qaşxûn

qaşxûntir (comparative)
herî qaşxûn (merkezî) (superlative)
tewrî qaşxûn (rojavayî) (superlative)
qaşxûntirîn (soranîzm) (superlative)
qûşxan


porselen

Xanima min jî di vê navê de ew texlît xwarinên ku min navên wan li jor hejmartin di firaxên porselen yên xweşik de li ser masê bi awayekî spehî bi cih kiribûn û mîna xanim û bermaliyeke bi xwe bawer li benda mêvanan bû.

Firat Cewerî, Payiza Dereng, Avesta, 2014, r. 16


yabanî

Hevreha soranî بيابان (biyaban), farisî بيابان (biyaban), pehlewî viyapan, hemû ji zimanên îranî, têkilî biyanî, beyar û biyaban.


pankurdîzm

pankurdîzmtir (comparative)
herî pankurdîzm (merkezî) (superlative)
tewrî pankurdîzm (rojavayî) (superlative)
pankurdîzmtirîn (soranîzm) (superlative)

tevkurdîtî, tevkurdistanîtî, pankurdistanîzm,
baweriya bi yekîtiya hemû kurdan û yekparçetiya Kurdistana Mezin


lazî

tiştên bi zimanê lazî yan têkildarî lazan

muzîk û govendên lazî


henûn

henûntir (comparative)
herî henûn (merkezî) (superlative)
tewrî henûn (rojavayî) (superlative)

Ji erebî حنون (ḥenûn), hevreha aramî ܚܢܢܐ (xinana: dilnermî, dilovanî, îbrî חנינה (xenîne)

Bizina me ne hêç e henûn e, heyta ez şîrê xwe giş didoşim qet xwe nalebitîne.

Ew bavê min ê ku nêzî salekê bû weke milyaketekî baş û henûn bûbû.

2016, Mihemed Şarman, Pirça Winda, Avesta, çapa 2an, r. 76, ISBN 978-605-5585-41-9

Bi aşkereyî kerba xwe li dijî serbijîşkê henûntir û li hemberî nexweş û xebatkaran nermtir vedirşiya û digot, ez ê di demeke kurt de teskera wî dagirim.

2014, Sirri Ayhan (terciman: Yaqob Tilermenî), Dansa Berber, Na Yayınları, r. 46, ISBN 9786059017008

Çawa ku yê me yê ateîst jî di dawiya dawî de dest bi sondan dike yê me yê herî henûn jî hew te dît da bin guhê zarok û qirpînî jê anî.

11.06.2008, Ronî War/ Avzêm, Zarok https://web.archive.org/http://diyarname.com/article.php?Idx=280 arşîv, diyarname.com


bêhawe

bêhawetir (comparative)
herî bêhawe (merkezî) (superlative)
tewrî bêhawe (rojavayî) (superlative)
bêhawetirîn (soranîzm) (superlative)

: Etîmolojiya vê peyvê nehatiye nivîsîn. Eger tu bi rastî bizanî, kerem bike bişkoka "biguhêre" ya di ser van gotinan re bitikîne û etîmolojiya vê peyvê binivîse. Çavkaniyên ku te ew etîmolojî jê girtiye jî binivîse.

Berî ko ewrekî reş ê şînê bi ser vî bajarî de bigire, ji pişt çiyan rojeke bêhawe xweş bilind dibe.

2006, W. M. Thackston, Kurmanji Kurdish: -A Reference Grammar with Selected Readings-, Renas Media


rewtele

rewteletir (comparative)
herî rewtele (merkezî) (superlative)
tewrî rewtele (rojavayî) (superlative)
rewteletirîn (soranîzm) (superlative)


çavtirsandî

Kesê ku bi tehdîdan hatiye tirsandin û melisandin.


çavkor

/t͡ʃɑːvˈkoːɾ/

Kesê ne kor be jî tiştekî li ber çavê xwe ji balnedanê nabîne.


çavsar

/t͡ʃɑːvˈsɑːɾ/

Kesê ku ji ber dexesiyê bi çavekî neyînî li tiştekî dinêre.


berbihev

berbihevtir (comparative)
herî berbihev (merkezî) (superlative)
tewrî berbihev (rojavayî) (superlative)

Berbihev ve çûn lê şerr nekirin.


serrût

Kesê bêpor, an por lê weşiyayî, serkundir


çandinî

/t͡ʃɑːndɪˈniː/


firk

degmen, nadir, kêmpeyda, kêmyab, nayab, kêm û ji hev dûr,
ne himbiz, ne bor, ne boş, ne mişe, gur, ne pir

Ev daristan pir firk e.

Darên vê dairstanê ne gelek û ne nêzîkî hev in.

Xanî firk bûn, yek li vir, yê din taa li dera hanê bû.

Firat Cewerî, Girtî, Weşanên Nûdem, 1986


nelê

di leyistikê de bê maf betal bûn carek nebûnê. mafê dubare kirinê netê
vê carê gola me nelê ye.


zo

Ji erebî زوج (zewc: cot; mêr, hevser), têkilî zewac, zewc, zewce, izdiwac, ji aramî זוגא (zewga: cot; hevser, jin yan mêr) ji yûnanî ζυγός (zygós) (zugos: cot, du tiştên li gel hev) ji proto-hindûewropîyeug- (bi hev ve girê dan) ku herwiha serekaniya cot ya kurdî ye jî. Bo guherîna "-ew-" bi "-o-" bide ber "xox" ji erebî "xewx". Bo ketina "c" ji dawiya peyvê bide ber "gazin" ji "gazinc / gazind".

Kevirên di destê min yê çepê de veşartî bêje: fer yan zo?

Em ji piştî şeş an deh rojên meha Remezanê re şeşek an dehek dibêjin. Bi wateya cêwî em "zo" bi kar tînin.

Abdurrahman Önen di koma "Zimanê Kurdî" ya Rûnameyê de, 12/2011


xilmet

xilmettir (comparative)
herî xilmet (merkezî) (superlative)
tewrî xilmet (rojavayî) (superlative)

Tejên xilmet li ber derî dihên raxistin.

Li ser dîwarê xilmet yê mezel ometek çûkên min hebûn, ez li ser dîwêr dinihêrim, na, qetê, tiştek tune.

Înan Eroglu, Têbîniyek, Weşanên Avesta, 2019, ISBN 978605224647437


raygir

Kesê/a ku di derheqê tiştên ku ne di nav de ye, eleqa wî pê tune ye jî axaftinê dike yan jî daxil dibe, ango pozê dixiyê..xwe ecibandiyê ku derheqa her tiştî de diaxife.


qurifî

qurifandî,
tewandî û şikandî (bo nimûne têlên asinî)


cilqetîn

cilqetîntir (comparative)
herî cilqetîn (merkezî) (superlative)
tewrî cilqetîn (rojavayî) (superlative)
cilqetîntirîn (soranîzm) (superlative)
cilqetên

dînê cilqetîn

Nanxwerê cilqetîn e. Ekmekyiyen ve elbiseyırtandır. Ev biwêj bi giştî wateyekê îfade nake, bes di pirsîna navan de tê bikaranîn.

Abdulkadir Bingöl, Gotinên Pêşiyan û Biwêj, weşanên na, r. 450


hêlî

bi dengekî hêlî bang li zarokan dikir; dengê xwe hinekî kêm bike ev çi hêl hêla te ye!...


qerase

qerasetir (comparative)
herî qerase (merkezî) (superlative)
tewrî qerase (rojavayî) (superlative)
qerasetirîn (soranîzm) (superlative)

Zilamekî qerase

Avahiyeke qerase

Feleknaz li ser vê gotinê zêde aciz bû û ji vê jina qerase jî ditirsiya.

2016, Mihemed Şarman, Pirça Winda, Avesta, çapa 2an, r. 48, ISBN 978-605-5585-41-9

Lê dema Gorbaçov bi dêmokrasîya xwe û bi biratîya gelan va hat û got biryara jîyana me gerekê milet bi xwe bide, wê demê milet dest ji van aqilmend û zaneyan kişand û da dû “aqilmend û zaneyên” çêkirî, ku dengê wan bilindtir, bejina wan dirêjtir, sozên wan qerasetir bûn û… welat hilweşîya…

20.11.2019, Nerîn, TÊMÛRÊ XELÎL DİNİVİSÎNE: “EZ Lİ DİJÎ DÊMOKRASÎYÊ Û Lİ DİJÎ YEKÎTÎYA MİLET İM” https://web.archive.org/https://darkamazi.net/kurdi/archives/1010096 arşîv, darkamazi.net

Cotkara jin kundirekî qerase çand.

29.09.2014, Cotkara jin kundirekî qerase çand https://web.archive.org/https://www.aa.com.tr/kk/jiyan/cotkara-jin-kundirek%C3%AE-qerase-cand/115670 arşîv, aa.com.tr/kk


serkundir

serkundirtir (comparative)
herî serkundir (merkezî) (superlative)
tewrî serkundir (rojavayî) (superlative)


axilbe

axilbetir (comparative)
herî axilbe (merkezî) (superlative)
tewrî axilbe (rojavayî) (superlative)
axleb

Li Emrûd, her çi qasî axilbe karê titûnê dihat kirin jî, gundîyan di nava bexçeyên xwe de îsot û bacan jî diçandin

Mîran Janbar, Qolyeya Cécileê, Weşanxaneya Lîs, 2012, çapa 1ê, r. 31, ISBN 9786054497010


axilep

axileptir (comparative)
herî axilep (merkezî) (superlative)
tewrî axilep (rojavayî) (superlative)


belawela

belawelatir (comparative)
herî belawela (merkezî) (superlative)
tewrî belawela (rojavayî) (superlative)

/bɛlɑːwɛˈlɑː/

Mala wî belawela bû.

Jixwe wî rûyê Husên ê şermoke ew xemgîniya ku qasekê berê dikira canê wî bida ber derziyan belawela kiribû.

Mîran Janbar, Qolyeya Cécileê, Weşanxaneya Lîs, 2012, çapa 1ê, r. 37, ISBN 9786054497010

Bayê ku bi kelecahdeke şaşwaz, qetqetî û belawela ku nizane ber bi kuderê ve bisûre, bi toz û tirabêlka deştê, şevê distirê.

Îrfan Amîda, Şevek Şîzofren, Weşanên Lîs, 2018, ISBN 9786058152175


jakaw

dirinde, hov, goştxwer, lawir,
ajelên ku goştê ajelên din dixwin,
ajelên ku nêçîra ajelên dî dikin, wan digirin û û dixwin


sifrî

tişta/ê ku ji madenê sifirî hatiye çêkirin

amanên sifrî


sahil

Derve sahil e, hûn dikarin biçin.

Kurikekî pir sahil e.

Serê min bila hinekî sahil be, ez ê werim ba te.

Sehra Memê bûye sehnê bistanSahil bûye gulşen û gulistanWî bêdilî her li wê mekan girt


hijdîn

hijdîntir (comparative)
herî hijdîn (merkezî) (superlative)
tewrî hijdîn (rojavayî) (superlative)
hijdîntirîn (soranîzm) (superlative)
hijgîn

pirr hijdîn difre


bodle

bodletir (comparative)
herî bodle (merkezî) (superlative)
tewrî bodle (rojavayî) (superlative)
bodletirîn (soranîzm) (superlative)

aqilsivik, dînik, kêmaqil, xirrexav, geve, lur, hişsivik, bodek, peledîn, tirredîn, bûdele, xêvik, xêtik, balûle

Ew di devê gundiyan de bibû benişt, çêroka wî ji ser zar û zimanan ne diket, hinan dilên xwe pê dişewtin hinan terq û tenazî pê dikirin, hinan digot dîn û bodle bûye, hinan jî digot loman ji evêndaran mekin..


balûle

balûletir (comparative)
herî balûle (merkezî) (superlative)
tewrî balûle (rojavayî) (superlative)


binzor

binzortir (comparative)
herî binzor (merkezî) (superlative)
tewrî binzor (rojavayî) (superlative)
binzortirîn (soranîzm) (superlative)


rippîrast

rippîrasttir (comparative)
herî rippîrast (merkezî) (superlative)
tewrî rippîrast (rojavayî) (superlative)
rippîrasttirîn (soranîzm) (superlative)


kelemkotî

tişt yan jî cîyê bi kelem, ne rast
 çi rêyek kelemkotî
 darikên kelemkotî nabin şiv


nepixandî

tiştê ku bi pifê yan jî bi hewayê tije ye


hantal

betî, zexel, cangran, dixwernedîtî, qels


dixwernedîtî

Gêrîkan bi awayekî situkişiyayî, dixwernedîtî, xwe li ber tavê dirêj kiribû, nedipeyivîn, bi tenê difikirîn.


spîloşkî

Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.

Erebeyek spîloşkî li devê deriyê sekiniye.


zeroşkî

berzere, şibitîna zer, bi ser zer ve çûn


tahloşkî

ber bi tahl ve, nêzîkî tahliyê
 omdiyên we giş tahloşkî bûn


berzere

berzeretir (comparative)
herî berzere (merkezî) (superlative)
tewrî berzere (rojavayî) (superlative)
berzeretirîn (soranîzm) (superlative)

nêzîkî zer, bi ser zer ve
ji sûkê solek berzere kirî


kihal

kihaltir (comparative)
herî kihal (merkezî) (superlative)
tewrî kihal (rojavayî) (superlative)
kihaltirîn (soranîzm) (superlative)

bi granî ji bo şebeş û petêxan fêkîya ne stewiyayî
 şebeş û petêxên ku ji me re şandibûn giş kihal derketin


kihal

zerê kihal, sorê kihal

mahdê wî îro pirr kihal bû


stewiyayî

stewiyayîtir (comparative)
herî stewiyayî (merkezî) (superlative)
tewrî stewiyayî (rojavayî) (superlative)

Triyên me zêde stewiyayî ne

Ev dar stewîyayî ye û li ber bayê hew ditewe

Giya stewîya ye, em karin biçinin.

Bi hostetî guliyeke darê ber bi xwe be kişandibû hêjîreke stewiyayî ji serê guliyê jê kiribû, dirêjî xalê xwe, Remezan kiribû.

ji bo aqil, giya an jî daran tê bikaranîn û bi wateya gihabûn.

hê aqlê wî ne stewîyayî ye


gihaştî

Sêvên dahlê wa giş gihaştî ne.


pintî

mala wan pirr pintî bû

mirovekî werê pintî ye bi salan serê xwe naşo


nişmî

Mala wê pir nişmî bû.


hîjyenîk

Kes an tiştê eleqedarê hîjyenê; paqij, tendirist.


lihevneker

lihevnekertir (comparative)
herî lihevneker (merkezî) (superlative)
tewrî lihevneker (rojavayî) (superlative)
lihevnekertirîn (soranîzm) (superlative)

Li saloxdanekê pûnijî, zarokek li nav kolanên varê û veder ket xeyalan, bi evrazî û nişîviyan ve hildiket û dadiket. Ne bi dilê wî bû. Bîskekê berê xwe da aliyekî. Ko dîsan li xwe zivirî, qirmiçokên eniya wî nemabûn. Bi lez qelema xwe deranî, xetek bi ser mirinê de anî û kir jiyan. Mîna ko vêca ji karê xwe piştrast bûbe, milê xwe hejand û ji xwe re got: Ferqa wan çi ye? Herdu jî meseleyên dijwar ên dîrokê ne, du serên cuda û lihevneker û nakok tevî ko bêyî hev jî nabin, him? Diviyabû yek hebe û ya din na.

Reûf Bêgerd: Mirina helbestvanekî, wergerrandin ji soranî: Husein Muhammed, Nefel.com, 10/2009


pitpitok

Filankes çiqeys pitpitok e, yaw!


bêpergal

/beːpɛɾˈɡɑːl/

Mirovekî baş e lê hinekî bêpergal e.


şelaq

şelaf

Kesê/a ku ji bo berjewendiyên xwe ji yekî/ê re gotinên xweş dike.

Ez dizanim ew çi şelaq e.


dilreş

dilreştir (comparative)
herî dilreş (merkezî) (superlative)
tewrî dilreş (rojavayî) (superlative)
dilreştirîn (soranîzm) (superlative)
دلڕهش (Kurdish-Arabic)

xêrnexwaz, çavnebar
 mirovên dilreş di her civakê de he ne


ewtere

ewteretir (comparative)
herî ewtere (merkezî) (superlative)
tewrî ewtere (rojavayî) (superlative)
ewteretirîn (soranîzm) (superlative)

ji ser xwe çûyî
 dînê ewtere
zengînê ewtere


hêlwêl

hêlwêltir (comparative)
herî hêlwêl (merkezî) (superlative)
tewrî hêlwêl (rojavayî) (superlative)
hêlwêltirîn (soranîzm) (superlative)

dengê qelebalixê.
 ev çi hêlwêla we ye
 dengê hêlwêlekê dihê


xwînmij

xwînmijtir (comparative)
herî xwînmij (merkezî) (superlative)
tewrî xwînmij (rojavayî) (superlative)
خوینمێژ (Kurdish-Arabic)

pîrhevî, kermêş,
 kes yan jî tiştê/a ku xwînê dimije
 qijnik û zîro ajalên xwînmij in


bêrû

bêrûtir (comparative)
herî bêrû (merkezî) (superlative)
tewrî bêrû (rojavayî) (superlative)
bêrûtirîn (soranîzm) (superlative)


devliken

devlikentir (comparative)
herî devliken (merkezî) (superlative)
tewrî devliken (rojavayî) (superlative)
devlikentirîn (soranîzm) (superlative)

kesê/a ku ji ber ku bikêf e madê wî/ê xweş e.
 mirovekî tim devliken e


dêran

jar, hejar, perîşan, reben, goyîn, belingaz, şepirze, kepaze

dayê dêranê


şewişî

kesê/a ku ji ber bêxewî yan jî ji serxweşîyê nikare li ser lingan raweste


buhurî

(ji bo fêkîyan) zêde stewiyayî
 sêvên me kirî giş buhurî bûn


buhurî

kes yan jî tiştê/a ku ji tiştekî derbas bû ye.

di nîvê rê de ji me buhurî


çilvir

çilvirtir (comparative)
herî çilvir (merkezî) (superlative)
tewrî çilvir (rojavayî) (superlative)
çilvirtirîn (soranîzm) (superlative)

Ji civatê re ketiye çilviran.


xitimî

Qula ku tiştek jê diherike bi potik, bi herîyê yan jî bi tiştekî din hatiye dagirtin û girtin.

