xaraw

xaraw, xarav,dinedîtî,ezmûndar,tecrûbedar, serpêhatî, bitecrûbe, tecrûbedîde, guhtajî, xweytecrûbe


xurnig

: Etîmolojiya vê peyvê nehatiye nivîsîn. Eger tu bi rastî bizanî, kerem bike bişkoka "biguhêre" ya di ser van gotinan re bitikîne û etîmolojiya vê peyvê binivîse. Çavkaniyên ku te ew etîmolojî jê girtiye jî binivîse.


misteqir

Ji erebî مستقر

Tena, rehet, hêmin, aram, xwecih û neliv, cihê xwecihiyê û aramiyê.


kuştox

kujek, qatil, kujer,
 tişta/ê ku kesekî dikuje, kesa/ê ku kesek yan hin kes kuştine


posîde

Kesê/a bêgêwil, bêzewq, bêkêf, xemgîn, şîn.


aştîhez

aştîheztir (comparative)
herî aştîhez (merkezî) (superlative)
tewrî aştîhez (rojavayî) (superlative)

Hebûna heza aştiyê û bê qerebalixiyê dike.


xenî

Qebrkolan û şûştin û helgirtina meyyitî di Kurdistanê da eger xenî (maldar û dewlemend) û eger feqîr, tu ucret (kirê)tunînin.

Mele Mehmûdê Bayezîdî, Amadekar: Jan Dost Adat û Rusûmatnameê Ekradiye, Weşanxaneya Nûbihar, 2010, r. 113, ISBN 9789944360678


balkişan

balkişantir (comparative)
herî balkişan (merkezî) (superlative)
tewrî balkişan (rojavayî) (superlative)


başkurî

başkurîtir (comparative)
herî başkurî (merkezî) (superlative)
tewrî başkurî (rojavayî) (superlative)


dawûdî

dawûdîtir (comparative)
herî dawûdî (merkezî) (superlative)
tewrî dawûdî (rojavayî) (superlative)

Asîka ku ji reşahiyê hatibû avakirin, bi dengekî stûr û dawûdî axivîbû.

Mîran Janbar, Qolyeya Cécileê, Weşanxaneya Lîs, 2012, çapa 1ê, r. 91, ISBN 9786054497010


gilale

(Urmîye) Tişta/ê yan kesa/ê ku gilale(mezin yan gihîştî) buye,gihîştî, gihayî.


hûlî

bahêleyî, debengî, tirredînî, gewcî, kesê/a ku ezmanreş e


kuskusandî

çavşikandî, kuskusok, korkorîk, çavzûrik, zûrik


ling sivik

Kesê/a ku bilez dibeze, leş sivik, bi bizav, bezok.


hevcem

hevseng,wekhev, bihevsengî, bibalans, beraber,
herdu alî bi qasî hev giran / qurs

hember^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


cimlastîk

Ji Înglîzî, gymnastic, li dwîv qanûna Hobson-Jobson ji bo cimlastîk sanahîtir û xweştir e bo guhên Kurdan ji jîmnastîk

werzişvanî, canbazî, yarîkerî, jîmnastîk


serincrrakêş

Ji bo guhertoya rastnivîsî binêre serincrakêş.


awarese

awaresetir (comparative)
herî awarese (merkezî) (superlative)
tewrî awarese (rojavayî) (superlative)
arese

, seyê ku bê xwedî û birçî ku aware digere

segê tiral û birçî ku li navberan bê armanc digere,

tiral, tenbel, kenare, xewar, pîs, keslan


milîtarîze

Deyn ji fransî militarisé ji militariser, têkilî milîtan.

esker an leşker lê bi cih kirin,
bi destê eskeran bi rê ve birin

Hikûmeta Iraqê û berpirsên YNKê yên Kerkûkê dibêjin, ku hêzên Heşda Şeibî ji roja pênşemê ve hêzên xwe yên nav bajêr vekişandiye. Lê xelkê Kerkûkê bi berdewamî dîmenên çekdaran ji bo Rûdawê dişînin û li ser torên civakî parve dikin. Di wan dîmenan de diyar dibe, ku Kerkûk ji aliyê artêşa Iraqê û Heşda Şeibî ve hatiye mîlîtarîzekirin.


abiyotîk

abiyotîktir (comparative)
herî abiyotîk (merkezî) (superlative)
tewrî abiyotîk (rojavayî) (superlative)


şelelî

Şat, falincî, şeht, kesê/a ku falincî bûye û nekare xwe bi livîne.


kerikmejî

Ez dibêjim ka ev fîgana Apê Fehmî 80 salin ku ketîye guhên me Kurdên kerikmejî. Lê mixabin ku me hêja jî ji xwe ra dersek ji vê buyera dijwar û xeddar negirtî ye.

2009, Şakir Epozdemir, Fehmîyê Bilal û Derdê Kurdan https://web.archive.org/http://www.mediakurd.com/details.aspx?an=63 arşîv, mediakurd.com


muçexor

Xwedan ratib, miwazif, karmend, fermanber, miwazifên hikumetê.


aqilvekirî

aqilvekirîtir (comparative)
herî aqilvekirî (merkezî) (superlative)
tewrî aqilvekirî (rojavayî) (superlative)


aqil girtî

aqil girtîtir (comparative)
herî aqil girtî (merkezî) (superlative)
tewrî aqil girtî (rojavayî) (superlative)

Kesê hizir û bîr û boçûnên nû qebîl nake.


bersore

bersoretir (comparative)
herî bersore (merkezî) (superlative)
tewrî bersore (rojavayî) (superlative)

rengê ku nêzîkî sor e,ê bi ser sor ve diçe


bêifleh

Kêvrîşk ya bêifleh e.

Înî 13'mîn ya heyvê ya bêifleh e


têr-mû

pirî mû, tijî mû, kesê/a an jî tiştê ku gelek mû pê ve hene


insirî

Ji erebî عنصري


bê sîma

kes an jî tiştek ku bê şêwe an jî bê taybetmendî bît


ji hejî

berketî, muhîm, hêja, stêle, mistahil, giring


adiyabatîk

adiyabatîktir (comparative)
herî adiyabatîk (merkezî) (superlative)
tewrî adiyabatîk (rojavayî) (superlative)


mutedeyin

Ji erebî متدين

Dîndar, oldar, kesê/a ku jiyana xwe bi dînî ve dibe, kesê/a ku hemû rewişt û rênima yên ayinekî disepîne.


di şiyan de

mimkin e, çêdibe, mihtemel e, hebûna hêz û şiyanan ku karekî bikî


dilrakêş

dilkêş, balkêş, serincrakêş, baldar, haykêş


mêran

Hevreha Pehlewî merdaneg. Bo winda kirina tîpa D ya zimanên Îranî de Kurdî de binihêre genim, diyar.

Me bihîstiye ku qîzeke we a mêran heye.


دەستنیشانکری

Bi alfabeya erebî nivîsina destnîşankirî.


tîrkvan

tîrvan, tîravêj,tîrbaz, kesê/a ku tîr û kevan hene û tîran diavêje


malhebîn

kesê ku ji malê xwe hez dike,diparêze,nade kesî


xîçxîç

xet xet, tiştê ku gelek xîçik li ser hen


pêtirank

lêbok, qeşmer, yê/a ku kesek an jî xelk tiraneyan pê dike û pê dike kenî


زیان لێ کرن

Bi alfabeya erebî nivîsina ziyan lê kirin.


zimangiran

kesê/a ku bi zehmet diaxive, kesê/a ku neşêt bi sanahî bipeyve


gunreş

Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.


zeytkirî

ya/ê ku hatiye zeyt kirin, melhemkirî, rûnkirî


hizirtîj

bîrtîj, kesê/a ku bîrên wî li hemû tiştan dihên


tîpîkal

nimûneyî, baştirîn, çaktirîn, ji wî cureê qutabxanê re tê gotin ya kû baştirîn e


objektîv

Bi rêya fransî yan îngilîzî objective ji latînî objectivus.

subjektîv

bêalî, bêteref, bêlayen, ne alîgir, ne subjektîv, zanistî, ne li ser nêrîna şexsî


subjektîv

Bi rêya fransî yan îngilîzî subjective ji latînî subjectivus.


tozûba

pûç, bêserûber, kevin, pelişxe, veherifte, bêkêr


şîrhekirî

çeperkirî, dîwarkirî, kelekkirî, siyackirî


Xwedênas

خودێناس (Kurdish-Arabic)
xwedêniyas
Xwedêniyas
xwedênas

Dîndar, ayindar, mutedeyin, oldar, bawermend, mûmin
 kesê/a ku bawerî bi Xwedê înayî.


zaroxwaz

kesê ku hezên seksî li hember zarrokan hene, yê ku hez dike kiriyara seksî digel zarrokan encam bide


civînder

ezmanreş, xeberbêj, yê/a ku yekî/ê diçixîne, kesê/a bi xirabî behsê yek din dike


palner

Heta diçe gotegota lawaz û nakokiyên nav Goran zêdetir dibin, damezrênerê nifşê nû ku demeke dirêj e xwe li tenişt Goran ditît, niha xwe li ling û milê wan pêçaye û di wê baweriyê de ye ku dikare dengê ciwanên wê tevgerê ji xwe re bibe. Berhem Salih ku siyasetmedarekî mihafezekar e, xwe ji wê yekê dûr xist di pêngava yekem de Goran ji xwe aciz bike û ligel wêya ku herdem metirsî hebû Goran û PDK bibin hevpeyman, Goran di diqdiqand daku nêzîkî YNKê bike. Lê yekem pêngava siyasî ew bû ku destpêkê li ser astê navxweyî biçe tenişt fikra hikûmeta demkî û piştre jî li ser asta navçeyên dagîrkirî, ligel Goran û Komela Îslamî lihev bike. Ew hevpeymanî di demekê de ye ku ti nifûseke Goran û Komela Îslamî li wan navçeyan nine, lê di vê meseleyê du faktorên palner hene. Yekem ew e ku her ji niha ve cemawerê xwe bo hilbijartinên navxwe yên Kurdistanê qayîm bikin daku dengê wan neçin viyalî û wiyalî. Duyem jî ew e ku YNK hêza yekem a navçeyên Kerkûk û Xaneqîn e û dixwazin bibînin ka pêgeha cemawerî ya Dr. Berhem li wan navçeyan çiqase? Wê demê hem bo postên Bexdayê û hem jî bo dahatûya hevpeymaniyan li ser asta Kurdistanê dê ber çavê wan zelal be.

Rêbwar Kerîm Welî, rudaw.net/kurmanci 2/2018


liberxwerawistiyayî

لبەرخوەراوستیایی (Kurdish-Arabic)

kesê/a ko li ber xwe radiweste ko çi gotinên xirab neên ser wî û çi tiştên xirab bi serê wî neên.


liberxwenerawistiyayî

kesê/a ko li ber xwe ranaweste û di xemê nîne ko gotinên xirab biên ser wî û tiştên xirab bi serê wî biên.


fezle

Ji tirkî fazla, ew bi xwe ji erebî فضلة (feḍle).


ezmandirêjê destkurt

ئەزماندرێژێ دەستکورت (Kurdish-Arabic)
zimandirêjê destkurt

kesê/a ku zêde baxive lê çi pê çênebe bike, kesê/a ku bes dibêje lê napêje


komînal

komînî, civakî, tîreyî, hevbeş, hevpar, koperatîv, şirîkî, komî,
ya/yê yan têkilî komînan

Aborînas Çeleng Umer got ku artêşa Tirk a dagirker êrîşên xwe bi awayekî sîstematîk li dijî herêma Efrînê dimeşîne û bandoreke neyînî li aboriya herêmê kir û armanca wê têkşikandina sîstema aboriya civakî û komînal li herêmê ye. Umer got ku sîstema aboriya civakî ku di salên borî de li herêmê hatiye avakirin hişt ku rê li pêşiya aloziya aborî ya herêmê were girtin.


meiruf

Ji erebî معروف

berniyas, bernas, naskirî, meşhûr, binavûdeng, navdar


avertible

avertibletir (comparative)
herî avertible (merkezî) (superlative)
tewrî avertible (rojavayî) (superlative)


meczûb

Ji erebî مجذوب (mecżûb) ji me- + cezb, ji eynî rehî cazib

dîn, dîwane, mest, serserî, xapandî, bêhiş, jihalçûyî

Meczûb bûye ew pîremêrŞêxê me bû naqos û dêrBû hucceta terkiyyetê

Serokkomar Erdogan: "Hin kes bi israr hewl didin ku me mehkûmê nêrînên dînê yên meczûb ên ku FETO, DEAŞ û Boko Heram temsîl dike bikin."


dondayî

:dorika dondayî; ango nanê dondayî


xêrûbêr

xêr, bereket, kesê/a ku gelek tiştan bizane bike, kesê/a ku tiştan ji kesek din re dide


datiraş

rastkirî, seqilkirî, dema ku ber tên rastkirin û nexşandin ji bo avakirinê tê bikaranîn dibêjin datiraş an jî datiraşî


afirênder

afirêndertir (comparative)
herî afirênder (merkezî) (superlative)
tewrî afirênder (rojavayî) (superlative)


negihorr

Ji bo guhertoya rastnivîsî binêre neguher.


mudmin

مودمن (Kurdish-Arabic)
modmin
mûdmin
midmin

alûdebûyî, tiryakî, hînbûyî, kesê/a ku nekare bêyî tiştek jiyanê birêve bibe,
 kesê/a ku berdewam kiriyarekê dike û şiyanên hêlanê nînin

Kurrê min midminê soşiyal mîdiyayê ye.


alûdebûyî

alûdebûyîtir (comparative)
herî alûdebûyî (merkezî) (superlative)
tewrî alûdebûyî (rojavayî) (superlative)
ئالوودەبوویی (Kurdish-Arabic)
alodebûyî

mudmin, tiryakî, hînbûyî, kesê/a ku nekare bêyî tiştek jiyanê birêve bibe,
 kesê/a ku berdewam kiriyarekê dike û şiyanên hêlanê nînin


alodebûyî

alodebûyîtir (comparative)
herî alodebûyî (merkezî) (superlative)
tewrî alodebûyî (rojavayî) (superlative)


afif

afiftir (comparative)
herî afif (merkezî) (superlative)
tewrî afif (rojavayî) (superlative)


kanserojen

madeyek e ku dikare bibe sedema kanserê anku penceşêrê anku seletanê

Di hêkên ku Taywanê ji Tirkiyeyê kirîbûn de madeyên kanserojen hatibûn tesbîtkirin..

8/2023, Gelo hêkên bi madeyên kanserojen li bazaran belav bûne? https://web.archive.org/https://www.rudaw.net/kurmanci/middleeast/turkey/26082023 arşîv, Rudaw.net/kurmanci


bedelvekirî

bedelvekirîtir (comparative)
herî bedelvekirî (merkezî) (superlative)
tewrî bedelvekirî (rojavayî) (superlative)


guhfît

guhfîttir (comparative)
herî guhfît (merkezî) (superlative)
tewrî guhfît (rojavayî) (superlative)

guhbel
 kesên ku guhên wan bel, mezin an jî bêteşe bin.


azarkêş

azarkêştir (comparative)
herî azarkêş (merkezî) (superlative)
tewrî azarkêş (rojavayî) (superlative)

giyandarê ku azar dikêşe, kes yan lawirê ku êş û azar li wî yan li lebatekî wî peyda bûye û wê azarê dikêşe. Ji ber wê azarê ketîye rewşa nehêsayîyê û nehêsa bûye.

Dilê mirov, bi kesên azarkêş dişewite

Kesê azarkêş, dizane ku azar çawa ye


bêkesxane

Cîyê taybetî yê kesên bêkes, avayîya taybetî ya ku ji alîyê beledîyeya bajarek yan bajarokek ve, ji bo kesên bêkes û bêxwedî û bêçare tê amadekirin û kesên wisa tê de dihêwirin, tên xwedîkirin û ji wan re xizmet tê kirin.

Beledîya bajarokê me, bêkesxaneyek vekirîye.


bêşxane

bacxane

Dayra resmî ya berhevkirina bêşê, dayra resmî ya dewletek ya ku bêşê ji hevwelatên wê dewletê distîne û berhev dike.

Di bajarokê me de bêşxaneyeka nû hatîye avakirin.


bezmxane

bezmxanetir (comparative)
herî bezmxane (merkezî) (superlative)
tewrî bezmxane (rojavayî) (superlative)

cîyê bezînê, cîyê heng û kêfe, xwarina xurek, vexwarina meyê û guhdarîkirina li muzîkê

di hin bajaran de bezmxane hene


canbazxane

sîrk

Cîyê kirîn û numandina canbazan, canbazîyên xwe, cîyê ku tê de canbaz, canbazî dikin û canbazîyên xwe, sporên xwe yên canbazîyê dinumînin, nîşan didin.

Li hin bajarên mezin, canbazxane hene.


canbiderd

kesê ku di canê wî de derd heye, kesê pir derdedar yê ku derdekî pir giran lê peyda bûye û ew derd ketîye canê wî, di canê wî de kar kirîye û bi wî awayî ew nehêsa kirîye


çilexane

wek termeka tesewifê, cîyê ku sofî tê de dikevin çile, dikevin silûkê û çil roj û çil şev ji wir dernakevin û xwe bi tevayî didin îbadetê, di wê demê de li wir her îbadet dikin

Rûniştî di wê ve abîdane/ zîndan li wî bûye çilexane."


çoxînane

bo çi em dahwa heqê xwe nakin ku, heta çoxînane li hemîyan belav dikin, em mayine bêheq, yexsîr, di bin destê neyaran!


demkurt

Kar û tiştê ku pêkanîna wî demeka dirêj naxwaze û nagire, demeka kurt bes e, kar û tiştê ku xebata li ser wî û mijûliya pê, pir dem nagire, pir dom nake.

