elzem

Ji erebî الزم (elzem, “lazimtir yan lazimtirîn”), têkilî لازم (lazim, “lazim”) û لزوم (luzûm, “lizûm, lazimî”). Ji eynî rehî: iltizam, ilzam, istilzam, lazim, lewazim, malzeme, milazim, miltezim

lazimtirîn, pêdivîtirîn, pêwîsttirîn, giringtirîn

"Ji ber ku ji bilî dersên hilbijartinê dê di dibistanên taybet de jî perwerdeya bi zimanê zikmakî bê dayîn ev mijar ji bo me girîng û elzem e. Min mizgînî ji wan stend. Xebatên 4 hevalên me yên pispor temam bû û dê heta dawiya cotmehê bê weşandin. Ji Tirkî-Kurdî û ji Kurdî-Tirkî. Armanca vê ferhengê ew e ku ji dibistanê heta lîseyê di dersa kurdî ya hilbijartî de û hin xebatên wêjeya Kurdî de bibe alîkar. Texmîn dikim ev ferheng ji 12 hezar peyvan pêk tê."

Bülent Arinçê alîkarê serokwezîrê Tirkiyê li gor www.aa.com.tr/kk 10/2013

(bi devkî) pêdivî, pêwîst, lazim, gerek, divê, hewce


firrkirî

Ji bo guhertoya rastnivîsî binêre firkirî.


mehdûd

mehdûdtir (comparative)
herî mehdûd (merkezî) (superlative)
tewrî mehdûd (rojavayî) (superlative)
mehdûdtirîn (soranîzm) (superlative)
meḧdûd

Yekîtiya Ewropayê ... ji kurdan re tenê behsa mafên kulturî yên mehdûd dike.

nûçeyek ji Nefel.com bi sernavê: Joost Lagendijk ne waliyê Kurdistanê ye


miferih

miferihtir (comparative)
herî miferih (merkezî) (superlative)
tewrî miferih (rojavayî) (superlative)
miferihtirîn (soranîzm) (superlative)
mifereh
mifereḧ
miferiḧ
mufereh
mufereḧ
muferiḧ

Ji erebî مفرح (muferriḧ) ji mu- + ferah ji zimanên îranî, hevreha kurdî fireh, pehlewî firah-, avestayî frathe-, sanskrîtî पृथु (pr̥thú).

rehet, aram, tena, hêmin, hêwir, aşt, xweş

asûde^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


bor

Ji Avêsta (Bevir), berawûrid Pahlavî (Behir).

spî yan zer (bi taybetî pûrtê mirovan yan heywanan)


bor

Ji erebî بور (bûr) yan ji aramî ܒܘܪܐ (bûra), hevreha îbrî בור (bûr). Ji eynî rehî: beyar.

Giyayê zeviyê bor bûye.


xapandî

xirrandî, hîlelêkirî, lêblêbûyî, qîlelêkirî,
ya / yê ku hatiye xapandin


rohn

: Etîmolojiya vê peyvê nehatiye nivîsîn. Eger tu bi rastî bizanî, kerem bike bişkoka "biguhêre" ya di ser van gotinan re bitikîne û etîmolojiya vê peyvê binivîse. Çavkaniyên ku te ew etîmolojî jê girtiye jî binivîse.

Rewşek ku tişt tê da wek avê ne. Rewşa dijê hişk bûnê.

Ew xwarine gelek hişk buye, libek avê lê zêde bike ku rohn bî.

Ev şorbe gelekî tîr bûye, hinek av lê zêde bike ji bo ROHN bibe .


meşxul

meşxultir (comparative)
herî meşxul (merkezî) (superlative)
tewrî meşxul (rojavayî) (superlative)
meşxultirîn (soranîzm) (superlative)
meşgul
meşẍul
mijîl
mijul
mujûl
mujîl
mujul
mijwîl
mujwîl
gîro

Ji erebî مَشْغُول (mašḡūl) ji me- + شُغْل (šuḡl) ku wek şuxl û şol ketiye kurdî jî. Ji eynî peyva erebî herwiha mijûl di kurdî de peyda bûye.

Mijûl, xerîk, karîwer, ne betal, ne etal, bişol; kesa/ê tiştekî dike û lewre nikare tiştek din bike.

Ez dê biçûma Kurdistanê lê bi karê xwe ve meşxul im.


xerîk

xerîktir (comparative)
herî xerîk (merkezî) (superlative)
tewrî xerîk (rojavayî) (superlative)
gîro

mijûl, meşxul, karîwer, ne betal, ne etal, bişol,
kesa/ê tiştekî dike û lewre nikare tiştek din bike:

Ez dê biçûma Kurdistanê lê xerîkî karê xwe me.


gîro

bi karekî ve mijûl û ji ber hindê ji karek din dereng bûn,
dereng, texîr, wexiran

Li ser pirsa ka çima ji bajarê sisîyan yê Kurdistana Başûr - Dihokê ra carna dibêjin Dihoka Dasinîyan, heta niha tu kesî bi ciddî ne nivîsîye, ne zanyarên kurdan, ne jî kesên, ko bi ulmê êzdîtîyê va gîro bûne.

Têmûrê Xelîl: Dihoka dasinîyan (Dihoka êzidiyan), Nefel.com, 10/2010


wexiran

wexirantir (comparative)
herî wexiran (merkezî) (superlative)
tewrî wexiran (rojavayî) (superlative)
wexran

gîro, dereng, texîr,
bi karekî ve mijûl û ji ber hindê ji karek din dereng bûn


feransawî

/fɛɾɑːnsɑːˈwiː/


ferensayî

/fɛɾɛnsɑːˈjiː/


fransî

Tişta/ê Fransayê yan zimanê wê yan gelê wê.

xwarinên fransî

hunera fransî


firansewî

/fɪɾɑːnsɛˈwiː/


fransayî

/fɾɑːnsɑːˈjiː/


qehirî

biqehr, bikerb, bikîn, qehirandî, kesa/ê ku qehiriye


xemgîn

xemgîntir (comparative)
herî xemgîn (merkezî) (superlative)
tewrî xemgîn (rojavayî) (superlative)
xemgîntirîn (soranîzm) (superlative)
خهمگین (Kurdish-Arabic)
غەمگین
хәмгин (Kurdish-Creole)

Rojekê, Min çil û sê caran dît ku çawa rok diçû ava! Û hinekî paşê, te berdomand: - Tu dizanî... Dema mirov gelekî xemgîn be, ew hez dike li avaçûna rokê binere... - Na xwe wê roja çil û sê caran tu wiqasî xemgîn bûyî? Lê mîrzayê biçûk vengerand.

Mîrzayê Biçûk, Antoine de Saint-Exupéry, werger: Fawaz Husên, Weşanên Nûdem


vajî

vaca
vacî
wacî
vaja
wajî
vajo
vejo
berevejo
berovajî

Ji vaj + -î, ji *ebaj, hevreha ve-, ve, -ve. Hevreha soranî ئاوەژوو (awejû), farisî باز (baz), farisiya navîn 𐫀𐫁𐫀𐫝 (ʾbʾc /abāz/, “paş, dîsan, ve-, -ve”), ji proto-îranî *apāča- (epaçe, “paş”), dariştî ji proto-îranî *apānk- (epank-, “paş”), ji proto-îranî *Hapá (“ve, dûr”), ji proto-hindûîranî *Hapá (“ve, dûr”). Gengazî heye ku paş jî ji heman rehê bibe. zazakî fajî ji kurmancî wergiriye.

tewş, ters, eks, berevajî,
rexê serî li binî û yê binî li serî

Munqelib min dî menazil vajî ew seyrê dikinYek bi yek xwîn jê dibarin ateş û lem' û şihab

zid, dij^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


mirar

necis, heram, pîs, herimî, terêf, murdar


kirrkirî

Ji bo guhertoya rastnivîsî binêre kirkirî.


kerrbûyî

Ji bo guhertoya rastnivîsî binêre kerbûyî.


kerrkirî

Ji bo guhertoya rastnivîsî binêre kerkirî.


guhgiran

guhgirantir (comparative)
herî guhgiran (merkezî) (superlative)
tewrî guhgiran (rojavayî) (superlative)
guhgirantirîn (soranîzm) (superlative)
gogiran
gogran
goşgiran
gugiran
gugran
guhgran

kesa/ê baş dengan nabîze, kesa/ê baş guh li dengan nabe


tînî

Bi hind û ewroprî *ters, bi inglizî thirst, bi avestayî terşne, bi zazakî têşan, bi soranî tînû, bi farisî teşnê, bi kurdî dibe tînî.

hewceyî vexwarinê,
 ya / yê ku pêwîstî bi avê yan vexwirakek din heye

Em hemî tiyên azadiyê ne.


bale

baletir (comparative)
herî bale (merkezî) (superlative)
tewrî bale (rojavayî) (superlative)
pale

ehmeq, bêaqil, bêhiş, aqilsivik, nezan, sergerde, sergerdan


bale

baletir (comparative)
herî bale (merkezî) (superlative)
tewrî bale (rojavayî) (superlative)


bijan

bijantir (comparative)
herî bijan (merkezî) (superlative)
tewrî bijan (rojavayî) (superlative)
bijantirîn (soranîzm) (superlative)
بژان (Kurdish-Arabic)
bi jan

jandar, biêş, êşdar, biazar, biezyet,
tişta/ê ku janê jê çêdibe yan jan tê de heye


jandar

jandartir (comparative)
herî jandar (merkezî) (superlative)
tewrî jandar (rojavayî) (superlative)
jandartirîn (soranîzm) (superlative)
jander
jandêr

bijan, biêş, êşdar, biazar, biezyet,
tişta/ê ku janê jê çêdibe yan jan tê de heye

ezyetdar^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


biêş

biêştir (comparative)
herî biêş (merkezî) (superlative)
tewrî biêş (rojavayî) (superlative)
biêştirîn (soranîzm) (superlative)

bijan, bijan, êşdar, biazar, biezyet,
tişta/ê ku janê jê çêdibe yan jan tê de heye

jandar^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


êşdar

êşdartir (comparative)
herî êşdar (merkezî) (superlative)
tewrî êşdar (rojavayî) (superlative)
êşdartirîn (soranîzm) (superlative)
êşder
êşdêr

bijan, bijan, biêş, biazar, biezyet,
tişta/ê ku janê jê çêdibe yan jan tê de heye

jandar, azardar, ezyetdar^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


biazar

biazartir (comparative)
herî biazar (merkezî) (superlative)
tewrî biazar (rojavayî) (superlative)
biazartirîn (soranîzm) (superlative)

bijan, bijan, êşdar, azardar, biezyet,
tişta/ê ku azarê jê çêdibe yan azar tê de heye

jandar, biêş, ezyetdar^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


azardar

azardartir (comparative)
herî azardar (merkezî) (superlative)
tewrî azardar (rojavayî) (superlative)
azardartirîn (soranîzm) (superlative)
azarder
azardêr

bijan, bijan, êşdar, biazar, biezyet,
tişta/ê ku azarê jê çêdibe yan azar tê de heye


biezyet

biezyettir (comparative)
herî biezyet (merkezî) (superlative)
tewrî biezyet (rojavayî) (superlative)
biezyettirîn (soranîzm) (superlative)
bieziyet
biezîyet

bijan, bijan, êşdar, biazar, ezyetdar,
tişta/ê ku ezyetê jê çêdibe yan ezyet tê de heye

jandar, biêş, azardar^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


ezyetdar

ezyetdartir (comparative)
herî ezyetdar (merkezî) (superlative)
tewrî ezyetdar (rojavayî) (superlative)
ezyetdartirîn (soranîzm) (superlative)
eziyetdar
ezîyetdar
eziyetder
ezîyetder
ezyetder
eziyetdêr
ezîyetdêr
ezyetdêr

bijan, bijan, êşdar, biazar, biezyet,
tişta/ê ku ezyetê jê çêdibe yan ezyet tê de heye


azarder

azardertir (comparative)
herî azarder (merkezî) (superlative)
tewrî azarder (rojavayî) (superlative)


azardêr

azardêrtir (comparative)
herî azardêr (merkezî) (superlative)
tewrî azardêr (rojavayî) (superlative)


aşna

aşnatir (comparative)
herî aşna (merkezî) (superlative)
tewrî aşna (rojavayî) (superlative)
ئاشنا (Kurdish-Arabic)
aşina

Ji zimanên îranî, hevrehasoranî ئاشنا (aşna), farisî آشنا (aşina, aşna), pehlewî aşnak ji aşnûten, aşnav- (pê hesîn, bihîstin), farisiya kevn * a-xşnev- (zanîn), avestayî xşna-, xşnas- (nasîn), binere: nas, nasîn.

şareza, zana, haydar, agadar, kesa/ê tiştekî dizane yan dinase.

Ez li vî bajarî ne aşna me.

Fikret Bila di nivîsara xwe ya îro de radigihîne ku îlankirina xweseriya demokratîk ji bo fêrkirin û aşînakirina zihnê tirkan hat îlankirin.


aşina

aşinatir (comparative)
herî aşina (merkezî) (superlative)
tewrî aşina (rojavayî) (superlative)


aşnabûyî

aşnabûyîtir (comparative)
herî aşnabûyî (merkezî) (superlative)
tewrî aşnabûyî (rojavayî) (superlative)


aşnakirî

aşnakirîtir (comparative)
herî aşnakirî (merkezî) (superlative)
tewrî aşnakirî (rojavayî) (superlative)


çînî

Rojnameyên çînî dinivîsin ku...


çînî

tebeqî, sinifî, sefî, komî, kozî, girseyî


berdest

berdesttir (comparative)
herî berdest (merkezî) (superlative)
tewrî berdest (rojavayî) (superlative)
berdesttirîn (soranîzm) (superlative)
li berdest
bercest

amade

Tişta/ê mirov dikare bi hêsanî xwe bigihîniyê û jê sûde wergire.

Kurd jî ji her demê zêdetir niha hewceyî hînbûn û zanîna zimanê îngilîzî ne. Lê mixabin heta niha ti kitêbek li ser rêzimana îngilîzî bi kurmancî peyda nabe. Ya rasttir, niha rêzimana ti zimanekê din – ji bilî zimanê kurdî bi xwe – bi kurmancî ne berdest e.

Husein Muhammed:Kitêba Rêzimana ingilîzî bi kurdî , kulturname.com, 24/03/ 2014


berdest

berdesttir (comparative)
herî berdest (merkezî) (superlative)
tewrî berdest (rojavayî) (superlative)
berdesttirîn (soranîzm) (superlative)

Xizmetkar, bende, kesê liberdestan dişuxile.


berdesbûn

berdesbûntir (comparative)
herî berdesbûn (merkezî) (superlative)
tewrî berdesbûn (rojavayî) (superlative)


berdestbûyî

berdestbûyîtir (comparative)
herî berdestbûyî (merkezî) (superlative)
tewrî berdestbûyî (rojavayî) (superlative)


berdestkirî

berdestkirîtir (comparative)
herî berdestkirî (merkezî) (superlative)
tewrî berdestkirî (rojavayî) (superlative)


qehweyî

qahweî
qahwerengî
qahweyî
qaweyî
qawarengî
qawerengî
qehwarengî
qehweî
qehwerengî
qeweyî
qewerengî

çakar, qehwerengî, hoîl,rengê wek yê qehweyê yan çoklatayê. #623017


çakar

/t͡ʃɑːˈkɑːɾ/

qehweyî, qehwerengî, hoîl,rengê wek yê qehweyê yan çoklatayê. #623017


şek

çist, çeleng, çalak, zîrek, jîr, jêhatî, peyik,
bîdar, hişyar, zana, bihendaze, çavvekirî, hişvekirî, lêkdayî

Li nav Êla Berazan peyva "Şek" heye. bi wateya erbî "Şatir" tê. Em dibêjin şagirtekî şek e, yanî zû fêmdike, karê xwe di wextê de dike. Mirovekî şek e, yanî mejiyê xwe vekiriye, zo tiştan fêm dike, û çi jê dixwazî di cih de bicihtîne. Gelo ev peyva li deverên din ên Kurdistanê heye?

Salih Bozan di koma "Zimanê Kurdî" ya li ser Rûnameyê de, 12/2011


belek

belektir (comparative)
herî belek (merkezî) (superlative)
tewrî belek (rojavayî) (superlative)
بهلهك (Kurdish-Arabic)


şermezar

şermezartir (comparative)
herî şermezar (merkezî) (superlative)
tewrî şermezar (rojavayî) (superlative)
şerimsar
şerimzar
şermesar
şermisar
şermizar
bêzar
tengezar

rûreş

Kesa/ê ketiye şermê; kesa/ê ji kêmasiyên xwe şerm dike.


rûreş

rûreştir (comparative)
herî rûreş (merkezî) (superlative)
tewrî rûreş (rojavayî) (superlative)
rûreştirîn (soranîzm) (superlative)
rwîreş

Ji rû + reş (rengê reş pêşkêşiya pîsatiyê dike).

