cœur (“dil”).

Heger mirov bi xwe tiştek nebe û yê li hemberî mirovî jî gelekê bonkorê (dewlemendê) wê tiştê be wiha dibe.

Xecê Yaşar di hevpeyivînekê de li gel Nefel.com, 5/2007


xemilandî

خهملاندی (Kurdish-Arabic)
xemlandî
kemilandî

rengîn, geş, xweşik,
ya / yê ku hatiye xemilandin


karbes

teqawid, karkenar, emekdar, malnişîn, xanenişîn, gandanket,
kesa/ê ku bi dehan salan kar kiriye û paşî ji ber pîriyê yan nesaxiyek demdirêj dest ji karê xwe berdaye lê dîsan jî dewlet meaşî didiyê

karmendek karbes

Ew di 60-saliya xwe de bû karbes.

Karbes muçeyek kêm werdigirin.

Li welatê Tony Blairê ku xûta wî heye bibe karbes, dêlikeke dusalî ku navê wê Poppy ye, teliqiye û tam 13 kudik anîne dinyayê.


niximandî

nixaftî
nixamtî
nixavtî
nixifandî
nixufandî
nixumandî
nixivandî
nixuvandî
nuxaftî
nuxamtî
nuxavtî
nuxifandî
nuximandî
nuxufandî
nuxumandî
nuxivandî
nuxuvandî

seyandî, (di bin tiştekî ve) veşartî, tiştek pê dadayî


seyandî

niximandî, nixamtî, nuxaftî, di bin tiştekê/î de bicihkirî yan veşartî


giyaxwer

Kes yan ajelên ku giyayan dixwe (lê goşt naxwe)
 giyandar yan mirovên tenê xwarina giyayî dixwin


cimhûrî

komar, repûblîkan, repûblîkî, pergala komarê, li gor pergala cimhûriyetê


kovandar

kovandartir (comparative)
herî kovandar (merkezî) (superlative)
tewrî kovandar (rojavayî) (superlative)
kovandartirîn (soranîzm) (superlative)

xemgîn, melûl, xemxur, derdgiran
 kesê/a ku dilê wî/ê bi kule.

Piştî çûna te dayê, es kovandar mame.


civandî

berhevkirî, komkirî, berhev, civiyayî,
tiştên yan kesên ku hatine civandin


şût û rût

şût û rûttir (comparative)
herî şût û rût (merkezî) (superlative)
tewrî şût û rût (rojavayî) (superlative)


berdîberedayî

berdîberedayîtir (comparative)
herî berdîberedayî (merkezî) (superlative)
tewrî berdîberedayî (rojavayî) (superlative)
berdîberdayî

beredayî, bêkêr, bêwec, berbad, tiştê ku bi kêrî tiştî nayê, qet ne hêja

We go Lindsay Lohan? Ewa berdîberdayî? Wîîîî, keçê porkurê ma ne bi kêrî pîvazekê nayê wey! Ê qey xelk kor û hitim bûne bavo, hayhooo!


berdîberdayî

berdîberdayîtir (comparative)
herî berdîberdayî (merkezî) (superlative)
tewrî berdîberdayî (rojavayî) (superlative)


beredayî

beredayîtir (comparative)
herî beredayî (merkezî) (superlative)
tewrî beredayî (rojavayî) (superlative)
beredayîtirîn (soranîzm) (superlative)
berdayî

bêkêr, bêwec, berbad, berdîberedayî,
tişta ku bi kêrî tiştî nayê, qet ne hêja

betal, pûç, xirab, nebaş, bêmifa, xirabe, terabe, tarûmar, wêran, kembax, xopan, dêris, perîşan, şerpeze, belingaz, reben, rezîl, riswa, herimî, heram, pîs, kirêt, bêxêr, bêfêde, kêrnehatî^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


jehrawî

jarawî
jahrawî
jehirawî
jehirî
jehrî
jarewî
jahrewî
jehirewî
jehrewî

bijehr, jehrdar, tişta/ê ku jehr tê de heye


mehsûb

mehsûbtir (comparative)
herî mehsûb (merkezî) (superlative)
tewrî mehsûb (rojavayî) (superlative)
mehsûbtirîn (soranîzm) (superlative)

hesêbkirî^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


hesibandî

jimartî, hejmartî, hesabkirî, mehsûb, hesêbkirî,
ya / yê ku hatiye hesibandin


jimartî

hejmartî, hijmartî, hesabkirî, mehsûb, hesêbkirî,
ya / yê ku hatiye jimartin

hesibandî^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


miweqet

demkî, berdem, demdiyar, rabor, ne berdewam, ne daîmî, ne herdemî, ne hertimî,
tişta/ê bo demek diyar

Min karek miweqet heye.

demî, fanî^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


tesel

teseltir (comparative)
herî tesel (merkezî) (superlative)
tewrî tesel (rojavayî) (superlative)
tesele
teselî

têr û tesel


hewcedar

hewcedartir (comparative)
herî hewcedar (merkezî) (superlative)
tewrî hewcedar (rojavayî) (superlative)
hewcedartirîn (soranîzm) (superlative)
هەوجەدار (Kurdish-Arabic)

muhtac, lazim, pêwîst,
 kesa/ê ku hewceyî tiştekî ye,
kesa/ê ku tiştek nîne lê divê hebe

Tu hewcedariya min bi paleyên welê nîn e.


xusûsî

taybet, awarte, radî, xas, arizî, şexsî, ferdî, cuda, ferq


herdemî

daîmî, hertimî, hergavî, berdewam, herwextî, herherî, ebedî, herheyî, hetahetayî, sermedî
ya / yê ku herdem heye yan dibe yan têt kirin

bêdawî, nemir, miebed^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


hertimî

daîmî, herdemî, hergavî, berdewam, herwextî, herherî, ebedî, herheyî, hetahetayî,
ya / yê ku hertim heye yan dibe yan têt kirin

bêdawî^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


daîmî

Ya / yê ku daîmen heye yan dibe yan tê kirin.


herwextî

herdemî, herdemî, hergavî, berdewam, daîmî, herherî, ebedî, herheyî, hetahetayî,
ya / yê ku daîmen heye yan dibe yan têt kirin

hertimî^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


hergavî

herdemî, herdemî, herwextî, berdewam, daîmî, herherî, ebedî, herheyî, hetahetayî,
ya / yê ku daîmen heye yan dibe yan têt kirin


heyirî

mat, hêbitî, ecêbgirtî, sersur, mendehoş, şaş, metelbûyî, heyirandî

Ez heyirî mam ku fêkiyên bazarê giran bûn.

17. Dayîn heyirî ji macerayêDayîn heyirî ji macerayê

hêbitandî, hêbetî^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


ecêbgirtî

mat, heyirî, hêbitî, sersur, mendehoş, şaş, metelbûyî, heyirandî, hêbitandî

hêbetî, mest^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


sersur

sersurtir (comparative)
herî sersur (merkezî) (superlative)
tewrî sersur (rojavayî) (superlative)
sersurr

mat, heyirî, ecêbgirtî, hêbitî, mendehoş, şaş, metelbûyî, heyirandî, hêbitandî


hevgir

hevgirtir (comparative)
herî hevgir (merkezî) (superlative)
tewrî hevgir (rojavayî) (superlative)
hevgirtirîn (soranîzm) (superlative)

hevgirtî, yekbûyî, hevbend, tiştên ku hev digirin

tiştên ku li hev dikin anku ne dijî hev in

heval, hogir, hevrê, hevbend, dost, kirîv


yekbûyî

hevgirtî, hevgir, yekgir, yekgirtî, hevbend, tiştên ku hev digirin


hevgirtî

yekbûyî, hevgir, yekgir, yekgirtî, hevbend, pêkve, tiştên ku hev digirin


yekgir

yekgirtir (comparative)
herî yekgir (merkezî) (superlative)
tewrî yekgir (rojavayî) (superlative)
êkgir
yêkgir

yekbûyî, hevgir, hevgirtî, yekgirtî, hevbend, pêkve, bitifaq,
tiştên ku hev digirin


yekgirtî

yekbûyî, hevgir, hevgirtî, yek, hevbend, pêkve, bitifaq,
tiştên ku hev digirin


raberî

Destê xwe raberî Xwedê kir.

Bi raberî mal ve çû.


koçî

koç, mişextî, awaretî, koçberî, penaberî, mihacirî, hicrî

salnameya koçî: salnameya îslamî ya ku niha nêzî sala 1400ê ye


hicrî

koçî, mişextî, awaretî, koçberî, penaberî, mihacirî

salnameya hicrî: salnameya îslamî ya ku niha nêzî sala 1400ê ye


mistehsîl

berîner, berhemder, berhemdar, produktîv


metel

Ji erebî مثل (meṯel), hevreha aramî ܡܬܠܐ (meṯla), îbrî משל (maşal).

mat, hêbitî, ecêbgirtî, sersur, mendehoş, şaş, heyirî, heyirandî
 man bêdeng û hêbetî ji ber ecêbiya tiştekî an kiriyarekê


darîn

darî

Tişta/ê ku ji darî çêbûye yan hatiye çêkirin.

Me ji le'lê lebê yarê xwe vexwar ava heyatExyar-i bila têk-i biçin darînêLazim bi xwe ayîneyê Rûhi l-qudus î tu


kirh

kirhtir (comparative)
herî kirh (merkezî) (superlative)
tewrî kirh (rojavayî) (superlative)
kirhtirîn (soranîzm) (superlative)
kirih
kirr
kirrih
kirrh

Ji erebî كَرِهَ (kariha) (dilxelîn, nefretkirin).

kirêt, eblû, ne bedew, ne spehî, ne delal, ne xweşik, ne ciwan, ne rind, ne can, ne şîrîn

Aferîdên heyî û hêçî dijî besî min in. Xweşik bin kirh bin, ne xem e. Bes tenê bila mirov bin

Kovara Mehname, Rê bi maweyê riyan, 1/2004, Ferit Edgü (terciman Brahîm Ronîzêr), hj. 48

kesê/a ku gotinên wî/ê ne xweş in, çors
 xweşik meşik e lê mirovekî pir kirh e


hêbetî

mat, ecêb, awarte, sur, seyr, heyirî, ecêbgirtî

Ez hêbetî mam demê min ew biçavên xwe dîtîn.

دیت پشیکا راوەستیای و یا مایە حێبەتی و شێرزاد ژی ل نێزیك پشیکێ راوەستیای و ما حێبەتی...

Dît pişîka rawestiyay û ya maye ḧêbetî û Şêrzad jî li nêzîk pişîkê rawestyay û ma ḧêbetî...