Çavikek pirê bi heriyê xitimî ye.


dilfireh

dilfirehtir (comparative)
herî dilfireh (merkezî) (superlative)
tewrî dilfireh (rojavayî) (superlative)
dilfirehtirîn (soranîzm) (superlative)

Kesekî pirr dilfireh e.


fitiq

fitiqtir (comparative)
herî fitiq (merkezî) (superlative)
tewrî fitiq (rojavayî) (superlative)
fitiqtirîn (soranîzm) (superlative)


afîşe

afîşetir (comparative)
herî afîşe (merkezî) (superlative)
tewrî afîşe (rojavayî) (superlative)
afîşetirîn (soranîzm) (superlative)
arîşe

Kesê ko hatiye kuştin naskirî ye û welatparêzekê kurd e. Bûyer bi îhtimaleka pir mezin meseleyeka nêvxweyî ya familyeyê ye û hêj em nizanin ka rastiya mesleyê çi ye. Em bihesibînin ko mirov dizane ka mesele çi ye û belge jî di destê mirovî de hene, cardî jî çênabe ko mirov berî mehkemeyê ti kesî wekî »bikuj« yanî »qatil« bi nav bike û di medyayê de afîşe bike.

Arif Zêrevan: Xwedê sitara mirovî ji hinek kurdên bêperwa û bêheqaniyet bike, Nefel.com, 11/2009


aîlewî

aîlewîtir (comparative)
herî aîlewî (merkezî) (superlative)
tewrî aîlewî (rojavayî) (superlative)
aîleyî
aîlî
aylewî
ayleyî
aylî

malbatî, malî, binemalî, famîlyayî,
têkildarî aîleyan yan aîleyekê


vikîvala

vikîvalatir (comparative)
herî vikîvala (merkezî) (superlative)
tewrî vikîvala (rojavayî) (superlative)

misîn vikîvala ye

Îstegeh herdem vikîvala bû.

Fawaz Husên, Siwarên Êşê, Weşanên Welat, 1994, ISBN 91-97 21 97-0-3


bêbav

Çi bêbav e vîya bi daran li kerê dixe.

...di her gava wî de xwîna ku bêbavî hatiye rêjtin heye!

Robert Louis Stevenson, (terciman: Ciwanmerd Kulek), Meseleya Seyr a Dr. Jekyll û Mr. Hyde, Avesta, 2020, r. 59, ISBN 978-605-2246-80-1


bêol

bêoltir (comparative)
herî bêol (merkezî) (superlative)
tewrî bêol (rojavayî) (superlative)
bêoltirîn (soranîzm) (superlative)


bêderman

bêdermantir (comparative)
herî bêderman (merkezî) (superlative)
tewrî bêderman (rojavayî) (superlative)
bêdermantirîn (soranîzm) (superlative)
بێدهرمان (Kurdish-Arabic)

Kes yan jî tişta/ê ku dermanê wê/î tune ye.

Derdê bêderman.

Ko bi kêra te seher qurban im
Xweşbirîndarekê bêderman im
Carekê şefqe ke rûhim canim


bêbin

bêbintir (comparative)
herî bêbin (merkezî) (superlative)
tewrî bêbin (rojavayî) (superlative)
bêbintirîn (soranîzm) (superlative)
بێبن (Kurdish-Arabic)
bê bin

virrek bêbin

bîrek bêbin


kedxwar

Kesê/a dest datîne ser keda kesên din, keda kesên din dixwe.

Axa kedxwar in.

Abdurrahman Aydoğdu, Gotinên Pêşiyan, Na Yayınları, r. 12

Yanî timî xwediyekî te heye, dê hebe, lê ez, ez azad im. Te yekî zirbiyan ji xwe re kiriye bav û xwedî. Te xwe înkar kiriye. Tu bûyî malê yekî biyan û ne ji cinsê xwe. Yekî sitemdar, zalim, kedxwar.

Mehmed Tekçe., Azadîstan, Na Yayınları, r. 92


çavtêr

çavtêrtir (comparative)
herî çavtêr (merkezî) (superlative)
tewrî çavtêr (rojavayî) (superlative)
çavtêrtirîn (soranîzm) (superlative)

çavbirçî

Kesê/a ne dilbijok, ne çilek, ne xwestok.


dilbijok

dilbijoktir (comparative)
herî dilbijok (merkezî) (superlative)
tewrî dilbijok (rojavayî) (superlative)
dilbijoktirîn (soranîzm) (superlative)

kes yan jî tiştê/a dilê wî dibije hertiştî, çilek
 mirovekî pirr dilbijok e


terikî

Bi destên terikî hevîr dikir.


lêketî

kes yan jî tiştê/a ku derb, gule yan jî tiştekî din lê hatiye xistin


liberketî

kesê/a ku xemgîn e, dilê wî êşiya ye.
 pirr liberketî bû

kesê/a ku zeîf bû ye.
 tu çima wiha liberketî yî


fetisandî

kes yan jî tiştê/a ku ji alîyê yekî ve bi destan yan jî bi xazê bêbêhn hatiye hiştin.
 mirîşk giş fetisandî bûn


fetisî

kes yan jî tiştê/a ku ji ber xazê bêbêhn ma ye.
 mirîşk giş fetisî bûn


fetisok

dûman fetisok e.

...hawirdor pir fetisokî bû.

2023, J.R.R. Tolkien (terciman: Samî Hêzil), Hobbit, Cervantes, çapa 1ê, r. 68, ISBN 9786257724838


kimêd

hespên ku inî a wan spî û rengên wan sor e, hin cûn hespên beza ne

»Kimêdê Gewre« navê romana Sidîq Hamid Nizarkî ye. Pirtûk ji qebareyê navincî ye û ji 101 rûpelan pêk têt. Ev pirtûk ya 174-ê ye ku ji nav weşanên şaxê Dihokê yê Yekîtiya Nivîskarên Kurd derdikeve û ew li çapxaneya Hawarê li Dihokê hatiye çap kirin.

Kawar Hemîd Bavî, Kulturname.com, 11/2009


beza

bezatir (comparative)
herî beza (merkezî) (superlative)
tewrî beza (rojavayî) (superlative)

kesên yan ajelên yan jî tiştên ku dikarin bi lez bibezin

Ew ji min bezatir e.


xeritandî

Ji keleman qeşartî û rippîrast bûyî.
me xurnûfên xeritandî dixwar

rez, bîstan ji fêkîyan xalîbûyî
 bîstanê xeritandî;rezê xeritandî


hevdîn

hevdîntir (comparative)
herî hevdîn (merkezî) (superlative)
tewrî hevdîn (rojavayî) (superlative)
hevdîntirîn (soranîzm) (superlative)

hevayin, hevol,
kesên ku dînê wan anku ola wan eynî ye


çîl

çîltir (comparative)
herî çîl (merkezî) (superlative)
tewrî çîl (rojavayî) (superlative)
çîltirîn (soranîzm) (superlative)

Hevreha çûr, soranî چەرمگ (çermig), kurdiya başûrî çermeg, farisî چرمە (çermê, “hespê çîl”), ji çerm. Bide ber ermeniya kevn ճերմակ (čermak, “çîl (a hespekî)”), gurcî ჭარმაკი (č̣armaḳi), ჭარმაგი (č̣armagi), ჭარმაღი (č̣armaɣi); deynên îranî.

sîs, çûr, spî, kever (nexasim bo candaran)

Qelp î, dexel î, bi dil neyar î
Pir çîl û çep î, xerab û xwar î
Ey tûtiyê perweriş şirîn î


qerqaş

qerqaştir (comparative)
herî qerqaş (merkezî) (superlative)
tewrî qerqaş (rojavayî) (superlative)
qerqaştirîn (soranîzm) (superlative)


bêhndar

bêhndartir (comparative)
herî bêhndar (merkezî) (superlative)
tewrî bêhndar (rojavayî) (superlative)
bêhndartirîn (soranîzm) (superlative)

Gola Nemrûdê gelek bêhndar e.


xenê

xenêtir (comparative)
herî xenê (merkezî) (superlative)
tewrî xenê (rojavayî) (superlative)
خەنێ (Kurdish-Arabic)
xinê

Ji erebî [Peyv?]ẍenî (zengîn, dewlemend).

Em bi germê xenê bûn.


libende

libendetir (comparative)
herî libende (merkezî) (superlative)
tewrî libende (rojavayî) (superlative)
libendetirîn (soranîzm) (superlative)

kesê/a ku li bendî kesek yan jî tiştekî ye, hêvîdar, bendewar, çavlirê


xinê

Ew bi ticaretê xinê bûye.


qerez

qereztir (comparative)
herî qerez (merkezî) (superlative)
tewrî qerez (rojavayî) (superlative)
qereztirîn (soranîzm) (superlative)
xerez

Leş qefesê sundoqek e
Qelban xerez meşûqek e
Hemyan divê wehdanetê


reforme

reformetir (comparative)
herî reforme (merkezî) (superlative)
tewrî reforme (rojavayî) (superlative)

Ji fransî [Peyv?]reformé ji reformer, têkildarî reform ji latînî re- + form (> reformare = formek / dirûvek / şikleknû danê)


tirşolekî

tiştên ekla wan weke tirş yan jî nêzî tirş e


germolekî

ber bi germ ve, weke germ, nêzî germê
 bayek germolekî diherike


şilorekî

weke şil, nêzî şil,
 cilên şilorekî li xwe kir û çû


yekber

yekbertir (comparative)
herî yekber (merkezî) (superlative)
tewrî yekber (rojavayî) (superlative)

yek parçe, yek alî, yek rû
 capûnek yekber kirî


bêxew

bêxewtir (comparative)
herî bêxew (merkezî) (superlative)
tewrî bêxew (rojavayî) (superlative)
bêxewtirîn (soranîzm) (superlative)
بێخهو (Kurdish-Arabic)

kesê/a ku ranezaye yan jî xewa xwe neşikandiye

Şevan û rojan xew netê
Şevan û rojan bêxew î
Ji muhbeta kê ditewî?


kemçikî

tiştê/a ku kemçik girtiye, kufnikî
cilên şil kemçikî bûne


kufnikî

tiştê/a kufnik girtiye, kemçikî
 çêleka xwe bi nanê kufnîkî xwedî dike


bezoke

bezoketir (comparative)
herî bezoke (merkezî) (superlative)
tewrî bezoke (rojavayî) (superlative)
bezoketirîn (soranîzm) (superlative)

kes yan jî tiştê/a ku baş dibeze.
piling ajalekî bezoke ye


revoke

revoketir (comparative)
herî revoke (merkezî) (superlative)
tewrî revoke (rojavayî) (superlative)
revoketirîn (soranîzm) (superlative)

tişt yan jî kesê/a zû ditirse û direve, bizdonek, tirsonek,
 çûkê beytik çûkekî revoke ye


pelixî

Tişt yan jî kesê/a ku di bin tiştekî gran de pahn bû ye.

Solên pelixî

Petêxên pelixî


xwêjing

xwêjingtir (comparative)
herî xwêjing (merkezî) (superlative)
tewrî xwêjing (rojavayî) (superlative)

yê pirr perçe, yê ne yeker, xurde, yê hûrkirî


behirî

behirîtir (comparative)
herî behirî (merkezî) (superlative)
tewrî behirî (rojavayî) (superlative)


betilandî

betilandîtir (comparative)
herî betilandî (merkezî) (superlative)
tewrî betilandî (rojavayî) (superlative)

betilî^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


rêzgund

rêzgundtir (comparative)
herî rêzgund (merkezî) (superlative)
tewrî rêzgund (rojavayî) (superlative)
rêzgundtirîn (soranîzm) (superlative)

gundên ku di rêzekê de ne
Dêrîş, Qunzêrîb, Cirzê û Çilstûn rêzgund in


berberîhev

berberîhevtir (comparative)
herî berberîhev (merkezî) (superlative)
tewrî berberîhev (rojavayî) (superlative)
berberîhevtirîn (soranîzm) (superlative)

mêzinê berberîhev bike

xaniyê me û yê wan berberîhev in


berbahî

berbahîtir (comparative)
herî berbahî (merkezî) (superlative)
tewrî berbahî (rojavayî) (superlative)

tiştê/a ku bi ber bayê ve ketiye
pelên berbahî cihika avê xitimandine


berbayî

berbayîtir (comparative)
herî berbayî (merkezî) (superlative)
tewrî berbayî (rojavayî) (superlative)
berbahî

muhatap girtin, li gorî yekî lebitîn
 xwe berbayî wî zarokî neke;
 xwe berbayî wî dînî neke


beravî

beravîtir (comparative)
herî beravî (merkezî) (superlative)
tewrî beravî (rojavayî) (superlative)

tiştên li nêzî avê dijîn yan jî avabûn e, baravî
 çûkên beravî;
gundên beravî


bitir

Heta do pars dikir, îro zengîn bûye bitir bûye.

Mirovê xodbîn û qure, bitaybetî ko ne li hember vê xodîtinê ye.

Lawikê me bitire jî.


serm

sermtir (comparative)
herî serm (merkezî) (superlative)
tewrî serm (rojavayî) (superlative)


qaçikî

kesê/a ku êşa qaçikê dikşîne û nikare birêve biçe


xirbo

xirbotir (comparative)
herî xirbo (merkezî) (superlative)
tewrî xirbo (rojavayî) (superlative)
xirpo

Di qeşmerî kirinê de wek peyvek neyênî dihê bikaranîn.

Weke min derket te dît xirbo!


araqxwur

araqxwurtir (comparative)
herî araqxwur (merkezî) (superlative)
tewrî araqxwur (rojavayî) (superlative)


vemirandî

Ya/yê hatiye vemirandin, tefandî, temirandî


tefandî

Ya/yê hatiye tefandin, vemirandî, temirandî.


kevne

kevnetir (comparative)
herî kevne (merkezî) (superlative)
tewrî kevne (rojavayî) (superlative)
kevnetirîn (soranîzm) (superlative)


kevnok

kevnoktir (comparative)
herî kevnok (merkezî) (superlative)
tewrî kevnok (rojavayî) (superlative)
kevnoktirîn (soranîzm) (superlative)


rewal

rewaltir (comparative)
herî rewal (merkezî) (superlative)
tewrî rewal (rojavayî) (superlative)
rewaltirîn (soranîzm) (superlative)
riwal
rewa
rewan

ciwan, genc, xort, tolaz, law,
kesa/ê ku êdî ne zarok e lê hê nebûye jin yan zelam jî


bêpencere

Mala min bêpencere ye.


malperist

Maddî, destgirtî, kesê/a ku hez ji paran dike û kêm serif dike.


xwefiroş

xwefiroştir (comparative)
herî xwefiroş (merkezî) (superlative)
tewrî xwefiroş (rojavayî) (superlative)
xofiroş
xofroş
xufiroş
xufroş
xwefroş

xayin

Kesa/ê ku bo berjewendiyên xwe yên şexsî dijî gelê xwe yan dostên xwe alikariya dijminên wan dike.


namûwer

namûwertir (comparative)
herî namûwer (merkezî) (superlative)
tewrî namûwer (rojavayî) (superlative)
namûwertirîn (soranîzm) (superlative)


rîspî

rîspîtir (comparative)
herî rîspî (merkezî) (superlative)
tewrî rîspî (rojavayî) (superlative)


daxbar

daxbartir (comparative)
herî daxbar (merkezî) (superlative)
tewrî daxbar (rojavayî) (superlative)
daxbartirîn (soranîzm) (superlative)

xemgîn, xembar, xemnak, derdgiran, bikeser, bikul,
kesa/ê xeman dixwe yan xemên giran hene, xemxur


zîx

zîxtir (comparative)
herî zîx (merkezî) (superlative)
tewrî zîx (rojavayî) (superlative)
zîq
zoq
xîz


xetabar

xetabartir (comparative)
herî xetabar (merkezî) (superlative)
tewrî xetabar (rojavayî) (superlative)

tawanbar, gunehbar, tometbar, xirabîkar, sûcdar,
 kesê/a ku tiştek an jî xirabiyek binasê wî/ê ye


demî

demkî, miweqet, berdem, demdiyar, rabor, ne berdewam, ne daîmî, ne herdemî, ne hertimî, ne mayinde,
tişta/ê bo demek diyar

Min karek demkî heye.


alçax

alçaxtir (comparative)
herî alçax (merkezî) (superlative)
tewrî alçax (rojavayî) (superlative)
alçaxtirîn (soranîzm) (superlative)

necamêr, nemerd, nemirov, bêrûmet, bêşeref, bênamûs, ne maqûl, pîs

Osman Baydemirî di parastina xwe ya mehkemeyê de got “rêkirina zarokan bo serê çiyayan alçaxî” ye.


edebî

berhemên edebî, zimanê edebî


wêjeyî

berhemên wêjeyî, zimanê wêjeyî


namuwer

namuwertir (comparative)
herî namuwer (merkezî) (superlative)
tewrî namuwer (rojavayî) (superlative)
namuwertirîn (soranîzm) (superlative)


raziq

raziqtir (comparative)
herî raziq (merkezî) (superlative)
tewrî raziq (rojavayî) (superlative)
raziqtirîn (soranîzm) (superlative)

çavdêr, mezinker^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


têrker

têrkertir (comparative)
herî têrker (merkezî) (superlative)
tewrî têrker (rojavayî) (superlative)

kesa/ê yan tiştê ku kesekî yan tiştekî têr dike,
xwedîker, rizqder, raziq


nexwenda

nexwendewar, cahil, bêsewad, ummî,
kesên ku nizanin bixwînin (û binivîsin)


ummî

Ji erebî امي (ummî), têkilî umet, umûmî, am.