Lê ko hişyar im gelo yan xewn e min dîtî bi xwab
Dêwê mel'ûn û munafiq ê Xudê rûreş kirî
Ma bi bala hilkişêtin 'aqibet çî bit selab


banî

çiyayên banî

Te li banî jî mêzand?


dêrîn

Hevreha dîrok, zazakî dêr (“stran”), binêre dîrok.


balkêş

balkêştir (comparative)
herî balkêş (merkezî) (superlative)
tewrî balkêş (rojavayî) (superlative)
balkêştirîn (soranîzm) (superlative)
balkişîn

/bɑːlkˈʰeːʃ/

Enteresan, dêndar, serincrakêş, baldar, haykêş,
tişta/ê bo mirovî dibe mereq,
tişta/ê dike ku mirov bixwaze bizane, bibîne yan bistîne.

Dîrok gelek balkêş e.

Gotinên wî balkêş in lê ne bawer im ku rast bin.


entresan

entresantir (comparative)
herî entresan (merkezî) (superlative)
tewrî entresan (rojavayî) (superlative)
entresantirîn (soranîzm) (superlative)
enteresan
interesan
intresan

Tişta/ê bo mirovî dibe mereq,
tişta/ê dike ku mirov bixwaze bizane, bibîne yan bistîne

Dîrok gelek balkêş e.


eşkenceker

azarder, te'zîbker, şkencekar,
 yê/a ku yekî/ê te'zîb dide,
 kesê/a ku yekî/ê, azar dide
 kesê/a ku yekî/ê di êşîne

Bêjin eşkencekeran bila nuke van mirovên gendel te'zîb biden.


tara

tara bûn: tehisîn, hilisîn, şemitîn, bêhemdî xwe li ser erdê xuşîn û ketin


xeste

Ji farisî خسته (xestê: birîndar) ji خستن (xesten: birîndar kirin), farisiya navîn xᵛesten (lê xistin, lê dan, qutan, kutan), kurdî xistin, ji zimanên îranî.

Peyweste du ebrû li me mehbûbê kişandinSed gezme peyapey li ezê xeste reşandinTîrek ji kemanê xedebê da cegerê rîş


bala

balatir (comparative)
herî bala (merkezî) (superlative)
tewrî bala (rojavayî) (superlative)
bale

Ji proto-hindûewropî *bʰergʰ (“bilind”), proto-îranî *berz-, hevrehabala ya farisî, bilind, berz û birc yên kurdî, beriz ya avestayî, berşna ya farisiya kevn, berzond ya osetî, Berg ya almanî

...hindê ebîded te hene ...ji wî qed û balatir in.

1857, Mela Mûsayê Hekarî, Amadekar: Hêmin Omer, Durrû’l Mecalîs, sala weşandinê: 2022, r. 162

Dil dixwînit zulf û xalan dêm û balayên ji nûr
Her bi qanûn mujdeya xeybê ji nayê rast û çep


beriz

beriztir (comparative)
herî beriz (merkezî) (superlative)
tewrî beriz (rojavayî) (superlative)


berzkirî

berzkirîtir (comparative)
herî berzkirî (merkezî) (superlative)
tewrî berzkirî (rojavayî) (superlative)


berzbûyî

berzbûyîtir (comparative)
herî berzbûyî (merkezî) (superlative)
tewrî berzbûyî (rojavayî) (superlative)


xespal

Kompûtera min bûye xespal.

Min tenê ev pêlava xespal heye!

Berî serhildana 12yê Adarê, wêjevan û ronakbîrê Kurd li rojavayê berhemê çand û civakek buhujandî bû. Bi ziman û perwerdeya serdest peyda bibû û bi heman ziman û perwerdeyê xwe pêşkêş dikir û hewl dida pirspektîvên xwe, binemayên pêkhatina xwe, hebûn û bûneweriya xwe tomar bike û bi heman ziman û perwerdeyê hewl dida jî ku derbirrînê ji zatê xwe bike û hemû jî bi mehaneya dagêrkirin û buhujandinê, lê, ez bawer dikim ku mehaneyek erzan bû û gelek caran jî xespal (expire) bû.

Sebrî Silêvanî: 12yê Adarê - Bandora wê li ser wêje û çanda kurdî li Rojavayê (Rojavaya Kurdistanê), Rojava.net, dema weşandinê: nediyar


tevlihev

tevlihevtir (comparative)
herî tevlihev (merkezî) (superlative)
tewrî tevlihev (rojavayî) (superlative)
tevlihevtirîn (soranîzm) (superlative)
tevlîhev
tevîhev
tevilhev

têkil, di nav hev de, di nav yekûdu de, bi hev re, li gel hev,
 pêkve, pêkre, vêkre, pêwend, peywend, ne jihevkirî, nebijartî


muhtac

muhtactir (comparative)
herî muhtac (merkezî) (superlative)
tewrî muhtac (rojavayî) (superlative)
muhtactirîn (soranîzm) (superlative)
موهتاج (Kurdish-Arabic)
mihtac

Ko di şerqê Meh û Xurşîd-i ji şewqê bettilîn
Lew ji sur surme didêrîn we ne muhtacê kil în
Mest di nêv tor û lefan marê li selwê fittilîn


transfer

Ji îngilîzî transfer, ji latînî transferre (tê re birin).

Ev navendek transfer e.

Andriy Shevchenko transferî Chelseayê bû


şexsî

kesî, kesane, arizî, tişta/ê şexsekî yan şexsan

ferdî, kesîn, prîvat, personal, întîm^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


goranî

/ɡoːɾɑːˈniː/


seyar

seyartir (comparative)
herî seyar (merkezî) (superlative)
tewrî seyar (rojavayî) (superlative)
seyyar
siyar
siyyar

livok, mobîl, tişta/ê dilive, tişta/ê dikare bêt livandin

livbar^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


livok

livoktir (comparative)
herî livok (merkezî) (superlative)
tewrî livok (rojavayî) (superlative)
livoktirîn (soranîzm) (superlative)

livbar

Tişta/ê dilive, tişta/ê dikare bêt livandin.


layiq

Ji gotinaErebî: (لائق, IPA^((kilîd)): /la.'iq/) ku tê wateya bikêrhatî, guncav, bikêr, kêrhatî, di cih de.

hejî, hêja, şayeste, babet, seza, şayan, sezawer, şirjav, şan, serwe, liyaq

Ew layiqî pesnan e.

Tabi bibîn çi tê neh eLayiq dibîne hirqetêŞêxê me hal lahiq bûye


layiq

Ji fransî laïc ji latînî laicus (“lê hûnbûyî”).

Divê Kurdistan ne li gor rêbazên dînî lê li gor prensîpên layiqî bê birêvebirin.


nizmbûyî

Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.


rencîde

rencîdetir (comparative)
herî rencîde (merkezî) (superlative)
tewrî rencîde (rojavayî) (superlative)
rencîdetirîn (soranîzm) (superlative)
rencide

Ji zimanên îranî, hevreha farisî رنجیده (rencîdê), têkilî renc û rêncber û farisî رنجیدن (rencîde: renc dan), pehlewî rexten (rehê dema niha -renc-) anku "renc dan, zehmetî kişandin)

Xeyidandî, xeyidî, azarde, dilmayî, dilşikestî, acizkirî, acizbûyî, sil.

Dîsa bi telbîsa reqîb
Rencîde kir miskên xerîb
Terka dilê ehbab-i da


beşbûyî

beşbûyîtir (comparative)
herî beşbûyî (merkezî) (superlative)
tewrî beşbûyî (rojavayî) (superlative)


beşkirî

beşkirîtir (comparative)
herî beşkirî (merkezî) (superlative)
tewrî beşkirî (rojavayî) (superlative)


beşdarbûyî

beşdarbûyîtir (comparative)
herî beşdarbûyî (merkezî) (superlative)
tewrî beşdarbûyî (rojavayî) (superlative)


beşdarkirî

beşdarkirîtir (comparative)
herî beşdarkirî (merkezî) (superlative)
tewrî beşdarkirî (rojavayî) (superlative)


gengaz

gengaztir (comparative)
herî gengaz (merkezî) (superlative)
tewrî gengaz (rojavayî) (superlative)
gengaztirîn (soranîzm) (superlative)
گهنگاز (Kurdish-Arabic)

Nayête zanîn. Hevzayî zazakî gengez (“hêsan, gengaz”), soranî گانگاز (gangaz, “hêsan”).

Bo kesê zîrek her tişt gengaz e.

Gengaz e ku ew îro bêt.

Çûyîn bi dev gengaz e, lê vegerr ne bi destê meriyan e.


mimkin

mimkintir (comparative)
herî mimkin (merkezî) (superlative)
tewrî mimkin (rojavayî) (superlative)
mimkintirîn (soranîzm) (superlative)
mimkun
mumkin
ممکن (Kurdish-Arabic)

Ji erebî مُمْكِن (mumkin), têkildarî îmkan.

pêkan

Tişta/ê ku dibe bibe yan bêt kirin; tişta/ê ku belkî bibe yan bêt kirin.

Bo kesê zîrek her tişt mimkin e.

Mimkin e ku ew îro bêt.

Dîtina çareyekê mimkin e.


pêkan

pêkantir (comparative)
herî pêkan (merkezî) (superlative)
tewrî pêkan (rojavayî) (superlative)
pêkantirîn (soranîzm) (superlative)
kurdî-erebî:
پێكان

Ji pê (bi wê/wî) + -kan- (kanîn / karîn) anku: pêkan = "bi wê dikane/dikare" yan "dikane/dikare wê".
Bide ber zazakî şayan û soranî شیاو (şyaw).

mimkin

Tişta/ê ku dikare biqewime yan bêt kirin; tişta/ê ku belkî bibe yan bêt kirin.

Bo kesê zîrek her tişt pêkan e.

Pêkan e ku ew îro bêt.

Dîtina çareyekê pêkan e.


wêneyane

wêneyanetir (comparative)
herî wêneyane (merkezî) (superlative)
tewrî wêneyane (rojavayî) (superlative)


pêçêbûyî

pêdeçûyî
pêveçûyî

jêhatî, tiwana,
kesa/ê ku zanîn yan hêz yan pare heye ku tiştekî bike


melûl

melûltir (comparative)
herî melûl (merkezî) (superlative)
tewrî melûl (rojavayî) (superlative)
melûltirîn (soranîzm) (superlative)
melîl
melwîl

xemgîn, xembar, xemgîr, bixem, têrxem, kovandar, derdgiran, keserkûr

Bi dengek melûl distire.

Mensûx kirin wî dîn û millet
Me'lûl kirin 'elîl û 'illet
Fek'rî ko cihan cemî'i kifr e

xemnak, keserkûr, bikeser^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


melûlbûyî

Weko Hesen Axa evan xeberan dibihitin, zêde melûl bûyî, gazî birayê xwe Çeleng Axa diketin û dibêje ku bira tu çûyî te keçeke kîret û kore ji boyê min xwestiye, welleh ez wê keçê nastînim û qebûl nakim. Ez ji vê şûlê poşman im.

2010, Mele Mehmûdê Bazîdî, Cami’eya Riseleyan û Hikayetan Bi Zimanê Kurmancî, Lîs, çapa 1ê, r. 75, ISBN 978-605-5683-27-6


baliq

baliqtir (comparative)
herî baliq (merkezî) (superlative)
tewrî baliq (rojavayî) (superlative)
بالق (Kurdish-Arabic)
balix
balîx

Ji erebî بالغ (baliẍ, “gihiştî”) ji بلغ (beleẍe, “gihiştin, bûn xort/ciwan”), hevrehabelaxet.

kesa/ê gihiştî,
kesa/ê ku temenê wê/wî gihiştiye wê qonaxê ku bo têkiliyên zayendî û zewicînê hazir e


hingivîn

hingivîntir (comparative)
herî hingivîn (merkezî) (superlative)
tewrî hingivîn (rojavayî) (superlative)

Lêvê te hingivîn e.


kirî

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q36163 (kmr)-Key Mîrza-kirî (rengdêr 1).wav

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q36163 (kmr)-Key Mîrza-kirî (rengdêr 2).wav


fesîh

fesîhtir (comparative)
herî fesîh (merkezî) (superlative)
tewrî fesîh (rojavayî) (superlative)
fesîhtirîn (soranîzm) (superlative)
fesîḧ

Sosinzebana pursehîh
Gotî bi ezmanê fesîh
Ger tête ser dînê Mesîh

berçav^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


şilf

: Etîmolojiya vê peyvê nehatiye nivîsîn. Eger tu bi rastî bizanî, kerem bike bişkoka "biguhêre" ya di ser van gotinan re bitikîne û etîmolojiya vê peyvê binivîse. Çavkaniyên ku te ew etîmolojî jê girtiye jî binivîse.

bêcil, rûs, tazî, rût, xwas, ûryan, çîplaq,
kesa/ê ku ti cil li ber nînin

şilf û tazî


xwas

lingxas
lingxwas
nigxas
nigxwas
pêxas
pêxwas
pîxas
pîxwas
xas

Ji avestayî xvā.aoθra-^([çavkanî hewce ye])

kesa/ê ku pêlav yan gore li piyan nîne,
bê sol yan gore

Gelek zarokên vî bajarî rûs û xwas digerin.


gelemper

gelempertir (comparative)
herî gelemper (merkezî) (superlative)
tewrî gelemper (rojavayî) (superlative)
gelempertirîn (soranîzm) (superlative)

giştî, tevayî, amî, umûmî, piranî,
ne taybet, ne xas, ne xusûsî, ne arizî, ne ferdî, ne radî

tevî, tev, topyekûn^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


totlan

totlantir (comparative)
herî totlan (merkezî) (superlative)
tewrî totlan (rojavayî) (superlative)
totilan


cazib

cazibtir (comparative)
herî cazib (merkezî) (superlative)
tewrî cazib (rojavayî) (superlative)
cazibtirîn (soranîzm) (superlative)
cazîb

Ji erebî جَاذِب (jāḏib), têkildarî cezb.

Kîjan welatê ku millet lê hêsîr e, li wî welatî tiştên heram cazib tên dîtin.

Lotikxane.com: Fahîşeyên Ahmedînejad, 6/2006


kurs

Pirça kurs.

Rihê kurs.


firingî

Sorê firingî.


fîq

Pîlotekî Ingilîztanê yê Şîrketa Aurignyyê navê wî Ray Bo ye, gava balafira xwe ji balafirgehê rakir hewa û hêj di nava ewran re hevraz diçû, ha ku dît va ye tiştekî fîq sipî û şûledar û dirêj wek tîpa balafira wî li pêşiya wî ye û berepêş diçe, lê ruhniyeke wisan tûj li dora xwe belav dike ku çavên mirovan jê têne girtin.


fîq

Dranên min ji zarokiyê ve fîq in.


plankirî

/plɑːŋkɪˈɾiː/


kurdî-latînî

Ferhenga kurdî-latînî.

kurdiya ku bi alfabeya latînî têt nivîsîn


hevdeng

tiştên ku dengê wan wek yê hev e, ne ji hev cuda ye

yekdeng, hevbîr, hevfikir, yekdil, kesên di ray û baweriyên xwe de mîna hev difikirin

Sifethor î perîreng îBi rojê ra tu hevdeng îDu reştûzên siyehyeng î


kurdî-kirîlî

sîstema nivîsîna kurdî bi alfabeya modîfiyekirî ya kirîlî
(ku demekê li Sovyetistanê bo nivîsîna zimanê kurdî dihat bikaranîn)


serest

seresttir (comparative)
herî serest (merkezî) (superlative)
tewrî serest (rojavayî) (superlative)
serast


nivistî

raketî, razayî, di xew,
ne şiyar, ne hişyar

Ez nivistî bûm lê dema dengê wan hat min, ez şiyar bûm.


raketî

nivistî, razayî, di xew,
ne şiyar, ne hişyar

Ez raketî bûm lê dema dengê wan hat min, ez şiyar bûm.

Ji xwe re li malê raketî ye û karekî nake!


razayî

raketî, nivistî, di xew,
ne şiyar, ne hişyar

Ez razayî bûm lê dema dengê wan hat min, ez şiyar bûm.

Dibê tobe û îstîxfar e173. a- Hemû xamûş di razayî meBi wan fikra vi veşarin


kujer

tişta/ê ku mirov yan jîndarek din dikare pê bimire,
tişta/ê dikare mirovekî yan jîndarek din bikuje

Jehr kujer e.

Pêvedana marî dikare kujer be.

Li hin welatan bo îdamkirina mehkûman derziyên kujer tên bikaranîn.


mînîmal

mînîmaltir (comparative)
herî mînîmal (merkezî) (superlative)
tewrî mînîmal (rojavayî) (superlative)
mînîmaltirîn (soranîzm) (superlative)

herî kêm yan biçûk yan kurt, wek mînîmûmê


karkenar

emekdar, malnişîn, xanenişîn, gandanket, teqawid,
kesa/ê ku bi dehan salan kar kiriye û paşî ji ber pîriyê yan nesaxiyek demdirêj dest ji karê xwe berdaye lê dîsan jî delwet meaşî didiyê

karmendek karkenar

Ew di 60-saliya xwe de bû karkenar.

Karkenar muçeyek kêm werdigirin.

- Baş e seyda piştî ku te li Kurdistanê melatî kir, çima paşê tu hatî Îzmîrê?
- Piştî ku min melatî bi dawî anî, xizmeta xwe ya fermî xelas kir, ez karkenar bûm, paşê min mala xwe anî Îzmîrê.

