gul

gula (feminine definite construct singular)
gulên (feminine definite construct plural)
gulê (feminine definite oblique singular)
gulan (feminine definite oblique plural)
wê gulê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wan gulan (feminine definite demonstrative oblique plural)
gulê (feminine definite vocative singular)
gulino (feminine definite vocative plural)
gulek (feminine indefinite nominative singular)
gulin (feminine indefinite nominative plural)
guleke (feminine indefinite construct singular)
guline (feminine indefinite construct plural)
gulekê (feminine indefinite oblique singular)
gulinan (feminine indefinite oblique plural)
گول (Kurdish-Arabic)
гӧл (Kurdish-Cyrillic)
gol

hevreh soranî گوڵ (guł), farisî گل (berê "gul", niha "gol"), tacikî гул (gul), pehlewiya nûtir 𐭢𐭫 (gul) pehlewi kevntir wred, lekî gil, zazakî vil, hewramî vilî, semnanî û talîşî vile, pertî 𐫇𐫀𐫡 (war), sogdî werd, avestayî 𐬬𐬀𐬭𐬆𐬜𐬀 (varǝδa-), îngilîziya kevn word (teraş, devî, dehl), norwecî orr / erre (teraş), albanî hurdhe (daralînk), latînî rubus (dirîk, strî)... hemû ji proto-hindûewropî *wr̥dʰo- (nesrîn).
Ev peyva îranî di sê serdemên cuda de ketiye gelek zimanên cîran û dûrtir jî:
* Serdema kevn belkî ji zimanên îranî → yûnaniya kevn βρόδον (bródon) (brodon) / ῥόδον (rhódon) → latînî rosa → fransî, îngilîzî û gelek zimanên din yên ewropî rose
* Serdema navîn yan serdema kevn ji zimanên îranî → aramî ורדא (werda), siryanî ܘܪܕܐ (werda), erebî وردة (werde), ermenî վարդ (vard) (vard)
* Serdema nû ji zimanên îranî → osmanî گل (gül), tirkî/azerî/tirkmenî gül, ozbekî gul, hindî गुल (gul), ûrdûyî گل (gul), bengalî গুল (gul), qazaxî гүл (gül), sirbokroatî ђул / đul...
;Çavkanî:
* Tsabolov, R. L., Ferhenga etîmolojî ya zimanê kurdî ["Цаболов, Р. Л.: Эмцмолоƨцческцц̆ словарь курδскоƨо языка"], Moskova, 2001-2010, r. 399-400
* Chyet, Michael L. (2003): Kurdish-English Dictionary, Ferhenga Kurmancî-Inglîzî, Yale University Press, r. 224.
* Horn, Paul. (1893): Grundriss der neupersischen Etymologie [Bingehê etîmolojiya farisî] (bi almanî). Strassburg r. 206.
* Watkins, Calvert, The American Heritage Dictionary of Indo-European Roots, Houghton Mifflin Co., 2007, çapa 2an, r. 102
* MacKenzie, David Neil, The dialect of Awroman (Hawraman-i Luhon) Grammatical sketch, texts, and vocabulary, Kommissionaer: Munksgaard (København), 1966, r. 133
* Etymonline. Online English Etymology Dictionary. <etymonline.com> by Douglas Harper.

giyayên kulîlkdar, giyayên bikulîlk,
 giyayên ku kulîlk pê ve şên dibin.

Mane li dorê cemaHin gulê bo'enber inHin di şîrîn esmer in


wa

garis, genimok, genimê şamî, genimokê şamî, lazût


qurm

qurmê (masculine definite construct singular)
qurmên (masculine definite construct plural)
qurmî (masculine definite oblique singular)
qurman (masculine definite oblique plural)
wî qurmî (masculine definite demonstrative oblique singular)
wan qurman (masculine definite demonstrative oblique plural)
qurmo (masculine definite vocative singular)
qurmino (masculine definite vocative plural)
qurmek (masculine indefinite nominative singular)
qurmin (masculine indefinite nominative plural)
qurmekî (masculine indefinite construct singular)
qurmine (masculine indefinite construct plural)
qurmekî (masculine indefinite oblique singular)
qurminan (masculine indefinite oblique plural)
قورم (Kurdish-Arabic)
çeq
çilû
kok
pel
reh

Ji aramî ܩܘܪܡܐ (qorma) ji yûnanî κορμός (kormós) (kormos: qurm) ji κείρω (kêyro: kurt kirin, jê kirin) + -μός (-mos: paşgireke çêkirina navdêran ji lêkeran e).

Pişka stûr ya darê (bi taybetî beşa jêrîn).


ox

nîr
 darê dirêj ê navbera her du hesp an gayan e pê hem hesp an ga di hev girêdidin, hem jî wan di gerdêleyê rext dikin ango darê rextê


ka

kaya (feminine definite construct singular)
kayên (feminine definite construct plural)
kayê (feminine definite oblique singular)
kayan (feminine definite oblique plural)
wê kayê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wan kayan (feminine definite demonstrative oblique plural)
kayê (feminine definite vocative singular)
kayino (feminine definite vocative plural)
kayek (feminine indefinite nominative singular)
kayin (feminine indefinite nominative plural)
kayeke (feminine indefinite construct singular)
kayine (feminine indefinite construct plural)
kayekê (feminine indefinite oblique singular)
kayinan (feminine indefinite oblique plural)

Hevreha soranî کا (ka), farisî کاه (kah) û كه (keh-), pehlewî [skrîpt hewce ye] (kah), hindî घास (ghās), urdûyî گھاس (ghas), sanskrîtî घास (ghāsa), belkî ji proto-hindûewropî *keh₂u- (“kutan, hincinandin, hûr kirin”) - latînî cūdere. S-ya proto-hindûewropî û proto-aryayî (sanskrîtî "ghasa-" lê pehlewî "kah") di îranî de dibe H (binêre: havîn, heft). Ji eynî rehî: kadîn, kehreba, kehribar...

