qube

Ji erebî قبة (qubbeᵗ) ji aramî ܩܘܒܬܐ / קבתא (qubiṡa) ku serekaniya peyva kurdî gumbet e jî.

minare, gumbet, birc, gûmez,
avahiyê yan pişka avahî ya zirav û dirêj


komelî

komî, girseyî, kozî, tomerî, kolektîv,
 bi kom, kom bi kom, ne yek yan kitkit


edalî

Ji erebî [Peyv?], têkildarî adil, edalet

dadmendî, qanûnî, zagonî, yasayî^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


biderd

biderdtir (comparative)
herî biderd (merkezî) (superlative)
tewrî biderd (rojavayî) (superlative)
biderdtirîn (soranîzm) (superlative)

xemgîn, xemnak, keserkûr, melûl, xembar, derddar, derdgiran

bikul, bikeser, têrxem^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


derddar

derddartir (comparative)
herî derddar (merkezî) (superlative)
tewrî derddar (rojavayî) (superlative)
derddartirîn (soranîzm) (superlative)

xemgîn, xemnak, keserkûr, melûl, xembar, biderd, derdgiran


jêmayî

jibermayî, bermayî, zêde,
tiştê ku ji tiştekî maye


nehs

nehstir (comparative)
herî nehs (merkezî) (superlative)
tewrî nehs (rojavayî) (superlative)
nehstirîn (soranîzm) (superlative)
nehis
necis

: Etîmolojiya vê peyvê nehatiye nivîsîn. Eger tu bi rastî bizanî, kerem bike bişkoka "biguhêre" ya di ser van gotinan re bitikîne û etîmolojiya vê peyvê binivîse. Çavkaniyên ku te ew etîmolojî jê girtiye jî binivîse.

şûm

Ne vehewiyayî, ne tebitî, ne aram, ne rehet, ne hêmin; kesa/ê karên xirab dike yan li cihê xwe nasekine (bi taybetî zarok).

Ez di zaroktiya xwe de yekî pir nehs bûme

Zana Farqînî, Ferhenga Kurdî - Tirkî, Enstîtuya Kurdî ya Stenbolê, Avrêl, 2005, r. 1277.

...carinan zarokên nehs yên cîranan xwe li ber deriyê me dikirin teht ku bila porê wan jî kur bike...

Înan Eroglu, Têbîniyek, Weşanên Avesta, 2019, ISBN 9786052246474

Di vê rêzikê de karektereke bi navê Maya heye ku ew şûm û nehs e û li dijberê wê karakterekî bi navê Willy heye ku ew jî tirsonek û bi fikar e.

e-şarkiyat ilmi araştırmalar dergisi JOSR, Kurtedîroka Çapemenî û Medyaya Zarokan a Kurdî https://web.archive.org/http://acikerisim.artuklu.edu.tr/xmlui/bitstream/handle/20.500.12514/2129/KURTED%c3%8eROKA%20%c3%87APEMEN%c3%8e%20%c3%9b%20MEDYAYA%20ZAROKAN%20A%20KURD%c3%8e.pdf?sequence=1&isAllowed=y arşîv, 2017, Kenan Subaşı, cild 9, hj. 1, r. 113

Spêde kifş-i bû dîsa
Merîxa nehsê ava bû
Xwiya bû roj di şerqê da


netebitî

şûm, neqet, nejîqurt, nehs, har, hêç, destmatî, ne vehewiyayî, ne tebitî, ne aram, ne rehet, ne hêmin,
kesa/ê karên xirab dike yan li cihê xwe nasekine (bi taybetî zarok)


venehewiyayî

şûm, neqet, nejîqurt, nehs, har, hêç, destmatî, ne vehewiyayî, ne tebitî, ne aram, ne rehet, ne hêmin,
kesa/ê karên xirab dike yan li cihê xwe nasekine


peldar

bipel

Riwekên ku pel anku belg hene yan dibin.


naîv

naîvtir (comparative)
herî naîv (merkezî) (superlative)
tewrî naîv (rojavayî) (superlative)
naîvtirîn (soranîzm) (superlative)
naîf
nayîf
nayîv

Bi rêya fransî naïf yan îngilîzî naive ji latînî naivus

xişîm

Ne kone, ne gelac, ne şatir, ne fehma, ne gihiştî.

saf, dilpak^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


netêgihiştî

xişîm, naşî, cahil, torî, naîv, ecemî, saf, sade,
ne kone, ne gelac, ne şatir, ne fehma, ne gihiştî

nezan, nefama, negihiştî, xav, dilsaf, dilpak, nefam^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


ruhî

canî, giyanî, derûnî, rewanî,
tiştê têkildarî ruhê

psîkolojîk, psîkî^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


dilsar

dilsartir (comparative)
herî dilsar (merkezî) (superlative)
tewrî dilsar (rojavayî) (superlative)
dilsartirîn (soranîzm) (superlative)
xemsar

bêcoş, bêzewq, şermînok, bêkêf, dilşkestî, xeyalşkestî, bêhêvî,
bêhal, bêzar, tengezar, aciz, kerixî, sil, tûre, westiyayî, dilmayî, betilî, xeyidî

Kesê ku xwasteka kirina karekî pê ra tuneye, nexwaz

Kesê ji aliyê hestiyarî an baldariyê dûrî kar, xebat an tiştekî disekine, bêcoş


zarrokane

Ji bo guhertoya rastnivîsî binêre zarokane.


dilketî

evîndar, dildar, dilbijî, aşiq, mecnûn, bengîn, hezker, heyran,
kesa/ê ku ti tiştekî yan ji kesek din hez dike

dilikî, dildayî, hez^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


şeyda

şeydatir (comparative)
herî şeyda (merkezî) (superlative)
tewrî şeyda (rojavayî) (superlative)
şêda
şêt
şêda
seyda

Bi rêya farisî شیدا (şeyda) ji aramî שידא (şêda) yan ji siryaniya klasîk ܫܐܕܐ (şêda) ji akadî 𒀭𒆘 (şêdûm, “yezdanek parêzer”). Ji eynî rehî: şêt.

mecnûn, mendehoş, beng, şêt, dîn, bêaqil, bêhiş,
 kesa/ê ku ji ber evîna kesekê/î yan tiştekî ne li ser hişên xwe ye

Evîna Leylê Mecnûn şeyda kir.

Muzîka Rojdayê min şeyda dike.

Hatifê xeyb e esti în ya tercumanê rûhê quds
Bulbulê şeyda 'sti der gulzar-i ya Mella esti în

Ez şêydayê dîdara te me.


êşandî

azirandî, kesa/ê yan tişta/ê ku hatiye êşandin, êşiyayî


jênegerr

Ji bo guhertoya rastnivîsî binêre jêneger.


jêneger

jênegertir (comparative)
herî jêneger (merkezî) (superlative)
tewrî jêneger (rojavayî) (superlative)
jênegerr

pir giring, bingehîn, esasî, bivê-nevê, lazim, pêwîst, pêdivî,
tişta/ê ku tiştek qet bêyî wê nabe

Bêguman em ji nirxên xwe hez dikin, em ji nasname û zimanê xwe hez dikin, ev sedemên me yên jêneger ên jiyanî ne, ger em ji van nirxan hez nekin, em nikarin jiyanê watedar bikin, ma qey li gor we jiyan bi çi nirxan xwedî nirx e?

7/2007, Nusret Kurt, Ma zimanhezî nijadperestî ye, Pen-kurd.org

hewce, gerek^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


bendî

bendîtir (comparative)
herî bendî (merkezî) (superlative)
tewrî bendî (rojavayî) (superlative)
benî

girtî, girêdayî, bestî, zindanî, girtî, hefsî, dîl, êsîr, zeft

Gulzar-i beden we mayî bêabWan pirs kirin ji xelqê bendîHalê wî feqîr û mustemendî


demkî

miweqet

Tiştê ji bo demeke diyar, tiştê ji bo wextekî berçav berdewam be, ne berdewam, ne daîmî.

Min karek demkî heye.


pêşvebirî

pêşxistî, kemilandî, gihandî, kemilî, baştirkirî,
ya / yê ku hatiye pêşvebirin

pêşveçûyî, kamil, temam, pêşketî, perisî, gihiştî, xemilî^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


pêşxistî

pêşvebirî, kemilandî, gihandî, kemilî, baştirkirî,
ya / yê ku hatiye pêşxistin

kamil, temam, perisî, pêşketî, pêşveçûyî, gihiştî^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


gihandî

Ez baxçe me û tu baxiban îBaxê te gihandî bêxwidan eBê riwê te ew ji bo çi ra ne

pêşvebirî, kemilandî, pêşxistî, kemilî, baştirkirî,
ya / yê ku hatiye pêşxistin


bê-nan-û-xwê

bêsoz, bêwefa, ne dilsoz, ne pêbawer, ne sadiq, ne sozdar, ne xwedî soza xwe, ne bi-nan-û-xwê,
kesa/ê ku sozên xwe bi cih naîne


bêsemax

bêsemaxtir (comparative)
herî bêsemax (merkezî) (superlative)
tewrî bêsemax (rojavayî) (superlative)
bêsemaxtirîn (soranîzm) (superlative)

bênteng, tengijî, bêhedan, nearam, nerehet, ne hêmin, ne hêwir, bêsebr, întolerant,
kesa/ê ku semax nîne

bêtehemil, aciz, hêrs, bêsebax, tengijandî^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


bêhed

Ey şefî'ê sahibê alayê hemdMin hene bêhed guneh, nisyan û 'emd

Mela Hesenê Bateyî, Mewlûda Kurdî, ~1720


bedenî

bedenîtir (comparative)
herî bedenî (merkezî) (superlative)
tewrî bedenî (rojavayî) (superlative)
bedenîtirîn (soranîzm) (superlative)

leşî, gewdeyî, cismî, cesedî, fîzîkî, fîzyolojîk,
ya /yê bedenê yan têkildarî bedenê

Êşên wî yên bedenî jê re pirr dijwar bûn.


leşî

bedenî, gewdeyî, cismî, cesedî, fîzîkî, fîzyolojîk,
ya /yê bedenê yan têkildarî bedenê

Êşên wî yên leşî jê re pirr dijwar bûn.


gewdeyî

Êşên wî yên gewdeyî jê re pirr dijwar bûn.


cismî

cismîtir (comparative)
herî cismî (merkezî) (superlative)
tewrî cismî (rojavayî) (superlative)
cesmî

bedenî, leşî, gewdeyî, cesedî, fîzîkî, fîzyolojîk,
ya /yê bedenê yan têkildarî bedenê

Êşên wî yên cismî jê re pirr dijwar bûn.

Şem'a te wekî te intizar eŞewqa te li can û cismî nar eSohtin te bes e misalê şem'an


cesedî

bedenî, leşî, gewdeyî, cismî, fîzîkî, fîzyolojîk,
ya /yê bedenê yan têkildarî bedenê

Êşên wî yên cesedî jê re pirr dijwar bûn.


xalîxeres

xalîxerestir (comparative)
herî xalîxeres (merkezî) (superlative)
tewrî xalîxeres (rojavayî) (superlative)
xalî xeres
xalîxerez
xalîxerez

bêguneh, bêtawan, bêsûc,
kesa/ê ku ti guneh yan xirabî nekirine

Eskeran jin û zarrokên xalîxeres kuştin.


hasil

Ji erebî حاصل (ḥaṡil) ji rehê حصل (ḥeṡele: bi dest ve hatin, ketin destî, gihiştinê, bi dest ketin)

bicihbûyî, bicihkirî, pêkhatî, pêkînayî, bûyî rastî, rûdayî, qewimî

Mirad hasil bûn.

daxwaz bi cih hatin, li gor daxwaza mirovî qewimîn

Dîrhemek bêt serfê Mewlûda Nebî
Xêrekî mezin ji bo hasil dibî


fîzyolojîk

bedenî, leşî, gewdeyî, cismî, cesedî, fîzîkî


perisî

pêşketî, pêşveçûyî, gihiştî, kemilî, baştirbûyî, perisandî, pêşxistî, pêşvebirî, kemilandî, gihandî, baştirkirî

xemilî^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


perisandî

pêşxistî, pêşvebirî, kemilandî, gihandî, baştirkirî, perisî, pêşketî, pêşveçûyî, gihiştî, kemilî, baştirbûyî


pêşveçûyî

pêşdeçûyî
pêşdaçûyî
pêşvaçûyî

perisî, pêşketî, gihiştî, kemilî, baştirbûyî, pêşxistî, pêşvebirî, kemilandî, gihandî, baştirkirî

xemilî, perisandî^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


unîter

unîtertir (comparative)
herî unîter (merkezî) (superlative)
tewrî unîter (rojavayî) (superlative)

(welatê) hevgirtî, yekgirtî, yekbûyî, ne federal,
pergala siyasî ya ku tê de (teqrîben) hemû desthilat di destên hikûmeta navendî de ye û herêm ne xweser yan otonom in


umêdewar

umêdewartir (comparative)
herî umêdewar (merkezî) (superlative)
tewrî umêdewar (rojavayî) (superlative)
umêdwar
umîdewar
umîdwar
umêdder

hêvîdar, bihêvî, xweşbîn, optîmîst, geşbîn,
kesa/ê hêvî heye

Em herdem ji azadbûnê umêdewar in.

Ez umêdewar im ku tu alîkariya me bikî.


bihêvî

hêvîdar, umêdewar, biumêd, geşbîn, xweşbîn, optîmîst, bawer,
kesa/ê hêvî heye

Em herdem ji azadbûnê bihêvî ne.

Ez bihêvî me ku tu alîkariya me bikî.


yedek

Ji osmanî یدك (“yedek”), ji tirkiya kevn yetgek (“kîsik”) ji tirkiya kevn yet- (“bi xwe re birin”) + (g)Ak (“paşgireke partîsîb”).
;Çavkanî
* Sevan NİŞANYAN, yedek https://web.archive.org/https://www.nisanyansozluk.com/?k=yedek&lnk=1 arşîv, nisanyansozluk.com

suxme, cîgir, ihtiyad, heciz, rezerv, zêde, hilgirtî

Endamên yedek.

Endamên ku mafê dengdanê heye ger endamên bingehîn ne amade bin.

Tiştên yedek.

Tiştên hilgirtî, tiştên ku di wê gavê de nayên bikaranîn.

Hêzên yedek.

Eskerên ku di wê gavê de xizmetê nakin lê ger pêwîst be dê bên bangkirin.

