pisîk

pisîka (feminine definite construct singular)
pisîkên (feminine definite construct plural)
pisîkê (feminine definite oblique singular)
pisîkan (feminine definite oblique plural)
wê pisîkê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wan pisîkan (feminine definite demonstrative oblique plural)
pisîkê (feminine definite vocative singular)
pisîkino (feminine definite vocative plural)
pisîkek (feminine indefinite nominative singular)
pisîkin (feminine indefinite nominative plural)
pisîkeke (feminine indefinite construct singular)
pisîkine (feminine indefinite construct plural)
pisîkekê (feminine indefinite oblique singular)
pisîkinan (feminine indefinite oblique plural)
pisik
pisîg
pisîng
pişîk

Ji dengê onomatopoetîk yê gazîkirina pisîkan: pişo-pişo / piso-piso!. Bi heman awayî di gelek zimanên din de jî hatiye çêkirin: soranî پشیلە (pişîle), belûçî پشی (pişî), farisî پیشی (pîşî), azerî û tirkmenî (tirkmenistanî) pişik, çagatayî (çaxatayî) پیشیک (/pîşîk/), romanî pisicã... Hevwateya wê kitik jî peyveke li navneteweyî ye - bo agahiyên berfirehtir li wê binêrin.

Kitik û ajelên nêzî wan (wek şêr, piling, panter, leopard, jaguar û hwd).


hêk

hêka (feminine definite construct singular)
hêkên (feminine definite construct plural)
hêkê (feminine definite oblique singular)
hêkan (feminine definite oblique plural)
wê hêkê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wan hêkan (feminine definite demonstrative oblique plural)
hêkê (feminine definite vocative singular)
hêkino (feminine definite vocative plural)
hêkek (feminine indefinite nominative singular)
hêkin (feminine indefinite nominative plural)
hêkeke (feminine indefinite construct singular)
hêkine (feminine indefinite construct plural)
hêkekê (feminine indefinite oblique singular)
hêkinan (feminine indefinite oblique plural)
هێک (Kurdish-Arabic)
һек (Kurdish-Cyrillic)
hêg

Herwiha hêg, hevreha din ya kurmancî hêlik (gun, ritil), hevreha soranî هێلکه (hêlke) / hêłke, hewramî hêłe, zazakî hak, belûçî ہیک (hêyk), ہیگ (hêyg), peştûyî هګۍ (hegêy), pehlewî 𐫟𐫀𐫏𐫃 (xʾyg, /xāyeg/), farisiya berê خاگ (xag) û خایه (xaye), farisiya niha خایه (xayê: berê bi maneya "hêk", niha bi wateya "hêlik, gun"), tacikî хоя (xoya), avestayî eye- û 𐬀𐬉𐬨 (eêm), danmarkî æg, îngilîzî/îzlendî/norwecî egg, swêdî ägg, almanî Ei, holendî ei, yûnaniya kevn ᾠόν (ōión), yûnaniya niha αβγό (avgó), latînî ōvum, îtalî uovo, portugalî ovo, spanî huevo, hueva, ovo, fransî œuf... hemû ji proto-hindûewropî *h₂ōwyóm (hêk) ji *h₂éwis (teyr, firinde, balinde).
Peyva îranî ketiye tirkî û hinek zimanên din jî yên tirkîkî: azerî xaya / خایا, osmanî خایا (xaya, haya), tirkî haya (gun, hêlik)...
Çavkanî: Çabolov r. 434-435, Chyet r. 249, Horn r. 103, Lubotsky, Novák r. 183, Watkins r. 6, Etymonline

ovûm, hucreya serekî ya jinan û heywanên mê


navik

navika (feminine definite construct singular)
navikên (feminine definite construct plural)
navikê (feminine definite oblique singular)
navikan (feminine definite oblique plural)
wê navikê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wan navikan (feminine definite demonstrative oblique plural)
navikê (feminine definite vocative singular)
navikino (feminine definite vocative plural)
navikek (feminine indefinite nominative singular)
navikin (feminine indefinite nominative plural)
navikeke (feminine indefinite construct singular)
navikine (feminine indefinite construct plural)
navikekê (feminine indefinite oblique singular)
navikinan (feminine indefinite oblique plural)
ناڤک (Kurdish-Arabic)
navk
nafk
nafik
navok
nawik
nawk
nawok
nêvik
nêvk
nêwik
nêwk
nêwok
navok