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q36163 (kmr)-Key Mîrza-ka (hoker).wav

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q36163 (kmr)-Key Mîrza-ka (hoker 2).wav

Giyayê hişk yê wek alif anku êm didin sewalan.


kelek

: Etîmolojiya vê peyvê nehatiye nivîsîn. Eger tu bi rastî bizanî, kerem bike bişkoka "biguhêre" ya di ser van gotinan re bitikîne û etîmolojiya vê peyvê binivîse. Çavkaniyên ku te ew etîmolojî jê girtiye jî binivîse.

gundor, xerûze, qomî, qire, qawin, petêx

Dû re, ger havîn bûya zebeş û kelek ji wan re diketin siniyan, ger payîz bûya tirî;


aza

kelemî, lehane (Brassica oleracea, cûrê capitata)


genim

genimê (masculine definite construct singular)
genimên (masculine definite construct plural)
genimî (masculine definite oblique singular)
geniman (masculine definite oblique plural)
wî genimî (masculine definite demonstrative oblique singular)
wan geniman (masculine definite demonstrative oblique plural)
genimo (masculine definite vocative singular)
genimino (masculine definite vocative plural)
genimek (masculine indefinite nominative singular)
genimin (masculine indefinite nominative plural)
genimekî (masculine indefinite construct singular)
genimine (masculine indefinite construct plural)
genimekî (masculine indefinite oblique singular)
geniminan (masculine indefinite oblique plural)
genm
گەنم (Kurdish-Arabic)
ceh

Ji zimanên îranî, hevreha soranî گەنم (genim), farisî گندم (gendom), pehlewî û pazendî 𐫃𐫗𐫇𐫖 (gnwm /gannum/) û 𐫃𐫗𐫅𐫇𐫖 (gandum), peştûyî غنم (ǧanëm), sogdî 𐼲𐼻𐽂𐼺 (γntm /γandam/), 𐬔𐬀𐬧𐬙𐬎𐬨𐬀 (gaṇtuma), 𐬔𐬀𐬥𐬙𐬎𐬨𐬀 (gantuma), sanskrîtî गोधूम (godhūma), bengalî গম (gom), hindî गोहूँ (gōhū̃)... hemû ji peyveke hevpar ya Rojhilata Navîn ku herwiha serekaniya peyva "genim" ya bi zimanên samî ye jî, bo nimûne erebî حِنْطَة (ḥinṭa), îbranî חִטָּה (ḥiṭṭâ) û siryanî ḥeṭṯā. Paşî peyva îranî wek جَندُم (cendum) ketiye erebî jî (di peyva جَوزُ جَندُم (“Garcinia mangostana”) de).

giyayê serekî yê ku ardê nan jê tê çêkirin

Sarê tu sara min î, mehrûmê tu Sara min î
Mi bi xulama gerdenê lo, şêbiskê meqeskirî
Şêbiskê meqeskirî lo, dor simbêla herbilî
Goşt qelewê nedînê lo, li ser nanê genimî.


ceh

cehê (masculine definite construct singular)
cehên (masculine definite construct plural)
cehî (masculine definite oblique singular)
cehan (masculine definite oblique plural)
wî cehî (masculine definite demonstrative oblique singular)
wan cehan (masculine definite demonstrative oblique plural)
ceho (masculine definite vocative singular)
cehino (masculine definite vocative plural)
cehek (masculine indefinite nominative singular)
cehin (masculine indefinite nominative plural)
cehekî (masculine indefinite construct singular)
cehine (masculine indefinite construct plural)
cehekî (masculine indefinite oblique singular)
cehinan (masculine indefinite oblique plural)
ce
cev
cevh
جهﻫ (Kurdish-Arabic)
cih
geh

Ji proto-îranî*yáwah, ji proto-hindûaryayî*yáwas, ji proto-hindûewropî*yéwos (“ceh, dexlûdan”). Hevreha avestayî𐬫𐬀𐬎𐬎𐬀 (yauua), sanskrîtîयव (yáva), pehlewîcaw, hewramîyewe, zazakîcew, osetîyaw, farisîجو (cū), soranîجۆ (co) / co, îriya kevneórna (“ceh”), yewnaniya kevnζειά (zeiá), lîtwanîjavaĩ (“genim, dexlûdan”). Bo hin nimûneyên din jî yên ku tê de "y" vediguhere "c" binere: ceger, cejn, ciwan.

Giyayê têt çandin bi taybetî bo kaya wî bidin dewaran (carine arê nanî jî jê têt çêkirin).


kok

koka (feminine definite construct singular)
kokên (feminine definite construct plural)
kokê (feminine definite oblique singular)
kokan (feminine definite oblique plural)
wê kokê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wan kokan (feminine definite demonstrative oblique plural)
kokê (feminine definite vocative singular)
kokino (feminine definite vocative plural)
kokek (feminine indefinite nominative singular)
kokin (feminine indefinite nominative plural)
kokeke (feminine indefinite construct singular)
kokine (feminine indefinite construct plural)
kokekê (feminine indefinite oblique singular)
kokinan (feminine indefinite oblique plural)
کۆک (Kurdish-Arabic)


reh

reha (feminine definite construct singular)
rehên (feminine definite construct plural)
rehê (feminine definite oblique singular)
rehan (feminine definite oblique plural)
wê rehê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wan rehan (feminine definite demonstrative oblique plural)
rehê (feminine definite vocative singular)
rehino (feminine definite vocative plural)
rehek (feminine indefinite nominative singular)
rehin (feminine indefinite nominative plural)
reheke (feminine indefinite construct singular)
rehine (feminine indefinite construct plural)
rehekê (feminine indefinite oblique singular)
rehinan (feminine indefinite oblique plural)

Ji proto-hindûewropî*wréh₂ds (reh), hevreha soranî ڕهگ (reg), farisî ریشه (rîşe), yûnaniya kevn ῥίζα (rihîza), latînî radix, fransî racine, îngilîzî root û wort, swêdî rot û ört, albanî rrënjë. Ji heman rehî: rih / rî, rêv.

kok

Parçeyên jêrîn yên riwekan (bi taybetî yên di bin axê ve).