Dilbera min seherê hat-i bi tûx û bi yedek
Dilbera min seherê hat-i bi tûx û bi yedek


êşiyayî

êşayî
êşî
êşyayî

aziriyayî, êşandî, kesa/ê yan tişta/ê ku êşiyaye yan hatiye êşandin


realîze

/rɛɑːliːˈzɛ/

Bicihînayî, pêkînayî, bicihbûyî, pêkhatî.


berşîr

berşîrtir (comparative)
herî berşîr (merkezî) (superlative)
tewrî berşîr (rojavayî) (superlative)
berşîrtirîn (soranîzm) (superlative)
بەرشیر (Kurdish-Arabic)

şîrvexewer, zarokê/a ku hê jî şîrê dayika xwe vedixwe,
têjikê/a ku hê ji şîrê maka xwe venebûye

Bilûra min, dengê xwe berde!
Dinya, mîna zarokekî berşîr, ketdergûşa xwe; Dengê xwe berde, bilûra min, û jê re bilorîne, xema wê birevîne!
Bilûra min tu î.


beter

merivekî beter e, bi tu kesî re nikare derbas bike


çepûçûrr

Ji bo guhertoya rastnivîsî binêre çepûçûr.


enstrûmental

enstrûment + -al^([Divê were berfirehtirkirin])

di hin zimanan de forma navdêran ya ku diyar dike ku tiştek bi wê navdêrê tê kirin.
Di kurdî de li şûna wan forman du daçek hene


çetîn

çetîntir (comparative)
herî çetîn (merkezî) (superlative)
tewrî çetîn (rojavayî) (superlative)
çetîntirîn (soranîzm) (superlative)
çetin

dijwar, zehmet, ne asan, ne sanahî, ne hêsan

asê, sext^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


aşirî

aşirîtir (comparative)
herî aşirî (merkezî) (superlative)
tewrî aşirî (rojavayî) (superlative)

Ji tirkî aşırı, tirkiya kevn [Peyv?][skrîpt hewce ye] (aşru, “wêde, pir, zêde”).

dijwar, tund, ekstrem, bêqam, bêhed^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


pirrole

Ji bo guhertoya rastnivîsî binêre pirole.


kevirîn

kevirîntir (comparative)
herî kevirîn (merkezî) (superlative)
tewrî kevirîn (rojavayî) (superlative)
kevirîntirîn (soranîzm) (superlative)
kevrîn
kevirî

berî, tişta/ê ku ji kevirî yan keviran hatiye çêkirin yan çêbûye

Xaniyên kevirîn bihagiran in.


bêwijdan

bêbext, bêrehm, dilreq, dilkevirîn, bêzemîr


cangiran

cangirantir (comparative)
herî cangiran (merkezî) (superlative)
tewrî cangiran (rojavayî) (superlative)
cangirantirîn (soranîzm) (superlative)
cangran

bêxîret, leşgiran, axgiran, gangox, betî, himbil, barûte, laxerî, tembel, arode, kislan, dexes, goc, kasilî, tiral, destgiran


zoncin

zoncintir (comparative)
herî zoncin (merkezî) (superlative)
tewrî zoncin (rojavayî) (superlative)


şiloq

şiloqtir (comparative)
herî şiloq (merkezî) (superlative)
tewrî şiloq (rojavayî) (superlative)
şilûq
şuloq

şûm, şehmoz, destmatî, neqet, nejîqurt, nearam

qerebalix, zingivor, dengûdor, heytûhot, heysûbeys, hêwirze, helehela, helehel, hêlemêl,
elalet, gilûr, boşayî, ajawe, bitom, zirpe, gurimtî, gerxêl, irbet, şîşiltax, geremol, qerepere, xepse, heleloş


neqanûnî

dijî qanûnan, îlegal, qedexe, memnûh, yasax, qaçax, derqanûn, ne meşrû, ne qanûnî

heram, derqanûnî^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


îlegal

îlegaltir (comparative)
herî îlegal (merkezî) (superlative)
tewrî îlegal (rojavayî) (superlative)
îlegaltirîn (soranîzm) (superlative)
îlêgal
îllegal
îllêgal

dijî qanûnan, neqanûnî, qedexe, memnûh, yasax, qaçax, derqanûn, ne meşrû, ne qanûnî


bêxîret

bêxîrettir (comparative)
herî bêxîret (merkezî) (superlative)
tewrî bêxîret (rojavayî) (superlative)
bêxîrettirîn (soranîzm) (superlative)

arode, tirral, osnebir, zexel, tembel, kislan, kesa/ê ku xîret nîne,
kesa/ê ku di xwe re nabîne karekî bike


betlan

betlantir (comparative)
herî betlan (merkezî) (superlative)
tewrî betlan (rojavayî) (superlative)
betlantirîn (soranîzm) (superlative)
betal
betel
betl
betlane

tirral, tembel, bêxîret, kislan, ne zîrek, ne xebatkar, ne têkoşer

Kê dî xezal şêran bigrin
Betlan ji nav mêran bigrin
Şeyxan di nav dêran bigrin


darayî

darayîtir (comparative)
herî darayî (merkezî) (superlative)
tewrî darayî (rojavayî) (superlative)

/dɑːɾɑːˈjiː/


ziyanker

xirabker, wêranker, zererker, xopanker, sabotor, têkber, vandal, pûçker


xopanker

xirabker, wêranker, zererker, ziyanker, sabotor, têkber, vandal, pûçker


wêranker

xirabker, ziyanker, zererker, xopanker, sabotor, têkber, vandal, pûçker

Di diwana xwe de Ehmedê Xanî lewman ji emirên ûsa dike bu hefsarên xwe dane destê peyayên gelac û wêranker


xirabker

pûçker, wêranker, zererker, xopanker, sabotor, têkber, vandal


pûçker

xirabker, wêranker, zererker, xopanker, sabotor, têkber, vandal

hilweşîner, ziyanker, zerarder, vandalîst, hov, wehşî, dirinde^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


zererker

ziyanker, pûçker, wêranker, xirabker, xopanker, sabotor, têkber, vandal


têkber

ziyanker, pûçker, wêranker, xirabker, xopanker, sabotor, vandal


vandal

hov, wehşî, dirinde, ziyanker, pûçker, wêranker, xirabker, xopanker, sabotor, têkber, zererker


bêwefa

bêwefatir (comparative)
herî bêwefa (merkezî) (superlative)
tewrî bêwefa (rojavayî) (superlative)
bêwefatirîn (soranîzm) (superlative)

bêsoz, bê-nan-û-xwê, ne dilsoz, ne pêbawer, ne sadiq, ne sozdar, ne xwedî soza xwe, ne bi-nan-û-xwê,
kesa/ê ku sozên xwe bi cih naîne

'Aşiq û mubtelayê zulf
Zulfê siyahê bêwefa
Qet me nedî ji wê sefa


bêsoz

bêsoztir (comparative)
herî bêsoz (merkezî) (superlative)
tewrî bêsoz (rojavayî) (superlative)
bêsoztirîn (soranîzm) (superlative)

bêwefa, bê-nan-û-xwê, ne dilsoz, ne pêbawer, ne sadiq, ne sozdar, ne xwedî soza xwe, ne bi-nan-û-xwê,
kesa/ê ku sozên xwe bi cih naîne


xwedî soza xwe

dilsoz, sozdar, wefadar, bi-nan-û-xwê, pêbawer, sadiq, ne bêsoz, ne bêwefa, ne bê-nan-û-xwê,
kesa/ê ku sozên xwe bi cih tîne


jixweber

jixwebertir (comparative)
herî jixweber (merkezî) (superlative)
tewrî jixweber (rojavayî) (superlative)
jixwebertirîn (soranîzm) (superlative)

Gava yabo çab bi min ket wek dîkê qoqoyê ku çav bi hevtayê xwe bikeve lê hat, ferşa eniya wî bihust û nîvekê hil bû, binçengê wî jixweber bilind bûn û destên wî bêyî hemdê xwe şîmaqeke Xwedêdayî li bin guhê cênika min xist ku hemû hêz û hêla xwe bi ser min de rî.

Înan Eroglu, Têbîniyek, Weşanên Avesta, 2019, r. 38, ISBN 9786052246474


veşelandî

tazî(kirî), rûs(kirî), şilf(kirî), rût(kirî)


mezhebî

olî, ayînî, dînî, terîqî,
têkildarî mezhebekê yan mezheban

pevçûnên sinî û şîiyan li Iraqê cengek mezhebî ye.

diyanetî, peristgarî, Incîl, Tewrat, rojî^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


civiyayî

vehewiyayî, kombûyî, berhev, amade, hatî cem hev


jovan

jovantir (comparative)
herî jovan (merkezî) (superlative)
tewrî jovan (rojavayî) (superlative)
jovantirîn (soranîzm) (superlative)
jêvan
jîvan
jûvan
jivan


hovane

hovanetir (comparative)
herî hovane (merkezî) (superlative)
tewrî hovane (rojavayî) (superlative)
hovanetirîn (soranîzm) (superlative)

...Londra bi kuştineke hovane behitî û ji ber pileya bilind a qurbanîyê wê bala xelkê pirr kişand.

Robert Louis Stevenson, (terciman: Ciwanmerd Kulek), Meseleya Seyr a Dr. Jekyll û Mr. Hyde, Avesta, 2020, r. 15, ISBN 978-605-2246-80-1


rûdayî

qewimî, pêkhatî, bûyera ku rû daye anku qewimiye

Hê niha jî ne yekdil im ka kîjan beş ji bîranînên min bi rastî yên rûdayî û kîjan jê tenê xeyalên vala, yên ko tu bedelên xwe di wê dewrana dîrokî, ya ko wek rastiya objektîvî tê navandin, tine ye, pêk tê.

Pasi Jääskeläinen: Li ciyê zivirîna trênan, wergerrandin: Husein Muhammed, weşandin: Kovara Mehname 1999, Nefel.com, 8/2009

rû dan^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


qewimî

rûdayî, pêkhatî, bûyera ku qewimiye, rû daye


bênivêj

bênivêjtir (comparative)
herî bênivêj (merkezî) (superlative)
tewrî bênivêj (rojavayî) (superlative)
bênimêj

kesa/ê ku pîs e û loma nabe nivêjan bike berî ku xwe bişo

Eger Şeytan hat mirovî, mirov bênivêj dibe.

tişta/ê ku pîs e û loma nabe nivêj li ser bên kirin berî ku bêt şûştin

Sicatka me bênivêj bûye ji ber ku kurrikî mîstiye ser.


polatî

Keça kurd dil ketibû mêrekî polatî (qereçî) û pê re revyabû. Ev yek bûbû sedema kujtina wê.


diravî

pareyî, pereyî, darayî, têkildarî diravan

aborî^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


bêtawan

bêtawantir (comparative)
herî bêtawan (merkezî) (superlative)
tewrî bêtawan (rojavayî) (superlative)
bêtawantirîn (soranîzm) (superlative)
بێتاوان (Kurdish-Arabic)
bêtewan

/beːtʰɑːˈwɑːn/

bêguneh, bêsûc, xalîxeres,
kesa/ê ku ti guneh yan xirabî nekirine


bêsûc

bêsûctir (comparative)
herî bêsûc (merkezî) (superlative)
tewrî bêsûc (rojavayî) (superlative)
bêsûctirîn (soranîzm) (superlative)

bêguneh, bêguneh, bêtawan, xalîxeres,
 kesa/ê ku ti guneh yan xirabî nekirine

Evrenge di xak û xwîn tu rakî
Bêsûc ji can beden cuda kî«
Mîr go »mekirin xeyalê batil


tolerant

toleranttir (comparative)
herî tolerant (merkezî) (superlative)
tewrî tolerant (rojavayî) (superlative)
tolêrant

tehemilker, pejirîner, qebûlker,
bênfire, bisebr, baldirêj, sabir, sebrdar, ne bênteng,
kesa/ê sebr heye, kesa/ê zû-zû bênteng nabe


bisebr

bisebrtir (comparative)
herî bisebr (merkezî) (superlative)
tewrî bisebr (rojavayî) (superlative)
bisebrtirîn (soranîzm) (superlative)
bisebir

Bênfire, baldirêj, tolerant, sabir, sebrdar, ne bênteng,
kesa/ê sebr heye, kesa/ê zû-zû bênteng nabe.

Pejirîner, qebûlker, tehemilker.^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


sebrdar

sebrdartir (comparative)
herî sebrdar (merkezî) (superlative)
tewrî sebrdar (rojavayî) (superlative)
sebirdar

bisebr, bênfire, baldirêj, tolerant, sabir, ne bênteng,
kesa/ê sebr heye, kesa/ê zû-zû bênteng nabe

pejirîner, qebûlker, tehemilker^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


baldirêj

baldirêjtir (comparative)
herî baldirêj (merkezî) (superlative)
tewrî baldirêj (rojavayî) (superlative)
baldirêjtirîn (soranîzm) (superlative)
baldrêj

bisebr

Kesa/ê sebr heye, kesa/ê zû-zû bênteng nabe.


bideng

bidengtir (comparative)
herî bideng (merkezî) (superlative)
tewrî bideng (rojavayî) (superlative)
bidengtirîn (soranîzm) (superlative)

vokal^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


bênamûs

bênamûstir (comparative)
herî bênamûs (merkezî) (superlative)
tewrî bênamûs (rojavayî) (superlative)
bênamûstirîn (soranîzm) (superlative)
bênamîs
bênamwîs

bêşeref, şermezar, rûreş, bêar, bêşerm,
kesa/ê ku namûsa xwe naparêze


bêşeref

bêşereftir (comparative)
herî bêşeref (merkezî) (superlative)
tewrî bêşeref (rojavayî) (superlative)
bêşereftirîn (soranîzm) (superlative)

bênamûs, şermezar, rûreş, bêar, bêşerm,
kesa/ê ku namûsa xwe naparêze

"Bêşeref, lawê bêşerefan, tinazê xwe bi min dike

Çiyayê Agirî, Yaşar Kemal, Weşanxana Çanda Kurdî


zahir

zahirtir (comparative)
herî zahir (merkezî) (superlative)
tewrî zahir (rojavayî) (superlative)


bênfireh

Ji bo guhertoya rastnivîsî binêre bêhnfireh.


befrîn

befrîntir (comparative)
herî befrîn (merkezî) (superlative)
tewrî befrîn (rojavayî) (superlative)


binaxkirî

definkirî, di bin axê de veşartî, gorandî


bêdêbav

sêwî, êtîm, kesa/ê ku dêbavên wê / wî mirine yan xwe lê nakin xwedî


binamûs

binamûstir (comparative)
herî binamûs (merkezî) (superlative)
tewrî binamûs (rojavayî) (superlative)
binamûstirîn (soranîzm) (superlative)
binamîs
binamwîs

bihagiran, nirxdar, qedirgiran, qedirbilind^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


bişeref

bişereftir (comparative)
herî bişeref (merkezî) (superlative)
tewrî bişeref (rojavayî) (superlative)
bişereftirîn (soranîzm) (superlative)


bilîmet

bilîmettir (comparative)
herî bilîmet (merkezî) (superlative)
tewrî bilîmet (rojavayî) (superlative)
bilîmettirîn (soranîzm) (superlative)

behremend, behredar, zekî, dahî, hêgin, pirr jîr, gelek zîrek

jîr, biaqil, zîrek, çeleng, fêris, egîd, gernas^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


dahî

bilîmet, behremend, behredar, zekî, hêgin, pirr jîr, gelek zîrek


bêderd

bêderdtir (comparative)
herî bêderd (merkezî) (superlative)
tewrî bêderd (rojavayî) (superlative)
bêderdtirîn (soranîzm) (superlative)

bêxem, terkexem, bêkul, bêkovan, bêelem, bê-êş, bêproblem, bêpirsgirêk, bêteşqele, bêmişkîle

Hemderd bikin bi wan sefayê
Bêderd bikevne hilûlayê
Xelqê ko sîne û ji dil saf


kêmxwê

kêmxwêtir (comparative)
herî kêmxwê (merkezî) (superlative)
tewrî kêmxwê (rojavayî) (superlative)
kêmxwêtirîn (soranîzm) (superlative)


kêmnirx

kêmnirxtir (comparative)
herî kêmnirx (merkezî) (superlative)
tewrî kêmnirx (rojavayî) (superlative)
kêmnirxtirîn (soranîzm) (superlative)
kêmnerx

bênirx, bêqîmet^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


binerdî

binaxî, binzevî, jêrzemînî, di bin axê de


bêcoş

bêcoştir (comparative)
herî bêcoş (merkezî) (superlative)
tewrî bêcoş (rojavayî) (superlative)
bêcoştirîn (soranîzm) (superlative)

bêzewq, bêkêf, bêneşe, ne xweş, ji coşê bêpar, coş tê de tine

bêşadî, bêmendehoşî^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


bêbirryar

Ji bo guhertoya rastnivîsî binêre bêbiryar.


bênavber

bênavbertir (comparative)
herî bênavber (merkezî) (superlative)
tewrî bênavber (rojavayî) (superlative)
bênavbertirîn (soranîzm) (superlative)


avaker

gotûbêja yan rexneya yan pêşniyara bi armanca baştirkirina tiştekî:

Rexneyên avaker li ser çavên min!


emîn

pêbawer, sadiq, kesa/ê ku hêjayî baweriyê ye,
kesa/ê ku mirov dikare jê bawer bike

Ahmed kesekê emîn e.

Hemzad û heval û hemnişînanHemraz û emîn û nazenînanHerlehze digotinê bi riqqet

Ev bajare, bajarekê emîn e.


rapêş

rapêştir (comparative)
herî rapêş (merkezî) (superlative)
tewrî rapêş (rojavayî) (superlative)
rapêştirîn (soranîzm) (superlative)

Rapêş kirin.

berçav, diyar, xuya, zelal^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


nemirov

nemirovtir (comparative)
herî nemirov (merkezî) (superlative)
tewrî nemirov (rojavayî) (superlative)
nemirovtirîn (soranîzm) (superlative)

hov, barbar, xirab,
ne mirovperwer, ne mirovdost, ne qenc, ne camêr

wehşî, dirinde^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


welidî

jidayikbûyî, zayî, hatî dinyayê, Xwedê dayî


behredar

behredartir (comparative)
herî behredar (merkezî) (superlative)
tewrî behredar (rojavayî) (superlative)
behredartirîn (soranîzm) (superlative)

bibehre

Kesa/ê ku ji siriştê xwe ve bo kirina tiştekî jêhatî û zîrek e.

Hê ji zarrokiya wî ve diyar bû ku hunermendek behredar e.

behrdar, pardar, pişikdar, beşdar, mişterik, şirîk


evdal

Ji erebî ابدال (ebdal), pirhejmara بدل (bedel, “bedel”), têkilî bedil, budela. Dengê "eyn" di eslê peyvê yê erebî de nîne. Bo zêdebûna "eyn"ê li peyvên esil-erebî di kurdî de, binêre: erd, Qur'an... Hevreha tirkî abdal / aptal.

jar, hejar, belingaz, perîşan, şerpeze, kepaze

Pêçam di Şamê werkirimEbdal di sûka xurbetêJi çeşmê reş dîn bûn gelek


bêrûmet

bêrûmettir (comparative)
herî bêrûmet (merkezî) (superlative)
tewrî bêrûmet (rojavayî) (superlative)
bêrûmettirîn (soranîzm) (superlative)
bêrîmet
bêrwîmet


nîvûnor

nîvûnortir (comparative)
herî nîvûnor (merkezî) (superlative)
tewrî nîvûnor (rojavayî) (superlative)
nîvûnortirîn (soranîzm) (superlative)
nîv û nor
nîv-û-nor
nîv û nûr
nîv-û-nûr
nîvûnûr

nîvco, nîv û nor, netemam, neqedandî, ne xilasbûyî, ne xilaskirî, bikêmasî, biqisûr, binuqsan, xilas nekirî

helbestek nîvûnor.