Nivîsîna helbestan karekî demkurt e, ku îlhamek bê dilê hozanek, ew bes e.

Karên weha sivik, bi demkurtî tên pêkanîn.


dengzirav

Dengnazik, dengê hêdî, kesê ku dengê wî ne gir e, kesê ku dema dipeyive yan dengbêjê ku dema distirê, dengekî zirav yê ne gir, ne qelew ji devê wî dertê û li derdora wî belav dibe.

Li bajarokê me, dengbêjekî dengzirav heye.


destbixwîn

Kesê ku kesek kuştîye yan kesinan kuştine û destê xwe xistîye xwîna wî kesî yan xwîna wan kesan, kesê ku bûye qatilê kesek yan qatilê hin kesan û bi wî awayî, destê wî bi xwîna wî kesî yan wan kesan lewitîye.

Serokê wê rejima nijadperest, dîktatorekî destbixwîn bû.


dilbiderd

kesê ku dilê wî biderd e, kesê ku derd ketîye dilê wî û di dilê wî de cî girtîye û ew bi wî derdî bêaram û nehêsa bûye. djm: "dilaram" û "dilhêsa"


dugurd

yegurd

Ben yan rêsê duta, ben yan rêsê ku ji du tayan pêkhatîye, ben yan rêsê ku berê du tayên wî hebûne, paşê ew her du ta bi hev ve hatine badan û bi wî awayî, ji wan her duyan benek yan rêsekî duta hatîye pêkanîn.

yegurd

Her yek ji cilên ku ji ben yan ji rêsê duta hatîye raçandin, her yek ji cilên ku ben yan rêsê raçandina wî, duta ye.

Goreyên ku ji rêsê dugurd tên raçandin, pir zexim in.

Goreyên dugurd, lingên mirov germ digirin.


emanetxane

cîyê kifşkirî yê parastina emanetan, cîyê kifşkirî û taybetî yê ku hin tişt tê de bi emanetî tên danîn û tên parastin, paşê ew tişt li xwedîyan tên vegerandin, teslîmê xwedîyan tên kirin

li bajarên mezin, hin emanetxane hene"


êşkêş

gîyandarê ku êş dikêşe, kes yan lawirê ku êş li wî yan li lebatekî wî peyda bûye û bi wî awayî, ketîye ber êşê û wê êşê dikêşe, ji ber wê êşê ketîye rewşa nehêsayîyê û nehêsa bûye.

ev bû demeka dirêj ku ew zilam nexweş e û êşkêş e"


extexane

di mêjedemê de, di demên berê de tewleya ku hespên exte, hespên xesandî yên mîrek, axayek yan malmezinekî dî tê de hatine bicîkirin, hatine hêwirandin û hatine xwedîkirin

di extexaneya Mîrê Botan de, gelek hespên exte hebûne"


extîyarxane

wek termeka civatî û resmî, hêwira taybetî ya hin kesên extîyar, hêwira taybetî ya ku ji alîyê sazîyeka resmî ya wek beledîyeyek ve tê şixulandin û hin kesên extîyar tê de dimînin, dihêwirin û ji wan re xizmetên pêwîst tên kirin

beledîya bajarê me, ji bo extîyarên bajêr extîyarxaneyek vekirîye"


fîyord

her yek ji şaxavên pir dirêj û pir kûr yên ku li bakurê rojavayê Ewrupayê ji deryayê veqetîyane û di nava axa Norweçê de, di navbera hin çîyayan de cî girtine

fîyordên Norweçê, gelek navdar in"


gerşxane

avayîya taybetî ya ku gerş tê de tê civandin û paşê dem dem jê tê valakirin û tê avêtin. hvm: "çopxane". beledîya bajarokê me, di her taxek de gerşxaneyek ava kirîye"


girrik

Ji bo guhertoya rastnivîsî binêre girik (“ava şelû, ne zelal”).


gorbihişt

/ɡoːɾbɪˈhɪʃt/

wek termeke dînî û civatî, kesê mirî yê ku daxwaz tê kirin ku gora wî jê re bibe bihişt. mirîyê ku dema navê wî tê gotin, ev peyvik jî wek duayek digel navê wî tê gotin û bi gotina wê, dua û daxwaz tê kirin ku Xwedê gora wî jê re bike bihişt

Şêx Seîdê gorbihişt, peşewayê şorişa kurdan bûye.


hefnikî

Xurekê ku ji ber germê yan ji ber şilayîyê yan jî ji ber mayina demeke dirêj, bêhneke nexweş gihaye wî û tama wî ne xweş bûye û êdî bi kêrê xwarinê nayê.

Girareke hefnikî ji xwarinê re nabe, divê bê rêtin.


hengxane

avayîya taybetî ya ku cîyê çêkirin û pêkanîna hengê ye, avayîya taybetî ya ku tê de hin çalakîyên xweş û geş yên wek civinên kêf û şayîyê, stranan û govendê, xwarin û vexwarinê û hwd tên çêkirin û hin kes diçin wir û di wan çalakîyan de beşdar dibin

di bajarên mezin de hin hengxane hene"


hêvîbir

tiştê ku hêvîyê dibire, tiştê ku pêjna hêvîyê, pêjna umîdê ji dilê kesek derdixe û bi wî awayî, hêvîya wî kesî dibire, dûwayî li hêvîya wî tîne û wî bêhêvî dike, bêumîd dike, wî digihîne rewşa bêhêvitîyê.

Ziwayîya vê biharê, di heqê gihana çandîyan de ji bo me bû hêvîbir.


hevrazî

/hɛvɾɑːˈziː/

rewşa kesên hevraz, rewşa kesên ku hevalên hev yên razan in, bi razên hev dizanin, ji razên hev haydar in

di navbera Memê û Tacdin de, hevrazî hebûye"


hevrûmet

hin tiştên ku rûmeta wan wek hev e, hin tiştên ku ji alîyê rûmetê ve di pileyek de ne, di navbera wan de ferq, cudayî tune

Ji bo gelan, edebîyatên devkî û nivîskî, hevrûmet in.


hir

heqîqî, ne zirr, ne dêmarî, ne sexte, rast, xwerû.

dêya hirr, zilamê hirr gotinê texsîr nake.


hişbelav

/hɪʃbɛˈlɑːv/

(termeke civatî) kesa/ê ku li ser hin şol û rewşên cure cure difikire, hişê wî bi wan rewşan mijûl e û bi wî awayî, nikare hişê xwe li ser şolek yan rewşek gurr bike û bifikire

Ew zilam mirovekî hişbelav e, hişê xwe bi çend tiştan mijûl dike.

Gava tu dev ji cixarekişandinê berdidî, mimkin e tu xwe gêj, hişbelav, nerehet û bêkêf his bikî.

Zarokên bêtûtin– zarokê xwe bê tûtin mezin bike https://web.archive.org/http://www.hfsnatverket.se/@/File/Get/?id=2227&download=1 arşîv, hfsnatverket.se

Jinikê bawer dikir ko dereng be jî Sadiq hatiye ser hişê xwe loma ji wê re dibêje: "Keybanûya min!" Lê Sadiqê hê jî hişbelav hingê navê Astarteyê dianî.

29.04.2011, Husein Muhammed, Voltaire: »Felek« https://web.archive.org/http://www.nefel.com/kolumnists/kolumnist_detail.asp?MemberNr=33&RubricNr=&ArticleNr=5779 arşîv, nefel.com


karwanxane

wek termeka mêjedemê, di demên berîn de, her yek ji avayîyên karwanan, di mêjedemê de, di demên berê de, her yek ji avayîyên ku ji bo hêwirîna karwanan, li ser hin rêyên mezin hatine avakirin û karwanên li wan rêyan, demek di wan de hêwirîne, paşê li rêya xwe çûne


klîşe

dewseqalib, taybetî ya ku li ser wê tiştek bi tipên nepixî tê nivîsîn yan ayînek bi awayekî nepixî tê çêkirin û tê çapkirin.

Wê çapxanê, klîşeya ayîna gotarvanê semînerê çap kir.

bi mana têwkirî, wek termeka civatî, peyvên ku dibin wek qaliban û ji alîyê hin kesan ve wek qaliban bi kar tên anîn, hin kes wan wek qaliban bi kar tînin û îddîa dikin ku ew rast in.

Hin endamên hin partîyan, peyvên serokên xwe dikin klîşe û bi kar tînin. Peyvek bi eslê xwe fransî ye, di wî zimanî de "clichê" tê nivîsîn û "klîşe" tê gotin.


kurhilî

kurê şûyê jinek yê ji xêzana wî ya berîn, li gora wê jinê, her wisa, kurê xêzana mêrek yê ji şûyê wê yê berîn, li gora wî mêrî. djm: "keçhilî"

hin damarî û bamarî ji kurhilîyên xwe hez dikin, hin jî hez nakin". şrv: I- ev, peyvikeka sazber e ku, ji navê "kur" û salixnavê "hilî" hatîye sazkirin. salixnavê "hilî", bi mana "zarok, çêleyeka lawiran, xerz û gîya yan tiştekî çandî yê wek genim, ce û hwd yê ku zû gihiştîye, bi wext gihiştîye û kemilîye" bi kar tê anîn. ev salixnav, dijmana salixnavê "virnî" ye. II- eger jinek bi zilamek re bizewice û kurekî wî zilamî ji xêzana wî ya berîn hebe, ji ber ku di dema wê zewacê de ew kur heye, ji bo wê jinê ew "hilî" ye û ji wê jinê re dibe "kurhilî". her wisa, eger zilamek bi jinek re bizewice û kurekî wê jinê ji şûyê wê yê berîn hebe, ew kur ji ji bo wî zilamî "hilî" ye û dibe "kurhilî"yê wî. bnr "hilî" û "virnî"


arnawut

arnawuttir (comparative)
herî arnawut (merkezî) (superlative)
tewrî arnawut (rojavayî) (superlative)

/ɑːɾnɑːˈwʊt/


beîhtiyad

beîhtiyadtir (comparative)
herî beîhtiyad (merkezî) (superlative)
tewrî beîhtiyad (rojavayî) (superlative)


belaheq

belaheqtir (comparative)
herî belaheq (merkezî) (superlative)
tewrî belaheq (rojavayî) (superlative)


joyez

Ez joyez im.


nêrûmê

Kesê ku tenê ji kesên bi heman zayendê hez dike.

Wê çaxa go hê em û zarokên dînozoran nehatibûn qetilkirin, birrek zarokên ca min hebûn. Em malbateke pirrceleb bûn û tu zagonan navê me nekiribûn “Bênamûs.” Em: Lezbiyen, nêrûmê, tog û ensest gişk bi şanazî di bin banekî de dijiyan. Me parîkê nanê tisî jî bi hev re par ve dikir, pevşabûn jî.

26.11.2016, Kovan Baqî, CERIBÎN – 2 https://web.archive.org/https://krd.riataza.com/2016/11/26/ceribin-2/ arşîv, riataza.com

Çavên tije hêsir, mirovên kelogirî, civakên hestyar û ciyewaz ên ku Almodovar bi jîrbûneke mezin ji nav wan çîrokên xwe lihev tine, her kes bi çavên şil hestên xwe tîne ziman, poşmanî û lixwemikurbûn, her dem prisgirêkên sêksî yên ku wek mijarek balkêş di hemû filimên wî de têne xuyan, bitaybet “aumo sexuel” û yên nêrûmê wek mirovên nerim û dilneya û xwedî nirxên taybet û bi ser civakê de vekirî.

Kovara Şar, ALMODOVAR DERHÊNEREKÎ NAYÊ.AVANYA.ÇAVÊN TIJE..HÊSIR.Û.MIROVÊN KELOGIRÎ https://web.archive.org/http://shar-magazine.com/wp-content/uploads/2018/06/Issue5_Kurdi.pdf arşîv, 2016, Şêro Hindê, Weşanên rêxistina ŞAR a geşpêdanê, hj. 5, r. 22

Bes bila Kurdayetî û Kurdistanîbûnê nekin, doza netew-dewletbûnê nekin bes e. Qûnek e, qûnde ye, lezbîyen e, trans e, nêrûmê ye, qey ferq nake, hêç e. Hewceyî cîrantî û mîrantîyê nake yaw, ji xwe em di bin konekî de dijîn“ filan û xeftan.

2015.05.12, Miradê Torî, Gelo hûn cîranên qûnek û qûnde dixwazin? https://web.archive.org/http://www.lotikxane.com/2015/05/12/gelo-hun-ciranen-qunek-u-qunde-dixwazin/ arşîv, lotikxane.com


muzmehil

muzmehl
mudmehl
midmehl
mizmehil
mizmehl
muzmahl

Ew Şems û Qemer ko muttesil bûnDerhal bi yek ve muzmehil bûnGava weko pêk ve muqtebis bûn


bitews

lezgîn, lezok, çist, zû, bilez, bi hijd, hijdîn

hızlı yürüyorlardı


tiranepêker

kesê/a ku yariyan bi kesek din dike ji bo hin kesên din pê bikin kenî


mixeyrî

mixeyrî bûn
mixeyrî kirin
mixeyrîbûn
mixeyrîkirin


şevnistî

tiştê şev lê bihurî ji şeva berê de maye, ne teze

û wek şîvên şevnistî bêtam û tahmsarkî

di rêkeftin-nameyeke evra de, daxuyaniya derengmayî û şevnistî neweşînin


bi tena serê xwe man

bi tena serê xwe mantir (comparative)
herî bi tena serê xwe man (merkezî) (superlative)
tewrî bi tena serê xwe man (rojavayî) (superlative)


tepeserker

azarder

Yê/a ku yekî/ê te'zîb dide,
 kesê/a ku yekî/ê, azar dide
 kesê/a ku yekî/ê diêşîne


bi dizî ve

bi dizî vetir (comparative)
herî bi dizî ve (merkezî) (superlative)
tewrî bi dizî ve (rojavayî) (superlative)


rastve

dirist, rast, sererast, ne xelet, ne xwar


yaremez

nerehet, nehecimtî, tiraneker, yê hûr û têkçûyi


hemîzan

zana, pispor, şareza, yê/a ku kişt zanista dizane

(alelîm) hemîzan: ageh ji her tiştekê heye o hemî tiştî dizanit


agirnegir

agirnegirtir (comparative)
herî agirnegir (merkezî) (superlative)
tewrî agirnegir (rojavayî) (superlative)


beramberdar

beramberdartir (comparative)
herî beramberdar (merkezî) (superlative)
tewrî beramberdar (rojavayî) (superlative)


bijlî

bijl, ji bilî, xeynî, xeyrî, bil, xeynî, bilî


qoçhavêj

gayê ku şaxan dihavêje, canewerên ku qoçan didanin, canewerên dirindeyên şaxhavêj


terîb

hember, rêk, bateve, hevhesû, parsûyî, wekhev, hevber, beramber


gowj

Tişta ku serê wê pirr zirav e û kûr da dibire.


têkhatî

تێکهاتی (Kurdish-Arabic)
têkhat
têkhat û têkçû

arandî, girgîn, têkhejiyayî, zîz, têkvedayî, alizandî, azirandî


qesegêr

Kesê/a ku axiftinan bîne û bibe, hin caran bo diristkirina arîşan.


nîşader

nîşa (ji nîşan) + -der , ji lêkera nîşan dan

/niːʃɑːˈdɛɾ/

rêber, rêzan, rênîşander, delîl, pêşander,
 kesa/ê rêyê nîşanî xelkê dide (bi taybetî li gel diçe)


jîrmend

zekî, zîrek, jêhatî, hêgin, bilîmet, dahî


şerefmend

bişeref, rêzdar, birûmet, binamûs, biqedir, biqîmet, binirx


qutebir

mitleq, teqez, miheqeq, qethî, bêşert, bêmerc, bêguman, bêşik, bivê-nevê, îlle, tekûz, misoger

erhede^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


aşkara

aşkaratir (comparative)
herî aşkara (merkezî) (superlative)
tewrî aşkara (rojavayî) (superlative)


sivikeber

tiranepêker, yarîpêker, qeşmerîpêker, kêmker


paşveber

ya/ê ku kesek paşve dibe, kesê/a ku yekî/ê hişyar dike


nekam

ya / yê ku gotinên nerast û bêbingeh dibêje li ser kesek din


serxweşker

tişt an jî vexwarina ku mirovî mest dike, vexwarina mirovî serxweş dike

Ne bi tinê meyî serxweşker e, hin car keç bi xwe dibe serxweşker.


axiftingêr

axiftingêrtir (comparative)
herî axiftingêr (merkezî) (superlative)
tewrî axiftingêr (rojavayî) (superlative)
ئاخفتنگێر (Kurdish-Arabic)

xeybetker, di pişt re avêtin, pitpitker, galegalker , galegot, paşgotinker, qiselok
 (kesek) fitneçî


develu

kesê/a ku gelek diaxive, ya / yê ku gelek bipeyve


çavçinok

dexes, çavnebar, çavreş, çavpîs, hesûd, zikreş


delingpîs

çavbirs, gander, qehbe, pûç, kesê/a ku bi kiriyarên haram û kirêt radibe yên cinsî


otomatîkmen

Ji fransî automatiquement (automatique (“otomatîk”) + -ment).

ji ber xwe, bi otomatîkî, ji ber xwe de, bixweber, xweber


xudanrewişt

birewişt, xudanexlaq, toreberz, exlaqpak, mirovê xwedî sinca


hemerkirî

ya/ê ku hatiye hemer kirin, têr, tijî, fûl, dagirtî, mişt, pirr


ramalker

paqijker, maliştker, ya/ê ku cihek an jî derek pak dike


rêxwar

nedirist, nerast, xelet, xirabbûyî, çewt, şaş, varrê, varêbûyî


bicerg

wêrek, biste, cesûr, bicesaret, kesa/ê diwêre, kesa/ê natirse


nemiteber

nederbasdar, tiştên ku hukmê wan nema bin, tiştên ku nederbasdar in


mirovgir

kesê/a ku hez ji nasiyarên xwe dike, kesê/a ku harîkariya nasiyar û kesûkarên xwe dike û agehî ji jiyana wan heye.


deneşe

fêkî û mêweyên hîn nebûye hîn nîvbûyî re tê gotin zebeşên deneşe, tiriyê dneşe.


liserxetê

onlayn, serhêl, serxet, li ser înternetê

Ferhenga liserxetê


karîndar

Şiyandar, hêzdar, kesê/a ku dikare her tiştek bike.


stêlih

Ew kesê ku destê mirov diçiyê ku dilê wî bihêle.