(lêker) ji reh kirin: ji koka wê / wî birîn yan piçandin

Dê du siyeh sirmeyê çehvên xwe kit
Xakê rehê yarê seba her sebah
Toz û xubara seherê ber çimen


patate

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q150 (fra)-Laszlo Cárdenas (Culex)-patate.wav


qompîr

petat

Riwekek e, di xwarinên cûr bi cûr de tê kelandin û xwarin.


birinc

برنج (Kurdish-Arabic)
bîrinc
brinc
savar

Ji sanskrîtî व्रीहि (vrihi), têkildarî brizi ya farisiya kevn (برنج, birinc ya farisiya nû), wrijê ya peştûyî û ὄρυζον ya yewnanî, riso ya îtalî, ris ya fransî, Reis ya almanî û rice ya îngilîzî.

riz

Riwekek danî ye ku bo xwarinê têt bikaranîn. (bi taybetî girar jê têt çêkirin û dema kelandî bi gelemperî spî ye


pîz

tûzik

Giyayek xwerbar e li ber avan (bi taybetî kaniyan) şên dibe û bi terrî têt xwarin.


tûzik

tûzikê (masculine definite construct singular)
tûzikên (masculine definite construct plural)
tûzikî (masculine definite oblique singular)
tûzikan (masculine definite oblique plural)
wî tûzikî (masculine definite demonstrative oblique singular)
wan tûzikan (masculine definite demonstrative oblique plural)
tûziko (masculine definite vocative singular)
tûzikino (masculine definite vocative plural)
tûzikek (masculine indefinite nominative singular)
tûzikin (masculine indefinite nominative plural)
tûzikekî (masculine indefinite construct singular)
tûzikine (masculine indefinite construct plural)
tûzikekî (masculine indefinite oblique singular)
tûzikinan (masculine indefinite oblique plural)
tîzik
tîzk
tûzk
twîzik
twîzk
tûz

pîz, kîzmas,
giyayek xwerbar e li ber avan (bi taybetî kaniyan) şên dibe û bi terrî têt xwarin


sîr

sîra (feminine definite construct singular)
sîrên (feminine definite construct plural)
sîrê (feminine definite oblique singular)
sîran (feminine definite oblique plural)
wê sîrê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wan sîran (feminine definite demonstrative oblique plural)
sîrê (feminine definite vocative singular)
sîrino (feminine definite vocative plural)
sîrek (feminine indefinite nominative singular)
sîrin (feminine indefinite nominative plural)
sîreke (feminine indefinite construct singular)
sîrine (feminine indefinite construct plural)
sîrekê (feminine indefinite oblique singular)
sîrinan (feminine indefinite oblique plural)
سیر (Kurdish-Arabic)
bîr
jîr
kîr
mîr
nîr
pîr
şîr
tîr
zîr

Hevreha soranî سیر (sîr), farisî سیر (sîr), pehlewî sêr, ji zimanên îranî. Dibe navmiletî be. Bide ber yûnaniya kevn σκόροδον (skordon), ermenî սխտոր (sxtor) û սխտոր (sxtor) lê herwiha dikare ji zimanekê samî jî, bide ber akadî şûmû, aramî ܬܘܡܐ (tûma), erebî ثوم (ŝûm). Lê zehmet e ku mirov sarımsak ya tirkî bi wê ve girê bide ji ber ku "sîr" berî hatina tirkan ber bi Anadolê ve jî di zimanên îranî de hebû lê mirov nikare bibêje ku sarımsak jî ji zimanekê îranî ye çunkî ew di hemû zimanên tirkîkî de ji Anadolê heta rojhilata Asyayê peyda dibe.

Pîvaza spî û hûr ya ku bo xwarinê saxlem e lê bêhnê ji devê mirovî tîne.


şêlim

şêlima (feminine definite construct singular)
şêlimên (feminine definite construct plural)
şêlimê (feminine definite oblique singular)
şêliman (feminine definite oblique plural)
wê şêlimê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wan şêliman (feminine definite demonstrative oblique plural)
şêlimê (feminine definite vocative singular)
şêlimino (feminine definite vocative plural)
şêlimek (feminine indefinite nominative singular)
şêlimin (feminine indefinite nominative plural)
şêlimeke (feminine indefinite construct singular)
şêlimine (feminine indefinite construct plural)
şêlimekê (feminine indefinite oblique singular)
şêliminan (feminine indefinite oblique plural)
şêlm
şelim
شێلم (Kurdish-Arabic)

Hevreha farisî شلغم (şelẍem), ji zimanên îranî. Bi devokên farisî ev form jî peyda dibin: شملغ (şemleẍ), شملخ (şemlex), شلم (şelem), شلجم (şelcem), سلجم (selcem). Ji zimanên îranî, xaseten ji farisî, ketiye piraniya zimanên din jî yên Rojhilata Navîn û navenda Asyayê: ermenî շաղգամ (şałgam), aramî ܫܠܓܡܐ (şelgima), tirkî û tirkmenistanî şalgam, osmanî شلغم (şelẍam) û شلجم (şelcem), erebiya devokî شلغم (şelẍam), سلجم (selcem), شلجم (şelcem), urdûyî شلغم (şelẍem), başkîrî шалҡан (şaɫqɑn), qazaxî шалқан (şalqan), altayiya başûrî чалкан (çalqan), xakasî салғын (salğïn)...