Wê dibistana xwe nîvûnor hêla.


evînî

çîrrokek evînî

Bi ismê bilbil im ezEvînî qaf û lam inMuqîm ku dilkul im ez


pilox

piloxtir (comparative)
herî pilox (merkezî) (superlative)
tewrî pilox (rojavayî) (superlative)
piloxtirîn (soranîzm) (superlative)
pelox
plox

pexox

Tişta/ê bi hêsanî ji hev pirt-pirt dibe; tişta/ê ku bi hêsanî dikare bê cûtin.

Muhbet û 'işqa di Leylê
Ez kirim yekser pilox
Dest nehêlim ez ji dînê


bawerbar

bawerbartir (comparative)
herî bawerbar (merkezî) (superlative)
tewrî bawerbar (rojavayî) (superlative)
bawerbartirîn (soranîzm) (superlative)

berbawer, tişta/ê ku tê bawerkirin yan dikare bêt bawerkirin


berbawer

berbawertir (comparative)
herî berbawer (merkezî) (superlative)
tewrî berbawer (rojavayî) (superlative)
berbawertirîn (soranîzm) (superlative)

bawerbar, tişta/ê ku tê bawerkirin yan dikare bêt bawerkirin


rijî

Girara rijî, birinca rijî

Adeta wî ya yekşemîyan bû,dama şîv diqedand, cildekî rijî a ayînî li ser maseya wî ya xwendinê, nezikî agir rûdinişt


mereqdar

mereqdartir (comparative)
herî mereqdar (merkezî) (superlative)
tewrî mereqdar (rojavayî) (superlative)
mereqdartirîn (soranîzm) (superlative)
مەرەقدار (Kurdish-Arabic)
meraqdar

Kesa/ê ku dixwaze tiştan bizane, kesa/ê ku bala xwe dide tiştan.

Rojekê ji hevalên Qasidê Xwedê yekî mîna me mereqdar jê pirsiye em ê li cenetê çi xwe bikin.

Siyer Dergisi, Cihê ku xeyala wê jî xweş e https://web.archive.org/http://books.google.com.tr/books?id=H_-jDwAAQBAJ&pg=PA33&dq=%22mereqdar%22&hl=&cd=4&source=gbs_api arşîv, SIYER BASIM YAYIN DAGITIM SAN. VE TIC. LTD. STI., hj. 6, 2018, r. 33

Kesa/ê ku dixwaze tiştek hebe yan tiştekî bibîne.

Kesê ku dixwaze derbarê hin tiştan de xwedan agahî be herçend ku ew tişt ne têkidarî wî/wê ye.


deterjan

/dɛtɛɾˈʒɑːn/


bêsexbêr

bêsexbêrtir (comparative)
herî bêsexbêr (merkezî) (superlative)
tewrî bêsexbêr (rojavayî) (superlative)
bêsexbêrtirîn (soranîzm) (superlative)
bêseqbêr

bêdîqet, xemsar, terkexem, balnedar, dênnedar, zêhakar, ne hişyar,
kesa/ê ku zêde guh nade tiştekî,
kesa/ê ku li tiştekî ne miqate ye


baldar

baldartir (comparative)
herî baldar (merkezî) (superlative)
tewrî baldar (rojavayî) (superlative)
baldartirîn (soranîzm) (superlative)

biper, canewerê ku çeng/per heyin bo firînê


apaçî

apaçîtir (comparative)
herî apaçî (merkezî) (superlative)
tewrî apaçî (rojavayî) (superlative)

/ɑːpɑːˈt͡ʃiː/


laqeyt

laqeyttir (comparative)
herî laqeyt (merkezî) (superlative)
tewrî laqeyt (rojavayî) (superlative)
laqeyttirîn (soranîzm) (superlative)
laqayt
leqeyd
laqeyd
leqeyt

sersar^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


terkexem

terkexemtir (comparative)
herî terkexem (merkezî) (superlative)
tewrî terkexem (rojavayî) (superlative)
تهركهخهم (Kurdish-Arabic)


rêzî

rêzkirî, rêzbûyî, li gor rêzê, di rêzê de


bexşinde

bexşindetir (comparative)
herî bexşinde (merkezî) (superlative)
tewrî bexşinde (rojavayî) (superlative)


kultûrel

kultûreltir (comparative)
herî kultûrel (merkezî) (superlative)
tewrî kultûrel (rojavayî) (superlative)
kultûreltirîn (soranîzm) (superlative)


bêçek

bêçektir (comparative)
herî bêçek (merkezî) (superlative)
tewrî bêçek (rojavayî) (superlative)
bêçektirîn (soranîzm) (superlative)

bêsîleh, sivîl, medenî, ne çekdar, ne bisîleh, kesa/ê ku çek anku sîleh nîne


bêsîleh

bêsîlehtir (comparative)
herî bêsîleh (merkezî) (superlative)
tewrî bêsîleh (rojavayî) (superlative)
bêsîlehtirîn (soranîzm) (superlative)
bêsîlah

bêçek, sivîl, medenî, ne çekdar, ne bisîleh, kesa/ê ku çek anku sîleh nîne


romantîk

romantîktir (comparative)
herî romantîk (merkezî) (superlative)
tewrî romantîk (rojavayî) (superlative)
romantîktirîn (soranîzm) (superlative)

Ji fransî [Peyv?]romantique yan îngilîzî romantic


di guhan re

di guhan retir (comparative)
herî di guhan re (merkezî) (superlative)
tewrî di guhan re (rojavayî) (superlative)
di guhan retirîn (soranîzm) (superlative)
di guha ra
di guhan ra
di guha re


mîkro

Ji îngilîzî micro ji yûnaniya kevn μικρός (mikrós, “hûr, biçûk”).


zayî

welidî^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


nemerd

nemerdtir (comparative)
herî nemerd (merkezî) (superlative)
tewrî nemerd (rojavayî) (superlative)
nemerdtirîn (soranîzm) (superlative)


bêlibas

bêlibastir (comparative)
herî bêlibas (merkezî) (superlative)
tewrî bêlibas (rojavayî) (superlative)
bêlibastirîn (soranîzm) (superlative)

Sorgul geriyane ze'feranî
Zanî ko perî di bêlibas in
Mehbûbê mehebbetê 'unas in

rût^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


sinifî

tebeqî, kozî, girseyî, refî, grûbî^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


fasid

Bawer kir û gote merdê qasid»Ey pîr, meke tu fikrê fasidGer fewt bikim cemî'ê ferdan


bêqisûr

bêqisûrtir (comparative)
herî bêqisûr (merkezî) (superlative)
tewrî bêqisûr (rojavayî) (superlative)
bêqisûrtirîn (soranîzm) (superlative)
بێقسوور (Kurdish-Arabic)
bêqusûr
bêqusîrî

bêkêmasî, bêeyb, kamil, temam, perfekt, bêxeletî

Ev xwaringehe, xwarina wan bêqisûr bû.

Pertew ji husnê heq lê
Da eksê bêqisûr bit
74. Baxê ji nû wereq lê-ş. (H. T. M.)


tenekeyî

tişta/ê ku ji tenekeyê hatiye çêkirin yan mîna tenekeyê ye


nelirê

nelirêtir (comparative)
herî nelirê (merkezî) (superlative)
tewrî nelirê (rojavayî) (superlative)
nelirêtirîn (soranîzm) (superlative)

Baş e, li Kurdistanê serbestiya keç û xortan tune ye; bar, pavyon, dîskotek û kerxane tune ne; wek berê rêyên li çol û çepelan jî nema ne ko xort îhtiyacên xwe temîn bikin; gava destdirêjiyeke nelirê jî dikin, ew ji meseleya namûsê tên kuştin (çi kur û çi jî keç be), êêêêê? bila ev xort çi bikin? Bila li kîjan dîwarî qerase bikin?

Enwer Karahan: Fihûşa resmî ji ya bi dizî çêtir e, Nefel.com, 3/2008


lirê

lirêtir (comparative)
herî lirê (merkezî) (superlative)
tewrî lirê (rojavayî) (superlative)
lirêtirîn (soranîzm) (superlative)


zelûl

zelûltir (comparative)
herî zelûl (merkezî) (superlative)
tewrî zelûl (rojavayî) (superlative)
zelû

melûl, jar, belingaz, perîşan, şerpeze, kepaze, hejar, reben

xemgîn^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


sefî

komî, sinifî, çînî, tîreyî, tebeq, polî, sef-sef


polî

sefî, sinifî, çînî, tebeq, tîreyî, komî, pol-pol


bêexlaq

bêexlaqtir (comparative)
herî bêexlaq (merkezî) (superlative)
tewrî bêexlaq (rojavayî) (superlative)
bêexlaqtirîn (soranîzm) (superlative)
بێئەخلاق (Kurdish-Arabic)
bêbext
bêwijdan

bêsinc

Kesa/ê ku li gor exlaqê qenc tev nagere; kesa/ê ku ne dilsozî exlaqî ye; kesa/ê ku karên ku li gor exlaqî qedexe ne dike.


bêxem

bêxemtir (comparative)
herî bêxem (merkezî) (superlative)
tewrî bêxem (rojavayî) (superlative)
bêxemtirîn (soranîzm) (superlative)

terkexem, ne xemgîn, ne xembar, ne bixem, bêderd, bêkovan

xemsar, bêkul, bêelem, bê-êş, bêproblem, bêpirsgirêk, bêteşqele, bêmişkîle, bêkeser, bêazar, bêezyet, bêkeder, bêjan, sersar^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


şewitîner

şewitînertir (comparative)
herî şewitîner (merkezî) (superlative)
tewrî şewitîner (rojavayî) (superlative)

/ʃɛwɪtiːˈnɛɾ/

Kovara Tıme a navdar ji bo pîrozbahiya Newrozê ya roja yekşemê li Amedê pêk hat pênaseya “Pîrozbahiyeke şewitîner” bi kar anî.

23.03.2012, Kurdan bersiv da Tirkiyeyê https://web.archive.org/https://web.archive.org/web/20200418154118/https://yeniozgurpolitika.net/kurdan-bersiv-da-tirkiyeye/ arşîv, yeniozgurpolitika.net


zewqî

keyfî, coşî, li gor zewqê yan têkildarî wê


zivirrok

Ji bo guhertoya rastnivîsî binêre zivirok.


çeqelane

çeqelanetir (comparative)
herî çeqelane (merkezî) (superlative)
tewrî çeqelane (rojavayî) (superlative)
çeqelanetirîn (soranîzm) (superlative)

/t͡ʃɛqɛlɑːˈnɛ/

hîlebaz, fêlbaz, cambaz, pespaye, kone, rûvî, gelac


neyînî

(...) bi neyînî serê xwe hejandibû û pirsa wî bê bersiv hiştibû.

Firat Cewerî, Kevoka Spî, Nûdem, 1996, ISBN 978-9188592156

Wî her, bi neyînî, behsa gera me, me, bavê me û Major Noel dikir (...)

Mehmed Uzun, Bîra qederê, Weşanên Nefel, 2002

Ev tesîreke neyînî li wergera kurmancî jî dike.

Mustafa Aydogan, Berê gotin hebû, Weşanxaneya Nefel, 2002


deklere

dekleretir (comparative)
herî deklere (merkezî) (superlative)
tewrî deklere (rojavayî) (superlative)
dekleretirîn (soranîzm) (superlative)
deklare

diyar, xwiya, eşkere, beyan, berçav, ragihandî


biraz

biraztir (comparative)
herî biraz (merkezî) (superlative)
tewrî biraz (rojavayî) (superlative)
biraztirîn (soranîzm) (superlative)


surrî

nepenî, mexmî, veşartî, dizîkî, sergirtî, niximandî, nixamtî,
ne eşkere, ne xwiya, ne penî, ne diyar, ne berçav

Sofi ji kêfa qudretêKeyfa surrî bê şubhe yeEw ne wekî benka me ye

raz, razber^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


qefilî

qerisî, qeşayî, qeriseyî, seholî, cemidî, tezî, sar, qefilandî,
tişta/ê qefiliye

Rêwiya qefilî bi tirs li wê dinhêrî, bêsebir li hîviya bersivê bû

Peşmergeyan sê leşkerên tirk qefilî dîtin û ew li devera Çelê teslîmî tirkan kirin. Agahî ev e ku sê leşker di pêvçûnekê de birîndar bûne û hevalên wan ew li cihê pêvçûnê hiştine û paşce vekişiyane.

cemedî, bûzî^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


qeşayî

qerisî, qefilî, qeriseyî, seholî, cemidî, tezî, sar, qefilandî,
tişta/ê qefiliye


seholî

cemedî, qeşayî, qerisî, qefilî, qeriseyî, bûzî, cemidî, tezî, sar

qefilandî^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


cemedî

seholî, qeşayî, qerisî, qefilî, qeriseyî, bûzî, cemidî, tezî, sar


bûzî

cemedî, qeşayî, qerisî, qefilî, qeriseyî, seholî, cemidî, tezî, sar


lexer

lexertir (comparative)
herî lexer (merkezî) (superlative)
tewrî lexer (rojavayî) (superlative)
lexertirîn (soranîzm) (superlative)
لهغــهر (Kurdish-Arabic)
lêxer

Ji farisî لاغر (“lawaz”). Cotrehê lawaz.


zikreş

zikreştir (comparative)
herî zikreş (merkezî) (superlative)
tewrî zikreş (rojavayî) (superlative)
zikreştirîn (soranîzm) (superlative)
زکرەش (Kurdish-Arabic)

çavnebar, berçîn, kumreş, dexes, bexîl, qarok, dilreş, hesûd

ziştkar, xebîs, xesîs, qesîs^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


zimandirêj

zimandirêjtir (comparative)
herî zimandirêj (merkezî) (superlative)
tewrî zimandirêj (rojavayî) (superlative)
ezmandirêj
ezmandrêj
zimandrêj

Dara etîmolojiyê
Proto-îranî
*hižwáH
Kurmancî
ziman (“organê xeberdanê”)
Proto-îranî
*dr̥Hgáh
Kurmancî
dirêj (“bi mesafeya xwe mezin”)
Kurmancî
zimandirêj
Ji ziman + dirêj.

lewçe, zêdebêj, zêdeaxiv, kesa/ê ku zêde yan bêwate diaxive


muqtedîr

muqtedîrtir (comparative)
herî muqtedîr (merkezî) (superlative)
tewrî muqtedîr (rojavayî) (superlative)
muqtedîrtirîn (soranîzm) (superlative)
miqtedîr

Ji erebî [Peyv?], têkildarî qudret^([Divê were berfirehtirkirin])

tiwana, hêzdar, bişiyan, bizever, bitaqet,
kesa/ê ku dikare tiştekî bike

Bêguman, hema di serê serî de, dema ku meriv bala xwe dide vî karê hanê, tavilê ev qenaet li meriv hasil dibe ku tu ciddîyetek di vê xebatê de nîne! Lêbelê, ev metnên wisa, ji ber ku hem ji alîyê bawermendî û manewîyatê ve û hem jî ji alîyê dîroka wêjeya neteweyî ve, her wiha, ji alîyê manewîyata mîllî ve qedr û rûmeteke wan a bilind heye û danerê wan jî êdî ne li vê cîhanê ye, ango ne muqtedîrê parastina berhema xwe ye, lewma jî divêt ew berhem bi vî awayî nehatana çapkirin.

