têr

Cureyek firindeyan e mina kûndan goştxûr e.


mirîşk

mirîşka (feminine definite construct singular)
mirîşkên (feminine definite construct plural)
mirîşkê (feminine definite oblique singular)
mirîşkan (feminine definite oblique plural)
wê mirîşkê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wan mirîşkan (feminine definite demonstrative oblique plural)
mirîşkê (feminine definite vocative singular)
mirîşkino (feminine definite vocative plural)
mirîşkek (feminine indefinite nominative singular)
mirîşkin (feminine indefinite nominative plural)
mirîşkeke (feminine indefinite construct singular)
mirîşkine (feminine indefinite construct plural)
mirîşkekê (feminine indefinite oblique singular)
mirîşkinan (feminine indefinite oblique plural)
مریشک (Kurdish-Arabic)
мьришк (Kurdish-Cyrillic)
mirîş

Ji *mir (“teyr, çivîk”) + -îşk, hevreha soranî مریشک (mirîşk), hevrehên din yên kurmancî mamirk, miravî, sîmir, herwiha hevreha soranî مهل (mel, “çûk, çûçik, teyr”), farisî مرغ (morẍ, “mirîşk”) û مرغابی (morẍabî, “miravî”), pehlewî mroẍ / murv, avestayî mirige-, hemû ji zimanên îranî.

Mirîşkên kedî: firindeyek kedî ye ji ber hêkên wê li malan têt xwedîkirin û dengê wê "qid-qid" e.

Binemala mirîşkan: gelek firindeyên kedî û yên kûvî yên ku ji nijada mirîşkan in, wek kew, sûsk û hwd. Yên ku li bejayiyê dijîn û kêmfirr in.


dîk

dîkê (masculine definite construct singular)
dîkên (masculine definite construct plural)
dîkî (masculine definite oblique singular)
dîkan (masculine definite oblique plural)
wî dîkî (masculine definite demonstrative oblique singular)
wan dîkan (masculine definite demonstrative oblique plural)
dîko (masculine definite vocative singular)
dîkino (masculine definite vocative plural)
dîkek (masculine indefinite nominative singular)
dîkin (masculine indefinite nominative plural)
dîkekî (masculine indefinite construct singular)
dîkine (masculine indefinite construct plural)
dîkekî (masculine indefinite oblique singular)
dîkinan (masculine indefinite oblique plural)
dîkil

Ji erebî ديك (dîk), forma "dîkil" jî ji erebî "-ديك ال" ("dîk el-..." anku "dîkê ...") hatiye, hevreha wê di hin di zimanên lêzimî erebî de jî hene, bo nimûne amharî: dekkeye (bi wateya "werdek"). Bo wergirtina vê pêşpirtika erebî wek paşpirtik di kurdî de bide ber sercil ji erebî "serc". Ji bilî kurmancî û zazakî, "dîk/dîkil" di zaravayên din yên kurdî de bi hin navên din e. Herdu forman di devokên kurmancî de cihê xiros (dîk) ya kurdî-îranî (bi pehlewî xiros, bi farisî خروس / "xuros" > tirkî horoz) girtiye. "Xiros" hevreha lêkera xreos- (qîrîn) ya avestayî ye.

nêrên mirîşkan, mirîşkên nêr
 (bi bangdana spêdeyan navdar in)

nêrên hemû firindeyên ji binemala mirîşkan


werdek

وەردەک (Kurdish-Arabic)
ordag
ordek
elok
mirîşk
qaz
quling
qû

Ji tirkî ördek yan ji zimanekî din yê tirkîkî, hevreha azerî ördək / өpдәк, kirgîzîөрдөк (ördök), teterî ürdäk ku hemû ji ötür- (qîzîn ya tirkiya kevn in (bi tirkiya nû öttürmek). Heman peyv wek اردک (ordek) ketiye farisî jî.

miravî

Hin cûnên firindeyên refî û avî ne,
çengên wan zirav, kuriyên wan qut û nikilên wan pan in,
hêlînên xwe di nav axê de ava dikin û têjikên wan ji qelpbûnê ve melevan in.


qû

قوو (Kurdish-Arabic)
qî
qwî
qwû
qaz
quling
werdek

Hevreha farisî قو (qû), tacikî қу (qû), her sê ji tirkî kuğu yan jî ji zimanekî din yê tirkîkî/tûranî, bi azerî qu, kirgîzî û şorî куу (qû), gagawzî kuu, qereqelpaxî quw, tirkmenistanî guv, oyxurî قۇ (qu), qazaxî аққу (aqqû), ozbekî oqqush, xakasî хуу (xû), kûmikî къув (quw), mongolî û kalmikî û buryatî хун (hûn), hemû ji maktirkî. Tevî ku "qû" piçekî dişibe navê vî teyrî yê bi yûnanî κύκνος (kûknos > latînî/zanistî Cygnus) ku ji proto-hindûewropî *ḱewk- (spî) tê jî, peyva kurdî ne hevreha yûnanî û ne ji proto-hindûewropî ye: ḱ-ya proto-hindûewropî di zimanên îranî de dibe "s/ş/z", ji bilî çend awarteyan wek "k" namîne.