Tu ne stêlih î: Tu ne yekî ku wisa bi hesanî mirov dilê te bihêle. Tu bi qedr î. Tu hêja yî.

Ma tu çi stêlih î?: Ango ma qey tu yekî wisa yî ku mirov te bişikîne? Na haşa! Tu ne wilo yî. Tu bi qedr î.

Filankes ne stêlih e: Heyf e. Guneh e. Ne yekî wilo ye ku tu bi hesanî wî xerc bikî.


pirfiroş

/pɪɾfɪˈɾoːʃ/


behoy

behoytir (comparative)
herî behoy (merkezî) (superlative)
tewrî behoy (rojavayî) (superlative)


kenedayî

her tişta/ê Kenedayê, milletê wê yan zimanê wê


kûtgenî

kûtgenîtir (comparative)
herî kûtgenî (merkezî) (superlative)
tewrî kûtgenî (rojavayî) (superlative)

melaq, şelaq, şelaf, şînek, kesê/a ku ji bo berjewendiyên xwe ji yekî/ê re gotinên xweş dike û dixwaze ku xwe bi wan xweş bike.


xirrûpan

ciwan, spehî, bedew, delal, rind, ribête


rûsor

Kesê/a ku ji şermê an jî tirsê dêmê wî/ê sor dibe
 kesê/a ku xwîna wî zore û rûyê wî sor dibe.


nehêvîkirî

Wî dizanî ku dibe tiştek nehêvîkirî biqewime...

2023, J.R.R. Tolkien (terciman: Samî Hêzil), Hobbit, Cervantes, çapa 1ê, r. 64, ISBN 9786257724838


xweyîdewlet

Ji milletên ku xwediyê yek an jî zêdetir dewletên netewî re tê gotin.

Herçende kurdî jî wek zimanên xweyîdewlet neguherîbe jî, ew têye guhortin û ev guhorînên he xwe li berhemên devkî dîyar dikin.

Zimanê kurdî ku ev e li dora 90 salî hem qedexe ye hem jî hew qas di binê zext û cewrê de maye, ev dewlemendiya ku îro tê de tê dîtin, di zimanê kêm miletên xwedîdewlet ên dinyayê de heye.

Bûyerpress, hejmara 81em, Zeynulabidîn Zinar 7/2018


xwedîdewlet

Ji milletên ku xweyiyê yek an jî zêdetir dewletên netewî re tê gotin.


betalbar

betalbartir (comparative)
herî betalbar (merkezî) (superlative)
tewrî betalbar (rojavayî) (superlative)


xetxweş

spehînivîs, kalîgrafer, kesê ko xetê wî ciwane


serokrêber

serkêşê birêveberan, pêşengê lîderan, serkirdeyê şarezayan, pêşewayê mamostayan


tercal

:Şablon:belku Erebî ji peyva دجّال yanî derewîn

/tɛɾˈd͡ʒɑːl/

Kesê di cihê xwe de nasekine, bi dewrûbera xwe dikeve.

weke tercalekî ye.


enîgirê

mirovê ne vekirî, mirovê bi rûçikê wî yê girê xuya ko yê toreye, tingijî, hêris, mirûtî


berdemî

berdemîtir (comparative)
herî berdemî (merkezî) (superlative)
tewrî berdemî (rojavayî) (superlative)

demkî, wextî, miweqet, berdem, demdiyar, rabor, ne berdewam, ne daîmî, ne herdemî, ne hertimî,
tişta/ê bo demek diyar, tişta/ê bo wextekê berçav berdewam be

Karekî min ê berdemî heye.


mildirêj

hiçik dirêj, cilên ku ji milê mirovî ta destê mirovî digirin


milkurt

hiçik kurt, cilên ku hiçikên wan ne di dirêjin


hiçikkurt

/hɪt͡ʃɪkˈkʊɾt/

Tîşort gumlekên hiçikkurt in.


sernixamtî

tişta/ê ku serê wî niximandî ye, sernixaftî, ser veşartî


baliyî

baliyîtir (comparative)
herî baliyî (merkezî) (superlative)
tewrî baliyî (rojavayî) (superlative)

tiştên eleqedarê Baliyê, xwecihên wan, zimanên wan an jî çanda wan.


qeydnivês

tomarker, bendker, rejîster, kesê/a ku tiştekî tomar dike çi nav be an jî her tişt be


zêtir

Serokê berê yê Fransayê François Hollande, ragehand dive civaka navnetewî fişareke zêtir li ser Tirkiyê û Rûsyayê bike daku, şerê li Efrînê rawestîne û got ku kurdan di dema herî zehmet de alîkariya hevpeymaniya navnetewî kiriye.

Ajansa Nûçeyan a Peyamnêrê (Zagrosê), 3/2018


bizmarçî

kesê tiştekê dibêje lê mebesta wî tiştekê dine


leymûndiz

: Etîmolojiya vê peyvê nehatiye nivîsîn. Eger tu bi rastî bizanî, kerem bike bişkoka "biguhêre" ya di ser van gotinan re bitikîne û etîmolojiya vê peyvê binivîse. Çavkaniyên ku te ew etîmolojî jê girtiye jî binivîse.
leymûn+ diz

Ava leymûnê ya sexte ,aveke tirş e lê ne ava leymûnê ye.


herî bilind

zor bi qedir, gelek berz, bala, qedirgiran, gelek birêz


teklayane

tekaliyane, yekaliyane, yekaliyî,
bi awayekî tekalî


peljen

Resûlê Ekrem, ji kesên ku di bin berpirsiyariya wî de bûn re gelek peljen bû.


gijimijo

bêserûber, tevlihev, gij, ne birêkûpêk, ne dirist, bi qisûr


mêvanxweş

مێڤانخوەش (Kurdish-Arabic)
mêvanxoş
mêhvanxweş

bi mêvandarî, kesê/a ku hez dike herçi kes be seredana wî/ê bike, kesên hez ji mêvanan dikin


hevraztir

pitir, di ser de, zêdetir, jê borî
 ji jimare an jî tiştê hatiye gotin pitir an jî bilindtir be


cerghejîn

dilêş, pirr nexweş, xemgîn,
 ji wan axiftin an jî deng û basan re tê gotin yê ku dilê mirovî diêşînin


bisûr

bi çeper, bi dîwar, bi keleh,
 cihê/dera ku bi dîwar û siyac e ji bo xwe parastinê ji bo êriş an jî her metirsiyeka hebe


bêsûr

bê çeper, bê dîwar, bê keleh,
 cihê/dera ku bê dîwar û siyac e ku herkes bi sanahî dişê êriş bike ser


bejindirêj

bejindirêjtir (comparative)
herî bejindirêj (merkezî) (superlative)
tewrî bejindirêj (rojavayî) (superlative)


bejinbilind

bejinbilindtir (comparative)
herî bejinbilind (merkezî) (superlative)
tewrî bejinbilind (rojavayî) (superlative)


tuncîn

bronzî,
 tiştên ku ji madenek amêjen e û misî û bi kêmî madenek din hatiye çêkirin


mitewazi

Ji erebî المتواضع

sade, hejar, derûnbiçûk, stûxwar, sernerm,
 kesê/a ku xwe mezin neke


araqxûr

araqxûrtir (comparative)
herî araqxûr (merkezî) (superlative)
tewrî araqxûr (rojavayî) (superlative)


areqxwer

areqxwertir (comparative)
herî areqxwer (merkezî) (superlative)
tewrî areqxwer (rojavayî) (superlative)


araqxwer

araqxwertir (comparative)
herî araqxwer (merkezî) (superlative)
tewrî araqxwer (rojavayî) (superlative)


areqvexwer

areqvexwertir (comparative)
herî areqvexwer (merkezî) (superlative)
tewrî areqvexwer (rojavayî) (superlative)


larehêl

Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.


kirîdar

Kesê ku tiştek dikire, kesê ku mîqdarek pere dide xwediyê tiştekî firotinê û bi wî pereyî wî tiştî dikire digihîne destê xwe û ji xwe re dike mal.

Kirîdarên pirtûkan nuha zêde bûne.


pirceleb

tevayiya tiştên ku ji pir celeban pêk tên, tevayiya tiştên ku ne tenê ji celebek in lê ji pir celeban in "di dikanên hemî qumaşfiroşan de qumaşên pirceleb tên firotin"


pirçande

ciyê ku tê de pirr çande hene, ciyê wek welatek yan herêmek û wd yê ku çend komên mirovan yên ji çandeyên cure cure tê de dijîn û bi wî awayî pirr çande tê de hene "di cîhanê de gelek welatên pirrçande hene"


pirhewes

Giyandarê ku hewesa wî pir e, kes yan lawirê ku heweseke pir di dilê wî de heye "ew bilbil eger çî pirhewes bû/ zindanê beden li wî qefes bû"


pirhez

giyandarê ku pir ' hêz didêre, mirov yan lawirê ku xwediyê hêzeka pir e, mirov yan lawirê ku hêza wî pir e û ji aliyê hêzê ve têkûz e di hêza wî de çu kêmayiyek tune hvm 'têrhêz' e djm 'kêmhêz' e 'kesên pirhêz dişên karên giran bikin'


pirhêz

giyandarê ku pir hêz didêre, mirov yan lawirê ku xwediyê hêzeke pir e, mirov yan lawirê ku hêza wî pir e û ji aliyê hêzê ve têkûz e di hêza wî de çu kêmayiyek tune hvm "têrhêz" djm "kêmhêz" "kesên pirhêz dişên karên giran bikin"


pirpeyiv

kesê ku pir zêde dipeyiveû pir tiştan dibêje qala pir tiştan dike, kesê ku ji awayê adetî pirtir zêdetir dipeyive û di peyivên xwe de gelek tiştan dibêje qala gelek tiştan dike hvm "pirbêj" û "peyivok" û "bêjok" e.

Di nava mirovan de hin kesên pirpeyiv jî hene.


pirşewq

wek termeke edebî û civatî keçeke xama yan jineke pirr rind pirr xweşik û bedew ya ku rindî û xweşikiya wê dişibe şewq û ronayiya rojê yan hivê yan jî lembeyek "

wek termeke civatî kesê ku şewqa wî hewes û daxwaza wî ya ji kar û xebatek yan jî tiştek re pirr zêde ye, kesê ku ji bo kar û xebatek yan ji bo tiştek gelek şewq gelek hewes û daxwaz di dilê wî de heye "hemî rewşenbîrên me ji bo xebata neteweyî pirrşewq in"


pirtewir

Tevayiya tiştên ku ji pir tewiran ji pir cureyan pêk tên, tevayiya tiştên ku ne tenê ji tewirek in lê ji pir tewiran in.

Li welatên demokratîk vêkxistinên pirtewir hene.


pirxem

kesê ku xemên wî pir in, kesê xwediyê xemên pir, kesê ku pir derdedar bûye û ketiye ber gelek xeman, kesê ku pir derd û kul dîtine û ji rûyê wan derd û kulan pir xemgîn bûye pir xem dikişîne


pozkir

kesê ku pozê wî bêvilê wî ne temam e, kesê ku di pozê wî de di bêvilê wî de kêmayî heye, kesê ku pozê wî bêvilê wî nîvçe ye, kesê ku pozê wî bêvilê wî li gora pozên emsalên wî kin e "xalê pozşingir/ çû aşê binê gir/ sê şev û sê roj genimê xwe li êş kir/ libek jî jê sipî nekir/ paşê rabû çû mala xalê xwe yê pozkirr"


rambûyî

Kesê ku ram bûye, kesê ku ji ber hin sedeman yan ji bo gihana hin armanc û daxwazan li ber kesekî dî yan hêzek yan rejimek stûyê xwe xwahr kiriye teslîmê wî kesê dî yan wê hêzê yan wê rejimê bûye ketiye binê fermana wî kesê dî yan wê hêzê yan wê rejimê û bi wî awayî ji azadiyê bêpar bûye.

Hin kes ji tirsan rambûyiyên rejimen dîktatoriyê ne.

kesê ku ji ber hin sedeman yan ji bo gihana hin amanc û daxwazan bi kesekî dî ye yan bi hêzek ve hatiye bendkirin hatiye girêdan.

Mem û Zîn ji ber pêjna evînê bi hev ve bûne rambûyî.


fewrî

nişkavî, lepira, xaftila, ji nişkê ve, neplankirî, bêplan

"Dixwazim bibêjim ez wê êrîşa li Zelandaya Nû ser Misilmanên ku ji bo nimêja înê hatibûn cem hev hat kirin, şermezar dikim. Eşkere ye êrîş bi planeke dûrûdirêj û bi motîvasyonekê hatine kirin û meriv nikare bibêje tevgereke fewrî ye û derbas bike.


sêrehendî

Xwedî sê rehendan; anku dirêjî, firehî û bilindahî bûn. Di gerdûnê de cih girtin.

Dîmenê ku wek îluzyonekê; xwedî dirêjî, firehî û bilindahiyê dixuyê.


nîşanbar

Saussure modeleke dyadic pêşkeş dixe. Di terîfa wî de nîşanek ji nîşandêr (signifier) û ji nîşanbar (signified) pêk tê.

2016, Mehmet Yonat, SEMİYOTÎK Çİ YE? https://web.archive.org/https://www.academia.edu/43330657/SEM%C4%B0YOT%C3%8EK_%C3%87%C4%B0_YE arşîv, academia.edu


dewletxwaz

kesên ku alîgirê dewletbûnê ne, kesên ku serxwebûnê dixwazin


pirvaryant

tiştên ku ji yekî zêdetir varyantên wan hene

Ev zimanzanan bi xebata vê ferhengê ku di beşa xwe de xebata yekem e, bi taybetî 9.000 peyvên pirguherto (pirvaryant) ku li gor herêman ji alîyê nivîskî û devkî ve guhertoyên wan ên cuda tespît kirine û di navbêra xwe de gengeşî kirine û biryar dane ji bo rastnivîsîna kurmancîyê kîjan guherto wekî standard bê pejirandin û di ferhengê de encamên ku bi hev re gihîştinê û pêşnîyazên xwe derxistine holê.

1/2013, Weşanxaneya RÛPELê bi du berhemên girîng dest bi weşanê kir ! https://web.archive.org/http://www.mediakurd.com/details.aspx?an=2672 arşîv, Mediakurd.com


nemirovane

/nɛmɪɾoːvɑːˈnɛ/

neînsanane, tiştûmiştên ku bi hovane, bi xirabî têne kirin, bi awayeke nemirovî


dêrin

Bi maneya kevnar, qedîm ji bo nivîsîna rast Binêre dêrîn.


hevbir

Çeprast, xêzikên ku hevdu di nîvî de dibirin, hevstûnî


bêfamane

Ji bo awayê nivîsandinê ya rast Binêre bêfehmane.


barzanî

barzanîtir (comparative)
herî barzanî (merkezî) (superlative)
tewrî barzanî (rojavayî) (superlative)
berzanî

/bɑːɾzɑːˈniː/

Kesa/ê yan tişta/ê ji herêma Barzanê (an "Berzan") yan têkildarî wê.


merîxur

Ji bo guhertoya rastnivîsî binêre merxûr.

Hîtlerê merîxur nehîşt em bi mirazê xwe şa bibin.


dardakirî

Ji bo guhertoya rastnivîsî binêre dardekirî.

(...) di ser pirtûkxane re jî portrekî Ahmedê Xanî dardakirî ye.


îskînî

Mêrik tu bersiv neda, mîna zarokan kire îskînî û bi pişta destê xwe hêsirên xwe pakij kir.

Firat Cewerî, Girtî, Weşanên Nûdem, 1986


şût û tazî

- De, de! Ji xwe bike! Pantor jî ji xwe bike! Divê tiştek li te nemîne! Divê tu şût û tazî bimînî.


yawaş

Ji tirkî yavaş ji proto-tirkîkî *yav- (qels, bêhêz), hevrehayavuz, hevrehahêwaş ya soranî.


başqe

başqetir (comparative)
herî başqe (merkezî) (superlative)
tewrî başqe (rojavayî) (superlative)
başqetirîn (soranîzm) (superlative)

Ji tirkî başka (“din”), hevreha azerî başqa, ozbekî boshqa, hemû ji baş (ser ya zimanên tirkîkî.


arxaîn

arxaîntir (comparative)
herî arxaîn (merkezî) (superlative)
tewrî arxaîn (rojavayî) (superlative)
ئآرخایین (Kurdish-Arabic)
arxayîn

ne xeter, ne talûke, ne di xeteriyê de, ne di talûkeyê de, aram, emîn


xorek

ya/yê ku her tiştî dixwe, mirovê gelek dixwe, agirê her tiştî disoje


werpêçayî

Besnayê bi dengekî bi tirsê werpêçayî gote Mîrzayî (...)