Roşan Lezgîn: Îxtîraseke Bêfesal, Amidakurd.com, 9/2007


rasteqîn

rasteqîntir (comparative)
herî rasteqîn (merkezî) (superlative)
tewrî rasteqîn (rojavayî) (superlative)
rasteqîntirîn (soranîzm) (superlative)

Hevreha soranî ڕاستەقینە (rasteqîne) (-e- ên dawîn di Badînanî da dikevin nê ne bi Soranî), ji ڕاستەقانی (rasteqanî) a devokî (-anî- > -îna-, -îne-, wek di kêmanî > kêmîne); ji rast + heq + -anî.

resen, rast, dirist, eseh, bêguman, sehîh, heqîqî, orijînal, resen

Azad korê min yê rasteqîne ye.

xwerû, xweser^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


arê

arêtir (comparative)
herî arê (merkezî) (superlative)
tewrî arê (rojavayî) (superlative)

Herçendî di beşa “Osman Esad Efendî Kam o?” de kovara Hawar, hejmar 23 û hindek kitêbên tirkî ku navê wan bo dimilkî hatîye wergerandin, wek referans didine nîşan ... jî lêbelê tu agahîyek nadin ku gelo wan ev berhema hanê ji ber nusxeya ku Celadet Bedirxanî çap kirîye hildane yan ji dereke din arê kirine (berhev kirine).


arê

arêtir (comparative)
herî arê (merkezî) (superlative)
tewrî arê (rojavayî) (superlative)
are
ayre


ziravqetî

behecî, bizdayî, tirsiyayî, behecandî, bizdandî, tirsandî, veciniqandî


badayî

badayîtir (comparative)
herî badayî (merkezî) (superlative)
tewrî badayî (rojavayî) (superlative)
بادایی (Kurdish-Arabic)

/bɑːdɑːˈjiː/

tişta/ê ku hatiye badan, pêçayî, zivirandî, çemandî, tewandî, lûlekî

Piştî bêdengiyekê, piştî awirên ku li hev badayî bûn û bûbûn girêk di gewriya demê de, profesorê herî kinik ranêzîkî Cécileê bûbû û qolyeya di kefa destê xwe de nîşanî wê dabû.

Mîran Janbar, Qolyeya Cécileê, Weşanxaneya Lîs, 2012, çapa 1ê, r. 93, ISBN 9786054497010


cayiz

cayiztir (comparative)
herî cayiz (merkezî) (superlative)
tewrî cayiz (rojavayî) (superlative)
cayiztirîn (soranîzm) (superlative)
cayîz

Dema ku li her derê dinyayê navê kûçikan hebe û li bakurê Kurdistanê kurd hîn li ser navên xwe mehkeme bibin, cayiz e ku mirov berê xwe bide dereke din?

Laleş Qaso: Ka pêşî Diyarbekirê bi şîr bikin û dû re berê xwe bidin Kerkûkê!, Rizgari.com, 2/2007


cayîz

cayîztir (comparative)
herî cayîz (merkezî) (superlative)
tewrî cayîz (rojavayî) (superlative)

Ez ê nizanim jê re çi pêşkêş, çi layîqî, çi cayîz e (...)

Rohat Alakom, Folklor û jinên kurd, Weşanxaneya Nefel, 2002

- Qe ne cayîz bû, te wî lawikka usa xeber da (...)

Frîda Hecî Cewarî, Bîranînên Min, Weşanên Lîmûş, 2010


axretî

axretîtir (comparative)
herî axretî (merkezî) (superlative)
tewrî axretî (rojavayî) (superlative)

ya/yê axretê, têkildarî axretê, ne dinyawî


sewdaser

Herkes dibe rêwiyê şevbihêrkek
Radixin keç û bûk ser textan bi dilê sewdaser
Nesîbê hinan bû babaxenûç yê hinan şamborek.

Occo Mahabad, ANTOLOJIYA HELBESTVANÊN NÛJEN: Helbestvanên Bakur, Na Yayınları, r. 188

Ez bêyî te tije kul û keser im
Ez bêyî te sewdaser im
Ez bêyî te terkeser im
Ez bêyî te dişewitim

Yucel Aslan, Qemerê, Na Yayınları, r. 62


rencûr

rencûrtir (comparative)
herî rencûr (merkezî) (superlative)
tewrî rencûr (rojavayî) (superlative)
rencûrtirîn (soranîzm) (superlative)

bijan, biezyet^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


bexîl

bexîltir (comparative)
herî bexîl (merkezî) (superlative)
tewrî bexîl (rojavayî) (superlative)
bexîltirîn (soranîzm) (superlative)
pexîl

zikreş, kumreş, çavnebar, hesûd, ziştkar, xebîs, xesîs, qesîs, dexes

Xasma ko hebin xebîs û xennas
Bedxwah-i bexîl bin mine n-nas
Tehqîq-i xirabtir in ji şeytan


dirêjxayen

dirêjxayentir (comparative)
herî dirêjxayen (merkezî) (superlative)
tewrî dirêjxayen (rojavayî) (superlative)
dirêjxayentirîn (soranîzm) (superlative)
drêjxayen

domdirêj, dirêjvekêş,
tişta/ê ku demek dirêj didome

Ji ber ku ev piroje [yekkirina zimanê kurdî yan bijartina zaravayekî bo hemû kurdan] proseseka netewî ya dirêjxayen e û divê bi nifşên tên re bête lêkolîn û çareserkirin, ew jî piştî ku baş di hev bigehin. Eger em bixwazin rewşa çarparçebûna Kurdistanê di warê zimên de nêzîkî hev bikin, gereke bêyî lez ê bez û bi awayekî siruştî zimanekî fermî û perwredeyê di netewê xwe de ava bikin û biçespînîn, ne bi pilaneka lezgîn ji layê grûpeka biçûk ve biryar li ser bête dan.

Nîşan Bamernî: Zaravê wezîr yan jî di perwerdê de zimanê kurdî, Amidakurd.com, 9/2007


zîba

spehî, delal, xweşik, bedew, ciwan, xwînşîrîn, rind, keşxe, qeşeng, letîf

Ji roja ko me dil dayê me can da destê zîbayê
Cegerxwîn daye nav dafan di benda zilf û qeyda ye.


temirî

tefiyayî

(Ronahî yan agirê) ne geş, ne gur, ne xweş.


dilbij

dilbijtir (comparative)
herî dilbij (merkezî) (superlative)
tewrî dilbij (rojavayî) (superlative)

Bayê dilistana min î dilbij şa dike gul û çîçekên gulîstana dilistana min...

M. Tunçyuzlu: Dibistana dîlgirtî, Azadiya Welat, Hj. 1586, 16.09.2011, r. 10

Çiqas meyê hêvî daba nifşê nûhatî , nifşê dilbij û dilşewat ji çand , tore û zimanê kurdî re!

22/9/2011, Ciwan Dêrikî, Zarokên kurd û pişaftin https://web.archive.org/http://www.welateme.net/kurdi/modules.php?name=News&file=article&sid=2667 arşîv, welateme.net

Dil diguve, dil diguve... kurmekî bêdev e; mîrato çi jî dilbij e, dimije xwînê!

20.05.2009, yeqîn h., Êvareke reş û spî https://web.archive.org/http://diyarname.com/article.php?Idx=582 arşîv, diyarname.com


xerabat

Ji erebî [Peyv?], pirjimara xerabe.
Yan jî bide ber xeram ya farisî ya kevn anku meşa binaz

Xerabat im li meyxanê
Me mey da Ehmedê Xanê
Cizîrî firke fincanê
Ji kûp û kûzikên Batî.


hêrûgî

/heːɾuːˈɡiː/

ji hêrûgan anku mişmişan çêkirî yan mîna wan


şeht

şehttir (comparative)
herî şeht (merkezî) (superlative)
tewrî şeht (rojavayî) (superlative)
şehit

Bi kurtasî heta ku bê milê wan bi korezanî agirê vejîn û modernîzasyona kurdî ji bo du nivîsên xwe ên şeht û lal –an jî ji bo du nivîsên xweşik û rindik, ferq nake heval!- ditefînin.

Evdile Koçer: Çîroka Welatparêzên Piştqerimî, DIyarname.com, 9/2007

felc, şel, şelalî, seqet, kulek, şehitî, şehitandî, şehitok, meflûc, muelel, nizûlî

lawaz, qels, zeîf, bêhêz, bêzever, bêşiyan


berlînî

berlînîtir (comparative)
herî berlînî (merkezî) (superlative)
tewrî berlînî (rojavayî) (superlative)

tişta/ê ku li Berlînê çêbûye yan li wê derê hatiye çêkirin


awîte

awîtetir (comparative)
herî awîte (merkezî) (superlative)
tewrî awîte (rojavayî) (superlative)
awîtetirîn (soranîzm) (superlative)

Bi veguhestina zankoya Silêmaniyê bo Hewlêr, û perwerdeya Kurdî bi zimanê soranî, mecbûrkirina xelkê navçeya Behdînan li parêzgeha Dihok û Mûsilê bûye ku zimanê erebî wekî zimanê fermî û perwerdê helbijêrin. Lê mixabin gelek rewşenbîrên Kurd, dixwazin xwe ji rastiya siyasetek weha veşêrîn, û bi çewaşegerî rêk li ber hindek bîrûkeyên nedirust vekin, ji bo meramên xwe yên taybetî. Faktera siyasî, û civakî di peyrew kirin ji siyasetek weha ji alî rejîma bees ve, siyaseta terîbê ye. Mebesta vê jî avakirina kevan yan jî dîwarek dirêjxayen ji ser sînorên pêş Xabûr heta sînorên Hacî Umran bûye. Navçeya mezin, ku hemî bi Kurmancî diaxivin. Rejîma bees di vî warî da ev mebest hebûye, ku bi zorî koçberkirina Kurdan ji vê navçeyê, û bi cîh û war kirina ereban, taybetî li deşta Silêvaneyan, guherrînê bi ser demografiya navçê de bînît. Vate bi dirêjahiya sînorî di navbera Sûriye û Turkiye da rêjeya Kurdan kêm bikit. Û bi sûdwergirtin ji faktora têkelkirina ereban di nav Kurdan da bibîte hoyê awîtebûna (Integraton) Kurdan di nav kultur û zimanê ereban. Û li dawî da jî piçrana peywendiyên kulturî û civakî di navbera Kurdên beşên dî, û weşandina gurzek dî li bizava rizgarîxwaza başur!!!

Serdar Şerîf: Kurdistan ne tenê Silêmanî ye, Hemdem.com, 9/2007


sert

serttir (comparative)
herî sert (merkezî) (superlative)
tewrî sert (rojavayî) (superlative)
Sêrt
şert

Ji tirkî sert ji farisî سرد (serd) (di tirkî de bûye sert ji ber ku tirkî "d" li dawiya peyvê qebûl nake); hevreha sar ya kurdî, binêre sar.

"Ger tu rast cih nedî min, tu tenê ji aliyê xwe ve li meseleyê binêrî, ez ji bo te xeber nadim." Ev bersive pir sert e, lê bi ya min di cih de ye.

Cemîl Oguz, Hasîp Kaplan û Neşe Duzel, Diyarname.com, 9/2007


mukum

mukumtir (comparative)
herî mukum (merkezî) (superlative)
tewrî mukum (rojavayî) (superlative)
mukumtirîn (soranîzm) (superlative)
mikim
mikum
mukim

Min ew mukum girê da, pişt rast be venabe ve.


minewer

minewertir (comparative)
herî minewer (merkezî) (superlative)
tewrî minewer (rojavayî) (superlative)
minewertirîn (soranîzm) (superlative)
minewwer
munewer
munewwer

Ji erebî منور (munewwer) ji mi- + nûr. Ji eynî rehî: Enwer, minare, Nûrî.


vêl

vêltir (comparative)
herî vêl (merkezî) (superlative)
tewrî vêl (rojavayî) (superlative)
vel

: Etîmolojiya vê peyvê nehatiye nivîsîn. Eger tu bi rastî bizanî, kerem bike bişkoka "biguhêre" ya di ser van gotinan re bitikîne û etîmolojiya vê peyvê binivîse. Çavkaniyên ku te ew etîmolojî jê girtiye jî binivîse.

Firebûna wê ji kûrbûna wê pirtir û zêdetire, ciyê ne pir kûr


dilsax

dilsaxtir (comparative)
herî dilsax (merkezî) (superlative)
tewrî dilsax (rojavayî) (superlative)
dilsaxtirîn (soranîzm) (superlative)

dilpak, dilsaf, qenc, ne hîleker, ne xapîner, ne niyetxirab, ne bedniyet


qelibî

wergeriyayî, dageriyayî, qulipî, ketî ser kêleka xwe


ketî

Ser ta bi qedem libasê telbîsDîsan ketî sûretê tebîbanHadir xwe gihande nik hebîban

di taqîkirinekê/imtîhanekê de bi ser ne keftin


ketî

Nanê şewitî; nanê ku ketiye tendûrê û şewitîye.


qeliqî

livlivî, qelizî, livî, lebitî,
tişta/ê yan kesa/ê ku ketiye


qelizî

livlivî, qeliqî, livî, lebitî,
tişta/ê yan kesa/ê ku ketiye


qelibandî

pejirandî, qebûlkirî, qebilî, pejirî,
kesa/ê yan tişta/ê ku hatiye pejirandin anku qebûlkirin anku qebilandin


qebilî

pejirî, qebûlbûyî, pejirandî, qebilandî,
kesa/ê yan tişta/ê ku hatiye pejirandin anku qebûlkirin anku qebilandin


pejirî

pejirandî, qebûlbûyî, qebilî, qebilandî,
kesa/ê yan tişta/ê ku hatiye pejirandin anku qebûlkirin anku qebilandin


spasdar

spasdartir (comparative)
herî spasdar (merkezî) (superlative)
tewrî spasdar (rojavayî) (superlative)
spasdartirîn (soranîzm) (superlative)
sipasdar
supasdar

memnûn

Kesa/ê ku bi qenciya ku lê hatiye kirin pirr razî ye (û dixwaze bibêje spas û wê qenciyê ji bîr nake).

razî, qayil^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


zendîq

gawir, kafir, bêîman, xwedanenas, bêdîn, nebawer,
ne misilman yan cihû yan file


relaks

relakstir (comparative)
herî relaks (merkezî) (superlative)
tewrî relaks (rojavayî) (superlative)
relakstirîn (soranîzm) (superlative)

aram, asûde, rehet, miferih, hêmin, hêwir, aşt, tena


informatîv

informatîvtir (comparative)
herî informatîv (merkezî) (superlative)
tewrî informatîv (rojavayî) (superlative)
informatîvtirîn (soranîzm) (superlative)
enformatîf
enformatîv
informatîf

tişta/ê ku gelek agahiyên bikêr yan balkêş dide

Ev nivîs pirr enformatîv e.

Min dixwest kurdek yan jî rojnamevanekê kurd zimanê rojnamevaniyê bi kurdî ji min baştir, serwexttir, enformatîvtir û konkrettir bi kar bîne da ez bihesidimê. Dema ko ez behsa zimanê kurdî dikim ez behsa kirmancî û soraniyê dikim û di nêv soranîaxêvan de bikarhênerên zimanî yên ji kirmancîaxêvan baştir nînin û bila soranîaxêv xwe gelekê payedar nekin ji ber ez ji hîç benderihekê wan nahesidim.

Arif Zêrevan: Ez li kurdekî digerim ko bihesidimê, Nefel.com, 9/2007


medah

medahtir (comparative)
herî medah (merkezî) (superlative)
tewrî medah (rojavayî) (superlative)
medahtirîn (soranîzm) (superlative)
meddah

medheker, senaker, çalûs, pesinder, pesnok


gewende

gewendetir (comparative)
herî gewende (merkezî) (superlative)
tewrî gewende (rojavayî) (superlative)
gewendetirîn (soranîzm) (superlative)
gevend
gevende
gewend

tembel, tirral, arode, keslan, ternal, zexel, bêkare, moris, terral, leşgiran, destgiran, qûngiran, xewar, bêxîret


bodele

bodeletir (comparative)
herî bodele (merkezî) (superlative)
tewrî bodele (rojavayî) (superlative)
bodeletirîn (soranîzm) (superlative)
budale

Xirrexav, fafik, ebleh, bomik, aqilsivik, bêmejî, ehmeq.

Şêr ê hov ê were xwarê ji serê gazê, ew ê li jor bibe ba û perwane, bi ser hev de biqulipe mîna çerxê; ew ê li erdê bibe mîna terxê û bibêje, “Hey heywanên hovî! Kê ez kirim nav vê pirrikê, ey qeşmerên bêmejî, zû min bibin li ser textê min deynin, hîna ez jî nola we nebûme tebayekî bodele.”

Enwer Karahan: Kevjalê bêserî, Nefel.com, 9/2007


mensûr

Em, Mansûr û Lejyoner

sernavê nivîsek Sever Işık di kovara Nûbihar de, hj. 102, 9/2007


mensûr

pexşan, pexşanî, çîrokî, ne helbestkî, ne menzûm

Çar kitêbên Mele Xalitê Licî (Xalit Remo – Ayçiçek) ku bi awayekî manzûm û mensûr hatine nivîsandin, di nav berhevokekê de kom bûn û bi navê “Serpêhatiyên Zana” di nav weşanên Avesta de çap bûn.


hişîn

hişîntir (comparative)
herî hişîn (merkezî) (superlative)
tewrî hişîn (rojavayî) (superlative)
هشین (Kurdish-Arabic)

şîn; rengê wek rengê esmanî yan wek yê deryayê. #0000FF

بحرا رجز بو چه خوش مرفلاخضر چه کسکه احمر خو صورهازرق هشینه جورب چه گورهBeḥra recez bo çi xweş mureffel?Exḍer çi? Kesk e; eḥmer xwe ṣor eEzreq hişîn e. Cewreb çi? Gore

rengê kesk (ji bo tiştên xwezayî wek: belg, pîvaz û sêv)


virnî

Hevreha farisiya navîn [skrîpt hewce ye] (eburnay) û farisî [skrîpt hewce ye] (burnay).