Pirsek Amed Tigrîs û bersiva Îsmet Kiliçaslan di hevpeyivînekê de, Amidakurd.com, 6/2006


teqawid

teqaed
teqaid
teqa'ed
teqa'id
teqaud
teqa'ud
teqawud

karbes

Kesa/ê ku bi dehan salan kar kiriye û paşî ji ber pîriyê yan nesaxiyek demdirêj dest ji karê xwe berdaye lê dîsan jî dewlet meaşî didiyê.

Karmendek teqawid.

Ew di 60-saliya xwe de bû teqawid.

Teqawid muçeyek kêm werdigirin.


seqet

kût

Kesa/ê ku dest yan lingên wî baş naxebitin; kesa/ê ku dest yan ling nînin.


azerbeycanî

/ɑːzɛɾbɛjd͡ʒɑːˈniː/

tişta/ê Azerbeycanê, azerbeycaniyan yan zimanê wan

Rojnameyên azerbeycanî dinivîsin ku...


azerî

Rojnameyên azerbeycanî dinivîsin ku...


mobîl

livok

Tişta/ê ku dilive yan dikare bêt livandin, tişta/ê ku dikare bêt anîn û birin.

Ev telefon mobîl e.


quse

qusetir (comparative)
herî quse (merkezî) (superlative)
tewrî quse (rojavayî) (superlative)
qusetirîn (soranîzm) (superlative)
qus
quz

Ji tirkî kısa, ji kısmak (“kêm kirin, kurt kirin”).


bêrî

Ji tiştekî ne berpirs, ne agahdar, tunebûna têkiliyê bi tiştekî


gurc

gurctir (comparative)
herî gurc (merkezî) (superlative)
tewrî gurc (rojavayî) (superlative)
gurcî

Ev werîs gurc e.

Bif'kir ji 'ereb heta ve gurcanKirmancî ye bûye şubhê bircan


gurc

tişta/ê Gurcistanê, xelkê wê yan zimanê wê


gurcî

gurcîtir (comparative)
herî gurcî (merkezî) (superlative)
tewrî gurcî (rojavayî) (superlative)

(gelek) spehî, delal, bedew, ciwan, xweşik

Ca çi gurcî ye, babo!

îkram kirî kalê ketêîkram kir Duhta GurciyanŞeyx nexweş rabû piyan


miebed

miebedtir (comparative)
herî miebed (merkezî) (superlative)
tewrî miebed (rojavayî) (superlative)
miebedtirîn (soranîzm) (superlative)
miebbed
muebed
muebbed

cezayê miebed

Dadgehê hikmê îdamê guherrand û kir miebedî.

hetahetayî, bêdawî, herheyî^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


ebedî

hetahetayî, herherî, bêdawî, herheyî, miebed,
tişta/ê ku bi dawî nayê,
tişta/ê ku naqede,
tişta/ê ku xilas nabe,
tişta/ê ku namire


abadî

abadîtir (comparative)
herî abadî (merkezî) (superlative)
tewrî abadî (rojavayî) (superlative)


abadîn

abadîntir (comparative)
herî abadîn (merkezî) (superlative)
tewrî abadîn (rojavayî) (superlative)


abadînî

abadînîtir (comparative)
herî abadînî (merkezî) (superlative)
tewrî abadînî (rojavayî) (superlative)


hetahetayî

heta-hetayî
hetaûhetayî
heta-û-hetayî
heta û hetayî

ebedî, herherî, bêdawî, herheyî, miebed,
tişta/ê ku bi dawî nayê,
tişta/ê ku naqede,
tişta/ê ku xilas nabe,
tişta/ê ku namire

bêtalî, bêdûmahî, bêsinor, bêtixûb, nemir^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


herherî

ebedî, hetahetayî, bêdawî, herheyî, miebed, bêtalî, bêdûmahî, bêsinor, bêtixûb, nemir,
tişta/ê ku bi dawî nayê, tişta/ê ku naqede, tişta/ê ku xilas nabe, tişta/ê ku namire

Bi tinê jiyana herherî faydê mirovî dike.


herheyî

nemir, hersax, kesa/ê yan tişta/ê ku qet namire

ebedî, hetahetayî, bêdawî, miebed,
tişta/ê ku bi dawî nayê,
tişta/ê ku naqede,
tişta/ê ku xilas nabe


nemir

Herzindî, herheyî, hersax, kesa/ê yan tişta/ê ku qet namire.

Kesa/ê ku ji ber xebata xwe piştî mirinê jî her têt bibîranîn.

Celadet Bedirxan ronakbîrek nemir e.

"Mem û Zîn" berhemek nemir ya wêjeya kurdî ye.


nemêr

newêrek, bêcesaret, tirsok, bêkulek, bizdok, behecok


peng

pengtir (comparative)
herî peng (merkezî) (superlative)
tewrî peng (rojavayî) (superlative)
pengtirîn (soranîzm) (superlative)

sekinî, rawestî, neliv, sekinandî, rawestandî, sekiniyayî

Ava cokê li vê çalê peng dibe.


zindî

Hevreha soranî زیندوو (zîndû), herdu ji farisî زنده (zindê), pehlewî zîvendek ji zîvesten (“jîn”) ku hevreha jîn ya kurmancî ye, ji proto-hindûewropî *gʷeiH₃w- (“jîn”).

Bernameya ku di heman demê de têt tomarkirin û weşandin.


çirr

Guhartoyeke çir (“zeliqok, lehîmî, sikotînî”).


şel

Guhartoyeke şelal (“felc, seqet, şelal”).


rengîn

rengîntir (comparative)
herî rengîn (merkezî) (superlative)
tewrî rengîn (rojavayî) (superlative)
rengîntirîn (soranîzm) (superlative)

Rengareng; tişta/ê ku çend rengên ji hev cuda hene.

Alaya Kurdistanê rengîn e: kesk, sor, zer û spî ye.

Keskesor rengîn e.

Hetta bi nûra badeyê
Rengîn nekî seccadeyê

Ev hîkayeta [Leyla û Mecnûn] bi zimanê farisî û tirkî hatîye gotin, qewî zêde rengîn û meqbûl e.


rengareng

rengarengtir (comparative)
herî rengareng (merkezî) (superlative)
tewrî rengareng (rojavayî) (superlative)
rengarengtirîn (soranîzm) (superlative)

rengîn; tişta/ê ku çend rengên ji hev cuda hene


qoz

qoztir (comparative)
herî qoz (merkezî) (superlative)
tewrî qoz (rojavayî) (superlative)
qoztirîn (soranîzm) (superlative)
quz

kov, xûz, kûz, qilûz, qiloz, berve, xûl, qor, bûl, qov, qilom, qof, qûz, qulom, quloz, qulûz, hodik, pişthod, qilûç
 tewiyayî, çemiyayî, xwar, ne rêk, ne rast, tewandî, çemandî

Pişta wî di bin bar û piştiyên giran ve qoz bûye.


quloz

quloztir (comparative)
herî quloz (merkezî) (superlative)
tewrî quloz (rojavayî) (superlative)

Dimdim berekî quloz e
Daretin top û çeqeloze
Gurî j’esmanan kir toze

Yaşar KAPLAN: DESTANA KELA DIMDIM Û XANÊ LEPZÊRÎN (LÊKOLÎNEKE EDEBÎ Û DÎROKÎ), TEZA LÎSANSA BILIND, WAN, 2015, r. 77


hesûd

hesûdtir (comparative)
herî hesûd (merkezî) (superlative)
tewrî hesûd (rojavayî) (superlative)
hesûdtirîn (soranîzm) (superlative)
حهسوید (Kurdish-Arabic)
hesîd
heswîd
hevsîd
hevsûd
ḧesîd
ḧesûd
ḧeswîd
ḧevsîd
ḧevsûd

çavnebar

Kesa/ê ku dixwaze her zêdetir pare û mal hebe û daxwaza wê / wî bi ti tiştî têr nabe, kesa/ê ku ji biserkeftina xelkê bêzar dibe, kesa/ê ku dilnexweş dibe bi zîrekî yan zengîniya kesên din.

Dewlemend e lê dewlemendiya wî ti kêfxweşiyê nadiyê ji ber ku hesûd e û têr nabe.

Wisan hesûd e ku naxwaze em jî feyde bikin.

Dafi'ê cumle hesûdê çavxerab
Der mezarê sehle lê redda cewab

Mela Hesenê Bateyî, Mewlûda Kurdî, ~1720


şilfîtazî

bi temamî tazî, ripîrûs,
qet ti cil li ber ne


organîze

/oːɾɡɑːniːˈzɛ/

Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.


feramoş

feramoştir (comparative)
herî feramoş (merkezî) (superlative)
tewrî feramoş (rojavayî) (superlative)
feramoştirîn (soranîzm) (superlative)
feramûş
feremoş
feremûş

jibîrkirî, nehesibandî, ihmalkirî,
tişta/ê ku sersarî lê hatiye kirin,
tişta/ê ku xem jê nehatiye xwarin

Li gor bûyer û guhorînên demsalan, herweha li gor pêdawîstiyên qonaxê, bênewa, tenê cestê xwe bi kar dihîne lê giyan û hizr û zimanê xwe feramoş dike lewra giyan, hizr û ziman heya radeyekê dihên pûkandin û mirov reswa û bêçar dimîne.

Sebrî Silêvaneyî: Ehmedê Huseynî - Şêxê Helbestvanên Kurd, Rojava.net, sal???


noq

niqav
niqaw
niqim
niqom
niqu
niqum
niqû
niqûm
noqav
noqaw
noqim
noqo
noqom
noqu
noqum
noqû
noqûm
nuqav
nuqaw
nuqim
niqo
nuqo
nuqom
nuqu
nuqum
nuqû

Têkildarî peyva nixûm û niximandin yan nixamtin

Keştî noq bû.

Xwe noq kir binê avê.


nixim

niximtir (comparative)
herî nixim (merkezî) (superlative)
tewrî nixim (rojavayî) (superlative)
niximtirîn (soranîzm) (superlative)
nixum
nixûm
nuxum
nuxûm
noq

sernişîv

Serê tiştekî ber bi jêr û binê wî ber bi jor.


sernişîv

sernişîvtir (comparative)
herî sernişîv (merkezî) (superlative)
tewrî sernişîv (rojavayî) (superlative)
serûbin

Berjêr, ber bi jêr ve, ji derek bilind bo derek nizm.


serevraz

serevraztir (comparative)
herî serevraz (merkezî) (superlative)
tewrî serevraz (rojavayî) (superlative)
سەرئەڤراز (Kurdish-Arabic)
serûbin

Berjor, ber bi jor ve, ji derek nizm bo derek bilind.

Dema ew nêzî zalgehekê dibûn çavên dapîrê serevrazî esmanan dibûn (...)

Sidqî Hirorî, Kurê Zinarê Serbilind, Weşanên Nûdem, Stokholm, 1996

Binê tiştekî ber bi jor û bserê wî ber bi jêr.


seza

sezatir (comparative)
herî seza (merkezî) (superlative)
tewrî seza (rojavayî) (superlative)
siza

Ev kar ne sezayî te ye.

Birêz Kurdistan TV, ... tu deng û rengê partiyek xwedan dîrok î û îro jî di cihê rêveberiyê de yî. Ne sezayî te ye ku tu ekrana xwe erzan bikî mîna hin televizyonên dîtir. Ji ber navê te Kurdistan e, tu bi navê xwe barekî herî giran li xwe dikî û berpirsiyariya pir tiştan ji te tê xwestin.


pexox

pexoxtir (comparative)
herî pexox (merkezî) (superlative)
tewrî pexox (rojavayî) (superlative)
pexoxtirîn (soranîzm) (superlative)
pixox

pilox

Tişta/ê bi hêsanî ji hev pirt-pirt dibe; tişta/ê ku bi hêsanî dikare bê cûtin.


leheng

xurt, bihêz, qewî, biqewet, bizever, bitaqet, bişiyan


temaşe

Hevreha soranî تهماشا (temaşa), tirkî temaşa, hemû ji erebî تماشاء (temaşai, “gerîn, ger, piyase”) ji te- + مشا (meşa, “meşîn, bi rê ve çûn”) ku herwiha serekaniya meş, meşîn yên kurdî ye jî. Guherîna maneyê wiha peyda bûye: "gerîn > gerîn û lê nêrîn > lê nêrîn > hêjayî lênêrînê anku pêkenok". Bide ber: seyran û seyir kirin.

temaşe kirin: lê nerîn, berê xwe danê, seh kirinê, fekirinê, ifkirîn, hêv kirinê, mêze kirin, mêzandin

Ez pirr ji temaşekirina futbolê hez dikim.

Bi dizîkî li me temaşe dike.

Ew Hebîbê Min di pişta te zuhûrLew Melek têne temaşeyê ji dûr


ewil

Ew di pêşbirkê de bû ewil.

Were ey qelem ser siyaqa ewil
Tu jî saqiya bîne cama çu gul


rewnaq

mirêsdar, şemal, ihtişamî, wurşedar, bihişmet, debdebe, mihteşem

A girîng, Kawayê hundirê me ye, ji ber ku weke berxwedêr û serhildêrekî ku ji tevgera xwe encameke bilind bidestxistî, tecrûbeya wî ya azadiyê heye, ew jî bi qasî Odysseusî xwedî serpêhatiyên rewnaq e. Heger em li hundirê xwe guhdarî bikin ew ê ji me re mezinbûn û hêjabûna serbestiyê vebêje her wiha ew ê ji me re rê û rêbazên ku mirov çawa dikare bi wan azad bibe jî wê vebêje. Heger em li hundirê xwe ango em li wî guhdarî nekin em ê nikaribin serbestiyê watedar bikin; “mezinbûn” wê ji bo me diyardeyeke “biçûk” be.

Rênas Jiyan: Kawayê hundirê me, Welat.com, 7/2006

ron, geş, rewşen, birqok, birqonek, betroske, çirisok


pepûk

Em dê bibin civakek reben û pepûk

Telgraf, Em ê bibin civakeke reben https://web.archive.org/http://www.arsivakurd.org/images/arsiva_kurd/kovar/telgraf/ts2010/telgraf_195.pdf arşîv, 2010, Vedat Turkali, hj. 195, r. 27

Çavên reş, çavên belek, çavên kentijî, çavên kesertijî, çavên kal, çavên pepûk.

Mehmed Uzun, Bîra qederê, Weşanên Nefel, 2002, r. 10


albanî

albanîtir (comparative)
herî albanî (merkezî) (superlative)
tewrî albanî (rojavayî) (superlative)

/ɑːlbɑːˈniː/

Tişta/ê Albanyayê, albanan yan zimanê wan.

Rojnameyên albanî dinivîsin ku...


arnawidî

arnawidîtir (comparative)
herî arnawidî (merkezî) (superlative)
tewrî arnawidî (rojavayî) (superlative)

/ɑːɾnɑːwɪˈdiː/


baskî

tişta/ê gelê bask, baskiyiyan yan zimanê wan

ETA rêkxistinek baskî ye.


bulgarî

/bʊlɡɑːˈɾiː/

tişta/ê Bulgaristanê, bulgaran yan zimanê wan

Rojnameyên bulgarî dinivîsin ku...


xirwatî

/xɪɾwɑːˈtiː/

her tişta/ê xirwatan, Xirwatistanê yan zimanê wê


çekî

çekistanî, her tişta/ê Çekistanê, gelê wê yan zimanê wê

Rojnameyên çekî îro dinivîsin ku...


mecarî

tişta/ê Mecaristanê, xelkê wê yan zimanê wê


almanî

almanîtir (comparative)
herî almanî (merkezî) (superlative)
tewrî almanî (rojavayî) (superlative)

/ɑːlmɑːˈniː/

her tişta/ê Almanyayê, gelê wê yan zimanê wê

Tirimpêlên almanî pir navdar in.


îtalî

her tişta/ê Îtalyayê, gelê wê yan zimanê wê

Ferrari markeyek tirimpêlan ya îtalî ye.


yewnanî

(her tiştê têkildarî yûnanistanê) Binêre yûnanî.


yûnanî

grekî

Her tişta/ê Yûnanistanê, zimanê wê yan gelê wê.


tîz

Ji ber ku dengbêj ji dengê serî distrên, bêyî ku dengê wan bikeve, dikarin bi rojan hunerên xwe pêşkêş bikin. Gava destanên kurdî dibêjin, ku ew hem bi gotinkî tên gotin hem jî bi newa (melodî) tên strandin, pir bi hostayî û bi zanebûn dengên xwe bi kar tînin. Loma ew şareza û hunermendên deng in û dengekî wan ê zîz, qube û zengilî heye. Qirika wan xurt e, paqij distrên û dengê wan jî rewan e. Bi gotina kin î kurt ku em ji vê rewşa wan behs bikin û bibêjin; ji ber ku giraniya karê wan li ser deng e, ew pispor û hostayê bikaranîna deng in, bi deng dileyîzin, dengên xwe bilind dikin, dadixin, belav dikin, kêm û zêde dikin. Li gorî naveroka berhema xwe reng didin dengê xwe. Wekî pêlên avê dengê xwe dimilmilînin û û d qirika xwe de dixulxulînin. Di heman kilamê de, bi dengê pes û tîz jî distrin.