2012, Leylan Îsmeîl, Bêrîvan û Hîvî (Çîrokêt Zarokan), Çapxana Xanî, Dihok, r. 30


mahir

şareza, pispor, jêhatî, hoste, behremend, behredar

Wan gotine Heyzebûnê sahir»Derdê li me ey tebîbê mahirBêşubhe dewa ji dest te têtin


pozîtîv

pozîtîvtir (comparative)
herî pozîtîv (merkezî) (superlative)
tewrî pozîtîv (rojavayî) (superlative)
pozîtîvtirîn (soranîzm) (superlative)
pozetîf
pozetîv
pozîtîf

erênî, misbet, erêyî, qebûlker, pejirîner

Bersiva wan bo pêşniyara me pozîtîv bû.

Pêşketinên pozîtîv

forma sade ya rengdêran (ne komparatîv yan sûperlatîv)

atoma ku ji elektronan pirrtir proton hene


girseyî

komî, kozî, tomerî, komelî, kolektîv,
 bi kom, kom bi kom, ne yek yan kitkit

Ji eşîra hindî ya Dongria Kondh ku li dijî şîrketeke kanê şerrê manê dike, heta bi Filistîniyên li ser axa vegirtî, gellek milîtanan nasnameya Naviyan li xwe bar kiriye. Navî lehengên fîlma Avatarê ne berhemek hollywoodî ye. Ev fenomen nîşan dide bê çawa referansên çanda girseyî roj bi roj zêdetir bi armancên siyasî tên bikaranîn.

Le Monde diplomatique kurdî, , Henry Jenkins, hj. 10, Îlon, 2010, r. 23

tebeqî, sinifî, sefî, çînî, refî, grûbî^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


kolektîv

kolektîvtir (comparative)
herî kolektîv (merkezî) (superlative)
tewrî kolektîv (rojavayî) (superlative)
kolektîvtirîn (soranîzm) (superlative)
kolektîf
kolêktîf
kolêktîv
kooperatîv

Ji fransî collectif (mê: collective) yan îngilîzî collective.

girseyî, komî, kozî, tomerî, komelî,
 bi kom, kom bi kom, ne yek yan kitkit

Dema şertên heyî bên nirxandin, terefa tirk dixwaze ji bona dewleta unîter makezagonek “demokratîk” gorî pîvanên Yekîtiya Ewrupayê bipejirîne. Di vê makezagonê de mafên kollektîf yên neteweya kurd, wekheviya neteweya tirk û tirk tune ye. Bes tê xwestin ku terîfa hevwelatiyê bê guhertin, mafên kesayetî ji bona kurdan bên naskirin.

Îbrahîm Güçlü: Platforma Makezagona Dewleta Federal Pêwîst e, di Netkurd.com de, 5/2011


kozî

kolektîf
kolêktîf
kolêktîv
girsî
girsîtî

girseyî, komî, kolektîv, tomerî, komelî,
 bi kom, kom bi kom, ne yek yan kitkit


meqbûl

meqbûltir (comparative)
herî meqbûl (merkezî) (superlative)
tewrî meqbûl (rojavayî) (superlative)
meqbûltirîn (soranîzm) (superlative)
maqbûl

Di têkiliyên siyasî de ti tişt ne xerîb e lê belê nimûneya demokrasiyê ya ko li Kurdistanê hatiye bi cih kirin ne modern e, ne meqbûl e û ne biserketî ye jî.

Selahedîn Behaedîn Mihemed di hevpeyivînekê de li gel Arif Zêrevan, Nefel.com, 5/2007


stabîl

stabîltir (comparative)
herî stabîl (merkezî) (superlative)
tewrî stabîl (rojavayî) (superlative)

Bi rêya fransî yan îngilîzî stable ji latînî stabilis

sakin, xweragir, saxlem, dûz, dirist, ne guherbar, ne guherok, neliv

mayinde^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


sakin

Stabîl, xweragir, saxlem, dûz, dirist, ne guherbar, ne guherok.

Hetta sibeh xew nehate çavanSakin nedibû ji rengê avanRojê ko ji meşriqê nema nûr


mexrûr

mexrûrtir (comparative)
herî mexrûr (merkezî) (superlative)
tewrî mexrûr (rojavayî) (superlative)
mexrûrtirîn (soranîzm) (superlative)
maxrûr

bixurûr, pozbilind, arogant, ne nefsbiçûk,
zêde bi xwe serbilind, kesa/ê ku xwe zêde mezin dihesibîne

Em wekî Yekgirtû ji desthilata Kurdistanê ya îro re dibêjin divêt em kurd îro mexrûr (bêpakî) nebin.

qure, qebe, nefsmezin, difinbilind, arogan, kepîbilind^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


minafis

hevrik, dijber, rikeber, dijmin, reqîb, pêşbaz, pêşbir, raqib, riberiz, oponent

Di hilbijartinên bêtn de partiya we dê çawa bike ko bibe rikebereka (minafis) xurttir li hemberî Partî (PDK) û Yekîtiyê (YNK)?


nor

nîvûnor, nîv û nor


şirr

Ji erebî شرة (şirreᵗ), hevrehaşer. Heman peyv ji erebî ketiye tirkî (şirret) û ji tirkî derbazî romanî jî bûye: șiret


taksî

qehbe, gander, fahîşe
 ew kiç/jina ku karên sêksî dike

Tu ew kiça cilên sor li ber dibînî? ew taksî ye.


kiz

Hevreha soranî kiz, pehlewî kes (kêm, biçûk) ji zimanên îranî.

qels, lawaz, zeîf, bêhêz, ne xurt, ne bihêz

ava qend û rûnan ku bi destên mirov ve diçespe

Ew xwarine gelek kiz e.


mirovdost

mirovperwer, mirovhez, fîlantrop,
kesa/ê ku ji mirovan hez dike yan qenciyê

xêrxwaz, merd, camêr, mirovane, mirovşirîn


mirovperwer

مرۆڤپەروەر (Kurdish-Arabic)
merîdost
merivdost
merovdost

mirovdost, mirovhez, fîlantrop, xêrxwaz, mirovane, merd, camêr,
kesa/ê ku ji mirovan hez dike yan qenciyê


mirovhez

merîhez
merivhez
merovhez
mirovhiz
merîhiz
merivhiz
merovhiz

mirovperwer

Kesa/ê ku ji mirovan hez dike yan qenciyê.


bende

bendetir (comparative)
herî bende (merkezî) (superlative)
tewrî bende (rojavayî) (superlative)


termal

kamerayên termal

Li gor biryara ku di zîrveya hukumetê û leşkeran de hatîye sitandin, wê li seranserê hidûdê Kurdistana azad kamerayên termal bên bicîhkirin.


renove

Ji fransî rénové (“nûkirî”) ji rénover (“nû kirin”) ji latînî renovāre ji re- (“dîsa, dubare, ve-”) û novare (“nû kirin”) ji novus (“nû”). Bo wêdetir, binêrin nû ya kurdî.

(lêker) renove kirin
(navdêr) renovekirin
(rengdêr) renovekirî

(avahiyek) tamîr kirin, ji nû ve ava kirin, nû kirin, restore kirin,
mîna berê lê kirin, xistin rewşa berê:

Ji roja ewil heta roja dawî em ji bîst kîlometreyan kêmtir nameşin. Hawana wekî Diyarbekir bajarekî dûz e, lewma mirov ji meşê têr nabe. Avahiyên bajêr bi mîmariya Spanyolî hatine lêkirin, problema avahiyan bes ew e ku bi demê re kevn bûne û nehatine nûkirin ango renovekirin.

POPKURD, jimar 3, 2018 Mijdar, r. 7 https://popkurd.files.wordpress.com/2018/05/popkurd-jimar-3.pdf


derbend

memnû, heram, neqanûnî, qaçax, ne meşrû,
tişta/ê ku nabe bêt kirin (bi taybetî li gor qanûnê)

Leşker girt ser gund û ketina malan derbend kir.

Abdullah Kiran, Ne ‘qedexe' ye, ya rast ‘derbend’ e


nebîn

nebîntir (comparative)
herî nebîn (merkezî) (superlative)
tewrî nebîn (rojavayî) (superlative)
nebîntirîn (soranîzm) (superlative)

Da qenc-i bibînî ko çi imla yim ez
Zahir tu perîşaniya halê mi nebîn
Mecmu'ê di zatê xwe we tuxra yim ez


bêhemd

Bêyî daxwaza xwe, bêyî vîna xwe, bêyî destê xwe, bêyî îradeya xwe.


şûşeyî

camî, belûrî,
tişta/ê ku ji şûşeyê hatiye çêkirin yan şûşe di nav de heye


camî

şûşeyî, belûrî,
tişta/ê ku ji camê hatiye çêkirin yan cam di nav de heye


pêwend

pêwendtir (comparative)
herî pêwend (merkezî) (superlative)
tewrî pêwend (rojavayî) (superlative)
pêwendtirîn (soranîzm) (superlative)

Jibo ku li ser ziman û dîrok û cografya û abûrî û sosyolojîya Kurd lêgerîn bên kirin, pirtûk bên weşandin, û ji bo ku di nava Kurdan da zanînên hevdem bên belavkirin, dê komeleyek bi navê "Komela Kurd jibo belavkirina Zanînê û Wêşanan" bê sazkirin. Ji bo vê yekê, daxwaz ev e ku kesên pêwend, roja 10ê Kanuna Paşîn roja înê piştê nîvroyê saet di 2an da, werin Komela Kurdistanê(Kurdistan Cemiyeti) ya ku li kuça pey Dîwana Hesaban(Divan-ı Muhasebat) di koşka Behçet Paşa da ye


dehbe

Herwiha teba ji aramî ܕܸܒܵܐ (debba, “hirç”), hevreha akadî debû, ge'ezî dib, erebî دُبّ (dubb), îbrî דֹּב (dob / dov), ugarîtî d-b

hov, wehşî, dirinde, barbar, yamyam, merxûr, serxûr, mirovxwer, kanîbal, kûvî

Heger hûn dev ji alema mirovahiyê berdin, -qet wan têkilî vî tiştî nekin- bi tenê li cîhana kûçikan, li ya gêrikan, li ya gumgumok û marmarok û li ya wawîkan binêrin; hûn li avî û bejayiya vê dinyayê, li qewm û ehlên herî rezîl û riswa, li milet û qebîleyên herî bi paş de mayî jî binêrin, ne mimkun e ku hûn li ucûbeyeke –wek dewleta tirkan- weha rast werin. Ne mimkun e ku hûn li naxireke din, li keriyekî din, li refekî din û li dehbe û yamyamên weha ecêb, rast werin.