sî

Firindeyeke avî yê gir û gerdendirêj e û bi gelemperî rengsîs in lê hin cûnên reş yan gewr jî hene.


baz

bazê (masculine definite construct singular)
bazên (masculine definite construct plural)
bazî (masculine definite oblique singular)
bazan (masculine definite oblique plural)
wî bazî (masculine definite demonstrative oblique singular)
wan bazan (masculine definite demonstrative oblique plural)
bazo (masculine definite vocative singular)
bazino (masculine definite vocative plural)
bazek (masculine indefinite nominative singular)
bazin (masculine indefinite nominative plural)
bazekî (masculine indefinite construct singular)
bazine (masculine indefinite construct plural)
bazekî (masculine indefinite oblique singular)
bazinan (masculine indefinite oblique plural)
باز (Kurdish-Arabic)
баз (Kurdish-Cyrillic)
bez
-baz

Hevreha باز (baz) ya farisî, [skrîpt hewce ye] (baz) û [skrîpt hewce ye] (bac) yên pehlewî, [skrîpt hewce ye] (boz) ya talişî... ji zimanên îranî ihtimalen ji zimanekî din yê deverî ji ber ku hevrehên wê di hêlên din yên zimanên hindûewropî de nînin. باز (baz) ya erebî, բազե (baze) ya ermenî, ܒܙܐ (baza) û ܒܙܝܩܐ (baziqa) yên aramî, בז (baz) ya îbrî, ბაზი (bazi) ya gurcî ji zimanên îranî hatine wergirtin.

Reqs e ji rengê xemriyan
Baz û 'uqab û qumriyan
Seyr e seher tebayê zulf


bilbil

bilbilê (masculine definite construct singular)
bilbilên (masculine definite construct plural)
bilbilî (masculine definite oblique singular)
bilbilan (masculine definite oblique plural)
wî bilbilî (masculine definite demonstrative oblique singular)
wan bilbilan (masculine definite demonstrative oblique plural)
bilbilo (masculine definite vocative singular)
bilbilino (masculine definite vocative plural)
bilbilek (masculine indefinite nominative singular)
bilbilin (masculine indefinite nominative plural)
bilbilekî (masculine indefinite construct singular)
bilbiline (masculine indefinite construct plural)
bilbilekî (masculine indefinite oblique singular)
bilbilinan (masculine indefinite oblique plural)
bulbul
بلبل (Kurdish-Arabic)
бьлбьл (Kurdish-Cyrillic)

Hevreha farisî بلبل (bolbol), tirkî û azerî bülbül, ji erebî بلبل (bulbul) ji بلبل (belbele, “deng kirin”). Heman peyv ketiye piraniya zimanên Rojhilata Navîn û Başûrê Asyayê û Başûr-Rojavaya Ewropayê: ermenî բլբուլ (blbul), gurcî ბულბული (bulbuli), urdûyî بلبل (bulbul), hindî बुलबुल (bulbul), albanî bilbil, yûnanî μπιρμπίλι (birmpíli)...

Bilbil ji sorgulê re distire.

Xuxulîn d'qesr û qisûranBilbilê xweşxwan im ezBilbilim daim dixwînim


kund

kundê (masculine definite construct singular)
kundên (masculine definite construct plural)
kundî (masculine definite oblique singular)
kundan (masculine definite oblique plural)
wî kundî (masculine definite demonstrative oblique singular)
wan kundan (masculine definite demonstrative oblique plural)
kundo (masculine definite vocative singular)
kundino (masculine definite vocative plural)
kundek (masculine indefinite nominative singular)
kundin (masculine indefinite nominative plural)
kundekî (masculine indefinite construct singular)
kundine (masculine indefinite construct plural)
kundekî (masculine indefinite oblique singular)
kundinan (masculine indefinite oblique plural)
كوند (Kurdish-Arabic)

Ji zimanên îranî, bide ber peştûyî کونګ (kong).

bum

Firindeyek şevger, çavzîq û goştxwer e û bi gelemperî bi tenê dijî.

Ez bi malbat û şên ji welatê xwe derketim, niha jî ez ê vegerim warê kor, xirbe û şikêrên ku kund lê dixwînin.

Firat Cewerî, Payiza Dereng, Avesta, 2014, r. 24


pepûk

pepûka (feminine definite construct singular)
pepûkên (feminine definite construct plural)
pepûkê (feminine definite oblique singular)
pepûkan (feminine definite oblique plural)
wê pepûkê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wan pepûkan (feminine definite demonstrative oblique plural)
pepûkê (feminine definite vocative singular)
pepûkino (feminine definite vocative plural)
pepûkek (feminine indefinite nominative singular)
pepûkin (feminine indefinite nominative plural)
pepûkeke (feminine indefinite construct singular)
pepûkine (feminine indefinite construct plural)
pepûkekê (feminine indefinite oblique singular)
pepûkinan (feminine indefinite oblique plural)
pepîk
pepwîk
pepik
pêpik

: Etîmolojiya vê peyvê nehatiye nivîsîn. Eger tu bi rastî bizanî, kerem bike bişkoka "biguhêre" ya di ser van gotinan re bitikîne û etîmolojiya vê peyvê binivîse. Çavkaniyên ku te ew etîmolojî jê girtiye jî binivîse.