Zana Farqînî: Dengbêjî: Xweseriyeke muzîka kurdî, Amidakurd.com, 6/2007


japonî

Her tişta/ê Japonyayê, miletê wê yan zimanê wê.

tirimpêlên japonî


endonezyayî

her tişta/ê Endonezyayê, gelê wê yan zimanê wê


koreyî

her tişta/ê Koreya Bakur yan Koreya Başûr yan gelê wan yan zimanê wan


makedonî

Her tişta/ê Makedonyayê, gelê wê yan zimanê wê.


bosnî

Her tişta/ê Bosna û Hersegovînayê, gelê wê yan zimanê wê.


maltayî

her tişta/ê Maltayê, gelê wê yan zimanê wê


norwecî

her tişta/ê Norwecyê, gelê wê yan zimanê wê


polonî

Ya/yê ji Polonyayê, yan têkildarî zimanê wê.


romanî

Her tişta/ê Romanyayê, gelê wê yan zimanê wê.


romanî

Jînenîgariya wî bi romanî hatiye nivîsîn.


romanî

Guhartoyeke romî (“ya/yê Romê yan latîniyê”).


ukraynî

her tişta/ê Ukraynayê, gelê wê yan zimanê wê


ewropî

Her tişta/ê Ewropayê, gelê wê yan çandeya wê.


rusî

Her tiştê Rusyayê, gelê wê yan zimanê wê.


marî

kevlê marî


hungarî

tişta/ê Hungaryayê, xelkê wê yan zimanê wê


psîkopat

Bi rêya tirkî psikopat, taliyê ji yûnaniya kevn ψυχή (psukhḗ, “giyan”) + πάθος (páthos, “êş, jan”).

Kesa/ê xwedî êşek wisan ku dikare ziyanên mezin bigihîne xwe yan xelkê û hest bi rehm û dilovaniyê neke.

De werin û li ecêba Xwedê binerin! Li Bedlîsê, nehiya Ahlatê du bizinên psîkopat xwe diavêjin nava çem.


sirbî

tişta/ê sirban, Sirbistanê, yan zimanê wan

Rojnameyên sirbî dinivîsin ku...


erotîk

erotîktir (comparative)
herî erotîk (merkezî) (superlative)
tewrî erotîk (rojavayî) (superlative)
erotîktirîn (soranîzm) (superlative)
pornografîk

şehwetî, şehwanî, seksî, pornografîk,
tişta/ê ku hestên seksî zêde dike

filmek erotîkî

helbestek erotîk

ganawî^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


fal

ajelên nêr yên nexesandî yên ku dikarin biperin:
kerê fal,
hespê fal


îlahî

Îlahî Lew Dikim ZariÎlahî lew dikim zari


abad

abadtir (comparative)
herî abad (merkezî) (superlative)
tewrî abad (rojavayî) (superlative)


balavkirî

balavkirîtir (comparative)
herî balavkirî (merkezî) (superlative)
tewrî balavkirî (rojavayî) (superlative)


tarîxî

bajarrek tarîxî

giring, muhim, tişta/ê ku ihtimal e dê paşî di dîrokê de basa wê bêt kirin

peymanek tarîxî, biserkeftinek tarîxî


mêjûyî

bajarrek mêjûyî

peymanek mêjûyî, biserkeftinek mêjûyî


kêmber

îsal frîngiyên me ji ber bêaviyê kêmber in.


kej

kejtir (comparative)
herî kej (merkezî) (superlative)
tewrî kej (rojavayî) (superlative)
kejtirîn (soranîzm) (superlative)
kezîzer
pirçzer

Porê Gulrîzê kej bû. qirik dirêj, mijank xelekî û çavşîn bû.

Çiyayê Agirî, Yaşar Kemal, Weşanxana Çanda Kurdî

Rengê kej rengê por zer e weke cermaniyan û iskendinaviyan, ne qehwerengî ye.

Ew cûre mûyê ristîye ku ji bizinên çûr hatiye amadekirin. (Jêder: Bernameya Pargîn, 2022)


gêj

gêjtir (comparative)
herî gêj (merkezî) (superlative)
tewrî gêj (rojavayî) (superlative)
gêjtirîn (soranîzm) (superlative)
gêç

Hevrehasoranî گێژ (gêj), zazakî gej, farisî گیج (gîc), sogdî kyc /kēč/. Peyv ji zimanên îranî ketiye hinek zimanên cîran jî, bo nimûne siryanî գիժ (giž), gurcî გიჟი (giži) û aramiya nû ܓܫ̰ܘܢܐ (gežūnē).
proto-îranî: *geyz- ("şaş bûn, şaşî kirin")
:pehlewî: xngîc ("şaş bûn")
:farisî: gêc ("gêj")
:kurmancî: gêj ("gêj")
:soranî: gêj ("gêj")
:(zazakî: gej ("gêj")
:belûçî: gêz ("gêj")
:talîşî: gic ("şaş")
:osetî: gîzîn ("şaş bûn")
Çavkanî: Cheung p.97 | Pokorny: nîne
Agadarî: Ne ji rehekî proto-hindûewropî ye.

ne li ser hişên xwe, hayjixwene, bêhiş, bêhay, bêaga,
sergêj, sersam, gêjo, kerregêj, seme, sersom, sersurman, hêbetî, mendehoş, wale

Mirov bi tilyakê gêj dibe.

Nikarî xwe li ser lingan bigire, gêj bû û ket erdê.

Ez têr nenivistime loma gêj im.

Feryad ji destê firqetê
Sewda û sews û gêj kirim
Pir her di dil xwînrêj kirim

sewsî, mitrî, mat, tevizî, şaşbûyî, bûdele, jihalçûyî, dîn, gêjok, gêjoyî, aqilsivik, gêjik, mest, serxweş, nelihev, şaşmayî^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


şor

Ji proto-hindûewropî *sūr- (“tirş yan şor/sûr”), hevreha lîtwanî sūrus (sûr/şor), rusî соль (solʹ) (soli: xwê), fransî sur (tirş), îngilîzî sour (tirş), almanî sauer (tirş).


şor

Serê xwe şorr kirin.

cil û bergên şepaporr, ew cilên ku pirr fireh in û ji bejna mirovî nayên

Koro, ev çi cil û bergên şor in te li ber xwe kirine, here niha veguhêze!


şorrbûyî

Ji bo guhertoya rastnivîsî binêre şorbûyî.


şorrkirî

Ji bo guhertoya rastnivîsî binêre şorkirî.


polîpoşman

polîpoşmantir (comparative)
herî polîpoşman (merkezî) (superlative)
tewrî polîpoşman (rojavayî) (superlative)
polîpoşmantirîn (soranîzm) (superlative)

[Hunermend Carmen] Electra polîpoşman bû


abor

abortir (comparative)
herî abor (merkezî) (superlative)
tewrî abor (rojavayî) (superlative)
abûr
ebor
ebûr
'ebûr

tişta/ê ku bicihanîna wê zêde mesrefê naxwaze


afirandî

xuliqandî

Tiştê ku hatiye afirandin, çêkirî, diristkirî, sazkirî.

/ɑːfɪɾɑːnˈdiː/


çêkirî

afirandî, kirî, diristkirî, sazkirî, çakkirî, saxkirî, tamîrkirî,
tişta/ê ku hatiye çêkirin

Bexşendeyê tuhmeta gunahanÊ çêkirî neynika cemalêTîra xwe nima bi zulf û xalê

diristkirî, hazir, saz, rast, temam, kamil, sax, baş, bêkêmasî, bêderew, amade, çêbûyî^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


xewar

xewartir (comparative)
herî xewar (merkezî) (superlative)
tewrî xewar (rojavayî) (superlative)
xewartirîn (soranîzm) (superlative)
dewar
hewar
kewar

Ji xew + dar. Hevreha mirar, kiryar, dîyar. Bi Pehlewî mirdar, kirdar, dîdar.

nivistî, raketî, razayî, di xew, ne şiyar

Gazî dikim kurdên xewar,/ Rabin ji xew carek şîyar (Cigerxwîn)

Qanatê Kurdo, Tarîxa Edebyeta Kurdî, Roja Nû, 1983

Bi şingîna Siwaran ra yên xewar ji xew radibûn.

Perwîz Cihanî, Bilîcan, Nefel, 2002, ISBN 91-89687-12-4

Bû kuxte-kuxt, kufîn,/ Malêda bû hewar,/ Rabû Xema xilfîn,/ Rabû Nadê xewar.

Fêrîkê Ûsiv, Pampa Min, Lîmûş, YÊRÊVAN, 2009, ISBN 978-9939-805-98-6

xewhez, xewok, kesê ku ji raketinê hez dike


zax

زاخ (Kurdish-Arabic)
bax
çax
dax
nax
sax
şax
wax

xurt, zexm, bihêz, biqewet, qelewî, rbîte

Civata Tenahîyê ya Neteweyên Yekgirtî muhletê daye hikumeta Tehranê jibo ku dev ji zaxkirina uranyumê berde...


hewramî

/hɛwɾɑːˈmiː/

Tişta/ê ku bi wî zaravayî hatiye gotin yan nivîsîn


bosî

Xwarina ku zêde keliye û loma çêja wê nexweş bûye.

Min dixwest şîrê xwe germ bikim û bimeyînim daku bibe mast lê min ji bîr kir ji ser agirî rakim loma fûrî û bosî bû.


aştîxwaz

aştîxwaztir (comparative)
herî aştîxwaz (merkezî) (superlative)
tewrî aştîxwaz (rojavayî) (superlative)

tenahîxwaz, aramîxwaz, hêwirîxwaz, hêminîxwaz,
kesa/ê ku aştiyê dixwaze, kesa/ê ku ji aştiyê hez dike, kesê/a ku li aştiyê digere


firrok

Ji bo guhertoya rastnivîsî binêre firok.


firok

firoktir (comparative)
herî firok (merkezî) (superlative)
tewrî firok (rojavayî) (superlative)
firrok
frok
firoke

ajelên yan tiştên ku difirin yan dikarin bifirin


zalim

bêrehm, zordar, zordest, stemkar, ne dilovan, ne birehm


bêrehm

bêrehmtir (comparative)
herî bêrehm (merkezî) (superlative)
tewrî bêrehm (rojavayî) (superlative)
bêrehmtirîn (soranîzm) (superlative)
بێرەحم (Kurdish-Arabic)
bêrehim

zalim

Kesê ku hest bi rehmê nake li hemberî kesên din; ne dilovan, ne birehm.

Bi ewladan ebed nake
Ewa bêrehm û dijwar e
Wa bêrehm û bêhin teng e


zordar

zordartir (comparative)
herî zordar (merkezî) (superlative)
tewrî zordar (rojavayî) (superlative)
زۆردار (Kurdish-Arabic)

zalim, zordest, stemkar, zilmkar, bêrehm, ne dilovan, ne birehm,
kesa/ê ku ji neheqî zorê li xelkê dike

diktator, tîran, zilimker, bêwijdan, bêbext^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


zordest

zordesttir (comparative)
herî zordest (merkezî) (superlative)
tewrî zordest (rojavayî) (superlative)

zalim, zordar, stemkar, zilmkar, bêrehm, ne dilovan, ne birehm,
kesa/ê ku ji neheqî zorê li xelkê dike


kixe

pîs (tiştê ku nabe mirov bixwe yan wek din bike di devê xwe de)


berpêş

berpêştir (comparative)
herî berpêş (merkezî) (superlative)
tewrî berpêş (rojavayî) (superlative)
berpêştirîn (soranîzm) (superlative)

pêşkêş, raber, araste, berçav, diyar, xwiya, berdest,
tişta/ê ku mirov dikare xwe bigihîniyê yan bibîne

Hikûmet dê îro bernameya xwe berpêş bike.

Li pêşangehê gelek wêneyên nirxbilind yên zarrotî û ciwaniya wê hatine berpêşkirin.

Ti hukmekî vê Danezanê nikare bê tefsîrkirin wekî ku tu maf dide dewletekê, komekê û kesekî ji bo kirina karekî an pêkanîna kirinekî ku rakirina maf û azadiyên ku tê de hatine berpêşkirin amanc bigire.

Danezana Gerdûnî ya Mafên Mirovan, benda 30, unchr.org, jêwergirtin 2006

hizûr^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


berpêşbûyî

berpêşbûyîtir (comparative)
herî berpêşbûyî (merkezî) (superlative)
tewrî berpêşbûyî (rojavayî) (superlative)


berpêşkirî

berpêşkirîtir (comparative)
herî berpêşkirî (merkezî) (superlative)
tewrî berpêşkirî (rojavayî) (superlative)


helal

Ji erebî حلال (ḥelal) ji rehê ḥ-l-l-: destûr dan, izin dan, îcaze dan, ruxset dan; çareser kirin, hel kirin. Ji heman rehî: hel (çare, çareserî

ne heram, ne qedexe, serbest,
 (li gor îslamê) tiştê ku mirovan destûr bikin, tiştê ku dirist e bê kirin yan xwarin

Li gor îslamê xwarina goştê mirar ne helal e.

Li gor hin alimên îslamê temaşekirina televizyonê helal e lê li gor hinan na.

Ger ne seyqel dit bi nûra 'işqê wek hekkak-i rûhDê bi vê endaz û terzê key dibit sihrê helalGer ne balateb'-i bit wek pehlewan çalak-i rûh

Gelo Saşaê min zane, wekî kû diya wî ya helal heye, an jî dibe kû we jê re qet tu tişt negotiye, ew hew zane?


welatperwer

/wɛlɑːtpɛɾˈwɛɾ/

Kesên welatê xwe yan welatekî diparêzin.

Kesên bo azadiya welatê xwe yan welatekî tê dikoşin.


niştimanperwer

kesên bo azadiya welatê xwe yan welatekî tê dikoşin


nêgir

zengî, reşik,
mirovên rengê wan reş yan tarî (mîna efrîqiyan)

Kî ji nijada kurd, nêgir yan ermenî ye, lê li welatekî ereban dijî, ew bi rast ereb e.

Tosinê Reşîd: Barzanî û KGB, Netkurd.com, 9/2006


seyr

Ji erebî سیر (seyr, “nêrîn, sêr kirin”), hevreha sêr; bi maneya ku tiştê ku li xwe dide sêrkirin. Bide ber zazakî temaşe, bi heman ramanê.

Ecêb, sosret, nedîtî, mat, xerîb, ne edetî, ne asayî, ne normal, ne adî.

Bûyerek seyr û sosret qewimiye.

Min xweşik nêrî. Min çi dît! Mirovekî biçûk, gelekî seyr, li ber min bû û li min mêze dikir.

Mîrzayê Biçûk, Antoine de Saint-Exupéry, werger: Fawaz Husên, Weşanên Nûdem

Wajigûn dewrê numa min çerx û bayê lewlebanKewkeban seyra muxalif girt û têkil kir hisabVêk ketin Şems û Zuhel îro di birca 'Eqrebê


sosret

sosrettir (comparative)
herî sosret (merkezî) (superlative)
tewrî sosret (rojavayî) (superlative)
sodiret
sodret
sosiret

Herwiha sodiret, ji erebî سُدُورة (sudûret), ji reha سدر (sdr, “dîmen vegirtin, bînahiyê ragirtin, çav li berê delîn”)

ecêb, seyr, nedîtî, mat, xerîb, ne edetî, ne asayî, ne normal, ne adî

Bûyerek seyr û sosret qewimiye.


nedîtî

Herkesê carek diye ew zinde ma hetta ebedWê nedîtî ew perîrû zindegî lê bit heramHerkesê camê ji destê wê binoşit noş-i bit

ecêb, seyr, sosret, mat, xerîb, ne edetî, ne asayî, ne normal, ne adî


bînbar

bînbartir (comparative)
herî bînbar (merkezî) (superlative)
tewrî bînbar (rojavayî) (superlative)
bînbartirîn (soranîzm) (superlative)

-bîn- (rayê dema niha ji lêkera dîtin) + -bar

dîtbar, tiştê ku tê dîtin yan dikare bêt dîtin,
tiştê ku mirov dibîne yan dikare bibîne


dîtbar

dîtbartir (comparative)
herî dîtbar (merkezî) (superlative)
tewrî dîtbar (rojavayî) (superlative)
dîtbartirîn (soranîzm) (superlative)

bînbar, tiştê ku tê dîtin yan dikare bêt dîtin,
tiştê ku mirov dibîne yan dikare bibîne


melez

diliqî, kestel, dureh, zir, soryaz, têkil, col,
riweka ku ji du riwekên cûnê wan cuda hatiye perisandin


nem

Bi carekê hemû nem kir.


bizik

biziktir (comparative)
herî bizik (merkezî) (superlative)
tewrî bizik (rojavayî) (superlative)
biziktirîn (soranîzm) (superlative)

Li Malezyayê pîtonek şeş metre dirêj û 90 kîlo dikişand, mîheka avis daqurtand.
Ji bo mîh jî bizik bû, pîton bi seetan ji cîhê xwe ne lebitî û ji alîyê gundîyan hat dîtin.