Enwer Karahan: Çavsoriya dewleta ceberût û helwêsta Abdulah Demîrbaşî, Nefel.com, 6/2007


dehbe

hov, wehşî, dirinde, barbar, yamyam, merxûr, serxûr, mirovxwer, kanîbal, ademxwer, kûvî


yamyam

: Etîmolojiya vê peyvê nehatiye nivîsîn. Eger tu bi rastî bizanî, kerem bike bişkoka "biguhêre" ya di ser van gotinan re bitikîne û etîmolojiya vê peyvê binivîse. Çavkaniyên ku te ew etîmolojî jê girtiye jî binivîse.


ceberût

Ji erebî جبروت (ceberût: ezamet, mezinahî) ji aramî גברותא (gebrûta: hêz, taqet, qewet) ji גבר (g-b-r-: hêz nîşan dan), hevrehacebar, cebir, mecbûr, îcbar, mucbîr

zordar, zordest, zorba, despot, zalim, zorkar, stemkar, bêrehm, dilkevir, dilreq, mistebit, zorbaş, mistexalib, zorbaz

Dewleta tirk û mahkemeyên wê cesaretî ji bêhelwêstiya kurdan ya di warê bikaranîn û lêbixwedîderketina kurdî werdigirin, loma dikare biryarên weha rezîl û riswa bidin. Heger hemû belediyeyên Kurdistanê yên ko di destê DTPyiyan de nin, mîna Abdûlah Demîrbaşî û encumena wî biryarên weha bi rûmet wergirtibûna, wan di kar û barên xwe de kurdî bi kar anîbûna; rojname, kovar, belavok û ewraqên xwe yên rismî bi kurdî nivîsîbûna, vê gavê Abdûlah beg ê ne bi tenê bûya û gava dezgehên vê dewleta ceberût ev yeka hanê dîtibûya dê weha bi rehetî nikarîbûya biryareke keyfî werbigirtaya, wê yê nikarîbûya ev ciwanmêr û encumena wî ji karî werbigirtaya.

Enwer Karahan: Çavsoriya dewleta ceberût û helwêsta Abdûlah Demîrbaşî, Nefel.com, 6/2007,


çavnexel

çavnexeltir (comparative)
herî çavnexel (merkezî) (superlative)
tewrî çavnexel (rojavayî) (superlative)
çavnexeltirîn (soranîzm) (superlative)

serşor, bêxîret, bênamûs,
kesa/ê ku newêre li dijî heqaretan serê xwe hilde

kesê/a ku daxwaza xwe bi nêrîna di bin çavan re eşkere dike..


zirezop

zirrezop
zire-zop
zirre-zop
zirzop
zir-zop
zirrzop
zirr-zop

Ev çi mantiq e, ev çi çavsorî ye ko zimanê zir miletekî ko nifûsa wî 40 milyon e, xwedî kultureke bê ser û ber e ko tu di kirçika dilê wî de, di mala wî de, li ser sifreya wî, tu tahma devê wî, lezeta ezamanê wî, kaniya jiyana wî dimiçiqînî û bi ser de jî dixwazî bi devê wî de jahrê deynî? Ev çi qeşmerî û bêbavî ye? Ev çi çavsorî û zirezopî ye? Bawer bikin ko ez ferhengoka xwe ya gotinan tev didim ko gotinên herî maqûl û nermtir ji bona van qeşmeran bi kar bînim, lê ew qas tên ser zimanê min.

Enwer Karahan: Çavsoriya dewleta ceberût û helwêsta Abdûlah Demîrbaşî, Nefel.com, 6/2007

bêhiş, wehş, tirredîn, peledîn, bêaqil, şêt


despot

despottir (comparative)
herî despot (merkezî) (superlative)
tewrî despot (rojavayî) (superlative)
dezpot

Ji yewnanî δεσπότης

zordar, zordest, zorba, zirrezop, zalim, zorkar, stemkar, bêrehm, dilkevir,
 dilreq, mistebit, zorbaş, mistexalib, zorbaz, diktator, tîran


dilreq

bêrehm, bêmerhemet, dilkevir, bêwijdan, bêbext

zordar, zorba, zordest, zirrezop, zalim, zorkar, stemkar, bêrehm,
 mistebit, zorbaş, mistexalib, zorbaz, dîktator, tîran, despot


mistebit

bêrehm, bêmerhemet, dilkevir, zordar, zordest, zirrezop, zalim, zorkar, stemkar, bêrehm,
 dilreq, zorbaş, mistexalib, zorbaz, diktator, tîran, despot, zorba


mistexalib

bêrehm, bêmerhemet, dilkevir, zordar, zordest, zirrezop, zalim, zorkar, stemkar, bêrehm,
 dilreq, zorbaş, mistebit, zorbaz, diktator, tîran, despot

zorba^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


tîran

Ji fransî tyran ji latînî tyrannus ji yûnanî τύραννος (týrannos) ji zimanek samî .

zordar, zordest, zirrezop, zalim, zorkar, stemkar, bêrehm, dilreq, zorbaş,
 mistebit, mistexalib, diktator, zorbaz, despot, bêrehm, bêmerhemet, dilkevir


bênefs

bênefstir (comparative)
herî bênefs (merkezî) (superlative)
tewrî bênefs (rojavayî) (superlative)
bênefstirîn (soranîzm) (superlative)
bênefis

kesa/ê ku nikare nefsa xwe,
kesa/ê ku zêde xwarinê û lezetên din bi kar tîne


micid

micidtir (comparative)
herî micid (merkezî) (superlative)
tewrî micid (rojavayî) (superlative)
micidtirîn (soranîzm) (superlative)

rijd, bibiryar, bi-israr, cidî, jidil, xweragir, stewîl, bi qeys û qerar,
kesa/ê ku ji biryara xwe nayê xwarê,
kesa/ê ku texsîr yan tenezilê nake

Nûrî Malikî di wê civîna xwe de digel ambasadorê Tirkiyeyê got ko ew micid in li ser qedexekirina kar û xebatên PKK-ê li Îraqê.


stewîl

Hevreha westîn, ji proto-hindûewropî *steh₂- (“rawestîn”).

rijd

Kesa/ê ku ji biryara xwe nayê xwarê, kesa/ê ku texsîr yan tenezilê nake.


gişgir

gişgirtir (comparative)
herî gişgir (merkezî) (superlative)
tewrî gişgir (rojavayî) (superlative)
gişgirtirîn (soranîzm) (superlative)
giştgir
gişgîr
giştgîr

şimûlî, hemûgir, tevgir,
tişta/ê ku hemû tiştên têkildar tê de hene yan basa hemû tiştên têkildar dike


hevpişk

hevpar, hevbeş, mişterek, wek hev, mîna hev, eynî, heman


mişterek

mişterektir (comparative)
herî mişterek (merkezî) (superlative)
tewrî mişterek (rojavayî) (superlative)
mişterektirîn (soranîzm) (superlative)
muşterek


nander

nandertir (comparative)
herî nander (merkezî) (superlative)
tewrî nander (rojavayî) (superlative)
nandertirîn (soranîzm) (superlative)


kesad

kesadtir (comparative)
herî kesad (merkezî) (superlative)
tewrî kesad (rojavayî) (superlative)
kesadtirîn (soranîzm) (superlative)

bêxêr, bêber, bêwec, bêmifa, kêm, hindik

Ku li xwe û wan û we mikur bêm- piştî xwendina van ristan mafê wan ê dijnivîsekê heye - di navbera salên 96 û 2000'î de hersê navên ku min lêvandin ketibûn nava kelecana nivîsîna bi kurdî. Lê piştî ku wan jî dît "bazar qewî kesad e" û "ji qumaşî re xerîdar" nîn e; di dilê wan de ewrên tirsê belav bûn, rêwitiya xwe ya ligel tirkî domandin!

Arjen Arî: Te bişeniqîni jî, Diyarname.com, 6/2007


peywend

Ji bo guhertoya rastnivîsî binêre pêwend.


mîrat

Mala dijminan mîrat bibe!


bibiryar

bibiryartir (comparative)
herî bibiryar (merkezî) (superlative)
tewrî bibiryar (rojavayî) (superlative)
bibirryar
biryardar
biryardar

stewîl, rijd, bi-israr, cidî, jidil, xweragir, micid, bi qeys û qerar,
kesa/ê ku ji biryara xwe nayê xwarê,
kesa/ê ku texsîr yan tenezilê nake


bi-israr

bi-isrartir (comparative)
herî bi-israr (merkezî) (superlative)
tewrî bi-israr (rojavayî) (superlative)
bi-isrartirîn (soranîzm) (superlative)
biisrar
biîsrar

stewîl, rijd, bibiryar, cidî, jidil, xweragir, micid, bi qeys û qerar,
kesa/ê ku ji biryara xwe nayê xwarê,
kesa/ê ku texsîr yan tenezilê nake


bi qeys û qerar

bi qeys û qerartir (comparative)
herî bi qeys û qerar (merkezî) (superlative)
tewrî bi qeys û qerar (rojavayî) (superlative)
bi qeys û qerartirîn (soranîzm) (superlative)
bi qeys û qirar
biqeysûqerar
biqeysûqirar

bibiryar, stewîl, rijd, bi-israr, cidî, jidil, xweragir, micid,
kesa/ê ku ji biryara xwe nayê xwarê,
kesa/ê ku texsîr yan tenezilê nake


stûwane

stûwanetir (comparative)
herî stûwane (merkezî) (superlative)
tewrî stûwane (rojavayî) (superlative)


samîmî

jidil, rastgo, dilsax, dilpak, bi dil û can

* Bi dehan nivîskar, siyasetmedar û rewşenbîr hene ko ew hezar peyv û gotinan di derbarê bikar(ne)anîna zimanê kurdî de ji xelkê re dikin, agirî bi derûdorê dixin û mirov dibêje qey ew zimanparêzên herî mezin in, lê ew di mala xwe de bi zarokên xwe re, bi zimanekî biyanî dipeyivin. Ew di gotin û kirinên xwe de ne samîmî nin. — (Enwer Karahan: Li ber pêlên dengê Şivan Perwerî îsyana pîrejinekê û helwêsta hin rewşenbîran, Nefel.com, 6/2007)


mewcûd

mewcûdtir (comparative)
herî mewcûd (merkezî) (superlative)
tewrî mewcûd (rojavayî) (superlative)
mewcûdtirîn (soranîzm) (superlative)

Çunke Celadet Bedirxan... ev berhema hanê bi navê Bîyîşa Bêxember di sala 1933 de li Şamê bi hejmar 4. ji Kitêbxana Hawarê weşandîye ku 46 rûpel e. Ev berhema hanê niha mewcûd e.