Silka spî, tar, şelxem, binerdik
sebzeyek e reh û pelên wê tên xwarin.


silk

silka (feminine definite construct singular)
silkên (feminine definite construct plural)
silkê (feminine definite oblique singular)
silkan (feminine definite oblique plural)
wê silkê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wan silkan (feminine definite demonstrative oblique plural)
silkê (feminine definite vocative singular)
silkino (feminine definite vocative plural)
silkek (feminine indefinite nominative singular)
silkin (feminine indefinite nominative plural)
silkeke (feminine indefinite construct singular)
silkine (feminine indefinite construct plural)
silkekê (feminine indefinite oblique singular)
silkinan (feminine indefinite oblique plural)
سلک (Kurdish-Arabic)
silik
siliq
silq
siloke

Ji erebî سِلْق (silq), hevreha îbranî סלק (siliq), aramî ܣܠܩܐ (silqa). Bo guherîna Q bi K li pey L bide ber: xelk ji xelq.

Dîbsor, dîv, pincar, riwekek e ku şekir jê tê çêkirin.

Pir le'l û dur te j' kilkê 'işq
Anîne nezma silkê 'işq
Der berr û behrê mulkê 'işq


girnij

Bi esehî nayê zanîn lê ihtimalen ji zimanên îranîgir + -nij / -nîj wek di gijnîj de

Riwekeke dusalî (biyenal) ya gir e û striyên wê (gurnîk) dimînin bi cilên mirovî yan pûrtê heywanan ve.

Me berî niha bi çend rojan qala berxbirê kiribû û çend dîmenên wê yên xweşik ji we re pêşkêş kiribûn. Niha jî em ê bi kurtî qala berxşoyê bikin. Ji bo ku roja berxbirê hiriyek pakij bê bidestxistin, berxşo rojek berî berxbirê tê kirin. Di wê rojê de hemî berx û pez li ser çem û golan hebo hebo tên şûştin ji bo ku di hirî û livaya wan de girnij û gemar nemîne.


rîş

reh

Beşên binerdî yên riwekan yên ku av û xwirakê didin riwekê.

Bi reh û rîş ve hilkişandin.

Bilbilê mecrûhê 'işqê taqeta xaran nihinDê kulafa rîşê sîne bişkowek bêxar-i bitHer dilê bazîsifet dê seydê teyxûnek we bê


totik

totika (feminine definite construct singular)
totikên (feminine definite construct plural)
totikê (feminine definite oblique singular)
totikan (feminine definite oblique plural)
wê totikê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wan totikan (feminine definite demonstrative oblique plural)
totikê (feminine definite vocative singular)
totikino (feminine definite vocative plural)
totikek (feminine indefinite nominative singular)
totikin (feminine indefinite nominative plural)
totikeke (feminine indefinite construct singular)
totikine (feminine indefinite construct plural)
totikekê (feminine indefinite oblique singular)
totikinan (feminine indefinite oblique plural)

Navê gîhayek e ku mêwa vê xir û pan e wek biskêt.


akar

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q9237 (msa)-Caca (Muhammad Rifqi Saputra)-akar.wav


pembû

pembûyê (masculine definite construct singular)
pembûyên (masculine definite construct plural)
pembûyî (masculine definite oblique singular)
pembûyan (masculine definite oblique plural)
wî pembûyî (masculine definite demonstrative oblique singular)
wan pembûyan (masculine definite demonstrative oblique plural)
pembûyo (masculine definite vocative singular)
pembûyino (masculine definite vocative plural)
pembûyek (masculine indefinite nominative singular)
pembûyin (masculine indefinite nominative plural)
pembûyekî (masculine indefinite construct singular)
pembûyine (masculine indefinite construct plural)
pembûyekî (masculine indefinite oblique singular)
pembûyinan (masculine indefinite oblique plural)
پهمبوو (Kurdish-Arabic)
pambî
pambû
pambwî
pembî
pembo
pembwî
pemi
pemû

Ji zimanên îranî, hevreha din ya kurmancî pembe, feylî pemig, pehlewî pembuk, pembek, farisî پنبه (penbe). Di yûnaniya kevn de wek βομβύξ (bombûks) berî zimanên îranî hatiye qeydkirin. Lê tê zanîn ku çandina pembû ji rojhilatê ve ber bi rojavayê ve çûye loma peyva yûnanî divê ji zimanên îranî be, ne berevajî. pambıq ya azerî, pamuk ya tirkî, памук (pamuk) ya bulgarî / bosnî / makedonî / sirbî / xirwatî, բամբակենի (bambakênî) ya ermenî, ბამბა (bamba) ya gurcî... ji zimanên îranî ne. Peyva îngilîzî cotton, fransî coton, spanî algodón, portugalî algodão... jî ji rojhilatê ne, ji erebî قطن (quṭin/quṭun) yan القطن (el-quṭin, el-quṭun). Lê peyvên cermenî - wek almanî Baumwolle, swêdî û norwecî bomull, danmarkî bomuld - tevî nêzîkî dirûvê xwe jî - ne ji îranî yan yûnanî ne, lê ew maneya "hiriyadaran" didin, bi almanî Baum (dar) + Wolle (hirî).