Firrindeyek goştxwer e, di dema koçê de dihê dîtin. Bi çîroka xwe navdar e.

...ez pepûk û rebenê Xwedê, per û baskên min şikestine...

Newroz, Bi serbilindî, Te rêz û hezkirina gelê xwe wergirt https://web.archive.org/http://arsivakurd.org/images/arsiva_kurd/kovar/newroz_pydk_s/newroz_pyds_96.pdf arşîv, 2011, Bavê Helebçe, hj. 96, r. 6


qumrî

Ji erebî قمري (qumrî). Heman peyv wek kumru ketiye tirkî jî.

tivîrk, koter, kebokurk, kotir, goyîn, tivirg, fatfatok, fatimok, fatmok, fatik, tiltivîk,
hin cûnên kevokên hûr e

Çavên te xweş çav in xezalê, ne çavên xezala li beriyê
Qirrika te dirêj e delalê, ne qirrika qazê ya[n] qumriyê
Singa te spî ye hevalê, ne berfa serê çiyê
Lêvên te şerbet in kulmalê, ne ava ku diherike ji kaniyê


kew

kewê (masculine definite construct singular)
kewên (masculine definite construct plural)
kewî (masculine definite oblique singular)
kewan (masculine definite oblique plural)
wî kewî (masculine definite demonstrative oblique singular)
wan kewan (masculine definite demonstrative oblique plural)
kewo (masculine definite vocative singular)
kewino (masculine definite vocative plural)
kewek (masculine indefinite nominative singular)
kewin (masculine indefinite nominative plural)
kewekî (masculine indefinite construct singular)
kewine (masculine indefinite construct plural)
kewekî (masculine indefinite oblique singular)
kewinan (masculine indefinite oblique plural)
کهو (Kurdish-Arabic)

Onomatopoetîk ji dengê wan ("keb-keba kewan": b > w), hevreha soranî کهو (kew), kelhurî kewk, farisî کبک (kebk), bextiyarî کوگ (kewg) yan jî têkilî kevok û kotirê û "kew" (rengê şîn), li jêr binere.

Firindeyek nêçîrê yê kêm-fir e û koçeriyê nakin (wek firindeyê neteweyî yê kurdan têt hesibandin).

Hûr kir cesed qewsên semed tîr dan kebed dad û meded
Cerhan ji new xwîn daye kew 'işqa me lew meşhûr-i bû
Lew yek neseq min tên sebeq nûra yeqeq da dil şefeq


tûtik

tûtika (feminine definite construct singular)
tûtikên (feminine definite construct plural)
tûtikê (feminine definite oblique singular)
tûtikan (feminine definite oblique plural)
wê tûtikê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wan tûtikan (feminine definite demonstrative oblique plural)
tûtikê (feminine definite vocative singular)
tûtikino (feminine definite vocative plural)
tûtikek (feminine indefinite nominative singular)
tûtikin (feminine indefinite nominative plural)
tûtikeke (feminine indefinite construct singular)
tûtikine (feminine indefinite construct plural)
tûtikekê (feminine indefinite oblique singular)
tûtikinan (feminine indefinite oblique plural)
tûtk
tîtik
tûrik


por

evdal

Teyreke nêçîrê yê mîna kewan ji nijada mirîşkan e, dirêjiya wî 33 ta 37 cm e û kûvî ye lê ne koçer e.


pelîkan

Ji fransî pélican yan ji îngilîzî pelican ji latînî pelicanus ji yûnanî πελεκάν (pelekán) ji πέλεκυς (pêlekus) ji akadî [skrîpt hewce ye] (pilaqqu) ji sûmerî [skrîpt hewce ye] (belek).

keravî

Firindeyek koçer yê gir û avî ye, nikilê wî dirêj e, bi xwarina masiyan dijî,
 hêlîna xwe li ber golan yan jî li ser daran ava dike û 2 - 3 hêkan dike.


şaq

Hin cûnên firindeyên lingdirêj, stulkdirêj û çengpan lê kurîqut in û li beravan bi xwarina masiyan dijîn.


qirmeravî

Hin cûnên firindeyên refî yên gir yên avî ne,
nikil û kilikên wan dirêj in û per û baskên wan reş yan rengtarî ne,
li cihên bilind wek gupikên daran dilîsin û xwarina wan masî, beq û candarên hûrik yên avî ne.