Hevreha belûçî ناپگ (napeg), hevreha soranî ناو (naw), farisî ناف (naf, “navik”), pehlewî 𐭭𐭠𐭯𐭪 (nāfag, nafeg: navik)... sanskrîtî नभ्य (nábhya) û नाभि (nā́bhi)... latviyayî naba... almanî Nabe, Nabel, holendî naaf, îngilîzî nave, navel, swêdî nav, navel, danmarkî navle... ermenî անիւ (anîw: çerx)... yûnaniya kevn ὀμφαλός (omphalós)... latînî umbilīcus, fransî nombril, ombilic, îtalî ombelico, portugalî umbigo, spanî ombligo... hemû ji proto-hindûewropî*h₃nobʰilos ji *h₃nebʰ- (“nav, nîve; navik”).
Ne hevrreha nav yan hinav.


kutan

kutana (feminine definite construct singular)
kutanên (feminine definite construct plural)
kutanê (feminine definite oblique singular)
kutanan (feminine definite oblique plural)
wê kutanê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wan kutanan (feminine definite demonstrative oblique plural)
kutanê (feminine definite vocative singular)
kutanino (feminine definite vocative plural)
kutanek (feminine indefinite nominative singular)
kutanin (feminine indefinite nominative plural)
kutaneke (feminine indefinite construct singular)
kutanine (feminine indefinite construct plural)
kutanekê (feminine indefinite oblique singular)
kutaninan (feminine indefinite oblique plural)

Hemû madde an jî hokarên nexweşiyê yên lawazkirî ji boy avakirina bergiriya destketî di laş de. Bi gelemperî bi derzîkirinê kutanê didin laşê mirov.

Bi kutankirinê, bersîvdana bergiriya yekem a laş çalak dibe. Di laş de xaneyên bîrker çê dibin. Xaneyên bîrker di nav laş de ji boy egera tûşbûna heman hokara nexweşiyê bo demek dûr û dirêj dijîn. Heke hokara nexweşiyê cara duyem tûşî laş bibe, wê gavê xaneyên bîrker li dij wê, di demek kurt de berevanî ava dikin.

Dema kesek tê kutan (immunise) ne tenê li berjewendiya wan e lê li berjewendiya her kesiye. Amanca dezgehên tendirûstiyê xwe bigînin nav civakê jibo her kes derziyên kutanê li zarokên xwe xin.

29.04.2016, OLGA KLEPOVA, Rêberiya Nishtecêbûnê: Yasayên kutanê li Australya https://web.archive.org/https://www.sbs.com.au/language/kurdish/audio/reberiya-nishtecebune-yasayen-kutane-li-australya?language=ku arşîv, sbs.com.au

Dezgeha xêrxwaziya Barzanî bi hemahengî li gel welatê Imaratê zêdetir li heft ton derman û derziyên kutanê li ser nexwaşxaneyên her sê parêzgeha Hewlêrê û Silêmaniyê û Duhokê dababeş kirin.

05.02.2017, Dezgeha xêrxwaziya Barzanî heft ton derman li ser nexwaşxaneyan dabeş kir https://web.archive.org/http://www.basnews.com/kr/babat/328402 arşîv, basnews.com


tewere

: Etîmolojiya vê peyvê nehatiye nivîsîn. Eger tu bi rastî bizanî, kerem bike bişkoka "biguhêre" ya di ser van gotinan re bitikîne û etîmolojiya vê peyvê binivîse. Çavkaniyên ku te ew etîmolojî jê girtiye jî binivîse.

Beşekî xaneya demarê ye, wekî akson jî tê bi navkirin. Tewere liqê dirêjtirîn ê demarexaneyê ye ko demareragihandinan vediguhazîne dûrê laşexaneya demarexaneyê

Zemîn her roj carekê li dor tewereyê xwe dizivire.

Cemserê jeografî ew xala li ser rûyê Zemînê ye, û tewereyê (axis) Zemînê di wê ve derbas dibe.

Zagrosê Hajo: Cemserê magnetîsî yê bakur bi lez cihê xwe diguhere, Netkurd.com, 2/2006

Kartêkirên ji hawirdorê hatine girtin, bi şeweyê demareragihandin, bi riya tewereyê, tên veguhaztin boy xaneyek din. Dibe ko ev xaneya din xaneyek demar, xaneyek masûlke an jî xaneyek rijênê be.


