xasok

xasoktir (comparative)
herî xasok (merkezî) (superlative)
tewrî xasok (rojavayî) (superlative)
xasûk

fêlbaz, gelac, kone, binbinkî, binfiskî, fisgenî, binifis, biwe, kunefêl, melûn, fetloke, pinî, baraz, fetbaz, fismirî, şatir, şeytan, rovî, rûvî,
di xapandin û hîlekirinê de jêhatî


melûn

melûntir (comparative)
herî melûn (merkezî) (superlative)
tewrî melûn (rojavayî) (superlative)
melûntirîn (soranîzm) (superlative)
mel'ûn

Lê ko hişyar im gelo yan xewn e min dîtî bi xwab
Dêwê mel'ûn û munafiq ê Xudê rûreş kirî
Ma bi bala hilkişêtin 'aqibet çî bit selab

fêlbaz, şatir^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


serker

serkertir (comparative)
herî serker (merkezî) (superlative)
tewrî serker (rojavayî) (superlative)

ser + ker anku "kesê ku serê wî wek yê keran e"


çill

çilltir (comparative)
herî çill (merkezî) (superlative)
tewrî çill (rojavayî) (superlative)
çilltirîn (soranîzm) (superlative)
çil
çil

: Etîmolojiya vê peyvê nehatiye nivîsîn. Eger tu bi rastî bizanî, kerem bike bişkoka "biguhêre" ya di ser van gotinan re bitikîne û etîmolojiya vê peyvê binivîse. Çavkaniyên ku te ew etîmolojî jê girtiye jî binivîse.

çilek, çavbirçî, çepell, çavnexel, çavbirsî, xwazok,
kesa/ê ku ti car têr nabe,
kesa/ê ku herdem zêdetir xwestek hene,
kesê/a ku hertim dilê wî/ê diçe tiştan,
kesê/a ku her tim ji bo berjewendiyên xwe tê dikoşe

Tarîx hezar û şêst û yek bû
Îsal gihişte çill û çaran
Wî pêşrewê gunahikaran


kelehî

Li cem me dibêjne vî cûnê karîyê: karîkelehî.

Îsmaîl Şahîn di Koma "Zimanê Kurdî" li ser Rûnameyê de, 6/2012


terêf

terêftir (comparative)
herî terêf (merkezî) (superlative)
tewrî terêf (rojavayî) (superlative)
tarêf
teref

Ji zimanekî samî, bo nimûne ji aramî [Peyv?], bide ber îbrî טרף (terêf: heram, pîs, ne kaşer)


veçirandî

Ji bo tiştên weke hirî û pembo ji hev kişandî û vezelandî


bêsû

bêsûtir (comparative)
herî bêsû (merkezî) (superlative)
tewrî bêsû (rojavayî) (superlative)
bêsûtirîn (soranîzm) (superlative)
bêsî
bêswî
bosî

bê- + sû (xwê), ji proto-hindûewropî *seh₂l-, hevrehên kurmancî sûr, şor (2) û xwê, soranî swêr, zazakî sol (xwê) û solin (sûr / şor 1), rusî соль (soli: xwê), latînî sal (xwê), fransî sel (xwê), îngilîzî salt (xwê)...

(xwarina bi binê beroşê ve) sotî / şewitî


zeptûrept

zeptûrepttir (comparative)
herî zeptûrept (merkezî) (superlative)
tewrî zeptûrept (rojavayî) (superlative)

Ji erebî ضبط و ربط (ḍebṭ we ṛebṭ) ji ضبط (ḍebṭ, “zeft”) û ربط (ṛebṭ, “rept”).


zerîf

zerîftir (comparative)
herî zerîf (merkezî) (superlative)
tewrî zerîf (rojavayî) (superlative)
zarîf

delal, xweşik, rind, keşxe, qeşeng, narîn

Qewsê du hilalan li beyadê bi reşî
Hindî ko hebî xob û zerîf her di xemê ne
Der xwînê cegerpareyê derd û elemê ne

nazik, xweş, zirav^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


zerûrî

pêwîst, pêdivî, ferz, bivê-nevê, gerek, hewce, mecbûrî

lazim^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


laga

lagatir (comparative)
herî laga (merkezî) (superlative)
tewrî laga (rojavayî) (superlative)
lagatirîn (soranîzm) (superlative)


tewûxî

bi taybetî jibo tiştên tekene dema dinikise ten gotin

quşqane tewûxîye pêwîste em ya nuh bikirin


hutil-mutil

Hutil mutil hûn ê vê Kundirê ji min ra bixwazin


pêvî

pêdivî, pêwîst, lazim, hewce, gerek, zerûrî


batinî

batinîtir (comparative)
herî batinî (merkezî) (superlative)
tewrî batinî (rojavayî) (superlative)

Ji erebî باطنى (baṭinî), hevrehaبطانة (beṭaneᵗ, “beten [2]”), بطانية (beṭṭaniyyeᵗ, “betenî [1]”), بطان (beṭṭan: veşêr), hemû ji rehê بطن (beṭene: veşartî bûn)

nepenî, razber, veşartî, ne berçav, ne xuya, ne eşkere

Birûska batinî da dilDi pêtê sîne wê werbû


balîstîk

balîstîktir (comparative)
herî balîstîk (merkezî) (superlative)
tewrî balîstîk (rojavayî) (superlative)
balîstîktirîn (soranîzm) (superlative)

Ji fransî balistique yan ji îngilîzî ballistic ji latînî ballista + -îk ji yûnanî άλλιστα (állista) ji βάλλω ji proto-hindûewropî *gʷelh₁-, hevreha sanskrîtî उद्गूर्ण (ud-gūrṇa: bilindkirî)

Ya ku ji bo indûstriya parastinê zêdetir girîng e, gelo hejmara roketên nûkleer, çekên bi navê Trident û her wiha roketên balîstîk ên navparzemînî bisînor bike?


danemir

danemirtir (comparative)
herî danemir (merkezî) (superlative)
tewrî danemir (rojavayî) (superlative)
danemirtirîn (soranîzm) (superlative)
dan'emir
dan-emir

dan (wek "danê rojê) + emir (jî, temen, hîn)

biemir, salmend, pîr, pîrejin yan pîremêr

Tepe û top di binyat de yek in. hirorîyên danemir nabêjin tepe, ew jî holê bi kardiînin. xort û gencên me jî piştî têkilîya xelkê dihokê kirîn hol hêlan û tepe girtin. berê me digote futbolê bi xwe jî holanê, tepanê bo guhê min nû ye.

Îsmaîl Şahîn di Koma "Zimanê Kurdî" li ser Rûnameyê de, 8/2012

Peyva dûkar li dev koçerên ertoşî metbex bi xwe ye, lê niha hatîye ji bîrkirin, tenê li ser zimanê ketek pîremêr û pîrejinên danemir maye.

Îsmaîl Şahîn di Koma "Zimanê Kurdî" li ser Rûnameyê de, 9/2012


gevegij

Bûka gundî gevegij e. (giyayê hewşê tehl e)


alûs

alûstir (comparative)
herî alûs (merkezî) (superlative)
tewrî alûs (rojavayî) (superlative)
alûstirîn (soranîzm) (superlative)


bexî

bexîtir (comparative)
herî bexî (merkezî) (superlative)
tewrî bexî (rojavayî) (superlative)

heqxwer, mafxwer,
kesa/ê ku mafê kesekî din dixwe,
kesa/ê ku heqê kesekî din dixwe,
kesa/ê ku neheqiyê li kesekî din dike


bimibarek

bimibarektir (comparative)
herî bimibarek (merkezî) (superlative)
tewrî bimibarek (rojavayî) (superlative)
bimibarektirîn (soranîzm) (superlative)
bimbarek


kût

kulek, seqet, kotrom, qorim, qop, qot,
kesa/ê ku dest yan lingên wî baş naxebitin


aheste

ahestetir (comparative)
herî aheste (merkezî) (superlative)
tewrî aheste (rojavayî) (superlative)

Qametçiviyayî renghilalekAheste kelamekê dibêjitDigirîtin û hêstiran dirêjit


akil

akiltir (comparative)
herî akil (merkezî) (superlative)
tewrî akil (rojavayî) (superlative)
akl


anormal

anormaltir (comparative)
herî anormal (merkezî) (superlative)
tewrî anormal (rojavayî) (superlative)
abnormal

Ji fransî anormal ji latînî anormalis, binêre a- + normal

Hevserokê Giştî yê HDPyê Selahattîn Demirtaş got, "Em nabêjin xendek barîkad normal in, lê êrîşên we jî anormal in. Em dibêjin werin em biaxivin û van hel bikin. Dibêjin 'em dibêjin Serokatî, werin em nîqaş bikin.' Em jî dibêjin 'xweserî', em dibêjin werin em nîqaş bikin."


artezyen

Ji fransî puits artésien (“bîra artezyen”) ji navê herêma Artois ku bîreke wisa lê hatibû dîtin. Heman peyv wek artesian ketiye îngilîzî jî.

av han şileyeke din ya bîran ku bi hêza xwe bilind dibe:

Waliyê Şirnexê Osman Bilgin diyar kir, li herêma Çiyayê Gabarê ya rezerva petrolê lê hat dîtin, ji bîra artezyen a ekîb li ser dixebitin, petrol derket.

5/2023, Ji bîra artezyen a li qada petrolê ya li Çiyayê Gabarê hat vekirin petrol derket https://web.archive.org/https://www.aa.com.tr/kk/abor%C3%AE/ji-b%C3%AEra-artezyen-a-li-qada-petrol%C3%AA-ya-li-ciyay%C3%AA-gabar%C3%AA-hat-vekirin-petrol-derket/2906620 arşîv, Aa.com.tr/kk


averaj

wesetî

(Hejmara) Yê ku bi dabeşandina li ededa yekûn ya halê bi hev ve civandî ya du an zêdetir hejmaran tê peydakirin.

Ne pir baş û ne jî pir xerab; li cihekî di nîvê hemû yên din di eynî kategoriyê de tê nirxandin.


barî

barîtir (comparative)
herî barî (merkezî) (superlative)
tewrî barî (rojavayî) (superlative)


dana

jîr, aqil, hişmend, aqilmend, zîrek, jêhatî, zana, şareza


elektrojen

/ɛlɛktɾoːˈʒɛn/


hempa

Ji farisî همپا (hempa, “hevpê, hevling”) ji هم (hem, “hev”) + پا (pa, “pê, ling”).

hevta, hevber, beramber, heval, kesên yan tiştên li eynî pileyê yan astê

Li min pirsek bi dildarîDibit hempayê dîdarîVewesta yim di ferwarî


kufikî

genî, efnik, pûç, xirabbûyî, fasidbûyî, kevnkî,
 tiştê ku ji ber ku gelek maye li cihekî an jî ji ber av nêzîk bûye xirab bûye


muhteşem

Ji farisî محتشم, ji erebî مُحْتَشِمْ (muḥtašim).

mirês

Tiştê ku bi nirx û bihadar be, tiştê ku pirr balkêş û çavkêş be.

Girtî yek qebde ji nûra xwe Xuda, Gote wê: "Kunî Hebîbê Ehmeda ".
Hêj ne erş û ferş û kursî û qelem
Hêj ne lewh û enbiyayê muhteşem
Salîha tesbîh kirî nûra şikelf
Şeş mîet elf û çîhar û bîst û elf

Îbo got:“Bi stranên ku min li Bodrûmê nivîsandine ezê kasetekê muhteşem çêkim ku nayê gotin. Gava min ew stran nivîsandin, ez tam 63 caran giryam û hêsir di çavê min de neman“ filan û fîstan.


payan

Ji farisî پایان (pâyân) ji پاى (pây, “pê”). Ji eynî rehî: paye, paytext, payidar.

Qismet me xemr û cam e di deftera hidayetHusn û cemala canan nadêritin tu payanHerçi nebit bidayet esla nehin nihayet

talî^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


perakende

herwiha perkende, pergende, ji farisî پراکنده (perakende, perakendê), hevreha kurmancî pelate


perdedar

Şem' î, ne ji qismê nûr û nar î
Şems î, ji eyan tu perdedar î!


zahirî

Feyde nakin li me ism û ne tilism û ne niviştZahirî da me 'ezabek we ko batin ve bihiştSohtinê daye hinavan û ceger têk-i birişt


şahane

Ji şah + -ane yan jî ji farisî شاهانه (šâhâne, “mîrane”).

derasa, ecêb, şahanî, şehyane (tiştê ku xweserî şahan e )

şahwer (tiştê ku babet û liyaqî şahan e)


şaz

Ew peyvên ku na çina li jêr xana rêsayan ve.

Gelek şewaz yên heyin ji bu vê rêsayê.


kedxuda

ked- (mal), hevrehake- / ka- di peyva kevanî / kabanî de, hevreha farisî کدخدا (kedxuda, “malxwê”) ji كد (ked, “mal”), pehlewî kedek (mal), avestayî kete- (ode, hemû ji zimanên îranî. Herwiha hevreha key (gund), keya (muxtar), keye (mal)...

Nok Ji alîyê proteîn, mîneral û vîtamînan de pir kedxuda ye ( zengîn e).


bahî

bahîtir (comparative)
herî bahî (merkezî) (superlative)
tewrî bahî (rojavayî) (superlative)

biarezû^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


bangîn

bangîntir (comparative)
herî bangîn (merkezî) (superlative)
tewrî bangîn (rojavayî) (superlative)


bejnbihust

bejnbihusttir (comparative)
herî bejnbihust (merkezî) (superlative)
tewrî bejnbihust (rojavayî) (superlative)


berhemdar

berhemdartir (comparative)
herî berhemdar (merkezî) (superlative)
tewrî berhemdar (rojavayî) (superlative)
بەرهەمدار (Kurdish-Arabic)

mirovê xebateka baş dike ji bo zarokên xwe, kesê ku gelek pare bi dest xwe ve diînît, biadan

ew darên ku gelek fêkî didin, xebatkarî ji bo kedekê


berxwedar

berxwedartir (comparative)
herî berxwedar (merkezî) (superlative)
tewrî berxwedar (rojavayî) (superlative)
berxudar
berxweder

Formeka kurtkirî ji "berxwerdar", ji zimanên îranî, hevreha farisî برخوردار (berxwerdar) ji برخوردن (berxwerden, “jê feyde kirin”) ji ber (berhem, deramet) خوردن (xwerden, “xwarin”).

Berxwedar bî!

Mala te ava! Serfiraz bî! Xwedê bide te!


betran

betrantir (comparative)
herî betran (merkezî) (superlative)
tewrî betran (rojavayî) (superlative)

kesê ku nefsa xwe pir diecibîne, zehîker


bihuştîn

bihuştîntir (comparative)
herî bihuştîn (merkezî) (superlative)
tewrî bihuştîn (rojavayî) (superlative)
bihuştîntirîn (soranîzm) (superlative)


biyom

biyomtir (comparative)
herî biyom (merkezî) (superlative)
tewrî biyom (rojavayî) (superlative)
biyomtirîn (soranîzm) (superlative)


bizîn

bizîntir (comparative)
herî bizîn (merkezî) (superlative)
tewrî bizîn (rojavayî) (superlative)

Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.


bêdil

bêdiltir (comparative)
herî bêdil (merkezî) (superlative)
tewrî bêdil (rojavayî) (superlative)
bêdiltirîn (soranîzm) (superlative)


bêdê

Keça bêdê, weke çiyayê bêrê.


bêgav

bêgavtir (comparative)
herî bêgav (merkezî) (superlative)
tewrî bêgav (rojavayî) (superlative)
bêgavtirîn (soranîzm) (superlative)

Ez bêgav mam, weke din tu çare neman...