Sidqî Hirorî, Kurê Zinarê Serbilind, Weşanên Nûdem, Stokholm, 1996


mêşmirî

Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.

Lawukekî mêşmirî ye.


sûsenekî

Mirovê/a ku nikare mîza ya xwe xalî bigire. Mirovê/a ku mîz ber diçe.


yekberî

hespê yekberî


xezebpir

kesê ku gerûşe, hêrs, xişm, kerb, kîna wê/wî pir e, kîndar, bikîn


fedemsor

Xorto ji Rojda re slav da û Rojda bidestxwer rû yê wê sor bû, min nizanî bû ku ewqas fedemsorî ye.

Ez im pir fedemsor. Ez nikanim bi keçika re qise bikim.


koj

Kurrê felankeso kojekî yeman e.


bewrar

bewrartir (comparative)
herî bewrar (merkezî) (superlative)
tewrî bewrar (rojavayî) (superlative)

cîhê serejêr an jî serejor, nerast, xwar

Ez li çîyê ji rêyeke bewrar va hatim xwarê û gîhîştim gund.


xewhîner

tişta ku xewa mirov dîne û sebra mirov pê nayê.


ehmer

Serfê Mewlûda me yek derhem fer e
Hemberê yek guhê zêrê ehmer eMela Hesenê Bateyî, Mewlûda Kurdî, ~1720


têrsî

Gava tiştek ku piranî xwarine bi tenê bî û çi tiştê din gel da nebî.

Ez nanê têrsî dixwum.


tûne tûn

temam, bêkêmasî, tûn, yêkcî û pêkve, teva û kamil bûn.

Ewê hema mirîşkek tûne tûn xwar.


hevsoz

hevsoztir (comparative)
herî hevsoz (merkezî) (superlative)
tewrî hevsoz (rojavayî) (superlative)

sozdar, wefadar, pabend, pêgir, loyal, sadiq,
kesa/ê ku erk û sozên xwe bi cih tîne,
kesa/ê ku xayîntî yan bêbextiyê nake,
kesa/ê heval û hevrêyên xwe bi tenê yan bê alîkarî nahêle:

Senatorê Komarî [Lindsey] Graham herwiha gotiye: "Hêvîdar im em bikarin rewşekê bibînin hemû alî tê de hebin" û soz daye Mazlûm Kobanî ku pêdaçûna kongresê berdewm be û gotiye, "Em gelek hevsoz in li gel daxwazên Kurdan."

Hevalên min hemî kesên dilsozin bo min.


ûrbendek

qelew, zikmezin, ûrmezin, meşko, zikmeşk, şîşko


meşko

qelew, zikmezin, ûrmezin, ûrbendek, zikmeşk, şîşko


ûrmezin

qelew, zikmezin, ûrbendek, meşko, zikmeşk, şîşko


alkoholîk

alkoholîktir (comparative)
herî alkoholîk (merkezî) (superlative)
tewrî alkoholîk (rojavayî) (superlative)


bêhnveker

dilveker; Ji bo tişt an kesên ku dilê mirov xweş dikin, bêhna mirov fireh dikin tê gotin, mirov kêfxweş dikin, mirov xweşhal dikin.


tamjinik

wek jinek,
 kur/zilamê ku hin herekat an jî reftarên jinan li cem hebin


şilîxe

bêserûber, mirovê xav, sist, nezîrek,
 yê/a sist û xav be û xîret ji bo ti tişt nebe


terra berra

تەڕا بەڕا (Kurdish-Arabic)
tera bera
terra û berra
tera û bera

pert û belave, her yek li dû serê xwe çûn, bê pilan bijalle bûn


zendegirtî

zingkirî, çîzên ji guhan hatin, çingî, gizên ketin guhên yekî


hûr û hala

herişandî, pêlêkirî, dewisandî, hûrkirî,
 tiştê ku mirovî pê lê kiriye û herişandî ye


muhartiq

Ji erebî المهرطق.

kafir,
 kesê ku bawerî bi an ji bi bîdie ya ayînî dike


hayildar

Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.


pêşevala

kesê ku tiştek bi destê wê/î neketîye, pêşa wê/î vala ye. Dawvala.


şîrpak

kesa/ê biesl, bicibilyet, binamûs; şîrhelal

(...) ev hersê birayên şîrpak tev jin û zarokên xwe hemû jî di vê malê de li ser hev in.

Hesenê Metê, Labîrenta Cinan, Weşanên Welat, 1994


sorereş

Rengê sor ê tîr/sift ê ku nêzî rengê reş e.

Gava diçû ber zikê odê rengê wê kesk dibû, ku xwe berdida jêr rengê wê dihat guhertin, sorereş dibû.

Firat Cewerî, Kevoka Spî, Nûdem, 1996, ISBN 978-9188592156


tekcar

tiştên ku bi tinê bo êk car tên bikaranîn


pedîd

diyar, xuya, peyda, aşkere, eyan, malûm, ron, zelal:

Asîmanê bêsitûn Wî kir pedîd
Sûretê ba xal û xet Wî aferîd.

Mela Hesenê Bateyî, Mewlûda Kurdî, ~1720


kelevajî

kelevajîtir (comparative)
herî kelevajî (merkezî) (superlative)
tewrî kelevajî (rojavayî) (superlative)

/kɛlɛvɑːˈʒiː/

Kesên ku wiha dibêjin axaftinên kelevajî dikin.

Rûdaw, Rojîn: Wiha bidome dê Başûrê Kurdistan bibe Tirkistan, 09.08.2010

Piştî kelevajî ser sikê xwe bûyî, afrandinê li nik wî dest pê kir û çend rêzik nivîsandin.

Sidqiyê Hirorî: Kurê Zinarê Serbilind, Nefel, r.36, 2002


şikebar

Ya ku herî pir bi zilêm şikebar û cihê şaşwaziyê hatibû ew bû ku, wê sibehê gava xweha wî di milê wî de ew dibir mala xwe baran dihat.

Diya min bi bal û şikebarî li namkiya bavê min dinêre û fişîlekî ber devê dasî tê de dibîne.

Hesenê Metê: Epîlog, Avesta, Çapa Duwem, 2000, Stenbol, r.66


sewskî

...bi sewskî ez vegeriyam nav nivînên xwe...

Înan Eroglu, Têbîniyek, Weşanên Avesta, 2019, r. 34, ISBN 9786052246474


diranmişk

Tişta/ê diranên xwe yên mîna mişkan hene.


hewreşimî

Qirawateke xweş a hewreşîmî û bi nixtik, mîna her gavî, kincan û gomlega spî xweş li hev tîne.

Mehmed Uzun, Bîra qederê, Weşanên Nefel, 2002 r.10


hijgîn

...wek elokan xwe binepixînim û bi hêl û hijgîn gavên xwe biavêjim.

Înan Eroglu, Têbîniyek, Weşanên Avesta, 2019, r. 35, ISBN 9786052246474


çîçelaskî

/t͡ʃiːt͡ʃɛlɑːsˈkiː/

Navdêrek ji bo mirovên dirêj lê jar tê gotin. Ev mirovên han qama wan û giranîya wan ne li hev e.

Di neynikê re min li bedena xwe ya çîçelaskî û dewliqî nihêrî…

Înan Eroglu: Têbîniyek, Avesta, 2019, r.35

Lê Hemo xortekî çîçelaskî, dirêj û esmerekî xwînşêrînî bû.

Laleş Qaso: Xezeba Azadiyê, Pelda, 2000, r.81

[…] gedeyekî sermezin î girover î guhhesk, helbet bi paşstûyekî çîçelaskî.

03.02.2020, Şener Ozmen, Jean-Paul Sartre û Osman Sebrî https://web.archive.org/https://xwebun.org/jean-paul-sartre-u-osman-sebri/ arşîv, xwebun.org


tirkewîn

Kesekî ku zehf zêde tiral be, jê re tirkewîn tê gotin.

Hingî tirkewîn bû ji asîmana kade bibariya pê nedibû ku wana berhevke û bîne bixwe.


rengawaz

rengawaztir (comparative)
herî rengawaz (merkezî) (superlative)
tewrî rengawaz (rojavayî) (superlative)

Sed korayî, wênekêşa navdar, xweya şureta mezin Besa Peyale ji nav me bar kir, lê hest û ramanên xwe li tabloyên xwe yên rengawaz de bi rêya şêwekariyê parve kir, gel re hişt, wekî gelê me li wan temaşe bike, wekî dilê gelê xwe geş û xurt, şad û bextewar bike.

12.12.2018, Besa Peyale: Berhemên min rengên hîsên min in https://web.archive.org/https://web.archive.org/web/20200220134654/https://krd.riataza.com/2018/12/12/besa-peyale-berhemen-min-rengen-hisen-min-in/ arşîv, RIATAZE

Wêneyên wê pir binirx, bi wate, germ û rengawaz in.

09.12.2018, Serxweşî: Wênekêşa navdar Besa Peyale Cafarovayê ji nav me bar kir https://web.archive.org/https://web.archive.org/web/20200220134336/https://krd.riataza.com/2018/12/09/serxwesi-wenekesa-navdar-besa-peyale-cafarova-koca-dawi-kir/ arşîv, RIATAZE

Min dibin ber sîtava bijangên te yên rengawaz

Şivanê Xeyalan: Çavên Xumarî, Pênûsa Nû, Hj. 51, 2016, r. 24

rengawazên wî sûretî qet û qet ji bîra min naçin.


mijgirtî

mijgirtîtir (comparative)
herî mijgirtî (merkezî) (superlative)
tewrî mijgirtî (rojavayî) (superlative)

Li ser serê wan, ronîyeke mijgirtî dizilzilî..

Nûdem Hezex: Bîr, Weşanên Dara, 2018, r.7

Aniha navê te bi herfên mijgirtî ji pênûsa min dipeke.

Hatîce Mollakendî: Zîn û keser, Nûbihar, hj. 119 r.70


bêşemal

Di navberê de du sîyên bêşemal dirêjî hev dibûn, diçûn û dihatin, diçûn û dihatin.

Roj li min bûn qîl û tarî
Mam bêşemal piştê tu çû

Mehmet Hacioglu, Piştê Tu Çû https://web.archive.org/https://web.archive.org/web/20200303195925/https://www.helbestakurdi.com/helbest/mehmet-hacioglu--piste-tu-cu.html arşîv, Helbesta Kurdî

Hêviyên wermandî
Dilxwaziyên nepixandî
Hun çi xweşik û delal in
Qasî min nêzîkê min
Û weke min bêşemal in!

Nîzamettîn Akkurt, Malika Hefteya Duyemîn https://web.archive.org/http://www.pen-kurd.org/kurdi/nizamettin-akkurt/malika-hefteya-duyemin.html arşîv, pen-kurd.org


zungur

Dewarên/ajalên ku nerihet bin di ciyê xwe de nesekinin.

Bizina zungur dîsa nehatiye mal.


qelezeng

qelezengtir (comparative)
herî qelezeng (merkezî) (superlative)
tewrî qelezeng (rojavayî) (superlative)


mejîpûç

kesê/a mejîyê wî/wê kar nake, kesê/a mejîyê wî/wê kêrnehatî ye

Fincano di nav bûyerên ecêb da, mejîpûç mabû.


textikî

textikîtir (comparative)
herî textikî (merkezî) (superlative)
tewrî textikî (rojavayî) (superlative)

Hûn Xwedîyên dilên textikî ne.


berbixwe

berbixwetir (comparative)
herî berbixwe (merkezî) (superlative)
tewrî berbixwe (rojavayî) (superlative)
berwexwe

qure, qebe, mexrûr, bixurûr, nefsmezin, kepîbilind, difinbilind, arogan, arogant,
ne nefsbiçûk, ne mitewazî,
zêde bi xwe serbilind,
kesa/ê ku xwe zêde mezin yan giring dihesibîne

kuşpene, xurr^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


gorbehîşt

/ɡoːɾbɛˈhiːʃt/

Ez wisan pê dihesiyam ku ji wan dengan hinek yên miriyên min yên gorbehîşt bûn.

Mehmed Uzun, Mirina Kalekî Rind, Weşanxana Orfeus, 1987

Lê belê ew û gorbehîşt Ziya Şerefhanoglu hatibûne hember hev.

Yaşar Kaya: Ji bo Kekê Mûsa ANTER, Nûdem, Hj. 11, 1994, r. 16


kajovajî

kajovajîtir (comparative)
herî kajovajî (merkezî) (superlative)
tewrî kajovajî (rojavayî) (superlative)
kajowajo

/kɑːʒoːvɑːˈʒiː/

Bi dengê dêrî re xopan li bihuşta wî rabû, kêlî kajovajî bûbûn.

Mîran Janbar, Qolyeya Cécileê, Weşanxaneya Lîs, 2012, çapa 1ê, r. 68, ISBN 9786054497010

Heciyê Cindiyê ku di sedsala xwe de, li ser navê Kurdan, di gelek tiştên pêşîn de bi ser ketiye, kesayetekî bilind e, ku nîşanî me hemûyan daye bê ka tempoyeke xebat û berhemhênanê ya ku mîna bahozê tiraliya me kajovajî kiriye, tiştekî çawa ye û bi raya min, bi xwe dîsa ew kes e, wekî divê bi piyekî leztir em navê wî tevî navên kesayetên Kurd î gewre yên mîna Celadet Bedirxan, Kamiran Bedirxan, Qanatê Kurdo, Erebê Şemo û Pîremêrd li bîra hemû nifşan bikolin.

Frîda Hecî Cewarî, Bîranînên Min, Weşanên Lîmûş, 2010, r. 137


keremkotî

keremkotîtir (comparative)
herî keremkotî (merkezî) (superlative)
tewrî keremkotî (rojavayî) (superlative)

Di nava lepên profesorê kinik de hatibû hepiskirin, bi awir û axaftinên keremkotî hatibû tacîzkirin.

Mîran Janbar, Qolyeya Cécileê, Weşanxaneya Lîs, 2012, çapa 1ê, r. 91, ISBN 9786054497010

Helbest xwînavê jiyanê ye, qirêjiya vê jiyanê bi helbestê tê şûştin, helbestkar, peyvan li moxila jiyanê dixin û wan peyvên xweşik û spehî, ji nava peyvên qirêj û keremkotî yeko yeko dineqînin.

M. Bawer: Sîsîfosên jiyana kerkotê, Azadiya Welat, 19 Cotmeh 2011, r. 6

1. (yek) di sireke zemherî hemû newayên min hatin dizîn
2. (dudo) stranên min keremkotî, hêmayên min bî

Rêdûr Dîjle, Xeberoşka Zarokên Dergûşesmer https://web.archive.org/https://web.archive.org/web/20200417153304/https://www.helbestakurdi.com/helbest/redur-dijle--xeberoska-zaroken-dergusesmer.html arşîv, helbestakurdi.com


qilqilî

qilqilîtir (comparative)
herî qilqilî (merkezî) (superlative)
tewrî qilqilî (rojavayî) (superlative)

Çawa ku derî vebûbû, Cécileê Raymondê qilqilî û li pêşberî wî sê profesorên porê wan ji berdilkên wan spîtir, di nava xirecirekê de, dîtibû.

Mîran Janbar, Qolyeya Cécileê, Weşanxaneya Lîs, 2012, çapa 1ê, r. 93, ISBN 9786054497010

Dinya bi ewr û baran e, tam li gora derûnîyeke qilqilî ye.

11.04.2019, Ardî Zêdo, Liberxwedana Jîyanê https://web.archive.org/https://web.archive.org/web/20200417213730/https://ardi-zedo.niviskar.org/liberxwedana-jiyane-f294b.html arşîv, ardi-zedo.niviskar.org


biskbiskî

biskbiskîtir (comparative)
herî biskbiskî (merkezî) (superlative)
tewrî biskbiskî (rojavayî) (superlative)

Li porê wê şahîk û nermirk nihêrîbû, yê ku digihişt ser sermilên wê, biskbiskî û berê xwe dida çenga wê.

Mîran Janbar, Qolyeya Cécileê, Weşanxaneya Lîs, 2012, çapa 1ê, r. 105, ISBN 9786054497010


pirzimanî

/pɪɾzɪmɑːˈniː/

Wîkîferheng pirzimanî ye.


nikulsor

Ji bo guhertoya rastnivîsî binêre nikilsor.

Em nikulsor in, basknexşîn in.

2020, Roşan Lezgîn, Serketina Kewan, Weşanên Roşna, r. 68

Dengê wê yê nazik û nermik di guhê min de mîna dengê Kewa nikulsor bû.

Hejmar 40, Zivistan 2009, r. 41, Xizan Şîlan, Kovara Bîrnebûn https://web.archive.org/http://birnebun.eu/hejmar/birnebunweb40.pdf arşîv


nikilsor

nikilsortir (comparative)
herî nikilsor (merkezî) (superlative)
tewrî nikilsor (rojavayî) (superlative)

Em nikulsor in, basknexşîn in.


bixumexum

bixumexumtir (comparative)
herî bixumexum (merkezî) (superlative)
tewrî bixumexum (rojavayî) (superlative)
bi xumexum

bi fîrinî, bi fîrefîr (ji bo dengê ava boş ku kef bi ser dikeve)


kakirî

tiştê/a ku bi kayê re hatiye tevlihevkirin

Dîwarên xaniyê we bi kevirên reş û bi heriya kakirî ve hatibûn jenîn.

Ban bi heriya kakirî ve hatibû dagirtin.

Dîwarên xanîyan bi kerpîçên ko bi heriya kakirî tête birîn, lêdikin: bê tu dar û dep.