gede

gedeyê (masculine definite construct singular)
gedeyên (masculine definite construct plural)
gedeyî (masculine definite oblique singular)
gedeyan (masculine definite oblique plural)
wî gedeyî (masculine definite demonstrative oblique singular)
wan gedeyan (masculine definite demonstrative oblique plural)
gedeyo (masculine definite vocative singular)
gedeyino (masculine definite vocative plural)
gedeyek (masculine indefinite nominative singular)
gedeyin (masculine indefinite nominative plural)
gedeyekî (masculine indefinite construct singular)
gedeyine (masculine indefinite construct plural)
gedeyekî (masculine indefinite oblique singular)
gedeyinan (masculine indefinite oblique plural)
gende
ged
geda

Ji zimanên îranî, hevreha soranî گەدە (gede), hevreha din ya kurmancî geda, farisî گودک (gûdek, “lawik, xulam”), pehlewî kodek ("lawik")

Di zanista biyolojî de endamî koendamê hersê e. Xurek di gedeyî de bi hersa kîmyayî û hersa mekanîk tê hersandin.'
Gede dişibe kîsekî(tûrek) masûlkî di navbera soriçik û rûviya zirav de.
Gede di binê navpençikê (diyafram), li aliyê çêpê, li jorê Zikekelênê de cih digire.'


şane

Ajal çar cure şane lixwe digirin.

Rûkeşe şane

Bestere şane

Masûlke şane

Demare şane


dalan

dalana (feminine definite construct singular)
dalanên (feminine definite construct plural)
dalanê (feminine definite oblique singular)
dalanan (feminine definite oblique plural)
wê dalanê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wan dalanan (feminine definite demonstrative oblique plural)
dalanê (feminine definite vocative singular)
dalanino (feminine definite vocative plural)
dalanek (feminine indefinite nominative singular)
dalanin (feminine indefinite nominative plural)
dalaneke (feminine indefinite construct singular)
dalanine (feminine indefinite construct plural)
dalanekê (feminine indefinite oblique singular)
dalaninan (feminine indefinite oblique plural)

Cog an jî çavika navber ku çavikan bi hev re girê dide, navbeynkarî dike ji bo derbasbûna ji çavikek ber bi ya din.

Di guhê navî de, dalan di navbera lûlpêç û cogên kevanî de cih digire. Ji lûlpêçê ber bi bi cogên kevanî an jî ji cogan ber bi lûlpêçê ve çûyin û hatina şilemenî bi rêya dalanê pêk tê.


cins

cinsê (masculine definite construct singular)
cinsên (masculine definite construct plural)
cinsî (masculine definite oblique singular)
cinsan (masculine definite oblique plural)
wî cinsî (masculine definite demonstrative oblique singular)
wan cinsan (masculine definite demonstrative oblique plural)
cinso (masculine definite vocative singular)
cinsino (masculine definite vocative plural)
cinsek (masculine indefinite nominative singular)
cinsin (masculine indefinite nominative plural)
cinsekî (masculine indefinite construct singular)
cinsine (masculine indefinite construct plural)
cinsekî (masculine indefinite oblique singular)
cinsinan (masculine indefinite oblique plural)
جنس (Kurdish-Arabic)
cîns
cisn

Ji erebî جنس (cins), ew bi xwe jî bi rêya arameyî גנסא (ginsa) ji yûnanî γένος (génos)^(Çavkanî: Chyet), ji proto-hindûewropî*ǵénh₁os ("nijad") ku herwiha serekaniya genus ya latînî, sanskrîtî जनस् (cenes) ye û belkî bi metatezê serekaniya nijad ya kurdî û نژاد (nijad) ya farisî jî be. "Genus" ya latînî maka genre ya fransî û gender ya îngilîzî ye jî.

cinsiyet

Kategorîkirineke însanan wekî jin û mêr, û ya heywanan wekî mê û nêr li gorî fêmkirina wan a biyolojîk an kulturî.

cinsiyet

Cudakirineke kelîmeyan wekî nêr, mê, nêtar û giştî ji bo nîşandana paşgir an jî şiklên wan yên din.


vîrus

vîrusa (feminine definite construct singular)
vîrusên (feminine definite construct plural)
vîrusê (feminine definite oblique singular)
vîrusan (feminine definite oblique plural)
wê vîrusê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wan vîrusan (feminine definite demonstrative oblique plural)
vîrusê (feminine definite vocative singular)
vîrusino (feminine definite vocative plural)
vîrusek (feminine indefinite nominative singular)
vîrusin (feminine indefinite nominative plural)
vîruseke (feminine indefinite construct singular)
vîrusine (feminine indefinite construct plural)
vîrusekê (feminine indefinite oblique singular)
vîrusinan (feminine indefinite oblique plural)
vîrûs
vayrûs
veyrûs

Ajanekî vegir e ligorî serboriyan ji têzavek navokî id qalikekî protînî de pêk tê. Pir hûr e ku bê dîtin bi rêya hûrbîna ronahiyê, û bitenê dikare xwe pir bike di nava şanikên zindî de yê mêvandar.