Ajalên ku dereng zane û loma lawaz û qels in, ne hilî.

Berxikên virnî.

Xebatên li ser dîroka wêjeya kurdî kêm in û yên heyî jî hê virnî ne.

Murat Çelik, 'Adat û Rusûmatnameê Tewayîfè Ekradìye, Mela Mehmûdê Bazîdî (Metn û Lêkolîn), Teza Mastirê ya Neçapbûyî, Zanîngeha Mardin Artukluyê Enstîtuya Zimanên Zindî yên li Tirkîyeyê, Mêrdîn, 2015

Genim, ceh, nîsk ...yên dereng hatine çandin jê re tê gotin çandiniya virnî.


mimtaz

mimtaztir (comparative)
herî mimtaz (merkezî) (superlative)
tewrî mimtaz (rojavayî) (superlative)
mimtaztirîn (soranîzm) (superlative)
mumtaz

bijare, imtiyazdar, xas, taybet,
pirr baş, herî baş


mumtaz

mumtaztir (comparative)
herî mumtaz (merkezî) (superlative)
tewrî mumtaz (rojavayî) (superlative)
mumtaztirîn (soranîzm) (superlative)
mimtaz

Ev bîmededê di ummeta xwe
Mumtaz kirîn bi himmeta xwe
Wer'a wî we reng dîn qewî kir


rengtarî

tişta/ê ku rengek yan hin rengên tarî hene lê rengên geş anku vebûyî nînin


sererast

sererasttir (comparative)
herî sererast (merkezî) (superlative)
tewrî sererast (rojavayî) (superlative)
serast
serrast

Dirist, rastkirî, bêkêmasî, bêşaşî, bêçewtî, bêxeletî.

Sererast kirin.


sexik

Guhartoyeke sexî (“xizmetxweş, aqilsivik”).

Guhartoyeke saxik (“evdal, gêj, dilsaf, aqilsivik”).


gewz

gewztir (comparative)
herî gewz (merkezî) (superlative)
tewrî gewz (rojavayî) (superlative)
gewztirîn (soranîzm) (superlative)
gewiz

dilxweş, kêfxweş, neşedar, bikeyf, coşdar, bicoş

Ji ava Elbatê vexwarî
Û bi birincê Qerejdaxê gewz biye.

1995, Rojen Barnas, Milkê Evînê, Nûdem, r. 16, ISBN 91 88592-146


hişaza

hişazatir (comparative)
herî hişaza (merkezî) (superlative)
tewrî hişaza (rojavayî) (superlative)
hişazatirîn (soranîzm) (superlative)
hişazad


xêrindar

xêrindartir (comparative)
herî xêrindar (merkezî) (superlative)
tewrî xêrindar (rojavayî) (superlative)

bixêr, xêrdar, qenc (bi taybetî wek bersiva "Bi xêr hatî" têt bikaranîn)


kotî

Ji tirkî kötü (“xirab”) ji tirkiya kevn köti, hevreha gagawzî kötü.

gurî

Ji wî kesî/ê re tê gotin yê/a ku tûşî nexweşiya gurriyatiyê bûyî.


yobaz

hur, serhişk, paşverû, kevneperist, fanatîk, fundamentalîst, bêtolerans, bêtehemil, murtecî

Hem ew jî, rastîyekî rast û çep e- bûye şepe- ku, Birêvebirên Sazmana PKK ya îro- ji sedî, nod û nehên wan- `Elewî ne, îdare û dubaretî ya wê, bi destê wane, di destê wan da ye, bi dîrektifa vane; ko `Elewî jî, -Elewî yên Tu (r)kîya yê- ji sedî nod û çend, Kemalîst in, karê wan, pêxwarin û vexwarine, pêra kirin û têra kirine, neyarî ya bîr û bawerîya ne, berbirî ya çareserî ya ne, yobaz û qurnaz in, hoya wana herî mezin jî, mey û ney û saz in; peyvendî yên wan, -bi tu avayî- bi Kurdistan û azadîya Kurdistanê tune, ji Kemalîstan zêdetir Kemalîst in, li pey komara Kemalîsta faşîst in; kelmîst ên bê wîstin, pirrên wan Ataîst in; Her çiqas ku, hinek nekemalîstên wan jî, hene, welat parêz in jî, lê mixabin, hem kêm in, hem jî, dêm in bejî ne bi kêm in!

8/2005, Abdurrahman Durre, Govend û Dîlan, sazbend û lîlan, Kerkuk-kurdistan.com


mêvanperwer

mêvanperwertir (comparative)
herî mêvanperwer (merkezî) (superlative)
tewrî mêvanperwer (rojavayî) (superlative)
mêvanperwertirîn (soranîzm) (superlative)
mêhvanperwer
mihvanperwer
mîvanperwer

kesa/ê ku qedrê mêvanan digire,
 kesa/ê ku ji mêvanan hez dike,
kesa/ê ku ji mêvanan re qenc e,
kesa/ê ku mêvanan xwedî dike


têrav

têravtir (comparative)
herî têrav (merkezî) (superlative)
tewrî têrav (rojavayî) (superlative)

Tiştê pirr av di nav de heye, dera ku av lê mişe ye; ne ziwa, ne kêmav, ne dêm.


şeroke

şeroketir (comparative)
herî şeroke (merkezî) (superlative)
tewrî şeroke (rojavayî) (superlative)
şerrok
şerok
şerroke


teqandî

peqandî, teqî, teqiyayî,
ya / yê ku hatiye peqandin

peqiyayî^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


pirtikandî

pirtikî, pirt-pirtkirî, kirî pirtik-pirtik, peritandî, pijikandî, hûr-hûrkirî, parçe-parçekirî, çirandî, dirandî,
jihevveqetandî, kirî qed-qed, ker-kerkirî, rîçal-rîçalkirî, qed-qedkirî


pejirîner

Ya/yê ku tiştekî dipejirîne anku qebûl dike.


qebûlbar

qebûlbartir (comparative)
herî qebûlbar (merkezî) (superlative)
tewrî qebûlbar (rojavayî) (superlative)
qebûlbartirîn (soranîzm) (superlative)
maqbûl

pejirbar, meqbûl,
tişta/ê ku tê yan dikare bêt qebûlkirin anku pejirandin

Min meseleya hebûna PKK-ê ya li bakurê Iraqê hem digel Barzanî û hem digel Talebanî axivî. Min ji wan re got ko çavlêgirtina hebûna PKK-ê ya li bakurê Iraqê ne qebûlbar e. Ev rê li ber lihevhatina li Iraqê digire.

Zalmay Xelîlzad li gor Nefel.com, 10/2007

pejirandî^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


topçî

topavêj

Eskerên ku di şerî de topan bi kar tînin.

Hêzên topçî yên ordiya tirkan şeva borî bi giranî hinek gundên qezaya Amêdiyê ya ser bi wîlayeta Dihokê ve topbaran kir ko yek ji wan gundan tenê yek kîlometreyê ji merkeza nahîyeya Dêrelûkê dûr e.

gogvan, tepikvan, lîstikvan, yarîker, toplîz

Zilamê ku kiriyarên seksî digel regezê nêr encam dide, zilamê ku di qûna regezê nêr dine.


şefaf

şefaftir (comparative)
herî şefaf (merkezî) (superlative)
tewrî şefaf (rojavayî) (superlative)
şeffaf
şelaf

zelal

Tişta/ê ku mirov dikare tê re tiştek din bibîne.

Birêvebiriya Buş û Kongreyê fişar da ser hukumeta Bexdayê da ew ji bo qanûneka bikêrhatî ya şefaf bilezîne. Me jî welê kir. Lê tu yek ji me biserneket. Ew qanûna ku me di parlamentoya xwe de qebûl kir gelekî wek wê qanûnê ye ku di meha adarê de hemû partiyan li serê li hev kiribû.

Nêçîrvan Barzanî di nameyekê de ku di rojanemeya Wall Street Journal de bi îngilîzî derketiye û Netkurd.com'ê kiriye kurdî, 10/2007


xeyalperist

îdealîst

Kesa/ê ku bawerî bi tiştên ku ne ihtimal e biqewimin heye, kesa/ê ku bawer dike ku dikare tiştek bingehîn biguherîne yan bêt guherandin


feleknaz

bextiyar, bisiûd, xweşbext,
berdiliya/ê felekê,
kesa/ê ku tê felek jê re qenc e.


îdealîst

Kesa/ê ku bawerî bi tiştên ku ne ihtimal e biqewimin heye,
kesa/ê ku bawer dike ku dikare tiştek bingehîn biguherîne yan bêt guherandin,
kesa/ê ku bawerî bi îdealîzmê heye


helbestkî

şiirî, wek helbestan, tişta/ê ku bi zimanek estetîk hatiye nivîsîn


zîvîn

zîvîntir (comparative)
herî zîvîn (merkezî) (superlative)
tewrî zîvîn (rojavayî) (superlative)
زیڤین (Kurdish-Arabic)
zîvî
zêrrîn
bronzî

Tişta/ê ku ji zîvî hatiye çêkirin yan mîna zîvî ye.

rengê zîvîn:


girêl

girêltir (comparative)
herî girêl (merkezî) (superlative)
tewrî girêl (rojavayî) (superlative)
girrêl
grêl
grrêl

Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.


xefîf

xefîftir (comparative)
herî xefîf (merkezî) (superlative)
tewrî xefîf (rojavayî) (superlative)

Ey Dîlbera gerdenletîf,
Way nazika qamet-elîf,
Qamet ji reyhana xefîf,
Wêran ez im, malim xirab.


misbet

misbettir (comparative)
herî misbet (merkezî) (superlative)
tewrî misbet (rojavayî) (superlative)
misbettirîn (soranîzm) (superlative)
musbet
nisbet

erênî, pozîtîv, erêyî, qebûlker, pejirîner

Bersiva wan bo pêşniyara me pozîtîv bû.

Pêşketinên pozîtîv


bêqam

bêqamtir (comparative)
herî bêqam (merkezî) (superlative)
tewrî bêqam (rojavayî) (superlative)
bêqamtirîn (soranîzm) (superlative)


polîsiye

Deyn ji fransî policier, têkildarî polîs.

Polîsên ku li delîlan digerin daku tawanekê çareser bikin, (bi taybetî polîsên sivîl).

Enqereyê problem mezin kiriye. Em di destnîşankirina problemê de demekê dirêj xapiyan. Ji ber tabuyan îmkana me ya ko em problemê baş minaqeşe bikin û biçin nêv rayên wê de çênebû. Di destpêkê de me got ev grupeka ko ji 3–4 çeteciyan pêk têt e û me tedbîrên polîsiye wergirtin lê belê di netîceyê de em îro li hemberî rêxistinekê ne ko bi hezaran çekdarên wê hene.

parlemanterê AKPê Ihsan Arslan di televizyona NTV ya tirkî de li gor Nefel.com, 10/2007


sosyolojîk

sosyolojîktir (comparative)
herî sosyolojîk (merkezî) (superlative)
tewrî sosyolojîk (rojavayî) (superlative)

Pîvanên netewebûnê çi ne? Ziman yek ji wan pîvanên netewebûnê ye an na? Bersiv erênî be, civaka kurd çima bi hewldaneke mezin ji zimanê xwe direve? Kîjan rastiyên sosyolojîk sedemên vê encamê ne? Saziyên me yên akademîk çi lêkolînên zanyarî kirine li ser van sedeman? Lêkolînek di nav malbatên kurd de hatiye kirin ku çima di nav mala xwe de bi zarokên xwe re bi zimanê xwe naaxivin? Ji sedî çend ên zarokên kurd bi zimanê xwe dizanin?

Nijad Arda: Pirs, Amidakurd.com, 10/2007


akademîk

akademîktir (comparative)
herî akademîk (merkezî) (superlative)
tewrî akademîk (rojavayî) (superlative)
akademîktirîn (soranîzm) (superlative)
ekademîk

Deyn ji îngilîzî academic ji fransî académique, ji latînî academia, ji yûnaniya kevn ἀκαδημικός (akadēmikós), ji Ἀκαδημία (Akadēmía) an Ἀκαδήμεια (Akadḗmeia), navê cihekî ye ku Platon ders dida.


peyvkî

bi peyvan, bi gotinan, devkî, bi peyivînê, bi axivînê, ne nivîskî


kujende

kujendetir (comparative)
herî kujende (merkezî) (superlative)
tewrî kujende (rojavayî) (superlative)
kujendetirîn (soranîzm) (superlative)
kujinde

kujer, qatil, kesa/ê yan tişta/ê ku kesekî yan tiştekî dikuje

Jehr madeyek kujende ye.


cihêreng

cihêrengtir (comparative)
herî cihêreng (merkezî) (superlative)
tewrî cihêreng (rojavayî) (superlative)
cihêrengtirîn (soranîzm) (superlative)

Ji cihê + reng. Bide ber soranî جیاواز (ciyawaz).

cuda, cihê, têvel, ciyawaz, cudaçeşn, cuda-cuda, ne mîna hev

Me gişan bi kêfxweşî li lîstikê temaşe kir. Lîstik beş bi beş bû. Yek beşek li ser mijareke cuda bû. Gelek tiştên cihêreng hatibûn ceribandin.

Samî Tan: Xewn û xeyal, Amidakurd.com, 10/2007

ferq^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


grotesk

grotesktir (comparative)
herî grotesk (merkezî) (superlative)
tewrî grotesk (rojavayî) (superlative)
grotesktirîn (soranîzm) (superlative)

pêkenok, seyr, xerîb, ecêb, komîk, awawok


diyakronîk

diyakronîktir (comparative)
herî diyakronîk (merkezî) (superlative)
tewrî diyakronîk (rojavayî) (superlative)
diyakronîktirîn (soranîzm) (superlative)
dîakronîk


miherik

Ji erebî [Peyv?], محرّك (muḥarrik, “ya/yê ku dide hereketkirin”) têkildarî tehrîk, hereket.

hander, palder, teşwîqker, livîner, tehrîkker, hereketker,
tişta/ê yan kesa/ê ku tiştekî dilivîne


karîger

karîgertir (comparative)
herî karîger (merkezî) (superlative)
tewrî karîger (rojavayî) (superlative)
karîgertirîn (soranîzm) (superlative)
كاریگهر (Kurdish-Arabic)

çalak, çist, lebatî, aktîv, şipil, çibik, bibandor, bitesîr, efektîv

tesîrker, bandorker^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


mexsûs

mexsûstir (comparative)
herî mexsûs (merkezî) (superlative)
tewrî mexsûs (rojavayî) (superlative)
mexsûstirîn (soranîzm) (superlative)
maxsûs

Mehda ji we ra dikim girînê
Mexsûs ji nik Sitî û Zînan
Hatim li we xweş bikim birînan


domînant

domînanttir (comparative)
herî domînant (merkezî) (superlative)
tewrî domînant (rojavayî) (superlative)
domînanttirîn (soranîzm) (superlative)

serwer, serdar, emirdar^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


baqî

baqîtir (comparative)
herî baqî (merkezî) (superlative)
tewrî baqî (rojavayî) (superlative)

ebedî, bêdawî, berdewam, mayinde, daîmî, xweragir, neguher, nemir

Em ê tev herin. Her kes li benda dora xwe ye. Baqî Xwedê ye helbet. Lê kê çi berhemek li dû xwe hiştibe, ew jî baqî ye. Xwezî bi wan kesan ku li dû xwe berhemên qenc dihêlin; hem xizmeta neteweya xwe dikin û hem jî xizmeta mirovatîyê dikin. Ez bawer im ku Mehmed Uzun bi dilekî rehet çû; hesret pê re nema.

Roşan Lezgîn di deftera peyamên sersaxiyê de, Netkurd.com, 10/2007


şekawe

Kurdistan Alayê te her şekawe be!


serpas

serpastir (comparative)
herî serpas (merkezî) (superlative)
tewrî serpas (rojavayî) (superlative)

Neniximandî, nenixamtî, bê lihêf yan betenî li ser.

Ez îşev serpas raketim. Hemû laşê min qerisiye.


akord

akordtir (comparative)
herî akord (merkezî) (superlative)
tewrî akord (rojavayî) (superlative)


mihteşem

mihteşemtir (comparative)
herî mihteşem (merkezî) (superlative)
tewrî mihteşem (rojavayî) (superlative)
mihteşemtirîn (soranîzm) (superlative)
muhteşem

Ji farisî محتشم, ji erebî مُحْتَشِمْ (muḥtašim).