Herekol Azizan: Kurd û Kurdistan Bi çavê Biyaniyan 3 Hawar, Hj. 24, 1934 ji pirtûka Hawar 2 Hejmar 24-57 (1934-1943), Nûdem,1998, r. 629


selçûqî

Kes ya tiştek ji binemala Selçûqan. Heçî di serdema dewleta Selçûqiyan de bûye.


çeqlomeqlo

Tenê Tiral astengî derdixist, bi gotinên xwe yên çeqlo meqlo.

2016, Çapa Duyem, Mihemed Şarman, Pirça Winda, Avesta, r. 45, ISBN 978-605-5585-41-9

Ew jî li rewşenbîr, ronakbîr û sîyasetvanên me Kurda dîkeve ku vê valehîyê dagrin. Wer hasilî civat serê wan çeqlo meqlo bûye.

03.10.2015, Dengê Azad, Salihê Omerî: Gelê Kurd Dîl Hatîye Kirin https://web.archive.org/https://www.facebook.com/427066117326446/posts/1043091379057247/ arşîv, DengêAzad.com


elewat

elewattir (comparative)
herî elewat (merkezî) (superlative)
tewrî elewat (rojavayî) (superlative)

Ev kincê ser te de çiqas elewat e.

Te em kirin elewat.

Herdu camêr zîq li melê nihêrîn û nizanibûn ê çi bigotana. Di nav matmayîneke kur de di dilê xwe de jî diaxivîn: Ev çareserkirineke wisa bû ku yekî ji wan nepijiranda ê di nav gund de bibûya elewat.

2016, Mihemed Şarman, Pirça Winda, Avesta, çapa 2an, r. 53, ISBN 978-605-5585-41-9

Gelo ez ê çawa binivîsim, çîroka kîjanê hilbijêrim, di nav van çîrokên şikestî de? Ji kû ve, bi çi awayî dest pê bikim? Belê ya baş ew e ez çîroka zarên Mijokeyan binivîsim ji wan balkêştir, elewattir ez tu mijarê nabînim.

2016, Mihemed Şarman, Pirça Winda, Avesta, çapa 2an, r. 83, ISBN 978-605-5585-41-9


çîlqerqaş

/t͡ʃiːlqɛɾˈqɑːʃ/

Zarokên xwe yên kurîn li pişta beranên çîlqerqaş, sergevez, qerase dikirin, bi derîvekirina gomê re heviyên xwe avis dikirin.

2016, Mihemed Şarman, Pirça Winda, Avesta, çapa 2an, r. 71, ISBN 978-605-5585-41-9

Rûyê te yê çîlqerqaş
hinarikên te yên sorgevez

2016, Bawer Agirî, Êş, Na Yayınları, r. 92, ISBN 9786059017558

Mîna robarên dirêj heylo dipdirêj
her ku dipelînin gumikên çîlqerqaş
sibehan em bi xwe, êvaran dîn.

2012, Mustafa Köz (terciman Berken Bereh), Çi Ku Evîn Heye https://web.archive.org/http://avestakurd.net/blog/2012/08/26/gotina-deryay-ya-mustafa-koz-ji-ls-derc/ arşîv, avestakurd.net


qotir

qotirtir (comparative)
herî qotir (merkezî) (superlative)
tewrî qotir (rojavayî) (superlative)

Kesê ku lamên wî çir û lawaz bûne û di nav hev de çûne. Dibe ku ji ber kişandina didanan jî kesek an serûçavên wî qotir bibe.


taledirêj

taledirêjtir (comparative)
herî taledirêj (merkezî) (superlative)
tewrî taledirêj (rojavayî) (superlative)

/tɑːlɛdɪˈɾeːʒ/


agresîv

agresîvtir (comparative)
herî agresîv (merkezî) (superlative)
tewrî agresîv (rojavayî) (superlative)
agresîvtirîn (soranîzm) (superlative)

hicûmkar

Yên ku bi êrîşkariyê karakterîze dibin, yen ku bi awayekî nelicih hicûmê kesên din dikin; halûhereketên wan nîşan bide ku meyldarê êrîşkirin an nîqaşkirinê ne.


mewdadirêj

mewdadirêjtir (comparative)
herî mewdadirêj (merkezî) (superlative)
tewrî mewdadirêj (rojavayî) (superlative)
mamnavend

/mɛwdɑːdɪˈɾeːʒ/

Navçeya Zebedanê ev bêhtir ji du heftiyan e tûşî pilamareka dijwar dibe ji aliyê hêzên rêjîma tawanbar û bi piştgiriya çeteyên terorîst ji Îran û Hizibulaha terorîst û terorîstên Lîwayê Zû Elfiqar yê Îraqê û hin bandên reş û tawankariyê, ku ev pilamar hevdem tê ligel êrîşên zaf yên firok û hilîkopterên rêjîmê li ser heman navçeyê ku navçe hatiye armancekirin bi zêdetir ji 600 bermîl û 300 mûşekî, hevdem ligel bikaranîna çekên mewdadirêj, li gel dorpêçkirina birayên şoreşger di Zebedanê de, bi hewl û hêviya veşartina şikestinên xwe yên li eniyên başûr û bakur.

20.07.2015, Daxuyaniya Wezareta Berevaniyê Û Desteya Erkana Giştî Ya Hikûmeta Sûriya Demkî Derbarê Bûyerên Navçeya Zebedanê https://web.archive.org/http://ku.etilaf.org/date/2015/7/Page-5.html arşîv, ku.etilaf.org


mewdakurt

mewdakurttir (comparative)
herî mewdakurt (merkezî) (superlative)
tewrî mewdakurt (rojavayî) (superlative)
mamnavend

Ajansa nûçeyên Koreya Başur ragehand ku Koreya Bakur du muşekên mewda-kurt taqî kirin, piştî civaka nêvneteweyî taqî kirina navokî ya roja duşembî mehkum kir.

26.05.2009, Yonhap: Koreya Bakur du muşekên dî taqî kirin https://web.archive.org/https://www.dengeamerika.com/a/a-59-2009-05-26-voa1-89459227/1113577.html arşîv, dengeamerika.com

Van rayedaran her wiha eşkere kiriye ku sîstema dije êrîşên asîmanî ya bi navê “patriot” û du sîstemên moşekî yên mewda kurt li bingeha xwe ya serbazî a bi navê Eyn Esed, û her wiha pêgeha xwe ya serbazî a li Hewlêr a Paytexta Herêma Başûrê Kurdistanê bicî kirîne.

11.04.2020, WAŞINTON POST: AMERÎKA SÎSTEMA PATRIOT LI HEWLÊRÊ KARA KIR https://web.archive.org/https://darkamazi.net/kurdi/archives/1012662 arşîv, darkamazi.net


mamnavend

mewdadirêj (positive)
mewdadirêjtir (comparative)
herî mewdadirêj (merkezî) (superlative)
tewrî mewdadirêj (rojavayî) (superlative)

ne dirêj û ne kurt, ne mezin û ne biçûk, navincî

dûrahî yan mewdaya ne dirêj û ne kurt, navincî

Her dîsan hûrîkatîyên pêtivîyên serbazî aşkera diket û got: "Biryar e Emrîka çekê mamnavend û sivik û çendîn curên tirombêlên serbazî û embulans û cilûberg û çendîn kerestên dîtir ku pêtivî bi hêzên pêşmergey bihête rewanekrin da ku ew her dû lîwaye pê bihête pirçekkirin.

ئەمریکا دوو لیوایێن پێشمەرگەی پرچەك دکەت, Emrîka dû lîwayên pêşmergey pirçek diket https://web.archive.org/http://badinansat.com/2017/06/06/%D8%A6%DB%95%D9%85%D8%B1%DB%8C%DA%A9%D8%A7-%D8%AF%D9%88%D9%88-%D9%84%DB%8C%D9%88%D8%A7%DB%8C%DB%8E%D9%86-%D9%BE%DB%8E%D8%B4%D9%85%DB%95%D8%B1%DA%AF%DB%95%DB%8C-%D9%BE%D8%B1%DA%86%DB%95-%D8%AF%DA%A9/ arşîv, badinansat.com

Seqanasîya Herêmê belav kir, "Ew pêla baran barînê ya ber bi Herêma Kurdistanî ve hatî, ev şeve û subehî dê ya berdewam bît û roja şembî dê bandora wê lawaz bît û bi dawî hêt." Dazanîn jî, "Di niha da li parêzgeha Silêmanîyê û pitirîya deverên dî yên Herêmê baran dibarît û barana mamnavend dê berdewam bît".

2019-12-26, ئەمریکا دوو لیوایێن پێشمەرگەی پرچەك دکەت, emrîka dû lîwayên pêşmergey pirçeك dket https://web.archive.org/http://www.nrttv.com/BA/News.aspx?id=17392&MapID=1 arşîv, nrttv.com


barsivik

barsiviktir (comparative)
herî barsivik (merkezî) (superlative)
tewrî barsivik (rojavayî) (superlative)

Rewşenbîrê li dijî wan şer bike wekî ciyê xwe di nava karwanê barsivik de bibîne.

07-01-2007, Rodi Yezidi, Rewşenbîrên me https://web.archive.org/http://www.welateme.net/kurdi/modules.php?name=News&file=article&sid=296 arşîv, welateme.net


neqerdar

neqerdartir (comparative)
herî neqerdar (merkezî) (superlative)
tewrî neqerdar (rojavayî) (superlative)

/nɛqɛɾˈdɑːɾ/


rengbireng

rengbirengtir (comparative)
herî rengbireng (merkezî) (superlative)
tewrî rengbireng (rojavayî) (superlative)
reng rengî


papagenî

papaxgenî (positive)
papaxgenîtir (comparative)
herî papaxgenî (merkezî) (superlative)
tewrî papaxgenî (rojavayî) (superlative)

Ji leşkerên Îranê re tê gotin, leşkerê Îranê


bêselîqe

bêselîqetir (comparative)
herî bêselîqe (merkezî) (superlative)
tewrî bêselîqe (rojavayî) (superlative)

Kesê bê selîqe peşiya malê xwe berdide, malê wî roda here jî guh nadê. Mal û mulkê xwe berhev nake, baş bikar naîne, haja wî pê tune.

Ehmo merivekî bêselîqe ye, malê xwe berhev nake, haja wî pê tune qe.


cergebir

cergebirtir (comparative)
herî cergebir (merkezî) (superlative)
tewrî cergebir (rojavayî) (superlative)

Zêdetir ji 31 salan li ser vê mergesata cergebir ra derbaz bûn û hêşta birînên vê karesatê sarêj nebûyne û kartêkirinên wê bi dehan salên dîtir jî dê mînin.

بەرپرسن بۆ هەمی كاران دبنە رێگر https://web.archive.org/http://www.rwangauraxna.com/ba/detail.aspx?IDNews=135 arşîv, rwangauraxna.com


têrken

têrkentir (comparative)
herî têrken (merkezî) (superlative)
tewrî têrken (rojavayî) (superlative)

Kesê/a ku pir dikene an tiştê ku pir dikenîne

Hasilî kelam em apê xwe yê têrken û xweşsuhbet li gundê wî yê li ser devê rê datîne û em riya xwe dukudîne.

Xwebûn, Welatê Antîakos ê zîrek Komagene IV https://web.archive.org/https://xwebun.org/welate-antiakos-e-zirek-komagene-iv/ arşîv, 2020, Agîd Yazar, hj. 26, r. 12

Lê ew ne keskesora ezmên bû. Ez bê sebir bûm.. li bavê xwe geriyam.. Leşker rêz girtî bûn. Stranek digotin.. Çavên wan ên tûj têrken bûn..

2017, Konê Reş, Dr. Nûreddîn Zaza (1919 – 1988) https://web.archive.org/http://candname.com/dr-nureddin-zaza-1919-1988/ arşîv, candname.com

Nedihat hişê wî ka çend şûşeyên bîrayê di sohbetên têrken de bi ser kezeba xwe ya ku ji ber nexweşiyê jiyana wî ya zaroktiyê herimandibû û gelek caran ew ji lîstikên zarokan ku li taxê dihatin lîstin bi dûr xistibû de, vala kiribû.

2008, A. Çeko JIYAN, Levketin https://web.archive.org/https://amedcj.blogspot.com/2008/03/levketin.html arşîv, amedcj.blogspot.com


serridî

Li hêlekê çavên min zeviyên serridî û jiyana gundên Semsûrê dipelînin. Li hêla din jî çavên min teyrê Sîsalk ê soringî dipelînin. Lewra ev teyrê hanê, tenê li van geliyên çemê Ferêt dijîn.

2020, Agîd Yazar, Welatê Antîakos ê zîrek Komagene IV https://web.archive.org/https://xwebun.org/welate-antiakos-e-zirek-komagene-iv/ arşîv, xwebun.org

Êkin serridî bûn, deşt bi bijîgewrên gênim wek avek meyî dihate xuya, lê, dîsa jî ew tî bûbû.

2016, Dara Kurdo, Li "Gelîyê Ziving" https://web.archive.org/https://mynewkurdish.blogspot.com/2016/07/ arşîv, mynewkurdish.blogspot.com

Di navbera dil û hiş de
Min kolan li hev didan
Dem giyayekî serridî ye

2018, Gewher fetah, Çû https://web.archive.org/https://reberhebun.wordpress.com/2018/12/14/cu-gewher-fetah/ arşîv, reberhebun.wordpress.com


miftekirî

Tiştek girtî go tenê bi mifteyek karê vebê.

Ev derî çima miftekirî ye?


çewaşekar

çewaşekartir (comparative)
herî çewaşekar (merkezî) (superlative)
tewrî çewaşekar (rojavayî) (superlative)

Gelek fer e dîvçûn bo wan sayt û malperên wehmî bihête kirin û bihêne jinavbirin û yasaya karê rojnamevanî û rêkxiraw û sendîkayên karê rojnamevanî kar li ser hindê biken her dezgehekê çewaşekarîyê biket bidene dest dadgehê û nehêlin destên têkder û çewaşekar cihê xwe di medîyaya kurdî da biken da careka dî bawerîya di navbera bîner û bîser û xwandevanên medîyaya kurdî bizivirînin.


teflîş

mandî

Tengijî yan cangiran ji ber ku kar kiriye yan jî ked daye.


sîrqûnî

Kesa/ê ku zû hêrs dibe.
Kesa/ê cirnexweş, cirxerab.

...tu ji vî gedeyî re pîne dikî law go ev çi sîrqûnî ye...

Înan Eroglu, Têbîniyek, Weşanên Avesta, 2019, ISBN 9786052246474

Li gora lêkolînerên Rêxistina Tendurîstiya Dinyayê World Health Organization (WHO), mêr ji jinan bêhtir sîrqûnî ne.

05.06.06, Jin ji mêran qewîntir derketin!! https://web.archive.org/http://www.lotikxane.com/arsiv/arsiv%2010-Dateien.htm arşîv, lotikxane.com

Nizane ku rewşenbîr jî dê jina min a feqîr rexne bikin û îca wer û nebe benîştê devê xelkê, li vê Ewrupa han a ku heta niha heqê rûniştinê nedane me û lawê min ê ku ev çend roj in sîrqûnî bûye bi qaçaxî diçe welatan û tê.

Bavê Qeşmerok Xelek, Sîrwanê Hecî Virqo Yan Sîrqûnê Hecî Virikî https://web.archive.org/http://www.amude.net/kurdi/bave_qeshmerok.pdf arşîv, Tefsho.com


sîrqûn

Bo kesên ku sebr û hedara wan nîne, hiperaktîv in, tê gotin.

Loma jî ji dengên cuda re, ji yên ku naxwazin di nav vê sîstemê de bibine mîna wan û bihelin re, ji yên ku dixwazin li gor rastiya xwe bijîn re, ew qasî sil û sîrqûn in.

08.10.2008, Mahabad Felat Arda, Li ser qedexekirina kurmancî û rola dewşormeyan https://web.archive.org/http://www.amidakurd.org/ku/tekst/li_ser_qedexekirina_kurmanc%C3%AE_%C3%BB_rola_dew%C5%9Formeyan arşîv, Amîda Kurd


awirtûj

awirtûjtir (comparative)
herî awirtûj (merkezî) (superlative)
tewrî awirtûj (rojavayî) (superlative)

Pîqabeke dîzel û reng kesk bû, yekî xurt awirtûj -bawer bikim, navê wî Şerîf bû- li ser direksiyonê rûniştibû.

2016, Mihemed Şarman, Pirça Winda, Avesta, çapa 2an, r. 81, ISBN 978-605-5585-41-9

Zoro Metînî, bi hunermendîya xwe diltenik, wek mîrekî Kurd awirtûj û wek şervanekî rengan bêhn fireh, wek zarokekî ku bi lîstoka xwe bilîze, şanaz bû.

2019, Sheymus Özzengin, Hunermend Zoro Metînî bi qasî hunerê xwe mezin e https://web.archive.org/https://krd.riataza.com/2019/07/11/hunermend-zoro-metini-bi-qasi-hunere-xwe-mezin-e/ arşîv, krd.riataza.com

Bes ku min bidîta çavên awirtûj ên Gulistanê, bes ku min bidîta dek û dolabên JÎTEM’ê, bes ku min careka din bidîta hovitî, tenêtî, tunebûn û birçitî!