Vîrusa bapêşê.


anatomî

anatomiya (feminine definite construct singular)
anatomiyên (feminine definite construct plural)
anatomiyê (feminine definite oblique singular)
anatomiyan (feminine definite oblique plural)
wê anatomiyê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wan anatomiyan (feminine definite demonstrative oblique plural)
anatomiyê (feminine definite vocative singular)
anatomiyino (feminine definite vocative plural)
anatomiyek (feminine indefinite nominative singular)
anatomiyin (feminine indefinite nominative plural)
anatomiyeke (feminine indefinite construct singular)
anatomiyine (feminine indefinite construct plural)
anatomiyekê (feminine indefinite oblique singular)
anatomiyinan (feminine indefinite oblique plural)
atomî

Bi rêya fransî anatomie ji latînî anatomia ji yewnanî ανατομία ji yewnaniya kevn ανατομή (kelaştin) ji ανα- (ji nû ve, dîsan, ji serî ve) + τομή (birîn)

/ɑːnɑːtoːˈmiː/


peldar

bipel

Riwekên ku pel anku belg hene yan dibin.


lenf

lenfa (feminine definite construct singular)
lenfên (feminine definite construct plural)
lenfê (feminine definite oblique singular)
lenfan (feminine definite oblique plural)
wê lenfê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wan lenfan (feminine definite demonstrative oblique plural)
lenfê (feminine definite vocative singular)
lenfino (feminine definite vocative plural)
lenfek (feminine indefinite nominative singular)
lenfin (feminine indefinite nominative plural)
lenfeke (feminine indefinite construct singular)
lenfine (feminine indefinite construct plural)
lenfekê (feminine indefinite oblique singular)
lenfinan (feminine indefinite oblique plural)
lemf
lemfa
lenfa

Bi rêya fransî fransî lymphe ji latînî latînî lympha ji yewnaniya kevn yûnaniya kevn νυμφε (numphe, “nîmf”).

xwîna spî, ava wek xwînê lê spî ya ku ji leşî tê, skinc

Astim, spazmayên givirandinê (hezimkirin - sîndirim), rêyên avrêjê, nexweşîya ba (romatîzma), hêrsbûn, hemi awayên westanê (betlîn), sermagirtin, grîp, acizahîyên ji tevgêra xwînê, herneroid, nexweşîyên perdeyên lenf, zorpêketina, destava zarowan, rawestandina xwînê (li ba jinan), emorît, edavên cerm, makoza, û nexweşîyên zûhrewî.

Bavê Jîndar: Dermanxana xweristê, Lotikxane.com, 6/2008

Sîstema lenfa weki sîstema xwînê li her derê bedenê da tên dîtin. Ew, ji demarên gelek tenik û girêkên lenf hatîye avakirin. Ew demarana ji tevinek dikşmin girêka lenfa.

Anatomiya Bedena Mirovan, Huseyin Bektaş, Weşanên Deng


xane

xaneya (feminine definite construct singular)
xana (feminine definite construct singular)
xaneyên (feminine definite construct plural)
xanên (feminine definite construct plural)
xaneyê (feminine definite oblique singular)
xanê (feminine definite oblique singular)
xaneyan (feminine definite oblique plural)
xanan (feminine definite oblique plural)
wê xaneyê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wê xanê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wan xaneyan (feminine definite demonstrative oblique plural)
wan xanan (feminine definite demonstrative oblique plural)
xaneyê (feminine definite vocative singular)
xanê (feminine definite vocative singular)
xaneyino (feminine definite vocative plural)
xanino (feminine definite vocative plural)
xaneyek (feminine indefinite nominative singular)
xanek (feminine indefinite nominative singular)
xaneyin (feminine indefinite nominative plural)
xanin (feminine indefinite nominative plural)
xaneyeke (feminine indefinite construct singular)
xaneke (feminine indefinite construct singular)
xaneyine (feminine indefinite construct plural)
xanine (feminine indefinite construct plural)
xaneyekê (feminine indefinite oblique singular)
xanekê (feminine indefinite oblique singular)
xaneyinan (feminine indefinite oblique plural)
xaninan (feminine indefinite oblique plural)

Xane yekeya bingehîn a zîndewer e. Ango tiştekî zîndewer be, herî kêm xwediyê xaneyek e. Ji ber ku piraniya xaneyan pir piçûk in, bi çavê tazî nayên dîtin. Ji bo dîtina xaneyan mîkroskob tên bikaranîn.