Yê xwedî-ihtişam, bihişmet, bidebdebe, wurşedar.


miteesir

miteesirtir (comparative)
herî miteesir (merkezî) (superlative)
tewrî miteesir (rojavayî) (superlative)
miteesirtirîn (soranîzm) (superlative)
muteesir

bandorlêbûyî, kesa/ê yan tişta/ê ku bandora anku tesîra kesekî yan tiştekî lê bûye,
kesa/ê yan tişta/ê ku ketiye bin bandora anku tesîra kesekî yan tiştekî


dîplomatîk

dîplomatîktir (comparative)
herî dîplomatîk (merkezî) (superlative)
tewrî dîplomatîk (rojavayî) (superlative)
dîplomatîktirîn (soranîzm) (superlative)

têkildarî dîplomasiyê, bi rêyên dîplomasiyê

bi rêbazên gotûbêjan û ne bi yên çekdarî


kuşpene

kuşpenetir (comparative)
herî kuşpene (merkezî) (superlative)
tewrî kuşpene (rojavayî) (superlative)
kuşpenetirîn (soranîzm) (superlative)
kişpene

qure

Kesa/ê ku xwe zêde mezin yan giring dihesibîne.

Qey ji bo ku van rojan dewleta wî behsa êrîşên ser Kurdistana azad dike, Özkök bi kuşpenetiyeka vala, di meqaleya xwe ye îro de xwedêgiravî şiretan - lê esas tehdîdan - li kurdan dike, dixwaze ku kurd van rojan fîlmên li ser Vietnamê temaşe bikin û bibînin ku dema Amerîka bi hezîmeteka mezin ji Vietnamê vekişiya çawa dev ji wan hevkarên xwe yên vîetnamî berda, çewa ew li cih di nav destê dijminan de hiştin û bi vî awayî vekişiya.

Murad Ciwan: Duh hezîmeta Balkan, îro Kurdistan, Netkurd.com, 10/2007

Kesê/a ku çi dihê ber devê wî dibêje, kesê/a ku bergîya zimanê xwe nizane.


deşîfre

deşîfretir (comparative)
herî deşîfre (merkezî) (superlative)
tewrî deşîfre (rojavayî) (superlative)
deşîfretirîn (soranîzm) (superlative)

Ji fransî déchiffré, ji déchiffrer ji dé- + chiffre + -er, têkildarî şîfre.

eşkere, xwiya, diyar, berçav, aşkira, penî,
tişta/ê ku berê dizîkî û nepenî bû lê paşî hatiye vedîtin anku xelk pê hesiye

Mehmed Uzunî, li Sîweregê sempatîzanekî sosyalîzmê û xortekî şoreşger bû. Di sala 1971-an de leşkeran li Tirkiyeyê dîsa desthilatdarî girtibûnn destê xwe. Sosyalîst, şoreşger û kurdperwer hepiskiribûn, rêxistinên wan qedexe kiribûn û li ser gelên Tirkiyeyê zulmek didomandin. Li hemberî ev zulm û zordariya desthilatdariya leşkerî û dewletî, xebateke îllegal dest pê kiribû. Şefaqa Doğu Perînçekî û Îbrahîm Kayayî jî yek ji van rêxistinên îllegal û çepitiya Tirk bû. Şefaqê ji bona xebatê li Kurdistanê zêdetir derfet dîtîbû. Rêxistina Şefaqê li Sîweregê jî xebata xwe didomand. Mehmed Uzunî jî, ji xebata rêxistina Şefaqê re bibû alîkar. Şefaq li Sîweregê deşîfre bû. Ji bo rêxistina Şefaqê bi dehan kes hatin binçavkirin û hepis kirin. Mehmed Uzunî jî yek ji wan kesan bû.

Îbrahîm Güçlü: Mehmed Uzun û rastiyên ku nayên ser zimên, Netkurd.com, 10/2007


mitleq

Ji erebî مُطْلَق (muṭlaq, “teqez, miheqeq”)

teqez, miheqeq, qethî, bêşert, bêmerc, bêguman, bêşik, bivê-nevê, îlle, tekûz, misoger, çawan be jî, qutebir, erhede^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)

Herkes baş dizane ku kovara Rizgariyê, avakirina îdeolojiya kurdîtî bona xwe kiribû armanc. Bi tirkan re bi her awayî cûdayetî pêşniyar dikir û diparast. Ji bona rêxistineke mitlaq ya serbixwe ya Kurdistanî ava bike xebat dikir. Azadiya neteweya kurd û serxwebûna Kurdistanê diparast. Yekîtiya Kurdistanê, yekîtî û tîfaqa di navbeyna hêzên sosyalîst yên Kurdistanê li tevayî Kurdistanê diparast. Li Bakurê Kurdistanê û li tevayî Kurdistanê eniya neteweyî cara yekem ji aliyê Rizgariyê de hat parastin. Ji bona vê jî, Mehmed Uzunî di nav civata nivîskarî ya Rizgariyê de marksîstekî Ortodoks û hişk, azadixwaz û rizgarîxwazekî Kurdistanî yê gelek radîkal bû.


radîkal

Bi rêya fransî yan îngilîzî radical, ji latînî radix (“genîtîv”): radicis (“reh, demar”).

serhişk

Kesa/ê ku ti rê û rêbazên ji bilî yên xwe napejirîne.


hor

hortir (comparative)
herî hor (merkezî) (superlative)
tewrî hor (rojavayî) (superlative)
hortirîn (soranîzm) (superlative)
horî
hur
hûr

dilovan, dilnerm, mihrevan, bexşende, birehm, rehîm, rehman, piyar, şefîq, mişfîq

Taze kişandî xet bi xet
Hor û fireşte kê we dîn
Nazik û xob û sirşirîn


berqerar

berqerartir (comparative)
herî berqerar (merkezî) (superlative)
tewrî berqerar (rojavayî) (superlative)
berqerartirîn (soranîzm) (superlative)
berqirar

aram, hêmin, aşt, tena, bi-istiqrar, ewle


mechûl

nenas, bênav, tişta/ê ku nayê zanîn yan kesa/ê ku nayê nasîn

qetlên faîlê meçhûl


bênav

bênavtir (comparative)
herî bênav (merkezî) (superlative)
tewrî bênav (rojavayî) (superlative)
bênavtirîn (soranîzm) (superlative)
بێناڤ (Kurdish-Arabic)

nenas

Kesa/ê yan tişta/ê ku nayê nasîn yan zanîn.


kasûlî

arode, tembel, tiral, kislan, bêxîret,
kesa/ê nikare yan naxwaze tiştekê/î bike tevî ku ew tişt ne dijwar e jî

gewende, destgiran, leşgiran, qûngiran, zexel, moris^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


miûz

miûztir (comparative)
herî miûz (merkezî) (superlative)
tewrî miûz (rojavayî) (superlative)
miûztirîn (soranîzm) (superlative)
meîz
meûz
miîz

jar, hejar, hewcedar, mihtac, belengaz, feqîr, perîşan


parçenebar

parçenebartir (comparative)
herî parçenebar (merkezî) (superlative)
tewrî parçenebar (rojavayî) (superlative)
parçenebartirîn (soranîzm) (superlative)
perçenebar

ne parçebar, tişta/ê ku parçe nabe û nikare bêt parçekirin


degmen

degmentir (comparative)
herî degmen (merkezî) (superlative)
tewrî degmen (rojavayî) (superlative)
degmentirîn (soranîzm) (superlative)
dekmen

nadir, nayab, kêm, kêmpeyda,
tişta/ê ku kêm heye yan kêm tê dîtin yan bi hêsanî nayê peydakirin


bajêle

bajêletir (comparative)
herî bajêle (merkezî) (superlative)
tewrî bajêle (rojavayî) (superlative)
bacele
bacêle
bajele

aware, derbider, mişextî, koçber, penaber, revok, firar, harib

Paşî gotin tivya mejî zimanekê Sitanderd (Ziman liser wî bihête kêşan û pîvan hebît, eve jî di warê kiryarêda çênabît, çinkî zaravê wan diyalêkteka Farisî ya bajêle û sexletêt Ezmanekî têda nînin, evê çendê serhizr (tîyorî) a wan bo Ezmanê Kurdî diyar diket û herwesa jî Zaravê wan pêvenahêt çi Ziman liser bêne sitanderdkirin, jiber kirêtyêt Ezmanî) ku hemî pê bi axivin û binivîsin.

26.12.2009, Konfiransa Soranîkirnê an jî Dojminiya Sêqolî li ser Kurmancîyê, Ebdulhemîdê Bamerrnî https://web.archive.org/https://diyarname.com/news.php?Idx=2988 arşîv, diyarname.com

Bila kes nebêje bajar di destê Kurdan de ye, na na şaş nebin, bajar di destê guran de ye û xelkê me melûl û bajêle û revok bûne.

18.08.2017, Yaqûb Kurmanc, Makû min xemgîn dike https://web.archive.org/https://krd.riataza.com/2017/08/18/maku-min-xemgin-dike/ arşîv, riataza.com


derbider

der (derî, dergeh) + bi + der anku kesa/ê ku ji ber deriyekî diçe yê din.

aware, bajêle, mişextî, koçber, penaber, revok, firar, harib, belav bûn
 kesê/a ku ji warê xwe bar dike ji ber her sedemekê.


neferî

tirimpêlên neferî


binbir

binbirr (positive)
binbirrtir (comparative)
herî binbirr (merkezî) (superlative)
tewrî binbirr (rojavayî) (superlative)
binbirrtirîn (soranîzm) (superlative)
binbirr
binbir kirin

(Lêker) binbir kirin
(Navdêr) binbirkirin

qirkirin, birandin, qutkirin, nehêlan, wêrankirin, vebirkirin

Ez careka din dibêjim ku em nikarin bêjin ku me îşkence binbir kiriye. Lê ez bi rehetî dikarim ji bo te bêjim ku ew gavên ku me di van du salan de avêtine ew qas mezin in ku cihê dilxweşkirinê ne û wek serokwezîr ez şanaziyê bi van gavên avêtî dikim.


birayane

qenc, çak, baş, wek birayan, mîna birayan


artêşî

artêşîtir (comparative)
herî artêşî (merkezî) (superlative)
tewrî artêşî (rojavayî) (superlative)

leşkerî, eskerî, serbazî, çekdarî, cêşî, milîtarî


tez

teztir (comparative)
herî tez (merkezî) (superlative)
tewrî tez (rojavayî) (superlative)

Guhartoyeke tezî (“sarma, sirr, tezîbûn”).


mezûn

destûrdar

Kesa/ê ku destûra anku izina kirina tiştekî heye.

Wan nîne bi kes çu rufq û rehmetMe'zûn bike terreyê di terrarDa hukim bikin li şah û xundkar


bipele

bipeletir (comparative)
herî bipele (merkezî) (superlative)
tewrî bipele (rojavayî) (superlative)
bipeletirîn (soranîzm) (superlative)

lezgîn, acîl^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


xêrayî

bipele, pelepel^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


şikirdar

şikirdartir (comparative)
herî şikirdar (merkezî) (superlative)
tewrî şikirdar (rojavayî) (superlative)
şikurdar
şukurdar

Şukurdar în ji vî halî
Hewayê lewleba salî

qayil^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


navincî

medyûm, ne mezin û ne biçûk, ne zehmet û ne asanî, ne kelandî û ne xav û hwd

»Dastana Fatê û Silu«yî serhatiyek e ji nivîsîna Ehmed Balayî. Nivîskar di vê pirtûka xwe de behsê serhatiyên du evîndaran, Fatê û Siluyî dike. Ev pirtûk ji qebareyê navincî ye û ji 88 rûpelan pêk têt. Mihemedê Mela Hemdî bi karê raxistina rûpelan û dîzaynê rabûye û ew li çapxaneya Hawarê li Dihokê hatiye çap kirin.


şayeste

hejî, hêja, layiqî, babetî, sezaî, şayan, sezawer, şirjav, şan, serwe, liyaq,

Ew şayesteyî pesnan e.

Ey wasiteyê wucûdê kewneynŞayesteyê qurbê »qabi qewseyn«Şahinşehê textigehê Medîne


mehû

mehûtir (comparative)
herî mehû (merkezî) (superlative)
tewrî mehû (rojavayî) (superlative)
mehûtirîn (soranîzm) (superlative)
mehî
mahû
mahv
(di bin tesîra tirkî de)
mehv
(di bin tesîra tirkî de)

Ji erebî محو (meḥû), têkilî إمحاء (imḥai).

betilî, kerixî, mandî, westiyayî, qerimî, şeqî


sermayedar

kapîtalîst, paredar, maldar, zengîn, dewlemend


nexşîn

nexşandî, binexş, nexşkirî, nexşdayî, xemilandî, rengîn


biqisûr

biqisûrtir (comparative)
herî biqisûr (merkezî) (superlative)
tewrî biqisûr (rojavayî) (superlative)
biqisûrtirîn (soranîzm) (superlative)
biqusûr


biêb

biêbtir (comparative)
herî biêb (merkezî) (superlative)
tewrî biêb (rojavayî) (superlative)
biêbtirîn (soranîzm) (superlative)


marjînal

marjînaltir (comparative)
herî marjînal (merkezî) (superlative)
tewrî marjînal (rojavayî) (superlative)
marjînaltirîn (soranîzm) (superlative)

Bi rêya fransî marginal, ji latînî marginem ji margo.

varrê, veder, rexkî, li rexekî yan rexan, ne li nîvekê

negiring, ne serekî, biçûk, kêm, hindik, piçek

Partiyek marjînal.


hevşib

hevşibtir (comparative)
herî hevşib (merkezî) (superlative)
tewrî hevşib (rojavayî) (superlative)
hevşibtirîn (soranîzm) (superlative)

şibî hev, mîna hev, wek yekûdu, eynî, heman

hevşêwe, wekhev^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


pejirbar

pejirbartir (comparative)
herî pejirbar (merkezî) (superlative)
tewrî pejirbar (rojavayî) (superlative)
pejirbartirîn (soranîzm) (superlative)

qebûlbar, meqbûl, qebûlkirî, pejirandî,
tişta/ê ku têt yan dikare bêt pejirandin


kurrîn

Ji bo guhertoya rastnivîsî binêre kurîn.

Bi hatina islamiyetê re devên jinan hatin klît û morkirin. Pê re çav jî li jinan hatin morkirin!.. Û jin di nav sedsalan de çavtirsî bûn. Mêran zor û pêkutiyê mîna şûrê Demokles li ser serê jinan girt. Mêr bû “axa” yê “harem”ê. Tu mafekî jinê tune bû ku bikaribe li dijî, an li ber “mêr” biaxive û nêrînên xwe, daxwaz û armancên xwe bêje. Ji xwe nedikarî armanceka “jinê” hebe jî. Ji bo jiyanê yek sedemeke jinê bi tenê hebû ku ew jî koletî û xizmeta “mêr” bû. Erka jinê ew bû ku zarokên kurrîn ji mêran re bînin û xizmeteke baş bidine wan. Ev êş, zor û zilm li ser jinê bi hezaran salan waha berdevam kir û hîn jî bi temamî neşikestiye. Cî bi cî, bi giranî jî didome.

11/2007, Bîrgul Özbariş ARDA, Bersiva [bo] Eskerê Boyîk: Dema Hareman derbas bû!, Amidakurd.com


kurîn

kurîntir (comparative)
herî kurîn (merkezî) (superlative)
tewrî kurîn (rojavayî) (superlative)
kurrîn


otantîk

otantîktir (comparative)
herî otantîk (merkezî) (superlative)
tewrî otantîk (rojavayî) (superlative)
otantîktirîn (soranîzm) (superlative)

Ji fransî authentique yan îngilîzî authentic.

resen, orijînal, heqîqî, dirist, rast, ne sexte


bêserûşûn

bêserûşûntir (comparative)
herî bêserûşûn (merkezî) (superlative)
tewrî bêserûşûn (rojavayî) (superlative)
بێسەرووشوون (Kurdish-Arabic)
bêserûşwên
bêserûşîn

hinda, winda, berze, ne diyar, ne xwiya, ne berçav, ne mewcûd


miçandî

neqandî, qepatkirî, girtî (bi taybetî çav)


neqandî

Dû re Faris Efendî bi çavên nîv-neqandî li min nerî...

Xelîl Cibran (terciman: Husein Muhammed), Baskên Şkestî, r. 65

Welê şareza bî li balafira xwe da, dikarî bi çav neqandî jêk bikit û têk bidit!

1989, Mele Mehmûd Dêrşewî, MIŞTAXA ÇIYA JI GOTINÊN PÊŞIYA, Stockholm, r. 147


menzûm

menzûmtir (comparative)
herî menzûm (merkezî) (superlative)
tewrî menzûm (rojavayî) (superlative)
menzûmtirîn (soranîzm) (superlative)
mensûr

Di vê navê de her çend weke vê şêwazê helbestên ku xîtabî dildara xwe Xeyda kirine, di dîwana ‘Agir û Pirûsk’ beşa ‘name û reşbelekan’ de cih negirtibin jî, di hemû dîwanên mayî de -Zend Avista, Salar û Mîdya, Şerefnameya Menzûm ne tê de -helbesten qest- Xeyda cihekî girîng digirin.