Roşan Lezgîn: Îxtîraseke Bêfesal, Amidakurd.com, 9/2007


çut

çuttir (comparative)
herî çut (merkezî) (superlative)
tewrî çut (rojavayî) (superlative)
çuttirîn (soranîzm) (superlative)


xalis

xalistir (comparative)
herî xalis (merkezî) (superlative)
tewrî xalis (rojavayî) (superlative)

resen, rast, dirist,
xwerû, saf, net, pak, paqij,
bi tenê ji tiştekê/î pêkhatî

Xalis muxlis Tirk e!


xalis muxlis

bi dil û can, ji dil û can, jidil, samîmî, cidî, resen, dirist

Xalis muxlis Tirk e!


muxlis

muxlistir (comparative)
herî muxlis (merkezî) (superlative)
tewrî muxlis (rojavayî) (superlative)
muxlistirîn (soranîzm) (superlative)

bi dil û can, ji dil û can, jidil, samîmî, cidî, resen, dirist, xalis muxlis, xalis

ji dil^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


bêdem

bêdemtir (comparative)
herî bêdem (merkezî) (superlative)
tewrî bêdem (rojavayî) (superlative)
bêdemtirîn (soranîzm) (superlative)

herherî, ebedî, hetahetayî, bêdawî, herheyî, miebed, bêdawî, bêtalî, berdewam


batil

batiltir (comparative)
herî batil (merkezî) (superlative)
tewrî batil (rojavayî) (superlative)
batiltirîn (soranîzm) (superlative)
betal

gewc, dûrî aqil, beredayî, berbad, pûç, bêbingeh, absûrd, şaş, çewt, xelet,
ne rast, ne dirist

Da 'işq bikit kemal-i hasil
Hubba we nekit wisal-i batil


şût

şûttir (comparative)
herî şût (merkezî) (superlative)
tewrî şût (rojavayî) (superlative)
şot
şûtî

bêşeref, şermezar, rûreş, bêar, bêşerm,
kesa/ê ku namûsa xwe naparêze

Li bajarê Antalyê otelek bi navê Bera Otel heye. Ev otel tenê jibo jinên sergirtî ye. Yanî, jinên şût û rût nikarin bên vê otelê û lotikan bidin xwe. Îcar li kêleka wê otelê otelek din bi navê Oasîs jî heye ku otela tûrîstên berdîberdayî ye. Jin û mêr wek garanê dikevin nav hev û dikin qarewar.


xemildar

xemildartir (comparative)
herî xemildar (merkezî) (superlative)
tewrî xemildar (rojavayî) (superlative)
xemldar

xemilî, bixemil, şên, geş, xemilandî, rengîn


bixemil

bixemiltir (comparative)
herî bixemil (merkezî) (superlative)
tewrî bixemil (rojavayî) (superlative)
bixemiltirîn (soranîzm) (superlative)
bixeml

xemilî, xemildar, şên, geş, xemilandî, rengîn


mirovxwer

/mɪɾoːvxˈʷɛɾ/


xilmaş

teqrîben nivistî, hewceyî nivistinê, teqrîben di xew de, xewto, xewar, xewokî, xewarî, nûh ji xewê hişyar bûyî lê hîn sersem û tam nehatiye ser hişê xwe

Car-carna, wextê ez xilmaş dibim,/ Çavê min tên girtin bi teriya gevez-

Fêrîkê Ûsiv, Pampa Min, Lîmûş, YÊRÊVAN, 2009, ISBN 978-9939-805-98-6

Hema ku ew xilmaş bû, wî xewn dît. Lê çi xewn?

Firat Cewerî, Girtî, Weşanên Nûdem, 1986

(...) gelo çi tê bîra van ewran heta ku razên xwe tev de di guhên vî şarê xilmaş de dibêjin ?


pihêt

pihêttir (comparative)
herî pihêt (merkezî) (superlative)
tewrî pihêt (rojavayî) (superlative)
pihêttirîn (soranîzm) (superlative)
pehêt
pêt
pît
fihêt

Eve zelamekê pihêt e.


cawîdan

cawîdantir (comparative)
herî cawîdan (merkezî) (superlative)
tewrî cawîdan (rojavayî) (superlative)
cawîdantirîn (soranîzm) (superlative)

Herherî, hetahetayî, ebedî, nemir, bêna.

Parzinandin di parzûna şîranî
Xweşikiyê bi ahengek cawîdan

Rojen Barnas: Gula cawîdan, Netkurd.com, 6/2007

...ma ne ez ê careke din wê cawîdanê bibînim...

Înan Eroglu: Têbîniyek, Avesta, 2019, r.35


dilêr

dilêrtir (comparative)
herî dilêr (merkezî) (superlative)
tewrî dilêr (rojavayî) (superlative)
dilêrtirîn (soranîzm) (superlative)
دلێر (Kurdish-Arabic)

dilawer, mêrxas, camêr, wêrek, bisteh, netirs, bêtirs


dilawer

dilawertir (comparative)
herî dilawer (merkezî) (superlative)
tewrî dilawer (rojavayî) (superlative)
dilawertirîn (soranîzm) (superlative)
dilawêr
dîlawer
dîlawêr

Ji farisî دلاور (dilaver), binêre dil + -awer

dilêr, mêrxas, egîd, gernas, qehreman, wêrek, bisteh, netirs, bêtirs, ebeboz

Ferdek ji sehabeyê di kubbar
Pansed ji dilawerê di kuffar

camêr, aza^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


gangster

serserî, ebeboz, keleş, rêbir, korsan, cerdevan, çete, sûtal, sûte, hayta, tolaz, tûle


sûte

serserî, ebeboz, keleş, rêbir, korsan, cerdevan, çete, sûtal, gangster, hayta, tolaz, tûle


hayta

serserî, ebeboz, keleş, rêbir, korsan, cerdevan, çete, sûtal, gangster, sûte, tolaz, tûle, lumpen, sewtelî, spindû


lumpen

Ji kurtkirina peyva almanî Lumpenproletariat, ji Lump (“mirovekî/ê nizm, adî, edetî, normal”) + Proletariat.

serserî, ebeboz, keleş, rêbir, korsan, cerdevan, çete, sûtal, gangster, sûte, tolaz, tûle, hayta, sewtelî, spindû


sewtelî

serserî, ebeboz, keleş, rêbir, korsan, cerdevan, çete, sûtal, gangster, sûte, tolaz, tûle, hayta, lumpen, spindû


spindû

serserî, ebeboz, keleş, rêbir, korsan, cerdevan, çete, sûtal, gangster, sûte, tolaz, tûle, hayta, lumpen, sewtelî


homojen

homojentir (comparative)
herî homojen (merkezî) (superlative)
tewrî homojen (rojavayî) (superlative)
homojentirîn (soranîzm) (superlative)
homogen
homogên
homojên

kesên yan tiştên mîna hev, wek hev, eynî


heterojen

heterogen
heterogên
heterojên
hêtêrojen
hêtêrogen
hêtêrogên
hêtêrojên

têvel, kesên yan tiştên ne mîna hev yan ne ji eynî cûnî,
ne wek hev, ne eynî

Dîroka jikûhatina kurdan niha ne tam zelal e. Ji aliyê jenetîkî de kurd gelekî heterojen in û yeketiyekê pêk naînin.

Husein Muhammed: Em binkî ne?, Kovara Mehname, hj. 21, 9/2001


çors

çorstir (comparative)
herî çors (merkezî) (superlative)
tewrî çors (rojavayî) (superlative)
çorstirîn (soranîzm) (superlative)
çols
çort

qure, bênezaket, nelirê, hov, dirinde, bêteşe, nelihev

Gelo ew nizane ku bi van gotinên çors (qor) derbe li nêzîkbûn û yekîtiya gelê kurd û kurdayetiyê dixe û di nav kurdan de cudaxwaziyê dike?

Beytarekî pir çors hebû. Di civat û rûniştina malbatî û fermî de hema çi dihat devê wî bê sînor digot.
Zelixa ji beytar re dibê: "Beytar efendî, gelo çêlek çima wer melûl melûl mêze dikin, çima ne bextîyar in ?"
Beytar bersiva pirsa Zelixayê dide û dibê: "Zelixa xanim, ê wele ku her roj memikên te, çiçikên te mist bidin, bihincirînin û salê carekê jî te bidin nîhandin, tuyê jî melûl melûl mêzekî ne wisa! Ka tuyê çawa bextîyar bî ?"

ew kesê ku bi gotin yan jî kiryarên xwe mirovên din aciz dikin, ew kesê bê qest û bê niyet dibe sedem ku yên dora wî/wê şerm bikin


rojîn

diyar, eşkere, xwiya, berçav, zelal, geş

Eger em hûr û kûr dîna xwe bidin şûnewarên wî (Ehmedê Xanî), dê, ji me re rojîn û eşkere bibe ko mebesta wî li wan şûnewaran tenê vehûnana helbestek evîndariyê, yan çîrokek sade nîne.

Perwîz Cîhanî: Irfan di Mem û Zîna Ehmedê Xanî de


nebewî

peyamberî, pêxemberî, ya peyamberekî yan peyamberan


arif

ariftir (comparative)
herî arif (merkezî) (superlative)
tewrî arif (rojavayî) (superlative)

fehma, têgihiştî, zana, hişmend, şareza, pispor, xwedî-irfan


mexmûr

Saqî mi bigir ko ez bidest im
Mexmûr im û meynexwarî mest im Gava ko vexwar Memê û Zînê
Axift li min cihê birînê Em ‘aşiq eger çi meyperest in
Emma ji meya Elestê mest in Ew mey ne wekî meya te al e
Ew mey ji cemala Zulcelal e Ew hubba ‘hebîba pakzat e
 Qinwanê ‘hedîqeyê sifat e Saqî bide min ji boy Xwedê ra
Camek ji meya te duh digêra


fexir

fexirtir (comparative)
herî fexir (merkezî) (superlative)
tewrî fexir (rojavayî) (superlative)
fexirtirîn (soranîzm) (superlative)
fexr
ferx

"Ey mettle’ê ‘husnê ‘eşqbazî
Me’hbûbê ‘heqîqî û mecazî
Me'şûq tu yî bi fexr û naz î
‘Aşiq tu yî lêykî bê niyaz î

nazdar, qure, pozbilind, fêz, fîşal, xurûr


detone

detonetir (comparative)
herî detone (merkezî) (superlative)
tewrî detone (rojavayî) (superlative)
detonetirîn (soranîzm) (superlative)

(stirangotina) ne li gor awazê, şaş, çewt, xelet


nazî

rastgirên tundrew, faşist, şovenîst, neteweperist

Ew hemû nazî ne.


spontan

spontantir (comparative)
herî spontan (merkezî) (superlative)
tewrî spontan (rojavayî) (superlative)
spontane

Bi rêya fransî spontané ji latînî spontaneus ji sponte (vîn, îrade)

neplankirî, jixweber, jiberxweve, bêyî kontrola ji derve


zarîf

zarîftir (comparative)
herî zarîf (merkezî) (superlative)
tewrî zarîf (rojavayî) (superlative)
zerîf
zerif

narîn, xweşik, şîrîn, spehî, kibar, delal, elegant, qeşeng, keşxe, olfatûn, racol

Patenta li ser cemedê… sporeke kubar û zarîf e. Hez dikim temaşe bikim.