çirg

bet

Hin firindeyên deştî yên lingdirêj û çengpan û nêrên wan ta nêzî 19 kg giran in.


eylo

eyloyê (masculine definite construct singular)
eyloyên (masculine definite construct plural)
eyloyî (masculine definite oblique singular)
eyloyan (masculine definite oblique plural)
wî eyloyî (masculine definite demonstrative oblique singular)
wan eyloyan (masculine definite demonstrative oblique plural)
eyloyo (masculine definite vocative singular)
eyloyino (masculine definite vocative plural)
eyloyek (masculine indefinite nominative singular)
eyloyin (masculine indefinite nominative plural)
eyloyekî (masculine indefinite construct singular)
eyloyine (masculine indefinite construct plural)
eyloyekî (masculine indefinite oblique singular)
eyloyinan (masculine indefinite oblique plural)
êlo
elho
ey lo
elok

Herwiha êlo, êlho, hevreha din ya kurmancî elok, hevreha soranî هەڵۆ (heło), zazakî hali, farisî آله (aloh), pehlewî aluh, aluf, avestayî 𐬆𐬭𐬆𐬰𐬌𐬟𐬌𐬌𐬀 (ərəzifiia). Herwiha bide ber sûmerî 𒄷𒌷𒅔𒄷 (ḫu-ri₂-in^(mušen) /ḫurin/), akadî 𒌑𒊑𒅔𒉡 (u₂-ri-in-nu /urinnu/) û erebî غرن (ẍeren).


qertel

qertelê (masculine definite construct singular)
qertelên (masculine definite construct plural)
qertelî (masculine definite oblique singular)
qertelan (masculine definite oblique plural)
wî qertelî (masculine definite demonstrative oblique singular)
wan qertelan (masculine definite demonstrative oblique plural)
qertelo (masculine definite vocative singular)
qertelino (masculine definite vocative plural)
qertelek (masculine indefinite nominative singular)
qertelin (masculine indefinite nominative plural)
qertelekî (masculine indefinite construct singular)
qerteline (masculine indefinite construct plural)
qertelekî (masculine indefinite oblique singular)
qertelinan (masculine indefinite oblique plural)
qartal
qerdal
qertal
xerdal
xerdel
xertal
xertel
qartel


bet

Li welat bet tenê li derdora Bismil û li ya Mûşê mane, lê haya gelê me ji vi yekê tune ye, ji ber wê di demek nêzîk de li bendehî dihê kirin ku bet biqelihin.


tûtî

Hin cûn firindeyên rengîn in û bi zarîvekirina dengê mirovan navdar in.

Asitan bikra ziyaret çetr û seywan û tunab
Da di çeşman min werîna xak-i herwek tûtiya
Ya hebîb pê lê nihaî b'aniya wî ew turab


papaxan

tûtî

Hin cûn firindeyên rengîn in û bi zarîvekirina dengê mirovan navdar in.


başok

Waşe, terlan, şehbaz; hin cûn firindeyên jakaw anku dirinde ne û xwarina wan çivîkên biçûk e.

Lê tu çûyî
Li pey te
rûpelên bindestiyê spî man
li pey te
peyamên me tengezar û bêxwedî man
li pey te
helbestên me bê nîşan û bê gilî man
li pey te
payîzên me bê bûk û bê kezî man
li pey te
daristana dozê bê başok û şengebî man...

Ehmedê Huseynî: Navekî kuştî ji navên te yên kesk bûm, Nisrîna te daristanê berz dike!
Bo salvegera yekemîn a şehîdbûna Şêxê Şehîdan, Khaznawi.com, 6/2007


zerzûr

زهرزوور (Kurdish-Arabic)
zerzîr
zerzwîr
zirzûl
zerzûlk
zerzûrî
zerzûl

Lê, rehma Xwedê dereng ket û ti baran bi ser zadên wan de nebarî, wilo jî zerzûrên wê cîhanê tev digirtin ser şûva çandî û tovên binaxkirî dineqandin! Êdî bi rastî, tirsê bi zengelora cotarên perîşan girt û dilê wan ne rihet bû!

Abbas Abbas: Zêw, Kurdistanabinxete.com, 3/21996, barkirina li malperê 12/2010


albatros

ئالباترۆس (Kurdish-Arabic)
elbetros
elbatros

Hevreha tirkî albatros, farisî آلباتروس (albatros) îngilîzî albatross ji portugalî [Peyv?]albatroz (albatros) ji guherandina alcatraz (qetres) erebî القطرس (el-qetres) di bin tesîra albus (spî) ya latînî de.

Hin cûn teyrên spî yên deryayî yên gir û baskpehn in.

Hemdemê Seyda Cegerxwîn helbestkarê Amerika-Latînî, "albatrosê" helbesta Şîlî Nerûda ne di destpêkê de; piştî demeke dûdirêj navê Pablo Nerûda li binê helbesta xwe bi cih dike.