Arjen Arî: Di Helbesta Cegerxwîn De şêweyek: HELBESTNAME, Kovaraw.com, 11/2007


xob

xobtir (comparative)
herî xob (merkezî) (superlative)
tewrî xob (rojavayî) (superlative)
xub


melaxwer

melaxwertir (comparative)
herî melaxwer (merkezî) (superlative)
tewrî melaxwer (rojavayî) (superlative)
melaxwertirîn (soranîzm) (superlative)
melaxor
melaxwir
melexor
melexwer
melexwir
melexur

mela + -xwer (anku tiştên ku mela dixwe yan dikirre, ji ber ku mela ne dewlemend bûn)


miesir

miesirtir (comparative)
herî miesir (merkezî) (superlative)
tewrî miesir (rojavayî) (superlative)
miesirtirîn (soranîzm) (superlative)
miessir
muesir
muessir

karîger, bibandor, rayda, bandorker, bitesîr, tesîrker, bandorker, kartêker, hîkarîdar, efektîv


fêdebexş

fêdebexştir (comparative)
herî fêdebexş (merkezî) (superlative)
tewrî fêdebexş (rojavayî) (superlative)
fêdebexştirîn (soranîzm) (superlative)
faydebexş
feydebexş

fêdeder, kêrhatî, bikêr, mifadar, sûdmend, fêdedar, bimifa, sûdder, bisûd, bikelk, bixêr, biber, guncav, bikar, sûdbexş, mifabexş

Tê ferman kirin ku Dezgeha Ziman li gel Dezgeha Dîrokê di vî warî de hevkariyê bike û lêkolînên hîstorîk (dîrokî) û linguistîk (zimanevanî) bike. Ê fêdebexş be eger hûn parlamenterê Balikesîrê Ismail Haqqî jî beşdarî vê xebatê e bikin. Ez rica dikim ku lêkolîn bi tekûzî bên kirin û eger mimkin e encamên wê bo me bên hinartin.”


mitabiq

mitabiqtir (comparative)
herî mitabiq (merkezî) (superlative)
tewrî mitabiq (rojavayî) (superlative)
mitabiqtirîn (soranîzm) (superlative)
mutabiq

libar, guncav, lihevkirî, lihevhatî, pêkhatî, miwafiq

Li gorî pêkhatina xalên li jor pêvajoya çekdanînê di demeke ku herdu alî mutabiq bin de pêk bê.


patetîk

patetîktir (comparative)
herî patetîk (merkezî) (superlative)
tewrî patetîk (rojavayî) (superlative)
patetîktirîn (soranîzm) (superlative)

dilsoj, rezîl, riswa, xemgîr, xemder, emosyonal,
kesa/ê yan tiştê ku dilê mirovî pê dişewite


waqiî

realîstîk, gengaz, mimkin, pêkan, pratîk,
tişta/ê ku ne dûrî realîteyên jiyanê ye,
tişta/ê ku di rastiyê de heye,
tişta/ê ku di jiyanê de dikare peyda bibe


wesselam

wesselamtir (comparative)
herî wesselam (merkezî) (superlative)
tewrî wesselam (rojavayî) (superlative)
we sellam
we selam
weselam

(li dawiya gotinekê yan nivîsekê) û silav ü rêz

Ya Reb, îmanê dixwazin em mudam
Jêrê alaya Muhemmed wesselam

Mela Hesenê Bateyî, Mewlûda Kurdî, ~1720


nehez

neheztir (comparative)
herî nehez (merkezî) (superlative)
tewrî nehez (rojavayî) (superlative)
neheztirîn (soranîzm) (superlative)
نهحهز (Kurdish-Arabic)
nahez

neyar, dijmin, kesê/a ku hez ji mirovî neke, kesê/a ku kerbên wan ji mirovî vedibin

Berhem Salihî di hevdîtineke bi TV-ya Gelê Kurdistanê re dilgiraniya xwe li hemberî bûyera terorîstî ya duhî ya bajarê Kerkûkê nîşan da û got: — Bûyerên bi vî awayî karê nehez û dijminên gelê kurd e û ew dixwazin îradeya miletê me kêm bikin.


necis

necistir (comparative)
herî necis (merkezî) (superlative)
tewrî necis (rojavayî) (superlative)
necistirîn (soranîzm) (superlative)

Hevreha farisî ناچیز (naçîz) ji نا (na, “ne, na”) + چيز (çîz, “tişt, ti tişt”), ji zimanên îranî.

Gerçî ne meşrû dabûye
Derman necis bit mefu ye
Di merteba şerîetê

kirh^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


qelemdar

qelemdartir (comparative)
herî qelemdar (merkezî) (superlative)
tewrî qelemdar (rojavayî) (superlative)
qelemdartirîn (soranîzm) (superlative)


îrrasyonel

îrrasyoneltir (comparative)
herî îrrasyonel (merkezî) (superlative)
tewrî îrrasyonel (rojavayî) (superlative)
îrrasyoneltirîn (soranîzm) (superlative)
îrasyonel
îrasyonal
îrrasyonal

dûrî aqil, ne rasyonel, ne beraqil, ne lojîk, ne mantiqî, ne li gor aqilî, bêhiş, bêaqil

Em behsa daxwazên îrrasyonel yên tirkan û dewleta wan bikin.

11/2007, Arif Zêrevan, Tirk tiştên jixwezêdetir dixwazin, Nefel.com


rasyonel

rasyoneltir (comparative)
herî rasyonel (merkezî) (superlative)
tewrî rasyonel (rojavayî) (superlative)
rasyoneltirîn (soranîzm) (superlative)
rasyonal

Ji fransî rationnel ji latînî ratiōnālis ji ratiō + -ālis

Beraqil, lojîk, mantiqî, li gor aqilî, aqilane, eqlane.


mantiqî

vacî, berhiş, hişane, beraqil, lojîk, rasyonel, li gor aqilî, aqilane, eqlane

Bi rastî nayê fêhmkirin, ku Kurdên Başûr-Rojava bi çi mantiqî bi dewleta El-Mixebarat re dan û standinan çê dikin. Dewleta Sûriyê jî wek dewleta Tirk û Faris dijminê Kurdan e. Pêwendiyên bê bingeh û vala ji bilî zerarê ji tevgera Kurd re nîne. Loma divêt siyaseta Kurdên Sûriyê bi taybetê di pirsa pêwendiya rejimê de zelal bibe.

Fuad Sîpan: Dewleta el-Mixaberat dest pê kiriye gorra xwe dikole, Rojan.net, 6/2005


gotlak

...gotlak, qehp û qûnde ne!

Lotikxane.com, 11/2007 → here lînkê https://web.archive.org/http://www.lotikxane.com/arsiv/arsiv%2077.html arşîv


elmode

elmodetir (comparative)
herî elmode (merkezî) (superlative)
tewrî elmode (rojavayî) (superlative)
elmodetirîn (soranîzm) (superlative)

jinên ku cilên ewropî (ne yên kurdî yan erebî) li xwe dikin
(bi taybetî yên ku pirça xwe naniximînin)


komîk

komîktir (comparative)
herî komîk (merkezî) (superlative)
tewrî komîk (rojavayî) (superlative)
komîktirîn (soranîzm) (superlative)

: Etîmolojiya vê peyvê nehatiye nivîsîn. Eger tu bi rastî bizanî, kerem bike bişkoka "biguhêre" ya di ser van gotinan re bitikîne û etîmolojiya vê peyvê binivîse. Çavkaniyên ku te ew etîmolojî jê girtiye jî binivîse.


lezîz

lezîztir (comparative)
herî lezîz (merkezî) (superlative)
tewrî lezîz (rojavayî) (superlative)
lezîztirîn (soranîzm) (superlative)

Ji erebî لَذِيذ (laḏīḏ), têkildarî lezet

çêjdar, bitam, bilezet, tamxweş, biçêj, çêjxweş

Kuro ez bi serê te û Mehmûd Ehmedînejad kim, [alfabeya] latînî ji me Kurmancan re wek goştê berxan xweş û lezîz e. Tu jî goştê şeytanokan bixwe kaka...

Miradê Torî bo Ferhad Şekalî di Lotikxane.com de, 11/2007


çêjdar

çêjdartir (comparative)
herî çêjdar (merkezî) (superlative)
tewrî çêjdar (rojavayî) (superlative)
çêjdartirîn (soranîzm) (superlative)

bitam, bilezet, tamxweş, biçêj, çêjxweş, lezîz

lezetdar^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


bitam

bitamtir (comparative)
herî bitam (merkezî) (superlative)
tewrî bitam (rojavayî) (superlative)
bitamtirîn (soranîzm) (superlative)
bitahm
bitehm

çêjdar, bilezet, tamxweş, biçêj, çêjxweş, lezîz

bitalî, bitûjî, bisûrî, lezetdar^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


bilezet

bilezettir (comparative)
herî bilezet (merkezî) (superlative)
tewrî bilezet (rojavayî) (superlative)
bilezettirîn (soranîzm) (superlative)
bilazet

çêjdar, tamxweş, biçêj, çêjxweş, lezîz, lezetdar

bitam^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


tamxweş

tamxweştir (comparative)
herî tamxweş (merkezî) (superlative)
tewrî tamxweş (rojavayî) (superlative)
tamxweştirîn (soranîzm) (superlative)
tamxoş

çêjdar, bitam, biçêj, çêjxweş, lezîz, lezetdar, tamdar

bilezet^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


mihterem

mihteremtir (comparative)
herî mihterem (merkezî) (superlative)
tewrî mihterem (rojavayî) (superlative)
mihteremtirîn (soranîzm) (superlative)
muhterem

rêzdar, birêz, hêja, qedirgiran, bi qedir û qîmet

birûmet^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


ketbî

nivîskî, kîtabî, tişta/ê ku hatiye nivîsîn


behayî

behayîtir (comparative)
herî behayî (merkezî) (superlative)
tewrî behayî (rojavayî) (superlative)


polîtîk

Ji fransî politique, ji latînî politicus, ji yûnaniya kevn πολιτικός (politikós).

Julia Roberts dîsa polîtîk e.


hêrayî

Ar genimê hêrayî ye.
 Tehîn ji kunciyên hêrayî tê çêkirin


kihêl

kihêltir (comparative)
herî kihêl (merkezî) (superlative)
tewrî kihêl (rojavayî) (superlative)
kihêltirîn (soranîzm) (superlative)
kehêl

(hespên) rengê wan sorî qehweyî ve
(ku wek hespên pirr hêja tên hesibandin)

Kî hespê ji paşê re bibe, paşa dê ji wî re pênç hespên kihêl û pêncî zêran bide.

Çiyayê Agirî, Yaşar Kemal, Weşanxana Çanda Kurdî


hîlak

hîlaktir (comparative)
herî hîlak (merkezî) (superlative)
tewrî hîlak (rojavayî) (superlative)
hîlaktirîn (soranîzm) (superlative)
هیلاک (Kurdish-Arabic)
helak
hilak
helake

Ji erebî هلك (helak), hevreha aramî הלכ (h-l-k-: çûn, meşîn), akadî elaku (h-l-k-: çûn, meşîn).

(gelek) betilîn, westîn, xirabbûn, mirineka xerab, çûn cehnemê

Heq e ku li Melê kin
Hilak in j'derba tîrê
Derman divê ku lê kin


faşil

faşiltir (comparative)
herî faşil (merkezî) (superlative)
tewrî faşil (rojavayî) (superlative)
faşiltirîn (soranîzm) (superlative)
paşil

Berî hemû tiştekî Kurdistan ne yekgirtî ye ta navendeke siyasî hebe û biryareke weha bide, ger yekgirtî jî be, serdemê îro yê dinyayê ew serdem e ko destê xelkê di biryarên desthilatê de heye, ji bo wê yekê bi hîç rengekî rê nadin zaravayekî bi tenê bê sepandin (ferz kirin) bi ser neteweyekî pirzarava de. Serkirdeyek yan navendeke siyasî jî nîne di dema demokrasîyê de çarenivîsa xwe bixe greweke weha metirsîdar û bi berevajiyê daxwaza gelê xwe biryareke weha radîkal bide. Xwekujî ye bo serkirdeyekî siyasî ger bêt û serkêşîya kareke weha çewt bike. Di dawî de biryarên bi vî rengî, serkeftin bi dest naînin, nabin beşek ji çareserîyê û encam jî her faşil e.

Bedran Ehmed: Yeknetewebûn ne bi zimanê yekgirtî ye, wergerra kurmancî: Kasyan, Nefel.com, 11/2007


ehmeq

ehmeqtir (comparative)
herî ehmeq (merkezî) (superlative)
tewrî ehmeq (rojavayî) (superlative)
ehmeqtirîn (soranîzm) (superlative)
ئەحمەق (Kurdish-Arabic)
ahmeq
ehmaq

Ji erebî أحمق (eḥmeq) ku wek ahmak ketiye tirkî jî.

bêaqil, bêhiş, aqilsivik, nezan, sergerde, sergerdan, ne sexbêr,
 bale, serserî, cahil, şilatî, beredayî, dîn


sexbêr

sexbêrtir (comparative)
herî sexbêr (merkezî) (superlative)
tewrî sexbêr (rojavayî) (superlative)
biseqbêr
bisexbêr
seqbêr

Miqate, bidîqet, (li xwe yan li tiştekî) hişyar, baldar, xemxwer.


îbne

qûnde, qûnder, qûnek, hîz, ulan, homo, qûnfiroş,
 zelamê yan kurrê evîndarî mêran û yê seksê bi wan re dike. Tora heqaret seba hevzayendîyen tê gotin


pêbend

pêbendtir (comparative)
herî pêbend (merkezî) (superlative)
tewrî pêbend (rojavayî) (superlative)
pêbendtirîn (soranîzm) (superlative)

pabend, dilsoz, wefadar, pêgir, loyal, sadiq

pîbend, pêgirêdayî, kesa/ê ku piyên wî girêdayî ne


mişext

Ji peyva mişeqtî, meşeqet ya erebî [Peyv?].

aware, derbider, koçber, penaber, xerîb, sirgûnkirî, biyanî

Kurdistanek heye ji min wê de, her bihosta axa wê ji bo min pîroz, lê ez li ser sînga wê mişext, ez li ser dilê wê derbider, navê min tê de kirine ‘terorîst’, kirine ‘şaqî’, kirine ‘eşqiya’...

11/2007, Omer Dilsoz, Kurdistanek heye ji min wê de!, Amidakurd.com

revok, firar^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


şaqî

rêbir, keleş, eşqiya, isat, korsan, rêgir, şelîner, talanker

Omer Dilsoz: Kurdistanek heye ji min wê de!, Amidakurd.com, 11/2007


serhildêr

Kesa/ê yan koma ku dijî hikûmetê şer dike.


manewî

arişî, ruhî, canî, giyanî, exlaqî, moralî, psîkolojî, sincî,
ne madî yan bedenî

alîkariya madî û manewî

zarrokên manewî

Gelek kes Mistefa Barzanî wek babê manewî yê neteweya kurd dipejirînin.


madî

eşyayî yan diravî, aborî, iqtisadî, ekonomî,
manewî, ne ruhî, ne canî, ne giyanî, girêdayî para

Wan alîkariya madî dame.

Rewşa wan ya madî xirab e.

Çi newa tête bi sed nexme ji ewtarê hudûsHal û musteqbel û madî di xwe da têk-i yek inSubhê mewcûd e bi 'eynê xwe di êvarê hudûs

materyalîst, malhebîn, malperist, pareperist


krîmînalîze

Ji fransî [Peyv?]criminalisé ji criminaliser ji criminel ji crime (tawan, sûc) ji latînî crimen ji cernere

Zimanê kurdî li Tirkiyeyê hatiye krîmînalîzekirin.


nûxwirî

Zarokê nûxwirî.

Pirtûka nûxwirî.


dogmatîk

dogmatîktir (comparative)
herî dogmatîk (merkezî) (superlative)
tewrî dogmatîk (rojavayî) (superlative)
dogmatîktirîn (soranîzm) (superlative)

serhişk, înato, rijd
(bi taybetî hemberî baweriyek ku têr nehatiye peyitandin)


navsale

navsaletir (comparative)
herî navsale (merkezî) (superlative)
tewrî navsale (rojavayî) (superlative)
navsaletirîn (soranîzm) (superlative)
nêvsale
navsalî

navsere,
kesa/ê ku êdî ne genc e lê hê pîr jî nebûye,
teqrîben kesên 30- ta 50/60-salî


sakar

Pirsa azadî û xwederbirînê û pêdiviyên mirovî yên sade û sakar, mafê mirovî heye rahînana hez û arezûyên xwe bike, belê kengî û li kû?


xwemalî

tişta/ê wî welatî yan wê deverê bi xwe,
ne biyanî, ne xerîb, ne ecnebî, ne xaricî, ne derekî, ne derveyî


ekstra

Rast e, lê yê me, nehezkirina kitêban ekstra ye...