Tê bawerkirin ku Mihemed pêxember ummî bû.

Ya zahid û sofî û feqîh inEw cahil û ummî û sefîl inBêmurşid û rehber û delîl in


mudam

mudamtir (comparative)
herî mudam (merkezî) (superlative)
tewrî mudam (rojavayî) (superlative)
mudamtirîn (soranîzm) (superlative)


tahir

tahirtir (comparative)
herî tahir (merkezî) (superlative)
tewrî tahir (rojavayî) (superlative)

Hate eslabê butunî tahir eQet nebû yek jî, xerab û facir eJêrî Ednan ta ji 'Ebdullah guhestBîst û yek bab in, hemî rast û durust


meknûn

meknûntir (comparative)
herî meknûn (merkezî) (superlative)
tewrî meknûn (rojavayî) (superlative)
meknûntirîn (soranîzm) (superlative)

Ew dilê erdê û hem husn û biha
Zîneta meknûn="" û durra bê biha

Mela Hesenê Bateyî, Mewlûda Kurdî, ~1720


hevkok

tiştên ku ji heman kokê peyda bûne,
tiştên ku ji eynî bingehî çêbûne

Peyva kurdî "pirs" û ya elmanî Frage hevkok in û herdu ji peyva * preḱ- ya proto-hindûewropî peyda bûne


niwaze

niwazetir (comparative)
herî niwaze (merkezî) (superlative)
tewrî niwaze (rojavayî) (superlative)
niwazetirîn (soranîzm) (superlative)
nuwaze

Hevreha farisî نهاز (nihaz) (>osmanî nühaz) bi ramana "sawnak, hêwilnak". Guherrîna ramanê ji neyînî bi erênî diyardeyeke berbelav e, bide ber îngilîzî awesome, tirkî müthiş û gelek zimanên din.


bêmerêz

bêmerêztir (comparative)
herî bêmerêz (merkezî) (superlative)
tewrî bêmerêz (rojavayî) (superlative)
bêmerêztirîn (soranîzm) (superlative)

qirêjî, pîs, rêvin, neşûştî, nebalavkirî


hevseng

hevsengtir (comparative)
herî hevseng (merkezî) (superlative)
tewrî hevseng (rojavayî) (superlative)
hevsengtirîn (soranîzm) (superlative)
هەڤسەنگ (Kurdish-Arabic)

hevcem, wekhev, bihevsengî, bibalans, beraber,
herdu alî bi qasî hev giran / qurs


sermedî

sermedîtir (comparative)
herî sermedî (merkezî) (superlative)
tewrî sermedî (rojavayî) (superlative)

cezayê girtigehê yê sermedî danê

Ya xwedanê sermedî, te min ji bo qûtê îmanê peyda kiriye...

Zeynelabidîn Zinar: 'Xwençe CILD 1 Gotinên Pêşiyan, Kilam-Dîlok û Çîrok, Weşanxana Çanda Kurdî, 1989, r.190

Ehmed ko dî nûra semedEllah ji nûra sermedîYek qetreyek da Ehmedî

...ji nişka ve êşên sermedî xwe li min girtin...

Înan Eroglu: Têbîniyek, Avesta, 2019, r.34


mêwedar

mêwedartir (comparative)
herî mêwedar (merkezî) (superlative)
tewrî mêwedar (rojavayî) (superlative)
mêwedartirîn (soranîzm) (superlative)

biber, fêkîdar, darên yan erdê ku baş mêwe yan berhemên din dide

biberhem, berdar^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


bisexbêr

bisexbêrtir (comparative)
herî bisexbêr (merkezî) (superlative)
tewrî bisexbêr (rojavayî) (superlative)
bisexbêrtirîn (soranîzm) (superlative)
biseqbêr

hişyar, haydar, agadar, hayjixwehe^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


dilhebîn

dilhebîntir (comparative)
herî dilhebîn (merkezî) (superlative)
tewrî dilhebîn (rojavayî) (superlative)
dilhebîntirîn (soranîzm) (superlative)

dilbijîn, dilvîn, balkêş, cazib, xweşdivî, xoşewîst

dilkêş, dilniwaz, ezîz, berdilî, delal, hêja^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


dilvîn

dilvîntir (comparative)
herî dilvîn (merkezî) (superlative)
tewrî dilvîn (rojavayî) (superlative)
dilvîntirîn (soranîzm) (superlative)

dilbijîn, dilhebîn, balkêş, cazib, xweşdivî, xoşewîst, ezîz, berdilî, delal, hêja


ruxîner

ruxînertir (comparative)
herî ruxîner (merkezî) (superlative)
tewrî ruxîner (rojavayî) (superlative)

wêranker, xirabker, xopanker, hilweşîner,
kesa/ê yan tişta/ê ku tiştan diruxîne


merbût

merbûttir (comparative)
herî merbût (merkezî) (superlative)
tewrî merbût (rojavayî) (superlative)
merbûttirîn (soranîzm) (superlative)
mezbût

Ji erebî [Peyv?], têkildarî rebt, irtibat


mezbût

mezbûttir (comparative)
herî mezbût (merkezî) (superlative)
tewrî mezbût (rojavayî) (superlative)
mezbûttirîn (soranîzm) (superlative)
merbût

Ji erebî مضبوط (meżbûț), têkilî ضبط (żebț, “zeft”) ji lêkera ضبط (żebețe, “girtin, zeft kirin”) û ضابط (żabiț, “zabit”)...


lerizok

lerizoktir (comparative)
herî lerizok (merkezî) (superlative)
tewrî lerizok (rojavayî) (superlative)
lerizoktirîn (soranîzm) (superlative)
lerzok
lerzik

recifok, hejhejok, velerizok,
tişta/ê ku dilerize

Vê carê bihîstibû ku li paş dêrî dengekî lerizok bersiv dide wî...

Mîran Janbar, Qolyeya Cécileê, Weşanxaneya Lîs, 2012, çapa 1ê, r. 97, ISBN 9786054497010

Bîranînên ku pîrê vedigerîne wan rojên ku bavê wê ji ber çavên wê winda dibe, dikin ku destê xwe biavêje keviya hûçkê xwe, û bi lêvine lerizok bibêje, 'kurê min ... mîn dît tu nebînî!

2010, Arjen Arî, Bîhoka li pişt sînor, Avesta, r. 93, ISBN 978-605-5585-12-9

Peyvikek hûr di deve muxter de dibe du perçe û bi dengekî lerizok re je derdikeve...

2000, Hesenê Metê, Epîlog, Avesta, r. 123, ISBN 975-7112-82-8


recifok

recifoktir (comparative)
herî recifok (merkezî) (superlative)
tewrî recifok (rojavayî) (superlative)
recifoktirîn (soranîzm) (superlative)
ricifok

lerizok, hejhejok, velerizok,
tişta/ê ku dilerize


binçav

/bɪnˈt͡ʃɑːv/

kesa/ê yan tişta/ê di bin çavdêriyê de,
girtî, zindanî, hefsî


bin-av

bin-avtir (comparative)
herî bin-av (merkezî) (superlative)
tewrî bin-av (rojavayî) (superlative)
bin-avtirîn (soranîzm) (superlative)
binav

Bin-av bûn.

bin-av kirin.


noqî

noqî bûn: noqîn, xeriqîn, bin-av bûn, ketin binê avê

noqî kirin: noqandin, xeriqandin, bin-av kirin, dan noqîn, xistin binê avê, avêtin binê avê


darî

darîn, textîn, textî, depîn, depî, ji darê


bîrbir

bîrbirtir (comparative)
herî bîrbir (merkezî) (superlative)
tewrî bîrbir (rojavayî) (superlative)
bîrbirtirîn (soranîzm) (superlative)

Lê ez zanim, tu xortekî bîrbir û jêhatî yî.

Firat Cewerî, Payiza Dereng, Avesta, 2014, r. 22

Vegêrana ku (ser)lehengê wê bi cînaveke xîtabkirinê tê referekirin (gelek caran tu) û herwiha deqên kesê-duyem gelek caran xwedî zemîneke komunîkatîv in ku li ser wê zemînê vegêrek (axêver) çîroka yekî (tu) jê re vedibêje, ji halê nuha yê wî (tu) re ku an tuneye, miriye an jî bi nav salan de çûye û bîrbirtir e (288).

Nûbihar Akademî, Vegêrana Kesê Duyem di Edebiyata Kurdî de https://web.archive.org/https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/1169101 arşîv, 2019, Ümran ALTINKILIÇ, hj. 12, r. 58

Zimanê edebî, berîya her tiştî ji alîyê bikaranîna mîqdarî ve ji zimanê rojane cuda dibe, ji ber ku di zimanê edebî de jêderên zimên bi awayekî bîrbirtir û sîstematîktir tên xebitandin

Wêje û Rexne, Zimanê ku dimeşe pêdaçûnek li ser zimanê edebî û çîrokên Nûredîn Zaza https://web.archive.org/https://www.academia.edu/16075325/Ziman%C3%AA_ku_Dime%C5%9Fe_P%C3%AAda%C3%A7%C3%BBnek_li_ser_Ziman%C3%AA_Edeb%C3%AE_%C3%BB_%C3%87%C3%AErok%C3%AAn_N%C3%BBred%C3%AEn_Zaza arşîv, 2015, Inan Eroglu, r. 114


minetdar

minetdartir (comparative)
herî minetdar (merkezî) (superlative)
tewrî minetdar (rojavayî) (superlative)
minetdartirîn (soranîzm) (superlative)


jixwebawer

jixwebawertir (comparative)
herî jixwebawer (merkezî) (superlative)
tewrî jixwebawer (rojavayî) (superlative)
jixwebawertirîn (soranîzm) (superlative)

bixwebawer

Kesa/ê ku bawerî bi xwe û şiyana xwe heye.
kesa/ê ku ji xwe natirse,
kesa/ê ku bawer dike ku dikare bi ser bikeve

Herriya xwe li dinyaya janan dihêlî û jivanê bi mirinê re dikî mîna yê piştî karek giran betilî lê jixwebawer xwe pal dide bal yara xwe.

Axel Fredenholm: Refên stêran şevê ron dikin (10 helbest), wergerrandin: Husein Muhammed, Kovara Mehname, hejmar 59, sala 2004


narîn

Hevreha soranî نارین (narîn) (narîn), farisî نارین (narîn), hemû ji mongolî [Peyv?]нарин (narin: zirav, nazik, hûrik, biçûk).


kwîr

Herfa ku me gotî nexşê hwîr eLê meqsed û maneya wê kwîr e

Ev çale egerçi zêde kwîr eEma ji edaletê ne dwîr e


bêziyan

bêziyantir (comparative)
herî bêziyan (merkezî) (superlative)
tewrî bêziyan (rojavayî) (superlative)
bêziyantirîn (soranîzm) (superlative)

bêzerer, ne xeternak, ne talûke,
tişta/ê yan kesa/ê ku ti ziyan û zerer jê çênabin,
kesa/ê yan tişta/ê ku ti ziyan û zereran li mirovî nake


bêzerer

bêzerertir (comparative)
herî bêzerer (merkezî) (superlative)
tewrî bêzerer (rojavayî) (superlative)
bêzerertirîn (soranîzm) (superlative)
bêzirar

bêziyan, ne xeternak, ne talûke,
tişta/ê yan kesa/ê ku ti ziyan û zerer jê çênabin,
kesa/ê yan tişta/ê ku ti ziyan û zereran li mirovî nake


dilxweşker

dilxweşkertir (comparative)
herî dilxweşker (merkezî) (superlative)
tewrî dilxweşker (rojavayî) (superlative)
dilxweşkertirîn (soranîzm) (superlative)


dilşaker

dilşakertir (comparative)
herî dilşaker (merkezî) (superlative)
tewrî dilşaker (rojavayî) (superlative)
dilşakertirîn (soranîzm) (superlative)
dilşadker


bilqok

bilqoktir (comparative)
herî bilqok (merkezî) (superlative)
tewrî bilqok (rojavayî) (superlative)
bilqoktirîn (soranîzm) (superlative)

ava ku dibilqe anku bilqe-bilqê dike
(bi taybetî dema ku dikele)


bizdandî

behecandî, tirsandî, xofandî, bizdiyayî, tirsiyayî, behecî,
kesa/ê ku hatiye bizdandin / tirsandin


behecandî

behecandîtir (comparative)
herî behecandî (merkezî) (superlative)
tewrî behecandî (rojavayî) (superlative)

bizdandî, tirsandî, xofandî, bizdiyayî, tirsiyayî, behecî,
kesa/ê ku hatiye behecandin / tirsandin


tirsandî

behecandî, bizdandî, xofandî, bizdiyayî, tirsiyayî, behecî,
kesa/ê ku hatiye tirsandin


kûrûdûr

kûrûdûrtir (comparative)
herî kûrûdûr (merkezî) (superlative)
tewrî kûrûdûr (rojavayî) (superlative)
kûrûdûrtirîn (soranîzm) (superlative)
kwîr û dwîr
kûrkûr
kûr û dûr
kûr-û-dûr
kûr-kûr

lêkolînek kûrûdûr

Herçend kûrûdûr di dîroka Îbn ul-Ezreq de jê nehatibe gilîkirin jî filehên yaqûbî di ss. 5/11 de li Meyafarqînê xwedî metranî bûne (Vryonis, 53). Î

Carole Hillenbrand: The Encyclopaedia of Islam, New Edition, Volume VI, Leiden, E.J.Brill, 1991., wergera ji îngilîzî: Rojen Barnas, wergirtin ji malpera: http://amedlideniz21.blogcu.com, 10/2010


hûrûkûr

hûrûkûrtir (comparative)
herî hûrûkûr (merkezî) (superlative)
tewrî hûrûkûr (rojavayî) (superlative)
hûrûkûrtirîn (soranîzm) (superlative)
hûr û kûr
hûr-û-kûr

lêkolînek hûrûkûr

Eşkere ye, li Tirkiyê her tişt pirr hûrûkûr ji bo tinekirinê tê deribandin û hûnandin.

Rêşat Sorgul: Başûr dê bibe Başûr, Aktuelbakis.org, 11/2008


ber bi xwarê ve

ber bi xwarê vetir (comparative)
herî ber bi xwarê ve (merkezî) (superlative)
tewrî ber bi xwarê ve (rojavayî) (superlative)
ber bi xwarê vetirîn (soranîzm) (superlative)
berev xwarê ve
ber bi xwarê

ber bi jêr ve, ji serî ve ber bi binî ve,
ber bi jêr de, jêr ve, ber bi binî ve, jêr de


ber bi jêr de

ber bi jêr detir (comparative)
herî ber bi jêr de (merkezî) (superlative)
tewrî ber bi jêr de (rojavayî) (superlative)
ber bi jêr detirîn (soranîzm) (superlative)
berev jêr de
ber bi jêr

ber bi xwarê ve, ji serî ve ber bi binî ve,
ber bi jêr ve, jêr ve, ber bi binî ve, jêr de


biring

biringtir (comparative)
herî biring (merkezî) (superlative)
tewrî biring (rojavayî) (superlative)
biringtirîn (soranîzm) (superlative)

hişk, req, pêt, peyt, çekûr
 (ne ruhn yan nerm)


çekûr

çekûrtir (comparative)
herî çekûr (merkezî) (superlative)
tewrî çekûr (rojavayî) (superlative)
çekûrtirîn (soranîzm) (superlative)

hişk, req, biring, pêt, peyt,
 ne ruhn yan nerm


peyt

Eve zelamekê peyt e.


dêwane

dêwanetir (comparative)
herî dêwane (merkezî) (superlative)
tewrî dêwane (rojavayî) (superlative)
dêwanetirîn (soranîzm) (superlative)


çazan

* ça- (çê, ço,çak) + -zan
* to- (tê, tû) + -zan
# Peyva çê an çak tê maneya rind û baş.Lêbelê cureyeke din a vê peyvê heye ew jî tu,to tê ye. Nimûne 1:tew tew tew ango tu tu tu .Nimûne 2: Filan kes ne tu mêr e. Bêvan kes ne tu jin e ango ew ne mêr û jinên baş in.

qoz, goz, joker, tozan di leyistika xaran,gûzan û kawan de an di yên keviran de goza herî no xara herî bixêr kevirê yeman ku her tim qezenc dike,yan jî kawê her tim çik tê re re dihate gotinê û tê gotinê.

hişmend, hişyar, biaqil, aqildar, zana, karzan


mirbar

mirbartir (comparative)
herî mirbar (merkezî) (superlative)
tewrî mirbar (rojavayî) (superlative)
mirbartirîn (soranîzm) (superlative)

mirok, mirek, fanî, ne nemir, ne ebedî, ne mayinde,
kesa/ê yan tişta/ê ku bivê-nevê dê carekê bimire yan bêt kuştin yan nemîne

Madem xanîkê me ne xweragir e,
neheqî ye em bê mey bin, bi tenê bin.
Ta kengî dê dinyayê têk vedî? Nê bo yê mirbar
ti ferq nake ka dinya afirandî ye yan herheyî ye.