Mehmed Uzun, Mirina Kalekî Rind, Weşanxana Orfeus, 1987

»Kullu men yesluku hubben subule n-nari selek«
Ah-i bêgavê ji dil tên me ji pêta di ceger
Bes tu bêfeyde nesîhet ke me dil bûye pelek

Aşiqan bêgav lew kalîn ji dil tên şubhê re’d
Wan ji bala lê dibarin wek brûskan remz û naz”

Rojen Barnas: Ferhengoka Dîwana Melayê Cizîrî, Kurmancî, Hj. 4, 1989, r.2


bêgerd

bêsûc^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


bêhember

bêhembertir (comparative)
herî bêhember (merkezî) (superlative)
tewrî bêhember (rojavayî) (superlative)
bêhembertirîn (soranîzm) (superlative)
بێهەمبەر (Kurdish-Arabic)

bêhempa, bêçewtî, bê xeletî, bêkêmasî, bêşaşî,
 ya/ê ku ti çewtî an jî xeletî nînin


bêmêjî

Ji bo guhertoya rastnivîsî binêre bêmejî.


bênimêj

bênimêjtir (comparative)
herî bênimêj (merkezî) (superlative)
tewrî bênimêj (rojavayî) (superlative)


bênimêjî

Ji bênimêj + -î, ji ber ku di dînê Îslamê de nedibû ku jin nimêj bike dema ku xwîn hîn dadikeve.


bêpayan

bêpayantir (comparative)
herî bêpayan (merkezî) (superlative)
tewrî bêpayan (rojavayî) (superlative)
bêpayantirîn (soranîzm) (superlative)


bêqudûm

bêqudûmtir (comparative)
herî bêqudûm (merkezî) (superlative)
tewrî bêqudûm (rojavayî) (superlative)
bêqudûmtirîn (soranîzm) (superlative)

: Etîmolojiya vê peyvê nehatiye nivîsîn. Eger tu bi rastî bizanî, kerem bike bişkoka "biguhêre" ya di ser van gotinan re bitikîne û etîmolojiya vê peyvê binivîse. Çavkaniyên ku te ew etîmolojî jê girtiye jî binivîse.


bêrawestan

bêrawestantir (comparative)
herî bêrawestan (merkezî) (superlative)
tewrî bêrawestan (rojavayî) (superlative)
bêrawestantirîn (soranîzm) (superlative)


bêrvî

alava ku di lûleyê de herka avê têkûz dike


bêrê

bêrêtir (comparative)
herî bêrê (merkezî) (superlative)
tewrî bêrê (rojavayî) (superlative)
bêrêtirîn (soranîzm) (superlative)


bêsemt

bêsemttir (comparative)
herî bêsemt (merkezî) (superlative)
tewrî bêsemt (rojavayî) (superlative)
bêsemttirîn (soranîzm) (superlative)


bêserî

bêxwedî -bê serî û bê berate çûn bê xwedî û bêyî ku tu şopekê li pey xwe bihêle çûn

felsefeyeka siyasiye ko hemî desthilat û hikumetan neqenc û berbendên azadiya mirovî dibîne.


bêtehr

bêtehrtir (comparative)
herî bêtehr (merkezî) (superlative)
tewrî bêtehr (rojavayî) (superlative)
bêtehrtirîn (soranîzm) (superlative)


bêtewş

bêtewştir (comparative)
herî bêtewş (merkezî) (superlative)
tewrî bêtewş (rojavayî) (superlative)
bêtewştirîn (soranîzm) (superlative)

beletewş bêv tora masîgiriyê ya ku ji çeperên darî hatiye çêkirin


bêwelat

Mirovê bêwelat, mîna çûka bêper û bêbask e.


bêyom

bêyomtir (comparative)
herî bêyom (merkezî) (superlative)
tewrî bêyom (rojavayî) (superlative)
bêyomtirîn (soranîzm) (superlative)

Ji bê- + erebî يمن (yom);Çavkanî:
* Chyet, Michael L. (2003): Kurdish-English Dictionary, Ferhenga Kurmancî-Inglîzî, Yale University Press, r. 59.

Piştî vê rewşa bêyom ya Kardûk, ji her devekî virek derdiket.

2016, Çapa Duyem, Mihemed Şarman, Pirça Winda, Weşanên Avesta, r. 33, ISBN 978-605-5585-41-9

Bi gotina bav û kalan; ”Dixwim nan û avê, min mineta kesî navê.” Bi gotineke din, ev pergala bêyom kesekî tenê xwe bi felsefa takekesî ango ferdparêzî pêş xist.

13.04.2020, QASIM ENGÎN, Riya xwe ji pergala bêyom xelaskirinê https://web.archive.org/https://web.archive.org/web/20200422151815/http://ronahi.net/ku/index.php/2020/04/13/riya-xwe-ji-pergala-beyom-xelaskirine/ arşîv, ronahi.net

Di sala 1980'yî de Kenan Evren û hevalên wî li Tirkiyeyê û li Bakur derbe dikin û hakimbûna xwe nîşan didin. Sala bêdengiyê dest pê dike. Ji bo kurdan sala bêyom, sala qedexe, sala îşkenceyê...

14.01.2015, Cemil Oguz, Çîroka Amed Çeko Jiyan û meseleya cezayê https://web.archive.org/https://web.archive.org/web/20200422152755/http://diyarname.com/news.php?Idx=12086 arşîv, diyarname.com/

Cewab da ku di beri niha weqtê mazîyê, zehf pehlewan namdar ji Îranê bi leşker û memûrîyet çûyne Hîndîstanê û li wê derê telef bune. Çûna Hîndîstanê ji boy me şûme û bêyomî ne.

1857, Mela Mûsayê Hekarî, Amadekar: Hêmin Omer, Durrû’l Mecalîs, sala weşandinê: 2022, r. 107


bêzirav

bêziravtir (comparative)
herî bêzirav (merkezî) (superlative)
tewrî bêzirav (rojavayî) (superlative)
bêziravtirîn (soranîzm) (superlative)


bêzû

bêzûtir (comparative)
herî bêzû (merkezî) (superlative)
tewrî bêzû (rojavayî) (superlative)
bêzûtirîn (soranîzm) (superlative)


bêçiv

bêçivtir (comparative)
herî bêçiv (merkezî) (superlative)
tewrî bêçiv (rojavayî) (superlative)
bêçivtirîn (soranîzm) (superlative)


bînahînasî

zanistên ku pisporiya wan têkildarî çavan û dîtinê ye


bîrewer

bîrewertir (comparative)
herî bîrewer (merkezî) (superlative)
tewrî bîrewer (rojavayî) (superlative)

Diviya ew jî wekî wî xwedî dozê û bîrewer bûya.

Mîran Janbar, Qolyeya Cécileê, Weşanxaneya Lîs, 2012, çapa 1ê, r. 70, ISBN 9786054497010


bîsokî

xwarina ku bêhna dûyî di çêja wê de pêk hatiye


camêrkî

haweyekî rûniştinê.Bi granî di ser xwarinê de


canfeda

Ma di benda firqeta teCanfedayê xidmeta teDa bibînim rehmeta te


cangorî

kesê gu jiyana xwe ji bo riyeke pîroz dike gorî; fedayî


ceban

Deyn ji erebî جبان (“tirsonek”), bêtêkilî Raman 1.


cehdasî

zadê ku hebên wî dişibihin cêh lê ji wan biçûktir in


cehînî

Behaneya tirekan, nanê cehînî ye.


cirî

xwarin, kel û melê kesê ku bi şevederî li cihekî dimîne; erzaq


comerd

Binêre farisî جوانمرد (javânmard) (جوان (javân) + مرد (mard)).

Deriyê cinetê, comerd vedikin.


dadyane

dadyanetir (comparative)
herî dadyane (merkezî) (superlative)
tewrî dadyane (rojavayî) (superlative)
dadyanetirîn (soranîzm) (superlative)

/dɑːdjɑːˈnɛ/


debaxane

debaxanetir (comparative)
herî debaxane (merkezî) (superlative)
tewrî debaxane (rojavayî) (superlative)
debaxanetirîn (soranîzm) (superlative)


derbest

dergirtî, nixamtî
Tiştê ku derê wî hatiye girtin û bestin.

bi wêne û helwest e
xeyal tê de serbest e
tirs ji ber wê bindest e
bê awaz be derbest e

2002, Ferhadê Içmo, Helbest https://web.archive.org/https://www.helbestakurdi.com/helbest/ferhade-icmo--helbest.html arşîv, helbestakurdi.com

Ey keça ciwan ser renga hinek al,
 Der best nînim, rêbarim, derbest nînim, revok nînim
Dizanî şerpeze û derbest yekcar çira min

1992, Prof. Qanatê Kurdo, Tarixa edebyeta kurdi, çapa 2an, r. 317

Pêwîst û girînge ku li ser heman astê ciddî û derbest û bi wefadarîya Neteweyî û Niştîmanî, dûr ji torebûn heqaret û kardanên kesokî – şexsî bê bi karanîn.

2017, Konseya rêveber ya KNK, Hildana Ala Herêma Başûrê Kurdistanê li Kerkûk https://web.archive.org/http://www.kongrakurdistan.eu/ku/hildana-ala-herema-basure-kurdistane-li-kerkuk/ arşîv, kongrakurdistan.eu

Heke dewlet bi awayekî derbest li Yeşil digere, ew çawa dikare here Başûr li ser navê dewletê ji bo anîna Şemdin Sakik xebatê bike?

Azadiya Welat, Bêyî çeteyan şerê taybet nameşe https://web.archive.org/http://arsivakurd.org/images/arsiva_kurd/kovar/azadiya_welat/azadiya_welat_122.pdf arşîv, 1998, Samî Tan, hj. 122, r. 2

Tevî hewara mirovatî yê malbat û xelkê dilsozên din yên li Kurdistan û Îranê, rejîma Îranê bê xem û bê derbest ti cûre bersivek bi banga azadîxwazî, mirovperweriy û aşitîxwazîyê nade.

2018, KNK: Em xwedî li Penahî derkevin https://web.archive.org/http://www.yeniozgurpolitika.com/index.php?rupel=nuce&id=86360 arşîv, yeniozgurpolitika.com

Li ber dergehê
Dilê min aza û serbest
Vedwestin
Vane
Ji derbesta mirinê
Bi dizî daketine

Pênûsa nû, 0mîdên windayî https://web.archive.org/http://www.penusanu.com/penusanu/PN-kurdi-23.pdf arşîv, 2014, Boniye Cegerxwin, weşanên Hevbenda Nivîskar û Rojnamevanên Kurd li Sûrî, hj. 23, r. 23


derdeser

tepeser, malwêran, yê/a ku nexweşî bi serî hatîn û bûyine egerê serêşanê


derwêşxane

derwêşxanetir (comparative)
herî derwêşxane (merkezî) (superlative)
tewrî derwêşxane (rojavayî) (superlative)
derwêşxanetirîn (soranîzm) (superlative)


destbûrî

bêxêr, kêrnehatî^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


desteng

xizan, hejar, feqîr, ne zengîn, belengaz


desthilatî

dest + hilat (hilhat => hilhatin = hil + hatin) + î


destkarî

destkirî, destkar, kargêritî, birêveberî, dolîwgeritî, tê xebitîn, îdarevanî, îdarevantî, guhirandin di tiştekî da yan nvîsînekê da yan her tiştekê hebit ji bû berjewendiya xwe ^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


destvala

di destî de tiştek tuneyî, hîç tiştek vê nebûn, destxalî

(...) peyayên paşê destvala û bi hêrs vegeriyan û çûn.

Çiyayê Agirî, Yaşar Kemal, Weşanxana Çanda Kurdî


deverûyî

erdê bûn bi ser dev û rûyê xwe pelişîn erdê


devjenî

şeredev, gengeşe, cedel, şerenîx, nîqaş, qerqeşe, bezînhev ,belapêşkarî

Naxwaze dengê devjenîyê li dorê bilav ke

Awaza Serpêhatîyan, Evîn Çiçek, Weşanên Perî, 2004


dexel

Nisfiyye me pêlekê 'emel kirTesfiyyeê cewher dexel kirQelbê me nekir qebûl-i hîle

qelp^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


deştî

kesê ku li bajaran dijî û dernakeve zozanan


dilbikul

Kesê ku di dilê wî/ê de kul û êş û jan heye.


dilhişk

stemkar, zalim, bêrehm, zordest, zordar^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


dilrast

sadiq, muxlis, wefadar, dilsoz, pêbawer, biwefa, rastgo,
 ne derewker, ne durû, ne derewîn, ne virrek, rastgo
 kesê/ a ku karê bêzexelî û bêhîle û bêkêmasî dike

Birayê min kesek dilrast e, çi caran fêlbaziyan û derewan nake.


dilteng

Birayên wê ew gelek dilteng kir.

Mexmûr û siyah û mest û bîmarManend-i dihan yarê diltengNalîn ji reha dilî wekî çeng

Ew xalê min gelek yê dilteng e.


diranqîç

diranbeş

Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.


doşanî

berhemên şîr,berhemên ji dotina sewalan tê bidestxistinê.(penêr,mast,rûn,nivîşk)


duta

Herkes seherê talibê tiştek bi çimen hatHin sosin û hin sinbil û hin zulfê duta girtDestê me seher girt û birîn seyrê hebîbê


dîdarî

Du qewsan goşe lê badan we ser peyweste man ebrûTe dîdarî te reftarî te elmasên şekerbarîBi 'eynê rê li ser sadan du nûn reyhan numan ebrû


dîwane

dîwanetir (comparative)
herî dîwane (merkezî) (superlative)
tewrî dîwane (rojavayî) (superlative)
dîwanetirîn (soranîzm) (superlative)

Bê keyf neşêm çu ez bibêjim
Dîwane bibim duran birêjim
Bedhal bibim suran bi der dim


dûvedirêj

dûvedirêjtir (comparative)
herî dûvedirêj (merkezî) (superlative)
tewrî dûvedirêj (rojavayî) (superlative)

/duːvɛdɪˈɾeːʒ/


ebterxane

ebterxanetir (comparative)
herî ebterxane (merkezî) (superlative)
tewrî ebterxane (rojavayî) (superlative)
ebterxanetirîn (soranîzm) (superlative)


ehmeqî

Mêrxasiya zêde, ehmeqî ye.


emîlokî

kesê ku ji ber nexweşiya hundirêşê pir lawaz bûye


esmangerî

stêrgerî, astronotî^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


aşkeretî

aşkeretîtir (comparative)
herî aşkeretî (merkezî) (superlative)
tewrî aşkeretî (rojavayî) (superlative)

serbestî, berbiçavî, ne veşartî, bi wazihî, ne bi nihênî

Dê bi aşkeretî bêjme hewe ku nabît ev çende rwî bidete ve.


fesadî

Alem ko bi dest xerabiya min'Aciz kirîbû fesadiya minKuştim wî ji bo nizam-i 'alem

diltengî, kelegermî, fît kirin, teşqelekerî, geremolkerî, berhevdêrî, berhevdanî, gelacî, ewanî, tevdanî, şofarî, fitnekarî, fitnetî, alozkerî, kizûtî, fitnebazî, coşî, kef, lihevdan, fîtkirin, fesadî kirin^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


fira

Behsê zulfa yarê pêk raBorê 'işqê pir fira yeGunbeda nûrîn xwiya bû


fitîlî

di hûnanê de devhuçik û sernavika ku bi awayekî rakişandî tê daxistin


gakovî

/ɡɑːkoːˈviː/


gildî

pîne û potikên wekî balûleyê li hev pêçayî


gildîn

gildîntir (comparative)
herî gildîn (merkezî) (superlative)
tewrî gildîn (rojavayî) (superlative)


guhbel

Mêrikek di rê de diçû guhê wî bel bû.

— Hesen yekî çawa ne? — Yekî guhbel e, pozê wî dirêj e, çavên wî piçûk in, porê wî reş e.


guherbar

guherok, tişta/ê ku diguhere, tişta/ê ku wek xwe namîne, ne mayinde

Baran-i sirişkê lê dibarîEwçend li ser bûyin guherbarSer lê vekirin ji nû ve tekrar


gulîzerînî

jina ku porê wê yî çûr gûlîkî hatiye vegirtin


gurkî

Bixwe gurkî, rabe mêrkî.


gêjelokî

zarokê ku gêjelok lîstiye û lewre gêj bûye


havildar

Ji farisî حوالدار (ḥavildar) ji erebî حوالة (ḥewaleᵗ: berpirsiyarî) + ji zimanên îranî-dar


hebûnnasî

retkoka ku sedema hebûnê wekî armanc dibîne


hefteyî

هەفتەیی (Kurdish-Arabic)
rojane
rojî
mehane
mehî


helaltî

Bingeha hevaltiyê, bawerî û helaltî ye.


hemwelatî

Di heman welatî de kesayetên civakê; hevwelatî, memleketî.


herikbar

herikbartir (comparative)
herî herikbar (merkezî) (superlative)
tewrî herikbar (rojavayî) (superlative)
herrikbar

livok, livbar, meşbar,
tişta/ê ku (xweş) diherike yan dikare (xweş) biherike


hetîketî

şermezarî, rezîltî, sucê ku mirov an jî saziyekî li ber raya giştî û li hember mirovan rûreş dike

Bjerregard da zanîn ku li Tirkiyê bi dehan rojnamevan ji ber kar û barên xwe yên pîşeyî girtî ne û ev rewş ji bo Tirkiyê hetîketî ye.

2013, Bjerregard: Girtina Rojnamevanan ji bo Tirkiyê hetîketî ye https://web.archive.org/http://rudaw.net/kurmanci/middleeast/turkey/02112013 arşîv, rudaw.net


hevoksazî

rêzkirina peyvên bi awayekî rast, watedar û peywirdar


hingorî

maweya zemanî ya ji tarîbanê hetanî dema razanê

navê demekî taybet e ku ji mêja mexrebê dest pê bike heyanî mêja sibê biçe jê re Hingorî tê gotin

Eva yeka bûyerek usa bû, çawa meriv pêşiyêd xweye aqilbende xweykemal û merîfeta mezin ji xewa hingorî hişyar bike...