Riwekek e ku guliyên wê spî û nerm in mîna hiriyê û cil jê tên çêkirin.


nok

noka (feminine definite construct singular)
nokên (feminine definite construct plural)
nokê (feminine definite oblique singular)
nokan (feminine definite oblique plural)
wê nokê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wan nokan (feminine definite demonstrative oblique plural)
nokê (feminine definite vocative singular)
nokino (feminine definite vocative plural)
nokek (feminine indefinite nominative singular)
nokin (feminine indefinite nominative plural)
nokeke (feminine indefinite construct singular)
nokine (feminine indefinite construct plural)
nokekê (feminine indefinite oblique singular)
nokinan (feminine indefinite oblique plural)
نۆک (Kurdish-Arabic)
nahk
nehik
nehk
nihik
nihk
nuhik
nuhk
nuk
nûk
niqûtk
sîlehê şevê
noke

Ji zimanên îranî, hevreha soranî نۆک (nok), feylî/kelhûrî nixe, hewramî niwey/nwey, farisî نخود (nuxûd, nexûd), pehlewî nexod. nohut ya tirkî, нахут (nahût) ya bulgarî, năut ya romanî, нут (nût) ya rusî û ukraynî û hevwateyên wê bi gelek zimanên din jî, bi taybetî li Rojhilata Ewropayê, ji zimanên îranî ne.

Riwekên ku wan liban didin, Cicer arietinum.


sûs

سووس (Kurdish-Arabic)
sûsik
swîs
sû
su
susik
sîs
Swîs
sûsk

Ji erebî سوس (sûs), hevreha îbrî שוש (şûş), aramî ܫܘܫܐ (şûşa), akadî šūšu, sūsu. Ji eynî rehî: erebî عرقسوس ('ereqsûs) ku ketiye spanî (alcazuz, orozuz) û portugalî (alcaçuz) jî.

meyan

Riwekek e ji binemala baqilan e û hin xwarin û vexwarin jê tên çêkirin; Glycyrrhiza glabra.


xerdel

xerdela (feminine definite construct singular)
xerdelên (feminine definite construct plural)
xerdelê (feminine definite oblique singular)
xerdelan (feminine definite oblique plural)
wê xerdelê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wan xerdelan (feminine definite demonstrative oblique plural)
xerdelê (feminine definite vocative singular)
xerdelino (feminine definite vocative plural)
xerdelek (feminine indefinite nominative singular)
xerdelin (feminine indefinite nominative plural)
xerdeleke (feminine indefinite construct singular)
xerdeline (feminine indefinite construct plural)
xerdelekê (feminine indefinite oblique singular)
xerdelinan (feminine indefinite oblique plural)
xertel

Hevreha erebî خردل (xerdel), aramî חרדלא (xerdela).

xendelk

Giyayek kulîlkzer ku li nêzî avan şên dibe û tê qelandin û xwarin yan jî biharateke tûj jê tê çêkirin.


kus

garis, genimok, genimê şamî, genimokê şamî, lazût


qamîş

qamîşê (masculine definite construct singular)
qamîşên (masculine definite construct plural)
qamîşî (masculine definite oblique singular)
qamîşan (masculine definite oblique plural)
wî qamîşî (masculine definite demonstrative oblique singular)
wan qamîşan (masculine definite demonstrative oblique plural)
qamîşo (masculine definite vocative singular)
qamîşino (masculine definite vocative plural)
qamîşek (masculine indefinite nominative singular)
qamîşin (masculine indefinite nominative plural)
qamîşekî (masculine indefinite construct singular)
qamîşine (masculine indefinite construct plural)
qamîşekî (masculine indefinite oblique singular)
qamîşinan (masculine indefinite oblique plural)
قامیش (Kurdish-Arabic)
قاموش
qamiş
qamwîş
qamûş

çîx

Giyayên dirêj û req yên ku li beravan şên dibin.


çavdar

Ji farisî جودر (cawder) ji جو (caw, “ceh”) + تر (-tar, “paşgira bêtir- û mestirkirinê”).

şilêl, çewder, tarîgan, baçîk, çexdar, açar,
riwekek wek cehî û genimî ye û nan dikare ji arê wî bêt çêkirin


kevz

kefz
kefze
kefzeh
kefzer
kefzîç
kevze
kevzeh
kevzer
kevzîç
hevz

Ji proto-îranî *kaćyápas. Hevrehasoranî قەوزە (qewze), zazakî hewz, farisî خزه (xaze), osetî хӕфс (xæfs).

alg

Hin giya û jîndarên hûrik in û seviyeya avê digirin û kesk dikin.

Ji ber baranê di nav çend rojan de her der hêşîn û kesk mîna kevzê xuya dikir.

2018, Eyüp Kiran, Dewrêşê Evdî Kulîlka Bilbizêk û Rim, Nûbihar, çapa 4an, r. 32, ISBN 978-9944-360-95-1


xena

خهنا (Kurdish-Arabic)
hena
hene
hina
hine
xenha
henna

Navmiletî. Hevreha aramî ܚܢܐ (xenna), farisî حنا (ḧena), erebî حناء (ḧinnai), îbranî חינה (ḧîna). Bi rêya osmanî ketiye zimanên Rojhilata Ewropayê jî: makedonî û sirbî кана (kana), yûnanî χένα (xêna), rusî хна (xna) (xna). Wek din ji erebî li hemû dinyayê belav bûye: hindî हिन्ना (hinnā), îngilîzî henna, fransî henné, spanî al-heña / henna / hena, japonî ヘンナ (henna), malezî inai...