Omer Xeyam: Perdeya şermê rake, wergerandin: Husein Muhammed, Kulturname.com, 9/2008


mir

mirtir (comparative)
herî mir (merkezî) (superlative)
tewrî mir (rojavayî) (superlative)

Tahma dimsa we mir e.


aborijînal

aborijînaltir (comparative)
herî aborijînal (merkezî) (superlative)
tewrî aborijînal (rojavayî) (superlative)

Bi rêya îngilîzî aboriginal yan Aboriginal ji latînî ab origine (ji destpêkê ve, ji serî ve)

/ɑːboːɾɪʒiːˈnɑːl/

xwecihî, resen, eslî, orijînal
(bi taybetî miletên ku ji berê ve li welatekî dijîn, xasma gelên ne-ewropî yên Awistralyayê


xwînawî

bûyera ku dibe yan bûye sedema kuştina gelek mirovan

şerrek xwînawî


sensîtîv

sensîtîvtir (comparative)
herî sensîtîv (merkezî) (superlative)
tewrî sensîtîv (rojavayî) (superlative)
sensîtîf

Ji fransî [Peyv?] yan îngilîzî sensitive ji sense (hest)


nexwaz

nexwaztir (comparative)
herî nexwaz (merkezî) (superlative)
tewrî nexwaz (rojavayî) (superlative)
nexwaztirîn (soranîzm) (superlative)
nexwez

bêdil, dilnexwaz,
 kesa/ê ku tiştekî naxwaze,
kesa/ê ku hez nake ku tiştekî bike


goganî

Mîna gogê grover, wekî gogê grover, hertiştekî di şikl û dirûvê gogêde ye

Tişt yan jî bûyerek ku bandor li seranserê dinyayê heye, têkildarî hemû cîhanê yan jî dinyayê


grover

grovertir (comparative)
herî grover (merkezî) (superlative)
tewrî grover (rojavayî) (superlative)
grovertirîn (soranîzm) (superlative)
glover
gerîn
gilok
gindirîn
gindor
gog


serav

seravtir (comparative)
herî serav (merkezî) (superlative)
tewrî serav (rojavayî) (superlative)

Di çandiniyê de avdaniya yekem. Avdaniya ku dema şax tê dayîn tê kirin.

Ez ê îro biçim îsotan serav bikim.

Ferhenga Zaravên Teknîkî, TMMOB (Türkiye Mühendis ve Mimar Odaları Birliği


pixût

Kesa/ê xwe ji têkilyên civakî/komelayetî dûr digre, bi hizrên xwe ve dibile û berê xwe dide hendirê xwe.

Yanê xwe di nava xwe da, di derûniya xwe da girtin e, yan jî dîlê cîhana xwe ya hundirîn e pixûtî. Kesên pixût bi derûdorên xwe re têkiliyan pir zehmet datînin. Ji têkiliyên hevaltî û dostiyê direvin.

Pixûtî, Evdila Dirêj, avestakurd.net 12/11/2010


qaneker

Yan ne ji bo me wekî hereket û wekî gel ti beyan û rûdan ne qaneker û têrker in.

2011, KCK dixwaze ko Ocalan rêbertiya wê ya pratîkî jî bike https://web.archive.org/http://nefel.org/articles/article_print.asp?ArticleNr=6037 arşîv, nefel.org


qayilker

qaneker

Kesa/ê yan tişta/ê ku kesekî qayil dike.

Gelek kesên ku li ser Şêxadî nivîsîne, hewilda ne eslê wî bi emewiyên ereb ve girê bidin û bi wî rengî wan ji kurdan dûr bixin, lê çi delîlekê wan yê qayilker li ser vê îdiaya wan nîne.

Sidqî Hirorî, Şêxadî (1075-1162) https://web.archive.org/http://candname.com/sexadi-1075-1162/ arşîv, candname.com

Di rastiyê de ti kes bi qasî kesên ku beşdarî di şer de kirine, bidawîjatina wan şeran naxwazin. Pêwîst e nîqaşeke qayilker hebe derbarê armancên konkirêtî yên têkildarî rewşa ewehiyê û babetên din.

2020, Mecîd Nizamedîn Gilî, Pisporên rojavayî xalên herî lawaz û bihêz ên Kurdan destnîşan kirin https://web.archive.org/https://www.rudaw.net/kurmanci/world/080320204 arşîv, rudaw.net


xweperist

xweperisttir (comparative)
herî xweperist (merkezî) (superlative)
tewrî xweperist (rojavayî) (superlative)
xweperest
xoperest
xoperist
xuperest
xuperist

xwehez, egoîst, kesa/ê ku zêde ji xwe hez dike,
 ezperist, ezez,
 kesa/ê ku pûte bi berjewendiyên xwe yên şexsî dike û yên giştî paşguh dike

narsîst, xweheyran^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


pitik pitikî

Bi gelek pitikan ve xemilandî, hebûna gelek pitikan li ser zemînekê

Kirasê pitik pitîkî li keça min hatiye


xwedîgotin

xwedîgotintir (comparative)
herî xwedîgotin (merkezî) (superlative)
tewrî xwedîgotin (rojavayî) (superlative)
xwedangotin
xudangotin
xwidangotin

desthil

Kesa/ê ku xelk qedir û qîmetê dide gotinên wê/wî.

Serokwezîrê Kurdistanê Berhem Salihî jî got li Iraqê û li derve wisa dihat hesabkirin ku rola kurdan di destnîşankirina siyaseta Iraqê de zêde nemaye lê belê helwêst û rêberiya serokê Kurdistanê Mesûd Barzanî nîşan da ku kurd li Iraqê û herêmê xudangotin in û ji bo vê jî spasiya serokê Kurdistanê kir.


riziyayî

Tiştek ku saxlembûna xwe wenda kiribe, bi taybetî ji ber kevnbûnê yan jî şert û zirûfên hewayê,
 Qamyona me di gumrikê ji ber ku malê qaçax tê de hat girtin wê kişandin sehaya gumrikê. Ev 5 sale li bin baranê riziya. Heyfa wê welehî.

kirmî, kûfîkî, genî,
tiştên ku kirm yan bakterî ketiniyê,
tiştên ku kirm yan bakterî di nav de hene û loma êdî nayên xwarin yan bêhnek nexweş jê tê


êwrî

Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.


rûken

rûkentir (comparative)
herî rûken (merkezî) (superlative)
tewrî rûken (rojavayî) (superlative)

Maseyeke pir dirêj û li dora wê jî merivên rûken. Bi tirkî û kurdî mûsîka welêt. Çend dengbêj û sazbend. Her texlît xwarin û vexwarin. Bêgûman, araq jî.

2005, Mehmed Uzun, Siya Evînê, İthaki Yayınları, Stembol, r. 53, ISBN 975-273-098-1


kenok

kenoktir (comparative)
herî kenok (merkezî) (superlative)
tewrî kenok (rojavayî) (superlative)
kenoktirîn (soranîzm) (superlative)

Di hevpeyvîna Pişka Kurdî ya Dengê Amerîkayê de, senarîst û yek jî lîstikvanên vê rêzefîlmê, Murad Batgî behsa vê fîlme dike û dibêje, bi vê fîlmê em dixwazin nêrîna neyênî ya li hember Kurdan biguherin. Heta niha di fîlman de Kurd wekî kesên nezan û nexwendî dihatin nîşandan, lê bi vê fîlmê em nîşanî herkesî didin ku Kurd jî mirovên xwendî, gihiştî û kenok in.


miştaq

miştaqtir (comparative)
herî miştaq (merkezî) (superlative)
tewrî miştaq (rojavayî) (superlative)
miştaqtirîn (soranîzm) (superlative)
muştaq
miştax

xwazyar

Kesê ku dixwaze tiştekî bike; kesê ku ne ji bêdilî yan neçarî tiştekî dike.

Gava ev îdîa hatin kirin, bi rastî meriv ecêbmayî dima. Heta nuha burokrasiya dewletê, bi taybetî jî eskeran ku ew miştaq in gelek caran daxwiyanî û muxtirayên siyasî bidin, bi tu riyê îşaretek nedan ku ew li gel çareseriyeka ji ya AKP-ê pêşdetir in, an ew dixwazin lê AKP nahêle.

Mûrad Ciwan: Ka dewletê dixwest, AKPê nedihişt?, Netkurd.com, 12/2010


minêkar

minêkartir (comparative)
herî minêkar (merkezî) (superlative)
tewrî minêkar (rojavayî) (superlative)
minêkartirîn (soranîzm) (superlative)

dilxwaz

Kesa/ê ku dixwaze tiştekî bike; kesa/ê ku ne ji bêdilî yan neçarî tiştekî dike.

hewedar, xwekar, xwastekar, xwezîker^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


bidil

bidiltir (comparative)
herî bidil (merkezî) (superlative)
tewrî bidil (rojavayî) (superlative)
bidiltirîn (soranîzm) (superlative)


xwezkar

xwezkartir (comparative)
herî xwezkar (merkezî) (superlative)
tewrî xwezkar (rojavayî) (superlative)


xwezîker

xwezîkertir (comparative)
herî xwezîker (merkezî) (superlative)
tewrî xwezîker (rojavayî) (superlative)
xwezîkar
xwezkar


xwezîkar

xwezîkartir (comparative)
herî xwezîkar (merkezî) (superlative)
tewrî xwezîkar (rojavayî) (superlative)


arezûmend

arezûmendtir (comparative)
herî arezûmend (merkezî) (superlative)
tewrî arezûmend (rojavayî) (superlative)
arezûmendtirîn (soranîzm) (superlative)
ئارەزوومەند (Kurdish-Arabic)

/ɑːɾɛzuːˈmɛnd/


hewesdar

hewesdartir (comparative)
herî hewesdar (merkezî) (superlative)
tewrî hewesdar (rojavayî) (superlative)
hewesdartirîn (soranîzm) (superlative)

dilxwaz, minêkar, bidil, xwezkar, xwezîkar, arezûmend, arezûdar, xwezyar, xwazyar, xwezîyar, xwestekar, miştaq,
kesa/ê ku dixwaze tiştekî bike,
kesa/ê ku ne ji bêdilî yan neçarî tiştekî dike

xwekar, xwastekar, xwezîker^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


arezûdar

arezûdartir (comparative)
herî arezûdar (merkezî) (superlative)
tewrî arezûdar (rojavayî) (superlative)
arezûdartirîn (soranîzm) (superlative)


xwezyar

xwezyartir (comparative)
herî xwezyar (merkezî) (superlative)
tewrî xwezyar (rojavayî) (superlative)


xwazyar

xwazyartir (comparative)
herî xwazyar (merkezî) (superlative)
tewrî xwazyar (rojavayî) (superlative)
xwezyar
xweziyar
خوازیار (Kurdish-Arabic)

arezûmend

Kesê ku dixwaze tiştekî bike, kesê ku ne ji bêdilî yan neçarî tiştekî dike.


xweziyar

xweziyartir (comparative)
herî xweziyar (merkezî) (superlative)
tewrî xweziyar (rojavayî) (superlative)


xwestekar

xwestekartir (comparative)
herî xwestekar (merkezî) (superlative)
tewrî xwestekar (rojavayî) (superlative)


xwastekar

xwastekartir (comparative)
herî xwastekar (merkezî) (superlative)
tewrî xwastekar (rojavayî) (superlative)
xwestekar


guherrîner

Ji bo guhertoya rastnivîsî binêre guherîner.


organîk

organîktir (comparative)
herî organîk (merkezî) (superlative)
tewrî organîk (rojavayî) (superlative)
organîktirîn (soranîzm) (superlative)

Deyn ji îngilîzî organic yan ji fransî organique, belkî bi rêya tirkî organik, taliyê ji latînî organicus, binêre organ + -îk.

Him serdozgeriya Diyarbekirê û him jî serdozgeriya dadgeha bilind ya Enqerê îdia dikin ku têkiliyek organîk ("bingehîn") di navbera Kongreya Civaka Demokratîk û BDP-ê de heye û ev yek û qanûna partiyên siyasî li hev nake.

siriştî, ekolojîk, tiştê ku di çandina wî de madeyên kîmyayî nehatine bikaranîn

Zozanê Sînekê bû cihê hingivê organîk


deşarj

Şêwaza stiranbêjiya te naşibe stiranbêjên heyî. Dema mirov li muzîka te guhdarî dike, hinekî deşarj dibe, hestek pozîtîf çêdike. Te ev şêwaz çawa peyda kir?

Maşallah Dekak ji Xêro Ebbas dipirse, Aknews.com, 12/2010


tagir

Kesa/ê ku bi nesaxiya tayê (taya sar yan taya germ) ketiye yan dikeve.


xafil

bêhay

Ji tiştekî nehaydar, ne agadar, ne serwext.

abal

Kesa/ê ku ji ser rêya rast (bi taybetî ya li gor dînî) varrê bûye û guneh kirine yan gunehan dike.

Li Tirkiyeyê û bakurê Kurdistanê di destpêka havîna bêt de hilbijartinên giştî dê çêbin lê belê tansiyona siyasetê her ji niho ve germ dibe û partiyên siyasî rexneyên dijwar li hev digirin. Serokwezîrê tirkan Erdogan di gelek rexneyên xwe yên li BDP-ê de dikare heq be û ji aliyê siyasî ve ew çi rexneyan li BDP-ê digire bila bigire lê belê çênabe ko Erdogan xwe ji Xwedê xafil bike û gotinên ko esl û esasê wan nîne bibêje.


dorfireh

dorfere
dorfereh
dorfire
dorferhe
dorfirhe
dewrfireh

Serokkomarê Tirkiyeyê Abdullah Gul 30’ê kanûnê tê Amedê. Ev hatin girîng e. Bendewarî ew e ku Gul ji Amedê peyama sersalê ya ji bo tevahiya Tirkiyeyê bide. Gul dê li Amedê çi bêje? Bêguman, şêwirmendên wî dorfireh li ser peyama ku ew ê bide dixebitin. Her wiha divê paşguh neyê kirin ku Gul piştî civîna MGK’ê [Encûmena Asayîşa Neteweyî] ya dawiya salê pêk bîne dê bê Amedê. Ev noqte, peyama Gul dê bide hê jî giranbuhatir dike. Lewre tiştên ku Gul dê li Amedê bîne ziman, dê wekî peyamên di civîna MGK’ê de hatine rafînekirin bêne qebûlkirin. Ligel raya giştî ya Tirkiyeyê siyaseta kurd jî dê peyamên ku li Amedê bêne dayîn wisa şîrove bike.

12/2010, Adil Zozanî, Heke Abdullah Gul kurd bûya, Welat.com


biserûber

biserûbertir (comparative)
herî biserûber (merkezî) (superlative)
tewrî biserûber (rojavayî) (superlative)
biserûbertirîn (soranîzm) (superlative)
serûber

Serokê Ak Partiyê Erdogan gelek caran gotinên ne di rê de dike û paşê heval û arîkarên wî mecbûr dibin ko hinekê rewşê serûber bikin.


birêkûpêk

birêkûpêktir (comparative)
herî birêkûpêk (merkezî) (superlative)
tewrî birêkûpêk (rojavayî) (superlative)
birêkûpêktirîn (soranîzm) (superlative)
برێکوپێک (Kurdish-Arabic)
bi rêk û pêk
rêkûpêk
rêk û pêk

biserûber, durist, rast, sererast, edil,
 her tişt li cihê xwe yê dirist


elegant

eleganttir (comparative)
herî elegant (merkezî) (superlative)
tewrî elegant (rojavayî) (superlative)
eleganttirîn (soranîzm) (superlative)

Bi riya îngilîzî elegant yan fransî élégant, ji latînî elegantia, elegans (“ya/yê ku dizane bibijêre”).