Hesenê Metê di hevpeyivînekê de li gel Enwer Karahan, Nefel.com, 7/2007


kibar

Ji erebî [Peyv?], têkildarî kebîr^([Divê were berfirehtirkirin])

narîn, xweşik, şîrîn, spehî, zarîf, delal, elegant, qeşeng, keşxe, olfatûn, racol


navxweyî

hindirîn, ne derveyî, ne derekî,
tişta/ê ku li hindir e yan ya hindir e, ya ku di nav de

wezîra/ê karûbarên navxweyî,
siyaseta navxweyî û ya derveyî


kevneşopî

tradîsyonal, bastan, kevnar, qedîm, antîk, kevn, ya berê, ya zemanê berê


dilnerm

dilnermtir (comparative)
herî dilnerm (merkezî) (superlative)
tewrî dilnerm (rojavayî) (superlative)
dilnermtirîn (soranîzm) (superlative)

dilovan, mihrevan, bexşende, birehm, rehîm, rehman

Bi navê Xwedayê dilnerm û dilovan
Rehîm û Rehman, letîf û mihriban

Mela Hesenê Bateyî, Mewlûda Kurdî, ~1720

piyar, muşfîq, şefîq, rehimdar^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


mihrevan

Min bangkir, slav û mihrevan û bereketa Xwedê li te be biraderê Israfîl. Got: “Slav û mihrevan û bereketa Xwedê li te be jî dilyarê Xwedê”.

2014, IBIN EBBAS (terciman Salih Bozan), Îsra û Mîhrac https://web.archive.org/http://avestakurd.net/blog/2014/12/30/isra-u-mihrac/ arşîv, avestakurd.net

Reberekî dilovan
Şervanekî mihrevan

wek Qezafî
 weke Babayê mihrevan
 bû dozeyar bû lavekar
 bo me kurdan

1999, Abbas ISM'ÎL, Xelata Mandêla, r. 19


piyar

piyartir (comparative)
herî piyar (merkezî) (superlative)
tewrî piyar (rojavayî) (superlative)
piyartirîn (soranîzm) (superlative)

dilovan, dilnerm, mihrevan, bexşende, birehm, rehîm, rehman, muşfîq, şefîq

hor^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


bexşende

bexşendetir (comparative)
herî bexşende (merkezî) (superlative)
tewrî bexşende (rojavayî) (superlative)
bexşendetirîn (soranîzm) (superlative)
بهخشهنده (Kurdish-Arabic)
bexşinde

dilovan, dilnerm, mihrevan, piyar, birehm, rehîm, rehman, muşfîq, şefîq

Şahinşehê mîr û padişahan
Bexşendeyê tuhmeta gunahan
Ê çêkirî neynika cemalê


rehman

Ji erebî رَحْمٰن (raḥmān), têkildarî rehm, rehîm, merhemet. Binêre îbranî רַחְמָן (raḥmān).

dilovan, dilnerm, mihrevan, bexşende, birehm, rehîm, piyar, muşfîq, şefîq


rehîm

Ji erebî رَحِيم (raḥīm), têkildarî rehm, rehman, merhemet.

dilovîn, dilnerm, mihrevan, bexşende, birehm, piyar, rehman, muşfîq, şefîq

Rehîm û Rehman, letîf û mihribanBi navê Xwedayê dilnerm û dilovan


muşfîq

muşfîqtir (comparative)
herî muşfîq (merkezî) (superlative)
tewrî muşfîq (rojavayî) (superlative)
muşfîqtirîn (soranîzm) (superlative)
mişfîq

dilovan, dilnerm, mihrevan, bexşende, birehm, rehîm, rehman, piyar, şefîq, hor


şefîq

dilovan, dilnerm, mihrevan, bexşende, birehm, piyar, rehman, muşfîq, rehîm

Lewra sekara bêhiş înMeşha seher yarê şefîqDa min bi enguştên 'eqîq


valensî

kesa/ê yan tişta/ê ji Valensiyaya Spanyayê yan jî bi vî ziman/zaravayê.


heyirandî

ecêbgirtî, mat, heyirî, hêbitî, sersur, mendehoş, şaş, metelbûyî, hêbitandî


hêbitandî

ecêbgirtî, mat, heyirî, hêbitî, sersur, mendehoş, şaş, metelbûyî, heyirandî


dînamîk

Bi rêya fransî [Peyv?]dynamique ji yûnanî δυναμικός (dynamikós, “bihêz”) < δύναμις (dýnamis, “hêz”)

guherbar, tişta/ê yan kesa/ê ku dikare biguhere û xwe adapteyî rewşa pêdivî bike


bêteşe

bêteşetir (comparative)
herî bêteşe (merkezî) (superlative)
tewrî bêteşe (rojavayî) (superlative)
bêteşetirîn (soranîzm) (superlative)
beyteşe
beytişe
bêtişe

eletewş, bêfeyde, bêsûd, bêkelk, bêqezenc, bêkêr, kêrnehatî, bêwec tevlîhev


dadî

edalî, hiqûqî, dadmendî, qanûnî, zagonî, yasayî, ya / yê dadê yan têkildarî wê

dadwerî, adil, meşrû, legal, rewa, lejîtîm, edalet, dadnasî, dadperwerî^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


pêşber

Mala wan pêşberî ya me ye.

But û 'Uzza û Latê minTu yî pêşber sucûda minSehergahan di xelwê da


herrikbar

Ji bo guhertoya rastnivîsî binêre herikbar.


avangard

avangardtir (comparative)
herî avangard (merkezî) (superlative)
tewrî avangard (rojavayî) (superlative)
avantgard

Kesên ku şêwaz û teknîkên nûjen peyda dikin,
hunermendên yan berhemên herî nûjen û progresîv yên serdema xwe.

Di jiyana hunerî ya civakekê de heger avangardîzm (pêşengtî) tune be, hunera wê civakê ji alî pêşveçûnê ve xesandî û mirarî ye. Hunereke ku ji avangardîzmê mahrûm be, bêşoreş û pêşeroj e. Her weha ji ber ku her berhema hunerî ya avangard, ji bo dema xwe avangard, û ji bo dema pêş klasîk e, hunera bêavangard, bêklasîk e jî. Tiştê ku empresyonîzm an jî sembolîzm kiriye klasîk, di dema wan de avangardiya wan e.

6/2007, Rênas Jiyan, Avangardîzm û dem, Azadiyawelat.com


minafiq

durû, gelac, şatir, hîlebaz, lêbok, sixtekar, şalûz, cembaz, derewîn, virrek, ne rastgo, ne wefadar


berfîn

berfîntir (comparative)
herî berfîn (merkezî) (superlative)
tewrî berfîn (rojavayî) (superlative)


zagonî

meşrû, legal, qanûnî, hiqûqî, dadmendî, qanûnî, adil, lejîtîm, edalî, yasayî,
tişta/ê ku li gor zagonê rast û dirist e,
tişta/ê ku zagon qebûl dike,
tişta/ê ku li gor zagonê ne qedexe ye,
tişta/ê ku ne dijî zagonê


legal

legaltir (comparative)
herî legal (merkezî) (superlative)
tewrî legal (rojavayî) (superlative)
legaltirîn (soranîzm) (superlative)
lêgal

Bi rêya fransî légal yan îngilîzî legal, ji latînî legalis, ji lex.

meşrû

Tişta/ê ku li gor zagonê rast û dirist e; tişta/ê ku zagon qebûl dike; tişta/ê ku li gor zagonê ne qedexe ye; tişta/ê ku ne dijî zagonê


yasayî

meşrû, legal, ne qedexe, zagonî, qanûnî, hiqûqî, dadmendî, qanûnî, rewa, adil, lejîtîm, edalî,
tişta/ê ku li gor zagonê rast û dirist e,
tişta/ê ku zagon qebûl dike,
tişta/ê ku li gor zagonê ne qedexe ye,
tişta/ê ku ne dijî zagonê


lejîtîm

lejîtîmtir (comparative)
herî lejîtîm (merkezî) (superlative)
tewrî lejîtîm (rojavayî) (superlative)
lejîtîmtirîn (soranîzm) (superlative)
legitîm
legîtîm
lêgitîm
lêgîtîm
lejitîm
lêjitîm
lêjîtîm

Bi rêya fransî légitime ji latînî legitimus ji legitimare ji lex

rewa, dadmendî, adil, heq, dirist, meşrû

legal, qanûnî, mafdar, rast^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


reqîq

reqîqtir (comparative)
herî reqîq (merkezî) (superlative)
tewrî reqîq (rojavayî) (superlative)
reqîqtirîn (soranîzm) (superlative)
raqîq
reqîb
refîq

dilovan, dilnerm, mihrevan, bexşende, birehm, piyar, rehman, muşfîq, rehîm, şefîq

Nav dîde'ê bêxwab-i da
Ew tilliyên nazik reqîq
Pir da me fincana 'eqîq


refîq

Min go ji kerîm telbe û daxwaz-i çi hacetMin nale refîq in xem û tehlî ne musahibFiryad-i enîsê min e demsaz-i çi hacet


ciyawaz

ciyawaztir (comparative)
herî ciyawaz (merkezî) (superlative)
tewrî ciyawaz (rojavayî) (superlative)
ciyawaztirîn (soranîzm) (superlative)

Ji soranî جیاواز (cyawaz), ji جیا (cya) + -واز (-waz) (paşgireke bi ramana "awa, şêwe, reng"), bide ber kurmancî cihêreng.


wergerrandî

Ji bo guhertoya rastnivîsî binêre wergerandî.


pêkhatî

Tişta/ê ku hatiye pêkanîn; lihevhatî; tam û bêqusûr.

Difikire ku ji dûr ve siwarekî pêkhatî bi libas û çek têtin.

2010, Mele Mehmûdê Bazîdî, Cami’eya Riseleyan û Hikayetan Bi Zimanê Kurmancî, Lîs, çapa 1ê, r. 119, ISBN 978-605-5683-27-6

Dariştî; lêker û navên ku bi qertafan temam û ava dibin.

Mijara herî berfireh mijara lêkerên pêkhatî ye.

Gelawêj 2015, Samî Tan, Rêzimana Kurmancî, Weşanên Enstîtuya Kurdî ya Stenbolêr, çapa Nûkirîan, r. 257

Daxwazên pêknehatî û dernebirrî dikarin bibin sedema nexweşiyên derûnî.


kitkit

Ev mijar tesbîteke bi denganîyê ve girêdayî ye û kitkit e, hûrgilî ye; ne esasê ekola Mîr C.Bedir Xan a rêziman û rastnivîsê ye.