Pîtonekî mîhek avis daqurtand, Netkurd.com, 9/2006


nadir

kêm, kêmpeyda, bêzin, terwende
tiştê ku kêm heye,
mirova/ê ku kêm kes mîna wê / wî (zîrek / jêhatî) hene

ismê hey dav lê veda ye
Nûr e pir nadir wucûd e
Gerçi ewwel nar û dûd e


başkirî

başkirîtir (comparative)
herî başkirî (merkezî) (superlative)
tewrî başkirî (rojavayî) (superlative)


rûqayim

rûqayimtir (comparative)
herî rûqayim (merkezî) (superlative)
tewrî rûqayim (rojavayî) (superlative)
rûqayimtirîn (soranîzm) (superlative)
rîqahîm
rîqaîm
rîqayim
rîqayîm
rûqahîm
rûqaîm
rûqayîm
rwîqahîm
rwîqaîm
rwîqayim
rwîqayîm

Bêşerm, bêfedî, bêfihêt, zirrşerm, şermneker, rûmelext, rûhişk, rûşûştî, rûçelaq, bêar, nixay,
 kesa/ê ku qet ji xwe şerm nake.

Ew kesek rûqayim e, evca mayê xwe tê neke.


bêşerm

bêşermtir (comparative)
herî bêşerm (merkezî) (superlative)
tewrî bêşerm (rojavayî) (superlative)
bêşermtirîn (soranîzm) (superlative)
بێشهرم (Kurdish-Arabic)
bêşerim

rûqayim, bêfedî, bêfihêt, şermneker, rûmelext, rûhişk, rûşûştî, rûçelaq, bêar, nixay,
kesa/ê ku qet ji xwe şerm nake


sobe

bi tenê, tek, cihê, cuda, ne li gel kesên yan tiştên din


têk

Hemû têk de ne.

Wer ji 'eksa xemriyan qewsê qezeh dit yasemînDê gul û reyhan bibarin têk û têk gulzar-i bitŞem'-i dê can dit ji şewqê bête ber subhê nefes


ajîtebûyî

ajîtebûyîtir (comparative)
herî ajîtebûyî (merkezî) (superlative)
tewrî ajîtebûyî (rojavayî) (superlative)


ajîtekirî

ajîtekirîtir (comparative)
herî ajîtekirî (merkezî) (superlative)
tewrî ajîtekirî (rojavayî) (superlative)


modern

moderntir (comparative)
herî modern (merkezî) (superlative)
tewrî modern (rojavayî) (superlative)
moderntirîn (soranîzm) (superlative)
moderin
modêrin
modêrn
modrên

Deyn ji îngilîzî modern yan ji fransî moderne ji latînî modernus ji modo (aniha, vê gavê) ji modus (pîvan). Ji eynî rehî: mode.

nûjen

Tişta/ê li gor şêwazên anku stîlên yan şêweyên anku awayên nû; tişta/ê bi teknîka nû tê yan hatiye çêkirin.

Helbestên modern.

Teknîka modern.


alozbûyî

alozbûyîtir (comparative)
herî alozbûyî (merkezî) (superlative)
tewrî alozbûyî (rojavayî) (superlative)
ئالۆزبوویی (Kurdish-Arabic)


alozkirî

alozkirîtir (comparative)
herî alozkirî (merkezî) (superlative)
tewrî alozkirî (rojavayî) (superlative)


semal

semaltir (comparative)
herî semal (merkezî) (superlative)
tewrî semal (rojavayî) (superlative)
şemal


sayî

Tevî ku ber destê sibehê mijê ser bajêr girtibû jî, qatê pêşî ê şevê sayî bû û kuçeya berê pencereya qerweşê tê de bû, bi taveheyva çardeşevî wek nava rojê bû.

Robert Louis Stevenson, (terciman: Ciwanmerd Kulek), Meseleya Seyr a Dr. Jekyll û Mr. Hyde, Avesta, 2020, r. 31, ISBN 978-605-2246-80-1


bêewr

bêewrtir (comparative)
herî bêewr (merkezî) (superlative)
tewrî bêewr (rojavayî) (superlative)
bêewrtirîn (soranîzm) (superlative)
bêewir
bê'ewir
bê'ewr
bêhewir
bêhewr

sahî, semal, sayî, tinebûna ewran li esmanan


saf

xwerû, pak, paqij, zelal, net, temîz,
tişta/ê ku ti tiştek din nehatiye tevlîkirin

Şu'lê da tilyan û Cennet muncelîHatî Hewwa û nezer da nûrî saf

Mesele hê saf nebûye.


negatîf

Ji îngilîzî negative an fransî négatif ji latînî negativus (“înkar kirin”), ji negare (“înkar kirin”).

neyînî, ne-erênî, ne erênî yan nêtar, ne posîtîf yan neutral


tûş

Karê tûş neke.


xwekuj

[Serokkomarê berê yê Îranê Muhammed] Xatemî di axaftina xwe de got: bombekerên xwekuj neheqiyê li ola îslamê dikin û ev kes dê neçin bihuştê.


hilîs

hilîstir (comparative)
herî hilîs (merkezî) (superlative)
tewrî hilîs (rojavayî) (superlative)
hilîstirîn (soranîzm) (superlative)

: Etîmolojiya vê peyvê nehatiye nivîsîn. Eger tu bi rastî bizanî, kerem bike bişkoka "biguhêre" ya di ser van gotinan re bitikîne û etîmolojiya vê peyvê binivîse. Çavkaniyên ku te ew etîmolojî jê girtiye jî binivîse.

Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.


teba

tir (comparative)
herî (merkezî) (superlative)
tewrî (rojavayî) (superlative)

Çi cudahî di navbera lawirên hov (teba) û terorîstan de heye?

Qado Şêrîn: Teba çûn, terorîst hatin, Nivîsîn: 11/2001, weşandin: Tirej.com, 9/2001

Hate nik kovî gelek sergiran
Doxhefsar di ling dihat rapêçan
Digote kovî: Tu çi teba yî?
Bêkes wa li çalan serberdayî!

Osman Sebrî: Ker û Azadî, Kovara Hêviya Welet Hj. 1-3, 1976, r. 21


xwînheram

xwînheramtir (comparative)
herî xwînheram (merkezî) (superlative)
tewrî xwînheram (rojavayî) (superlative)
xûnheram

bîjî, weledzina, bîje,
zarokê ku ji du kesan welidiye ku ne jinûmêrên hev in
(peyvek pirr tal e û wek dijûn tê bikaranîn)

Keçikê bi destûra dê û bavê xwe heta niha bi 12 zilaman re zinê kiriye. De werin îcar vî qewmê xwînheram têxin şûna mirovan û bi wan bawer bibin! Hema bi Îsa û Muhammed heçê ku bêje "em û tirk birayên hev in", ciyê wan cehneme ye û ew ê di êgir de biçiqçiqin...


tagalogî

/tɑːɡɑːloːˈɡiː/


slovakî

her tişta/ê Slovakyayê, gelê wê yan bi zimanê wê


slovenî

her tişta/ê Slovenyayê, gelê wê yan bi zimanê wê


tayî

her tişta/ê Taylendayê, gelê wê yan zimanê wê


cahil

cahiltir (comparative)
herî cahil (merkezî) (superlative)
tewrî cahil (rojavayî) (superlative)
cahiltirîn (soranîzm) (superlative)
cahêl

nexwendewar, bêsewad, kesa/ê ku xwendin û nivîsînê nizane

Emma di yetîm û bêmecal in
Fi l-cumle ne cahil û nezan in
Belkî di sefîl û bêxwidan in

xişîm, naşî, nezan, tor, ecemî, nefama, negihiştî, netêgihiştî, nezan, saf, xav, dilsaf, dilpak, dilpaqij


berbexte

berbextetir (comparative)
herî berbexte (merkezî) (superlative)
tewrî berbexte (rojavayî) (superlative)
berbextetirîn (soranîzm) (superlative)

navsere, salmend, pîr, bitemen, temenmezin, êxtiyar

kal^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


navsere

navseretir (comparative)
herî navsere (merkezî) (superlative)
tewrî navsere (rojavayî) (superlative)
navseretirîn (soranîzm) (superlative)
nêvsere

navsale

Kesa/ê ku êdî ne genc e lê hê pîr jî nebûye; teqrîben kesên 30- ta 50/60-salî.

Karwanê me ji pênc hesp û panzdeh deveyan pêk dihat. Em daketin beriyê û me berê xwe da binxetê. Bi ser riya Şamê re, em çûn Beytullahê. Ez çi serê we biêşînim, ji efendimê xwe re bêjim, piştî me wezîfa xwe bicîh anî, ferz û sunnetên xwe kirin, em çûn cîhê Şeytanê lanetî. Me xîçik û kevir ji erdê civandin û avêtin wê koncala ku Şeytan tê de ye. Jinikek navsere ku li rex min bû, bi hêrs û tund kevir dicivandin, eniya xwe diqermiçand, awirên xwe tûj dikirin û digot: “Lanet li te be, tufû Şeytanê kor! Ha ji te re, geber bibe!”. Wilo dixuya ku, wê gelek derd û kul ji Şeytan dîtibûn. Wê kêliyê, rahişt kevirekî mezin ku bi qasî kulmekê bû, bilind kir, lê destê wê li hewa ma. Jinika li kêleka wê nehişt, bi milê wê girt û got: “Kembiyê, kurbiyê, wî kevirê mezin navêje Şeytên, tu jî mîna herkesî xîçikan biavêje, tu dê niha wî hêrs bikî, roja qiyametê, ger Şeytan û Xwedê li hev werin, welleh wê derpiyê te ji hev zîval-zîvalî bike, kesek nizane dê çi bîne serê te”!

Edîp Polat: Dizan ji dizan dizî, Amidakurd.com, 10/2005


geber

gebertir (comparative)
herî geber (merkezî) (superlative)
tewrî geber (rojavayî) (superlative)
gebertirîn (soranîzm) (superlative)
Gabar
xeber

Ji tirkî geber ji erebî قبر (qebere, “gor kirin, qebir kirin, binax kirin”). Binêre: qebir.


sekitî

belqitî, geber, cehimî, mirî
(peyvek tal û bêrêziyê ye)

mirar, mirarbûyî, mirî^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


çist

çisttir (comparative)
herî çist (merkezî) (superlative)
tewrî çist (rojavayî) (superlative)
çisttirîn (soranîzm) (superlative)

Ji proto-îranî *custáh, ji proto-hindûîranî *čutˢtás, ji proto-hindûewropî *(s)kud-tó-s (“paldayî”), ji *(s)kewd- (“avêtin, berdan”). Hevreha farisî چست (çost), sanskrîtî चोदति (códati, “arandin”), îngilîzî shoot.

çalak, ne sist, ne sistopisto, lêkdayî, çeleng, bihendaze,
 ne goc, ne tirral, ne tembel, aktîf, çalak

Zanî bi te'emmul û bi idrak
Rabû ji cihê xwe çist û çalak
Yarê xem û şahiyan Memê jar

zîrek, aktîv, xurt, fêris, birêkûpêk, dûzkirî^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


goc

goctir (comparative)
herî goc (merkezî) (superlative)
tewrî goc (rojavayî) (superlative)
goctirîn (soranîzm) (superlative)
gog

destgiran, leşgiran, axgiran, cangiran, gangox, betî, himbil, barûte, laxerî,
kesa/ê ku destên wê / wî şel û seqet in yan jî ne jêhatî û zîrek in bo karkirinê

destên ku ji ber sarmayê êdî nikarin ti tiştî bigirin yan ti karî bikin


mesûd

mesûdtir (comparative)
herî mesûd (merkezî) (superlative)
tewrî mesûd (rojavayî) (superlative)
mesûdtirîn (soranîzm) (superlative)
mes'ûd

mesûd: bextiyar, bextewer, dilşad, kamiran, şa, şad, dilşa, ferxende, şadîman, şadan, bisiûd, bişens

Mesûd Barzanî


bextiyar

bextiyartir (comparative)
herî bextiyar (merkezî) (superlative)
tewrî bextiyar (rojavayî) (superlative)
bextiyartirîn (soranîzm) (superlative)
bextyar

bext + -i- + -yar, hevreha soranî بهختیار (bextiyar), farisî بختیار (bextiyar).

Bextewer, dilşad, kamiran, şa, şad, dilşa, ferxende, şadîman, şadan, bisiûd, bişens, mesûd, dilxweş, kêfxweş,
kesa/ê ku bextê wî xweş e û ji rewşa xwe razî.

Cureyekê gelê Lor ku bi zaravayê Bextiyarî diaxivin.


bextewer

bextewertir (comparative)
herî bextewer (merkezî) (superlative)
tewrî bextewer (rojavayî) (superlative)
bextewertirîn (soranîzm) (superlative)
bextewar

Bextiyar, dilşad, kamiran, şa, şad, dilşa, ferxende, şadîman, şadan, bisiûd, bişens, mesûd, dilxweş, kêfxweş,
kesa/ê ku bextê wî xweş e û ji rewşa xwe razî.

Bikêf, bicoş, seîd.^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


bextyar

bextyartir (comparative)
herî bextyar (merkezî) (superlative)
tewrî bextyar (rojavayî) (superlative)


bextewar

bextewartir (comparative)
herî bextewar (merkezî) (superlative)
tewrî bextewar (rojavayî) (superlative)


sext

sexttir (comparative)
herî sext (merkezî) (superlative)
tewrî sext (rojavayî) (superlative)
sexttirîn (soranîzm) (superlative)
سهخت (Kurdish-Arabic)
sexte

tûj^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


bedewbûyî

bedewbûyîtir (comparative)
herî bedewbûyî (merkezî) (superlative)
tewrî bedewbûyî (rojavayî) (superlative)


bedewkirî

bedewkirîtir (comparative)
herî bedewkirî (merkezî) (superlative)
tewrî bedewkirî (rojavayî) (superlative)


mecbûr

mecbûrtir (comparative)
herî mecbûr (merkezî) (superlative)
tewrî mecbûr (rojavayî) (superlative)
mecbûrtirîn (soranîzm) (superlative)
mecbîr
mecbwîr

Ji erebî مَجْبُور (majbūr), têkildarî îcbar.

Neçar, bêgav, kesa/ê ku île lazim e tiştekî bike.

Li vî welatî zarok mecbûr in 9 salan dibistanê bixwînin.

Kesên ku dixwazin beşdarî konserê bibin, mecbûr in 10 euro bidin.

bêçare^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


resen

resentir (comparative)
herî resen (merkezî) (superlative)
tewrî resen (rojavayî) (superlative)
resentirîn (soranîzm) (superlative)

Kurdiya resen.

kurdiya ku peyvên biyanî di nav de nînin


destpêkî

pêşîn, ewilî, yekem, seretayî, ya / yê destpêkê


seretayî

destpêkî, pêşîn, ewilî, yekem, ya / yê seretayê

dibistana seretayî

ewilîn^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


xapîner

mijûlker

Tişta/ê ku mirovî mijûl dike yan pê ve mijûl dibe.

Tişta/ê ku mirovî dixapîne yan mirov dikare bê bixape.


erênî

erênîtir (comparative)
herî erênî (merkezî) (superlative)
tewrî erênî (rojavayî) (superlative)
arênî
arêyî
erêyî
harênî
herênî
herêyî
harêyî
nerênî

pozîtîf

Ne neyînî, ne negatîf, ne red, ne menfî; bersiva yan biryara ku tiştekî dipejirîne anku diqebilîne.

Gava paşe ji begên Kurd bersîveke erênî negirt, xwe ji bo êrîşê amade kir.

Li aliyê dî jî, divê mirov rexnegiriyê jî li gorî norm û esasê psîkolojiya civakê bikar bîne. Ango şert û mercên rexnegiriyê hene ko divê mirov bi wan baş bizanibe. Lê mixabin, mirov gelek caran di rexnegiriyan de ”yan reş yan jî sipî” difikire. Li ba mirov tiştê ko ne spî be divê ”ew reş be” û ya ne reş be jî ”pêwîst e” ew sipî be! Halbûkî ji spîyê heya reşbûnê çend merhele, rade, hene û herweha ji reşbûnê heya spîbûnê jî welê ye. Ya girîng ew e ko mirov van merheleyan, radeyan bibîne. Di wan de erênî herweha nerênî jî peyda dibin.

Dr. Cuwan Batû: Psîkolojiya rexnegiriyê, Kurdistandailynews.com, 10/2005

Ew karên pirr erênî dikin.


arênî

arênîtir (comparative)
herî arênî (merkezî) (superlative)
tewrî arênî (rojavayî) (superlative)


arêyî

arêyîtir (comparative)
herî arêyî (merkezî) (superlative)
tewrî arêyî (rojavayî) (superlative)


xanedan

xanedantir (comparative)
herî xanedan (merkezî) (superlative)
tewrî xanedan (rojavayî) (superlative)
خانەدان (Kurdish-Arabic)
xanedar

malmezin

Kesa/ê ji malbateke zengîn yan navdar, endama/ê çîna bilind yan serdest ya civakê.

/xɑːnɛˈdɑːn/

Çiku vê malbata cangorî [Bedirxanî] bi mal û şewket, xanedan, birc û sera di berveaniya netew û niştimanê kurde, li ser rûberê çerx û zedeyî nîvekî stûbariya miletê Kurdistanî di hemû zevî û dabaşên jiyanê de bi giranî hilgirtine.