şayeste, şayîk, şengûşox, spehî, delal, maqûl, jêhatî, bijare

Fîstanên elegant û femînîn yên salên 20 û 30î vegeriyan. Mirov dikare modernû elegant be. Dibêjin tiştê baş herdem dubare dibe. Ji ber vê yekê ye ku fîstanên salên [19]20 û [19]30î û xwediyên modayê niha careke din li pêş in.

xweşik, şîrîn^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


sosyaldemokrat

Çepgirên nerm, alîgirên sosyaldemokrasiyê.

Parlamenterê Şirnexê yê Partiya Aştî û Demokrasiyê (BDP) Hasip Kaplan behsa CHPê (Partiya Gel ya Komarî li Tirkiyê) jî kir û got ew nikare bibe partiyeke sosyaldemokrat.


duzimanî

kesa/ê ku du zimanan dizane yan bi du zimanan dipeyive

mirovên duzimanî

tişta/ê ku bi du zimanan hatiye nivîsîn yan tê pêşkêşkirin

bernameyên duzimanî

welatê yan devera ku du zimanên fermî yan bikaranînê hene

Berpirsekê bilind li belediyeya bajarê Diyarbekirê got belediyeya Diyarbekirê belediyeyeka duzimanî ye.


porsor

pirçsor

Kesa/ê ku rengê porê wê anku pirça wê sor e.


umûmî

tevayî, piranî^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


femînîst

Ji îngilîzî feminist, ji latînî femininus + -îst.

kesa/ê ku daxwaza bicihanîn û zêdekirina mafên jinan dike

Nivîskara femînîst Hîdayet Şefkatli Tuksal, di kanala Habertürk de behsa hebûna cemaetek îslamî kir û tofanek kesanedî rakir. Hîdayet Şefkatli Tuksal, mêrê xwe ji xwe berdide û dibêje: "Min bi rêya nasek xwe ew nas kir û min bi çavê serê xwe dît. Gava ez çûm mala jinikê, min keçek ciwan di mala wê de dît. Piştî pirsê, jinikê got „ew hewîya min e, min ji mêrê xwe re aniye".


terwende

terwendetir (comparative)
herî terwende (merkezî) (superlative)
tewrî terwende (rojavayî) (superlative)
terwendetirîn (soranîzm) (superlative)
tewrende

kêm, kêmpeyda, bêzin, nadîr, degmen
tiştê ku kêm heye

Zewqa cama 'işqê nakit ger nekit imsak-i rûh
Dil bi tayek nêrgizan de, nazikek terwende de
Gul dikin teşbîhê xaran her xes û xaşak-i rûh

nadir, hindik^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


bipaşil

bipaşiltir (comparative)
herî bipaşil (merkezî) (superlative)
tewrî bipaşil (rojavayî) (superlative)
bipaşiltirîn (soranîzm) (superlative)
bipaxil
stewr


xişûxalî

Ji ber kelekela germa havînê meriv nedihewî û xişûxalî dibû.


çolemêrgî

Kesa/ê yan tişta/ê Çolemêrgê anku yan têkildarî wê.


haş

haştir (comparative)
herî haş (merkezî) (superlative)
tewrî haş (rojavayî) (superlative)
haştirîn (soranîzm) (superlative)


teokratîk

teokratîktir (comparative)
herî teokratîk (merkezî) (superlative)
tewrî teokratîk (rojavayî) (superlative)
teokratî

Herçend e bi gotin nebêje jî, rejîma teokratîk (ya Îranê) ji destekê ne bêpar e: Qet paxavê bi hişyarîyên rojavayiyan nake û ne xema wê ye. Li gel vê yekê jî hebûna wê pir qels bûye, lewre weke ku serokkomarê tirk Abdullah Gul jî 14ê sibatê di dema gera xwe ya Tehranê de dest nîşan kir: "Gava serokên dewletê guh nedin daxwazên neteweya xwe, hingê gel bixwe bi wê peywirê radibe."

Serge Halimi, .lemonde-kurdi.com, hj. 16, /2011


ecêb-ecêb

ecêb-ecêbtir (comparative)
herî ecêb-ecêb (merkezî) (superlative)
tewrî ecêb-ecêb (rojavayî) (superlative)
ecêb-ecêbtirîn (soranîzm) (superlative)
ecêb ecêb
ecêbecêb

Roj-bi-roj hijmara deriyên nûçeyan û torgehên (websaytên) kurdî û kanalên radyoyî û televizyonî yên kurdan zêde dibe. Lê mixabin, hemî jî miştî şaşiyên ecêbecêb in.

Lezgîn Çalî: Xwediyên kurdan û zimanê kurdî kurdînezan in?, Nefel.com, 5/2011


qetqetî

perçe perçe, bi qetandin an qusandinê kirin gelek perçeyên hûrik û piçûk

Piştî gereke dirêj ber êvarî rastî laşên wan ên qetqetî hatin. Guran ew tew ji hevdû belav kiribûn.

2016, Çapa Duyem, Mihemed Şarman, Pirça Winda, Avesta, r. 37, ISBN 978-605-5585-41-9

Ew jî nemerdiyê nake, hema radibe ser xwe, radihêje şûrê xwe li serê mar dixe û dike qetqetî. Sê çar çêlikên baz hene, her çêlikekê qetekî datîne ber wan û yekî jî datîne dera hanê.

Eslîxan Yıldırım, Herdemciwanê, Enstîtuya Kurdî ya Amedê, Çapa yekemîn, 2009, rp:15

Bayê ku bi kelecahdeke şaşwaz, qetqetî û belawela ku nizane ber bi kuderê ve bisûre, bi toz û tirabêlka deştê, şevê distirê.

Îrfan Amîda, Şevek Şîzofren, Weşanên Lîs, 2018, r. 5, ISBN 9786058152175


hîmdar

bibingeh

Tişta/ê ku bingeh heye, tişta/ê ku bingehê wê/wî qayîm e.


homograf

peyvên hevtîp,
peyvên ku wek hev tên nivîsîn lê wateya wan û carina gotina wan jî ji hev cuda ye

"Par" (sala borî) û "par" (behr, pay, parçe) homograf in lê ne homofon in anku wek hev tên nivîsîn lê wek hev nayên xwendin û wateya wan jî ji hev cuda ye."
"Ber" (berhem), "ber" (kevir) û "ber" (li ber, li pêş) hem homograf û hem jî homofon in anku wek hev tên nivîsîn û hev tên xwendin û wateya wan ji hev cuda ye.


konfederal

konfederaltir (comparative)
herî konfederal (merkezî) (superlative)
tewrî konfederal (rojavayî) (superlative)
federal
herêmî
navendî
otonom
unîter
xweser

têkildarî konfederasyonê,
welatên yan deverên ku konfederasyonekê pêk tînin

Mijara din ya girîng jî ew e ku divê kurd biryara bidin ku dewletek serbixwe dixwazin, an dewletek federal û konfederal dixwazin. Hîç şik tune ye ku kurd jî, xwediyê mafê çarenivîsiya xwe ne, ev mafê xwe gorî fêde û berjewendiya xwe dikarin bi kar bînin. Kurd, heger dewletek serbixwe dixwazin ava bikin, wê demê bi neteweya tirk re hewcedariya wan peymenek hevbeş nîn e. Kurdan, piştî dewleta xwe ya serbixwe ava kirin, heger biryar dabûn ku ew dewleta bibe dewletek demokratîk û makezagonî, wê demê jî, ji bo dewleta xwe makezagonek pêk tînin. Heta niha jî, helwesta dewleta tirk ya kolonyalîst ji bona kurdan ji derveyî dewletek serbixwe tu çare û rê nehiştibûn. Lê di van salên dawî de dema ku ji makezagonek nû tê bahs kirin û hebûna kurdan wek netewe de facto/fîîlî hat pejirandin, derfet çêbû ku kurd û tirk bi hev re ji bona dewletek hevbeş hewil bididn. Ew dewleta jî, gorî ceribandinên neteweyên dinyayê, dewleta federal e.

Îbrahîm Güçlü: Platforma Makezagona Dewleta Federal Pêwîst e, di Netkurd.com de, 5/2011


berdirêj

berdirêjtir (comparative)
herî berdirêj (merkezî) (superlative)
tewrî berdirêj (rojavayî) (superlative)
berdirêjtirîn (soranîzm) (superlative)

Bi baweriya gelekan, bûyerên vê dawiyê yên Rojhilata Navîn dê ji bûyerên herî giring yên sedsalekê bin ko hêşta em li destpêka wê ne. Lê bi dîtina min, pirraniya welat û neteweyên herêmê jibo hema bibêje hemî salên berdirêj yên sedsala 20ê, tûşî guhartinên mezin bûn. Bi gotina hizirvanekê emrîkayî, guhartinên ko di sedsala 20ê da bi ser welatekê mîna Erebistana Seûdî da hatin ji hemî wan guhartinan mezintir û bileztir bûn ko di van sêsed salên bihurî da bi ser Brîtanyayê da hatine.

Lezgîn Çalî: Sedsala 21-ê sedsala kurdan e, Nefel.com, 5/2011


peyhatî

Kesa/ê yan tişta/ê ku li pey kesek yan tiştek din hatiye yan tê.

Lekolînên heyî yên li ser siyaseta dijwar pirê caran dînamîkên tevgera kolektîf weke encama bûyerên peyhatî yên di siyaseta netewî û navnetewî de rave dikin.

Kurdish Studies - Volume 8 Issue 2 - October 2020 https://web.archive.org/http://books.google.com.tr/books?id=jfYEEAAAQBAJ&pg=PA245&dq=%22peyhat%C3%AE%22&hl=&cd=1&source=gbs_api arşîv, Ronay Bakan, Transnational Press London, r. 245


ilmdar

agadar, haydar, hayjêheyî, hişyar, serwext


relatîv

relatîvtir (comparative)
herî relatîv (merkezî) (superlative)
tewrî relatîv (rojavayî) (superlative)
relatîvtirîn (soranîzm) (superlative)
relatîf
rolatîf
rolatîv

tiştê ku li gor bawerî û dîtinên xelkê cuda ye


pêşwext

pêşwexttir (comparative)
herî pêşwext (merkezî) (superlative)
tewrî pêşwext (rojavayî) (superlative)
pêşwexttirîn (soranîzm) (superlative)
pêşwaxt
hevwext
newext

pêşdem, pêşçax, pêşkat, pêşzeman, zû,
berî dema plankirî,
berî dema normal

Her weha îdiaya wê çendê jî tê kirin ku “Dewleta kûr” û “PKKya kûr” piştî hilbijartinan jî dê bi hev re li herderê Tirkiyeyê çalakiyan pêk bînin û tê gotin, “Daxuyaniya Abdullah Ocalanê ku li Îmraliyê girtî ye, vê çendê piştrast dike ku gotibû eger heta 15ê hezîranê çareserî pêk nayê, dê qiyamet rabe.” Li gor nûçeyê armanca vê planê ew e ku piştî hilbijartina 12ê hezîranê, rê li ber hilbijartineke pêşwext bê xweşkirin û rêgirî li pêkanîna destûreke nû bê kirin.


sergirtî

pirçgirtî

Kesa/ê ku serê xwe bi cilekî niximandiye (bi taybetî jin bi kefiyan û zelam bi kum yan şaşikan).

rûpoşî

Kesa/ê ku hem ser û hem jî serûçavên xwe niximandine.

Xanî yan cihek din yê bi serban, ew cihê an jî tiştê ku serê wî nixamtî ye.

Tişta/ê ku di hindirê xaniyekî ve tê çandin yan mezinkirin.


bedbîn

bedbîntir (comparative)
herî bedbîn (merkezî) (superlative)
tewrî bedbîn (rojavayî) (superlative)
bedbîntirîn (soranîzm) (superlative)

reşbîn, pesîmîst, bêhêvî, ne hêvîdar,
kesa/ê ku bawerî bi biserketinê nîne


derasa

derasatir (comparative)
herî derasa (merkezî) (superlative)
tewrî derasa (rojavayî) (superlative)
derasatirîn (soranîzm) (superlative)
derase

ne asayî, ne normal, gelek ji normaliyê cuda yan dûr


serkut

serkuttir (comparative)
herî serkut (merkezî) (superlative)
tewrî serkut (rojavayî) (superlative)

Çewisandin, tepeserkirin, zilm û zordarîlêkirin.


rêzgir

rêzgirtir (comparative)
herî rêzgir (merkezî) (superlative)
tewrî rêzgir (rojavayî) (superlative)
rêzgirtirîn (soranîzm) (superlative)

rêz (qedir, qîmet, ihtiram) + -gir (< girtin)

qîmetgir, qedirgir, rûmetgir, biîhtiram,
kesa/ê ku rêzê li kesekî yan tiştekî digire

Mesela cum’eyên sivîl û tendensa nuh a berpêçûna nirxên dînî ya BDP-ê gelek hêrsa Erdogan anî ku wî bi dezînformasyonên ”azana kurdî”, ”zerduştî” û ”pêxemberiya Öcalan” xwest kampanya kurdan zeîf bixe. Lê esas reweşa nuh divê pirtir kêfa Erdogan bîne, wî teşwîq bike ku BDP/PKK ji rengê kemalîzma ateîst ber bi sekuleriya demokratîk a rêzgira nirxên dînî ve biçe.

Mûrad Ciwan: Encamên hilbijartinên Tirkiyeyê, Netkurd.com, 6/2011


sînerjî

Ji yewnaniya kevn συνεργία (hevkarî, alîkarî) ji σύν (hev-) + ἔργον (kar)

qezenca ku bi hevkariya yan têkilkirina çend tiştan yan koman peyda dibe

Di bihêzbûna Blokê de rola yekîtiya kurdan û sînerjiya ku wê da civakê giring e, lê gava meriv li rewşa çepên tirk, rêjeya hemû versiyonên çep û sosyalîst; hetta partiyên rast û mihafezekar ên dervayî parlamentoyê dinêre, ew her du parlamenerên tirk ku ji Stenbolê û yê ji Mersînê ketin parlamentoyê her çendîn muhtemelen ê tendenseka cuda bidin grûba parlamentoyê a BDP-ê. Lê divê rastî jî bê eşkerekirin ku van hersê kesan di tepsiyeke zêrîn de parlamenterî ji destê berpirsên PKK-ê û BDP-ê girt. Hêza wan bi xwe muhtemelen ji %1-ê jî kêmtir e. Ew bi belaşî bi dengê kurdan çûn parlamentoyê. Ev, bi awayekî ji paradîgmaya îdeolojîk tê, ne encama îhtîyaciya rasyonalîteya kurdan, ne jî ya demokrasiya Tirkiyeyê ye.


xweşhal

Ji xweş + hal, kurmancîkirina soranî xoşhal.

dilxweş, kêfxweş, dilşad, bextiyar, bextewer, razî

Wezîrê Xwendina Bilind û Lêkolînên Zanistî yê Hikûmeta Herêma Kurdistanê Profesor Dilawer Ebdulezîz jî di civînê de xweşhaliya xwe derbirî û da zanîn ku li gor wî ew destpêşxweriya hikûmeta Tirkiyeyê û zanîngeha navborî dê bibe xaleke nû a werçerxan di pêwendiyên stratejî yên di navbera her du aliyan de.

şad, şadan, şa^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


şênber

şênbertir (comparative)
herî şênber (merkezî) (superlative)
tewrî şênber (rojavayî) (superlative)

berceste, nêrbaran, mişexes, girgîn, berçav, konkret,
ne abstrakt yan teorîk yan sembolîk

Bloka Kurdî: Heta pêngavên şênber neyên avêtin em naçin meclîsê


xwînbexş

xwînder

Kesa/ê ku hin ji xwîna xwe dide nexweşxaneyekê daku kesek din pê bêt dermankirin.

Li Bêtwênê grûpek 3 hezar xwînbexşan kom dike


operasyonel

operasyoneltir (comparative)
herî operasyonel (merkezî) (superlative)
tewrî operasyonel (rojavayî) (superlative)
operasyoneltirîn (soranîzm) (superlative)

: Etîmolojiya vê peyvê nehatiye nivîsîn. Eger tu bi rastî bizanî, kerem bike bişkoka "biguhêre" ya di ser van gotinan re bitikîne û etîmolojiya vê peyvê binivîse. Çavkaniyên ku te ew etîmolojî jê girtiye jî binivîse.

xebatî, emelî, çalakî, operatîv, fîîlî, pratîkî,
têkildarî operasyonekê yan operasyonan


bindîwar

bindîwartir (comparative)
herî bindîwar (merkezî) (superlative)
tewrî bindîwar (rojavayî) (superlative)
bindîwartirîn (soranîzm) (superlative)

bin- + dîwar. Bi wateya "karmendên kar nakin lê meaş werdigirin" ihtimal e ku di rastiya xwe de ne "bindîwar" lê bendîwar be ku nêzîkî bendewar e.