2013, Baran Rizgar, Pirs û Mijarên Zimanê Kurdî, r. 231

Li çarêka yekê ji sala 2009ê, firoştina kitkit, ne ya bi kom, li Çînê 15 ji sedê rabû.

29.10.2010, Ferîdê Zekeriya (terciman Lezgînê Çalî), Demên geşbûnê vegerriyan e, lê ne li Welatên Yekgirtî https://web.archive.org/http://www.nefel.com/kolumnists/kolumnist_detail.asp?MemberNr=31&RubricNr=&ArticleNr=5247 arşîv, nefel.com


belqitî

belqitîtir (comparative)
herî belqitî (merkezî) (superlative)
tewrî belqitî (rojavayî) (superlative)

sekitî, geber, cehimî, mirar, mirî
(peyvek tal û bêrêziyê ye)


şepal

Delal, spehî, bedew, xweşik, şîrîn, rind, ciwan.


sergerdan

sergerdantir (comparative)
herî sergerdan (merkezî) (superlative)
tewrî sergerdan (rojavayî) (superlative)

gêj, mest, serxweş, jihalçûyî, ne li ser hişê xwe, bêhay, bêaga

bêhiş^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


letîf

spehî, delal, xweşik, bedew, ciwan, xwînşîrîn, rind, keşxe, qeşeng, zîba

Şêrîn û çavreşa min, gelek delal e dîlber,
Ya Reb çi şox û şeng e, ciwan û rind û nûber. Narîn û bînxweş û geş, qibla me aşiqan e,
Letîf û zehre-sîma şepal e wek gula zer. Sîng çi gewr û boz e berdane ser du fincan,
Sed heyf û sed mixabin destê çepel herin ser.


çenik

çenikek nan, çenik zarok e


mibtela

mibtelatir (comparative)
herî mibtela (merkezî) (superlative)
tewrî mibtela (rojavayî) (superlative)
mibtelatirîn (soranîzm) (superlative)
mubtela

bengîn, dilikî, dildayî, adîkt,
kesa/ê ku miriyê/a tiştekî anku nikare bêyî tiştekî debar bike anku bijî

Ew mibtelayê tilyakê ye.
Ez berê mibtelayê cigareyê bûm.


şermîn

şermok, şermokî, şermoke,
kesa/ê ku şerm dike,
ne bisteh, ne wêrek di danûstandinên li gel xelkê de

Bêxwendin û yasin kirimJ'yar û biran şermîn kirimWirdek xiyala min netê


wergerriyayî

Ji bo guhertoya rastnivîsî binêre wergeriyayî.


pêt

Îro ji husna dilberê
Dîsa helak û serxweş în
Remzên di wê şîrînsurê
Sohtim bi pêta ateşîn


asinî

asinîtir (comparative)
herî asinî (merkezî) (superlative)
tewrî asinî (rojavayî) (superlative)
hesinî

tişta/ê ku ji asinî anku hesinî hatiye çêkirin


ticarî

Ji erebî تِجَارِيّ (tijāriyy): Ji ticar + -î, têkildarî tacir û ticaret.


sinêl

sinêltir (comparative)
herî sinêl (merkezî) (superlative)
tewrî sinêl (rojavayî) (superlative)


dagerrandî

Ji bo guhertoya rastnivîsî binêre dagerandî.


pirtikî

pirt-pirtbûyî, hûr-hûrbûyî, pirtikandî, pergende, pejmûrde

Perdaq bi erdê ket û pirtikî.

dirandî, peritandî, pijikandî, çirandî^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


pûşî

Tişta/ê ku ji pûşî hatiye çêkirin yan mîna pûşî ye.


kojik

Ev sêv hê kojik in.


kultûrî

çandeyî, torreyî, ferhengî, kelepûrî, têkildarî kultûrê

zargotinî, folkorî^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


torreyî

çandeyî, kultûrî, ferhengî, kelepûrî, têkildarî kultûrê


kelepûrî

kultûrî, torreyî, ferhengî, folkorî, zargotinî, nerît, têkildarî kelepûrê

çandeyî^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


dagerriyayî

Ji bo guhertoya rastnivîsî binêre dageriyayî.


xapiyayî

xapandî, xirriyayî, abal, xirrandî, hîlelêbûyî, lêblêbûyî, qîlelêbûyî,
ya / yê ku hatiye xapandin

xewle, varê^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


xapîn

xapîntir (comparative)
herî xapîn (merkezî) (superlative)
tewrî xapîn (rojavayî) (superlative)
خاپین (Kurdish-Arabic)
xapan
xapiyan

hatin xapandin, xirrîn, abal bûn, hîle lê bûn, lêb lê bûn, şaş bûn, qîle lê bûn,
bêhemdî xwe ji derewan bawerkirin

xap, fêl, kafir bûn^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


bikerb

bikerbtir (comparative)
herî bikerb (merkezî) (superlative)
tewrî bikerb (rojavayî) (superlative)
bikerbtirîn (soranîzm) (superlative)

har, hêrs, hêç, qehirî, qehirandî, enirî, enirandî, kerbdar, kîndar

bikîn, tûre, xinzirî, sil, xinzirandî, esebî, xeyidandî^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


kerbdar

kerbdartir (comparative)
herî kerbdar (merkezî) (superlative)
tewrî kerbdar (rojavayî) (superlative)
kerbdartirîn (soranîzm) (superlative)

har, hêrs, hêç, qehirî, qehirandî, enirî, enirandî, bikerb, kîndar

bikîn^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


kîndar

kîndartir (comparative)
herî kîndar (merkezî) (superlative)
tewrî kîndar (rojavayî) (superlative)
kîndartirîn (soranîzm) (superlative)
كیندار (Kurdish-Arabic)

bikîn, har, hêrs, hêç, qehirî, qehirandî, enirî, enirandî, kerbdar, girrek

bikerb^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


şkêbar

şkêbartir (comparative)
herî şkêbar (merkezî) (superlative)
tewrî şkêbar (rojavayî) (superlative)

nazik,
tişta/ê ku dikare bi hêsanî bişkê tan bêt şkandin


zengopiv

zengopivtir (comparative)
herî zengopiv (merkezî) (superlative)
tewrî zengopiv (rojavayî) (superlative)
zingopiv


borr

(giyayê bilind û nequsandî) Ji bo guhertoya rastnivîsî binêre bor.


medenî

şaristanî, bajarî, pêşketî, nûjen, ne gundî, ne nezan, ne paşvemayî


sivîl

Bi rêya fransî civil, ji latînî civilis ji civis (“bajarî, welatî, hevwelatî”).


adapte

adaptetir (comparative)
herî adapte (merkezî) (superlative)
tewrî adapte (rojavayî) (superlative)

Ji fransî adapté ji adapter, têkildarî adaptor

Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.


pêşketî

baştirbûyî, xemilî, kemilandî, pêşxistî, gihandî, baştirkirî, perisandî^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


xirabîxwaz

xirabîxwaztir (comparative)
herî xirabîxwaz (merkezî) (superlative)
tewrî xirabîxwaz (rojavayî) (superlative)
خرابیخواز (Kurdish-Arabic)
xirabxwaz
xerabîxwaz
xerabîxaz
xirabîxaz

bedniyet, niyetxirab, xêrnexwaz, belakir,
kesa/ê ku dixwaze tiştên xirab bike


bedniyet

bedniyettir (comparative)
herî bedniyet (merkezî) (superlative)
tewrî bedniyet (rojavayî) (superlative)
bedniyettirîn (soranîzm) (superlative)
bednêt

xirabîxwaz, niyetxirab, xêrnexwaz, belakir,
kesa/ê ku dixwaze tiştên xirab bike


niyetxirab

niyetxirabtir (comparative)
herî niyetxirab (merkezî) (superlative)
tewrî niyetxirab (rojavayî) (superlative)
niyetxirabtirîn (soranîzm) (superlative)
nêtxerab
nêtxirab
niyetxerab

xirabîxwaz, bedniyet, xêrnexwaz, belakir,
kesa/ê ku dixwaze tiştên xirab bike


xêrnexwaz

xêrnexwaztir (comparative)
herî xêrnexwaz (merkezî) (superlative)
tewrî xêrnexwaz (rojavayî) (superlative)
nexêrxwaz
nexêrxaz
xêrnexaz

xirabîxwaz, bedniyet, niyetxirab, belakir,
kesa/ê ku dixwaze tiştên xirab bike


ceyranî

elektrîkî, karebayî, elektronîkî,
 tişta/ê ku bi ceyranê dixebite yan ji ceyranê hatiye çêkirin yan jî ceyranê bi kar tîne


pest

Herwiha bi metatezê tepes, hevreha soranî پەست (pest), zazakî tepes, partî [skrîpt hewce ye] (pezd) û kurmancî bizdîn. Tenê di zimanên îranî ên bakur rojavayî da tê dîtin.

xemgîn, kovandar, keserkûr, dilbikul, sil, xeyidî, enirî, mirîto, bêmad, aciz, bênteng


kirrîner

Ji bo guhertoya rastnivîsî binêre kirîner.


şkestî

شكهستی (Kurdish-Arabic)
şikestî
şikiyayî
şikî
şkiyayî

Tişta/ê ku hatiye şkandin, şkandî,
hûr-hûrbûyî yan parçe-parçebûyî.

Perdaq şkestî ye.

tişta/ê ku nêzî hûr-hûrbûnê yan parçe-parçebûnê bûye.

Destê min şkestî ye.

Dilê wê şkestî ye.