9/2007, Arjen Arî, Sê nav: Hesarî, Seyda, Cegerxwîn, Diyarname.com


qaqlîbaz

qaqlîbaza (feminine definite construct singular)
qaqlîbazên (feminine definite construct plural)
qaqlîbazê (feminine definite oblique singular)
qaqlîbazan (feminine definite oblique plural)
wê qaqlîbazê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wan qaqlîbazan (feminine definite demonstrative oblique plural)
qaqlîbazê (feminine definite vocative singular)
qaqlîbazino (feminine definite vocative plural)
qaqlîbazek (feminine indefinite nominative singular)
qaqlîbazin (feminine indefinite nominative plural)
qaqlîbazeke (feminine indefinite construct singular)
qaqlîbazine (feminine indefinite construct plural)
qaqlîbazekê (feminine indefinite oblique singular)
qaqlîbazinan (feminine indefinite oblique plural)
قاقلیباز (Kurdish-Arabic)
qaqilîbaz

hin cûn firindeyên beravî ne û pirraniya pûrtê wan spî ye
û bi qaj-qaja dengê xwe yê bilind navdar in.


şahîn

hevreha farisî شاهین (şahîn), avestayî seêne-, sanskrîtî श्येन (şyêne-), têkilî sîmir. Şahin ya tirkî, շահէն (şahên) ya ermeniya kevn û շահեն (şahen) ya ermeniya nû ji îranî ne.

Baz, şehbaz, şimqar, terlan, laçin, dubirak, firindeyek jakaw anku dirinde ye

Teyrê dil bê tem'ekê nayête dest şehzadeyanQûşçiyê şahîn di destê wî di bêazar-i bitBende'ê Baxwey bivêt dê meylê sîm û zer nekit


şehbaz

Baz, bazî, terlan
firindeyek jakaw anku dirinde ye.


şimqar

Baz, şehbaz, şahîn, terlan, laçin, dubirak,
firindeyek jakaw anku dirinde ye.


terlan

Baz, şehbaz, bazî; firindeyek jakaw anku dirinde ye.


laçin

Şimqar, dubirak,
firindeyek jakaw anku dirinde ye.


waşe

Başok; hin cûn firindeyên jakaw anku dirinde ne û xwarina wan çivîkên biçûk e.


qitbarûd

Firindeyeke piçûk lê tije ye. Li nav erda tixum û tovan, kêzikan û kurman dixwun. Hêlîna xwe jî li ser erdê û piştî ku axê piçekî dikolin li bin pûş û devîyan çêdikin.Dikarin ji bo demekî kurt û ji nişkave gelek caran bifirin. Hinek cûrên wan mesafeyên dirêj difirin. Hêkên wan pitik pitikîne


dîksilêman

Ji dîk + Silêman (pêxember) ji ber ku navê wî firindeyî di Qur'anê de heye û tê de alîkariya Silêman-pêxemberî dike.

dawidê dunikil, hudhud, silêmanê dunikil, dîkilê silêmanî, dîkê silêman, hophopk


silêmanê dunikil

dîksilêman, hudhud, dawidê dunikil, dîkilê silêmanî, dîkê silêman, hophopk


mişkxatûn

Navê çûkekî ye, xatûna mişk, mişkik, çûçika mişkan, çirzink.


berçirik

berçirika (feminine definite construct singular)
berçirikên (feminine definite construct plural)
berçirikê (feminine definite oblique singular)
berçirikan (feminine definite oblique plural)
wê berçirikê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wan berçirikan (feminine definite demonstrative oblique plural)
berçirikê (feminine definite vocative singular)
berçirikino (feminine definite vocative plural)
berçirikek (feminine indefinite nominative singular)
berçirikin (feminine indefinite nominative plural)
berçirikeke (feminine indefinite construct singular)
berçirikine (feminine indefinite construct plural)
berçirikekê (feminine indefinite oblique singular)
berçirikinan (feminine indefinite oblique plural)

/bɛɾt͡ʃɪˈɾɪk/

Cûreyek betan e lê ji wan biçûktir e. Li derdora Bajarê Mûşê dihêne dîtin.


vitî

botbotik, silêmanê dunikul, dewedunikildawudik, dawudkê du nikil, teyrikê silêman pêxember, hophopik


botbotik

botbotika (feminine definite construct singular)
botbotikên (feminine definite construct plural)
botbotikê (feminine definite oblique singular)
botbotikan (feminine definite oblique plural)
wê botbotikê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wan botbotikan (feminine definite demonstrative oblique plural)
botbotikê (feminine definite vocative singular)
botbotikino (feminine definite vocative plural)
botbotikek (feminine indefinite nominative singular)
botbotikin (feminine indefinite nominative plural)
botbotikeke (feminine indefinite construct singular)
botbotikine (feminine indefinite construct plural)
botbotikekê (feminine indefinite oblique singular)
botbotikinan (feminine indefinite oblique plural)


serxwînk

çûkekî fîkar e, zengilok, balindeyê dengxweş


berkute

çûkekî çiyayî ku hêlîna xwe bi tahtan ve diseyîne, tahtseyok


berkuteyê mezin

Çûkekî çiyayî ku hêlîna xwe bi tahtan ve diseyîne. Tahtseyokê mezin, bilbilê Kurdistanê li gişê çiyayên Kurdistanê dihê dîtin.