Ev nêzîka mehekê ye bi fermana Serokê Herêma Kurdistanê, komîteyek bo yekkirin û reform û kêmkirina pasevanên berpirs û dezgehên hikûmetê û partiyan pêk hatiye û heya vêga jî hikûmet û parlamento li ser diyarkirina hejmara pasevanên berpirsên hikûmî li hev nekirine. Herwiha serokê Herêma Kurdistanê daxwaz ji Wezareta Navxwe û Pêşmerge kiriye, çiqas pêşmerge û pasevanên wan yên bindîwar (karmendê ku naçe ser karê xwe û meaş werdigire) û xeyalî hebin, navên wan bên rakirin.

karmendên ku naçin ser karê xwe lê meaşê xwe werdigirin


himbiz

hembiz
hevbiz
hivbiz
همبز (Kurdish-Arabic)

bor, boş, mişe, stûr, qalind, ne firk, ne fir,
tiştên ku pir di nav hev re li cihekî teng

Berê porê min himbiz bû lê paşî hinekî weriyaye û niha firk bûye.

Daristanên baranê himbiz in lê yên Kurdistanê bi giştî firk in.

Qalin an qalind anko stûr, himbiz anko gellek nêzîkî hevdu [ne], wekî darên rêl an daristanekê, wekî davên mûyên serê mirovekî. Li beranber anko dijberî himbizê firr an tenik dihên bikaranîn: Piştî sih saliyê porê min tenik/firr bûye, lê berê himbiztir bû.

Lezgîn Çalî di koma Zimanê Kurdî ya Facebookê de, 7/2011


bêaheng

bêahengtir (comparative)
herî bêaheng (merkezî) (superlative)
tewrî bêaheng (rojavayî) (superlative)
bêahengtirîn (soranîzm) (superlative)

neharmonîk, ne bi wayekî harmonîk, li dijî harmoniyê, antîharmonîk


bêdestûr

bêdestûrtir (comparative)
herî bêdestûr (merkezî) (superlative)
tewrî bêdestûr (rojavayî) (superlative)
bêdestûrtirîn (soranîzm) (superlative)

Bi zehrê xwe me me'mûr bikî
Tenha me bêdestûr bikî
Mehrem serayê hor bikî


bêizin

bêizintir (comparative)
herî bêizin (merkezî) (superlative)
tewrî bêizin (rojavayî) (superlative)
bêizintirîn (soranîzm) (superlative)

bê destûr, bê hebûna izinê, bê hebûna destûrê


bidestûr

bidestûrtir (comparative)
herî bidestûr (merkezî) (superlative)
tewrî bidestûr (rojavayî) (superlative)
bidestûrtirîn (soranîzm) (superlative)


qijavij

qijavijtir (comparative)
herî qijavij (merkezî) (superlative)
tewrî qijavij (rojavayî) (superlative)
qijavijtirîn (soranîzm) (superlative)
قژاڤژ (Kurdish-Arabic)
gevegij
qeveqij

bûka gundî gevedij e. (giyayê hewşê tehl e)

...mirofekî rihspî û bi gijûvij hat.

1857, Mela Mûsayê Hekarî, Amadekar: Hêmin Omer, Durrû’l Mecalîs, sala weşandinê: 2022, r. 72


bêhnxweş

bêhnxweştir (comparative)
herî bêhnxweş (merkezî) (superlative)
tewrî bêhnxweş (rojavayî) (superlative)
bêhnxweştirîn (soranîzm) (superlative)
bêhinxweş
bênxweş
bihnxweş
bîhnxweş
bînxweş

tişta/ê ku bêhna wê/wî xweş e,
tişta/ê ku bêhna xweş dide,
tişta/ê ku bêhna xweş jê tê


teyar

teyartir (comparative)
herî teyar (merkezî) (superlative)
tewrî teyar (rojavayî) (superlative)
teyyar
bexçe
teyare

Ji erebî طیار (“firok, ê ku difire”); wek "amadeyî firîn, amadeyî çûn". Hevreha soranî تەیار (teyar), belûçî û farisî تیار. Cotrehê teyare.

Li gorî çavkaniyê ew hêza pêşmerge, ku ser bi Wezareta Pêşmerge ye, bi çekên giran hatine teyarkirin û biryar e ku ti destdirêjiya bo ser axa Kurdistanê bêbersiv nehêle.

Perçak ji xakê hatîye nîşankirin û dîwarkirin têda diçînin şînayî û hinek dar û rez ev di zarava xelkê alîyande heye.


amadebaş

amadebaştir (comparative)
herî amadebaş (merkezî) (superlative)
tewrî amadebaş (rojavayî) (superlative)
amadebaştirîn (soranîzm) (superlative)
ئامادهباش (Kurdish-Arabic)

hazir, amade, seferber, hişyar, wirya, miqate, haydar,
 xwehazirkirî li hember talûkeyeke ku belkî biqewime

Wekîlê Wezareta Pêşmerge ya Hikûmeta Herêma Kurdistanê Enwer Hacî Osman ragehand ku hêza pêşmerge di amadebaşiyê de ye bo rûbirûbûna Îranê di her rewşekê de ger sînor bibezînin. Herwiha da zanîn ku hêz ji Dihokê jî çûye devera Pişder û ger pêwist bike dê hêzeke zêdetir jî bişînin navçeyê.


praktîze

praktîzetir (comparative)
herî praktîze (merkezî) (superlative)
tewrî praktîze (rojavayî) (superlative)
praktîzetirîn (soranîzm) (superlative)
پراکتیزه (Kurdish-Arabic)
pratîze

bi cih anîn, pêk anîn, encam dan, xistin pratîkê, di pratîkê de kirin,
ne tenê gotin lê herwiha kirin jî


sift

sifttir (comparative)
herî sift (merkezî) (superlative)
tewrî sift (rojavayî) (superlative)

Li dû axaftin û peyaman, koma dansê ya Alman ku ji 3 hezar kesî pêk hatiye, dest pê kir. Li gel barana sift jî performansa komê gelek bal kişand. Piştre koma bulgarî ya 2 hezar kesî hemû beşdar mest kirin. Di festîvalê de yek ji komên herî balkêş jî koma gîtarê ya 200 kesî bû. Aheng û lihevkirina di navbera gîtarîstan de ji aliyê temaşevanan ve li piyan hat silavkirin û bi çepikan hat pîrozkirin. Herwisa yoga û medîtasyona ku ji aliyê bi hezaran kesî ve hat kirin, bû sedem ku stadyûma Olîmpiyadê di nav bêdengiyeke kûr de bimîne. Armanca yoga û medîtasyonkirinê ew bû ku bikeve nav Pirtûka Rekoran a Guinesê.

Ali Guler Di festîvala cîhanê de deng û rengên Kurdan, Rudaw.net, 7/2011


kokbirr

Ji bo guhertoya rastnivîsî binêre kokbir.


menzîldirêj

menzîldirêjtir (comparative)
herî menzîldirêj (merkezî) (superlative)
tewrî menzîldirêj (rojavayî) (superlative)
menzîldirêjtirîn (soranîzm) (superlative)

çekên ku guleyên wan dikarin dûr bên avêtin,
sarox û moşekên ku dikarin ji cihê avêtinê bigihin derek dûr

topên menzîldirêj

Hêzên eskerî yên tirkan bi balafirên cengê û bi topên menzîldirêj piştî nîvê şevê li başûrê Kurdistanê êrişî bingehên eskerî yên Partiya Karkerên Kurdistanê kirin.


icûbeyî

Niha jî heman berhewakirina daxwazên kurdan bi terminên ucubeyî yên wekî “xweseriya demokratîk” tînin ziman û daxwaza kurdan ya di asta otonomiyê de jî bêşekil û deforme dikin. Yanî karê BDP-ê û DTK-ê ew e ko termînolojiya hiqûqî, îdarî û siyasî ya ko dinya jê fêm dike, ya wekî otonomî, federasyon, konfederasyon û awayên dî yên self-determînasyonê jî di Kurdistanê de yekser bêwate, dejenere û vala bike.

Mihemed Evdila: “Xweseriya demokratîk” û dejenerekirina daxwazên kurdan, Nefel.com, 7/2011


hiqûqî

dadî, dadwerî, dadnasî, qanûnî, şer'î, yasayî, zagonî, hiqûqnasî,
têkildarî hiqûqê,
li gor hiqûqê

edalî, dadmendî, meşrû, adil, lejîtîm, rewa, legal^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


deforme

deformetir (comparative)
herî deforme (merkezî) (superlative)
tewrî deforme (rojavayî) (superlative)
deformetirîn (soranîzm) (superlative)

Ji fransî déformé, ji déformer ji dé- + form + -er

bêteşe, bêdirûv, bêşikil,
tişta/ê ku dirûv / teşe / şikilê wê hatiye xirabkirin


faşîzan

faşîzantir (comparative)
herî faşîzan (merkezî) (superlative)
tewrî faşîzan (rojavayî) (superlative)
faşîzantirîn (soranîzm) (superlative)

faşîstî, faşîstîk, têkildarî faşîzmê, li gor faşîzmê, mîna faşîstan

“Komîteyên gundan”, “konseyên mehele û qezayan”, yên “xwesriya demokratîk” bi pîvan û hêjayîyên sîstemeke demokratîk ya bi pêşketî ve nîne. Ev modeleka sîstemên faşîzan û tîranîk e. Sîstemên demokratîk yên pêşketî, hemî astengên nedemokratîk yên li himberî xweorganîzekirin û xwerêxistinkirina civatê ji navê radikin, civat jî li ser bingeheke demokratîk xwe çawa organîze bike, sîstem jî wê meşrû dibîne û wê diparêze. Ne ko dibêje, "va ye min konsey çêkirin û tenê ev konsey meşrû ne".


tîranîk

tîranîktir (comparative)
herî tîranîk (merkezî) (superlative)
tewrî tîranîk (rojavayî) (superlative)

Ji fransî tyrannique, têkildarî tîran + -îk.

zordestane, zorbazane, stemkarane, zalimane, despotîk, totalîter, diktatoriyel,
têkildarî tîranan yan tîraniyê, li gor tîraniyê, mîna tîranan


binber

binbertir (comparative)
herî binber (merkezî) (superlative)
tewrî binber (rojavayî) (superlative)
binbertirîn (soranîzm) (superlative)

Lê li vir jî em dibîn ew zihniyeta ko ji derveyî xwe, ji keserê mafê jiyanê nas nake derdikeve pêş. Xwedê neke desthilatdariya du polîsan di destê Bengî Yildiz de hebûya, Xwedê dizane dê wî, ji ber pirsên Neşe Duzelê ew di cih de bidaya girtin, dibe ko bi awayekê bihatiya binber kirin jî!


hemûgir

hemûgirtir (comparative)
herî hemûgir (merkezî) (superlative)
tewrî hemûgir (rojavayî) (superlative)
hemûgirtirîn (soranîzm) (superlative)
hemîgir

tevgir, giştgir, berfireh, şamil, giştî, gelemper, umûmî, şamîl,
tişta/ê ku hemû tiştên pêdivî tê de hene,
tişta/ê ku hemû kesan di xwe de dihewîne

Michael L. Chyet navdar e bi zanîna xwe ya li ser zaravayên serekî yên kurdî. Ew rêzkerê materyalên zimanên Rojhilata Navîn e li Pirtûkxaneya Kongresa Emerîkayê. Berê ew berpirsê beşa zimanê kurdî ya Radyoya Dengê Emerîkayê (VOA) bû. Wî herwa profesoriya zimanê kurdî li Zanîngeha Parîsê û Enstîtuya Kurdî ya Washingtonê kiriye. Zanyarê kurd, Emîr Hesenpor, profesorê alîkar li Pişka Şaristaniyên Rojhilata Navîn û Nêzîk li Zanîngeha Torontoyê, li ser vê ferhengê wiha dibêje: "Ev ne ferhengek asayî ye. Ev der-asayî ye. Ew yekem û tekane berhevoka hemûgir ya du sedsalên zanyariya Rojavayî û Rojhilatî ye li ser zaravaya kurmancî ya kurdî ku pirraniya kurdan pê dipeyivin û yek ji zorlêkirîtirîn zimanên dinyayê ye."


şamil

tevgir

Tiştê ku hemû tiştên pêdivî tê de hene, tiştê ku hemû kesan di xwe de dihewîne.


tevgir

tevgirtir (comparative)
herî tevgir (merkezî) (superlative)
tewrî tevgir (rojavayî) (superlative)
تەڤگر (Kurdish-Arabic)
tevgerr

hemûgir, giştgir, berfireh, giştî, gelemper, umûmî, şamil,
tişta/ê ku hemû tiştên pêdivî tê de hene,
tişta/ê ku hemû kesan di xwe de dihewîne


darbecî

Ya/yê ku mîna kesên ku bi darbeyên leşkerî hikûmeta sivîl hildiweşînin û dewletê digirin destê xwe

Generalên Tirkiyeyê yên darbecî û ergenekoncî mîada xwe dagirt û herî dawiyê serokerkan û serqumandarên hêzên esasî yên ordiya tirkan alaya teslîmbûnê li hemberî hikûmeta sivîl hilda. Di heman demê de rêberê PKK-ê Abdullah Ocalan bêçaretiya xwe îlan kir û got ew wekî “taşeron” jî hêdî bi kêrî tiştekî nayêt û teslîm bû.


xwedêjêrazî

biheştî

Gotinek rêzgirtinê ye ji kesekî mirî re.

Behiya xwedêjêrazî Hemaîl Xanê li Stokholmê


bankî

bankîtir (comparative)
herî bankî (merkezî) (superlative)
tewrî bankî (rojavayî) (superlative)

Têkildarî karên bi bankê dibin, têkildarî bankê.

Di vê mijarê da Dr. Miheme Şeban taybetmendê bi warên diravî û bankî li zankuya Duhokê bo war got: Rakirina 3 sifrên dînarî çi kartêkirina rasteqîne nakete ser kêmkirina helawasanê, belku tinê kartêkirineka menewî dikete ser hêza dînarî, dîsan dê mifayê gehînte jimêriyar û darayî kar û bankan ji bo asankirina jimêriyaryên wan.

Taybetmendekê warên diravî û bankî; Rakirina sifrên diravê îraqî pêşyana kirînê ya dînarî zêde naket, 2011-08-03; .rojnamawar.com


baltîk

baltîktir (comparative)
herî baltîk (merkezî) (superlative)
tewrî baltîk (rojavayî) (superlative)

têkildarî Deryaya Baltîk yan Devera Baltîk


tam-demî

Wergerandina yekser ji îngilîzî full-time, ji tam + demî.

Em fêm dikin bê çima wiha memnûn in. Hema bêje herkesî karekî tam-demî heye, mûçe bi lez zêde dibin (berî qeyranê, bi rêjeya 4 %) û em dilniya ne ku em dê cihê xwe li ba şîrketeke din peyda bikin heke em bi patronê xwe re li hev nekin an jî bixwazin ji bo kêfa dilê xwe berê xwe bidin karekî din… “rêbaza serbest û ewle di çaxê mezinbûna aboriyê de hate pêşxistin, ev yek ji binasên serkeftina wê ye” dibêje Holger K. Nielsen, serokê Socialistisk Folkepartiyê, ku partiyeke ji sosyal- demokrasiyê çepgirtir e û di hilbijartinên Ewrûpayê yên dawî de dengên xwe zêdetir kirin.

Le Monde diplomatique kurdî, hj. 1, wergerrandin: Cemili Denli, 2009


amarî

amarîtir (comparative)
herî amarî (merkezî) (superlative)
tewrî amarî (rojavayî) (superlative)

Lêkolîneka amarî dikare hejmara Kurdan li Stembolê derxe.


destgîr

destgîrtir (comparative)
herî destgîr (merkezî) (superlative)
tewrî destgîr (rojavayî) (superlative)
destgîrtirîn (soranîzm) (superlative)
دهستگیر (Kurdish-Arabic)
destgirtî
dezgir

girtî, zindanî, hefsî, kesa/ê ku hatiye girtin


medyatîk

medyatîktir (comparative)
herî medyatîk (merkezî) (superlative)
tewrî medyatîk (rojavayî) (superlative)
medyatîktirîn (soranîzm) (superlative)

Lê bizava siyasî li Sûriyê bê bername ye û ne hevgirtî ye, ew civînên ku li derve jî ji aliyê kesayetî û hinek aliyên opozisyona Sûriyê tên kirin, zêdetir medyatîk in û hîç bandorekê li ser erdê dirust nakin.

Sekreterê Partiya Demokrat a Kurd li Sûriyê Dr. Ebdulhekîm Beşar li gor Rudaw.net, 9/2011

tişta/ê ku di medyayê de pirr tê behskirin (lê belkî di rastiya xwe de ne ewqas mezin e)


onomatopoetîk

onomatopoetîktir (comparative)
herî onomatopoetîk (merkezî) (superlative)
tewrî onomatopoetîk (rojavayî) (superlative)
onomatopoetîktirîn (soranîzm) (superlative)
ئۆنۆماتۆپۆئهتیک (Kurdish-Arabic)
ئۆنۆماتۆپۆوهتیک
onomatopeyîk

Ji yûnanî ὀνοματοποιία (onomatopoiía, “çêkirina peyvan bi zarvekirina dengan”) ji ονοματοποιέω (onomatopoiéo, “çêkirina navan”) ji ὄνομα (ónoma, “nav”) ji ποιέω (poiéo, “çêkirin”) + -tîk

dengê siriştî

Peyvên ku ji dengên siriştî hatine çêkirin.