Frîda Hecî Cewarî, Bîranînên Min, Weşanên Lîmûş, 2010


hişkesalî

sala bêber, ziwayî, sala ku zivistana wê pirr sar e û bihara wê jî bêbaran derbas dibe


hêjî

binirx^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


hêmî

Hewş pirr hênîk bû û piçekî hêmî bû.

Robert Louis Stevenson, (terciman: Ciwanmerd Kulek), Meseleya Seyr a Dr. Jekyll û Mr. Hyde, Avesta, 2020, r. 50, ISBN 978-605-2246-80-1


hêratî

destmala ku jin di ser mêzerê de didine ser eniyên xwe hêre jûra ku aîdî jinan e û mêrên biyanî nakevinê


hêsî

belekiyên berfê yên ku ji ber bayî civiyane hev


hêvişandî

hê·vi·şan·dî

Malê hêvişandî, ne xurê xwediyî ye.


hêşî

Berfa ku ji ber bayî di çalan de kom bûye

Sîwana ku di kêlekên konan de tê hîştin devera lê kon tê vegirtin

Werîs û benê ku kon pê bi erdê ve têne girêdan.

Şayed wekû tirsek hebî îcarê ew êl hemû berhev çiya û ya deştekî dibin û li ser hevdû nêzikî yekûdu konan hêşî li hêşîyê wek orduyan vedigirîn.

2010, Mele Mehmûdê Bayezîdî, Adat û Rusûmatnameê Ekradiye, Weşanxaneya Nûbihar, r. 45, ISBN 9789944360678


hîçparêzî

retkoka ku mirovî û kesayeta wî dispêre lawaziya li hemberî têkoşînê


iblîsî

Ger di Adem bidiya sirrê 'ilim iblîsîHînema ebserehu kebbere hînen we-seced


çaplûsî

durûtî^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


çargavî

/t͡ʃɑːɾɡɑːˈviː/


çarkujî

kare^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


çarlepkî

birêveçûna zarokan a li ser dest û çongan


çavbeloq

çavzoq, mirovekî çavbeloq ew e yê çavên wî zêdeyî mirovên din, bel in.

te derine rû zemînê dareke pişkivî
yan gurzeke stiriyên çavbeloq
ê mirovê êk ta e

Mihemed Nur Elhuseynî, Mêvan Im https://web.archive.org/https://www.helbestakurdi.com/helbest/mihemed-nur-elhuseyni--mevan-im.html arşîv, helbestakurdi.com

Keçika ser-reş, pêsîr-gir û çavbeloq bi çengurrê çend kursîyên naylonî ku ji ber tavikê spîçolkî bibûn girt û ew derxistin devê derîyê derve.

2020, Miqedes Akin, Ala Franciscoyî û malavahîya bi 80 euroyan https://web.archive.org/https://bianet.org/kurdi/mafen-mirovan/224432-ala-franciscoyi-u-malavahiya-bi-80-euroyan arşîv, bianet.org


çavnebarî

dexesî

Dema kesek hesûdiyê bi kesekê din dibe ji ber maliyetê wî yan her tiştek din.


çavreşî

dexesî, çavnebarî, hesûdî, zikreşî, çav pê nerabûn

Nan, pîvaz û nexweşî, çavreşî ne.


çelexane

çelexanetir (comparative)
herî çelexane (merkezî) (superlative)
tewrî çelexane (rojavayî) (superlative)
çelexanetirîn (soranîzm) (superlative)


çikot

tema, pintî^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


çikûsî

Çikûsî, bi merivan gû jî dide xwarin.


çilmasî

zekemî, bahorî -bi çilmasê ketin zekemî bûn, bahorî bûn


çirtequlî

lîstika cirîdê -di nav de çirtequlî kirin bi kêfa xwe û bêminet di nav de lîstin


çivêl

Kesê ku her dem yarî û henekan dike, carinan ji tixûban jî derdikeve.

Ez hez ji Azadî nakem, çîmkî mirovek çivêl e.


çivînî

Kevokê xwe du sê caran livand ku bifire, lê nikanîbû bifiriya, çend caran kire çivînî û di cihê xwe de rawestiya.

Firat Cewerî, Girtî, Weşanên Nûdem, 1986


çêlî

dûnde^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


çîrçîrî

çîrçîrîtir (comparative)
herî çîrçîrî (merkezî) (superlative)
tewrî çîrçîrî (rojavayî) (superlative)

/t͡ʃiːɾt͡ʃiːˈɾiː/


încane

Kûzika ku gul û kulîlk tê de tên çikandin.


pêhesandî

ya / yê tiştekî dizane, ya / yê hay ji tiştekî heye, ya / yê aga ji tiştekî heye, pêhesiyayî, agadar


fitneker

fitnekertir (comparative)
herî fitneker (merkezî) (superlative)
tewrî fitneker (rojavayî) (superlative)
fitnekertirîn (soranîzm) (superlative)

fesadker, agirê bin kayê, nermonermo, nemam, ajawekar


belangaz

belangaztir (comparative)
herî belangaz (merkezî) (superlative)
tewrî belangaz (rojavayî) (superlative)


'adiz

'adiztir (comparative)
herî 'adiz (merkezî) (superlative)
tewrî 'adiz (rojavayî) (superlative)


agirpêkeftî

agirpêkeftîtir (comparative)
herî agirpêkeftî (merkezî) (superlative)
tewrî agirpêkeftî (rojavayî) (superlative)


agirpêkevtî

agirpêkevtîtir (comparative)
herî agirpêkevtî (merkezî) (superlative)
tewrî agirpêkevtî (rojavayî) (superlative)


agirvêketî

agirvêketîtir (comparative)
herî agirvêketî (merkezî) (superlative)
tewrî agirvêketî (rojavayî) (superlative)


agirvêkeftî

agirvêkeftîtir (comparative)
herî agirvêkeftî (merkezî) (superlative)
tewrî agirvêkeftî (rojavayî) (superlative)


agirpê-êxistî

agirpê-êxistîtir (comparative)
herî agirpê-êxistî (merkezî) (superlative)
tewrî agirpê-êxistî (rojavayî) (superlative)


agirvêxistî

agirvêxistîtir (comparative)
herî agirvêxistî (merkezî) (superlative)
tewrî agirvêxistî (rojavayî) (superlative)


agirvê-êxistî

agirvê-êxistîtir (comparative)
herî agirvê-êxistî (merkezî) (superlative)
tewrî agirvê-êxistî (rojavayî) (superlative)


aîleyî

aîleyîtir (comparative)
herî aîleyî (merkezî) (superlative)
tewrî aîleyî (rojavayî) (superlative)


aîlî

aîlîtir (comparative)
herî aîlî (merkezî) (superlative)
tewrî aîlî (rojavayî) (superlative)


aylewî

aylewîtir (comparative)
herî aylewî (merkezî) (superlative)
tewrî aylewî (rojavayî) (superlative)


ayleyî

ayleyîtir (comparative)
herî ayleyî (merkezî) (superlative)
tewrî ayleyî (rojavayî) (superlative)


aylî

aylîtir (comparative)
herî aylî (merkezî) (superlative)
tewrî aylî (rojavayî) (superlative)


alîpalî

alîpalîtir (comparative)
herî alîpalî (merkezî) (superlative)
tewrî alîpalî (rojavayî) (superlative)


analbafet

analbafettir (comparative)
herî analbafet (merkezî) (superlative)
tewrî analbafet (rojavayî) (superlative)


analfabêt

analfabêttir (comparative)
herî analfabêt (merkezî) (superlative)
tewrî analfabêt (rojavayî) (superlative)


aqlane

aqlanetir (comparative)
herî aqlane (merkezî) (superlative)
tewrî aqlane (rojavayî) (superlative)


'aqilane

'aqilanetir (comparative)
herî 'aqilane (merkezî) (superlative)
tewrî 'aqilane (rojavayî) (superlative)

/ʕɑːqɪlɑːˈnɛ/


'aqlane

'aqlanetir (comparative)
herî 'aqlane (merkezî) (superlative)
tewrî 'aqlane (rojavayî) (superlative)

/ʕɑːqlɑːˈnɛ/


'eqilane

'eqilanetir (comparative)
herî 'eqilane (merkezî) (superlative)
tewrî 'eqilane (rojavayî) (superlative)


'eqlane

'eqlanetir (comparative)
herî 'eqlane (merkezî) (superlative)
tewrî 'eqlane (rojavayî) (superlative)


'aqildar

'aqildartir (comparative)
herî 'aqildar (merkezî) (superlative)
tewrî 'aqildar (rojavayî) (superlative)

/ʕɑːqɪlˈdɑːɾ/


'eqildar

'eqildartir (comparative)
herî 'eqildar (merkezî) (superlative)
tewrî 'eqildar (rojavayî) (superlative)


'eqldar

'eqldartir (comparative)
herî 'eqldar (merkezî) (superlative)
tewrî 'eqldar (rojavayî) (superlative)


aqildêr

aqildêrtir (comparative)
herî aqildêr (merkezî) (superlative)
tewrî aqildêr (rojavayî) (superlative)


'aqildêr

'aqildêrtir (comparative)
herî 'aqildêr (merkezî) (superlative)
tewrî 'aqildêr (rojavayî) (superlative)

/ʕɑːqɪlˈdeːɾ/


'eqildêr

'eqildêrtir (comparative)
herî 'eqildêr (merkezî) (superlative)
tewrî 'eqildêr (rojavayî) (superlative)


'eqldêr

'eqldêrtir (comparative)
herî 'eqldêr (merkezî) (superlative)
tewrî 'eqldêr (rojavayî) (superlative)


arogant

aroganttir (comparative)
herî arogant (merkezî) (superlative)
tewrî arogant (rojavayî) (superlative)


asxerî

asxerîtir (comparative)
herî asxerî (merkezî) (superlative)
tewrî asxerî (rojavayî) (superlative)


aşna-û-roşna

aşna-û-roşnatir (comparative)
herî aşna-û-roşna (merkezî) (superlative)
tewrî aşna-û-roşna (rojavayî) (superlative)


aşnaûroşna

aşnaûroşnatir (comparative)
herî aşnaûroşna (merkezî) (superlative)
tewrî aşnaûroşna (rojavayî) (superlative)


avantgard

avantgardtir (comparative)
herî avantgard (merkezî) (superlative)
tewrî avantgard (rojavayî) (superlative)


azadîxwez

azadîxweztir (comparative)
herî azadîxwez (merkezî) (superlative)
tewrî azadîxwez (rojavayî) (superlative)


azirme

azirmetir (comparative)
herî azirme (merkezî) (superlative)
tewrî azirme (rojavayî) (superlative)


bajarî

bajarîtir (comparative)
herî bajarî (merkezî) (superlative)
tewrî bajarî (rojavayî) (superlative)

/bɑːʒɑːˈriː/

Qesrek bajarî li gundê xwe ava kiriye.


bacele

baceletir (comparative)
herî bacele (merkezî) (superlative)
tewrî bacele (rojavayî) (superlative)


bacêle

bacêletir (comparative)
herî bacêle (merkezî) (superlative)
tewrî bacêle (rojavayî) (superlative)


bajele

bajeletir (comparative)
herî bajele (merkezî) (superlative)
tewrî bajele (rojavayî) (superlative)


bakûrî

bakûrîtir (comparative)
herî bakûrî (merkezî) (superlative)
tewrî bakûrî (rojavayî) (superlative)


baldrêj

baldrêjtir (comparative)
herî baldrêj (merkezî) (superlative)
tewrî baldrêj (rojavayî) (superlative)


balkişîn

balkişîntir (comparative)
herî balkişîn (merkezî) (superlative)
tewrî balkişîn (rojavayî) (superlative)


baskuh

baskuhtir (comparative)
herî baskuh (merkezî) (superlative)
tewrî baskuh (rojavayî) (superlative)


baskko

baskkotir (comparative)
herî baskko (merkezî) (superlative)
tewrî baskko (rojavayî) (superlative)


baskkuh

baskkuhtir (comparative)
herî baskkuh (merkezî) (superlative)
tewrî baskkuh (rojavayî) (superlative)


bednêt

bednêttir (comparative)
herî bednêt (merkezî) (superlative)
tewrî bednêt (rojavayî) (superlative)


bejinbihist

bejinbihisttir (comparative)
herî bejinbihist (merkezî) (superlative)
tewrî bejinbihist (rojavayî) (superlative)


bejinbihost

bejinbihosttir (comparative)
herî bejinbihost (merkezî) (superlative)
tewrî bejinbihost (rojavayî) (superlative)


bejinbost

bejinbosttir (comparative)
herî bejinbost (merkezî) (superlative)
tewrî bejinbost (rojavayî) (superlative)


bejinbuhist

bejinbuhisttir (comparative)
herî bejinbuhist (merkezî) (superlative)
tewrî bejinbuhist (rojavayî) (superlative)


bejinbuhost

bejinbuhosttir (comparative)
herî bejinbuhost (merkezî) (superlative)
tewrî bejinbuhost (rojavayî) (superlative)


bejinbuhust

bejinbuhusttir (comparative)
herî bejinbuhust (merkezî) (superlative)
tewrî bejinbuhust (rojavayî) (superlative)


bêhinfere

Ji bo guhertoya rastnivîsî binêre bêhnfireh.


berev jêr de

berev jêr detir (comparative)
herî berev jêr de (merkezî) (superlative)
tewrî berev jêr de (rojavayî) (superlative)


ber bi jêr

ber bi jêrtir (comparative)
herî ber bi jêr (merkezî) (superlative)
tewrî ber bi jêr (rojavayî) (superlative)


berev xwarê ve

berev xwarê vetir (comparative)
herî berev xwarê ve (merkezî) (superlative)
tewrî berev xwarê ve (rojavayî) (superlative)


ber bi xwarê

ber bi xwarêtir (comparative)
herî ber bi xwarê (merkezî) (superlative)
tewrî ber bi xwarê (rojavayî) (superlative)


bergoman

bergomantir (comparative)
herî bergoman (merkezî) (superlative)
tewrî bergoman (rojavayî) (superlative)


berhawa

berhawatir (comparative)
herî berhawa (merkezî) (superlative)
tewrî berhawa (rojavayî) (superlative)


berheş

berheştir (comparative)
herî berheş (merkezî) (superlative)
tewrî berheş (rojavayî) (superlative)


berqirar

berqirartir (comparative)
herî berqirar (merkezî) (superlative)
tewrî berqirar (rojavayî) (superlative)


bersî

bersîtir (comparative)
herî bersî (merkezî) (superlative)
tewrî bersî (rojavayî) (superlative)


beyteşe

beyteşetir (comparative)
herî beyteşe (merkezî) (superlative)
tewrî beyteşe (rojavayî) (superlative)


beytişe

beytişetir (comparative)
herî beytişe (merkezî) (superlative)
tewrî beytişe (rojavayî) (superlative)


bi qeys û qirar

bi qeys û qirartir (comparative)
herî bi qeys û qirar (merkezî) (superlative)
tewrî bi qeys û qirar (rojavayî) (superlative)


bieyb

bieybtir (comparative)
herî bieyb (merkezî) (superlative)
tewrî bieyb (rojavayî) (superlative)
bieybtirîn (soranîzm) (superlative)
biêb
bi'êb
bi'eyb


beheştî

beheştîtir (comparative)
herî beheştî (merkezî) (superlative)
tewrî beheştî (rojavayî) (superlative)


behiştî

behiştîtir (comparative)
herî behiştî (merkezî) (superlative)
tewrî behiştî (rojavayî) (superlative)


behuştî

behuştîtir (comparative)
herî behuştî (merkezî) (superlative)
tewrî behuştî (rojavayî) (superlative)


behûştî

behûştîtir (comparative)
herî behûştî (merkezî) (superlative)
tewrî behûştî (rojavayî) (superlative)


bihuştî

bihuştîtir (comparative)
herî bihuştî (merkezî) (superlative)
tewrî bihuştî (rojavayî) (superlative)


beḧeştî

beḧeştîtir (comparative)
herî beḧeştî (merkezî) (superlative)
tewrî beḧeştî (rojavayî) (superlative)


beḧiştî

beḧiştîtir (comparative)
herî beḧiştî (merkezî) (superlative)
tewrî beḧiştî (rojavayî) (superlative)


beḧuştî

beḧuştîtir (comparative)
herî beḧuştî (merkezî) (superlative)
tewrî beḧuştî (rojavayî) (superlative)


beḧûştî

beḧûştîtir (comparative)
herî beḧûştî (merkezî) (superlative)
tewrî beḧûştî (rojavayî) (superlative)


bi rêk û pêk

bi rêk û pêktir (comparative)
herî bi rêk û pêk (merkezî) (superlative)
tewrî bi rêk û pêk (rojavayî) (superlative)


bermîz

bermîztir (comparative)
herî bermîz (merkezî) (superlative)
tewrî bermîz (rojavayî) (superlative)


çepûçûr

چەپوچووڕ (Kurdish-Arabic)
çepûçûrr
çep û çûrr
çep-û-çûrr
çep û çûr
çep-û-çûr
çep û çîr
çepûçîr

/t͡ʃɛpuːˈt͡ʃuːɾ/

rêyên nerast, rêyên bizivirok, rêyên xwehrûvîç, munhanî, badok


çîrokî

/t͡ʃiːɾoːˈkiː/

tişta/ê ku di rastiyê de nîne lê tenê di çîrokan de heye

Perî afirandiyên çîrokî ne.


dagerandî

wergerandî, qulipandî, qulipî, wergeriyayî, dageriyayî,
li ser teniştê yan serûbin,
tişta/ê ku hatiye dagerandin


dagêrayî

Ji bo guhertoya rastnivîsî binêre dagerandî.


dageriyayî

dagerriyayî
dageryayî
dagerrî
dagerî
dagerryayî

wergeriyayî, qulipî, dagerandî, qulipandî, wergerandî,
li ser teniştê yan serûbin,
tişta/ê ku hatiye dagerandin


dageryayî

Ji bo guhertoya rastnivîsî binêre dageriyayî.


diriyayî

diriyayî
dirrayî
dirrhayî
dirrihayî
dirryayî
diryayî
dirayî
dirhayî
dirihayî

çiriyayî, peritî, dirandî, kincir, pirtikî, rîçal, şaltûpalt, şeletan, şelax-pelax, pergende

peritandî, pejmûrde^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


diranfîq

Kesê/a ku diranên wî/ê ji hev firk in û dirêjî dervî dev dibin.