darkutok

darkutoka (feminine definite construct singular)
darkutokên (feminine definite construct plural)
darkutokê (feminine definite oblique singular)
darkutokan (feminine definite oblique plural)
wê darkutokê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wan darkutokan (feminine definite demonstrative oblique plural)
darkutokê (feminine definite vocative singular)
darkutokino (feminine definite vocative plural)
darkutokek (feminine indefinite nominative singular)
darkutokin (feminine indefinite nominative plural)
darkutokeke (feminine indefinite construct singular)
darkutokine (feminine indefinite construct plural)
darkutokekê (feminine indefinite oblique singular)
darkutokinan (feminine indefinite oblique plural)

darniqêrk

Çûkek ji malbata Picidae ku daran bi nikulên xwe diniqêre.


darniqêrk

darniqêrka (feminine definite construct singular)
darniqêrkên (feminine definite construct plural)
darniqêrkê (feminine definite oblique singular)
darniqêrkan (feminine definite oblique plural)
wê darniqêrkê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wan darniqêrkan (feminine definite demonstrative oblique plural)
darniqêrkê (feminine definite vocative singular)
darniqêrkino (feminine definite vocative plural)
darniqêrkek (feminine indefinite nominative singular)
darniqêrkin (feminine indefinite nominative plural)
darniqêrkeke (feminine indefinite construct singular)
darniqêrkine (feminine indefinite construct plural)
darniqêrkekê (feminine indefinite oblique singular)
darniqêrkinan (feminine indefinite oblique plural)


qerebeşk

Ihtimalen ji qere + beş + -ik lê herwiha bide ber erebî غُرَّة (ḡurra).


karabatak

Qirmiraviya reş, qirmeraviya reş, kersel, qîtik (Phalacrocorax)


kerank

Firindeyek kûvî yê hûrik (17 cm) yê ji nijada mirîşkan e.


laughing jackass

Cureyekî ji çûkên masîxwer ku li Awistralyayê dijîn.


vulture

Ji îngilîziya navîn, ji anglo-normanî vultur, ji fransiya kevn voutoir, voutre, ji latînî vultur, voltur.


عقاب

'oqâb (romanization)
عقابان (plural)
عقابها (plural)


qelereşk

قەلەرەشک (Kurdish-Arabic)
qelereş
qelareşk

Nuh qelerêşk virrêkir ji sefînê; û qelereşk xwarin da Eliyasê. Quran jî dibêje ku qelereşk termê Habîl veşart.


qîtik

qîtika (feminine definite construct singular)
qîtikên (feminine definite construct plural)
qîtikê (feminine definite oblique singular)
qîtikan (feminine definite oblique plural)
wê qîtikê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wan qîtikan (feminine definite demonstrative oblique plural)
qîtikê (feminine definite vocative singular)
qîtikino (feminine definite vocative plural)
qîtikek (feminine indefinite nominative singular)
qîtikin (feminine indefinite nominative plural)
qîtikeke (feminine indefinite construct singular)
qîtikine (feminine indefinite construct plural)
qîtikekê (feminine indefinite oblique singular)
qîtikinan (feminine indefinite oblique plural)

Dibe ku çûkek e. Dibe ku kîsoyek e. Dibe ku jîjoyek e. Dibe ku ê badike ji behrekî nêzîk ve masîyek, cinawirek e. Qîtik e. Çûkê mihalakî ye.

Belki bir kuştur. Belki tosbağadır. Belki bir kirpidir. Belki de yakın denizden seslenen bir balık, bir canavardır. Karabataktır. Mihalaki kuşudur. (Hişt, Hişt!)

2016, Sait Faik Abasıyanık (terciman Ömer Özbek), HİŞT HİŞT! https://web.archive.org/https://sehrengizdergisi.wordpress.com/ arşîv, sehrengizdergisi.wordpress


sîsark

sîsarkê (masculine definite construct singular)
sîsarkên (masculine definite construct plural)
sîsarkî (masculine definite oblique singular)
sîsarkan (masculine definite oblique plural)
wî sîsarkî (masculine definite demonstrative oblique singular)
wan sîsarkan (masculine definite demonstrative oblique plural)
sîsarko (masculine definite vocative singular)
sîsarkino (masculine definite vocative plural)
sîsarkek (masculine indefinite nominative singular)
sîsarkin (masculine indefinite nominative plural)
sîsarkekî (masculine indefinite construct singular)
sîsarkine (masculine indefinite construct plural)
sîsarkekî (masculine indefinite oblique singular)
sîsarkinan (masculine indefinite oblique plural)
سیسارک (Kurdish-Arabic)

Ji teşeyeka kevnar a hevsanî sîs (“spî”) + eylo. Têkilkirina rengê spî û çivîkên dirrinde ji ber mîtolojiyê ye û pîroz ramîna wan e, bide ber eylo.

firindeyekê goştxwer e, cureyekî ji teyrên nêçîrê ye sîsalek


şalûl

Aştî
li ser dila
belgên gula
perên şalîl û bilbila

Govara Kepir, Moueyeed Teyib, Dihok, Berg 1:12, p.13, 2003-2004.