Mihemedê Seyid Husên: Rola ziman di yekbûna kurdan de, 4/2004

Mala ava û herdem ji mêvanan ra der vekirî, maleka çav vekirî.


malmezin

sergewer, xanedan, esilzade, arîstokrat, zadegan, tovrind,
kesa/ê ji malbatek zengîn yan navdar,
endama/ê çîna bilind yan serdest ya civakê

Nemaze wî çîroka Federigoyê kurrê Filippo degli Alberighi vedigot ku xortek esilzade bû û li hemû herêma Toscanayê di çekbazî û mêraniyê de yek ji yên herî baş bû û ji ber hindê delalê ber dilê keç û zeriyan bû. Ew bû dildarî jinek ciwan ya malmezin û ya dema xwe yek ji spehîtirîn û dilbijîntirîn keç û jinên Firenzeyê dihat hesibandin. Navê jinê Monna Giovanna bû lê ax li bextê reş ku jin bimêr bû. Bo ku xwe bixe dilê wê, Federigo cejn û şahiyên siwarçakiyê û şûrbaziyê û yên ji gelek cûnên din li dar dixistin û bêqam malê xwe bo xatira wê pûç kir. Lê ka Monna Giovanna çend bedew bû, ew hind jî binamûs bû û bala xwe nedida cejn û şahiyên bo xatira wê dihatin lidarxistin.

Giovanni Boccaccio (1313 – 1375): Bazê Nêçîrê, wergerrandin: Husein Muhammed, Kovara Mehname, hj. 50, 3/2004


asilza

asilzatir (comparative)
herî asilza (merkezî) (superlative)
tewrî asilza (rojavayî) (superlative)


asilzade

asilzadetir (comparative)
herî asilzade (merkezî) (superlative)
tewrî asilzade (rojavayî) (superlative)


'asilza

'asilzatir (comparative)
herî 'asilza (merkezî) (superlative)
tewrî 'asilza (rojavayî) (superlative)

/ʕɑːsɪlˈzɑː/


'asilzade

'asilzadetir (comparative)
herî 'asilzade (merkezî) (superlative)
tewrî 'asilzade (rojavayî) (superlative)

/ʕɑːsɪlzɑːˈdɛ/


'esilzade

'esilzadetir (comparative)
herî 'esilzade (merkezî) (superlative)
tewrî 'esilzade (rojavayî) (superlative)


'esilza

'esilzatir (comparative)
herî 'esilza (merkezî) (superlative)
tewrî 'esilza (rojavayî) (superlative)


sergewer

Romana xurt û sergewer dikare xwe bi her awayî bikirmişîne, bikeve her dirûvî û cihê cihê ji her mêjiyî, ji her bedewiyê û her mezinahiyê re bibe navgîn. Dikare bang li her nîgaşbaziyê û rastîbîniyê/ê bike û gelek deriyên nepenî yên gerdûnê li mirov veke.

Adar Jiyan: Roman sîtava jiyanê ye, Fortunecity.co.uk, jêwergirtin: 9/2006


nestêl

nestêltir (comparative)
herî nestêl (merkezî) (superlative)
tewrî nestêl (rojavayî) (superlative)
nestêltirîn (soranîzm) (superlative)
nestêle
nestêleh
nestêlih

bêwêne, bênimûne, tek, yekane, yekta, unîk,
tişta/ê ku ti tiştek din mîna wê / wî nîne


arîstokrat

arîstokrattir (comparative)
herî arîstokrat (merkezî) (superlative)
tewrî arîstokrat (rojavayî) (superlative)

Ji îngilîzî aristocrat, ji yûnanî [skrîpt hewce ye] (arîstos, “bijare, baştirîn”) + [skrîpt hewce ye] (kratos, “hêz, desthilat”)

kesa/ê ku bawer dike ku divê deshilat di destên kesên bijare de be, ne di destê hemû gel yan jî tenê kesekî de be


zadegan

arîstokrat

Kesa/ê ji malbatek zengîn yan navdar, endama/ê çîna bilind yan serdest ya civakê.


xeyalî

aşopî, fîktîf, berhemê xeyalan, ne rast, ne heyî

Ev çîrrok xeyalî ye anku bi rastî neqewimiye.

Gelo Mem û Zîn xeyalî ne yan jî bi rastî hebûn.

- Îro em hatine vê astê ku ew tiştên ku me diparast baş in lê xeyalî ne. Çimkî gelek xortên Kurd li ser navê Îslamê berê xwe dan piştgiriya Çeçenistanê, Filistinê, Bosniya-Herzegovîna, Afganistanê û gelek bindestên din ên misilman. Lê me ti caran nedît ku hereketên Dîndar ên Ereb, Tirk û Faris Kurdên bindest ji xwe re nekirine xem û ji bo doza wan tênekoşiyane. Bi hezaran Kurdên me tên girtin, kuştin lê ne di xema wan de ye.

serokê Koma Diyaloga Dîcle û Firatê Mûhîtînê Batmanî, 7/2011


aşopî

aşopîtir (comparative)
herî aşopî (merkezî) (superlative)
tewrî aşopî (rojavayî) (superlative)

Xeyalî, fîktîv, berhemê xeyalan, ne rast, ne heyî.

Ev çîrrok aşopî ye anku bi rastî neqewimiye.

Gelo Mem û Zîn aşopî ne yan jî bi rastî hebûn.

Me bi dizîkî hevdu li wê ayîngeha kevnar didît, rojên xwe yên hevbeş bi bîr dianîn, em ji rojên xwe yên hevdemî dipeyivîn, ji pêşerojê ditirsîn û hêdî hêdî me nihînên di kûratiyên dilên me de veşartî jî deranîn, em ji ber bextreşî û eziyeta em tê de xembar bûn û em tê dikoşîn ku bi hêvî û xwestekên aşopî xemên hevdu vebirevînin. Carinan em aş dibûn, me hêsirên xwe dipaqijandin û em dibişirîn, me ji bilî evînê her tişt ji bîra xwe dibir; me hevdu dihemêzand ta ku dilên me aram dibûn; paşî Selmayê lêva xwe ya bêgune danî ser eniya min û dilê min ji hal bir; dema ku wê gerdena xwe ya qerefîlî çemand, min bersiva maça wê da û gep û alekên wê yên tenik mîna tîrêjên tavê li berbanga spêdeyê geşe-sor bûn. Di bêdengiyê de me li dûr li qeraxa esman dinerî dema ku rojê bi avabûna xwe re ewr bi tîrêjên pirteqalî rengandin.

Xelîl Cibran: Baskên Şkestî, roman, wergerrandin: Husein Muhammed, Weşanên Helwest, Stokholm, 2002


fîktîv

fîktîvtir (comparative)
herî fîktîv (merkezî) (superlative)
tewrî fîktîv (rojavayî) (superlative)
fîktîvtirîn (soranîzm) (superlative)
fîktîf

aşopî, xeyalî, berhemê xeyalan, ne rast, ne heyî

Ev çîrrok fîktîv e anku bi rastî neqewimiye.

Gelo Mem û Zîn fîktîv in yan jî bi rastî hebûn.


viyetnamî

tişta/ê Viyetnamê, viyetnamiyan yan zimanê wan

Rojnameyên viyetnamî dinivîsin ku...


berbijar

berbijartir (comparative)
herî berbijar (merkezî) (superlative)
tewrî berbijar (rojavayî) (superlative)
berbijêr
hilbijêr

/bɛɾbɪˈʒɑːɾ/

Tiştên ku mirov dikare yekê yan hinekan jê bibijêre.


bîseksuel

bîseksueltir (comparative)
herî bîseksuel (merkezî) (superlative)
tewrî bîseksuel (rojavayî) (superlative)
bîseksueltirîn (soranîzm) (superlative)

kesa/ê ku hez dike têkiliyên zayendî hem li gel mêran û hem jî li gel jinan hebin


stemkar

ستهمكار (Kurdish-Arabic)
sitemkar
sitemker
sîtemkar
sîtemker
stemker

zordar

Kesa/ê ku neheqiyê dike bêyî ku dilê wî bi xelkê bişewite.


zûlûyî

sema û stiranên zûlûyî


skotî

skotlendayî, skoçî, skoçyayî, her tişta/ê Skotlendayê, miletê wê yan zimanê wê


friyolî

pênc pirtûkên friyolî


saksiya jêrîn

deh pirtûkên saksiya jêrîn


guwaranî

Stiranên guwaranî, pirtûkên guwaranî, alfabeya guwaranî.


por

Keçikê porê xwe por kiriye.


astûrî

/ɑːstuːˈɾiː/

her tişta/ê herêma Astûrya ya Spanyayê yan miletê wê yan zimanê wê


romî

zimanên ku ji zimanê latînî çêbûne
(wek îtalî, fransî, spanî, portugalî, romanî, katalanî, astûrî û provansî)


bambarayî

bambarayîtir (comparative)
herî bambarayî (merkezî) (superlative)
tewrî bambarayî (rojavayî) (superlative)

/bɑːmbɑːɾɑːˈjiː/

stiranên bambarayî


kornî

stiranên kornî


sicîlî

Her tişta/ê Sicîlyayê, gelê wê yan zimanê wê.


çêkirok

çêkiroktir (comparative)
herî çêkirok (merkezî) (superlative)
tewrî çêkirok (rojavayî) (superlative)
çêkiroktirîn (soranîzm) (superlative)

destkirî, ne siriştî, tişta/ê ku ne bi xwe di siriştê de peyda bûye lê mirovan çêkiriye

tişta/ê ku xweş li hev nayê û siriştî naxwiye

Zimanê romana wî çêkirok e.


sanskrîtî

alfabeya sanskrîtî


lîmbûrgî

her tişta/ê herêma Lîmbûrgê, zimanê wê yan gelê wê


somalî

her tişta/ê Somalyayê, gelê wê yan zimanê wê yê serekî


bengalî

/bɛnɡɑːˈliː/

bengladeşî, her tişta/ê Bengladeşê, gelê wê yan zimanê wê


sorbî

her tişta/ê gelê sorb yan tişta/ê bi zimanê wî miletî


wolofî

Her tişta/ê miletê wolof yan zimanê wî miletî.


haîtî

her tişta/ê Haîtiyê, gelê wê yan zimanê wê


puncabî

Her tişta/ê herêma Puncabê, rûniştvanên wê yan zimanê puncabî


zid

serhişk, înato, biînat, dijber, ne sernerm


şatir

Ne yê şatir dikare / ji dava evînê bireve /ne yê dîn / û ne jî yê hişyar bi hişmendiya xwe

Mewlana Celaledînê Rûmî: Ev agirê evînê me dihelîne, Bijartin û wergerrandin: Husein Muhammed, Weşanên Nûdem, 2005

zana, têgihiştî, jîr, jêhatî,
ne naşî, ne xişîm, ne cahil


dizîkî

nehînî, nepenî, sirrî, razber, ne eşkere, ne diyar, ne xwiya

Ew bi dizîkî karê xwe dikin.

Ji dizîkî ve kar dike.

veşarî, nihênî, raz, biraz, sihrî, nediyar^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


daîre

Ji erebî دائرة (dāˀira(t), “zivirîn, çember”).
Çavkanî: Sevan Nişanyan, daire https://web.archive.org/https://www.nisanyansozluk.com/?k=daire arşîv, nisanyansozluk.com

Çember, xirxal, xirolk, tişta/ê derdorên wê girover.


averû

averûtir (comparative)
herî averû (merkezî) (superlative)
tewrî averû (rojavayî) (superlative)
averûtirîn (soranîzm) (superlative)
avrû

Bûbû şev dema ku ji gêjbûna xwe şiyar bûm û pê hesîm ku li nav baxçe me û min her gotina Selmayê gotî dubare û sedbare dikir û herwiha bîskên wê yên bêdengiyê, destdan, mîmîk û rûgerandina wê li bîra min bû ta mebesta xatirxwestin û tenêmanê ji min re zelal û averû bû.

Xelîl Cibran: Baskên Şkestî, wergerrandin: Husein Muhammed, Weşanên Helwest, 2001

xuya, aşkira^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


averûbûyî

averûbûyîtir (comparative)
herî averûbûyî (merkezî) (superlative)
tewrî averûbûyî (rojavayî) (superlative)


averûkirî

averûkirîtir (comparative)
herî averûkirî (merkezî) (superlative)
tewrî averûkirî (rojavayî) (superlative)


pirrtir

Ji bo guhertoya rastnivîsî binêre pirtir.


bêhtir

bêtir
bihtir
pitir
بێهتر (Kurdish-Arabic)
беһтьр (Kurdish-Creole)

Ji *bêh + -tir, hevreha farisî بیشتر (bištar) û بیش (biš) û farisiya navîn [skrîpt hewce ye] (wēš) û zazakî vêşî. Bo H-ya kurmancî beramberî Ş-ya farisî bidin ber kurmancî têhnî (tî, hewceyî avê) û farisî تشنه (tešne).

pirtir

gelektir, zêdetir, hê zêde, zaftir, mişetir

Di kîjan şûşeyê de bêhtir av heye?


pirtir

2 ji 1ê pirtir e.

Hemû jin li ber dilê min şirîn in lê ez pirtir ji kezîzeran hez dikim.


têvel

têveltir (comparative)
herî têvel (merkezî) (superlative)
tewrî têvel (rojavayî) (superlative)
têvil
tavil
tîvil

ji hev cuda, cihê, ne mîna yên din, ne eynî, heterojen

Şev û roj têvel in.

Li gorî lekolîneran teşeya çîrokan têvel (ji hev cuda) e. Hinek lêkolîner di bin pirr beşan de çîrokan disinifînin, hinek jî hejmara sinifandinê kêm dikin.

2015, Mehmet Bozkoyun, Beşek Ji Folklora Kurdî: Çîrok, Bingöl Üniversitesi Yaşayan Diller Enstitüsü Dergisi

Di malbatên ku ji dayikê yan jî bavê yek swêdî be jî, baştir e, ku her yek ji wan bi “zimanê xwe” bi zarok re bipeyive. Dibe ku di malbatên wiha de swêdî bibe zimanê serdest. Lê ku mirov bixwaze zarok bibe zarokekî/a duzimanî, divê mirov bi gelek awayên têvel alîkariyeke zêdetir bide pêşveçûna zimanê hindikahiyê.

Daristan ecêb mezin bû û bi rengên têvel dibiriqî.

Mehmed Uzun, Mirina Kalekî Rind, Weşanxana Orfeus, 1987


zayendmê

zayendmêtir (comparative)
herî zayendmê (merkezî) (superlative)
tewrî zayendmê (rojavayî) (superlative)
mê
mêza

peyvên mê, peyvên ku wek peyva "jin" ditewin

Av û pirtûk zayendmê ne lê nan û xanî zayendnêr in ji ber ku min dibêje "ava min" û "pirtûka min" lê "nanê min" û "xaniyê min".


zayendnêr

zayendnêrtir (comparative)
herî zayendnêr (merkezî) (superlative)
tewrî zayendnêr (rojavayî) (superlative)
nêrza
nêr

peyvên nêr, peyvên ku wek peyva "mêr" ditewin

Nan û xanî zayendnêr in lê av û pirtûk zayendmê ne ji ber ku min dibêje "ava min" û "pirtûka min" lê "nanê min" û "xaniyê min".


nêrza

nêrzatir (comparative)
herî nêrza (merkezî) (superlative)
tewrî nêrza (rojavayî) (superlative)
nêrzatirîn (soranîzm) (superlative)
zayendnêr
nêr


destnîşankirî

ya / yê ku hatiye destnîşan kirin, berçavkirî, eşkerekirî, diyarkirî, taybet, vebirrî


tîbetî

Her tişta/ê Tîbetê, gelê wê yan bi zimanê wê.


gewc

gewctir (comparative)
herî gewc (merkezî) (superlative)
tewrî gewc (rojavayî) (superlative)
gewctirîn (soranîzm) (superlative)
goc

batil, dûrî aqil, absûrd, tişta/ê ku dijî eqilî ye,
tişta/ê aqilê selîm nikare bipejirîne

beredayî, berbad, pûç, bêbingeh, şaş, çewt, xelet^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


dezenfekte

dezenfektetir (comparative)
herî dezenfekte (merkezî) (superlative)
tewrî dezenfekte (rojavayî) (superlative)
dezenfektetirîn (soranîzm) (superlative)

Na na, biborin, ‘rast dibêjin!’ Divê ez heqê wan teslîm bikim! Lê ez dibêjim kêm dibêjin. Lewre ji ber ku wezîfeya Ozkok dezenfektekirina sîstema 12 Îlonê û vê komarê ye, kêm dibêje...

Murat Batgî: Ertugrul Bêkok, Welat.com, 10/2006


qus

qustir (comparative)
herî qus (merkezî) (superlative)
tewrî qus (rojavayî) (superlative)
qustirîn (soranîzm) (superlative)
qusa
quse
quz


miz

Hevreha farisî مزه (mezê), pehlewî mizeg, ji zimanên îranî. Heman peyv wek meze (xwarinên biçûk) ji zimanên îranî ketiye gelek zimanên ewropî jî.

meyxweş, tirşeşîrîn, tişta/ê ku hem tirş e û hem jî şîrîn e

Pirteqal û kîwî miz in.


meyxweş

meyxweştir (comparative)
herî meyxweş (merkezî) (superlative)
tewrî meyxweş (rojavayî) (superlative)
meyxweştirîn (soranîzm) (superlative)
meyxoş
mayxoş

miz, tirşeşîrîn, tişta/ê ku hem tirş e û hem jî şîrîn e

Pirteqal û kîwî meyxweş in.

tirşeşîrîn^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


gêç

Ji tirkî geç (gîro, dereng, mehtil), hevreha azerî gec, tirkmenistanî gich, ozbekî gech, kirgîzî кеч (keç), kazaxî кеш (keş)...