Yekî diranfîq hat û emanetê te bir.


abter

abtertir (comparative)
herî abter (merkezî) (superlative)
tewrî abter (rojavayî) (superlative)


apter

aptertir (comparative)
herî apter (merkezî) (superlative)
tewrî apter (rojavayî) (superlative)


acîb

acîbtir (comparative)
herî acîb (merkezî) (superlative)
tewrî acîb (rojavayî) (superlative)


enirandî

hêrs, har, hêç, enirî,
kesa/ê ku hatiye enirandin

qehirandî, xinzirî, pingirî^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


asasî

asasîtir (comparative)
herî asasî (merkezî) (superlative)
tewrî asasî (rojavayî) (superlative)


asasîn

asasîntir (comparative)
herî asasîn (merkezî) (superlative)
tewrî asasîn (rojavayî) (superlative)


asebî

asebîtir (comparative)
herî asebî (merkezî) (superlative)
tewrî asebî (rojavayî) (superlative)


'asabî

'asabîtir (comparative)
herî 'asabî (merkezî) (superlative)
tewrî 'asabî (rojavayî) (superlative)

/ʕɑːsɑːˈbiː/


'asebî

'asebîtir (comparative)
herî 'asebî (merkezî) (superlative)
tewrî 'asebî (rojavayî) (superlative)


'esabî

'esabîtir (comparative)
herî 'esabî (merkezî) (superlative)
tewrî 'esabî (rojavayî) (superlative)


'esebî

'esebîtir (comparative)
herî 'esebî (merkezî) (superlative)
tewrî 'esebî (rojavayî) (superlative)


aşkeraker

aşkerakertir (comparative)
herî aşkeraker (merkezî) (superlative)
tewrî aşkeraker (rojavayî) (superlative)


aşkiraker

aşkirakertir (comparative)
herî aşkiraker (merkezî) (superlative)
tewrî aşkiraker (rojavayî) (superlative)


aşkereker

aşkerekertir (comparative)
herî aşkereker (merkezî) (superlative)
tewrî aşkereker (rojavayî) (superlative)


aşkireker

aşkirekertir (comparative)
herî aşkireker (merkezî) (superlative)
tewrî aşkireker (rojavayî) (superlative)


tûn

temam, bêkêmasî, Rengdêrek bu gotina teva û kamil bûna tiştek.

Çi bidem te? Sêvek tûn bide min.


abdal

abdaltir (comparative)
herî abdal (merkezî) (superlative)
tewrî abdal (rojavayî) (superlative)


fîzîkî

bedenî, leşî, gewdeyî, cismî, cesedî, fîzîkal, fîzyolojîk

dinyawî, materyal, ne axretî, ne ruhanî, ne ayînî


gerdenazad

gerdenazadtir (comparative)
herî gerdenazad (merkezî) (superlative)
tewrî gerdenazad (rojavayî) (superlative)

/ɡɛɾdɛnɑːˈzɑːd/


gogir

gogirtir (comparative)
herî gogir (merkezî) (superlative)
tewrî gogir (rojavayî) (superlative)
gogir

girover, çemberî, çerxî, xirxalî, çemberok, çerxok, xirxalok,
tişta/ê ku tenê rexek heye û bêyî ti kujî anku goşe ye

Gog gogir in.


guherandî

guhartî, guhertî, têvelkirî, guherî,
tişta/ê ku hatiye guherandin


guherîner

kesa/ê yan tişta/ê ku tiştekî diguherîne yan dibe sedema guherîna tiştekî

Plan ev e, biryar ev e. Lê ev nayê wê maneyê ku ew "qadirên mutleq" in, çi plan kirine her tişt ê li gor daxwaza wan bimeşe. Îradeyeka kurdan a serbixwe heye, dînamîzmeka cidî ya hundur a kurdan û tirkan heye ku daxwaza demokrasî û bihevrejiyaneka wekhev û azad dike. Rewşa guhertî û guherîner a dinyayê heye. Ev hemî jî qasî ku planên darêjtî pûç bikin xurt in.

Mûrad Ciwan: Ka dewletê dixwest, AKPê nedihişt?, Netkurd.com, 12/2010


guherok

guheroktir (comparative)
herî guherok (merkezî) (superlative)
tewrî guherok (rojavayî) (superlative)
guherok

guherbar, tişta/ê ku diguhere, tişta/ê ku wek xwe namîne, ne mayinde


gumre

kesê/a bêmahde, bêken, weke xeyidandîyan


herifandî

herrifandî
herraftî
hêrrifandî
hêrifandî
hêriftî

kavil, xopan, xirabe, wêran, tarûmar, hilweşandî, ruxandî, herifî, hilweşandî, heraftî,
tişta/ê ku hatiye herifandin yan bi xwe ruxiye

ruxiyayî, hilweşiyayî, avahî^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


herifî

ههڕفی (Kurdish-Arabic)
herrifî
herrifiyayî
herriftî
heriftî

kavil, xopan, xirabe, wêran, tarûmar, ruxiyayî, ruxandî, hilweşiyayî, hilweşandî, herifandî, heraftî,
avahiyê ku hatiye herifandin yan bi xwe herifiye

xirabkirî, pûç, xirabbûyî^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


hindirîn

hindirîntir (comparative)
herî hindirîn (merkezî) (superlative)
tewrî hindirîn (rojavayî) (superlative)
hindirî
hindirrîn
hindirrî
hindurî
hindurîn
hindurrî
hindurrîn
hundirî
hundirîn
hundirrî
hundirrîn
hundurî
hundurîn
hundurrî
hundurrîn

Tiştê ku li hindir e yan ya hindir e, ya ku di nav de; navxweyî, ne derveyî, ne derekî.

Wezîra/ê karûbarên hindirîn.

Siyaseta hindirîn û ya derveyî.


kesb

Ji bo maneya "xizan, feqîr, belengaz" Binêre kesib.


kincir

کنجڕ (Kurdish-Arabic)
gincir
gincirr
kincirr

Ji ermenî կնճիռ (knčiṙ) (knčiṙ: qurmiçk, qurmiçîn, girêk, girê) ji ermeniya kevn կնճիռն (knčiṙn) lê ji wê pêvetir rehên wê di nav dîrokê de winda dibin. Herwiha bide ber kinc (cil, libas).

pejmûrde, peritî, cilên pûç, pirtikî, rîçal, şaltûpalt, şeletan, şelax-pelax, pergende,
cil û cawên kevn û diriyayî


kirîner

kojer, kojek, didantûj, dirantûj,
mirova/ê yan ajelê/a ku tiştan bi kirandinê dixwe

Mişk û sivor ajelên kirîner in.


qişt

qişttir (comparative)
herî qişt (merkezî) (superlative)
tewrî qişt (rojavayî) (superlative)

Hişyar û serxwe û tîk û rast ji bo mirov û heywanan tê bikaranîn.

Kurê wî yekî qişt e.


kokbir

kokbirtir (comparative)
herî kokbir (merkezî) (superlative)
tewrî kokbir (rojavayî) (superlative)
kokbir

kesa/ê yan tişta/ê ku koka tiştekî dibire

kesa/ê yan tişta/ê ku tiştekî ji binî ve hildiweşîne

tişta/ê ku ji binî ve hatiye hilweşandin


kufik

Pûç, kesê/a ku kiriyara sêksî di gel regezê dijber encam dide bo gelek caran û di gel gelek kesan.


kirmancî

/kɪɾmɑːnˈd͡ʒiː/


mustehsîl

Bi baweriya min şoreşa pêşmergeyan hê bi temamî neçûye serî: Şoreşa çekdarî temam bû, lê niha divê şoreşa civakî-aborî dest pê bike. Bernameya şoreşa civakî-aborî bi hindikî ji du xalan divê pêk bê: 1. Civakê ji mustehlîkî (consumer/tüketici) ya luks û bi îsraf biguhêre bike civaka mustehsîl (productif/üretici) a endustriyê, 2. Zihniyeta eşîrî û ya partîzaniya dewletên totalîter a li herêmê divê hêdî hêdî bê maliştin.

5/2007, Rojen Barnas, Şoreşa Kurdistana Başûr A Mayî, Netkurd.com


mişerref

Ji bo guhertoya rastnivîsî binêre mişeref.


muşerref

Heger em bi “ereb bazarî” hesabekî bikin, dikarim bibêjim ko % 80-ê di malên kurdan de TV-yên kurdî tine. Bes maleke bê TV-yên tirkî tine, % 99, 9999 malên kurdan de TV-yên tirkî hene (ji bo kurdên bakur dibêjim). Belkî bi xêra TRT-a kurdî malên wan kurdên –kurdînedîtî muşerref bibin; malûm e gihayê hewşê tahl e, û kurdî belkî bi destê dewletê bi van şîrin bibe.

11/2008, Brahîm Xelîl Sirûcî, Belkî bi xêra TRT-ê em TêReTêr kurmancî tamaşe bikin, Nefel.com


nawîn

Ji bo maneyên "navendî, naverastî, hindirîn, tişta/ê li navê, tişta/ê li nîvekê" Binêre navîn.


befehm

befehmtir (comparative)
herî befehm (merkezî) (superlative)
tewrî befehm (rojavayî) (superlative)


belgdar

belgdartir (comparative)
herî belgdar (merkezî) (superlative)
tewrî belgdar (rojavayî) (superlative)


beledîn

beledîntir (comparative)
herî beledîn (merkezî) (superlative)
tewrî beledîn (rojavayî) (superlative)


behledîn

behledîntir (comparative)
herî behledîn (merkezî) (superlative)
tewrî behledîn (rojavayî) (superlative)


piralî

kesa/ê ku gelek karan dike yan kirine yan dizane

Ew nivîskarek piralî ye.

kovarek piralî


pirole

piroletir (comparative)
herî pirole (merkezî) (superlative)
tewrî pirole (rojavayî) (superlative)
pirrole

zêde, pir, aşirî, lape, mifrîd, bêqam, bêhed

dijwar, tund, ekstrem^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


qemitî

Goreya min li ber sobê qemitî.


qifil

ez qifil bûm


sersurr

Ji bo guhertoya rastnivîsî binêre sersur.


serşûr

Ji bo guhertoya rastnivîsî binêre serşor.


teberk

Ji bo guhertoya rastnivîsî binêre tiberk.


'îc

'îctir (comparative)
herî 'îc (merkezî) (superlative)
tewrî 'îc (rojavayî) (superlative)


'wîc

'wîctir (comparative)
herî 'wîc (merkezî) (superlative)
tewrî 'wîc (rojavayî) (superlative)


'ûc

'ûctir (comparative)
herî 'ûc (merkezî) (superlative)
tewrî 'ûc (rojavayî) (superlative)


wergerandî

wergerrandî
wergêrrayî
wergêrayî
dagerandî
vegerandî


wergêrrayî

Ji bo guhertoya rastnivîsî binêre wergerandî.


wergeriyayî

wergerriyayî
wergerrî
wergerhayî
wergerrrhayî
wergerrihayî
wergerihayî

qulipî, dageriyayî, qulipandî, wergerandî, dagerandî,
li ser teniştê yan serûbin,
tişta/ê ku hatiye wergerandin


wergerhayî

Ji bo guhertoya rastnivîsî binêre wergeriyayî.


xelmaş

Xewnê bi zimanê girî ji çavreşan re bibêje, hebûnê di hembêza nemanê de, bi sirûdên nîvçe û bi rexên mijdar ên nasnameya balindeyan, ragihîne! Stranê ji xelmaşiya keskê hişê min bidize û bi çavên wê sûrê, li min û li xwe, li gunehbariya tozê û li jena dilê heyvê bigere!

Ehmedê Huseynî: Roj baş Demirbaş!, Azadiyawelat.com, 6/2007


zarokane

zarokanetir (comparative)
herî zarokane (merkezî) (superlative)
tewrî zarokane (rojavayî) (superlative)
zarrokane
zarroyane
zaroyane

xişîm, naşî, cahil, torî, ecemî, naîv, saf, sade, dilpak


zivirok

zivirrok
zivrrok
zîvirrok
zîvirok
zîvrok
zîvrrok


zivrrok

Ji bo guhertoya rastnivîsî binêre zivirok.


nab

Da xef nebit bejna ferê
Mey hate şehkasa sirê
Minnet ku îro dêmdurê
Dîsa şeraba nab-i da


ajenkirî

ajenkirîtir (comparative)
herî ajenkirî (merkezî) (superlative)
tewrî ajenkirî (rojavayî) (superlative)


alandî

alandîtir (comparative)
herî alandî (merkezî) (superlative)
tewrî alandî (rojavayî) (superlative)


alîkarîkirî

alîkarîkirîtir (comparative)
herî alîkarîkirî (merkezî) (superlative)
tewrî alîkarîkirî (rojavayî) (superlative)


alîstî

alîstîtir (comparative)
herî alîstî (merkezî) (superlative)
tewrî alîstî (rojavayî) (superlative)


alizandî

alizandîtir (comparative)
herî alizandî (merkezî) (superlative)
tewrî alizandî (rojavayî) (superlative)


amadebûyî

amadebûyîtir (comparative)
herî amadebûyî (merkezî) (superlative)
tewrî amadebûyî (rojavayî) (superlative)


amadekirî

amadekirîtir (comparative)
herî amadekirî (merkezî) (superlative)
tewrî amadekirî (rojavayî) (superlative)
ئامادهكری (Kurdish-Arabic)

hazirkirî, çêkirî, berhevkirî, sazkirî, diristkirî


angaştî

angaştîtir (comparative)
herî angaştî (merkezî) (superlative)
tewrî angaştî (rojavayî) (superlative)


arandî

arandîtir (comparative)
herî arandî (merkezî) (superlative)
tewrî arandî (rojavayî) (superlative)


aristî

aristîtir (comparative)
herî aristî (merkezî) (superlative)
tewrî aristî (rojavayî) (superlative)


aşartî

aşartîtir (comparative)
herî aşartî (merkezî) (superlative)
tewrî aşartî (rojavayî) (superlative)


aşkartî

aşkartîtir (comparative)
herî aşkartî (merkezî) (superlative)
tewrî aşkartî (rojavayî) (superlative)


avêtî

avêtîtir (comparative)
herî avêtî (merkezî) (superlative)
tewrî avêtî (rojavayî) (superlative)


avisandî

avisandîtir (comparative)
herî avisandî (merkezî) (superlative)
tewrî avisandî (rojavayî) (superlative)


avzêrkirî

avzêrkirîtir (comparative)
herî avzêrkirî (merkezî) (superlative)
tewrî avzêrkirî (rojavayî) (superlative)


awandî

awandîtir (comparative)
herî awandî (merkezî) (superlative)
tewrî awandî (rojavayî) (superlative)


azentekirî

azentekirîtir (comparative)
herî azentekirî (merkezî) (superlative)
tewrî azentekirî (rojavayî) (superlative)


azirandî

azirandîtir (comparative)
herî azirandî (merkezî) (superlative)
tewrî azirandî (rojavayî) (superlative)


balekirî

balekirîtir (comparative)
herî balekirî (merkezî) (superlative)
tewrî balekirî (rojavayî) (superlative)


bandajkirî

bandajkirîtir (comparative)
herî bandajkirî (merkezî) (superlative)
tewrî bandajkirî (rojavayî) (superlative)


barandî

barandîtir (comparative)
herî barandî (merkezî) (superlative)
tewrî barandî (rojavayî) (superlative)


bedilandî

bedilandîtir (comparative)
herî bedilandî (merkezî) (superlative)
tewrî bedilandî (rojavayî) (superlative)


belavbûyî

belavbûyîtir (comparative)
herî belavbûyî (merkezî) (superlative)
tewrî belavbûyî (rojavayî) (superlative)


belavkirî

belavkirîtir (comparative)
herî belavkirî (merkezî) (superlative)
tewrî belavkirî (rojavayî) (superlative)


belişandî

belişandîtir (comparative)
herî belişandî (merkezî) (superlative)
tewrî belişandî (rojavayî) (superlative)


belqitandî

belqitandîtir (comparative)
herî belqitandî (merkezî) (superlative)
tewrî belqitandî (rojavayî) (superlative)


bersivandî

bersivandîtir (comparative)
herî bersivandî (merkezî) (superlative)
tewrî bersivandî (rojavayî) (superlative)


berzekirî

berzekirîtir (comparative)
herî berzekirî (merkezî) (superlative)
tewrî berzekirî (rojavayî) (superlative)


beskirî

beskirîtir (comparative)
herî beskirî (merkezî) (superlative)
tewrî beskirî (rojavayî) (superlative)
بهسكری (Kurdish-Arabic)


aborandî

aborandîtir (comparative)
herî aborandî (merkezî) (superlative)
tewrî aborandî (rojavayî) (superlative)


bexşandî

bexşandîtir (comparative)
herî bexşandî (merkezî) (superlative)
tewrî bexşandî (rojavayî) (superlative)


beyandî

beyandîtir (comparative)
herî beyandî (merkezî) (superlative)
tewrî beyandî (rojavayî) (superlative)


binavkirî

/bɪnɑːvkɪˈɾiː/


dirêjkirî

yê/ya ku hatiye dirêjkirin, paldayî, razayî, pehnkirî


birriyayî

Ji bo guhertoya rastnivîsî binêre biriyayî.


cerribandî

Ji bo guhertoya rastnivîsî binêre ceribandî.