کۆتر

kevok, kotir, kotirk, kevot, kevod, kevotk


barred warbler

Çivîka şeytanok ya bixêz, Sylvia nisoria


jay

qirika belek, qijika karsek, garrulus glandarius


lepkexur

lepkexura (feminine definite construct singular)
lepkexurên (feminine definite construct plural)
lepkexurê (feminine definite oblique singular)
lepkexuran (feminine definite oblique plural)
wê lepkexurê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wan lepkexuran (feminine definite demonstrative oblique plural)
lepkexurê (feminine definite vocative singular)
lepkexurino (feminine definite vocative plural)
lepkexurek (feminine indefinite nominative singular)
lepkexurin (feminine indefinite nominative plural)
lepkexureke (feminine indefinite construct singular)
lepkexurine (feminine indefinite construct plural)
lepkexurekê (feminine indefinite oblique singular)
lepkexurinan (feminine indefinite oblique plural)

Çûkeke di beravan dijî: Haematopus ostragalus.


heyal

heyala (feminine definite construct singular)
heyalên (feminine definite construct plural)
heyalê (feminine definite oblique singular)
heyalan (feminine definite oblique plural)
wê heyalê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wan heyalan (feminine definite demonstrative oblique plural)
heyalê (feminine definite vocative singular)
heyalino (feminine definite vocative plural)
heyalek (feminine indefinite nominative singular)
heyalin (feminine indefinite nominative plural)
heyaleke (feminine indefinite construct singular)
heyaline (feminine indefinite construct plural)
heyalekê (feminine indefinite oblique singular)
heyalinan (feminine indefinite oblique plural)

Wisa nazik e dibêjî qey hêka heyalê ye


tirliyê çavzer

/tɪɾlɪˈjeː t͡ʃɑːvˈzɛɾ/

cûreyek ji tirlîyan. Li nav kevir, hejik û driyên nêzî avan dijî. Dengê Fîkîna wî:tirrrr-lîî


کبوتر

kotir, kevok,
fadik (peyva fadik li nav kurdên Xorasanê tê bikaranîn)


soravî

Ji xêzana Anatidaeye 58 heta 70 cm dirêje leşê wê rengê pirteqalî û qehweyî ye serê wê ser bi zerî veye û korî ya reşe.


dubirak

baz, şahîn, şehbaz, şimqar, terlan, laçin


شاهین

šâhin (romanization)
شاهینها (plural)
شهین

Ji farisiya navîn [skrîpt hewce ye] (*šāhēn) û navê kesan a [Inscriptional Pahlavi hewce ye] (šāhēn). Wekheva شاه (šâh) + ـین (-in).
Bide ber ermeniya navîn շահէն (šahēn) û ermeniya kevn Շահէն (Šahēn).


kerxur

balindeyê kelexan, sîqalk, keçelok, sîsolek, sîqalka gurî, kergez, kurt, sîsark, sîsarîk, sîsyareka gurî, sîsyarik, sîsyarek


herîsorik

/hɛɾiːsoːˈɾɪk/

çûkekî nikul drêj ku di nava herîyan de bi kurmikan xwedî dibe


francolin

Ji fransî francolin, ji îtalî francolino, jêdera peyvê nayê zanîn.


perîgoşk

cureyek qijakan a herî rengîn ku li nava daristanan dijî, û li baxçeyên bi dar dijî.


balindeyê kelexan

بالندەیێ کەلەخان (Kurdish-Arabic)
ballindeyê kelexan
balindê kelexan

balinde + -yê + kelex + -an
 Di filmkartonê Sindîbadî de gelek caranbehisê vî corê balindeyî tê kirin, dema Sindîbadî di kene di zîndanê de û ribîte dikin daku bidene balindeyê kelexan.

cureyekî balindeyan e ku kelexên mirî yan ribêtekirî dixwe

Em dê wan ribête keyin û deyne balindeyê kelexan.


masîxwer

şaqavî, hin cûnên firindeyên lingdirêj, stulkdirêj û çengpan lê kurîqut in û li beravan bi xwarina masiyan dijîn
 (li Ewropa, Afrîka û Asya dijîn)


çîn û maçîn

cureyekî ji balindeyên mezin e ku di şiyan de ye li mal bên xwedan kirin


balindeyê korare

/bɑːlɪndɛˈjeː koːɾɑːˈɾɛ/


bumê biyabanê

بومێ بیابانێ (Kurdish-Arabic)
buma biyabanê

cureekî kundan e li sehrayê û cihên wêranbûyî dijî


zirrsûsk

زڕسووسک (Kurdish-Arabic)
zirrswîsk
zirswîsk

Firrindeyek biçûk e lê tijeye. Li nav erda tuxim û tovan, kêzikan û kurman dixwun.


grey heron

balindeyeke ku masî digire, balindeyeke ling dirêj e ku bilez di avê de diçe û li Ewropa û Asya û hin parçên Afrîkayê tê dîtin. Hin caran ji derên sar koç dike.