Gêç kirin: erê ev peyv li cem we jî wateya şepirzekirin ê didit nemaze di yarîya papezanê yan perkanê de.. gelo hûn bêjin ev peyv ji kûve hatibit?

Ismaîl Şahîn di Koma "Zimanê Kurdî" li ser Rûnameyê de, 1/2016


pit

pittir (comparative)
herî pit (merkezî) (superlative)
tewrî pit (rojavayî) (superlative)
pittirîn (soranîzm) (superlative)
mit

Zirrsûsk anku kerrank 17cm dirêj e, balindeyek pit û kurîqut e...

Îsmaîl Taha Şahîn: Balindeyên Kurdistanê, r. 38, Weşanên Spîrêz, Dihok, Kurdistan


gewr

Ji proto-hindûewropî *gʰrewos, bide ber almanî grau, îngilîzî grey / gray, fransî gris, ermenî գորշ (gorş)... Ji heman rehî: gewre.


sardînî

Her tişta/ê Sardînyayê, miletê wê yan bi zimanê wê.


dagirtî

داگرتی (Kurdish-Arabic)
hilgirtî
ragirtî
vegirtî

Aman dagirtî ye.

Ev form hê nedagirtî ye.

Ev tifing dagirtî ye. Ev tifing nedagirtî ye. Lê heke »ne« bi rengdêrê ve ne bûye hingê rengdêr ne nerênî ye. Bi rastî gava em »ev tifing nedagirtîye« dibêjin jê mexsed ew e ko tifing vala ye.

1998, Celadet Alî Bedirxan, Elfabêya Kurdî & Bingehên Gramera Kurdmancî, Nefel, r. 92


çuvaşî

her tişta/ê çuvaşan yan Çuvaşyayê yan zimanê çuvaşî


net

Meaşê wî 1 000 euro ye lê 150 euro bac dide loma 850 euro net jê re dimîne.

saf, paqij, pak, zelal, xwiya, eşkere, diyar, berçav


rêk

Rast, dirist, ne xwehr, ne xwar, ne çepûçûr.


tacikî

her tişta/ê tacikan, yê Tacikistanê yan yê zimanê tacikî


çîlspî

sipspî, sîs, ji serî ta binî spî, bi temamî spî

Sosinek wek kirasê bûkê çîlspî.

Galaya fîlmê Sabîte Kaya bi navê "Herşey Bembeyaz (Her tişt çîlspî)" li salona sînemayê ya Yeşîlçamê pêk hat. Film çîroka zarokên kurd ên ku li dibistanê tirkî nizanin û rewşa mamosteyê tirk bi hestên germ nîşan dide.


sipspî

sîs, çîlspî, ji serî ta binî spî, bi temamî spî

Sosinek wek kirasê bûkê sipspî.


înuîtî

her tişta/ê înuyitan anku eskîmoyan yan tişta/ê bi zimanê wan


giravî

giravîtir (comparative)
herî giravî (merkezî) (superlative)
tewrî giravî (rojavayî) (superlative)
گراڤی (Kurdish-Arabic)

Devera ku ji giravekî yan hin giravan pêkhatî.

Îzlenda welatek giravî ye.

Hewayê vê derê ne bejayî û ne jî deryayî lê giravî ye.


giravî

giravîtir (comparative)
herî giravî (merkezî) (superlative)
tewrî giravî (rojavayî) (superlative)

Binêre giramî.
Bi qedir, yê ku xelik rêzê lê di girin.

Xwe giran ke da yê giravî bî.


beraber

berabertir (comparative)
herî beraber (merkezî) (superlative)
tewrî beraber (rojavayî) (superlative)
berabertirîn (soranîzm) (superlative)
beramber
beranber

ber- + -a- + -ber, hevreha farisî برابر (beraber), ji zimanên îranî

hevber, hember, berê wan li hev, miqabil

Mala wan beraberî ya me ye.

Kesk û soran tu binê çerx-i li dora du hilalan
Du qeran mane beraber şefeqê perde 'isab e
'Er'eran ta di şepal in wereqan cezbe ye vê ra

Ew beraberî me şerr dikin.

Lîstika me beraber bi dawî bû: 2 bi 2.

Em beraber ji Kurdistanê hatin Ewropayê.


beramber

berambertir (comparative)
herî beramber (merkezî) (superlative)
tewrî beramber (rojavayî) (superlative)


beranber

beranbertir (comparative)
herî beranber (merkezî) (superlative)
tewrî beranber (rojavayî) (superlative)


wekhev

wekhevtir (comparative)
herî wekhev (merkezî) (superlative)
tewrî wekhev (rojavayî) (superlative)
وهكههڤ (Kurdish-Arabic)
wekîhev

Yeksan, mîna hev,
ne ji hev zêdetir yan kêmtir,
ne ji hev baştir yan xirabtir.

Hemû mirov li ber qanûnê wekhev in.

Û va ye ku tenê di bexçakî de, pênc hezar gulên wekhev û wek wê, hebûn!


yeksan

yeksantir (comparative)
herî yeksan (merkezî) (superlative)
tewrî yeksan (rojavayî) (superlative)
یهكسان (Kurdish-Arabic)
êksan
yêksan

wekhev, mîna hev,
ne ji hev zêdetir yan kêmtir,
ne ji hev baştir yan xirabtir

Hemû mirov li ber qanûnê yeksan in.

Ê vi Xudrî ra divêt ava heyatê bit nesîb
Dê bi se'y û cehdê yeksan bin li bal wî roj û şeb


xweşmêr

fêris, egîd, qehreman, çeleng, palewan, camêr, wêrek, netirs, bêtirs

Dinê qenc e tijî şêr binJ6 xêran ra di xweşmêr binNe mislê min di bêkêr bin


palewan

fêris, egîd, qehreman, çeleng, gernas, zîrek, camêr, wêrek, netirs, bêtirs, xweşmêr, mêr, şampiyon, hoste


şampiyon

fêris, egîd, qehreman, çeleng, gernas, zîrek, camêr, wêrek, netirs, bêtirs, xweşmêr, mêr, hoste


şehmoz

şehmoztir (comparative)
herî şehmoz (merkezî) (superlative)
tewrî şehmoz (rojavayî) (superlative)
şamoz
şemoz
şamûz
şehmûz
şemûz

hevreha pehlewî exşoz, mediya navîn *exşoβj yan *exşûβj, avestayî xšeob- (arandin, azirandin, ajawe kirin) û sanskrîtî क्षुभ्यति (kṣúbhyati: hejandin). աշխոյժ (eşxoyj) ya ermenî ji mediya navîn hatiye deynkirin.

şûm, şiloq, neqet, netebitî, ne rehet, ne aram, ne miskîn, ne vehewiyayî
 (bi taybetî hesp û dewarên din yên zîtikan diavêjin)

destmatî, nejîqurt, nearam^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


berbad

berbadtir (comparative)
herî berbad (merkezî) (superlative)
tewrî berbad (rojavayî) (superlative)
berbadtirîn (soranîzm) (superlative)
berbat

Ji farisî برباد (berbad, “hewante, pûç”)* bad Farîsî baye, ber-bad, yane tiştên ku ba li ber xwe dibe.

beredayî, pûç, xirab, nebaş, bêkêr, bêwec, betal, bêmifa, xirabe, terabe, tarûmar, wêran, kembax, xopan, dêris, perîşan, şerpeze, belingaz, reben, rezîl, riswa, herimî, heram, pîs, kirêt, ne rind

Cem'iyyet-i xasê ateş û bad
Elbette dikit mirovî berbad
Ev 'işq û hewa ko bûne dildaş

berdîberedayî, herifî^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


berbat

berbattir (comparative)
herî berbat (merkezî) (superlative)
tewrî berbat (rojavayî) (superlative)


berbadbûyî

berbadbûyîtir (comparative)
herî berbadbûyî (merkezî) (superlative)
tewrî berbadbûyî (rojavayî) (superlative)


berbadkirî

berbadkirîtir (comparative)
herî berbadkirî (merkezî) (superlative)
tewrî berbadkirî (rojavayî) (superlative)


navneteweyî

navnetewî
nêvneteweyî
nêvnetewî
navdewletî
nêvdewletî

enternasyonal

Tişta/ê ku du yan zêdetir welat yan netewe yan jî kesên ji wan tê de beşdar in.

Civînên navneteweyî.

NY rêkxistinek navneteweyî ye.

Yekîtiya Ewropayê saziyek navneteweyî ye.

Koma me navneteweyî ye.

dinyayî, gerdûnî, unîversal, giloverî^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


navdewletî

navneteweyî, enternasyonal, cîhanî, alemî, global,
 tişta/ê ku du yan zêdetir welat yan netewe yan jî kesên ji wan tê de beşdar in


neteweyî

netewî
alemî
cîhanî
deverî
dinyayî
enternasyonal
global
herêmî
navneteweyî

millî

Tişta/ê ku ya / yê hemû miletekê yan welatekî ye û ne tenê yê deverekê yan komekê ye.

millî

Tişta/ê ku taybetî neteweyekê yan welatekî ye lê ne ya netewe yan welatên din e.

Berjewendiyên neteweyî

Edebiyata neteweyî

Kanalên neteweyî.

Kanalên ku li her dera welatî tên dîtin.


nawrûyî

her tişta/ê welatê Nawrû, gelê wê yan zimanê wê


korsîkayî

her tişta/ê giravê Korsîkayê, rûniştvanên wê yan zimanê wê


elsasî

Her tişta/ê devera Elsasê, zimanê wê yan gelê wê.


dirrinde

Ji bo guhertoya rastnivîsî binêre dirinde.


dirinde

دڕنده (Kurdish-Arabic)
dirende
dirrende
dirinde

hov, wehş, kûvî, heywan, nemirov, wehşî, barbar

Xwe nêzîkî wî neke, ew mirovekê dirinde ye.


samoayî

Her tişta/ê Samoayê, zimanê wê yan gelê wê.


salmend

pîr, kal, êxtiyar, berbexte, pîrejin yan pîremêr

navsere, bitemen, temenmezin, qenc^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


naskirî

navdar, binavûdeng, nas, bernas, meşûr,
kesa/ê ku xelk dinase


nasbûyî

Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.


moldovî

her tişta/ê Moldovayê, gelê wê yan zimanê wê


aymarayî

aymarayîtir (comparative)
herî aymarayî (merkezî) (superlative)
tewrî aymarayî (rojavayî) (superlative)

/ɑːjmɑːɾɑːˈjiː/


tongî

Her tişta/ê welatê Tonga, gelê wê yan zimanê wê.


cemidî

Hingî bi carekê ve çokên mêrik sist bûn, canê wî sar bû û xwêdaneke cemidî ew girt.

Firat Cewerî, Girtî, Weşanên Nûdem, 1986


xosayî

her tişta/ê gelê xosa yan jî tişta/ê bi zimanê wan


swazî

swazîlendî

Tişta/ê Swazîlendayê, gelê wê yan zimanê wê.


alabamayî

/ɑːlɑːbɑːmɑːˈjiː/

her tişta/ê Alabamayê, alabamayan yan zimanê alabamayî


bêhiş

bêhiştir (comparative)
herî bêhiş (merkezî) (superlative)
tewrî bêhiş (rojavayî) (superlative)
bêhiştirîn (soranîzm) (superlative)
bêheş
bêhoş
bêhuş

Ûsif sê şev û sê rojan bêhiş dipeyivî. Bijîşk anîn ser.

Çiyayê Agirî, Yaşar Kemal, Weşanxana Çanda Kurdî

Li wê cebhetê hijiyan dû per
Lewra sekara bêhiş în
Meşha seher yarê şefîq


hişmend

hişmendtir (comparative)
herî hişmend (merkezî) (superlative)
tewrî hişmend (rojavayî) (superlative)
hişmendtirîn (soranîzm) (superlative)

biaqil, hişyar, aqildar, aqilmend,
ne bêhiş, ne şêt, ne dîn, ne bêaqil, ne cahil, ne nezan

zekî, jîr, hêgin, dûrbîn, aqil^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


biaqil

biaqiltir (comparative)
herî biaqil (merkezî) (superlative)
tewrî biaqil (rojavayî) (superlative)
biaqiltirîn (soranîzm) (superlative)
bi'aqil
bieqil
bieql
bi'eqil
bi'eql

hişmend, hişyar, aqildar, aqilmend, zekî, jîr, hêgin,
ne bêhiş, ne şêt, ne dîn, ne bêaqil, ne cahil, ne nezan

dûrbîn, bilîmet, dahî, aqil, zîrek, şatir^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


aqildar

aqildartir (comparative)
herî aqildar (merkezî) (superlative)
tewrî aqildar (rojavayî) (superlative)
aqildartirîn (soranîzm) (superlative)
ئاقلدار (Kurdish-Arabic)
'aqildar
eqildar
'eqildar
eqldar
'eqldar
aqildêr
'aqildêr
eqildêr
'eqildêr
eqldêr
'eqldêr

hişmend, hişyar, biaqil, aqilmend, zekî, dûrbîn, jîr, hêgin,
ne bêhiş, ne şêt, ne dîn, ne bêaqil, ne cahil, ne nezan


aqilmend

aqilmendtir (comparative)
herî aqilmend (merkezî) (superlative)
tewrî aqilmend (rojavayî) (superlative)
aqilmendtirîn (soranîzm) (superlative)
عاقلمهند (Kurdish-Arabic)
eqilmend

hişmend, hişyar, aqildar, biaqil, zekî, jîr, hêgin,
ne bêhiş, ne şêt, ne dîn, ne bêaqil, ne cahil, ne nezan


zekî

hişmend, hişyar, aqildar, aqilmend, biaqil, şatir, dûrbîn, jîr, hêgin,
ne bêhiş, ne şêt, ne dîn, ne bêaqil, ne cahil, ne nezan


bêaqil

bêaqiltir (comparative)
herî bêaqil (merkezî) (superlative)
tewrî bêaqil (rojavayî) (superlative)
bêaqiltirîn (soranîzm) (superlative)
bê'aqil
bêeqil
bê'eqil
bêeql
bê'eql

cahil, naşî, nezan, aqilsivik, bêhiş, şêt, dîn,
ne biaqil, ne hişmend, ne biaqil, ne hişyar, ne aqilmend, ne aqil, ne aqildar


aqilsivik

aqilsiviktir (comparative)
herî aqilsivik (merkezî) (superlative)
tewrî aqilsivik (rojavayî) (superlative)
aqilsiviktirîn (soranîzm) (superlative)
eqilsivik

kesa/ê ku kêm aqil heye,
 bêaqil, cahil, naşî, heşsivik, aqilkêm, nezan, bêhiş, şêt, dîn,
ne biaqil, ne hişmend, ne biaqil, ne hişyar, ne aqilmend, ne aqil, ne aqildar

ehmeq, tirredîn, delodîn, nefam, xişîm, gêj, şaş, serhişk, gundî^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


jêrdest

Bi her wechî ji boy xundkar û hakîman hurmet û rîayeta jêrdestan lazim e.

1857, Mela Mûsayê Hekarî, Amadekar: Hêmin Omer, Durrû’l Mecalîs, sala weşandinê: 2022, r. 145


amanabî

amanabîtir (comparative)
herî amanabî (merkezî) (superlative)
tewrî amanabî (rojavayî) (superlative)

/ɑːmɑːnɑːˈbiː/


halxweş

halxweştir (comparative)
herî halxweş (merkezî) (superlative)
tewrî halxweş (rojavayî) (superlative)
halxweştirîn (soranîzm) (superlative)
halxoş
xweşhal

zengîn, dewlemend, maldar, paredar,
kesa/ê ku halê wî anku rewşa wî (bi taybetî ya aborî) baş e

Rêberê PKK-ê got Ak Parti dixwaze sîstemeka wekî ya Alayên Hemîdiyeyê ava bike û bi wê rêyê kurdan bi dewletê ve girê bide û got Ak Parti li hemberî PKK-ê destê xwe dirêjî esnaf û halxweşên kurd dike da pê PKK-ê bişkêne.


têrnexwar

têrnexwartir (comparative)
herî têrnexwar (merkezî) (superlative)
tewrî têrnexwar (rojavayî) (superlative)

kesa/ê ku pirr dixwe, kulbewî
(lê dîsan jî têr nabe)


sehîh

sehîhtir (comparative)
herî sehîh (merkezî) (superlative)
tewrî sehîh (rojavayî) (superlative)
sahîh

Rast, dirist, eseh, bêguman, rasteqîn, heqîqî, orijînal, resen.