Bi kurmancîyek şkestî diaxivî.


bêbingeh

bêbingehtir (comparative)
herî bêbingeh (merkezî) (superlative)
tewrî bêbingeh (rojavayî) (superlative)
bêbingehtirîn (soranîzm) (superlative)
bêbinga
bêbingah
bêbinge
bêbingih

bêesas, bêbinema, tişta/ê ku bingeh nîne

derew, ne dirist, tişta/ê ku (ti) rastî tê de nîne


xwedanas

bawermend

Kesa/ê ku ji hebûn û xurtiya xudayan bawer dike û li gor pend û fermanên Wî/wan tev digere.


agirpêxistî

agirpêxistîtir (comparative)
herî agirpêxistî (merkezî) (superlative)
tewrî agirpêxistî (rojavayî) (superlative)
agirpê-êxistî
agirvêxistî
agirvê-êxistî


dûrî aqil

dûrî aqiltir (comparative)
herî dûrî aqil (merkezî) (superlative)
tewrî dûrî aqil (rojavayî) (superlative)
dûrî aqiltirîn (soranîzm) (superlative)
dûrî eqil
dûrî eql

dûraqil, gewc, batil, ne mantiqî, ne lojîk, ne beraqil, ne aqilane,
absûrd, tişta/ê ku dijî eqilî ye,
tişta/ê aqilê selîm nikare bipejirîne

beredayî, berbad, pûç, bêbingeh, şaş, çewt, xelet
 axiftin an jî reftarkirineka bêaqilane


hewayî

hêzên hewayî


bêar

bêşerm, rûqayim, bêfedî, bêfihêt, şermneker, rûmelext, rûhişk, rûşûştî, rûçelaq, nixay,
kesa/ê ku qet ji xwe şerm nake

Goyendeyê aferîn û nefrînEy bêedeba xirabe bê'arGustax û sitemger û siyehkar


simdar

simdartir (comparative)
herî simdar (merkezî) (superlative)
tewrî simdar (rojavayî) (superlative)
sumdar
sîmdar

Hesp û gamêş heywanên simdar in.


miyanmarî

tişta/ê Miyanmarê anku Burmayê yan welatiyên wê


berguman

bergumantir (comparative)
herî berguman (merkezî) (superlative)
tewrî berguman (rojavayî) (superlative)
bergoman

kesa/ê ku mirov bawer dikin ku tawanek kiriye

Polîsan du berguman girtine.


seksî

şehwetî, şehwanî, ganawî, erotîk, pornografîk

Keçikek bi navê Amitjo Kajla ev neh meh bû ku di girtîgehê de karê gardiyanî dikir. Ew ji karê xwe dilgeş bû. Lê bi sedema gelek makyajê dike, li hemberî mehkûman nazik tevdigere û ji bo vê pîşeyê zêde seksî ye ji kar hat avêtin.


kompleks

Bi riya îngilîzî complex yan fransî complexe, ji latînî complexus.

tevlihev, aloz, dijwar, zehmet, zor, ne zelal, ne hêsan


paşvemayî

پاشڤهمایی (Kurdish-Arabic)
paşdamayî
paşdemayî
paşvamayî

ne pêşketî, ne kemilî, ne perisî, ne gihiştî


pîşeyî

meslekî, mihneyî,
têkildarî pîşeyekê yan pîşeyê kesekî

rêkxistinên pîşeyî

karnas, pîşedar, profesyonel, ne amator, kesa/ê ku wî karî dike yê ku pîşeya wê heye


pîşedar

pîşedartir (comparative)
herî pîşedar (merkezî) (superlative)
tewrî pîşedar (rojavayî) (superlative)
pîşedartirîn (soranîzm) (superlative)

meslekdar, mihnedar, pîşeyî, profesyonel, ne amator, kesa/ê ku pîşeyek heye

karnas^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


derûnî

hest û raman tiştên ne materyal an têkildarî derûnê


rewanî

Tiştên Rewanê anku Êrîvanê yan yên ku li wir çêbûne yan hatine çêkirin.


bêhnteng

bêhinteng
bênteng
bihinteng
bihnteng
bîhinteng
bîhnteng
bînteng

bêhnçik

Kesa/ê ku nikare yan jê re dijwar e ku nefesê bikêşe.

tengijî, bêhedan, bêsebr, bêtehemil, bêsebat, bêsemax, aciz, hêrs, ne bênfireh, ne tolerant


berbend

berbendtir (comparative)
herî berbend (merkezî) (superlative)
tewrî berbend (rojavayî) (superlative)

girtî, girêdayî, asêkirî, bestî, bendkirî


kemilî

pêşketî, perisî, pêşveçûyî, gihiştî, xemilî, pêşvebirî, kemilandî,
tiştê/a ku kemiliye

pêşxistî, baştirkirî, baştirbûyî, gihandî, kamil, temam, perisandî^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


bêfedî

bêşerm

Kesa/ê ku qet ji xwe şerm anku fedî nake.


pornografîk

pornografîktir (comparative)
herî pornografîk (merkezî) (superlative)
tewrî pornografîk (rojavayî) (superlative)
pornografîktirîn (soranîzm) (superlative)

: Etîmolojiya vê peyvê nehatiye nivîsîn. Eger tu bi rastî bizanî, kerem bike bişkoka "biguhêre" ya di ser van gotinan re bitikîne û etîmolojiya vê peyvê binivîse. Çavkaniyên ku te ew etîmolojî jê girtiye jî binivîse.

erotîk, şehwetî, seksî, têkildarî pornografiyê

film û wêneyên pornografîk

ganawî^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


kurdewar

mîna kurdan, kesa/ê ku li gor çandeya kurdî dijî yan dixebite

Ji Gundê Girêmîra me. Bi ser navçeya Nisêbînê ya Mêrdînê ye. Girêmîra berê gundê sûryaniyan û kurdan bû. Bi awayekî zanebûn nebe jî neteweperwer in. Ji berê de tesîra Barzaniyan li ser wan hebû. Axaftina bi kurdî rûmet bû, axaftina bi tirkî gelekî şerm bû. Heta hinekî dema diçûn bajar, dema dibihîstin hinek ji wan bi dikandaran re bi tirkî axivîne, henekê xwe bi wan dikirin. Tiştên kurdewar gelek li pêş bûn.

Helbestvan Fatma Savcî di hevpeyivînekê de li gel rojnamevan Maşallah Dekak / AKnews.com, 5/2011


nîvco

nîvcotir (comparative)
herî nîvco (merkezî) (superlative)
tewrî nîvco (rojavayî) (superlative)
nîvcotirîn (soranîzm) (superlative)
نیڤجۆ (Kurdish-Arabic)
nêvco
nîvçe

nîvûnor

Ne temam, neqedandî, ne xilasbûyî, ne xilaskirî, bikêmasî, biqisûr, binuqsan.

Helbestek nîvco


gogirr

Ji bo guhertoya rastnivîsî binêre gogir.


xefûr

De heta barîna berfeke din, Xweda hem xefûr e hem rehîm e!

Arjen Arî: Hewldan û nivîs, Diyarname.com, 7/2007


bêfihêt

bêfihêttir (comparative)
herî bêfihêt (merkezî) (superlative)
tewrî bêfihêt (rojavayî) (superlative)
bêfihêttirîn (soranîzm) (superlative)
bêfehêt
bêfêt

bêşerm, rûqayim, bêfedî, şermneker, rûmelext, rûhişk, rûşûştî, rûçelaq, bêar, nixay,
kesa/ê ku qet ji xwe şerm nake


şermneker

şermnekertir (comparative)
herî şermneker (merkezî) (superlative)
tewrî şermneker (rojavayî) (superlative)
şerimneker


rûmelext

rûmelexttir (comparative)
herî rûmelext (merkezî) (superlative)
tewrî rûmelext (rojavayî) (superlative)
rûmelexttirîn (soranîzm) (superlative)
şerimneker

bêşerm, rûqayim, bêfedî, rûhişk, rûşûştî, rûçelaq, bêar, nixay,
kesa/ê ku qet ji xwe şerm nake

bêfihêt, şermneker^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


rûhişk

rûhişktir (comparative)
herî rûhişk (merkezî) (superlative)
tewrî rûhişk (rojavayî) (superlative)
rûhişktirîn (soranîzm) (superlative)

bêşerm, rûqayim, bêfedî, zirrşerm, rûşûştî, rûçelaq, bêar, nixay,
kesa/ê ku qet ji xwe şerm nake

bêfihêt, şermneker, rûmelext^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


rûçelaq

rûçelaqtir (comparative)
herî rûçelaq (merkezî) (superlative)
tewrî rûçelaq (rojavayî) (superlative)
rûçelaqtirîn (soranîzm) (superlative)

bêşerm, rûqayim, bêfedî, zirrşerm, rûhişk, bêar, nixay,
kesa/ê ku qet ji xwe şerm nake

bêfihêt, şermneker, rûmelext, rûşûştî^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


nixay

nixaytir (comparative)
herî nixay (merkezî) (superlative)
tewrî nixay (rojavayî) (superlative)
nixaytirîn (soranîzm) (superlative)
nixayî

bêşerm, rûqayim, bêfedî, zirrşerm, rûhişk, bêar,
kesa/ê ku qet ji xwe şerm nake

bêfihêt, şermneker, rûmelext, rûşûştî, rûçelaq^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


bestî

bestîtir (comparative)
herî bestî (merkezî) (superlative)
tewrî bestî (rojavayî) (superlative)

Bi wateya "girtî" ji bestin, bi maneya "wek bestê" ji best

Eswed bû da'im secde berMin bestî 'eqda niyyetêXeflet bi sir da min nezer

qeşa, cemed, qerrise, sehol, bûz, ava yan berfa ji ber sarmayê req bûye.


micrim

tawanbar, gunehkar, tawankar, tometbar, xirabîkar

kesê/a ku bi axiftinê zîrek e, dikare keniya xelkî bîne

Smêk micrim e.


zirrşerm

zirrşermtir (comparative)
herî zirrşerm (merkezî) (superlative)
tewrî zirrşerm (rojavayî) (superlative)
zirrşerim
zirşerim
zirşerm


linger

kulek, seqet, kûd, qorim, qop, qot,
kesa/ê ku dest yan lingên wî baş naxebitin


zozanî

Tişta/ê ku li zozanan şên dibe yan dijî.


dilwas

dilwastir (comparative)
herî dilwas (merkezî) (superlative)
tewrî dilwas (rojavayî) (superlative)
dilwastirîn (soranîzm) (superlative)

dudil, bêbiryar, biguman, bişik, ne bibiryar, ne piştrast, gumanber, şikber, dilwaswas,
kesa/ê ku nizane ya nikare biryarê bide ka tiştekî bike yan ne,
kesa/ê ku nizane ya nikare biryarê bide ka tiştekî yan yek din

bêqerar, bêisrar^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


dirriyayî

Ji bo guhertoya rastnivîsî binêre diriyayî.


perritî

Ji bo guhertoya rastnivîsî binêre peritî.


peritî

diriyayî, çirî, peritandî, dirandî, kincir, pirtikî, pirt-pirt, rîçal, şaltûpalt, şeletan, şelax-pelax, pergende, pejmûrde


pêgir

pêgirtir (comparative)
herî pêgir (merkezî) (superlative)
tewrî pêgir (rojavayî) (superlative)
pêgirtirîn (soranîzm) (superlative)

dilsoz

Kesa/ê ku erk û sozên xwe bi cih tîne; kesa/ê ku xayîntî yan bêbextiyê nake; kesa/ê heval û hevrêyên xwe bi tenê yan bê alîkarî nahêle.