شیرین

şîrîn, têrşekir, şekirdar, şekirkirî, ne tal, ne tehl

rûşîrîn, xweşdivî, xweştivî, delal, dilber, berdilî


kurdî-krîlî

Tişta/ê ku bi wê alfabeyê hatiye nivîsîn.

"Kurd" bi alfabeya kurdî-krîlî wiha tê nivîsîn: Кӧрд.


bêhnfireh

bêhinfere
bêhinfereh
bêhinfire
bêhinfireh
bêhnfere
bêhnfereh
bêhnfire
bênfire
bênfere
bênfereh
bênfireh
bihinfere
bihinfereh
bihinfire
bihinfireh
bihnfere
bihnfereh
bihnfire
bihnfireh
bîhinfere
bîhinfereh
bîhinfire
bîhinfireh
bîhnfere
bîhnfereh
bîhnfire
bîhnfireh
bînfere
bîhnferhe
bînfereh
bînfire
bînfirhe
bînfireh

Bisebr, baldirêj, tolerant, sabir, sebrdar, ne bêhnteng,
kesa/ê sebr heye, kesa/ê zû-zû bêhnteng nabe.

Pejirîner, qebûlker, tehemilker.^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


xêvik

aqilsivik, dînik, kêmaqil, xirrexav, geve, lur, hişsivik, bodek, peledîn, tirredîn, bûdele, xêtik, balûle

Dibêje “Rastî tevlîheve û bê bêserûbere, aydolojî vê tevlîheviyê ji hole radikin û çareseriyên hesan pêşniyardikin. Bi vê sedemê kesen ne jîr û xêvik berê xwe didin van rêxistin û aydolojiyên parêzker an jî lîberal.

2015, Encamê Lekolîna Zanistî. Kesên xêvik dibin nijadperest https://web.archive.org/https://www.rojavanews.com/kurdish/index.php/cihan/item/2519-rojava-news arşîv, rojavanews.com

Xêvik û bêhiş nebin, gotiye kurd, ez nabim Rewanduz Begê (yê ku teslîm bûye) duyem.

2016, Rêberê Kurd ê herî çeleng, lê bênav https://web.archive.org/http://www.bitlisname.com/2016/02/15/rebere-kurd-e-heri-celeng-le-benav-3/ arşîv, bitlisname.com


jibîrkirî

jibîrakirî
ژبیرکری (Kurdish-Arabic)
bîrkirî
jiberkirî

nehesibandî^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


pizêz

pizêztir (comparative)
herî pizêz (merkezî) (superlative)
tewrî pizêz (rojavayî) (superlative)
pizêztirîn (soranîzm) (superlative)
xalî xeres
xalîxerez
xalîxerez

bêguneh, bêtawan, bêsûc,
kesa/ê ku ti guneh yan xirabî nekirine

Eskeran jin û zarrokên pizêz kuştin.


serjinik

Zelamên ku karên jinan dikin, zelamên ku reftara wan mîna ya jinan e.

Ew zelamê serê xwe bike di nav karûbarên jinanda ew dê bîte serjinik, filankes serjinke! Êkser muhirek sor li eniya wî didin, her weku ew kes yê tawanbare, bi vî rengî civakê me li wan zelama di nêre ew ên harîkariya mala xwe yan hevjîna xwe dikin, şerme zelam karê jinan bikin, erê bo çî berê û heta niha li gundan jinan karê giran di kirin û heta niha dikin?


cotsayid

cotsayidtir (comparative)
herî cotsayid (merkezî) (superlative)
tewrî cotsayid (rojavayî) (superlative)
cotsayidtirîn (soranîzm) (superlative)
cotsayd
cotşirît
duşirît

(bi taybetî ji bo rêya) du şirît, tiştê ji du şirîta pêkhatiye

Deverdarê Berdereş bo war xûyakir, rêveberiya rêk û pirên Duhokê bi alîkariya rêveberiya giştiya rêk û pira li Duhokê eve çend sale mijûlî hindêye rêka Duhok Hewlêr hemû bibîte cotsayid û bihête berfirehkirin, bi çend qonaxên cuda kar li ser hatiyekirin û sal bo salê pitir cade dihêne xweşkirin bi merema asankarîya hat û çûyê.

Rêkên Duhokê ta sinorê Hewlêrê hemû dê bine cotsayid, 10/2011, rojnamawar.com


nêza

Ji nêza mirim


barîk

barîktir (comparative)
herî barîk (merkezî) (superlative)
tewrî barîk (rojavayî) (superlative)
barîktirîn (soranîzm) (superlative)
باریك (Kurdish-Arabic)

Ji proto-hindûewropî*bʰrei- ("birîn")
:proto-îranî *brai- ("birîn, tenik kirin")
::pehlewî: barîk ("barîk")
::farisî: barîk ("barîk")
::kurmancî: barîk ("barîk")
::soranî: barîk ("barîk")
::zazakî: barî ("barîk")
Çavkanî: Horn p.36
Hevreh: birîn


tênşîr

tênşîrtir (comparative)
herî tênşîr (merkezî) (superlative)
tewrî tênşîr (rojavayî) (superlative)
têhnşîr
tihnşîr
tînşîr
تێنشیر (Kurdish-Arabic)

Ji tên + şîr anku bi qasî şîrêdayikê / makêgerm.

bi qasî şîrê dayikê / makê germ, anku ne germ û ne jî sar

Ez hez ji ava tênşîr dikem ji bu serşîştinê.


bîdar

bîdartir (comparative)
herî bîdar (merkezî) (superlative)
tewrî bîdar (rojavayî) (superlative)
bîdartirîn (soranîzm) (superlative)

Ji proto-hindûewropî *bʰewdʰ- (şiyar bûn, nenivistin, ranezan), proto-îranî *bṓdhati-, hevreha avestayî baoδaiti, sanskrîtî budhyátē, belkî bi rêya farisî بیدار (bîdar) (Çavkanî: Pokorny, r. 2068).

şiyar, hişyar, bêxew, ne nivistî, ne razayî, ne raketî, ne di xew de

Her çendî bi şev diminî bîdar,
sibhan dinivî heta vi êvar,
êvar û seher bi roj, eger şev,
ez her disojim wisa li ser hev.

Ma j`hesreta şîrînleban
xew tête çehvan qet şeban
firyad-i der ber kewkeban
pirsê bike j’ bîdarê çerx.

payî^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


dernexûn

dernexûntir (comparative)
herî dernexûn (merkezî) (superlative)
tewrî dernexûn (rojavayî) (superlative)
dernexûntirîn (soranîzm) (superlative)
dernexwûn
dernexwîn
nixumandî

derneqot, derxûm
 Tiştekî wek beroşê ku devê wê ne li jor be lê li jêr be. Danîna beroşê an sîtil an tiştekî wekî wan ku devê wan li erdê be ne li hewa


stasyoner

stasyonertir (comparative)
herî stasyoner (merkezî) (superlative)
tewrî stasyoner (rojavayî) (superlative)

Ji fransî stationnaire, hevreha îngilîzî stationary, herdu ji latînî stationarius, ji stato ji stō ku ji proto-hindûewropî ye û hevreha -stan û rawestandin yên kurdî ye jî

sabit, neliv, bicihkirî, bêliv, xweragir, ne seyar, ne livok, tişta/ê ku li derekê hatiye bicihkirin û ne bo berdewam gerandinê ye

Bikirên kompûteran di jiyana xwe ya seyar de êdî bi jîrtelefon û surfplatayan li Internetê dinêrin û li malê jî dixwazin komputereka wan ya xurt û saxlem hebe vêca çi stasyoner be yan laptopeka xurt û binecih be.


çoq

"Pişt" ji stû heta navê ye; li hêla piştê, binê stû, nav her du milan "qorik" e. Ji kesên ku ji qorikê ve xûl dibin re "qop" dibêjin, ango bi Tirkî "qambûr". "Qop" û "qup" dijwate ne; Qup tîkbûn û qop jî xûlbûn e. Mînak; filankeso xwe çiqas qup dike, bêvankesê qop bûye, li qorika pişta wî/wê xistin. Li cem me ji kesên ku qop bûne re "qopo" tê gotin. Meşa ne serast an kesên seqet "çoq" e, ji kesên wisa re jî "çoqo" tê gotin. Em ji kesên ku xwe dihetikînin ango şerm nakin re "şûtik" dibêjin.

Abdurrahman Önen di koma "Zimanê Kurdî" ya li ser Rûnameyê de, 12/2011


şebab

Ji erebî شَبَاب (šabāb, “xort”) yan jî bi maneya "pirr baş, gelek hêjatî" ji şa(h) + bab, bo nimûneyên bi heman awayî çêkirî binere: şabanû û sebab / segbab.

Li cem me (=li Kobaniyê ) peyva şebab heye, bi wateya pir baş e. Em dibêjin: Xortekî şebab e, hespek e şebab e, genimekî şebab e, yanî pir başe. Gelo ev peyva li hin deverên din bi kar tê.

Salih Bozan di koma "Zimanê Kurdî" ya Rûnameyê de, 12/2011


bisimbêl

bisimbêltir (comparative)
herî bisimbêl (merkezî) (superlative)
tewrî bisimbêl (rojavayî) (superlative)

bisimêl, zilamên ku simêlên xwe netiraşîne


gizûn

gizûntir (comparative)
herî gizûn (merkezî) (superlative)
tewrî gizûn (rojavayî) (superlative)
gizûntirîn (soranîzm) (superlative)
gûzan

Ji devê hevalekî ji derûdora Ruhayê min wê rojê seh kir ku peyva no û gizûnê jî di maneya tûjaya bîber û hîçharan de bi kar tînin...

Kesekî bi bernavê Pezkûviyê Cûdî di koma "Zimanê Kurdî" ya li ser Rûnameyê de, 1/2012

Gizûn kirdkî ye, gelo kesek bi etîmoya vê peyvê dizane?

Kesekî bi bernavê Derqamî Kardox heman mijarê de didomîne, di koma "Zimanê Kurdî" ya li ser Rûnameyê de, 1/2012


ripîreş

gipîgewr
hilîheram
ripîrût
sipîsor
sîsspî
zipîzer

Di wê tarîbara êvarê de li ser peyarêyeke xumxumî em li hevdu qelibîn û em bi hev re ketin dora otobusê. Wê ez nas kirim, ji çavên wê yên ripîreş çirûskên kêfxweşiyê dipekiyan. Kirasê kenê xwe avêt ser rûyê wê û peyivî

Navê wê Şevîn bû, Receb Dildar, 2012-01-13, kulturname.com


hilîheram

hilîheramtir (comparative)
herî hilîheram (merkezî) (superlative)
tewrî hilîheram (rojavayî) (superlative)
hilîheramtirîn (soranîzm) (superlative)
gipîgewr
ripîreş
sipîsor
zipîzer

Ji bo xurtkirina peyvek xwedî wateyek neyînî tê bikaranîn. Maneyên pîs, nebaş dide.

De here! derewçînê hilîheram, Ehmed tu carî tiştekî wisa ji bo min nabêje.

Kuro ew zilam kûçikekî hilîherame, çawa tu bi wî re hevaltiyê dike.


sipîsor

sipîsortir (comparative)
herî sipîsor (merkezî) (superlative)
tewrî sipîsor (rojavayî) (superlative)
sipsor
spîsor
gipîgewr
hilîheram
ripîreş
zipîzer

Ji her çavekî wê du lib hêstirên wek tiriyê mezrone yê Newala Bûnisra ji nav dehlên Gurînî û bawerneyiyan ji çavên wê yên belek pêşî xwe bi ser rûyê wê yê masûm-melekî û hinarikên wê yên sipîsor de berdan, dawî her çar dilopên hêstiran yên ku wergeriyan tozeke elmasî û krîstalîze bûn, ketin ser tuşan.

Evîna Vîrtuel a Nefel û Baran, Hasan Kaya, 28-02-2006, netkurd.com

Rûyê Kahraman Axayî sipîsor bû. Di pêşbirkeke weha de li paşmayîn, jê re şikandina şanaziyê bû. Ahmetî pê derxist dê niqaşeke bêdawî serî bide, têkilî axaftinê bû.

Kahraman Axayê Rikoyî, Jules Verne, Werger: Ayhan Meretowar, Weşanên Taybet yên Kovara Mehname, 2003, mehname.com


zipîzer

zipîzertir (comparative)
herî zipîzer (merkezî) (superlative)
tewrî zipîzer (rojavayî) (superlative)
gipîgewr
hilîheram
ripîreş
sipîsor
sîsspî

Genimê me zipîzer bûye, gelekî hişk bûye, êdî wexta çinînêye.

Remezan bi boçika hêjîra zipîzer î girover û mezin girtibû, pêşî li xweşikbûna wê nihêrîbû bi dû re jî bi derbekê re heta boçikê xistibû devê xwe, xwaribû.

Mîran Janbar, Qolyeya Cécileê, Weşanxaneya Lîs, 2012, çapa 1ê, r. 38, ISBN 9786054497010

Dilê wî dikir gupe gup. Ji gupîna dilê wî, sînga wî jî bi lez radibû û dadiket. Weke ko di bin barana zivistanê de mabe û bi tayê ketibe, diricifî. Çavên wî dikira ji serê wî baz bidaya. Ruyê wî zipîzer bûbû.

Îbrahîm Seydo Aydoğan: Reş û Spî, Nefel, 2002


gipîgewr

gipîgewrtir (comparative)
herî gipîgewr (merkezî) (superlative)
tewrî gipîgewr (rojavayî) (superlative)
gipîgewrtirîn (soranîzm) (superlative)
hilîheram
ripîreş
sipîsor
sîsspî
zipîzer

Gelekî pir gewr, gelekî sipî, wek berfê sipî


sîsspî

sîsespî
gipîgewr
hilîheram
ripîreş
sipîsor
sîrsahî
zipîzer

Li aliyê din, li nêzî xanî bi xwe, li nav baxçe û nav cinînê, ku bi şitilên xwe ve bi qasî sî hektaran fire bû, li hewayê ne xweş jî hertim xweşik û dilhebîn bû. Sorgul û sosinên ew qas sosret, gulên kamelya, hind laleyên pirr-reng ji yên sîsspî ta yên ripîreş, bi kurtî, ew dewlemendiya gulên li baxçeyê Pesotskiyan, Kovrîn ti caran li ti derek din nedîtibû.

Novêla Keşîşê Reş, Anton Çexov, Werger: Husein Muhammed, Weşanên Han - 44, Berlîn/Îlon-2010

Zivistana mîrat roj kurt kiribûn... Evareke direng gihiştin nav bajêrkê Elbakê. Befrê, deşta Elbakê sîsspî kiribû. Di tarîgewirka êvarê da ev deşta bilinde şirîn dibiriqî li bin perda spîye befrê...

Rêvingê Bênav, Rojan H., Kovara Nûdem, Hejmar 10, 1994


sîsespî

sîsspî
gipîgewr
hilîheram
ripîreş
sipîsor
sîrsahî
zipîzer

Esman sîrsahî, tîrên hetavê ji serê baskên berze bilinde Elbakê hewa germ kiribû... Befira sîsespî di bin tîrên hetavê da dibiriqî... Hetav bilind bibû... Roje nîvro nava bajêr ji boşahîya mirovan mişt bibû...


gozel

gozeltir (comparative)
herî gozel (merkezî) (superlative)
tewrî gozel (rojavayî) (superlative)
gozeltirîn (soranîzm) (superlative)

Ji tirkî güzel (“delal, spehî, ciwan, xweşik”) yan hê jî rasttir ji tirkiya kevn gözel yan ji azerî gözəl (ku wek گوزل (gûzel) ketiye farisî jî) ji proto-tirkî *közel. Lê herwiha bide ber îbranî גוזל (gozal: teyrên nû-bi-firrê-ketî, teyrên nû hînîfirînê bûne), hevreha aramî (bi metatezê) ܙܘܓܠܐ (zuğella). Herwiha bide ber peyva "nêrî" bi zimanên slavî, bo nimûne rûsî козёл (kozyól), slovakî û slovenî kozel, polonî kozioł. Anku maneya berê dikare "nêr" be, paşî "nêrekew" û taliyê jî "kewên bihagiran" lê ev ihtimal biçûk e.

Li cem me jî du cûre kew heye, ji bêşa yekê re dibêjin kewê gozel: ev cûreya han ling û nîkil sor e, û di dora stûyan wan de xelekên sor heye. Ên din re jî dibêjin kewê cûre, ev cûr zêde xelekên sor wan de nîne û kes qîmetê nade van. Dibe ku ev be.