Eqdê ihramê di 'işqê da ko pîrê 'işqê bestDê çi xem ger xerqe rehnê xane'ê xemmar-i bitGezmeyek qewsê şevên 'aşiq bi nîva dil kevit


zoolojî

zoolojiya (feminine definite construct singular)
zoolojiyên (feminine definite construct plural)
zoolojiyê (feminine definite oblique singular)
zoolojiyan (feminine definite oblique plural)
wê zoolojiyê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wan zoolojiyan (feminine definite demonstrative oblique plural)
zoolojiyê (feminine definite vocative singular)
zoolojiyino (feminine definite vocative plural)
zoolojiyek (feminine indefinite nominative singular)
zoolojiyin (feminine indefinite nominative plural)
zoolojiyeke (feminine indefinite construct singular)
zoolojiyine (feminine indefinite construct plural)
zoolojiyekê (feminine indefinite oblique singular)
zoolojiyinan (feminine indefinite oblique plural)
zoolocî
zoologî

Ji fransî zoologie ji yûnanî ζῷον (zôion) + λόγος (-lojî)

heywannasî

Zanista ku lêkolînan li ser heywanan dike.

Dînawerî zanyarekî pirralî ye. Ne tenê li ser qadekê du qadan di gelek qadan de çixir kolaye û rê daye pêş zanyarên dû xwe. Di warê riweknasiyê (botanîk) de, di warê zoolojiyê de, di warê zimanzaniyê (fîlolojî) de, di warê tibê de, di warê mantiqê de, di warê dîrokê de, di warê erdnîgariyê de, di warê astronomiyê de, di warê meteorolojiyê de, di warê matematîk û mekanîkê de berhem nivîsîne û van berhemên wî ji alî zanyarên mezin ên dû wî weka çavkaniyên herî bi bawerî hatine bikarhanîn. Di heman demê de avakarê îlmê qethiyetê ye.

Mihemed Ronahî: Fîlozofên Kurd 4: Dînawerî, Serhed.org, 7/2009


hevreh

hevreha (feminine definite construct singular)
hevrehên (feminine definite construct plural)
hevrehê (feminine definite oblique singular)
hevrehan (feminine definite oblique plural)
wê hevrehê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wan hevrehan (feminine definite demonstrative oblique plural)
hevrehê (feminine definite vocative singular)
hevrehino (feminine definite vocative plural)
hevrehek (feminine indefinite nominative singular)
hevrehin (feminine indefinite nominative plural)
hevreheke (feminine indefinite construct singular)
hevrehine (feminine indefinite construct plural)
hevrehekê (feminine indefinite oblique singular)
hevrehinan (feminine indefinite oblique plural)
hemreh
hemrih
hevrih


mîkrobiyolojî

mîkrobiyolojiya (feminine definite construct singular)
mîkrobiyolojiyên (feminine definite construct plural)
mîkrobiyolojiyê (feminine definite oblique singular)
mîkrobiyolojiyan (feminine definite oblique plural)
wê mîkrobiyolojiyê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wan mîkrobiyolojiyan (feminine definite demonstrative oblique plural)
mîkrobiyolojiyê (feminine definite vocative singular)
mîkrobiyolojiyino (feminine definite vocative plural)
mîkrobiyolojiyek (feminine indefinite nominative singular)
mîkrobiyolojiyin (feminine indefinite nominative plural)
mîkrobiyolojiyeke (feminine indefinite construct singular)
mîkrobiyolojiyine (feminine indefinite construct plural)
mîkrobiyolojiyekê (feminine indefinite oblique singular)
mîkrobiyolojiyinan (feminine indefinite oblique plural)
میکرۆبیۆلۆژی (Kurdish-Arabic)

hûrjînewernasî, zanista ku vekolînan li ser mîkro-organîzmayan dike, bi taybetî li ser bandora wan ya li mirovan organîzmên din yên jîndar

Li gor daxuyaniya WHO salane zêdeyî dû milyon testkirinên xwînê tên kirin bona nexweşiya jana zirav li nêzîka 17 dewletên paşketî, WHO daxwaz dike bi ti hawî pişt bi van rengên testkirinan neyê girêdan û di dewsa wê de testa mikrobayolojî bê bikaranîn.