2010, Omer Faruk Baran, Bila kes netirse, Xwedê jî gotiye Min Dît! https://web.archive.org/https://diyarname.com/news.php?Idx=3349 arşîv, diyarname.com


bajarrdar

bajarrdartir (comparative)
herî bajarrdar (merkezî) (superlative)
tewrî bajarrdar (rojavayî) (superlative)

Ji bo guhertoya rastnivîsî binêre bajardar.


bajarîbûyî

bajarîbûyîtir (comparative)
herî bajarîbûyî (merkezî) (superlative)
tewrî bajarîbûyî (rojavayî) (superlative)
bajarrîbûyî

/bɑːʒɑːɾiːbuːˈjiː/

Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.


bajariyane

bajariyanetir (comparative)
herî bajariyane (merkezî) (superlative)
tewrî bajariyane (rojavayî) (superlative)

/bɑːʒɑːɾɪjɑːˈnɛ/


zarrokbûyî

Ji bo guhertoya rastnivîsî binêre zarokbûyî.


bihûrgilî

biteferûat, berfirehî, dorfirehî, dûvdirêjî, bitevsîlat, bikitkit


zirxpoş

Ew, ew cigerbexşên min, bi zikên birçî û rengên zer û tivingên sedsala buhurî beramberiya tank û zirxpoşan û pereyên pirr ên petrolfiroşan dikin û diqîrin: "Em dest ji Kela Dimdimê bernadin, em bi fetwayê melayê paytexta Soranê cihên xwe bernadin û naçine ber destê sultanan."

2014, Evdila Peşêw (terciman Jan Dost), Manîfestoya Kobaniyê https://web.archive.org/https://web.archive.org/web/20160304185502/http://www.avestakurd.net/nivsen-cuda/wergerandin-ji-soran-jan-dost-h6695.html arşîv, avestakurd.net


hindirrandî

Ji bo guhertoya rastnivîsî binêre hindirandî.


bêbaberrik

Ji bo guhertoya rastnivîsî binêre bêbaberik.


bibaberrik

Ji bo guhertoya rastnivîsî binêre bibaberik.


baberrikdar

baberrikdartir (comparative)
herî baberrikdar (merkezî) (superlative)
tewrî baberrikdar (rojavayî) (superlative)

Ji bo guhertoya rastnivîsî binêre baberikdar.


bajarîkirî

bajarîkirîtir (comparative)
herî bajarîkirî (merkezî) (superlative)
tewrî bajarîkirî (rojavayî) (superlative)

/bɑːʒɑːɾiːkɪˈɾiː/


bêbazarr

Ji bo guhertoya rastnivîsî binêre bêbazar.


bêberrûk

Ji bo guhertoya rastnivîsî binêre bêberûk.


bêbirryardarî

Ji bo guhertoya rastnivîsî binêre bêbiryardarî.


bêbirrî

Ji bo guhertoya rastnivîsî binêre bêbirî.


bêbirryarkirî

Ji bo guhertoya rastnivîsî binêre bêbiryarkirî.


bêbirryarbûyî

Ji bo guhertoya rastnivîsî binêre bêbiryarbûyî.


bêbişkurr

Ji bo guhertoya rastnivîsî binêre bêbişkur.


bêçepûçûrr

Ji bo guhertoya rastnivîsî binêre bêçepûçûr.


bêcirre

Ji bo guhertoya rastnivîsî binêre bêcire.


bêderbirrîn

Ji bo guhertoya rastnivîsî binêre bêderbirîn.


bêgirrij

Ji bo guhertoya rastnivîsî binêre bêgirij.


bêgirrnij

Ji bo guhertoya rastnivîsî binêre bêgirnij.


bêkargêrrî

Ji bo guhertoya rastnivîsî binêre bêkargêrî.


bêperrû

Ji bo guhertoya rastnivîsî binêre bêperû.


bêporr

Ji bo guhertoya rastnivîsî binêre bêpor.


bêqerrise

Ji bo guhertoya rastnivîsî binêre bêqerise.


ajobar

ajobartir (comparative)
herî ajobar (merkezî) (superlative)
tewrî ajobar (rojavayî) (superlative)

/ɑːʒoːˈbɑːɾ/


ajobarî

ajobarîtir (comparative)
herî ajobarî (merkezî) (superlative)
tewrî ajobarî (rojavayî) (superlative)

/ɑːʒoːbɑːˈɾiː/

(leşkerî, moşek) kontrolbar, fuzeyên ku dikarin bêne alîkirin, kontrolkirin, birêvebirin

Fuzeyên ajobarî yên di destê ASAyê de li dijî wesayîtên leşkerî û armancên din ên leşkerî têne bikaranîn ku di destê ASAyê de hene.

2019, Artêşa Azad bi fuzeyên ajobarî êrîşî mîlîsên rûsî kir https://web.archive.org/http://www.peyamakurd.com/kurmanci/Cîhan/suriye-artesa-azad-bi-fuzeyen-ajobari-erisi-milisen-rusi-kir arşîv, peyamakurd.com


bergorr

bergorrtir (comparative)
herî bergorr (merkezî) (superlative)
tewrî bergorr (rojavayî) (superlative)

Ji bo guhertoya rastnivîsî binêre bergor.


bêxirrandin

Ji bo guhertoya rastnivîsî binêre bêxirandin.


bêxirrxal

Ji bo guhertoya rastnivîsî binêre bêxirxal.


bêzarrûzêç

Ji bo guhertoya rastnivîsî binêre bêzarûzêç.


bidirrî

Ji bo guhertoya rastnivîsî binêre bidirî.


bidirrindeyî

Ji bo guhertoya rastnivîsî binêre bidirindeyî.


nestandard

nestandardtir (comparative)
herî nestandard (merkezî) (superlative)
tewrî nestandard (rojavayî) (superlative)

Yê ku nehatiye standardkirin, an standard nebûye.


bigurr

Ji bo guhertoya rastnivîsî binêre bigur.


bikerikî

/bɪkɛɾɪˈkiː/


bikerrkî

Ji bo guhertoya rastnivîsî binêre bikerkî.


bimirremirr

Ji bo guhertoya rastnivîsî binêre bimiremir.


bimirremirrî

Ji bo guhertoya rastnivîsî binêre bimiremirî.


binevebirrî

Ji bo guhertoya rastnivîsî binêre binevebirî.


biperr

Ji bo guhertoya rastnivîsî binêre biper.


birrkî

Ji bo guhertoya rastnivîsî binêre birkî.


îdealî

Yê ku temamiya wesfên bilind ên tesewira fikrûramanê dihewîne.


cirredar

Ji bo guhertoya rastnivîsî binêre ciredar.


çîrrnexweş

Ji bo guhertoya rastnivîsî binêre çîrnexweş.


derbirr

Ji bo guhertoya rastnivîsî binêre derbir.


derbirrî

Ji bo guhertoya rastnivîsî binêre derbirî.


derbirrînbar

Ji bo guhertoya rastnivîsî binêre derbirînbar.


derbirrîndar

Ji bo guhertoya rastnivîsî binêre derbirîndar.


dirrbûyî

Ji bo guhertoya rastnivîsî binêre dirbûyî.


dirrdar

Ji bo guhertoya rastnivîsî binêre dirdar.


dirrikdar

Ji bo guhertoya rastnivîsî binêre dirikdar.


nerm û narîn

Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.

Ax, şeva min ya nerm û narîn,
şeva min ya gewer û gewr,
bigire koşa xwe vî zarokê westiyayî!
Min pirr germ û gurr e.

2011, Eino Leino (terciman Husein Muhammed), SED Û YEK STRAN https://web.archive.org/http://nefel.com/articles/article_print.asp?ArticleNr=5929 arşîv, nefel.com

Ruxmê ku xwediyê avahiyek nerm û narîn bû jî zîrekiya wê me şaş dikir. Hêlên Dersîmê yê asî û serhildêr di dinyaya xwe a veşartî de dihêla û dema mijar dibû têkoşîn ji derxistina vê şerm nedikir.

2018, JINÊN KU BI JIYANÊ RE DIKENIYAN https://web.archive.org/https://www.yjastar.com/ku/sehitlerimiz/723-jinen-ku-bi-jiyane-re-dikeniyan arşîv, yjastar.com

Behrên Fêrîkê Ûsiv bi qasî ku gurr û hişk in, ew çend jî nerm û narîn in.

Wêje û Rexne, SIRUŞT Û FÊRÎKÊ ÛSIV https://web.archive.org/https://www.academia.edu/36952963/Siru%C5%9Ft_%C3%BB_F%C3%AAr%C3%AEk%C3%AA_%C3%9Bsiv arşîv, İNAN EROĞLU, r. 157


dirrikî

Ji bo guhertoya rastnivîsî binêre dirikî.


firriyayî

Ji bo guhertoya rastnivîsî binêre firiyayî.


bêsewî

bêsewîtir (comparative)
herî bêsewî (merkezî) (superlative)
tewrî bêsewî (rojavayî) (superlative)

Meger bûkeke Elî Nasiran bedesil û bêsewî hebûye, navê Werdê. Ew bûk û Heyder bi xef hevûdu dihebînin û bi dizî di gel yekidu didin û distînin.


nêreşêr

nêreşêrtir (comparative)
herî nêreşêr (merkezî) (superlative)
tewrî nêreşêr (rojavayî) (superlative)

Aferîn sed aferîn ji boye jinêd wehe nêreşêr în.

2010, Mele Mehmûdê Bazîdî, Cami’eya Riseleyan û Hikayetan Bi Zimanê Kurmancî, Lîs, çapa 1ê, r. 86, ISBN 978-605-5683-27-6


xilo xwarî

Erê heyran deh gundê bavê min hebûya min ê jî berx pez serjêbikira û nan bida. Hey gidî xincê gopalekî xilo xwarî tu tiştekî bavê min tunebû.

2016, Mihemed Şarman, Pirça Winda, Avesta, çapa 2an, r. 67, ISBN 978-605-5585-41-9


xiloxwarî

xilexwarî
xil û xwar
xelexwarî
xilexwar
xilo xwarî
xiloxwarî
xiloxar
xiloxarî

Ji deve ra gotine çima hustuyê te xwar e? Deve gotiye:" ma ku dera min rast e ku hustuyê min jî rast be... Em kurd jî bûne deve, her tiştê me xiloxwarî û şaşo maşo ye..

2020, Zinarê Xamo, Em bûne wek deve, her dera me xiloxwarî ye... https://web.archive.org/http://zinarexamo.blogspot.com/2020/02/em-bune-wek-deve-her-dera-me-xiloxwari.html arşîv, zinarexamo.blogspot.com

Lê tiştek heye ku heta tu dibêjî aşkereye; rût û repal li holê ye; ew jî “kurdbûn" a te ye... Kurdayetiya te ya nîvco, stûxwar, reben, lawaz, şermok, tewşomewşo ; xiloxwarî, wek zimanê te... Nebî nebî ji min nexeyîdî, hêrs nebî ; ez li te heqaretan nakim; mabesta min bêrûmetkirina te jî nîne; bi sê telaqan niha çavên min şilekî ne; bi hêsir in; pirî gunehê min; heyfa min bi te tê !

2009, Mamoste Marûf, https://www.amidakurd.org/ku/tekst/kek%c3%aa_xay%c3%aen https://web.archive.org/https://www.amidakurd.org/ku/tekst/kek%c3%aa_xay%c3%aen arşîv, amidakurd.org


girrêlbûyî

Ji bo guhertoya rastnivîsî binêre girêlbûyî.


girrêlkirî

Ji bo guhertoya rastnivîsî binêre girêlkirî.


girrnijbûyî

Ji bo guhertoya rastnivîsî binêre girnijbûyî.


girrovirrkirî

Ji bo guhertoya rastnivîsî binêre girovirkirî.


gorrkirî

Ji bo guhertoya rastnivîsî binêre gorkirî.


herreşelêkirî

Ji bo guhertoya rastnivîsî binêre hereşelêkirî.


serkul

serkultir (comparative)
herî serkul (merkezî) (superlative)
tewrî serkul (rojavayî) (superlative)

axayê me bil e xwerê me serkul e.

Icarê hema filhal ewan paçêd di ber xwe danê bidertêne, tazî ûryan, pêxas û serkul biderdikevite serê wî berî, ber bi qible li ser piyan disekinitin. Herdu destêd xwe bi jor ve hildigiritin, guya eve mirofa ji Xwedê ta'ala du'ayê rica û hêvî diketin. Weha bi vê terzê li serê wi beri disekinitin. Ew siwarê rêwî jî digehte binê wî berî, li jor ve li serê wî berî dinêre ku mirofekî rûs û ser pêxwas, li serê berê berbi qible westaye û herdu destêd xwe bi 'esmanan danê hilgirtiye û du'ayê diketin.

2010, Mele Mehmûdê Bazîdî, Cami’eya Riseleyan û Hikayetan Bi Zimanê Kurmancî, Lîs, çapa 1ê, r. 119, ISBN 978-605-5683-27-6


hêvîbirr

Ji bo guhertoya rastnivîsî binêre hêvîbir.


hilbirrandî

Ji bo guhertoya rastnivîsî binêre hilbirandî.


kêmporr

Ji bo guhertoya rastnivîsî binêre kêmpor.


kerrixandî

Ji bo guhertoya rastnivîsî binêre kerixandî.


kokbirrkirî

Ji bo guhertoya rastnivîsî binêre kokbirkirî.


komirrkirî

Ji bo guhertoya rastnivîsî binêre komirkirî.


kurrikbûyî

Ji bo guhertoya rastnivîsî binêre kurikbûyî.


kurrikkirî

Ji bo guhertoya rastnivîsî binêre kurikkirî.


merriçandî

Ji bo guhertoya rastnivîsî binêre meriçandî.


merriçiyayî

Ji bo guhertoya rastnivîsî binêre meriçiyayî.


merrkirî

Ji bo guhertoya rastnivîsî binêre merkirî.


mirrmirrkirî

Ji bo guhertoya rastnivîsî binêre mirmirkirî.


mûrrbûyî

Ji bo guhertoya rastnivîsî binêre mûrbûyî.


hendesî

Ji erebî هَنْدَسِيّ (handasiyy, “geometrîk, têkildarî endazyariyê”).

Miqdar û şiklê hendesî
Kêm zêde yek pê nahesî
Teswîr dikir Iqlîdesî
Hetta bi sethê sufle da

Endazeyî, girêdayê hendeseyê an endazeyê.


nevebirr

Ji bo guhertoya rastnivîsî binêre nevebir.


perrûdar

Ji bo guhertoya rastnivîsî binêre perûdar.


perrûkirî

Ji bo guhertoya rastnivîsî binêre perûkirî.


pirrberhem

Ji bo guhertoya rastnivîsî binêre pirberhem.


pirrcûn

Ji bo guhertoya rastnivîsî binêre pircûn.


pirrfiroş

Ji bo guhertoya rastnivîsî binêre pirfiroş.


pirrpêkhate

Ji bo guhertoya rastnivîsî binêre pirpêkhate.


pirrsewt

Ji bo guhertoya rastnivîsî binêre pirsewt.


pirrtirbûyî

Ji bo guhertoya rastnivîsî binêre pirtirbûyî.


pirrtirkirî

Ji bo guhertoya rastnivîsî binêre pirtirkirî.


pirrzêde

Ji bo guhertoya rastnivîsî binêre pirzêde.


porrgirtî

Ji bo guhertoya rastnivîsî binêre porgirtî.


qarrewarrkirî

Ji bo guhertoya rastnivîsî binêre qarewarkirî.


qarrkirî

Ji bo guhertoya rastnivîsî binêre qarkirî.


qirrbûyî

Ji bo guhertoya rastnivîsî binêre qirbûyî.


qîrrînkirî

Ji bo guhertoya rastnivîsî binêre qîrînkirî.


qotirr

Ji bo guhertoya rastnivîsî binêre qotir.


qurrekirî

Ji bo guhertoya rastnivîsî binêre qurekirî.


serbirrî

Ji bo guhertoya rastnivîsî binêre serbirî.


li cih

li cihtir (comparative)
herî li cih (merkezî) (superlative)
tewrî li cih (rojavayî) (superlative)


şequdeq

şequdeqtir (comparative)
herî şequdeq (merkezî) (superlative)
tewrî şequdeq (rojavayî) (superlative)

Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.

Jiyana min gelekî bi şequdeq bihuriya.


berhela

berhelatir (comparative)
herî berhela (merkezî) (superlative)
tewrî berhela (rojavayî) (superlative)


bibirryar

Ji bo guhertoya rastnivîsî binêre bibiryar.


meslehçî

meslehçîtir (comparative)
herî meslehçî (merkezî) (superlative)
tewrî meslehçî (rojavayî) (superlative)

menfeetperest

Kesê/a bi tinê li dîf berjeweniya xwe digere; kesê/a ku di gel mirovî be yan her karekî bike ji bo berjewendiya xwe.


newekî

newekîtir (comparative)
herî newekî (merkezî) (superlative)
tewrî newekî (rojavayî) (superlative)

Ev karsaz çi qas pîs e, law! + Hohû! Yê berê newekî vî bû, yanî yê berî vî ji vî pîstir bû.


zîvar

zîvartir (comparative)
herî zîvar (merkezî) (superlative)
tewrî zîvar (rojavayî) (superlative)

...gelek zaokên zîvar zîvarî ên ku li ber deriyan kom bubûn ser hev

Robert Louis Stevenson, (terciman: Ciwanmerd Kulek), Meseleya Seyr a Dr. Jekyll û Mr. Hyde, Avesta, 2020, r. 35, ISBN 978-605-2246-80-1


binçînêyî

binçînêyîtir (comparative)
herî binçînêyî (merkezî) (superlative)
tewrî binçînêyî (rojavayî) (superlative)


kamlan

kamlantir (comparative)
herî kamlan (merkezî) (superlative)
tewrî kamlan (rojavayî) (superlative)


nesebiqî

nesebiqîtir (comparative)
herî nesebiqî (merkezî) (superlative)
tewrî nesebiqî (rojavayî) (superlative)

Ehmo, dê rûne, nesebiqîyo.


sûtxû

sûtxûtir (comparative)
herî sûtxû (merkezî) (superlative)
tewrî sûtxû (rojavayî) (superlative)


sergerm

sergermtir (comparative)
herî sergerm (merkezî) (superlative)
tewrî sergerm (rojavayî) (superlative)

...berê şagirtên sergerm ev der tije dikirin.