çikçike

çikçikeya (feminine definite construct singular)
çikçikeyên (feminine definite construct plural)
çikçikeyê (feminine definite oblique singular)
çikçikeyan (feminine definite oblique plural)
wê çikçikeyê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wan çikçikeyan (feminine definite demonstrative oblique plural)
çikçikeyê (feminine definite vocative singular)
çikçikeyino (feminine definite vocative plural)
çikçikeyek (feminine indefinite nominative singular)
çikçikeyin (feminine indefinite nominative plural)
çikçikeyeke (feminine indefinite construct singular)
çikçikeyine (feminine indefinite construct plural)
çikçikeyekê (feminine indefinite oblique singular)
çikçikeyinan (feminine indefinite oblique plural)

Cureyekî biçûk ya balindeyan ku piranî di nav bêşe, rêl û cihên bi dar û bar de dijîn û xwarina wan ya sereke buxik in.

Di nav baxê me de gelek çikçike hene.


kewheşînk

Kewheşînk jî li asîmanan bi ref difiriyan, hinek di nav wan de spîboz bûn, bi şêv stara wan sarînc bûn, sarînc tije dibûn.

2018, Eyüp Kıran, Dewrêşê Evdî Kulîlka Bilbizêk û Rim, Nûbihar, çapa 4an, r. 17, ISBN 978-9944-360-95-1


qerxûş

Qerxûş: Teyrekî ji qertel biçûktir e, ji seyda korgî/kîroşk û hin teyran hez dike.

2018/05, Zinarê Xamo, Ji devê dêya min çend tiştên pir hêja -1- https://web.archive.org/http://zinarexamo.blogspot.com/2018/05/ji-deve-deya-min-cend-tisten-pir-heja-1.html arşîv, zinarexamo.blogspot.com

Bi ereban re, bi tirkmenan re bi osmanîyan re dibin yek, ji wan re dengê xwe nakin, ji me re qerxûş in.

2018, Eyüp Kıran, Dewrêşê Evdî Kulîlka Bilbizêk û Rim, Nûbihar, çapa 4an, r. 28, ISBN 978-9944-360-95-1


kewsîsk

kewsîska (feminine definite construct singular)
kewsîskên (feminine definite construct plural)
kewsîskê (feminine definite oblique singular)
kewsîskan (feminine definite oblique plural)
wê kewsîskê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wan kewsîskan (feminine definite demonstrative oblique plural)
kewsîskê (feminine definite vocative singular)
kewsîskino (feminine definite vocative plural)
kewsîskek (feminine indefinite nominative singular)
kewsîskin (feminine indefinite nominative plural)
kewsîskeke (feminine indefinite construct singular)
kewsîskine (feminine indefinite construct plural)
kewsîskekê (feminine indefinite oblique singular)
kewsîskinan (feminine indefinite oblique plural)

Cureyekî firindeyan (çivîkan) yê deştî ye.


pavo

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q143 (epo)-Robin van der Vliet-pavo.wav


نسر

nesr (romanization)
نُسُور (plural)
نُسُورَة (plural)

Ji proto-samiya rojavayî *našr- ji rehê ن س ر (n-s-r).


قەلەڕەش

قەلەڕەشە
قەلەڕەشکە


پاساری

Ji پاسار (pasar, “sivande”) + ـی (-î) ji ber ku beytik bi gelemperî hêlîna xwe li sivandeyan çêdikin.


هەڵۆ

هەڵوو
ئەیڵوو


قوڵنگ

qułing (romanization)
قوڵەنگ<tr:qułeng>
قورینگ
قولینگ
قورنگ<tr:quring>
قۆلنگ<tr:qoling>
قوڵینگ<tr:qułîng>


xoroz

Yekî dîkê (xorozê) cîranê xwe yî dizîye.
Cîran jî sibê rabûye kirîye barêbar, gotiye:
— Ox...ox... lo lo...çûçik û dîke me gî hatine dizîn!
Î dizî jî gotiye:
— Magî! Çi derewa dike, min yeka tene dizand!

bîrnebûn, HENEK, payîz 2001, Miçî Qate, hj. 14, r. 23


kewşîn

kewşîna (definite construct feminine singular)
kewşînê (definite construct masculine singular)
kewşînên (definite construct feminine masculine plural)
kewşînê (definite oblique feminine singular)
kewşînî (definite oblique masculine singular)
kewşînan (definite oblique feminine masculine plural)
wê kewşînê (definite demonstrative oblique feminine singular)
wî kewşînî (definite demonstrative oblique masculine singular)
wan kewşînan (definite demonstrative oblique feminine masculine plural)
kewşînê (definite vocative feminine singular)
kewşîno (definite vocative masculine singular)
kewşînino (definite vocative feminine masculine plural)
kewşînek (indefinite nominative feminine singular)
kewşînek (indefinite nominative masculine singular)
kewşînin (indefinite nominative feminine masculine plural)
kewşîneke (indefinite construct feminine singular)
kewşînekî (indefinite construct masculine singular)
kewşînine (indefinite construct feminine masculine plural)
kewşînekê (indefinite oblique feminine singular)
kewşînekî (indefinite oblique masculine singular)
kewşîninan (indefinite oblique feminine masculine plural)
kewşîng

kew

Cureyekî firindeyan yên exlebî kêmfir in û koçeriyê nakin.