çirrandî

Ji bo guhertoya rastnivîsî binêre çirandî.


çirrikandî

Ji bo guhertoya rastnivîsî binêre çirikandî.


dabestî

dabestîtir (comparative)
herî dabestî (merkezî) (superlative)
tewrî dabestî (rojavayî) (superlative)


dahatî

/dɑːhɑːˈtiː/

ya/yê were, siberoj, kesê/a an jî tiştê ku dê were

Êk şemba dahatî dê çîn.


derandî

/dɛɾɑːnˈdiː/


dirrandî

Ji bo guhertoya rastnivîsî binêre dirandî.


fekirî

Mexlûq hemî nexşê te neVêk ra li hemyan fekirîHemd û sena laiq we ne


gerrandî

Ji bo guhertoya rastnivîsî binêre gerandî.


girrnijandî

Ji bo guhertoya rastnivîsî binêre girnijandî.


hebandî

Kî bit ko nedit we bêteleb bacHerçî we hebandî ey perîzadHusna we dikit ji bo we munqad


herrişandî

Ji bo guhertoya rastnivîsî binêre herişandî.


heşandî

A ji niha ve, jina min haziriya sibehê dike. Ew ê parsûyê heşandî, kortik û apraxan, kutilkan, hêta berxê, tirşikeke aliyê Mêrdînê, sê cûreyên seleteyan, sava û birincê çêbike.

Firat Cewerî, Payiza Dereng, Avesta, 2014, r. 14


hişkkirî

Bacan û îsotê hişkkirî zivistanê di gelek cureyên xwarinê de tê bikaranîn.


kerrifiyayî

Ji bo guhertoya rastnivîsî binêre kerifiyayî.


kerixandî

/kɛɾɪxɑːnˈdiː/


kirrandî

Ji bo guhertoya rastnivîsî binêre kirandî.


meyandî

Ya / yê ku hatiye meyandin, şîr bûn mast.


nexşandî

ya/yê ku hatiye nexşandin, xemilandî, neqişkirî, oyekirî


orriyayî

Ji bo guhertoya rastnivîsî binêre oriyayî.


peqiyayî

tekerê peqiyayî


perritandî

Ji bo guhertoya rastnivîsî binêre peritandî.


qerrimandî

Ji bo guhertoya rastnivîsî binêre qerimandî.


qerrisandî

Ji bo guhertoya rastnivîsî binêre qerisandî.


raxistî

Şiqên hatine cahiz kirin yên ku navmalî tê de heyî.


serjêkirî

qurbanî, ya / yê ku hatiye ser jê kirin, yê / ya ku serê wî/ê hatiye birîn


windabûyî

berze, hinda, ne berçav, ne xwiya, ne diyar,
tişta/ê ku nayê dîtin û nayê zanîn ka li kû ye,
li ber çavan nemayî, ji ber çavan dûrketî


xirvebûyî

komeka xelkî ku pêkve kom bûyin ji bo mebestekê


avdayî

avdayîtir (comparative)
herî avdayî (merkezî) (superlative)
tewrî avdayî (rojavayî) (superlative)


sergolik

sergoliktir (comparative)
herî sergolik (merkezî) (superlative)
tewrî sergolik (rojavayî) (superlative)
seregolik


helesor

helesortir (comparative)
herî helesor (merkezî) (superlative)
tewrî helesor (rojavayî) (superlative)

Her tişt li wê derê bi rengekî zîvîn û helesor diçirisîn

Mehmed Uzun, Mirina Kalekî Rind, Weşanxana Orfeus, 1987


destdanî

tişta pê tilî danê tilî gihandinê bikar tê


nemam

nemamtir (comparative)
herî nemam (merkezî) (superlative)
tewrî nemam (rojavayî) (superlative)
nemamtirîn (soranîzm) (superlative)


harmonîk

harmonîktir (comparative)
herî harmonîk (merkezî) (superlative)
tewrî harmonîk (rojavayî) (superlative)
harmonîktirîn (soranîzm) (superlative)

lêhatî, lihev, lihevkirî^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


binemalî

malbatî, malî, aîlewî, famîlyayî,
têkildarî aîleyan yan aîleyekê


famîlyayî

malbatî, malî, aîlewî, aîlewî,
têkildarî aîleyan yan aîleyekê

binemalî^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


lihev

lihevtir (comparative)
herî lihev (merkezî) (superlative)
tewrî lihev (rojavayî) (superlative)
lihevtirîn (soranîzm) (superlative)


lebatî

Ew nivîskarek aktîv e. (pirr dinivîse)

"Elî nameyek nivîsî." yan "Wî nameyek nivîsî." hevokin aktîv in lê "Nameyek hat nivîsîn." hevokek pasîv e.


şipil

şipiltir (comparative)
herî şipil (merkezî) (superlative)
tewrî şipil (rojavayî) (superlative)
شپل (Kurdish-Arabic)

çalak, çist, aktîv, karîger, aktîv, çibik,
kesa/ê yan tişta/ê ku (pirr) dixebite

Ew nivîskarek şipil e.

Ew ji birayê xwe şipiltir e.


çibik

çibiktir (comparative)
herî çibik (merkezî) (superlative)
tewrî çibik (rojavayî) (superlative)
çibiktirîn (soranîzm) (superlative)

çalak, çist, aktîv, karîger, aktîv, aktîv,
kesa/ê yan tişta/ê ku (pirr) dixebite

Ew nivîskarek aktîv e.


rojanî

berdest, berbehs, rojîn, rojane, aktûel,
tişta/ê ku ketiye rojevê,
tişta/ê ku suhbet yan kar li ser tê kirin


xwehrovîç

xwehrovîçtir (comparative)
herî xwehrovîç (merkezî) (superlative)
tewrî xwehrovîç (rojavayî) (superlative)


melekorî

nexweşîya ku herderê leşê mirov dixuri.qaşo derzîyan û geznikê dêxine leşê mirov

Dema min çar cixare kêşan di cihda ez melekorî bûm


acizbûyî

acizbûyîtir (comparative)
herî acizbûyî (merkezî) (superlative)
tewrî acizbûyî (rojavayî) (superlative)


acizkirî

acizkirîtir (comparative)
herî acizkirî (merkezî) (superlative)
tewrî acizkirî (rojavayî) (superlative)


adaptebûyî

adaptebûyîtir (comparative)
herî adaptebûyî (merkezî) (superlative)
tewrî adaptebûyî (rojavayî) (superlative)


adaptekirî

adaptekirîtir (comparative)
herî adaptekirî (merkezî) (superlative)
tewrî adaptekirî (rojavayî) (superlative)


alaşkirî

alaşkirîtir (comparative)
herî alaşkirî (merkezî) (superlative)
tewrî alaşkirî (rojavayî) (superlative)


aranjebûyî

aranjebûyîtir (comparative)
herî aranjebûyî (merkezî) (superlative)
tewrî aranjebûyî (rojavayî) (superlative)


aranjekirî

aranjekirîtir (comparative)
herî aranjekirî (merkezî) (superlative)
tewrî aranjekirî (rojavayî) (superlative)


arastekirî

arastekirîtir (comparative)
herî arastekirî (merkezî) (superlative)
tewrî arastekirî (rojavayî) (superlative)


awîtebûyî

awîtebûyîtir (comparative)
herî awîtebûyî (merkezî) (superlative)
tewrî awîtebûyî (rojavayî) (superlative)


awîtekirî

awîtekirîtir (comparative)
herî awîtekirî (merkezî) (superlative)
tewrî awîtekirî (rojavayî) (superlative)


axulmekirî

axulmekirîtir (comparative)
herî axulmekirî (merkezî) (superlative)
tewrî axulmekirî (rojavayî) (superlative)


azmayîşkirî

azmayîşkirîtir (comparative)
herî azmayîşkirî (merkezî) (superlative)
tewrî azmayîşkirî (rojavayî) (superlative)


backirî

backirîtir (comparative)
herî backirî (merkezî) (superlative)
tewrî backirî (rojavayî) (superlative)


baskokirî

baskokirîtir (comparative)
herî baskokirî (merkezî) (superlative)
tewrî baskokirî (rojavayî) (superlative)


bawerkirî

bawerkirîtir (comparative)
herî bawerkirî (merkezî) (superlative)
tewrî bawerkirî (rojavayî) (superlative)


behsbûyî

behsbûyîtir (comparative)
herî behsbûyî (merkezî) (superlative)
tewrî behsbûyî (rojavayî) (superlative)


behskirî

behskirîtir (comparative)
herî behskirî (merkezî) (superlative)
tewrî behskirî (rojavayî) (superlative)


berşêbûyî

berşêbûyîtir (comparative)
herî berşêbûyî (merkezî) (superlative)
tewrî berşêbûyî (rojavayî) (superlative)


berşêkirî

berşêkirîtir (comparative)
herî berşêkirî (merkezî) (superlative)
tewrî berşêkirî (rojavayî) (superlative)


betavebûyî

betavebûyîtir (comparative)
herî betavebûyî (merkezî) (superlative)
tewrî betavebûyî (rojavayî) (superlative)


betavekirî

betavekirîtir (comparative)
herî betavekirî (merkezî) (superlative)
tewrî betavekirî (rojavayî) (superlative)


bexşkirî

bexşkirîtir (comparative)
herî bexşkirî (merkezî) (superlative)
tewrî bexşkirî (rojavayî) (superlative)


cihorkirî

Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.


herreşekirî

Ji bo guhertoya rastnivîsî binêre hereşekirî.


kurrkirî

Ji bo guhertoya rastnivîsî binêre kurkirî.


porrkirî

Ji bo guhertoya rastnivîsî binêre porkirî.


terxankirî

temînkirî, tekîdkirî, ekîdkirî, dabînkirî, destnîşankirî, misogerkirî, esehkirî, diyarkirî, pêşkêşkirî


'abd

'abdtir (comparative)
herî 'abd (merkezî) (superlative)
tewrî 'abd (rojavayî) (superlative)


abûr

abûrtir (comparative)
herî abûr (merkezî) (superlative)
tewrî abûr (rojavayî) (superlative)


nikêtî

Nexweşîya ji xwarin û vexwarinê kerixîn.

Dema mirov nexwe û nevexwe, mirov nikêtî dibe. Êdî mirov bixwaze jî nikare bixwe û vexwe.


talişî

Stranên talişî.

Rojnameyên talişî.

Aliyê talişî di danûstandinan de.


kîsî

ji kîsî min çû, me ji kîsî wî nan xwar, kî diçe (dimre) ji kîsî xwe diçe


xwerazî

Kesê pir bawerî bi xwe heyî û pir ji xwe hez dike


spîve

spîvetir (comparative)
herî spîve (merkezî) (superlative)
tewrî spîve (rojavayî) (superlative)

Ji [ber bi]spî + ve. Herwiha bide ber ermenî սպիտակավուն (spitakavun)

rengê ku ber bi spî ve ye, rengê ku nêzîkî spî ye lê ne bi temamî


saloqat

saloqattir (comparative)
herî saloqat (merkezî) (superlative)
tewrî saloqat (rojavayî) (superlative)

Rojtira din yabo ez şandim berberxaneya Xalê Hecî Teqlecî, ku saloqat dibû berberê mala me û ne şagirtek digirt ber destê xwe ne jî piştevanek...

Înan Eroglu: Têbîniyek, Avesta, 2019, r. 34

Li gor lêkolînan ev zêdeyî 10 salan e, piraniya leglegan koç nakin û saloqat li herêmê, bi taybetî li herêma di navbera bajoraka Embar û gundê Şukurluyê de dimînin.

25.06.2016, Ji koloniya leglegan çend dîmenên xwezayî https://web.archive.org/https://web.archive.org/web/20200211154300/http://www.diclehaber50.com/kr/news/content/view/523154?page=3&from=2768278575 arşîv, DîcleHaber50

Saloqat ditirsin bimirin heger nikaribin ji wî deriyê pîroz derbas bibin.

25.06.2018, İnan Eroğlu, Hêvî https://web.archive.org/https://web.archive.org/web/20200211154717/http://bianet.org/kurdi/print/198570-hevi arşîv, Bianet


li hemana

li hemanatir (comparative)
herî li hemana (merkezî) (superlative)
tewrî li hemana (rojavayî) (superlative)
li hemanatirîn (soranîzm) (superlative)
hema

tiştê/a ku li ber ketinê, li ber hilweşandinê ye


şaloqî

ji bo tiştên weke palas, çarik û tejikan sist, gewş, ne şidandî

sist^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


gewş

gewştir (comparative)
herî gewş (merkezî) (superlative)
tewrî gewş (rojavayî) (superlative)
gewştirîn (soranîzm) (superlative)

taybetî, taybetmendî gewşenî, gewşîn,xislet, xûy karekter, xisûsiyet


hîperkorekt

hîperkorekttir (comparative)
herî hîperkorekt (merkezî) (superlative)
tewrî hîperkorekt (rojavayî) (superlative)
hîperkorekttirîn (soranîzm) (superlative)

Deyn ji îngilîzî hypercorrect ji yûnanî ὑπέρ (hupér) (hupêr: hîper-) + ji latînî correctus

"zêde rast", ji rastiyê "rast" (loma çewt / xelet")

Hîperkorektî (bi îngilîzî: hypercorrection) di zimannasiyê de ew çewtî, şaşî û xeletî ne ku ji ber hewldana zêde ya ”rastkirina” rê û rêbazên rêzimanî pêk tên. Anku axiver yan nivîser hewl dide ku zimanê heyî li gor hin rêbazan ”zêde rast” bike. Hîperkorektî anku ”zêde-rastî” di bikaranîna zimanî de bi taybetî hingê peyda dibe dema ku bikarîner rêbazeke rêzimanî ji hedê wê berfirehtir bi kar tîne.

Husein Muhammed: Hîperkorektî anku zêde-rastî, Nefel.com, 3/2013


tosin

Ji tirkî, bi tirkiya kevn tosın, bi tirkiya nû tosun.

Tosun gotinek tirkî ye û ji golika nûber ra dibêjin. Lê dîsa di tirkî da, ji bo xweşkirinê, di wateya zarokê givrok, piçek tijî û xişt ra jî dibêjin.