Riwekek e ku rengek sor yan qehweyî yê bo rengdana pirçê yan leşî jê tê wergirtin; Lawsonia inermis.


berberî

Gulek bistîkdirêj û pelpan û kulîlkzer e û tovê wê dendikên xwerbar in. Dişibe rojê


zaferan

زافەران (Kurdish-Arabic)
zahferan
zehferan
ze'feran
zefran

Ji erebî زَعْفَرَان (ze'feran) ku herwiha serkaniya peyva bi heman wateyê ya gelek zimanên ewropî ye jî, li jêr binere.

gula hesretê, hanek, sefran, riwekek biharatder e, Crocus sativus


strî

striyê (masculine definite construct singular)
striyên (masculine definite construct plural)
striyan (masculine definite oblique plural)
wî strî (masculine definite demonstrative oblique singular)
wan striyan (masculine definite demonstrative oblique plural)
striyo (masculine definite vocative singular)
striyino (masculine definite vocative plural)
striyek (masculine indefinite nominative singular)
striyin (masculine indefinite nominative plural)
striyekî (masculine indefinite construct singular)
striyine (masculine indefinite construct plural)
striyekî (masculine indefinite oblique singular)
striyinan (masculine indefinite oblique plural)
stirî
hestrî
histirî
strû

Ji proto-hindûewropî *ḱer- (mezin bû, gir bûn), hevrehên wê yên bi zimanên din wiha ne: farisî ”sur”, sanskrîtî ” śṛṅga”, hîtîtî ”surna”, slavoniya kevn ” grŭna / srŭna”, yûnaniya kevn ”kéras”, latînî ” cornū”, îngilîzî ”horn” û hwd.

Riwekên hûrik yên ku serikê çeqên wan tûj in.

Her yek ji wan di nava newala ko tijî dar, daristan, dirrî û strî ne (...)

Salihê Kevirbirî, Filîtê Quto, Weşanxaneya Nefel, 2002


kengir

kengira (feminine definite construct singular)
kengirên (feminine definite construct plural)
kengirê (feminine definite oblique singular)
kengiran (feminine definite oblique plural)
wê kengirê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wan kengiran (feminine definite demonstrative oblique plural)
kengirê (feminine definite vocative singular)
kengirino (feminine definite vocative plural)
kengirek (feminine indefinite nominative singular)
kengirin (feminine indefinite nominative plural)
kengireke (feminine indefinite construct singular)
kengirine (feminine indefinite construct plural)
kengirekê (feminine indefinite oblique singular)
kengirinan (feminine indefinite oblique plural)
keleng
kereng
kengel
kenger
kengil
kerengêkosî
kelengê nebî
kelengê derwêş

Ji zimanên îranî, hevreha farisî کنگر (kenger), pehlewî kenger. Kenger ya tirkî, قنغر (qenẍer) ya erebî û կանկառ (gangar) ya ermenî ji zimanên îranî hatine wergirtin.

Riwekek xwerbar ya bistrîk e û bi taybetî bi adodan (çi?) tê hilkolîn.

Ez li dengê şivanê mala babê xwe ji xew radibûm dema bi kurdî li gel segê xwe diaxivî û gazî dikir “Qero, berîka pez bikeve”. Dema keçikan kezî û biskên xwe tijî berbiskên etaran dikirin û parzinkên wan ên bi rîş li ser bejn û bala wan dihejiyan û nanê sêlê û penîrê xumali û adudkên kengiran li nav parzînkî de gefan ji meha sibatê dixwestin. Cilkên kurdî û dengê çiyayî û stiranên kurdî heta roj ava dibû.

Selwa Gulî: Çima bi kurdî dinivîsî?, Amidakurd.com, 3/2007


beng

bengê (masculine definite construct singular)
bengên (masculine definite construct plural)
bengî (masculine definite oblique singular)
bengan (masculine definite oblique plural)
wî bengî (masculine definite demonstrative oblique singular)
wan bengan (masculine definite demonstrative oblique plural)
bengo (masculine definite vocative singular)
bengino (masculine definite vocative plural)
bengek (masculine indefinite nominative singular)
bengin (masculine indefinite nominative plural)
bengekî (masculine indefinite construct singular)
bengine (masculine indefinite construct plural)
bengekî (masculine indefinite oblique singular)
benginan (masculine indefinite oblique plural)
بهنگ (Kurdish-Arabic)
benc
bang
benk
ceng
çeng
deng
heng
jeng
peng
reng
şeng
teng
veng
weng
zeng

Hevreha soranî بهنگ (beng), farisî بنگ (beng), sanskrîtî भङ्ग (bhenge-), hindî भांग (baŋ), urdûyî بھانگ (bhang), hemû ji proto-îranî. Wek bhang ketiye hin zimanên ewropî jî.

kinif, kindir, kirkirk,
giyayek jehrewî ye û carinan wek tilyakê tê bikaranîn

Hestiyan girtiye nasûr û mejî da heye jeng
Lew ne hişyar û xumar în me nexwarî mey û beng


κράμβη

kelemî, lehane (Brassica oleracea, cûrê capitata)


gijnîj

Ji zimanên îranî, hevreha farisî گشنيز (gişnîz), farisiya navîn gişnîz. tirkî kişniş ji zimanên îranî hatiye wergirtin.

Riwekek biharat e û bi taybetî tov û pelên wê yên terr tên xwarin.

Gijnij hêşînhatek ji malbata bexdenozan ên gîyayî û yeksalane ye. Di bingehî de 2 cûreyên xwe hene. Çandinî (kedî) û kûvî (bejî). Hêşînhatek bêhn nexweş e. Bejna wê 20- 80 cm bilind dibe. Belgên wê keskê vekirî û 3 pirt wek bexdenozan e. Kulîlkên wê di gupikên çîqan de dibişkivin, 10-20 lib bi hev re sîvankekê pêk tînin, hêkane û sernûxûn in. Rengê kulîlkan spî û peyazî ne. Fêqîya wê girover, rengê wan reş, esmer an jî qahweyî ne. Ji gijnijê çayê, dermanên xweristî, ji rûnê bizrê wê ji bo tedawîyan aroma, bizrê wê jî wek baharat tê xebitandin bi Tirkî navê wê “kîşnîş” bi Almanî jî “korîandersaat” e. Lê hinek milet jî dibêjinê “bexdenoza Ereban” an jî “bexdenoza Asyayîyan”.