Enwer Karahan di hevpeyivînekê de li gel Newzad Hirorî, Nefel.com, 12/2007


online

Ji îngilîzî online ji on (“li ser”) + line (“hêl, xet”).

offline

serhêl, serxet, liserxetê, elektronîkî, li ser Internetê

Gelek kovarên kurdî yên online hene.

anku li ser Internetê derdikevin, ne li ser kaxezê

Malpera Kitêbxaneyê têt nû kirin. Gelek pirtûkên dijîtalîzekirî dê di malpera nû de bên bi cih kirin. Hinek agahiyên nû û babetên nû dê lê bên zêde kirin û madeyên kevin dê bên serast kirin. Herweha, îmkana lêgerînê di kataloga onlineyê ya Kitêbxaneyê de hêsantir dibe. Ez ji vê zêdetir behs nakim ta ko malper temam dibe û dikeve karî.

Newzad Hirorî di hevpeyivînekê de li gel Enwer Karahan, Nefel.com, 12/2007


pozber

dijber, dijmin, rikeber, hevrik, neyar, reqîb, oponent, mixalif


mithîş

mithîştir (comparative)
herî mithîş (merkezî) (superlative)
tewrî mithîş (rojavayî) (superlative)
mithîştirîn (soranîzm) (superlative)
muthîş

tirsnak, erjeng, giyansûz, ecêb, seyr, ecayîb, girtole, hêwilnak


kîp

kîptir (comparative)
herî kîp (merkezî) (superlative)
tewrî kîp (rojavayî) (superlative)
kîptirîn (soranîzm) (superlative)
kip


miaf

miaftir (comparative)
herî miaf (merkezî) (superlative)
tewrî miaf (rojavayî) (superlative)
miaftirîn (soranîzm) (superlative)
muaf

bexşandî

Kesê ku ji erkekî hatiye azadkirin,
kesê destûr heye ku erkek giştî bi cih neyîne.

Ew ji eskeriyê hatiye miafkirin.

Destûr jê re hatiye dan ku eskeriyê neke.

Nurettin Demirtaş piştî wek serokê DTPê hate hilbijartin bo Konferansa li YEyê û hin hevdîtinan derket dervayî welat. Piştî çûna wî ya dervayî welat, di derbarê DTPê doza girtinê hat vekirin û derbarê wî bi xwe jî ji sebebê ku xwedê giravî bi raporek sexte xwe ji leşkerîyê muaf kiriye, biryara girtinê derket.


asgarî

asgarîtir (comparative)
herî asgarî (merkezî) (superlative)
tewrî asgarî (rojavayî) (superlative)
esxerî
asxerî

Ji tirkî asgari, ji erebî أَصْغَر (esx¨er).

mînîmûm, kêmtirîn, herî kêm, hindiktirîn, jêrtirîn

Wezîrê Dewletê Mehmet Şîmşek li ser nîqaşên mehaneya asgarî ya karkeran duh axaftineke ecêb kir û got ku li Tirkiyeyê asta mehane "bilind" e.


mînîmûm

mînîmûmtir (comparative)
herî mînîmûm (merkezî) (superlative)
tewrî mînîmûm (rojavayî) (superlative)
mînîmûmtirîn (soranîzm) (superlative)

maksîmûm

asgarî, kêmtirîn, herî kêm, hindiktirîn, jêrtirîn


qeleş

PKK qelleş be, bêbext be, ew ne karê me ye, lê em wek Lotikxane tenê û tenê tiştekî zanin ku ew jî ev e: Kurd û Tirk tucarî nikarin bibin brayên hev. Ew ji qewmê Dêlegura Asenayê, Tatar, hov û dagîrkeran e. Ew nevîyên Hûlagû, Cengizxan, Tîmûrling û nevîyên Kor Mistoyê Kerxana Selanîkê ne. Lê em Kurd Arî ne, Zerdûştî ne, nevîyên Keyxusrew, Şêx Evdilqadirê Geylanî, Selaheddînê Eyyûbî, Ristemê Zal, Şêx Hadî, Şêx Seîd, Seyid Rizo, Simko û Barzanîyê nemir in.


qebzî

قهبزی (Kurdish-Arabic)
qebs
qefs
qefz
qevs
qevz
hefs
hefz
hevz

çikî, miçiqî, girtî, gîre, qepat, hişk, ziwa

Rojek ji rojan jinek navsere ji Amûda rengî navê wê Fermanê, temenê wê derdora 70 sali bû. Wextê dewleta Tirko ya Osmanî fermana filehan anîbû, bavê wê jî ev nav lê kiribû. Icar pîra Fermanê nava wê dêşiya. Geh qebzî dibû û geh nava wê diçû. Zarokê zarokên wê carcara heshesûk hişk dikirin û didanê ji bo nava wê baş biba.

Dr M. Hesen Şêxo, Lotikxane.com, 12/2007


puxt

puxttir (comparative)
herî puxt (merkezî) (superlative)
tewrî puxt (rojavayî) (superlative)
puxttirîn (soranîzm) (superlative)
puxte

pak, paqij, xwerû, saf, sade, petî, pêtû, tisî, tursî, tusî, tirsî

Bi kurtî û puxtî, weko em dibînin wext bi ser ve çû û Kerkûk venegeriya.

Bedran Hebîb: Ji bo Kerkûkê çi maye ko em bikin!, Nefel.com, 12/2007


qirmiz

Di vî gundî de berê gelek roris «giyayê rengên sor û qirmiz» şîn dibû.

Hawar, GUNDÊN LODÊ, Herekol Azîzan, Amadekar: Firat Cewerî, Weşanên Nûdem, cild 2, hj. 24-57, 1934-1943, sala weşandinê: 1998, r. 833

Lakîn ew merovêd ko hiznîne /huzin,keder / ew libasên sor û qirmiz û cilêd faxre ber nakin û destêd xwe hune nakin û çavêd xwe kil nadin û naçine dawatan û kêfxwaşan.

1963, M. MAHMUT BEYAZÎDÎ, Amadekar: Qanadê Kurdo, ADETÊN KURDÎSTAN, Moskowa, r. 36


cihêwaz

cihêwaztir (comparative)
herî cihêwaz (merkezî) (superlative)
tewrî cihêwaz (rojavayî) (superlative)
cihêwaztirîn (soranîzm) (superlative)

Çarem pirtûka helbestan a Arjen Arî, rojên borî bi navê "Eroûtîka" ji Weşanên Lîsê derket.Pirtûka ku ji 96 rûpelan pêk tê, bi gelek aliyên xwe, ji pirtûkên kurdî yên heyî cihêwaztir e.

Davut Özalp: Baba Tahirê Duyem: Arjen Arî, Diyarname.com, 5/2007


zille

Ez îro zille bûme.


sere

Bi wateya "ser" ji ser + -e# Bi maneya pîr ji proto-îranî *serde(sal) (anku pirr-salî), hevreha sal, salî, salmend

dusere


legalîze

Ji fransî [Peyv?]légalisé ji légaliser ji legal

legalkirî, serbestkirî, azadkirî,
tişta/ê ku li gor qanûnê serbest e anku ne qedexe ye

legalîze kirin


destbestî

destgirêdayî, kesa/ê ku destên wî hatine girêdan

bêçare, bêmecal, bêkeys, bêîmkan,
kesa/ê ku nikare ti tiştî bike,
kesa/ê ku nikare xwe ji pirsgirêkekê rizgar bike


polîtîze

polîtîzetir (comparative)
herî polîtîze (merkezî) (superlative)
tewrî polîtîze (rojavayî) (superlative)
polîtîzetirîn (soranîzm) (superlative)

Ji fransî politisé, ji politiser, têkildarî polîtîk, polîtîka.

kirî siyasî, bûyî siyasî, bûyî polîtîk, kirî polîtîk

serfermandarê tirkan Yaşar Buyukanitî jî di civînekê de DTPyî destnîşan kirin û got ko PKK polîtîze bûye û niha jî di parlamentoyê de legalîze dibe. Li ser pirsa rojnamevanan ko qesda wî DTPyî nin? Wî bi awayekî eşkere got ko PKK di Parlamentoya Tirkiyeyê de ye.

Hin kesên bêxîret hebin jî, piranî ne wisa ye, li Ewrûpa gurûba herî aktîf, herî polîtîze kurd in.

2020, Zinarê Xamo, Ji bo Hindik-Rindik daxwazeke biçûk https://web.archive.org/https://zinarexamo.blogspot.com/2020/08/ji-bo-hindik-rindik-daxwazeke-bicuk.html arşîv, zinarexamo.blogspot.com


borek

tişta/ê ku (zû) dibore,
tişta/ê ku demek dirêj venakêşe,
tişta/ê ku zû diçe yan derbas dibe

Divê em tê bigihin ku kêlîkên jîna me
wisan kurt û borek in ku me dem nîne
em paşve bihêlin wan tiştan
yên ku dikarin niha tiştekî biguherrînin.

Salvatore Quasimodo: Û tavilê êvar e, wergerrandin: Husein Muhammed, xwejen.blogspot.com, 12/2007


lîmonî

tiştên ji lîmonê çêbûne yan hatine çêkirin


zimnî

Ji erebî ذمّى (“yê di bin hîmayeya kesekî de”).

veşarî

Bi bêdengî pejirandin, ji kerî qebûl kirin. Li dijî derneketin lê bi gotin jî negotin ku qebûl dike.

Bombebarankirina gundên weke Suredê, Qeletukan, Lêwjê û gundên binara Qendîlê û gundên din yên kûrahiya Kurdistana Iraqê bi aşkereyî têkdana serweriya Iraqê ye. Ev bombebaran bi rizamendiya zimnî ya hêzên Emerîkayê hate kirin, ji ber ko parastina asmanê Iraqê di berpirsiyariya vê hêzê de ye.

Ji daxwiyaniyek Serokatiya Herêma Kurdistanê, krg.org, 12/2007


binav

binavtir (comparative)
herî binav (merkezî) (superlative)
tewrî binav (rojavayî) (superlative)
binavtirîn (soranîzm) (superlative)

kesa/ê yan tişta/ê ku nav heye,
navdar, binavûdeng, meşhûr, namdar


binav

bi-nav, navdar, yê ku nav heye, ne bênav, ne nenas


xurde

Ji farisî
Li Rojava û gelek deverên bakur "xuurde" bikar tînin bi wateya pereyên xurde .


nezîf

kesa/ê ku ji ber rijîna xwîna xwe bêtaqet bûye


notir

Ji fransî neutre yan ji îngilîzî neuter ji latînî neuter (ne ti ji herduyan, ne yek û ne jî ya dî) ji ne- (ne) + uter

bêalî, bêlayen, bêteref, ne alîgir, ne terefdar

ne erênî yan neyînî, ne pozîtîv yan negatîv


nara

hevalno we peyva ' nara ' bihîstîye? Hûn çi dibêjin? "Ew lawikekî pir 'nara' ye, qet ti karî nake. bi ingilîzî: lazy

Mehdi Jafarzadeh di koma "Zimanê Kurdî" de li ser Rûnameyê


qerpeçe

qerpeçetir (comparative)
herî qerpeçe (merkezî) (superlative)
tewrî qerpeçe (rojavayî) (superlative)
qerpeçetirîn (soranîzm) (superlative)

zeft, şidandî, girtî, girêdayî, bestî, berbend

Rejîma Kemalîst a Îttîhad û Teraqiyê ya Menderes û Bayar, gencên Kurdan tenê nehiştibûn û ew raçav kiribûn. Tam jî di nîvê xirindoşa govendê de polîsên bi cilên resmî û sivîl çaqindor dor li wan girtin û nehiştin yek ji wan bilebite û ew qerpeçe kapistû kirin, bê ayde û bê fayde avêtin zindana leşkerî.

Seîdê Sîsî: Senîha Xanim û 49an, Amidakurd.com, 12/2007


anîzaz

anîzaztir (comparative)
herî anîzaz (merkezî) (superlative)
tewrî anîzaz (rojavayî) (superlative)
anîzaztirîn (soranîzm) (superlative)


otokton

xwecih, resen,
mirovên yan ajelên yan riwekên ku ji berê de li deverekê dijîn

Welatek di ronkaya rojê de ji gelên wî yên otokton hat dizîn

sernavê nivîsek Fuat Onen, Nefel.com, 12/007


totalîter

Bi rêya fransî totalitaire, ji latînî totalis ji totus (hemû, tev, giş) anku hemû desthilat di destê hikûmetê de ye.

zordest

Hikûmeta ku zilmê li miletê xwe dike û miletê wê bêmaf e.

Hikûmeta Sûriyeyê rejîmek totalîter e.

Meriv dikane bibêje ko çavkanîyeke pirsgirêkê ev tarifa giştî ya totalîter a Tirkbûnê ye. Bêyî gengeşîya Tirkayetî û pirsgirêka Tirk, tenê wek pirsgirêka Kurd gengeşîkirina pirsgirêkê, hem neheqî ye, hem jî helwesteke wisa ye ko li ber têgîhaştina pirsgirêkê dibe asteng...

Fuat Onen: Welatek di ronkaya rojê de ji gelên wî yên otokton hat dizîn, Nefel.com, 12/2007


domdar

domdartir (comparative)
herî domdar (merkezî) (superlative)
tewrî domdar (rojavayî) (superlative)
domdartirîn (soranîzm) (superlative)
dewamdar

berdewam, daîmî, hemîşeyî, herdemî, hertimî, mayinde, ebedî, herherî, herheyî, hetahetayî
tişta/ê ku her didome, tişta/ê ku nasekine

A rastî, îro di nav tevgera Kurd de partî an derdoreke sîyasî ko têkoşîna çekdar biparêze, çareserîyê di lûla sîlehê de bibîne tuneye. PKKya ko tê gotin xwedîyê li dor 5 hezar çekdaran e, ji 1999an û vir de têkoşîna çekdar naparêze û her wisa bi domdarî dibêje ko dixwaze xwe ji çek bixe jî.

Fuat Onen: Welatek di ronkaya rojê de ji gelên wî yên otokton hat dizîn, 12/2007

Lê divê xortên Kurdan jî bizanibin ku evîn ne tiştekî domdar e.

Mîran Janbar, Qolyeya Cécileê, Weşanxaneya Lîs, 2012, çapa 1ê, r. 108, ISBN 9786054497010


berhiş

berhiştir (comparative)
herî berhiş (merkezî) (superlative)
tewrî berhiş (rojavayî) (superlative)
berhiştirîn (soranîzm) (superlative)
berheş

beraqil, mantiqî, lojîk,
tişta/ê li gor aqilî, tişta/ê ne dijî hişmendiyê

rasyonel, aqilane, hişane^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


topyekûn

topyekûntir (comparative)
herî topyekûn (merkezî) (superlative)
tewrî topyekûn (rojavayî) (superlative)

tibal, hemiyane, hemûyane, tevayî, temamî, giştî, yekûn

Partîya Hêzên Çekdar ên Tirk ko bi konsepta amadekarîya şerê topyekûn ê li dijî Kurdan tev digere, hewl dide ko vê qaydeya şer û leşkerîyê bicîh bike: “Hêza xwe raber bike ko pêwîstî bi bikaranîna wê nemîne”.


mikemel

mikemeltir (comparative)
herî mikemel (merkezî) (superlative)
tewrî mikemel (rojavayî) (superlative)
mikemeltirîn (soranîzm) (superlative)
mikemmel
mukemel
mekemmel

Ji erebî [Peyv?], têkildarî kamil, kemal, keml, kemilandin, kemilîn

tekûz, kamil, temam, bêkêmasî, bêqisûr, bê-êb, bêeyb


tekûz

tekûztir (comparative)
herî tekûz (merkezî) (superlative)
tewrî tekûz (rojavayî) (superlative)
تەکووز (Kurdish-Arabic)
tekwîz
tekez

: Etîmolojiya vê peyvê nehatiye nivîsîn. Eger tu bi rastî bizanî, kerem bike bişkoka "biguhêre" ya di ser van gotinan re bitikîne û etîmolojiya vê peyvê binivîse. Çavkaniyên ku te ew etîmolojî jê girtiye jî binivîse.


paramilîter

Ji fransî paramilitaire ji para- + milîter

nîv-eskerî, nîvleşkerî,
sivîlên ku hatine biçekkirin,
sivîlên çekdar, çekdarên sivîl

Dîyar e ko ev gişt ne çalakîyên ji xwe ber in, ji navendekê tên birêvebirin. Di nav van çalakîyan de rêxistinên mîlîter, paramîlîter hene, ev yek dike ko her çiqas ev çalakî sîvîl xuya bikin jî, divê meriv bihesibîne ko bi rastî encamên manîpulasyonên leşkerî ne.