Hozanê Bengî di Koma "Zimanê Kurdî" li ser Rûnameyê de, 4/2013


mehtirûm

hejar, feqîr, perîşan, reben, goyîn, nedar, jar

riswa, xizan, şerpeze, belingaz, rezîl^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


merxûr

mirovxwer, kanîbal, dehbe, hov, wehşî, dirinde, barbar


averê

averêtir (comparative)
herî averê (merkezî) (superlative)
tewrî averê (rojavayî) (superlative)


bêîman

ne bawerdar, ne mûmin, ne bawermend, ne oldar, ne dîndar, bêbawer


bêmal

bêxanî, kesê/a ku ti mal an jî xanî nebe, bi tenê, kesê/a ku bi tenê ye bê xêzan û kes û kar


bêtam

xwarina bê çêj (wek şîrînî, talî, tûjî, sûrî, bêxwêtî û tirşî)


rij

rijtir (comparative)
herî rij (merkezî) (superlative)
tewrî rij (rojavayî) (superlative)
rijtirîn (soranîzm) (superlative)
rijd
rijî

hevreha soranî ڕژد (rijd) (rijd), latînî rigidus (> îngilîzî rigid), hemû proto-hindûewropî *reg- (rast, rêk, req) ku ihtimalen herwiha req ya kurdî jî be.


dermande

Ey Şehê 'Alîcenab, pir 'aciz û perkende em
Ah ji dest cewra evînê, çi bikirim min bende em
Sebr û taqet min neman lê bêkes û dermande em
Ger bixwanî wer beranî bende em ta zinde em
Wacibun lî imtisalu l'emri maza te'murîn

kesê ku li derveyî malekî an jî avahîyekî mabe û cihê lê hêwirandinê nîn be


kanc

Ji tirkî, bi tirkiya kevn kênç, bi tirkiya nû genç - binere "qenc" û "genc".


maht

goştê diranên min giş maht bûne...


HD

Kurdiya te HD e.


aqilcihû

aqilcihûtir (comparative)
herî aqilcihû (merkezî) (superlative)
tewrî aqilcihû (rojavayî) (superlative)
aqilê Cihî

Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.


avgenî

avgenîtir (comparative)
herî avgenî (merkezî) (superlative)
tewrî avgenî (rojavayî) (superlative)


bajarvanî

bajarvanîtir (comparative)
herî bajarvanî (merkezî) (superlative)
tewrî bajarvanî (rojavayî) (superlative)


bawesîrî

bawesîrîtir (comparative)
herî bawesîrî (merkezî) (superlative)
tewrî bawesîrî (rojavayî) (superlative)


bejnbilind

bejnbilindtir (comparative)
herî bejnbilind (merkezî) (superlative)
tewrî bejnbilind (rojavayî) (superlative)
بەژنبلند (Kurdish-Arabic)
bejinbilind

kesê/a ku dirêjtir e ji rêjeya giştî, mirovê dirêj û bi bejin]]


bejndirêj

bejndirêjtir (comparative)
herî bejndirêj (merkezî) (superlative)
tewrî bejndirêj (rojavayî) (superlative)
بەژندرێژ (Kurdish-Arabic)
bejindirêj

Ji bejn + dirêj, ji bandora tirkî uzun boylu, bi xwecihî dibêjin bejnbilind.

kesê/a ku bi dirêjahiyê ve bilinde, mirovê bejina wî dirêj û bilind


bejnzirav

bejnziravtir (comparative)
herî bejnzirav (merkezî) (superlative)
tewrî bejnzirav (rojavayî) (superlative)
بەژن زراڤ (Kurdish-Arabic)

kesê/a bejina wî bilind û zeîf e, kesê/a ku ne qelew e, navtengzirav


beramberî

beramberîtir (comparative)
herî beramberî (merkezî) (superlative)
tewrî beramberî (rojavayî) (superlative)

Ez li beramberî seydayê xwe rûni tim.


berbext

berbexttir (comparative)
herî berbext (merkezî) (superlative)
tewrî berbext (rojavayî) (superlative)

mirovê jîyê wî nêzî ji 13 tanî 18 salî, sinêle


berdar

berdartir (comparative)
herî berdar (merkezî) (superlative)
tewrî berdar (rojavayî) (superlative)
بەردار (Kurdish-Arabic)

dara ku biberhem e, dar giya yan giyandarên berhem digirin

Riwekên berdar li warê me pirrin.


berdij

berdijtir (comparative)
herî berdij (merkezî) (superlative)
tewrî berdij (rojavayî) (superlative)

karvedana her pestanek yan hêzekê ye, kardan


berhevî

berhevîtir (comparative)
herî berhevî (merkezî) (superlative)
tewrî berhevî (rojavayî) (superlative)

amadeyî, berhevîya xwe diyar kir ji bo yarîyê


bertengî

bertengîtir (comparative)
herî bertengî (merkezî) (superlative)
tewrî bertengî (rojavayî) (superlative)
بهرتهنگی (Kurdish-Arabic)


bervajî

bervajîtir (comparative)
herî bervajî (merkezî) (superlative)
tewrî bervajî (rojavayî) (superlative)

berevajî
# zid, dij^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


berxweketî

berxweketîtir (comparative)
herî berxweketî (merkezî) (superlative)
tewrî berxweketî (rojavayî) (superlative)

ji xwe cerimkirî, ji xwe fedîkirî, damayî


bezok

bezoktir (comparative)
herî bezok (merkezî) (superlative)
tewrî bezok (rojavayî) (superlative)

bilez, lezgîn, zû, xêra,
 bilez di meşînê de

Mirovên bezok li welatê me pirrin.


bêbar

Baran ne ji feydê bit mededkarEw dane dibîte nexlê bêbarSersebze dibit ji berg û baran

ne barkirî, :dewarê bêbar ang; bar li piştê nekirîye


bêbarbûn

zirbarbûn, bê pişkbûn, bara wî/wê têda tuneye


bêdad

bêwijdan, bê edalet, bizor, cêlî#: Kesên bêdad xiyanetê li miletê xwe diken.

Belkî bi te'essub û 'eşîrîHasil ji 'inad eger ji bêdadEv bid'ete kir xilafê mu'tad


bêdeling

bê + deling, dibe ji wê çendê hatibe dema kesek cilên bê deling dikin berxwe ku rûs dimînin.

xweneparastin, ezmandirêj, bêhetik, bêşerim,
 kesê/a ku şerm nake û ti tişt nake xem


bêderew

Behr û berê 'işq û surê avêhte rê ser ma qeleqMin dî di new -bê yarê tew sundus e ew bêm bêderewMin bû di qew -sê boyî ew şêvan mi lew nayême xew


bêserûçav

zelamê bêserûçav

jina bêserûçav


bêzarî

bêçareyî, bêhalî, nesaxî, nexweşî, tengezarî, acizî, tengasî, hêrisbûn


bijar

tiştê di nav birekê ji hemûyan geşûciwan tir, bijare

bi hejarî, bi jarî, :daykê zarokê xwe bijarî xwedî kir


binecihbûn

em hêjta binecih ne bûne

“helbestkar di nava mekanekî dîwarkirî de, di nava dewreke dabeşbûyî de li serfayên xwe binecih bûbû. remezan alan


birînpêç

kesê karê wî dermankirin û pêçana birînên birîndarane


bişewat

dijwarekî, bi talî, bi kovan, bi xem, damayî, bi dilekî sotî


bişkivî

gula bişkivî

rûyê bişkivî

...ew gulên ku her sal ji nû ve vedijîn, niha dîsan bişkivî bûn.


bîrtîj

dibêjine kesê ku tişta ji bîr neke, an jî her li bîrê bin, hizirtîj


cadûger

Mirovê ku niviştiyan çêdike; sêrbend, sehirker, niviştvan
Ew kes in, yên sêrê dikin.

Pakîzaya cadûger ew kir bû mişk, jiber ku ewî hez jê nedkir.


caran

/d͡ʒɑːˈɾɑːn/

Tîrên di wan hîsaranSed caran sed hezar inXedengên di nûbaran


cihêl

cihêlî stirîyek bi dîve nûsya hay jê nebûang

cihêl xwîngerm in û hay ji xwe nînin


çavhîz

çavlider,
 kesê ku berê xwe dide jinên xelkê bi çavek seksî û xerab


çavşorî

Ta kengî dê bi çavşorî bijîn?


çavtarî

kesê ronahîyê ba nabîne jiber ko çavên wî di lewazin


çavvekirî

mirovê hez ji mêvan û hevalan di ket û xwarin û perey di mezêxit jibo dinyadarîyê, merd, nandeh, dinyadîtî


çavzîq

Yê çavên xwe jiber bûyereka seyr vediket mezin diket û çavên wî di teysin.

Pşîkê were were
Li mişkê çavzîq bigere
Serbest dimal da dikte xar
Bo me nehêla ço ar

Pşîk û mişk, Ji Aliyê Elind Mizûrî, di heftînama rojnama (resen) hijmara (80) da 25/1/1999 belav bûye


çepelî

Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.


çermîn

Pêlav, çente, cilik yên ji çerm hatîne çêkirin :sakoyê çermîn pêlava çermîn


çinî

Pirt û parçeyên nanî yên jiber xwarinê dimînin.


çîçkek

/t͡ʃiːt͡ʃˈkɛk/

Bi dû re berê xwe dabû Cécileê, li nava çavên wê nihêrîbû, çîçkek bişirîn bi ser peyva xwe ve werkiribû, ku dihate wateya "Vê peyva ku ez ê bikim, tu dikarî bi gelek awayan fam bikî,"...

Mîran Janbar, Qolyeya Cécileê, Weşanxaneya Lîs, 2012, çapa 1ê, r. 106, ISBN 9786054497010


çîvhavêj

bizmar danan, tehn li yekî dan, gotina tiştekî lê merem tiştek din e, mirovê çîv di havêje


dapoşî

:Qazana dapoşî


darberî

berû, dareke li çiyayên Kurdistanê ya mişeye û çembera neteweyîya kurdane, dara berî


dehmenpak

kesê/a ku kiriyarên xirab u cinsî neke, mirovê hêja û ji xwe şerimkirî


dehmenpîs

çavbirs, kesê ku bi kiriyarên haram radibe yên cinsî


dengbilind

dengzelal
gimgimî
dengxweş
dengnizim
dengborr

mirovê hêl diaxive, ziringdar, dengê wî bilind


dengxweş

دەنگخوەش (Kurdish-Arabic)
dengxuş
dengxoş

ya/ê dengê wî jibo stirîn û xwendinê xweş be, tiştê an jî alavê mûzîkê ku dengê xweş jê bihêt


destberdayî

xwere, kesê gelek pare/diravî bimezêxit, kesa/ê dixwe, kesa/ê pirr dixwe


destkevtî

tiştê ku bi dest mirovî dikeve, kelûpelên mirov ji xwe re peyda dike


destpak

mirovê dilsax, mirovê dilsoj, mirovê bê ziyan, mirovê çak# mirovê ku xeletiyê di karê xwe de neke, mirovê paqij di karê xwe de


deverû

sernişîv, berovajî, bileks, wergerayî, berevajî

Ga ji hewla canê xwe şaxekî li Siyahmed didetin û Siyahmed ji wê nizarê gêr dibitin. Li jêrê li binê nizarê darekî diriyê hişk serê tîj hebûye, rast ji jorve bi sing deverûyê Siyahmed dikeve ser wî darê tîj, serê darê rastê kevçikadilê têtin û ji piştê biderkeve, filhal ruh teslîm diketin.

2010, Mele Mehmûdê Bazîdî, Cami’eya Riseleyan û Hikayetan Bi Zimanê Kurmancî, Lîs, çapa 1ê, r. 77, ISBN 978-605-5683-27-6

Pişt re deverû ket xware.

2023, J.R.R. Tolkien (terciman: Samî Hêzil), Hobbit, Cervantes, çapa 1ê, r. 25, ISBN 9786257724838

devûdev, bi ser devê xwe de, ji serî bo xwarê, serûçav berev erdî


difinbilind

mirovê xwe mezin dike, mirovê ji xwe zêde bi bawerî

ev çi zelamekê difinbilnd e

jineka difinbilind


dilbirîn

Hemperdeyê sirrê mustemendanHemrazê dilê di dilbirînanHemxwabeyê xatira hezînan


dilgermî

çelengî, zîrekî, hemas, herdem bihîvî bûn, rijd, ge bînî#: Dilgermiya gelê kurd wan berev serkrftinê dibe.

Her karekê tû bikî divê bi dilgermî bikeyî.


dilgeşî

kêfxweşî# dilşadî, dilxweşî^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


dilgir

zadê giran dema mirov pê gêj dibe, xwarina pir çevir

mirovê di dilê xweda mezin qebe


dilgîr

Ew weke melaykeke biçûk xweş, melûl û dilgîr bû


dilkul

dilşikestî, dilbirîn, dilçirmisî, kovandar, :jineka dilkul mêrekê dilkul

Xeflet me dî lew xeccilînMehrûm û mehcûr dilkul înMecrûhê tîrên qizil în


dilmezin

Heta nema ew bi tenêNegiha derê dilmezinê


dilnazik

Ew mirovek hinde dilnazik e çi caran neşêt guhdarîya dengê Şêxoy biket


dilsaxî

dilpakîtî, dilsafîtî, qencî, başî, bêgunehî, sadeyî, rastgoyî


dilşewat

dilsoj, dilpêve, xemgîn, keserkûr, kovan


diltengî

qehr, keser, xemgînî, bê aramî, bêhintengî


dûbare

Ji bo guhertoya rastnivîsî binêre dubare.


endazyarî

senger^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


ezmanreş

Kesê/a ku hergav axivtinên kirêt dike, civînan di de.


êlincî

/ʕeːlɪnˈd͡ʒiː/

Rewşeke mirov tê de gêj dibe ji egara xwarineke pîs di gedê mirovî da yan dîtina tiştekê gemar dengek bolbolî ji devî û geriyê peyda dibe dev pirî av dibe û nêzîke dilê mirovî ra bibe.

پشتی دەمەکی عێلنجی ھاتنە کورێ پاشای و گوستیلك ژ دەڤێ وی دەرکەفت و پاشا رابووڤە، گازی سەربازێت خۆ کر

Piştî demekî êlincî hatine kurê paşayî û gustîlk ji devê wî derkeft û paşa rabûve, gazî serbazêt xo kir

2012, Leylan Îsmeîl, Bêrîvan û Hîvî (Çîrokêt Zarokan), Çapxana Xanî, Dihok, r. 10

Paşê sotina pizdana profesorî êlincî xistibûn zikê wî û bi bayê bezê -helbet piştî destûr ji xatûnê xwestî- xwe avêtibû destavê û bi qewlê wî, wî çûbû çirrek dabû guhanê.

2022, Omer Dilsoz, Li Dû Bihûşta Berze, Peywend, r. 27


guhêrbar

mirov candar yan tiştê bi kêrî guhorînê were, bi sanayî dihêt guhorîn


gulgulî

Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.

Pend gulgulî yê ji mafîrê kême

Gelek dêre, fanorî, saqoyên ku ji bo cejnan, rojên taybet dîlan û dawetan di nav baxçeyên gulgulî de, di sandoqên quzanî de hatibûn veşartin, bûn para diranên min yên xirab tûj.

2016, Çapa Duyem, Mihemed Şarman, Pirça Winda, Avesta, r. 41, ISBN 978-605-5585-41-9

Kirasê wê gulgulî bû, porê wê bi ser de rijiyabû û li mala xwe û wî, xatûna wî bû û li bendî wî bû.

Silêman Demir, Sorê Gulê, Nefel, Stockholm, 2002, r. 51, ISBN 91-89687-02-7

"Fîstanekî gewr û gulgulî li wê bû.

Ibrahîm Seydo Aydogan, Reş û Spî, Nefel, 2002, r. 23, ISBN 91-973195-3-8


hêkker

giyandarên hêkan dikin, ovipar :mirî!kahêkker


hinarî

core rengeke ber bi sorekê ge!veye wek rengê hinaran


îroyîn

nanê îroyîn, rojnameya îroyîn


îsraîlî

xelikê yan ji welatê Israîl, mitayê îsrayîlî


jêhelî

evrazî, cihê ber ji jorve bilind dibe, rêya diçe bilindahiyê


jîndarî

Me jîndariya te bi çeperên matmayî parast.

Ehmed Huseynî, Bi xewna we pênûsê dilorînim, Nefel, Stockholm, 2002, ISBN 9197319589


karmendî

professione, occupazione, vocazione, carriera


kelegirî

Kelegirî ya keftî hinavên wê.


kerînî

Karê şaş ûbêwic, bê aqilî, bê mejî, dînatî.
# kerî^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


kirêgirtî

mirovê an jî kesê/a ku bi kirê hatî girtin ji bo kirina karekî bi pare


kîndarî

kerb û kîn, nehezkirin, neviyan, kerbjêvebûn


kulkulî

balindeyekê rengîne ciwane hêlîna xwe di kendalan da dirist di ket xwarina wî mêşik û mêşhingive, mêşxur, :;mirovê bê bawer û gelek vira di ket


kurînî

Bi kurînî min karên weha ne kirîne evca dê çewa noke kem!


laşgiran

laşgirantir (comparative)
herî laşgiran (merkezî) (superlative)
tewrî laşgiran (rojavayî) (superlative)

/lɑːʃɡɪˈɾɑːn/

A rast, Cécileê bi destê Remezan girtibû û bi dû xwe ve kişkişandibû. Ji ber ku Cécile bi lez û bez tevdigeriya û Remezan laşgiran bû li ba wê.