Xebatên nivîskî yên ku li ser zimên bi nezanî bêne kirin, ji ber ku piştî weşandinê dibin belge, dibin referans, hingê şaşiyên xwe jî dibin şaşiyên gelemperî, ji vê çendê qet çênebin çêtir e. Çunke ji bilî kesên zana û ehlên wî warî, ku dikarin şaşiyan bibînin, wekî din hemû muxatab û xwendevanên sade û xeşîm; kesên ku bibin muxatabê wê enformasyona niviskî, dê jê bawer bikin û ji xwe re bikin çavkanî û referans. Tew mebêjin ku ev berhem bi mohra (logo) sazîyeke zanistî hatibe çapkirin: Berga xwe çermî, rengê reş, nivîsên zêrhelî, 1.350 kg giran, 1005 rûpel, 24x16.5 cm ebad û helbet buhayê xwe jî 40 YTL be, hingê hukmê xwe dibe wek hedîsekê, dê kîjan kes bikaribe yan jî curetê bike û rabe ji sehîhbûna wê bikeve nava şik û gumanan?!...

Roşan Lezgîn: Ferhenga Biwêjan a Esntîtuyê, Pen-kurd.org, 2006


mitewazî

nefsbiçûk, kesa/ê ku pesnê xwe nade,
kesa/ê ku xwe mezin yan hêja nahesibîne


sefîl

sefîltir (comparative)
herî sefîl (merkezî) (superlative)
tewrî sefîl (rojavayî) (superlative)
سەفیل (Kurdish-Arabic)

jar, reben, riswa, rezîl,
 ya/ê ku bi çavek kêm lê dinêrin


mehrûm

mehrûmtir (comparative)
herî mehrûm (merkezî) (superlative)
tewrî mehrûm (rojavayî) (superlative)
mehrûmtirîn (soranîzm) (superlative)
mahrûm
mehkûm
mezlûm

bêpar

Kesa/ê ku bi temamî bêyî tiştekî maye; kesa/ê ku tiştek jê hatiye standin.

Ez mame di hikmeta Xwedê da
 Kurmanc di dewleta dinê da
Aya bi çi wechî mane mehrûm
Bilcumle ji bo çi bûne mehkûm
 Kurmanc ne pir di bêkemal in
 Ema yetîm û bêmecal in
Fîlcumle ne cahil û nezan in
 Belkî sefîl û bêxudan in

jar, reben, riswa, feqîr, xizan, perîşan, şerpeze, belingaz, rezîl, mehtirûm


kemal

têgihiştî, şareza, ne xeşîm, ne naşî, ne cahil


restore

(lêker) restore kirin
(navdêr) restorekirin
(rengdêr) restorekirî

(avahiyek) tamîr kirin, ji nû ve ava kirin, nû kirin, renove kirin,
mîna berê lê kirin, xistin rewşa berê

Qesra Îsheq Paşa li Tirkiyeyê û li nav bajarên kurd[an] yek ji cihên ku herî navdar e. Her sal dora 100 hezarî tûrîs diçin serdana qesrê. Li gor agahiyên ku ji wir tên, dê qesr bê restorekirin û ji bo vê yekê sala 2007'an dê îhale bê vekirin.


karwanî

her tişta/ê têkildarî karwanekî yan karwanan


ozbekî

ozbekistanî, her tişta/ê Ozbekistanê yan ozbekan yan bi zimanê wan


ozbekistanî

ozbekî, her tişta/ê Ozbekistanê yan ozbekan yan bi zimanê wan


ekspert

şareza, pispor, zana, alim, xebîr, profesyonel, spesyalîst,
kesa/ê li ser tiştekê/î pirr dizane


zanistî

zanistîtir (comparative)
herî zanistî (merkezî) (superlative)
tewrî zanistî (rojavayî) (superlative)


ilmî

zanistî, li gor zanistê, li gor ilm û zanînê

Sûretê esma divêtin da bikîn jê fehim razLami'a husn û cemalê dê ji 'ilmî bête 'eyn'işq-i da jê hilbitin kê dî heqîqet bêmecaz


batanî

batanîtir (comparative)
herî batanî (merkezî) (superlative)
tewrî batanî (rojavayî) (superlative)

/bɑːtɑːˈniː/

Ji bo guhertoya rastnivîsî binêre betenî.


batenî

batenîtir (comparative)
herî batenî (merkezî) (superlative)
tewrî batenî (rojavayî) (superlative)


betanî

betanîtir (comparative)
herî betanî (merkezî) (superlative)
tewrî betanî (rojavayî) (superlative)


xumam

xumamtir (comparative)
herî xumam (merkezî) (superlative)
tewrî xumam (rojavayî) (superlative)
ximam
xwimam
xamoş
xidam
xilwe

kêm-ron, ne ron lê ne tarî jî,
 rewşa navbera ronahiyê û tarîtiyê
(bi taybetî dema ku hinekî berî rojhilatinê yan jî piştî rojavabûnê

şêlî, ne ron, ne zelal, ne eşkere, ne xwiya, ne diyar, ne berçav

Daxwazên wan xumam in.


giregir

Ji gir + -e- + gir. Bide ber soranî گرەگرە (gregre).

mezin, gir, serok, serdar, serkêş, kinkine

Giregirên herdu eşîran civiyan daku sulhê bikin.

birêveber, rêber, pêşeng, pêşewa^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


vegir

ڤەگر (Kurdish-Arabic)
bergir
dagir
hilgir
ragir
wergir

Ya / yê ku tiştekî/nexweşî vedigire, bi sanahî belav dibe, ji kesekê yan giyanewerekê bi sanahî diête veguhastin


vegirtî

bergirtî
dagirtî
hilgirtî
ragirtî
wergirtî


wergirtî

bergirtî
dagirtî
hilgirtî
ragirtî
vegirtî


ragirtî

bergirtî
dagirtî
hilgirtî
vegirtî
wergirtî


hilgirtî

هلگرتی (Kurdish-Arabic)
bergirtî
dagirtî
ragirtî
vegirtî
wergirtî


bergirtî

bergirtîtir (comparative)
herî bergirtî (merkezî) (superlative)
tewrî bergirtî (rojavayî) (superlative)
dagirtî
hilgirtî
ragirtî
vegirtî
wergirtî

tişta/ê ku berê wî anku pêşiya wî hatiye girtin


bergir

bergirtir (comparative)
herî bergir (merkezî) (superlative)
tewrî bergir (rojavayî) (superlative)

ya / yê ku berê tiştekî anku pêşiya tiştekî digire


alîgir

alîgirtir (comparative)
herî alîgir (merkezî) (superlative)
tewrî alîgir (rojavayî) (superlative)


terefdar

piştgir

Kesa/ê ku alîkariyê yan sempatiyê dide kesekî yan tiştekî yan jî berjewendiyên wan diparêze


fanî

rabor

Tiştê ku namîne yan jî diguhere; ne mayinde, ne xweragir.

Ev dinya fanî ye.


nefsbiçûk

nefsbiçûktir (comparative)
herî nefsbiçûk (merkezî) (superlative)
tewrî nefsbiçûk (rojavayî) (superlative)
nefsbiçûktirîn (soranîzm) (superlative)
nefísbiçûk

mitewazî

Kesa/ê ku pesnê xwe nade; kesa/ê ku xwe mezin yan hêja nahesibîne.


demokrat

piştevanê/a demokrasiyê, kesa/ê ku bawerî bi demokrasiyê heye û wê dixwaze


tûre

tûretir (comparative)
herî tûre (merkezî) (superlative)
tewrî tûre (rojavayî) (superlative)
tûrre
tore

Hevzaya soranî تووڕە (tûrre), hewramî توڕە (turre).

enirî, bêhal, tengezar, kerixî, westiyayî, betilî, enirandî, xeyidandî, hêrs^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


zivêr

zivêrtir (comparative)
herî zivêr (merkezî) (superlative)
tewrî zivêr (rojavayî) (superlative)
zever
zivir
zivirk

Hevrreha soranî زویر (zuyr) û kurdiya başûrî zür, zwîr.

bêhal, bêzar, tengezar, dilsar, aciz, kerixî, sil, tûre, westiyayî, betilî, xeyidî

Li dema çîroka me Leif fêristirîn xortê gundê Endre bû. Ew ne ji xelkê gund bû, pirça wî xelek û çavên wî hûr bûn û ew di hemû pêşbaziyan de jêhatî bû û dilketiyê keç û zeriyan bû. Wî hê ji zû ve pesna xwe dida ku dê carekê bigihe hêlînê, lê yên pîr texmîn dikir ku ya baş ew e ku bi hindê methên xwe neke.
Van gotinan ew zivêr dikir, û hê berî ew bibe zelam, wî xwe li hêlînê cerriband.

Bjørnstjerne Bjørnson: Hêlîn, wergerrandin: Husein Muhammed, ji berhevoka 30 çîrokên bijare Kovara Mehname, hj. 50, 3/2004

Dîsa-dîsa we têr nebûm, çiyano,
Dîndara we zivêr nebûm, çiyano.

tengijîn^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


bêhal

bêhaltir (comparative)
herî bêhal (merkezî) (superlative)
tewrî bêhal (rojavayî) (superlative)
bêhaltirîn (soranîzm) (superlative)

kesa/ê ku di rewşek xirab de ye,
kesa/ê ku halê wê / wî ne xweş e,
bêçare, bêzar, nesax, nexweş, tengezar, aciz, kerixî, westiyayî, betilî, herişî,
bêzever, bêtaqet, bêmecal, bêşiyan, bêhêz, bêqewet, qels, lawaz, zeîf

Dîsa ji nû bêhal e dil
Dîsa ji nû bêhal e dil


bêzar

bêzartir (comparative)
herî bêzar (merkezî) (superlative)
tewrî bêzar (rojavayî) (superlative)
bêzartirîn (soranîzm) (superlative)
بێزار (Kurdish-Arabic)

kesa/ê ku di rewşek xirab de ye,
kesa/ê ku halê wê / wî ne xweş e,
bêçare, bêhal, nesax, nexweş, tengezar, aciz, kerixî, westiyayî, betilî, herişî,
bêzever, bêtaqet, bêmecal, bêşiyan, bêhêz, bêqewet, qels, zinaqî lawaz, zeîf,mon,dilteng

Ma bi 'êş û noş û şahî ew qeder 'umrê te bit
Çendekê salik mucedded bêt û bêzarê te bî
Her kesê ne j'can du'ago û senaxwanê te bit

lal, bêziman, kesa/ê ku nikare yan nizane biaxive


enforme

enformetir (comparative)
herî enforme (merkezî) (superlative)
tewrî enforme (rojavayî) (superlative)
enformetirîn (soranîzm) (superlative)
informe
înforme

agadar, haydar, serwext, pêzan, têgihiştî

Dema ku te xeberek jê bihîst, me enforme bike.

Piştî vegeriyana xwe ya bo Emerîkayê Jack Wheelerî di heqê sefera xwe de berpirs û dezgehên emerîkî enforme kir[in] û wî du meqale jî li ser sefera xwe û kurdan nivîsî.


luksembûrgî

her tişta/ê Luksembûrgê, zimanê wê yan miletê wê


dirêjok

dirêjoktir (comparative)
herî dirêjok (merkezî) (superlative)
tewrî dirêjok (rojavayî) (superlative)
dirêjoktirîn (soranîzm) (superlative)
drêjok

tişta/ê ku şikilê wê ne girover lê hinekî dirêj e

Xiyar û mûz dirêjok in.

Hin zebeş girover in lê hin jî dirêjok in.


kerîm

merd, camêr, destvekirî, çavfire, ne tema, ne çirrîk, ne çikûd,
kesa/ê ku bi dilxweşî ji malê xwe dide xelkê

Xwedê kerîm e.

Ew Xudayê malikê mulkê 'ezîmDaye me mîrasa Qur'ana KerîmDînê me kir kamil û ni'met-temam

Mela Hesenê Bateyî, Mewlûda Kurdî, ~1720


têkde

têkdetir (comparative)
herî têkde (merkezî) (superlative)
tewrî têkde (rojavayî) (superlative)
têkda
têk da
têk de
têkve


kunkunî

کونکونی (Kurdish-Arabic)
kunkun
kun-kunî
kunkunîk
kun-kunîk
kunkunîşk
kun-kunîşk

Qulqulî, tişta/ê ku gelek kunên anku qulên biçûk lê hene.

Bêjing kunkunî ye..


qulqulî

qul-qulî
qulqulîk
qul-qulîk
qulqulîşk
qul-qulîşk

Kunkunî, tişta/ê ku gelek kunên anku qulên biçûk lê hene.

Bêjing qulqulî ye.


banyokirî

banyokirîtir (comparative)
herî banyokirî (merkezî) (superlative)
tewrî banyokirî (rojavayî) (superlative)


fîjî

her tişta/ê giravê Fîjî, gelê wê yan zimanê wê


razber

razbertir (comparative)
herî razber (merkezî) (superlative)
tewrî razber (rojavayî) (superlative)
razbertirîn (soranîzm) (superlative)
rezber

Mistik, nepenî, dizîkî, nehînî, ne diyar, ne berçav, ne xwiya, ne eşkere, biraz, sihrî.

sirrî, raz, razdar, surrî^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


mor

binefşî

Rengê ku çêdibe dema ku rengê sor û yê şîn bên têkilkirin.


mecazî

xazeyî, metaforî, fîgûratîv, naregezî, sembolî, gotina ku maneya wê ji peyvên kûrtir

"Dilê min bi wê dişewite." gotinek mecazî ye.

Ey metle'ê husnê 'işqibazîMehbûbê heqîqî û mecazîNamê te ye lewhê nameya 'işq


keşmîrî

her tişta/ê Keşmîrê, rûniştvanên wê yan zimanê wê


gorî

: Etîmolojiya vê peyvê nehatiye nivîsîn. Eger tu bi rastî bizanî, kerem bike bişkoka "biguhêre" ya di ser van gotinan re bitikîne û etîmolojiya vê peyvê binivîse. Çavkaniyên ku te ew etîmolojî jê girtiye jî binivîse.


sefandî

tişta/ê ku sefandin, baş, paqijkirî, pakkirî, tiştê/a ku hatiye ji êk cuda kirin


fênik

fêniktir (comparative)
herî fênik (merkezî) (superlative)
tewrî fênik (rojavayî) (superlative)
fêniktirîn (soranîzm) (superlative)


dawîn

dawîntir (comparative)
herî dawîn (merkezî) (superlative)
tewrî dawîn (rojavayî) (superlative)
dawîntirîn (soranîzm) (superlative)

paşîn, axirîn, talîn,
ya / yê piştî hemûyan,
ya / yê dawiyê, ya / yê taliyê

kanûna dawîn, roja dawîn, dawîn şeva vê mehê


paşîn

dawîn, axirîn, talîn,
ya / yê piştî hemûyan,
ya / yê dawiyê, ya / yê taliyê

Lebşekera dur di dev eGot xebera paşîn ev eEr tê bi ser dînê me ve


axirîn

axirîntir (comparative)
herî axirîn (merkezî) (superlative)
tewrî axirîn (rojavayî) (superlative)
axirîntirîn (soranîzm) (superlative)
exîr

dawîn, paşîn, talîn,
ya / yê piştî hemûyan,
ya / yê dawiyê, ya / yê taliyê

roja axirîn, axirîn şeva vê mehê

Min di ber qalû bela batin vi wê ra bû evîn
Hêj li ser 'ehda elest im ta bi roja axirîn
Min divê lê eşkera kim carekê daxa nihîn


talîn

talîntir (comparative)
herî talîn (merkezî) (superlative)
tewrî talîn (rojavayî) (superlative)

dawîn, paşîn, axirîn,
ya / yê piştî hemûyan,
ya / yê dawiyê, ya / yê taliyê

roja axirîn, axirîn şeva vê mehê


axir

axirtir (comparative)
herî axir (merkezî) (superlative)
tewrî axir (rojavayî) (superlative)


dengdar

tîpa ku pêdiviya wê bi dengekî vekirî ve heye, tîpên bêdeng


berkeftî

berkeftîtir (comparative)
herî berkeftî (merkezî) (superlative)
tewrî berkeftî (rojavayî) (superlative)


berketî

berketîtir (comparative)
herî berketî (merkezî) (superlative)
tewrî berketî (rojavayî) (superlative)
berkeftî
berkevtî

hêja, jêhatî, bihagiran, nirxbilind, rind, rêzdar

Di vê Jubiliumê de gelek mîvanên berketî û giranbiha, hunermendên navdar ... amade bûn.


berkevtî

berkevtîtir (comparative)
herî berkevtî (merkezî) (superlative)
tewrî berkevtî (rojavayî) (superlative)


nirxbilind

nirxbilindtir (comparative)
herî nirxbilind (merkezî) (superlative)
tewrî nirxbilind (rojavayî) (superlative)
nirxbilindtirîn (soranîzm) (superlative)
nerxbilind
nerxblind
nirxblind

hêja, jêhatî, bihagiran, berketî, rind, rêzdar


maldar

maldartir (comparative)
herî maldar (merkezî) (superlative)
tewrî maldar (rojavayî) (superlative)
maldartirîn (soranîzm) (superlative)
maldêr

zengîn, dewlemend, paredar, xanedan, ne xizan, ne feqîr, ne jar, ne belingaz, ne perîşan, ne şerpeze, ne hejar

...bazirganekî zêde maldar bû.

1857, Mela Mûsayê Hekarî, Amadekar: Hêmin Omer, Durrû’l Mecalîs, sala weşandinê: 2022, r. 61

bimal, ne bêmal, kesa/ê ku mala xwe anku xaniyê xwe heye