Bavê Jîndar: Dermanxana xweristê, Lotikxane.com, 1/2011


guhîj

guhîja (feminine definite construct singular)
guhîjên (feminine definite construct plural)
guhîjê (feminine definite oblique singular)
guhîjan (feminine definite oblique plural)
wê guhîjê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wan guhîjan (feminine definite demonstrative oblique plural)
guhîjê (feminine definite vocative singular)
guhîjino (feminine definite vocative plural)
guhîjek (feminine indefinite nominative singular)
guhîjin (feminine indefinite nominative plural)
guhîjeke (feminine indefinite construct singular)
guhîjine (feminine indefinite construct plural)
guhîjekê (feminine indefinite oblique singular)
guhîjinan (feminine indefinite oblique plural)
gihîj
gihîşk
guhîşk
gijok
givîj
giwîj
gujok
guvîj
guwîj
sîrox

: Etîmolojiya vê peyvê nehatiye nivîsîn. Eger tu bi rastî bizanî, kerem bike bişkoka "biguhêre" ya di ser van gotinan re bitikîne û etîmolojiya vê peyvê binivîse. Çavkaniyên ku te ew etîmolojî jê girtiye jî binivîse.

rixok

Hin cûnên terraşan yan darên hûr in, bistrî ne û mêweyên wan dişibin sêvan, lê nêzîk 1cm fireh


teraş

terraş (feminine definite nominative singular)
terraş (feminine definite nominative plural)
terraşa (feminine definite construct singular)
terraşên (feminine definite construct plural)
terraşê (feminine definite oblique singular)
terraşan (feminine definite oblique plural)
wê terraşê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wan terraşan (feminine definite demonstrative oblique plural)
terraşê (feminine definite vocative singular)
terraşino (feminine definite vocative plural)
terraşek (feminine indefinite nominative singular)
terraşin (feminine indefinite nominative plural)
terraşeke (feminine indefinite construct singular)
terraşine (feminine indefinite construct plural)
terraşekê (feminine indefinite oblique singular)
terraşinan (feminine indefinite oblique plural)
terraş
tiraş
tirraş

devî

Riwekên mîna daran lê kurttir û şiv û çeqên wan ziravtir, ew nizarê ku darên wî hişk bûyî.

Min ev barê daran ji wî teraşê henê anîye.


darçîn

Hevreha farisî دار چینى (dar-i çînî: dara çînî), pehlewî dari çênîk (dara çînî), ji dar ji proto-hindûewropî + Çîn ji çînî [Peyv?]. Bo çêkirina vê peyvê ji peyva Çîn yan çînî bidin ber hevwateyên wê yên bi zimanên ewropî, bo nimûne îngilîzî cinnamon ji latînî cinnamōmum ji yûnaniya kevn κιννάμωμον (kinnámōmon: hêla/kajîleya/kakuleya/kardamomaçînî"). دَارْصِينِيّ (dārṣīniyy) ya erebî, դարիճենիկ (daričenik) ya ermeniya kevn, դարչին (darčʿin) ya ermenî, darçın ya azerî, tarçın ya tirkî, ܕܪܨܝܢܝ (dārṣīnī) ya siryanî... ji zimanên îranî hatine wergirtin.

tó wónaanídę́ę́ʼ tsin bikáshtʼóózh bitáʼahí bił éʼélʼíní

/dɑːɾˈt͡ʃiːn/

Riwekek e ku bi taybetî li germistanên Asyayê peyda dibe û qelpên wê wek biharat tên bikaranîn.

Darçîn: Hormonan dide şixulandin û hêza mirovî ya cinsî zêde dike. Mirov dikare bi qandî kevçiyekî qahweyê bavêje qedehekê û mîna çayê vexwe. Mirov dikare bi ser şêraniyê û şorbeşîr û mehlebiyê de werbike.


nefel

nefela (feminine definite construct singular)
nefelên (feminine definite construct plural)
nefelê (feminine definite oblique singular)
nefelan (feminine definite oblique plural)
wê nefelê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wan nefelan (feminine definite demonstrative oblique plural)
nefelê (feminine definite vocative singular)
nefelino (feminine definite vocative plural)
nefelek (feminine indefinite nominative singular)
nefelin (feminine indefinite nominative plural)
nefeleke (feminine indefinite construct singular)
nefeline (feminine indefinite construct plural)
nefelekê (feminine indefinite oblique singular)
nefelinan (feminine indefinite oblique plural)
نەفەل (Kurdish-Arabic)
nefer

Cûnek gulên sêpelî (carine çarpelî) ne û kulîlkên wan spî yan sor in.

Xurtbûneke din a kovaran jî, di nava rûpelên xwe de kedeke pirrhêl dihewîne. Dibe ku xwediyekî kovarê, edîtorekî kovarê an jî çend xebatkarên kovarê hebin; lê, ji bilî van kesan ên ku kovaran zindî dikin, nivîskar in. Her nivîskarek bi dengekî bi rengekî curbecur kedekê dide kovarê û kovarê li ser piyan dihêle. Du fêdeya vî tiştî heye: Hem kovar bi nivîskaran dewlemendtir dibe û hem jî bi saya kovarê nivîskarên nû derdikevin. Herçî Nûdem e, xwedî û edîtorê wê Firat Cewerî be jî - girîngiya edîtor mijareke din e -, ên cihêrengiyekê didin kovarê gul in, nêrgiz in, hermel in, sosin in, nefel in,...

Yaqob Tilermenî: Deriyekî zimanê kurdî: Nûdem, Nûdem, hj. 39


rihan

Ji erebî ريحان (reyḥan) ji ريح (rîh) | / روح (rûḥ, “bêhna xweş; ruh”), hevreha aramî רוחא (rûxa: ruh) û ריהא (r-y-ḥa: bêhna xweş), îbrî רוח (rûxe: ruh). Binêre: ruh.

Riwekek terraşî ya yeksalî ye û pelên wê wek biharat tên bikaranîn.