Mîran Janbar, Qolyeya Cécileê, Weşanxaneya Lîs, 2012, çapa 1ê, r. 85, ISBN 9786054497010

Ez mîna pîşemasî mim, lodeke protoplazmayê ya pirr qelew û laşgiran, mîna... mîna...

Jack London: Zaroka Şevê, Werger: Mustafa Aydogan, Weşanên Nûdem, 1995, r.10


lawînî

jiyê lawînî yê, jiyana gencînî, tiştê nû bit nûyatî


leşsaxî

saxlemî, :leşsaxîya wî ji egera pir xwarina fêqiye


lewendî

parçe perokek sipî û dirêje di gel cilkên kurdî zelam di zendikên xwe bo ciwanî di alînin herwesa jin jî li ser kiras û fîstanan bi kar di hînin


lihevhatî

lihevhatîtir (comparative)
herî lihevhatî (merkezî) (superlative)
tewrî lihevhatî (rojavayî) (superlative)
لهەڤهاتی (Kurdish-Arabic)

xweşik, rind, ciwan, rapêçayî, lêkdayî, qeşeng, bedew, delal, qenc, birêkûpêk,
 hebûna serusîmayekê ciwan û bedew

Keçeka lihevhatî

gava parçeyê tiştek li hev hatî bin û bi rêk û pêk bin.

Dikorasîyona vê malê lihevhatî ye.


malwêranî

derdeserî, malxirabî, jinavçûna male, arîşên mezin


matêker

mirovê mayê xwe di hemû karan da dike, davdoz


Mekke

bajêreke li erbistanê rûgeha misilmanan lêye


meşqdayî

Ew serbazek meşdayî ye.


mêhreban

Dayikî Cemal ji ber adet û orfên civaka paşverû zû strangotin terikand û heya mirinê xwe wenda kir da ku kes wê mîna hunermend nas neke. Ew jineke xêrxwaz, nefs bilind û gelek mêhreban bû.

2019, Jiyana Dayikî Cemal https://web.archive.org/https://www.bernamegeh.org/2019/12/31/dayiki-cemal/ arşîv, bernamegeh.org

Bi navê xwedê yê mezin û mêhreban, birayê rêzdar, dibistan ji bo zarok û ciwanan tune ne, perwerde ne ji bo keçan û ne jî ji bo kuran tune ye, em rica ji kesên xwedî bîr û ra dikin ku dibistanan ji bo zarokan vekin.

2016, Li Cerablusê çi diqewime https://web.archive.org/https://www.rudaw.net/kurmanci/middleeast/syria/150920161 arşîv, rudaw.net

Lê Xanî di Mem û Zînê de bi vegotina mîrê Kurd Emîr Z(ey)neddîn dest bi hikayetê diket ku ew li Cizîr(a) Botan hukumdariya taîfeyên Kurd diket ku ew emîrekî mêhreban, comerd, xêrker, xêrxwaz û xwştivîyê xwas û 'amê Kurdan e.

Nûbihar, Muqayeseyek digel Mesnewiya Kurdî https://web.archive.org/https://www.academia.edu/12707421/Muqayeseyek_digel_Mesnewiya_Kurd%C3%AE_Mem_%C3%BB_Z%C3%AEna_Ehmed%C3%AA_Xan%C3%AE_%C3%BB_Leyla_%C3%BB_Mecn%C3%BBna_Nizam%C3%AE arşîv, Ehmed Şerîfî (terciman Ayhan Geverî), hj. 131, r. 21


mêrçak

mêr, çeleng, zîrek, wêrek, çavnetirs, egîd, mêrxas


mirovmirovkanê

dema mirov tayê mirovê xwe digire liser rastî û şaşiyê, çewtî, tagirî, cudayî


mûç

tiştê bilind yan ji nav derde, lêvên mûç dirêj bilind, mirovek lêvmûçe


nandar

merd, mêvanperwer, nandeh, mirovê qedirgir û nanî dide xelik û mêhvanan


nandeh

merd, pend, mêvanperwer, mirovê qedirgir û nanî dide xelik û mêvanan

:nandeh be qedir giran be


navçavgirê

mirovê ne vekirî, mirovê bi rûçikê wî yê girê xuya ko yê toreye, tingijî, hêris, mirûtî

:seydayê me yê nû gelekê navçavgirê ye


nerev

xweragir di ceng û nexweşîyan da, mêrxas, çavnetirs, nebez


nermik

pirta bezî ya ku bi binê guhî ve cihê guharkî, nazikiya guhî, nerhamiya gûçikî

Nermikê guhî.

Nerimkê bin kayê agir berda dinyayê.


nermîn

nermîntir (comparative)
herî nermîn (merkezî) (superlative)
tewrî nermîn (rojavayî) (superlative)
نهرمین (Kurdish-Arabic)


nexrî

Hevreha farisî pehlewî naxwist ("yekem") û farisî farisî نخست (noxost, “yekem”), her sê ji zimanên îranî.

Mivan nexriyê deyka xweye

:yê yekeme ji hemûyan mezintire

Van dermanan bi nexrînî bixwe.


nexrîn

Herwiha nuxrîn, hevreha partî û pehlewî nox (destpêk) ji *nexw- ji zimanên îranî

mirovê ji xew radibe û hêj xwarin nexwarî, : ez nikarim cigarê bikêşim jiber ku yê nexrînim


nexrînî

dema mirov spêdê ji xew ra dibe hêj çi ne xwarî yan vexwarî

:bapîrê min bi nexrînî cigare kê a[vexwar].


nihanî

cihê mirov bikare xwe bide ber dema baran û berf dibare, avayî, berevez, pend, :ewrê sorê spêdeyan gazî di kite karwanîyan xwe bi dene nihanîyan

Mahiyyetê halî dê bizanim«Wan gotine daye'ê nihanîEm subhe ko çûne der ji xanî


nişkav

ji nişka ve min dît bi jor ket


pardar

pardartir (comparative)
herî pardar (merkezî) (superlative)
tewrî pardar (rojavayî) (superlative)

beşdar^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


pardarî

/pɑːɾdɑːˈɾiː/

pişkdarî# beşdarî, hevparî, şirîkî, parmendî, şirîkahî, şirikayî, hevbeşî^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


pereperest

kesê hinde hez ji pereyî di ke dinyadarî ji bîra wî di çe, pereyî di perestit, çirîk


parmendî

parmendîtir (comparative)
herî parmendî (merkezî) (superlative)
tewrî parmendî (rojavayî) (superlative)

pişkdarî, beşdarî, pardarî, hevparî, şirîkahî, şirîkî, şirikayî, hevbeşî


paşecar

/pɑːʃɛˈd͡ʒɑːɾ/

cara paşin, kurt û kurmancî, li dawîyê, cara domahîkê


payedar

piledar, payebilind, ezbenî, hêja, payebala, ritbebilind, berêz, biqedir , pileberz, pilebilind

Payedar li koçikê rûniştiye.


perçiqî

bacanêd perçiqî

tirîyê perçiqî


perdepoş

/pɛɾdɛˈpoːʃ/

bi perdeyan hatî girtin, bi perdeyan veşartin an jî nixaftin, perdekirî


pert

belav, pirt, bêserûber# parçe^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


perwer

Li dergeh da nekî gazîDelal û naz û perwer deEmanet da ji bêhoşî


peyamnêrî

karê nûçevanan, nûçegihanî, nûçevanî, hewalnêrî, peyamhinêrî


peykersazî

peykertraşî, karê peykersazan, :karê birayê min peykersazîye


pezkovî

Hersal biharê, derbên baş digirtin nik xwe, ji bo nêçîra pezkoviyan diçû çiyayê Esrûkê ê ku li jora Gola Wanê bû (...)

Çiyayê Agirî, Yaşar Kemal, Weşanxana Çanda Kurdî

Wesyeta min li we, her ev e; emanet ev herdû heywanên me yên pezkovî, yanî emanet ‘Efno û Hejale da ku piştî me kesek wan nekujin.

Amadekar: Mele Xelefê Bafê Dîroka kelepora mîrnişîniya Botan, Çapxaneya Emîral, 2004, r. 20


pêgotî

Mirov xelik gelek liser di axivin, mirovê bernas, pend.

Sor di sotîne sipî di pêtîne(sar) re dipêgotî ne


pêşçav

/peːʃˈt͡ʃɑːv/

Tiştê mirov bi çavan dibînit, diyar, xuya, a kera.

berçav^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


pêşkarî

fîtk, fîtkerî^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


pêşmergatî

Tê bîra Besnayê, çaxê babê wê xwesti biçe pêşmergatiyê, tivenga wî nebû.

Sidqî Hirorî, Kurê Zinarê Serbilind, Weşanên Nûdem, Stokholm, 1996


pêtî

Renggorî, zerik, spîçolkî, rengavêtî, zerhimî, bêreng, xav, xir.

Li ser pêla pêtiyeke mezin ya ku ji çiyê derdiket rûniştim


piçpiç

:bendikê piçpiç


pirbêjî

Herçend ko min qewî dirêj kirPirbêjî ye wê çira me bêj kirGorî te meqseda me dûr e


piştgerm

kesê bawerî bi xwe heye, xwedî heval û mirov, bi pişt, bi xudan


pitpitî

xalxalî, pitik pitikî, dirûva niqteniqteyî, forma deqdeqî ya bi gelemperî li ser kincan tê neqişandin.

Vebûye ezmanê bi steyr xitxitî,
Mîna parzûnê şîn î pitpitî.

Fêrîkê Ûsiv, Bijare (helbest), Yêrêvan, 2010


pitpitî

Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.

Mirovê her gav pitepitê dike, hez ji pitpitê dike, devgazinde


pîçpîç

hindikhindik, piçpiçe, pêngavpêngav, hêdîhêdî, merhelemerhele, kêmkême.

:pîçpîç ezê tê di gehim


polîsxane

Ew çûbû polîsxanê, li hewşa kûçikên windabûyî li kuçikê xwe geriyabû lê ew peyda nekiribû.


qaçaxçî

Ji osmanî قاچاقچي (qaçaqçi) yan ji tirkî kaçakçı, binêre: qaçax û -çî.

kesa/ê ku karên qaçax dike,
bi taybetî kesa/ê ku kelûpelan yan mirovan bi qaçaxî ji welatekî dibe welatekî din


qebz

Ev zaroke yê qebize


qedirgiran

birêz, rêzdar, bihagiran, xwedî qedir, bi rûmet, hêja
 kesên ku xelk rêzê lê digirin

Mêvanên qedirgiran hûn gelek bi xêr hatin

Ew zilamekê qedirgirane li nav hemî miletî.


qenctir

/qɛnd͡ʒˈtɪɾ/


qenctirîn

: Etîmolojiya vê peyvê nehatiye nivîsîn. Eger tu bi rastî bizanî, kerem bike bişkoka "biguhêre" ya di ser van gotinan re bitikîne û etîmolojiya vê peyvê binivîse. Çavkaniyên ku te ew etîmolojî jê girtiye jî binivîse.


qeşavî

mirov ji ber sermayê nexasim lêv û dest rengê wan sipî di bin û di peqin[şeq di bin] mîna qeşayê


qetlazî

kêmasîya xwarinê, giranîya kelûpelan û tiştê xwarinê


qeyre

jiyê navîn yê keça bi temen û şûnekirî yan lawê bi temen û zigurd


qît

bel^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


qurmiçî

/qʊɾmɪˈt͡ʃiː/

Mirovê qurmiçî.

Rûçikê qurmiçî.

Sêva qurmiçî.

Axîna evîna qurmiçî, mirazên şikestî, pêl bi pêl, dil û ruh vedigirin.

2002, Mehmed Uzun, Bîra Qederê, Nefel, r. 206

Kardûk xwe da ber sobê, dest û piyên xwe yên qefilî germ kir. Sirê bedena wî biribû, her derên wî qefilî û di ser hev de qurmiçî bûn.

2016, Çapa Duyem, Mihemed Şarman, Pirça Winda, Avesta, r. 36, ISBN 978-605-5585-41-9

Destên qermiçî bedena qefilî hembêz dikin

Evîn Çîçek: Awaz Serpêhatîyan II, Weşanên Pêrî, 2004, r.235


qurtal

Ji tirkî, bi tirkiya osmanî قورتارمق (qurtarmeq), bi tirkiya niha kurtar-, ji tirkiya kevn kutġar-/kurtġar- ji kut (siûd, bext) hevreha azerî qurtarmaq, tirkmenistanî gutarmak (bi dawî anîn, qedandin > binêre kurdî kuta), ozbekî qutqarmoq, oyxurî قۇتقازماق (qutqazmaq), qazaxî құтқару (qutqaru), başkîrî ҡотҡарыу. Peyva kurdî kuta (kuta kirin: qedandin, bi dawî anîn, dawî lê anîn) ji eynî rehê tirkîkî ye.


rengkor

mirovê çavêd wî hinde rengan ji hev cuda nake


rewiştpak

exlaqpak, toreberz, birewişt, mirovê xwedî sinca pak


rezîlî

nexweşî, hejarî, belengazî, xemgînî, melûlî


ribête

Qelew, candarên li mal sexbêr dikin û çavê xwe baş didinê dako qelew bi bit jibo firotinê yan serbirînê.


ritloyî

nexweşîyeke ji egerê ritil di êvitin [ perçivin]


rîsî

Gîyayê ku hatîye badan u li ber tavê hişk bûyî, :;gurzên giyayê dirûtî


serederî

Danûstandin, ti'amil, miamele, reftara mirovî digel xelkî.


serexoşî

Behîdarî, dema kesek diçe ber dilovaniya Xwedê u kesek biçît behiyê u bêje mes u karên wî Xwedê jê razî be.


sergevez

bixwebawer

Kesa/ê ku baweriya xwe bi xwe tîne û ji ber kiryarên xwe şanaz e.

Zarokên xwe yên kurîn li pişta beranên çîlqerqaş, sergevez, qerase dikirin, bi derîvekirina gomê re heviyên xwe avis dikirin.

2016, Mihemed Şarman, Pirça Winda, Avesta, çapa 2an, r. 71, ISBN 978-605-5585-41-9

Ji bo em bibînin bê kes(qereqter)ên berz ên Xeyam ê ji Nîşabûrê, ango şa'irê rûbaî'yan bi gavên sergevez hêdî hêdî ber bi me ve tên, bes e ku em çend rûpelên vê romanê bixwînin.

2014, Sadiq Hidayet, Bûmê Kor, Na Yayınları, r. 9, ISBN 9786056392658

Ji kelehên bevkanî,
heyfa xwe hildidin pîresêrên sergevez
dîl diketin pêxember û hewariyên hetikî

2014, Ramazan Kavak, Êşa Genim, Na Yayınları, r. 11, ISBN 9786059017541


serkol

Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.

Hindek di edanî û esaxirPêxwas hinek hinek di serkolKaşo ji piyan we ser wekî hol


serûberî

rêkûpêkî, peytî, :ez di serûberîya te tênagehim# dîmen, barûdox, rewş, kavdan


serxur

Wekû keçek dayine bi şû (mêr) lakin hêj nebirî, mêrê wê bi emrê Xwedê mir, ewê jinê şûm hesêb dikin û "serxure" dibêjinê. Zaf kes êdî nabine talibê wê jinê (kes destê wê bi jiniti naxwaze). Îlla eger du caran waqi' bibî êdî meʼazallah kesek wê jinê naxwazitin. Lakin eger jin bimire û mêr bimîne ewî bi şûm hesêb nakin (bêyom nabînin). Bilanî deh caran jî waqi' bibe (biqewime).

Mele Mehmûdê Bayezîdî, Amadekar: Jan Dost Adat û Rusûmatnameê Ekradiye, Weşanxaneya Nûbihar, 2010, r. 61, ISBN 9789944360678


sêcar

Geh sor dibû geh zer dibûRojê sêcar xwûn der dibûişqê bire wî haletê


sinetkirî

zarokê hatî sinet kirin, yê ku çermê serê kîrê wî hatî jê ve kirin


stemlêkirî

kesê/a ku tadeyî lê hatî kirin, kesê an jî gelê ku zulim lê hatî kirin, gel yan kesê zorî lê hatî kirin


zûtir

Perava deryayê ji me ne pir dûr bû lê bi otobûsê em ê zûtir bigihaştana.


şanişîn

cihê bêhnvedan û rûniştina şahî, wargehê şahî, welatê paşayetî# welatê ku mîrek yan paşayek yan jî şabaniyek serokatiya wî dike (bi soranî)


şemitok

..., afirîdeyekî biçûk î şemitokî bû.