Robert Louis Stevenson, (terciman: Ciwanmerd Kulek), Meseleya Seyr a Dr. Jekyll û Mr. Hyde, Avesta, 2020, r. 37, ISBN 978-605-2246-80-1


nefretbar

nefretbartir (comparative)
herî nefretbar (merkezî) (superlative)
tewrî nefretbar (rojavayî) (superlative)

...a ku ve îşê nefretbar zêde derxist ber çavan.

Robert Louis Stevenson, (terciman: Ciwanmerd Kulek), Meseleya Seyr a Dr. Jekyll û Mr. Hyde, Avesta, 2020, r. 39, ISBN 978-605-2246-80-1


dehşetnak

dehşetnaktir (comparative)
herî dehşetnak (merkezî) (superlative)
tewrî dehşetnak (rojavayî) (superlative)

Çapa taybet. Kuştina dehşetnak a endamekî parlamanê!

Robert Louis Stevenson, (terciman: Ciwanmerd Kulek), Meseleya Seyr a Dr. Jekyll û Mr. Hyde, Avesta, 2020, r. 40, ISBN 978-605-2246-80-1


qeveqij

qeveqijtir (comparative)
herî qeveqij (merkezî) (superlative)
tewrî qeveqij (rojavayî) (superlative)


birewş

birewştir (comparative)
herî birewş (merkezî) (superlative)
tewrî birewş (rojavayî) (superlative)
برەوش (Kurdish-Arabic)
bi rewş

Roja te geş û birewş bît.


goşegîr

goşegîrtir (comparative)
herî goşegîr (merkezî) (superlative)
tewrî goşegîr (rojavayî) (superlative)

terkemirov, tenêperest, kesa/ê nayê nav mirovan

Gelekî bi dilekî daxdayî bi giriyekî ji kezebê dinvîsim ko mixabin şa’irê mezin î Kurd ê goşegîr û tak û tenya Heme Omer Osman naskirî bi navê Jeneralî Payîz dawî li jiyana xwe aniye bi destê xwe!... Gotin di qirikê de asê dimînin.


xwîngerim

xwîngerimtir (comparative)
herî xwîngerim (merkezî) (superlative)
tewrî xwîngerim (rojavayî) (superlative)


bi dev û ezman

bi dev û ezmantir (comparative)
herî bi dev û ezman (merkezî) (superlative)
tewrî bi dev û ezman (rojavayî) (superlative)


yêx

yêxtir (comparative)
herî yêx (merkezî) (superlative)
tewrî yêx (rojavayî) (superlative)
يێخ (Kurdish-Arabic)


serradkirî

Ji bo guhertoya rastnivîsî binêre seradkirî.


serrêj

Ji bo guhertoya rastnivîsî binêre serêj.


şerrkerane

Ji bo guhertoya rastnivîsî binêre şerkerane.


şerroke

Ji bo guhertoya rastnivîsî binêre şeroke.


serşorr

Ji bo guhertoya rastnivîsî binêre serşor.


axane

axanetir (comparative)
herî axane (merkezî) (superlative)
tewrî axane (rojavayî) (superlative)

Hemo ciline axane li xwe dike.


serşorrane

Ji bo guhertoya rastnivîsî binêre serşorane.


serşorrbûyî

Ji bo guhertoya rastnivîsî binêre serşorbûyî.


mucîzewî

yê wekî mucîzeyê xwedî taybetiyên niwaze

Xelkên wê demê, wisa bawer kirine ku ew xwediyê hêzên mucîzewî ye û xwe avêtiye nava alavên çiyayê agirîn (volkan) yên Etnayê.

2018-11-19, Alî Gurdilî, Çar elementên Empedokles https://web.archive.org/https://krd.riataza.com/2018/11/19/car-elementen-empedokles/ arşîv, RiaTaza


binbirr

Ji bo guhertoya rastnivîsî binêre binbir.


kêrr

kêrrtir (comparative)
herî kêrr (merkezî) (superlative)
tewrî kêrr (rojavayî) (superlative)

Li herêma Pontosê pirî mirovan bi poz kêrr in. Pozên wan dirêj û xwar e.

Serê gopala kalikê min kêrr e.


têrşîr

...û loma berx wê jî têrşîr bibin.

2018, Eyüp Kiran, Dewrêşê Evdî Kulîlka Bilbizêk û Rim, Nûbihar, çapa 4an, r. 32, ISBN 978-9944-360-95-1


demder

Ji bo kes, fikir an ji tiştên ku ne li gora dema xwe ne, paşmayî mane tê bikaranîn.


miqerer

miqerertir (comparative)
herî miqerer (merkezî) (superlative)
tewrî miqerer (rojavayî) (superlative)
muqerer
miqerrer

Yek şubhê Bekir, bitac û binper
 Westayî li ber derî, muqerrer

Ji qaîdeyên muqerrer e ku: “Mena herfî, ji hukmê qestî re, nabe mehkûmû eleyhî û tetqîqat li ser mena herfî çênabin.

Seîdê Kurdî, Mesnewiya Nûriye [arşîv], Zehra.com


xingêl

xingêltir (comparative)
herî xingêl (merkezî) (superlative)
tewrî xingêl (rojavayî) (superlative)

Ev rûşkê kambaxa koronayê em li malê asê mane,zarok li hindirê malê har dibin,lewma mala me herwext xingêl e.

Birayê min pir sellexaneye, der û dora xwe qe tov nake, hergav mezela xwe xingêl da dihêle û diçe dibistanê.


miteheyîr

Ji erebî ﻣﺘﺤﻴّﺮ.


guj

gujtir (comparative)
herî guj (merkezî) (superlative)
tewrî guj (rojavayî) (superlative)

Hatina coşê, hatina lerzê, xeroş bûyîn, dijwar û bilez bûn (ji bo baran).

Li gundê me merivekê saf bi navê Elîko hebû, hin kesan lê dixapand bi derewîn pesna xurt bûyîn û mêrxastîya wî didan îja Elîko guj dibû diçû wî emrê xwe yê 70 salî bi xorta va gulaş digirt, her wext jî bin diket û cîyekê xwe diêşand

Baranê guje guje baranê baranê, baranê min dikuje baranê baranê


xaxdar

xaxdartir (comparative)
herî xaxdar (merkezî) (superlative)
tewrî xaxdar (rojavayî) (superlative)

Mirovê durû,kesê ku xwezayî nebe û hissiyatê xwe veşêre û xwe bi awayekî din bide xanê,kesê bi dekûdolab,mirovê bi entrîka


girrêl

Ji bo guhertoya rastnivîsî binêre girêl.


porrsor

Ji bo guhertoya rastnivîsî binêre porsor.


qezencker

Bi vî awayî, FXI dikarin bi qasî Facebook an Googleyê qezencker bin, bi şertê ku ev bernameyên dilsozker-şopîner bala aboneyan bikişînin; lê belê îfadeya anonîmbûna daneyan wê bi temamî rê bide firotina berhemê.

Diplo Kurdî, KONTROLA "HÛR Û KÛR" LI SER ÎNTERNETÊ https://web.archive.org/https://diplo-kurdi.com/ku/kontrola-hur-u-kur-li-ser-internete arşîv, 2012, Antoine Champagne (terciman Simko Destan


stûxwarkirî

stûxwarkirîtir (comparative)
herî stûxwarkirî (merkezî) (superlative)
tewrî stûxwarkirî (rojavayî) (superlative)


virrek

Ji bo guhertoya rastnivîsî binêre virek.


zirrezop

Ji bo guhertoya rastnivîsî binêre zirezop.


sirrandî

Ji bo guhertoya rastnivîsî binêre sirandî.


sirrkirî

Ji bo guhertoya rastnivîsî binêre sirkirî.


şorreşane

Ji bo guhertoya rastnivîsî binêre şoreşane.


şorreşkirî

Ji bo guhertoya rastnivîsî binêre şoreşkirî.


tiberrk

Ji bo guhertoya rastnivîsî binêre tiberk.


ziktêrr

Ji bo guhertoya rastnivîsî binêre ziktêr.


laşdar

laşdartir (comparative)
herî laşdar (merkezî) (superlative)
tewrî laşdar (rojavayî) (superlative)


berbistan

berbistantir (comparative)
herî berbistan (merkezî) (superlative)
tewrî berbistan (rojavayî) (superlative)


beytû

beytûtir (comparative)
herî beytû (merkezî) (superlative)
tewrî beytû (rojavayî) (superlative)


dîyarker

dîyarkertir (comparative)
herî dîyarker (merkezî) (superlative)
tewrî dîyarker (rojavayî) (superlative)


pelasîpoş

feqîr

Kesê/a ku bi cilên xwe reben û belengaz xuya dike.

Şahîn û bi xef, bi libsî dîbaZahir ji xwe em pelasîpoş în


bixwebawertir

Forma komparatîv ji rengdêra bixwebawer.


qerrimî

Ji bo guhertoya rastnivîsî binêre qerimî.


bişkurrandî

Ji bo guhertoya rastnivîsî binêre bişkurandî.


boçiksor

Çawa be roja eydiyê cixare jî serbest bû ko mirov (heger mirov zarok jî bûya) rahiştayê. Wê gavê jî li kêm malan cixareyên boçiksor hebûn. Ji xwe ne yên boçiksor bûne, me jî ranedihiştê.

2007, Enwer Karahan, Eydiya we bimbarek be! https://web.archive.org/http://www.nefel.com/kolumnists/kolumnist_detail.asp?MemberNr=28&RubricNr=&ArticleNr=2516 arşîv, nefel.com

Evdilqadirê şifêr jî bi vêxistana cixareyeke boçiksor weke filehê nû bibe misilman eşheda xwe nû dikir, û pê re serê kihêla xwe berdida..

2010, Arjen Arî, Bîhoka li pişt sînor, Avesta, r. 57


pirrbêj

Ji bo guhertoya rastnivîsî binêre pirbêj.


şilûpil

şipşil, şilopilo, şilomilo, şilopeyî, şilîpilî, şilpil, şilav, çelepeyî


di xwe de

kesê/a ku di xwe de veşartî, rengê xwe nade der


dekoratîv

dekoratîvtir (comparative)
herî dekoratîv (merkezî) (superlative)
tewrî dekoratîv (rojavayî) (superlative)
dekoratîf

Wekî her sal, vê carê jî Şaredariya Moskowê li hemû park û meydanan bazarên kevneşopî yên dekoratîv ava dike

17-12-2016, Kamîz Şeddadî, SERÊ SALÊ - Ji bo xemilandina paytext 10 milyon dolar [arşîv], Rûdaw


kubîk

Îcar taybetiya Wêneyê Kubîk jî ew e ku bi hesabê geometriyê tê çêkirin û şikl û dirûvên geometrîk tên bikaranîn.

2009-07-01, Hevpeyvîn: Amed Çeko Jiyan, Dilawer Zeraq: Nivîsandina kurdî rûtemek e [arşîv], Diyarname


navhikûmetî

Ya/yê ku di navbera du an zêdetir hikûmetan de ye.

Jêre 8 sal hevdîtin, rêzik, konferansên navhikûmetî, referandûmên têsîra trawmayê kirin, lihevkirin û civînên bilind ên Ewrûpayê diviyabû ku Peymana Lîzbonê pêkbînin - ji bo vê diviyabû dev jî^([sic]) peymana destûra bingehîn were berdan.

Le monde diplomatique kurdî, Kî siyaseteke derve ya Ewrûpa’yê dixwaze? https://web.archive.org/https://diplo-kurdi.com/sites/default/files/2019-02/lmd-kurdi-hejmar-4.pdf arşîv, 2010, Federico Santopinto (terciman Lokman Turgut), hj. 4, r. 7

Bi çavdêriya Otorîteya Pêşketinê ya Navhikûmetî (IGAD) hevdîtinên aştiyê hatin kirin û di 17ê tebaxa 2015an da di navbera aliyan da lihevkirin çêbûbû, lê di 8ê tîrmeha 2016an da li Cubaya paytext pevçûnan cardin dest pê kiribû.

27.02.2018, İbrahim Atmaca, Li Sûdana Başûr piraniya nifûs li ber xelayê ye https://web.archive.org/https://www.aa.com.tr/kk/dinya/li-s%C3%BBdana-bas%C3%BBr-piraniya-nif%C3%BBs-li-ber-xelay%C3%AA-ye/1074786 arşîv, aa.com.tr/kk

Xebatên koma pisporan a Panêla Guherîna Avûhewayê a Navhikûmetî (IPCC) ya bi ser Neteweyên Yekbûyî (NY) nîşan didin ku germbûna global demeke pir nêz wê derbeke giran li Efrîkayê bide.

24.,03.2021, GERMBÛNA CÎHANÎ WÊ PIR BANDORÊ LI SER EFRÎKAYÊ BIKE https://web.archive.org/http://www.denge-welat.org/2021/03/germbuna-cihani-we-pir-bandore-li-ser-efrikaye-bike/ arşîv, denge-welat.org


azixro

azixrotir (comparative)
herî azixro (merkezî) (superlative)
tewrî azixro (rojavayî) (superlative)


nerawestiyayî

nerawestiyayîtir (comparative)
herî nerawestiyayî (merkezî) (superlative)
tewrî nerawestiyayî (rojavayî) (superlative)


helkan

helkantir (comparative)
herî helkan (merkezî) (superlative)
tewrî helkan (rojavayî) (superlative)

Heso gelek ê feqîr e, hema yê helkan e.


dorxi

La va çî la! Yaxî vana me dikujine. Va ne îşî misqeran e. Vana dorxi dorxi nîşana me digrine.


şemûs

hespê şemûs


firidandî

firidandîtir (comparative)
herî firidandî (merkezî) (superlative)
tewrî firidandî (rojavayî) (superlative)

rewşa hûrbûyî a tiştên weke nan, kevir ên din.


rûttazî

Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.


assamî

assamîtir (comparative)
herî assamî (merkezî) (superlative)
tewrî assamî (rojavayî) (superlative)

/ɑːssɑːˈmiː/

her tişta/ê Assamê, zimanê wê yan milletê wê


asamî

asamîtir (comparative)
herî asamî (merkezî) (superlative)
tewrî asamî (rojavayî) (superlative)


şît

Pêçavka xwe ya şît li kêlekê kiribû.


şindî

Ji tirkmenî şindi (“niha”) hevreha tirkî şimdi (“niha”).

Kirrîn û firotina ku pere têde bi awayekî şindî tê dan.


cînayî

Hukumeta Kurdistanê hê di sala 2002–yê de qanûna jimare 14 derxist ku kuştina jinê bi çi sedemî dibe bila bibe wek curmeka cînayî qebûl kir.

2013, Mûrad Ciwan, Li Kurdistanê li ser rewşa jinan reform dibin [arşîv], muradciwan.com


aziv

azivtir (comparative)
herî aziv (merkezî) (superlative)
tewrî aziv (rojavayî) (superlative)


horrim

horrimtir (comparative)
herî horrim (merkezî) (superlative)
tewrî horrim (rojavayî) (superlative)


qunêtî

qunêtîtir (comparative)
herî qunêtî (merkezî) (superlative)
tewrî qunêtî (rojavayî) (superlative)


dilevîn

Rehîm û Rehman, letîf û mihriban
Bi navê Xwedayê dilnerm û dilovan

Mela Hesenê Bateyî, Mewlûda Kurdî, ~1720


sîsmîk

Ji fransî sismique ji yûnaniya kevn σεισμός (seismós) (erdhej, hej) + -ique (-îk). Formên seîsmîk û seîzmîk ji yan bi riya îngilîzî ne.

erdhejî, zelzeleyî, bumelerzî, hejok, hejîner:

li qada ku dikeve navbera taxên Bîldîm û Kuçukxanê daxuyanî da û diyar kir, li ser 1400 dekarî û 32 parsêlan 1000 avahî wê werin avakirin û di bingeha avahiyan da îzolatorên sîsmîk wê werin bikaranîn.


transitîv

Deyn ji fransî transitif an ji îngilîzî transitive.


heznî

xemgîn, xembar, dilbikul, kovandar, dilbikovan, dilbiêş:

Ji ber îşxala Kerkûkê û çend bajarên din ji alî Heşdî Şîe û leşkerên Îraqê ve ev du hefte ne hemû kurd heznî ne, xewa şevan li her kurdî heram bûye.

Zinarê Xamo: Hindik - Rindik, zinarexamo.blogspot.com 10/2017


çavtepişî

: Etîmolojiya vê peyvê nehatiye nivîsîn. Eger tu bi rastî bizanî, kerem bike bişkoka "biguhêre" ya di ser van gotinan re bitikîne û etîmolojiya vê peyvê binivîse. Çavkaniyên ku te ew etîmolojî jê girtiye jî binivîse.


dûravî

dûravîtir (comparative)
herî dûravî (merkezî) (superlative)
tewrî dûravî (rojavayî) (superlative)

bejî

Giya û jîndarên ku li bejahiyên bê av dijîn.


qurp

kurk

Balindeya li ser hêkan rûniştî yan jî xwedî çêçik.


ocaxkor

ocaxkortir (comparative)
herî ocaxkor (merkezî) (superlative)
tewrî ocaxkor (rojavayî) (superlative)
korocax
korûcax
korîcax

kordunde

Jin-û-mêrên ti zarok nînin, malbata bêzarok.

/oːd͡ʒɑːxˈkoːɾ/

Filo, keys ya te ye. Ew jina te ya qorode ji çi re dibe? Tu dikî nakî ber nagire. Zeviyê hîtik e. Çaq dane hev, tu ocaxkorî hiştî. Kî di şuna te de bûya, niha zû de ew firotibû bazirganê bizinan.