mîkro-organîzma

mîkro-organîzmaya (feminine definite construct singular)
mîkro-organîzmayên (feminine definite construct plural)
mîkro-organîzmayê (feminine definite oblique singular)
mîkro-organîzmayan (feminine definite oblique plural)
wê mîkro-organîzmayê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wan mîkro-organîzmayan (feminine definite demonstrative oblique plural)
mîkro-organîzmayê (feminine definite vocative singular)
mîkro-organîzmayino (feminine definite vocative plural)
mîkro-organîzmayek (feminine indefinite nominative singular)
mîkro-organîzmayin (feminine indefinite nominative plural)
mîkro-organîzmayeke (feminine indefinite construct singular)
mîkro-organîzmayine (feminine indefinite construct plural)
mîkro-organîzmayekê (feminine indefinite oblique singular)
mîkro-organîzmayinan (feminine indefinite oblique plural)
mîkroorganîzma
mîkro-organîzm
میکرۆ-ئۆرگانیزما (Kurdish-Arabic)

hûrjînewer, organîzmayên hûrik yên ku tenê bi mîkroskopan dikarin bên dîtin (bi taybetî bakterî)


biyokîmya

biyokîmyaya (feminine definite construct singular)
biyokîmyayên (feminine definite construct plural)
biyokîmyayê (feminine definite oblique singular)
biyokîmyayan (feminine definite oblique plural)
wê biyokîmyayê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wan biyokîmyayan (feminine definite demonstrative oblique plural)
biyokîmyayê (feminine definite vocative singular)
biyokîmyayino (feminine definite vocative plural)
biyokîmyayek (feminine indefinite nominative singular)
biyokîmyayin (feminine indefinite nominative plural)
biyokîmyayeke (feminine indefinite construct singular)
biyokîmyayine (feminine indefinite construct plural)
biyokîmyayekê (feminine indefinite oblique singular)
biyokîmyayinan (feminine indefinite oblique plural)

zanista ku lêkolînan li ser hemû tiştên molekulên jîndaran û pêkhatin û guherîna wan dike dike

Hewceyê dubarekirinê nîne ku serhildana dawî ya Bakur têkçûye, ketiye bin fermana dijmin û hatiye guhertin. Gelê Bakur ji dil ve birîndar bûye, ketiye tengezariya ku di hinavê xwe de baweriyê jî dihewîne. Dem pêwîst e jê re, daku ji nû ve xwe vejîne. Me dijmin berdaye lê ew bi me bernade. Bi rêxistina me avakiribû, bi me re şer dike. Helbet em hemî jî dizanin, dijminên Kurd û Kurdistanê di hemî eniyên şer de bi me re cengê dikin. Ji bikaranîna saroxan heya rizandina sinc û estetîkê, ji şerê psîkolojîk heya tunekirina ajalên avî yên Kurdistanê, bi hemî alav û rêbazan li ber pozê me sekiniye, li mejiyê me dixe. Dijmin ketiye nav me û me berra hevûdu dide. Nirxên pîroz ên Kurdewariyê guftûgo dike, di şikê de dihêle û hêdî hêdî dixwaze ji holê rabike. Dijmin dixwaze Kurd bêî nirx, bêî bawerî, bêî armanc bimînin. Metodên zanistiyê bi kar tînin. Ji kognîtîv psîkolojiyê bigire heya civaknasiya koman, ji sîbernetîkê bigire heya biyokîmyayê ji tevayî cîhana zanistiyê sûdê werdigire û li dijî me dixebitîne.

Êlxan Penaber: Nirxên me yên pîroz û alternatîva nû - Galegal. Nasname.com, 11/2008


biyoteknolojî

biyoteknolojiya (feminine definite construct singular)
biyoteknolojiyên (feminine definite construct plural)
biyoteknolojiyê (feminine definite oblique singular)
biyoteknolojiyan (feminine definite oblique plural)
wê biyoteknolojiyê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wan biyoteknolojiyan (feminine definite demonstrative oblique plural)
biyoteknolojiyê (feminine definite vocative singular)
biyoteknolojiyino (feminine definite vocative plural)
biyoteknolojiyek (feminine indefinite nominative singular)
biyoteknolojiyin (feminine indefinite nominative plural)
biyoteknolojiyeke (feminine indefinite construct singular)
biyoteknolojiyine (feminine indefinite construct plural)
biyoteknolojiyekê (feminine indefinite oblique singular)
biyoteknolojiyinan (feminine indefinite oblique plural)

Teknolojiya ku organîzmayên jîndar (bi taybetî mîkro-organîzmayan) bi kar tîne.