2023, J.R.R. Tolkien (terciman: Samî Hêzil), Hobbit, Cervantes, çapa 1ê, r. 78, ISBN 9786257724838

cihê hilû yê mirov yan ti tliser di hilisit, tehisok, baran barî bersiva xanî ya bûye emitok


şepeşor

mirovê bê ser û ber, cilûbergên fireh, ne lêkdayî, ne peyt, ji berêkçûyî


şepirze

dilpêşewat, miskîn, ew kesê/a ku dialoze.

Ji birçînan serê wî hêj, çavên wî kor bibûn. Di halêkî wisa şepirze de bû ku êdî mirina xwe dabû ber çavên xwe.

2016, Çapa Duyem, Mihemed Şarman, Pirça Winda, Avesta, r. 40, ISBN 978-605-5585-41-9

Ji kerb û kînê da rengê wî yê reş buy.. Bêhna wî li çi nahêt. Berdewam yê dihêt û diçît, wekî mirovekê şepirze û rê lê berze.

Salimê Casim: Axayê dest bi xwîn, Kovara Yekîtiya Rewşenbîrên Welatparêzên Kurdistan, Hj. 2, 1988, r. 41

Gava ku Egît namê dixûne, dibîne ku Fêriîkê kurr wî nivîsîye, ku Ana miriye û rewşa wan jî pirr şepirze ye.

2009, HECÎYÊ CINDÎ, FOLKLORA KURDA, WEŞANXANA "LIMUŞ", r. 31, ISBN 978-9939-805-97-9


şerfiroş

Mirovê ku dixwaze şerî bike u xelkî dilgiran ke, mirovê belakir, mirovê herdem li şer û têkdanê di gere.

Mirovên şerfiroş nebin, da Xwedê rehimê bi hewe bibe.


şeşxane

Illa Ekrad û rewendêd Hekarî û Bohtan û Behdînan, mezin û biçûkêd wan xweyî şeşxane (şeşar, şeşagir, demançe) ne. Bê şeşxane naçine serê avê jî.

Mele Mehmûdê Bayezîdî, Amadekar: Jan Dost Adat û Rusûmatnameê Ekradiye, Weşanxaneya Nûbihar, 2010, r. 129, ISBN 9789944360678


şevbêrî

sihbet û xwarin û vexwarina dawiya şevê berî nivistinê,
 borandina şevê bi suhbet çîrok stiran û htd


şevger

Kes yan jî tiştê/a ku gera şevê ji xwe re kiriye adet


şevkor

mirovê bi şev na bîne yan baş nabîne şevreşkî

Îcarê ew pîrejina meľune dest diketin ji cihê dirûda dibêje, ku Lalixan qewî zêde kirêt e û çavêd wê jî şevkor in û ji wan zêde, qewî bêhna pîs ji devê têtin.

2010, Mele Mehmûdê Bazîdî, Cami’eya Riseleyan û Hikayetan Bi Zimanê Kurmancî, Lîs, çapa 1ê, r. 75, ISBN 978-605-5683-27-6


şevkorî

derd nexweşîyeke çavên mirovî bi şevê baş nabînin, korevajî


şîrder

giyandarên bi şîr mîna bizin çêl seg gur şêr û htd# ew dayikên çavdêriya zarokên xwe diken


tamdar

zadê mal herdem yê tamdare

bitam, biçêj, çêjxweş, lezîz, tamxweş^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


tamsar

mirovê lewçe, mirovê xwînsar, dargiran, hestîgiran, :kurekê tamsar, :gotineka tamsar


tamsarî

tu ji tamsarîyên xo ve nabî


tengî

tiştê teng, :jiber tengîya pêlavê pêyên min birîndar bûn# zehmetî

Çawa ne di şahî û sefayêEwrenge di tengî û cefayê'Arid nebitin li wan tebeddul


têkder

ajawekar, xirabker, bedkar
kesa/ê ku tiştekî têk dide

De Mistura: Hin têkder hewl didin danûstandinên Jenêvê têk biçin


tibilçav

gelek tarî, tarîstan, duman, şeva tarî ko mirov tibilan di çavên êk bi ken hevdu na bînin,

aeveka hinde tarîye tibilçave


tilove

pir, tijî, gurî, :gotina te ji çewtîyan tilove


tiraneker

yarîker, bingelte, axiftinên ku yek dibêje da xelk bikenin
 kesê/a ku galteyan dike

Xortê tiraneker.

Jina tiraneker.

Bi sîyaneteke tiraneker zivirî ber bi Bilbo.

2023, J.R.R. Tolkien (terciman: Samî Hêzil), Hobbit, Cervantes, çapa 1ê, r. 28, ISBN 9786257724838


tirsinok

Bi zimanê cade yan kolanê di bêjin mirovê tirsinok kulafe. (Li DIhokê berbelave)

Tirsonek, tirstirsok, newêrok, kulafe, ceban

Tirsinok be jî dirêj be.


tirtirî

kesê ko nikarit gotinên xwe bi diristî bi bêjit jiber têkalîna devê xwe, devtitirî

mirovê dengbilindê lewçe û gelek cirebirê dike, pend, :ne ewrê girgirî, ne mêrê tirtirî


tolveker

kesê/a ku dixaze tola xwe veke,tolajo
 kesê/a ku dixwaze xirabî bigehîne kesê/a ku xiabî lê kirî


vebirrî

kurtkirî, serûberkirî, çêkirî, diristkirî, yeklakirî, biryardayî, dawî hatî


xwezgînî

bi rêka mirovan diçin mala bavê keçê jibo kurekî di xwezin, xwestina keçan


xelekî

Porê wî û riha wî ya xelekî rûyê wî yê zeyif winda kiribû.

Firat Cewerî, Girtî, Weşanên Nûdem, 1986


xemrevîn

kesê/a bi axiftinên xweş û şîrîn xema ji bîra mirovî dibe, keyfxweş,

:xem hene û xemrevîn jî hene

Xema 'işqê perêhtim ezHebîba xemrevîn kanîSeraser têk behêtim ez


xemxwar

Ewê ji dil kar dike, mirovê karî bi giringî di wergire

Aştî kesekê xemxwar e, eger em wî bideyine karî, em xosaret nabîn.

Ne heval man ne çaryar manNe eshabê di xemxwar manNe alimên di hişyar man

Kesê bi aciziya bo xwe nexweş dike, kesê qehra bo xwe dike bar.

Birayê min gelekê xemxwar e ji ber ku hevala wî şû kir.


xewgiran

xewsivik

Kesê ku zû ji xewê ranabe, dema radize mîna miriyan e.

/xɛwɡɪˈɾɑːn/


xêzandar

Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.


xirek

bixûyê xirek


xwestî

keça hatî xwaztin û di dezgirê da, daxwazkirî


xweger

alavên bi xwe kar dikin, otumatîk, demhijmêra xweger, tirombêla xweger, çekê xweger


xwîl

xwar, nikil an didanê xwar, xwîlê berazî pir tûj e, teyrê hanê dimikê wî xwîl e


xwîngerm

xwîngermtir (comparative)
herî xwîngerm (merkezî) (superlative)
tewrî xwîngerm (rojavayî) (superlative)

/xʷiːnˈɡɛɾm/

mirovê ji dil û viyan karî dike û li ser rijde, bi gêwil, çeleng

Ez yê xwîngerm im bo fêrbûna zimanê Kurdî."

Hêşta hûn xwîngerm in, bo xwe kar bikin.


xwînrêj

xwînmêj, hov, dirinde
 kesê/a ku xwînê dirêje, kesê/a ku kuştinê dike

Sewda û sews û gêj kirimPir her di dil xwînrêj kirimÇendan we bûm lê hêj kirim


xwînsar

xwîntal, sar, neşîrîn, :cîranê me mirovekê xwînsar e


xwînşirîn

Ji bo guhertoya rastnivîsî binêre xwînşîrîn.


xwînxwar

Caman bi exyaran nedîXemrê bi xwînxwaran nedîWerdan bi murdaran nedî

Xulam û etba xweyî kirî, bi xwe jî mirofek camêr û xwînxwar û zalîm bûyî.

2010, Mele Mehmûdê Bazîdî, Cami’eya Riseleyan û Hikayetan Bi Zimanê Kurmancî, Lîs, çapa 1ê, r. 79, ISBN 978-605-5683-27-6

stemkar, zordar^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


zebelah

Mezin, zexim, mirovê gelek kelex mezin û dirêj.

Bi nêre wê henê çi zebelah'e li dira henê rawestaye?


zirbar

yê ku bara wî tine ye, bêbar, zirbehir
 Ez ji milkê babê xwe zirbar bûm.


zirtek

mirovê bi zirt û gefan di xurit, belakir, difinbilind, ji xwe zêde, şerxwaz


zîrevan

mirovê hez dike her tiştî bi zane, davdoz


astronomîktir

Forma komparatîv ji rengdêra astronomîk.


bêistiqrartir

Forma komparatîv ji rengdêra bêistiqrar.


belapêjgartir

Forma komparatîv ji rengdêra belapêjgar.


bênaverroktir

Forma komparatîv ji rengdêra bênaverrok.


ber bi ... vetir

Forma komparatîv ji rengdêra ber bi ... ve.


ber bi jêr detir

Forma komparatîv ji rengdêra ber bi jêr de.


ber bi jêr vetir

Forma komparatîv ji rengdêra ber bi jêr ve.


ber bi xwarê vetir

Forma komparatîv ji rengdêra ber bi xwarê ve.


bêrawestantir

Forma komparatîv ji rengdêra bêrawestan.


berberîhevtir

Forma komparatîv ji rengdêra berberîhev.


bi qeys û qerartir

Forma komparatîv ji rengdêra bi qeys û qerar.


bi-nan-û-xwêtir

Forma komparatîv ji rengdêra bi-nan-û-xwê.


binavûdengtir

Forma komparatîv ji rengdêra binavûdeng.


bingehfiretir

Forma komparatîv ji rengdêra bingehfire.


dabetulerdtir

Forma komparatîv ji rengdêra dabetulerd.


demokratîktir

Forma komparatîv ji rengdêra demokratîk.


demokratîzetir

Forma komparatîv ji rengdêra demokratîze.


derwêşxanetir

Forma komparatîv ji rengdêra derwêşxane.


dezenfektetir

Forma komparatîv ji rengdêra dezenfekte.


di guhan retir

Forma komparatîv ji rengdêra di guhan re.


dilxweşkertir

Forma komparatîv ji rengdêra dilxweşker.


dîplomatîktir

Forma komparatîv ji rengdêra dîplomatîk.


dirêjxayentir

Forma komparatîv ji rengdêra dirêjxayen.


disiplînîzetir

Forma komparatîv ji rengdêra disiplînîze.


dîskrîmînetir

Forma komparatîv ji rengdêra dîskrîmîne.


diyakronîktir

Forma komparatîv ji rengdêra diyakronîk.


ebedilebedtir

Forma komparatîv ji rengdêra ebedilebed.


fraksiyoneltir

Forma komparatîv ji rengdêra fraksiyonel.


heq ne heqtir

Forma komparatîv ji rengdêra heq ne heq.


hez ji te dikimtir

Forma komparatîv ji rengdêra hez ji te dikim.


hilweşînertir

Forma komparatîv ji rengdêra hilweşîner.


hîperkorekttir

Forma komparatîv ji rengdêra hîperkorekt.


hişmendanetir

Forma komparatîv ji rengdêra hişmendane.


informatîvtir

Forma komparatîv ji rengdêra informatîv.


îrrasyonaltir

Forma komparatîv ji rengdêra îrrasyonal.


îrrasyoneltir

Forma komparatîv ji rengdêra îrrasyonel.


jixwebawertir

Forma komparatîv ji rengdêra jixwebawer.


jixwexilastir

Forma komparatîv ji rengdêra jixwexilas.


konfederaltir

Forma komparatîv ji rengdêra konfederal.


kontînentaltir

Forma komparatîv ji rengdêra kontînental.


kozmopolîttir

Forma komparatîv ji rengdêra kozmopolît.


lihevnekertir

Forma komparatîv ji rengdêra lihevneker.


menzîldirêjtir

Forma komparatîv ji rengdêra menzîldirêj.


mêvanperwertir

Forma komparatîv ji rengdêra mêvanperwer.


min tu divêtir

Forma komparatîv ji rengdêra min tu divê.


nehînî kirintir

Forma komparatîv ji rengdêra nehînî kirin..


nehînîkirintir

Forma komparatîv ji rengdêra nehînîkirin.


nirxbilindtir

Forma komparatîv ji rengdêra nirxbilind.


niyetxirabtir

Forma komparatîv ji rengdêra niyetxirab.


onomatopoetîktir

Forma komparatîv ji rengdêra onomatopoetîk.


operasyoneltir

Forma komparatîv ji rengdêra operasyonel.


pankurdîzmtir

Forma komparatîv ji rengdêra pankurdîzm.


parçenebartir

Forma komparatîv ji rengdêra parçenebar.


patriyotîktir

Forma komparatîv ji rengdêra patriyotîk.


payebilindtir

Forma komparatîv ji rengdêra payebilind.


perfeksiyonîsttir

Forma komparatîv ji rengdêra perfeksiyonîst.


pêwendîdartir

Forma komparatîv ji rengdêra pêwendîdar.


piçûktir

/pɪt͡ʃuːkˈtɪɾ/


pirrpêkhatetir

Forma komparatîv ji rengdêra pirrpêkhate.


polîpoşmantir

Forma komparatîv ji rengdêra polîpoşman.


pornografîktir

Forma komparatîv ji rengdêra pornografîk.


profesyoneltir

Forma komparatîv ji rengdêra profesyonel.


qedirbilindtir

Forma komparatîv ji rengdêra qedirbilind.


rût û repaltir

Forma komparatîv ji rengdêra rût û repal.


sosyolojîktir

Forma komparatîv ji rengdêra sosyolojîk.


şelax-pelaxtir

Forma komparatîv ji rengdêra şelax-pelax.


şîzofrenîktir

Forma komparatîv ji rengdêra şîzofrenîk.


taybettir

/tʰɑːjbɛtˈtɪɾ/


tirşeşîrîntir

Forma komparatîv ji rengdêra tirşeşîrîn.


trajîkomîktir

Forma komparatîv ji rengdêra trajîkomîk.


transnasyonaltir

Forma komparatîv ji rengdêra transnasyonal.


virt û valatir

Forma komparatîv ji rengdêra virt û vala.


xirabtir

/xɪɾɑːbˈtɪɾ/

Ev ji wê xirabtir e.


xirabîxwaztir

Forma komparatîv ji rengdêra xirabîxwaz.


xwedansebirtir

Forma komparatîv ji rengdêra xwedansebir.


xwedîgotintir

Forma komparatîv ji rengdêra xwedîgotin.


zimandirêjtir

Forma komparatîv ji rengdêra zimandirêj.


zirrbehirtir

Forma komparatîv ji rengdêra zirrbehir..


nirxbilindtirîn

Forma sûperlatîv ji rengdêra nirxbilind.


niyetxirabtirîn

Forma sûperlatîv ji rengdêra niyetxirab.


onomatopoetîktirîn

Forma sûperlatîv ji rengdêra onomatopoetîk.


operasyoneltirîn

Forma sûperlatîv ji rengdêra operasyonel.


pankurdîzmtirîn

Forma sûperlatîvê ji rengdêr pankurdîzm.


parçenebartirîn

Forma sûperlatîvê ji rengdêr parçenebar.


patriyotîktirîn

Forma sûperlatîvê ji rengdêr patriyotîk.


payebilindtirîn

Forma sûperlatîvê ji rengdêr payebilind.


pêwendîdartirîn

Forma sûperlatîvê ji rengdêr pêwendîdar.


pirrpêkhatetirîn

Forma sûperlatîvê ji rengdêr pirrpêkhate.


polîpoşmantirîn

Forma sûperlatîvê ji rengdêr polîpoşman.


pornografîktirîn

Forma sûperlatîvê ji rengdêr pornografîk.


profesyoneltirîn

Forma sûperlatîvê ji rengdêr profesyonel.


qedirbilindtirîn

Forma sûperlatîvê ji rengdêr qedirbilind.


agirnok

agirnoktir (comparative)
herî agirnok (merkezî) (superlative)
tewrî agirnok (rojavayî) (superlative)
ئاگرنۆک (Kurdish-Arabic)

rewşa nerehet, mînak ku mirov li bende tiştekî be


astronomîktirîn

Forma sûperlatîvê ji rengdêr astronomîk.


bêistiqrartirîn

Forma sûperlatîvê ji rengdêr bêistiqrar.


belapêjgartirîn

Forma sûperlatîvê ji rengdêr belapêjgar.


bê-nan-û-xwêtirîn

Forma sûperlatîvê ji rengdêr bê-nan-û-xwê.


bênaverroktirîn

Forma sûperlatîvê ji rengdêr bênaverrok.


ber bi ... vetirîn

Forma sûperlatîvê ji rengdêr ber bi ... ve.


ber bi jêr detirîn

Forma sûperlatîvê ji rengdêr ber bi jêr de.