Jiyan Alpîranî di koma "Zimanê Kurdî" ya li ser Rûnameyê de, 1/2012

(di hin stranën folklorî de) spehî, delal, ciwan, xweşik:

Gozelê


hîledar

hîledartir (comparative)
herî hîledar (merkezî) (superlative)
tewrî hîledar (rojavayî) (superlative)
hîledartirîn (soranîzm) (superlative)


nexweşokî

hîledar, kesê/a ku kêmhêz e û tim nexweş dikeve


neti

vala, tal, têkoşînek vala û ne hewce, ne-ti-tişt

netê, tu netê dixebitî. Ev axaftin netê ye


destevîl

destevîltir (comparative)
herî destevîl (merkezî) (superlative)
tewrî destevîl (rojavayî) (superlative)
destevîltirîn (soranîzm) (superlative)

Kesê/a di gotina xwe de ji dil rastgo be


bestseller

bestsellertir (comparative)
herî bestseller (merkezî) (superlative)
tewrî bestseller (rojavayî) (superlative)

Deyn ji îngilîzî bestseller: ji best (baştirîn, herî baş) + seller (-firoş, firoşkar)

berhemên ku pirr tên firotin (bi taybetî pirtûk)

Kitêba Ehmedê Xanî "Mem û Zîn" li Kurdistanê û Tirkiyeyê bû bestseller.


birmîz

birmîztir (comparative)
herî birmîz (merkezî) (superlative)
tewrî birmîz (rojavayî) (superlative)
birmîztirîn (soranîzm) (superlative)
bermîz

kelmîz, şeto, şetê, bixwevemîz,
 zaroka/ê ku di dema xewê de bi xwe ve dimîze


kevnûnû

kevn + -û- + nû anku hem kevn e (hatiye bikaranîn) û hem jî nû ye (dikare hê jî were bikaranîn)

kevnik, kevnenû, destê duyem,
 tiştên ku hatine bikaranîn û cara duyem tên fortin


heba

Ji erebî هباء (habāˀ, “xubara ku di hewayê de difire”).
;Çavkanî:
* Sevan NİŞANYAN, Heba https://web.archive.org/https://www.nisanyansozluk.com/?k=heba&lnk=1 arşîv, nisanyansozluk.com


tera

teratir (comparative)
herî tera (merkezî) (superlative)
tewrî tera (rojavayî) (superlative)
tara

tara bûn: tehisîn, hilisîn, şemitîn, bêhemdî xwe li ser erdê xuşîn û ketin

Em li Êlihê "terabûn" bikartînin û gelek berbelav e. "Ez tera bûm, û li 'erdê ketim. Vêga dest û piyê min hemû diêşin." "Trimbêl tera bû û kesên ku tê de bûn, hemû mirin."

Mehmet Yildiz di koma "Zimanê Kurdî" ya li ser Rûnameyê, 3/2012


xerifî

Kalpîrên ku gelek ji bîr dikin û hinekî ne biaqil in


jixwexilas

jixwexilastir (comparative)
herî jixwexilas (merkezî) (superlative)
tewrî jixwexilas (rojavayî) (superlative)
jixwexilastirîn (soranîzm) (superlative)
jixwexelas

bêçare, bêtaqet, bêzever, ne jêhatî, ne xurt

nekar, neşê^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


qilot

qilottir (comparative)
herî qilot (merkezî) (superlative)
tewrî qilot (rojavayî) (superlative)
qilottirîn (soranîzm) (superlative)

gilover, gogir, çemberî, çerxî, xirrxalî, çemberok, çerxok, xirrxalok


dêmanî

Ji dê (gund) + man + -î anku "ligundman, mana li gundan".

ne koçer, ne revend, bicihbûyî, akincî,
hozên anku eşîrên yan êlên bi berdewamî li eynî derê dijîn

Perrot bêtir li ser taybetmendiyên kesayetiya Kurdên Haymanayê û li ser tevgera koçberî û dêmaniyê dinivîse.

ji pirtûka Kurdên Haymanayê. Amedekar û wergêr Dr. Fewaz Husên


tawlî

Ji tirkî tavlı (“[têrrûn]]”) ji tav (rûn + -lı (bi-, -î, -dar)


binaxedar

binaxedartir (comparative)
herî binaxedar (merkezî) (superlative)
tewrî binaxedar (rojavayî) (superlative)
binaxedartirîn (soranîzm) (superlative)

Kesê/a an tiştê ku bingeheke xwe ya xurt, zexm û teqez heye.

Herî pêşîn sertacê lîteratûra kurdî, binyat û binaxedarê bîr û bawera kurdewarî, kurdperwerî û wetenperweriya serxwebûna kurd û Kurdistanê, şayîrê kurd ê mezin û bi nav û deng Ahmedê Xanî di “Mem û Zîn”a xweda nivîsîye, ku berî wî şayîr û nivîskarên kurdan hebûne, lê navên wan ji bîr kirinê, çimkî kesek tune bûye navê wan ji bîr wîne û binivîse, ku kurd jî xudanê şayir û nivîskaran bûne, ku şayîrên wan jî hebûne. Derheqê vê yekêda Ahmedê xanî ev rêzên jêrîn de “Mem û Zîn”a xweda nivîsîne:
Ger dê hebûwa me jî xudanek,
Alî keremek, letîf danek,
U’lm û huner û kemal û ezan.

Qanatê Kurdo (1909-1985) Tarîxa Edebiyata Kurdî 1


zirz

zirztir (comparative)
herî zirz (merkezî) (superlative)
tewrî zirz (rojavayî) (superlative)

: Etîmolojiya vê peyvê nehatiye nivîsîn. Eger tu bi rastî bizanî, kerem bike bişkoka "biguhêre" ya di ser van gotinan re bitikîne û etîmolojiya vê peyvê binivîse. Çavkaniyên ku te ew etîmolojî jê girtiye jî binivîse.

ew kesê yan lawirê ku reftarên wî hişk an sert in

Hogir bi heyirîneke zirz: "çiii, wan!?... Ew kî ne?! ma ên ku min dibin ne hûn in?


hişmiraz

hişmiraztir (comparative)
herî hişmiraz (merkezî) (superlative)
tewrî hişmiraz (rojavayî) (superlative)
hişmiraztirîn (soranîzm) (superlative)
hişmirad

/hɪʃmɪˈɾɑːz/

mirad, hesret, heyranker,
tiştê ku mirovî heyranî xwe dihêle

Stunning: Tiştê ku mirov hişmiraz lê dinihêre, tiştê (berhema) ciyê matmayînê, ecêb bedew, çêjdar...

Fêrîkê Ûsiv, HesretDefter, pêşgotina Kawa Nemirî; rûpel: 11

Remezan û Husên ji hev re bûbûn xweşheval û her ku Husênaxivîbû, zar û ziman bêtir lê geriyabû û her ku Remezan jê re qala tiştên nû kiribû, wî hişmiraz lê temaşe kiribû, wekî ku bo guhdarîkirinê çêbûbe.

Mîran Janbar, Qolyeya Cécileê, Weşanxaneya Lîs, 2012, çapa 1ê, r. 41, ISBN 9786054497010


dawîvekirî

dawî + vekirî, wergerra open-ended ya îngilîzî

tiştê ku dema bidawîhatina wî nehatiye diyarkirin

— Ez dixwazim bala we bikişînim ser rastiyekê: Rewşa niho yanî “status quo” ji bo me ne alternatîvek e. Vê carê tarîxa ko bêt destnîşan kirin wekî berê ne dawîvekirî ye.

Serokê Kurdistanê Mesûd Barzanî li gor Nefel.com, 4/2012


serpilkî

Heger em li vê analîza serpilkî rawestin, hingê em nikarin bibînin, ku gava nijadperestî û fûndamantalîzm bi cilê xwe yê tenik ên berberiya stranên eurovîzyonî..


perfeksiyonîst

perfeksiyonîsttir (comparative)
herî perfeksiyonîst (merkezî) (superlative)
tewrî perfeksiyonîst (rojavayî) (superlative)

Ji fransî perfectionniste ji perfection (bêkêmasîtî, kamilî) + -iste (-îst)

mikemeliyetperist, kamilîperist, bêkêmasîtîperist,
kesa/ê ku tehemila kêmasiyan nake,
kesa/ê ku herdem ji encama karên xwe nerazî ye

Welleh ez ji vê perfeksiyonîzma te hez nakim, Dilyar :-)

Husein Muhammed ji Dilyar Amûdî re di koma "Zimanê Kurdî" ya li ser Rûnameyê de, 5/2012


qemî

Li nik me peyva "Qemî" bi wateya "belkî" dihê bikaranîn. Erê hûn jî wê bikar diînin? Meselen dibêjin: "Qemî îro baran bibare, qemî jî nebare."

Zengîn Zêbarî di koma "Zimanê Kurdî" ya li ser Rûnameyê de, 5/2012


siyadî

Ji erebî سيادي (siyadî), hevrehaسيادة (siyade[t], “siyadet, serwerî, zalî”).

Serokwezîrê Iraqê Nûrî Malikî di hevpeyvîna digel NRT-ê de got hikûmeta merkezî butçeya pêşmergeyê Kurdistanê nade ji ber li gor wî divêt hikûmeta Kurdistanê ji butçeya xwe wê mesrefê bike. Lê belê kurd dibêjin ji ber ko butçeya ordiya Iraqê û butçeya dezgehên ”siyadî” yên dewletê cida tên hesibandin divêt ya pêşmergeyên Kurdistanê jî cida bêt hesibandin.

serwerî, rizgarî, zalî
têkilî serweriya welatekî


refş

refştir (comparative)
herî refş (merkezî) (superlative)
tewrî refş (rojavayî) (superlative)
refştirîn (soranîzm) (superlative)

xweşik, rindli Makûyê wekî (rewş) jî tê bilêvkirin. Kincê giranbiha ku kesek bistîne lê li xwe neke, ji wî/wê/ kesî/ê ra dibêjin : Ma te sa rewşê(refşê) standiye, çima li xwe nakî ?


bacî

bacîtir (comparative)
herî bacî (merkezî) (superlative)
tewrî bacî (rojavayî) (superlative)

Birryarên bacî.


qiçik

biçûk, kiçik, hûr, çûk, hûrik, ne mezin, ne gir, ne zexm


xwêr

xwêrtir (comparative)
herî xwêr (merkezî) (superlative)
tewrî xwêr (rojavayî) (superlative)
xêr


endemîk

endemîktir (comparative)
herî endemîk (merkezî) (superlative)
tewrî endemîk (rojavayî) (superlative)
endemîktirîn (soranîzm) (superlative)

Ji fransî endémique yan ji îngilîzî endemic ku herdu jî ji yûnanî ἔνδημος (éndēmos, “xwemalî”) ku ji ἐν (ên: li, di, di nav de) + δῆμος (dêmos: gel, xelk) anku "yê di nav gelê xwe de, ne biyanî". δῆμος herwiha serekaniya peyva demokrasî / demokrat e jî.,

Riwekên ku tenê li deverekê şên dibin; xwemalî, xwecihî.


moris

tiral, arode, tembel, kasûlî, kislan, bêxîret, gewende, destgiran, leşgiran, qûngiran, zexel, ternal,
kesa/ê ku nikare yan naxwaze tiştekê/î bike tevî ku ew tişt ne dijwar e jî


kunoj

kunojtir (comparative)
herî kunoj (merkezî) (superlative)
tewrî kunoj (rojavayî) (superlative)
kunojtirîn (soranîzm) (superlative)
kinoj

çikûd, çikûs, temah, nemerd, çepel, çavteng, tima, tama, destteng, destgirtî, destasê, kund, kund-û-kunoj, gurî, qitmirî, qirs, qesîs,
kesa/ê ku hez nake malê xwe serf bike


qitmirî

çikûd, çikûs, temah, nemerd, çepel, çavteng, tima, tama, destteng, destgirtî, destasê, kund, kund-û-kunoj, gurî, kunoj, qirs, qesîs,
kesa/ê ku hez nake malê xwe serf bike


qirs

qirstir (comparative)
herî qirs (merkezî) (superlative)
tewrî qirs (rojavayî) (superlative)
qirstirîn (soranîzm) (superlative)
Qers
qerz
qirş

çikûd, çikûs, temah, nemerd, çepel, çavteng, tima, tama, destteng, destgirtî, destasê, kund, kund-û-kunoj, gurî, qitmirî, kunoj, qesîs,
kesa/ê ku hez nake malê xwe serf bike


qesîs

qesîstir (comparative)
herî qesîs (merkezî) (superlative)
tewrî qesîs (rojavayî) (superlative)
qesîstirîn (soranîzm) (superlative)


salak

seqet, şel, qop, şerpelî, kêmendam,
kesa/ê ku yek yan hin ji dest û lingên wî jê kêm in yan normal kar nakin

Serdar Ünlü: Li hêla me/Qonya, digel sakat, salak e jî.

Koma "Zimanê Kurdî" li ser Rûnameyê, 6/2012


şerpelî

seqet, şel, qop, şeht, kêmendam,
kesa/ê ku yek yan hin ji dest û lingên wî jê kêm in yan normal kar nakin

Serdar Ünlü: Li hêla we şerpelî jî heye?


şaht

şahttir (comparative)
herî şaht (merkezî) (superlative)
tewrî şaht (rojavayî) (superlative)
şeht

raşîtîk

Kesê/a ku ji kêmkalsiyûmî yan jî ji nexweşiyeke hestiyan lingên wî/ê xwar in yan xwar bûne û birêveçûna wî nedurist e.

Kesê/a ku ji kêmcalsiyûmî yan jî ji nexweşiyekê hestiyê lingên wî/ê xwar in yan xwar bûne û birêveçûna wî nedurist e re li derdora Stewrê "Şaht"(bi tirkî raşitik) dihê gotin.Gelo li ba we çi dihê gotin?

Dûrzan Cîrano di koma "Zimanê Kurdî" ya li ser Rûnameyê de, 6/2012


vitvitok

vitvitoktir (comparative)
herî vitvitok (merkezî) (superlative)
tewrî vitvitok (rojavayî) (superlative)
vitî
vit vit

kesê/a ku ji ber neecibandina tiştekî bê sekin û neyênî diaxife.
kesekî pirr vitvitok e


lêtême

lêtêmetir (comparative)
herî lêtême (merkezî) (superlative)
tewrî lêtême (rojavayî) (superlative)
lêtêmetirîn (soranîzm) (superlative)

goc, çelexwehr, pêlte, destbêxwê, tablar, destpelixî, destxav, kestepeste, destsist, tepişkor, tewş, zerarok, ziyanok, xesarok,
kesa/ê ku ji destên xwe ve ne jêhatî ye

şilşeht^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


pêlte

pêltetir (comparative)
herî pêlte (merkezî) (superlative)
tewrî pêlte (rojavayî) (superlative)
pêltetirîn (soranîzm) (superlative)

goc, çelexwehr, lêtême, destbêxwê, tablar, destpelixî, destxav, kestepeste, destsist, tepişkor, tewş, zerarok, ziyanok, xesarok,
kesa/ê ku ji destên xwe ve ne jêhatî ye


çelexwehr

çelexwehrtir (comparative)
herî çelexwehr (merkezî) (superlative)
tewrî çelexwehr (rojavayî) (superlative)
çelexwehrtirîn (soranîzm) (superlative)

Kesa/ê ku ji destên xwe ve ne jêhatî ye.


destbêxwê

destbêxwêtir (comparative)
herî destbêxwê (merkezî) (superlative)
tewrî destbêxwê (rojavayî) (superlative)
destbêxwêtirîn (soranîzm) (superlative)

goc, çelexwehr, pêlte, lêtême, tablar, destpelixî, destxav, kestepeste, destsist, şilşeht, tepişkor, tewş, zerarok, ziyanok, xesarok,
kesa/ê ku ji destên xwe ve ne jêhatî ye


tablar

tablartir (comparative)
herî tablar (merkezî) (superlative)
tewrî tablar (rojavayî) (superlative)

goc, çelexwehr, pêlte, destbêxwê, lêtême, destpelixî, destxav, kestepeste, destsist, tepişkor, tewş, zerarok, ziyanok, xesarok,
kesa/ê ku ji destên xwe ve ne jêhatî ye


şit

şittir (comparative)
herî şit (merkezî) (superlative)
tewrî şit (rojavayî) (superlative)
şet


fismirî

fêlbaz, gelac, kone, binbinkî, binfiskî, fisgenî, binifis, biwe, kunefêl, melûn, fetloke, pinî, baraz, fetbaz, xasok, şatir, şeytan, rovî, rûvî,
di xapandin û hîlekirinê de jêhatî


baraz

baraztir (comparative)
herî baraz (merkezî) (superlative)
tewrî baraz (rojavayî) (superlative)
baraztirîn (soranîzm) (superlative)

fêlbaz, gelac, kone, binbinkî, binfiskî, fisgenî, binifis, biwe, kunefêl, melûn, fetloke, pinî, fismirî, fetbaz, xasok, şatir, şeytan, rovî, rûvî,
di xapandin û hîlekirinê de jêhatî


fetloke

fetloketir (comparative)
herî fetloke (merkezî) (superlative)
tewrî fetloke (rojavayî) (superlative)
fetloketirîn (soranîzm) (superlative)

fêlbaz, gelac, kone, binbinkî, binfiskî, fisgenî, binifis, biwe, kunefêl, melûn, fismirî, pinî, baraz, fetbaz, xasok, şatir, şeytan, rovî, rûvî,
di xapandin û hîlekirinê de jêhatî


kunefêl

kunefêltir (comparative)
herî kunefêl (merkezî) (superlative)
tewrî kunefêl (rojavayî) (superlative)
kunefêltirîn (soranîzm) (superlative)
kunefêhl

fêlbaz, gelac, kone, binbinkî, binfiskî, fisgenî, binifis, biwe, fismirî, melûn, fetloke, pinî, baraz, fetbaz, xasok, şatir, şeytan, rovî, rûvî,
di xapandin û hîlekirinê de jêhatî