Serokê şebeka Biyoteknolojiya Îranê got: Îran dermanê bi navê M.S dişîne 3 welatan.


briyolojî

briyolojiya (feminine definite construct singular)
briyolojiyên (feminine definite construct plural)
briyolojiyê (feminine definite oblique singular)
briyolojiyan (feminine definite oblique plural)
wê briyolojiyê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wan briyolojiyan (feminine definite demonstrative oblique plural)
briyolojiyê (feminine definite vocative singular)
briyolojiyino (feminine definite vocative plural)
briyolojiyek (feminine indefinite nominative singular)
briyolojiyin (feminine indefinite nominative plural)
briyolojiyeke (feminine indefinite construct singular)
briyolojiyine (feminine indefinite construct plural)
briyolojiyekê (feminine indefinite oblique singular)
briyolojiyinan (feminine indefinite oblique plural)

lavlavknasî,
zanista ku lêkolînan li ser lavlavkan dike


cinsiyet

cinsiyeta (feminine definite construct singular)
cinsiyetên (feminine definite construct plural)
cinsiyetê (feminine definite oblique singular)
cinsiyetan (feminine definite oblique plural)
wê cinsiyetê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wan cinsiyetan (feminine definite demonstrative oblique plural)
cinsiyetê (feminine definite vocative singular)
cinsiyetino (feminine definite vocative plural)
cinsiyetek (feminine indefinite nominative singular)
cinsiyetin (feminine indefinite nominative plural)
cinsiyeteke (feminine indefinite construct singular)
cinsiyetine (feminine indefinite construct plural)
cinsiyetekê (feminine indefinite oblique singular)
cinsiyetinan (feminine indefinite oblique plural)

cins

Kategorîkirineke însanan wekî jin û mêr, û ya hewyanan wekî mê û nêr li gorî fêmkirina wan a biyolojîk an kulturî.


kardiyoloji

kardiyolojî, dilnasî, kardiyografî (beşên anatomî, fizyoloji û patalojiyê yên ku bi dil re têkildar in)


zoophyte

Ji zoo- + -phyte, ji fransiya navîn zoophyte.


zygomorphic

Ê ku dikare weke parçeyên mîna hev were parçekirin.


dichogamy

Di demên cuda de serwextbûna lebatên jin û mêr.


dichotomy

Ji yûnaniya kevn διχοτομία (dikhotomía).


rakend

rakenda (feminine definite construct singular)
rakendên (feminine definite construct plural)
rakendê (feminine definite oblique singular)
rakendan (feminine definite oblique plural)
wê rakendê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wan rakendan (feminine definite demonstrative oblique plural)
rakendê (feminine definite vocative singular)
rakendino (feminine definite vocative plural)
rakendek (feminine indefinite nominative singular)
rakendin (feminine indefinite nominative plural)
rakendeke (feminine indefinite construct singular)
rakendine (feminine indefinite construct plural)
rakendekê (feminine indefinite oblique singular)
rakendinan (feminine indefinite oblique plural)


amîba

Ajelek gelekî hûr ku hew ji şanekê pêk tê.


xiroka sor

xiroka sora (feminine definite construct singular)
xiroka sorên (feminine definite construct plural)
xiroka sorê (feminine definite oblique singular)
xiroka soran (feminine definite oblique plural)
wê xiroka sorê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wan xiroka soran (feminine definite demonstrative oblique plural)
xiroka sorê (feminine definite vocative singular)
xiroka sorino (feminine definite vocative plural)
xiroka sorek (feminine indefinite nominative singular)
xiroka sorin (feminine indefinite nominative plural)
xiroka soreke (feminine indefinite construct singular)
xiroka sorine (feminine indefinite construct plural)
xiroka sorekê (feminine indefinite oblique singular)
xiroka sorinan (feminine indefinite oblique plural)
xaneya sor a xwînê

Yek ji sê cureyî xaneyên xwînê ye. Xwîn rengê xwe ji xirokên sor digire. Xirokên sor oksîjenê ji pişikan diguhezînin hemû xaneyên laş. Heke hêjmara xirokên sor ên nav xwînê ji asta asayî kêmtir bibe, nexweşiya kêmxwînî peyda dibe.

Xiroka spî, xiroka sor û perikên xwînê di nav plazmaya xwînê de diherikin.