(...)Duran Kalkan û hinek berpirsên dî yên pêgirên Abdullah Ocalanî(...)

sozdar^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


pabend

pabendtir (comparative)
herî pabend (merkezî) (superlative)
tewrî pabend (rojavayî) (superlative)
pabendtirîn (soranîzm) (superlative)
pêbend


loyal

loyaltir (comparative)
herî loyal (merkezî) (superlative)
tewrî loyal (rojavayî) (superlative)
loyaltirîn (soranîzm) (superlative)

Ji fransî loyal yan îngilîzî loyal ji fransiya kevn loial, ji latînî lēgālis, têkildarî legal.

dilsoz, wefadar, pêgir, pabend, sadiq,
kesa/ê ku erk û sozên xwe bi cih tîne,
kesa/ê ku xayîntî yan bêbextiyê nake,
kesa/ê heval û hevrêyên xwe bi tenê yan bê alîkarî nahêle


emekdar

kedkar, xebatkar, kesa/ê ku pirr dixebite yan xebitiye

karbes, karkenar, malnişîn, xanenişîn, teqawid


bikeser

bikesertir (comparative)
herî bikeser (merkezî) (superlative)
tewrî bikeser (rojavayî) (superlative)
bikesertirîn (soranîzm) (superlative)
bikeder

mirova/ê bixem, xembar, xemnak, derdgiran, bikul, keserdar,
kesa/ê xeman dixwe yan xemên giran hene


ponpeyî

kesa/ê yan tişta/ê wê giravî yan ji wî giravî


balînî

balînîtir (comparative)
herî balînî (merkezî) (superlative)
tewrî balînî (rojavayî) (superlative)

kesa/ê yan tişta/ê ji wî giravî yan ya/yê wî giravî


ne-erênî

ne-erêyî
ne-herêyî
neherêyî
neherênî
ne-herênî
nerênî

negatîv, menfî, red, neyînî, nerênî, ne erênî, ne pozîtîv


nepak

nepaktir (comparative)
herî nepak (merkezî) (superlative)
tewrî nepak (rojavayî) (superlative)
nepaktirîn (soranîzm) (superlative)

genî, qilêr, gemar^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


kanzayî

madenî, metalî,
tişta/ê ku ji kanzayekî hatiye çêkirin yan kanza di nav de heye


metalî

kanzayî, madenî,
tişta/ê ku ji kanzayekî hatiye çêkirin yan kanza di nav de heye


tengijî

Bênteng, bêhedan, bêsebr, bêtehemil, bêsebat, bêsemax, aciz, hêrs, ne bênfireh, tengijandî.

nearam, nerehet, întolerant, bêsebax^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


şovenîst

nijadperist

neteweperistê/a fanatîk,
kesa/ê ku bawer dike ku gelên din ne hêja û jêhatî ne,
kesa/ê li dijî gelên din

Kesa/ê ku bawer dike ku jin ne temetî zelaman hêja yan jêhatî ne,
kesa/ê ku zilmê li jinan dike


şehwetî

erotîk, şehwanî, seksî, pornografîk,
tişta/ê ku hestên seksî zêde dike,
hestkirina bi yan hezkirina ji seksê

ganawî^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


gerdenaza

gerdenazatir (comparative)
herî gerdenaza (merkezî) (superlative)
tewrî gerdenaza (rojavayî) (superlative)
gerdenazatirîn (soranîzm) (superlative)
gerdenazad


xapînok

xapînoktir (comparative)
herî xapînok (merkezî) (superlative)
tewrî xapînok (rojavayî) (superlative)
خاپینۆك (Kurdish-Arabic)

cembaz, hîlebaz, fêlbaz, hîleker, tişta/ê yan kesa/ê ku mirovî dixapîne,
tişta/ê ku mirov pê dixape

Baweriya xwe bi hemî kesa ne îne xapînok yêt zêde bûyin.


xemnak

xemnaktir (comparative)
herî xemnak (merkezî) (superlative)
tewrî xemnak (rojavayî) (superlative)

Îrohe di misrê dil 'ezîz î
Sedcar hero li qelbê xemnak
Pîrahen-i sebir min te kir çak

derdgiran, bikul, bikeser, xemxur, daxbar^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


têrxem

têrxemtir (comparative)
herî têrxem (merkezî) (superlative)
tewrî têrxem (rojavayî) (superlative)

derdgiran^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


şkandî

tişta/ê ku hatiye şkandin, şkestî,
hûr-hûrkirî yan parçe-parçekirî

Perdaq şkandî ye.


bêsebr

bêsebrtir (comparative)
herî bêsebr (merkezî) (superlative)
tewrî bêsebr (rojavayî) (superlative)
bêsebrtirîn (soranîzm) (superlative)
bêsebir

bênteng, tengijî, bêhedan, nearam, nerehet, ne hêmin, ne hêwir, bêsebax, bêsemax, întolerant,
kesa/ê ku sebra wê/wî nayê

Perdê tu ji ber gulan hilîne
Bêsebrê bilbilan bibîne
Xendan bike xunçeya dehanî

bêtehemil, aciz, hêrs, tengijandî^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


sozdar

sozdartir (comparative)
herî sozdar (merkezî) (superlative)
tewrî sozdar (rojavayî) (superlative)

dilsoz

kesa/ê ku erk û sozên xwe bi cih tîne,
kesa/ê ku xayîntî yan bêbextiyê nake,
kesa/ê heval û hevrêyên xwe bi tenê yan bê alîkarî nahêle

pêbawer^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


şelax-pelax

şelax-pelaxtir (comparative)
herî şelax-pelax (merkezî) (superlative)
tewrî şelax-pelax (rojavayî) (superlative)
şelax û pelax

kincir, peritî, pirtikî, rîçal, şaltûpalt, şeletan, pejmûrde, pergende,
cil û cawên kevn û diriyayî

perîşan, şerpeze, kepaze, rezîl, riswa, belingaz, reben


şaltûpalt

şaltûpalttir (comparative)
herî şaltûpalt (merkezî) (superlative)
tewrî şaltûpalt (rojavayî) (superlative)
şalt û palt
şalt-û-palt
şelt û pelt
şelt-û-pelt
şeltûpelt

kincir, peritî, pirtikî, rîçal, şelax-pelax, şeletan, pejmûrde, pergende,
cil û cawên kevn û diriyayî


şeletan

şeletantir (comparative)
herî şeletan (merkezî) (superlative)
tewrî şeletan (rojavayî) (superlative)
seletan

kincir, peritî, pirtikî, rîçal, şelax-pelax, şaltûpalt, pejmûrde, pergende,
cil û cawên kevn û diriyayî


kesînî

kesîn, şexsî, ferdî, arizî, prîvat, personal, întîm,
ne gelemperî, ne giştî, ne amî,
tişta/ê kesekî yan çend kesan lê ne ya hemû xelkê


biguman

bigumantir (comparative)
herî biguman (merkezî) (superlative)
tewrî biguman (rojavayî) (superlative)
bigumantirîn (soranîzm) (superlative)

dudil, bişik, ne bibiryar, ne piştrast, gumanber, şikber, dilwas, dilwaswas,
kesa/ê ku nizane ya nikare biryarê bide ka tiştekî bike yan ne,
kesa/ê ku nizane ya nikare biryarê bide ka tiştekî yan yek din

bêbiryar^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


bişik

bişiktir (comparative)
herî bişik (merkezî) (superlative)
tewrî bişik (rojavayî) (superlative)
bişiktirîn (soranîzm) (superlative)
berşik

dudil, biguman, ne bibiryar, ne piştrast, gumanber, şikber, dilwas, dilwaswas,
kesa/ê ku nizane ya nikare biryarê bide ka tiştekî bike yan ne,
kesa/ê ku nizane ya nikare biryarê bide ka tiştekî yan yek din


gumanber

gumanbertir (comparative)
herî gumanber (merkezî) (superlative)
tewrî gumanber (rojavayî) (superlative)
gumanbertirîn (soranîzm) (superlative)
gomanber
berguman

dudil, biguman, ne bibiryar, ne piştrast, şikber, dilwas, dilwaswas,
kesa/ê ku nizane ya nikare biryarê bide ka tiştekî bike yan ne,
kesa/ê ku nizane ya nikare biryarê bide ka tiştekî yan yek din

bişik, bêbiryar^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


şikber

şikbertir (comparative)
herî şikber (merkezî) (superlative)
tewrî şikber (rojavayî) (superlative)
berşik

dudil, biguman, ne bibiryar, ne piştrast, biguman, gumanber, dilwas, dilwaswas,
kesa/ê ku nizane ya nikare biryarê bide ka tiştekî bike yan ne,
kesa/ê ku nizane ya nikare biryarê bide ka tiştekî yan yek din


textîn

textîntir (comparative)
herî textîn (merkezî) (superlative)
tewrî textîn (rojavayî) (superlative)
textî

darîn, depîn, tişta/ê ku ji darî hatiye çêkirin

depî, darî^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


teqwa

teqwatir (comparative)
herî teqwa (merkezî) (superlative)
tewrî teqwa (rojavayî) (superlative)
تەقوا (Kurdish-Arabic)
teqwe

Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.

Malbata te taybetmendiyên “teqwa” di hindûrê xwe de dihewîne. Meletiya bapîrê te, faktoreka girîng e. Nêrîna malbata te ku xwediyê taybetmendiyên bi vî rengî ye; bo muzîk û hunerê çawa bû? Bo nimûne reaksiyon ango bertek nîşanî te didan an na?

Salihê Kevirbirî di hevpeyivînekê de ji hunermend Rojdayê dipirse, Netkurd.com, 7/2007


cedîd

cedîdtir (comparative)
herî cedîd (merkezî) (superlative)
tewrî cedîd (rojavayî) (superlative)
cedîdtirîn (soranîzm) (superlative)
cidîd


berşik

berşiktir (comparative)
herî berşik (merkezî) (superlative)
tewrî berşik (rojavayî) (superlative)

kesa/ê ku mirov bawer dikin ku tawanek kiriye

Polîsan du berşik girtine.


pozbilind

pozbilindtir (comparative)
herî pozbilind (merkezî) (superlative)
tewrî pozbilind (rojavayî) (superlative)
pozbilindtirîn (soranîzm) (superlative)
pozblind

qure

Kesa/ê ku xwe zêde mezin yan giring dihesibîne; zêde bi xwe serbilind.

kuşpene, xurr^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


hezker

evîndar, dildar, dilketî, aşiq, bengîn, mecnûn, heyran,
kesa/ê ku ti tiştekî yan ji kesek din hez dike

Îro ne tenê di nav kurdan de, di nav wan kesan de, yên ku ji netewe û gelên cihê ne jî hezker û girseyeke wî [Şivan Perwerî]heye.

Zana Farqînî: Ew dengbêjê min ê nûjen e, Amidakurd.com, 7/2007


mecnûn

Hikmetê lew çûye burhanê xeletSetweta Leylê yeqîn Mecnûn tepandWer ne qeys naket beyabanê xelet

evîndar, dildar, dilketî, aşiq, bengîn, hezker, heyran,
kesa/ê ku ti tiştekî yan ji kesek din hez dike