2015, Xurşîd Mîrzengî, Belqitî, Nûbihar, çapa 1ê, r. 36, ISBN 9786055053734


adîl

adîltir (comparative)
herî adîl (merkezî) (superlative)
tewrî adîl (rojavayî) (superlative)


muxerref

Deyn ji erebî مُحَرَّف (muḥarraf) ji lêkera حَرَّفَ (ḥarrafa). Ji heman rehî: texrîf.

sexte, guherandî, xirabkirî
(bi taybetî nivîsên pîroz yên bêyî ruxset guherandî)

Pey ku mîsyoneran fûarên kitaban ji xwe re kirin mesken û dest bi belavkirina Incîla muxerref kirin, li Edeneyê jî Dostên Quranê di fuara kitêban a Tuyapê de bê pere dest bi belavkirina Quran kirin.

1/2013, Li Hember Misyonertiyê Quran Pîroz Hat Belav Kirin https://web.archive.org/https://www.cinarinsesi.com/li-hember-misyonertiye-quran-piroz-hat-belav-kirin-24803h.htm arşîv, Cinarinsesi.com

"Gilîdax" ji "Agirî Dağı" ya tirkî muxerref e

2016, Nevzat EMİNOĞLU, Nêrînek gelemperî li Mîrektiya Hîzanê: îlm û edebiyat https://web.archive.org/https://acikbilim.yok.gov.tr/bitstream/handle/20.500.12812/101613/yokAcikBilim_10129790.pdf?sequence=-1 arşîv, acikbilim.yok.gov.tr


nîvkurdî

Bê şik, divê mirov vê jî bibêje ku ev kovar nîvkurdî û nîvtirkî bûn û di ber siyasetê re cîh didan nivîs û lêkolînên wêjeyî jî ku vê taybetmendiyê dê tovên wêjeya kurmanciyê ya nuh jî biavêtana.

5/2019, Îbrahîm Seydo Aydogan, Celadet bedirxan, çavkaniyên Hawarê û kurdayetiya nû https://web.archive.org/https://candname.com/celadet-bedirxan-cavkaniyen-haware-u-kurdayetiya-nu/ arşîv, Candname.com

Axaftin an nivîsa ku tê de hinek peyv bi kurdî û hinek jî bi zimanekî din in.

Dûra jinekê ji Diyarbekrê telefon kir, wê jî nîvtirkî û nîvkurdî derdê xwe ji tuxtor re got.

25/1/2009, Dîyaloga kerr û lalan https://web.archive.org/https://zinarexamo.blogspot.com/2009/01/dyaloga-kerr-lalan.html?m=1 arşîv, Zinarexamo.blogspot.com


kevn û kol

Pirtî pirtî bûyî, kevn, ji ber kevnbûnê bêkêr bûyî, gincirgincirî, firfat

Êdî tiştên kevn û kol neyîne. Ez nikarim wan hildim û daynim.


berpirsiyarane

berpirsiyaranetir (comparative)
herî berpirsiyarane (merkezî) (superlative)
tewrî berpirsiyarane (rojavayî) (superlative)
berpirsane
berpirsyarane

awayê berpirsiyaran, li gor berpirsiyariyê, mesûliyetane


xewsivik

xewsiviktir (comparative)
herî xewsivik (merkezî) (superlative)
tewrî xewsivik (rojavayî) (superlative)


katrilyonem

di rêzê de ya hezar trilyon, 1 000 000 000 000 000, 10¹⁵


jibîrokî

jibîrokîtir (comparative)
herî jibîrokî (merkezî) (superlative)
tewrî jibîrokî (rojavayî) (superlative)


îbrahîmî

dînên îbrahîmî


parsûxwar

Lewre Gulê êdî ne jineke bêhêz e, ne yeke parsûxwar e, ne yeke qehbik e...

Kovara Peyv, Nuredîn Zaza Avangardekî Çîroknûsiya Kurdî ya Nûjen https://web.archive.org/https://www.calameo.com/read/000344576c45b84e71dbc arşîv, Dilawer Zeraq, hj. 45, r. 7


rûnixumandî

Tiştê yan kesê/a ku rûyê wî/ê nixumandî yan girtî ye.

Grûpeke çekdar a rûnixumandî roja 27ê Hezîrana 2019an di vîdeoyekê de gefê li hêzên Tirkiyê yên li nav axa Herêma Kurdistanê xwar, lê Serokê Lijneya Ewlehiyê ya Encûmena Parêzgeha Duhokê di wê baweriyê de ye ku karê vê grûpê tenê tiştekî medyayî ye û êriş nakin ser Artêşa Tirkiyê.

2019, Nasir Elî, Li Amêdiyê hejmara hêzên Pêşmerge tê zêdekirin https://web.archive.org/https://www.rudaw.net/kurmanci/kurdistan/010720193 arşîv, rudaw.net

Heyeta Parlemena Ewropayê (PE) jî li Amedê para xwe ji zordariya polîsan girt. Li Sûra Amedê polîsên rûnixumandî pêşwazî li heyetaê kirin.

2015, Heyeta PE'yê: Li dinyayê dîmenek wisa nîn e https://web.archive.org/https://diyarname.com/news.php?Idx=17899 arşîv, diyarname.com

Kûçikên li hewşa pêş û paşî, ji hîva rûnixumandî tirsnaktir û ji ecacokê hartir, gez dikin bê.

Îrfan Amîda, Şevek Şîzofren, Weşanên Lîs, 2018, r. 6, ISBN 9786058152175


xêlezer

xêlezertir (comparative)
herî xêlezer (merkezî) (superlative)
tewrî xêlezer (rojavayî) (superlative)

Ew cihe ku hertişt lê heye, mirov çi bixwaze lê heye.

Xaltîka min ji Cizîra Botan vegeriya bû. Min jê pirsî çi hebû çi ne bû. Wê wiha li min vegerand: "Bawer bike Cizîr xêlezer e, xêr û xweşiya dinyayê hemî li wir e.


hewşer

Kesên ku kêfa wan herdem li cî ye, her ciyê ku lê ne şên û geş dikin û moralê bilind dikin.

Mirovên hewşer gula civatê ne.

Ne ji hewşeran be kêfa dawetan tune ye.


welatparêztir

Forma komparatîv ji rengdêra welatparêz.


eblû

eblûtir (comparative)
herî eblû (merkezî) (superlative)
tewrî eblû (rojavayî) (superlative)
عبلوو (Kurdish-Arabic)
ә'блу (Kurdish-Creole)
eyiblû

Ji peyva eybê derbasî zimanê azerî-teterî bûye, û ji wir jî wek ayıplı, eyiplû, eyiblû, , wek halê dawî bûye eyblû, eblû ketiye ser zar û zimanê kurmancên Kavkazê.

qilêr, kirêt, kirh, ne bedew, ne ciwan, ne delal, ne rind, ne spehî, ne xweşik, kesa/ê yan tişta/ê dêmê wê / wî anku xuyanga wê / wî ne bi dilê mirovî.

Derdê wê hindik bû,
Yeke eblû jî anîye.

Heciyê Cindî, MESELOK Û XEBEROKÊD CMAETA KURDA, Yêrêvan, 1985.

Cîkî wаnа vir sаxlem nehêlin
Û kurdêd egît eblû kirin.

Qaçaxê Mirad, Bihara Teze, Yêrêvan, 1965

Li ser sîngê te
Hatin, hev ketin.
Xeml û rewşa te,
Birc û hewşê te,
Tev eblû kirin
Û ser raketin.

Rizalîyê Reşît, Xem û Xiyal, Yêrêvan, 1982


qurûtî

qurûtîtir (comparative)
herî qurûtî (merkezî) (superlative)
tewrî qurûtî (rojavayî) (superlative)
قورووتی (Kurdish-Arabic)
ԛӧрути (Kurdish-Creole)

Xwe rahiştin bi awayekî xwe dirêjkirî bona av vexwarinê, bi pozîyona razanê xwe dirêjî ava delav û çavkavaniyan kirin.

Her sibeh kareke xezala dihate ser delavê, û nazik-nazik qurûtî delavê dibû. Kûsîk jî li rex wê delavê bû, wexta çev kara xezalê ket, hêdî-hêdî, xwe erdêr a kîşand, ji delavê dûr ket.

Çem dikişe,
Pez li sere,
Qurût-qurût çi xeber e.

Hecîyê Cindî, Mesele û Meslokêd Cimeta Kurd, Yêrêvan, 1985.


derewçîn

Ji pêş-îranîkî*dréwgeh-ceneh (“derewçîn”), hevrehaevistayî𐬛𐬭𐬀𐬊𐬘𐬌𐬥𐬀 (drewcine, “derewçîn”), pehlewanî[skrîpt hewce ye] (drû(ẍ)jen) (> ermeniyakevnդրուժան (družan)) farisiya kevn𐎭𐎼𐎢𐎩𐎴 (d-r-u-j-n /drewcene/), farisiya navîn𐫅𐫡𐫇𐫉𐫗 (drôzen), farisiyaklasîkدروزن (durûzen)... Diyar e ku ji derew + jenîn lê guherînadengînelirê ye. Dişiya ku bi hîkariyapaşgiratirkî-çî bibûya lê forma evistayînîşan dide ku bi îranîkiyakevn jî /e/ bûye /î/ anku ew ne gengaz e. Bide ber soranîدرۆزن (dirozin), deyneke ji farisî.

/dɛɾɛwˈt͡ʃiːn/

Kesê/a ku derewan dike, virrek, derewîn, derewbêj.


mexmer

Yê ji mexmer / qedîfeyê çêkirî an pê qabkirî.


heşkem

pihêt, bi hişkî, hişkehişk, bi tundî, başebaş, bi dijwarî (bi pirranî bo girtina derî û devikên tiştan)

Derî pişt xwe eşkem girt.

Min devê wî heşkem girtiye, nikare derê.


reşotankî

/rɛʃoːtɑːŋˈkiː/

bi reng û rûçkê xwe ve reş (tişt, kes), mêyla ber bi rengê reşbûnê çûn.


sarotankî

/sɑːɾoːtɑːŋˈkiː/


sorotankî

/soːɾoːtɑːŋˈkiː/

Sor, ber bi rengê sor, mêyla ber bi rengê sor diçe, sorsorkî.


zerotankî

/zɛɾoːtɑːŋˈkiː/

Zer, ber bi rengê zer, mêyla ber rengê zerîn diçe.


xarotankî

/xɑːɾoːtɑːŋˈkiː/


kevzotankî

kevzî, ber bi rengê keskê çûn, mêyla ber bi rengê algan.


pîrotankî

/piːɾoːtɑːŋˈkiː/


zolzolî

Peritî, çirçirî, rizyayî, maşyayî, rihiyayî, qetiyayî (exlebî bona kincan).

Wextê meriv li kincê kalê dinihêrî, tayekî jê bikişînî sed pîneyê bikeve. Dewsa qayîşê bendekî mûyê reş daye pişta xwe, dezmalê dora kolozê wî zolzolî bûbûn, teyê qey bigota, belçikêd darê payîzê ne, dadiweşin.

Kurê Kurd, Hişyarbûn (roman), Yêrêvan, 1959, Tercimekar: Eliyê Evdilrehman


am û tam

Hela zêdaya ser, li jêrê xûna merivên am û tam dikeve nava çêm, tê bêjî leza xwe dide kêmkirinê, av digirî û bi kefa xwe ya qerqaş va çavên xwe temiz dike, dîsa hêrs dibe, dike ceng, pêberjêr dikişe, wextê ku digihîje diya xwe – Erez, gazinê wê zulmê bi dê dike û paşê dîsa dest bi rêwîtîya xwe ya hertimî dike, dikişe û dikişe…

Eliyê Evdilrehman, Gundê Mêrxasan (roman), Yêrêvan, 1968


xalxalî

Niqteniqteyî, pitpitî, pitik pitikî, deqdeqî.

Hila binhêr, mêrg û zozan xalxalî ne gerden morî,
Çiyayê hanî xêlî ser da, ew jî yar e ez lê gorî.

Egîtê Şemsî, Şemdan (helbest), Yêrêvan, 1964


niqteniqteyî

xalxalî, pitpitî, pitik pitikî, deqdeqî.


berxudar

/bɛɾxʊˈdɑːɾ/

...mirovê xayîn berxudar nabî.

1857, Mela Mûsayê Hekarî, Amadekar: Hêmin Omer, Durrû’l Mecalîs, sala weşandinê: 2022, r. 157


bêyekûdu

Bêyî hev, bêyî hebûn an cihgirtina kesekî din.

Lehzeyekê me bêyekûdu sebr û aram nedibû.

1857, Mela Mûsayê Hekarî, Amadekar: Hêmin Omer, Durrû’l Mecalîs, sala weşandinê: 2022, r. 195


zaxzaxî

زاغزاغی (Kurdish-Arabic)
зах'зах'и (Kurdish-Creole)
zax-zaxî

xetxetî, xêzxêzî, şivşivî, çixîzçixîzî, zîtolzîtolî.

Peyayo qurba, rênga Paxir Madanê darê bî ye,
Şe’ra serê gedê lawikê min şe'reke sipî ye, zaxzaxî ye,
Xwezila xêra Xudê mîrê miraza ra bigotana,
Gedê lawikê te ji hevsa Paxir Madanê dest zorê jê reviya.

Heciyê Cindî, Kilamên Cimaeta Kurda, Yêrêvan, 2008

Peyao, rênga P'axirmadanê ha bi bî ye,
 Sûra Dîyarbek'ire ha bi bî ye,
Li serê k'eleş lawkê min cote şe'rê romê zaxzaxî ye,
De xazila ji xêra xudê, mîrê miraza ra cabeke ji min bihata, bigotana:
Îşev pêra k’eleş lawkê te ji hebsa k’ambaxa P’axirmadanê revîye.

Ordîxanê Celîl & Celîlê Celîl, Zargotina Kurda (P’ara 1), Moskva, 1978


xetxetî

xêzxêzî, şivşivî, çixîzçixîzî, zaxzaxî, zîtolzîtolî.

Van rojan ez çûme maleke kalmîkan ku weke holikan bû (ew ji qumaşê xetxetî ye, bi benê sipî va dorgirtî ye).

Alêksandr Pûşkîn, Rêwîtiya Erzurumê ya sala 1829an, Tercimeya ji rûsî: Têmûrê Xelîl.


zîtolzîtolî

çirçîrî, qetiyayî, qelişokî, qelaştî, çiryayî, zîvalzîvalî, qetqetî, parçeparçeyî.

Rojekê jî merivek bi girî û lûbandin ji gelîyê pêşber berbi Dîtakê da hat. Hat xwe avîte ser şêmîka mala Nado. Eskerekî tirk bû, bi kincê zîtol-zîtolî, kuta bûn, xûn berî ser dabûn.

Hraçya Koçar, Hisret (serhatî), Yêrêvan, 1972, ji ermenî: Emerîkê Serdar

Zembîl, sela davêje mil,
Li nav şeher dide fitil,
Kincê wî jî zîtol-zîtol,
Li ber bayê dibine hol.

Xelîlê Çaçan, Zembîlfiroş (dastan), Yêrêvan, 1965

Kelbên Teyar begê gişke belek û mîna hirçan mezin bûn. Wan tu wextan hev ne digevizandin, lê eger kelbekî cînaran li wan biqesidîya, ew bi diranên xwe yên şûrkî zîtol-zîtolî dikirin, heta nexeniqandana, jê dûr nediketin.

Elîyê Evdilrehman, Gundê Mêrxasa (roman), Yêrêvan, 1968


hupizî

حوپزی (Kurdish-Arabic)
һ'ӧпьзи' (Kurdish-Creole)

zikberdayî, zikwerimî, zikmezin, terikî, laşgir, laşmezin, obez.

Ji bin gîhê min dîna xwe dayê merîkî hupizî bejineke dirêj lê, qasî ejdahakî, qafekî terikî lê, simêleke bijoqî qaline lê, birû hatibûn ketibûn ser çeva, meriv nizanibû çevêd wî hene, yan na, dirganeke hesinî dêst da derê merekê vekir, hate hundurê merekê.

Erebê Şemo, Şivanê Kurmanca (roman), Yêrêvan, 1935

(Mala Elî Axa). Kulavê xuristanî raxistî ne, ser wana balgîyên quştukî ne. Elî axa, ku merîkî hupizî ye, birûyên wî tên dikevine ser çevên wî, çûx-çerkezî lê ne, kolozê xwe danîye ser çoka xwe, şe’r-temezî daye dorê.

Xelîlê Çaçan, Memê û Eyşê (piyes), Yêrêvan, 1965


hêvişkar

/heːvɪʃˈkɑːɾ/


hevhatî

Ji bo tiştên ku ji hêla teşe, statu û pîvanê ve ahengek di nav wan de heye.


qestîka

Ew ne edetê te ye, Bîlbo hevalan li ber derî gîro dikî, û derî mîna tifinga qestîka vedikî.

2023, J.R.R. Tolkien (terciman: Samî Hêzil), Hobbit, Cervantes, çapa 1ê, r. 18, ISBN 9786257724838


vêmerg

Pakəž xodé, pakəž záhm, pakəž vémark, kóy hat'ì xač'é, əškə́rma. Rahmát'ē ma.

Pakê Xweda, Pakê Qadir, Pakê Nemir, mirina di xaçê de ku hat, Xweda bi me bê rehmê

Pakij xudê, pakij zehm, pakij vêmerg, koy hatî xaçê, ijkir me rehmetê me

~1430-1446, Matenadaran MS 7117, Amadekar: D.N. Mackenzie, The Language of the Medians, sala weşandinê: 1959