Xirokên sor jî wekî mîna xaneyên din ên xwînê, di nav moxê hestî de tê berhemkirin.


kartêkir

kartêkira (feminine definite construct singular)
kartêkirên (feminine definite construct plural)
kartêkirê (feminine definite oblique singular)
kartêkiran (feminine definite oblique plural)
wê kartêkirê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wan kartêkiran (feminine definite demonstrative oblique plural)
kartêkirê (feminine definite vocative singular)
kartêkirino (feminine definite vocative plural)
kartêkirek (feminine indefinite nominative singular)
kartêkirin (feminine indefinite nominative plural)
kartêkireke (feminine indefinite construct singular)
kartêkirine (feminine indefinite construct plural)
kartêkirekê (feminine indefinite oblique singular)
kartêkirinan (feminine indefinite oblique plural)
kartêker

hemû tişt an jî guherîn ko li hawîrdora zîndewer de peyda dibe û zîndewerê hander dike ko têkeve tevgerê û li dij vê guherînê bersîv bide.

Mirov û ajalên din ji kartêkirên hawirdorê bi navbeynkariya hestewergiran hayadar dibe.Hestewergir di endamên hestê yên wekî guh,çav ziman hwd. cih digirin. Riwek bi navbeynkariya hormonan, ajal bi navbeynakariya koendama demar û hormonan bersîva kartêkiran didin.


bioluminescent

biyolumînesî, çirûsîn, ronîdana biyolojîk

Bioluminescent algae appearing on a beach in California.

Kevza biyolumînesî ser beraveke li Kalîforniyayê xuya bû.


vaksîn

Hemû madde an jî hokarên nexweşiyê yên lawazkirî ji boy avakirina bergiriya destketî di laş de. Bi gelemperî bi derzîkirinê vaksînê didin laşê mirov.

Cîgirê Wezîrê Berevaniyê yê Rûsyayê Rûslan Tsalîkov hat ragihand, Rûsyayê yekemîn vaksîna li dijî vîrusa Koronayê amade kiriye


dendrît

dendrîtê (masculine definite construct singular)
dendrîtên (masculine definite construct plural)
dendrîtî (masculine definite oblique singular)
dendrîtan (masculine definite oblique plural)
wî dendrîtî (masculine definite demonstrative oblique singular)
wan dendrîtan (masculine definite demonstrative oblique plural)
dendrîto (masculine definite vocative singular)
dendrîtino (masculine definite vocative plural)
dendrîtek (masculine indefinite nominative singular)
dendrîtin (masculine indefinite nominative plural)
dendrîtekî (masculine indefinite construct singular)
dendrîtine (masculine indefinite construct plural)
dendrîtekî (masculine indefinite oblique singular)
dendrîtinan (masculine indefinite oblique plural)

Ji yûnanî δενδρίτης (dendrítis, “tiştê mîna daran”).

dendrît, liq û pop an jî zêdehiya çeqdar. Pêkhateyên wekî liqên kurt ên ji laşê xaneyên demar, ber bi derveyî xaneyê dirêj dibin.

Dendrît, kartêkiran ji demarexaneyên din an jî ji xaneyên din werdigirin û ber bi laşexaneyê ve dibin.


artificial insemination

Dolkirina sunî. Sperman ji xeynî têkiliya cinsî bi riyên din xistin rehm an patika rehma (cervix) jinê.


organîzma

organîzmaya (feminine definite construct singular)
organîzmayên (feminine definite construct plural)
organîzmayê (feminine definite oblique singular)
organîzmayan (feminine definite oblique plural)
wê organîzmayê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wan organîzmayan (feminine definite demonstrative oblique plural)
organîzmayê (feminine definite vocative singular)
organîzmayino (feminine definite vocative plural)
organîzmayek (feminine indefinite nominative singular)
organîzmayin (feminine indefinite nominative plural)
organîzmayeke (feminine indefinite construct singular)
organîzmayine (feminine indefinite construct plural)
organîzmayekê (feminine indefinite oblique singular)
organîzmayinan (feminine indefinite oblique plural)
organîzm

Ji tirkî organizma, fransî organisme, ji organe + -isme.

Tiştê zindî yê tekûz, wek heywan, nebat, fungus an mîkroorganîzma.


acclimation

* Cara pêşî di 1826ê de hatîye teyîdkirin.
* Ji acclimate + -ion.

Adaptasyona organîzmayekê yê li derdora xwe ya îqlîmî ya tebîî.


biofilm

Ji bio- + film. Cara pêşî di serê salên 1970an de di çarçoweya paqijkirina ava qirêj de hatiye emilandin.

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q1860 (eng)-Flame, not lame-biofilm.wav

Tebeqeyeke zirav a mukusê ku ji aliyê koloniyeke bakterî û mîkroorganîzmayên din ve hatiye çêkirin û wan dihewîne.