Ez hişkedar im narizimXeml û rihana min tu yîBêy te neşêm gavek bezim


siyabo

siyaboya (feminine definite construct singular)
siyaboyên (feminine definite construct plural)
siyaboyê (feminine definite oblique singular)
siyaboyan (feminine definite oblique plural)
wê siyaboyê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wan siyaboyan (feminine definite demonstrative oblique plural)
siyaboyê (feminine definite vocative singular)
siyaboyino (feminine definite vocative plural)
siyaboyek (feminine indefinite nominative singular)
siyaboyin (feminine indefinite nominative plural)
siyaboyeke (feminine indefinite construct singular)
siyaboyine (feminine indefinite construct plural)
siyaboyekê (feminine indefinite oblique singular)
siyaboyinan (feminine indefinite oblique plural)

Kemyon, zure, reşke, zîre,
riwekek lêzimî helizê ye, li beyaran şên dibe û tovê wê wek biharat tê bikaranîn.

Li bajarên kurdan siyabo navê giyayekî ye. Bi helîna berfê re derdikeve holê, heta dawiya gulanê jî tê berhevkirin ji aliyê jinên kurd ve. Hinek ji bo bixin nava penîrê, hinek ji bo tevî hêkan çêbikin berhev dikin û hinek jî ji bo piştî kelandinê bi mihafizekirina di nav tenekeyan de ji bo zivistanê bihêle berhev dikin. Çîrok siyabo niha bû belgefîlmek. Belgefîlm ji aliyê derhêner Rodî ve hatiye kişandin û di 15 deqîqeyên li ser belgefîlm de agahiyên der barê siyabo û berhevkarên wê de tê pêşkêş kirin.


heliz

helis
helîs
helîz
hêlis
hêliz
hêlîs
hêlîz

Pîjinda, şiwît,
riwekek xwerbar e û li beyaran şên.


gulberroj

gulberroja (feminine definite construct singular)
gulberrojên (feminine definite construct plural)
gulberrojê (feminine definite oblique singular)
gulberrojan (feminine definite oblique plural)
wê gulberrojê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wan gulberrojan (feminine definite demonstrative oblique plural)
gulberrojê (feminine definite vocative singular)
gulberrojino (feminine definite vocative plural)
gulberrojek (feminine indefinite nominative singular)
gulberrojin (feminine indefinite nominative plural)
gulberrojeke (feminine indefinite construct singular)
gulberrojine (feminine indefinite construct plural)
gulberrojekê (feminine indefinite oblique singular)
gulberrojinan (feminine indefinite oblique plural)
berbero
berberoj
berberojk
berberro
berberroj
berberroj
berberrojk
gulbaxan
gulbero
gulberoj
gulberro
gulberrojk
gulbiro
gulbiroj
gulbirojk

gulberbiro

Gulek bistîkdirêj û pelpan û kulîlkzer e û tovê wê dendikên xwerbar in.


afyon

afyona (feminine definite construct singular)
afyonên (feminine definite construct plural)
afyonê (feminine definite oblique singular)
afyonan (feminine definite oblique plural)
wê afyonê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wan afyonan (feminine definite demonstrative oblique plural)
afyonê (feminine definite vocative singular)
afyonino (feminine definite vocative plural)
afyonek (feminine indefinite nominative singular)
afyonin (feminine indefinite nominative plural)
afyoneke (feminine indefinite construct singular)
afyonine (feminine indefinite construct plural)
afyonekê (feminine indefinite oblique singular)
afyoninan (feminine indefinite oblique plural)
efyom
beng
ekstasî
eroyîn
heşîş
LSD

Ji erebî أَفْيُون (ʾafyūn), ji yûnaniya kevn ὄπιον (ópion).

Giyayek tilyakî ye û bi kêşanê tê bikaranîn.


boçik

boçika (feminine definite construct singular)
boçikên (feminine definite construct plural)
boçikê (feminine definite oblique singular)
boçikan (feminine definite oblique plural)
wê boçikê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wan boçikan (feminine definite demonstrative oblique plural)
boçikê (feminine definite vocative singular)
boçikino (feminine definite vocative plural)
boçikek (feminine indefinite nominative singular)
boçikin (feminine indefinite nominative plural)
boçikeke (feminine indefinite construct singular)
boçikine (feminine indefinite construct plural)
boçikekê (feminine indefinite oblique singular)
boçikinan (feminine indefinite oblique plural)
boç
boçk
بۆچک (Kurdish-Arabic)
бочьк (Kurdish-Cyrillic)

Ji ermenî պոչիկ (počʻik, “dav”), ji պոչ (počʻ) + -իկ (-ik); wekheva boç + -ik.

Beşeke riwekan a tenik ku kulîlk an fêkiyê bi şaxê ve girêdide.

Remezan bi boçika hêjîra zipîzer î girover û mezin girtibû, pêşî li xweşikbûna wê nihêrîbû bi dû re jî bi derbekê re heta boçikê xistibû devê xwe, xwaribû.

Mîran Janbar, Qolyeya Cécileê, Weşanxaneya Lîs, 2012, çapa 1ê, r. 38, ISBN 9786054497010


iris

navê famileya bilbiz, pirpizêk, bizîlaq, mizîlaq, berfbizêkan


firîz

Giyayê kurt yê ku li mêrg û çayir û çîmenan şên dibe, firêz.


hizîzk

hizîzka (feminine definite construct singular)
hizîzkên (feminine definite construct plural)
hizîzkê (feminine definite oblique singular)
hizîzkan (feminine definite oblique plural)
wê hizîzkê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wan hizîzkan (feminine definite demonstrative oblique plural)
hizîzkê (feminine definite vocative singular)
hizîzkino (feminine definite vocative plural)
hizîzkek (feminine indefinite nominative singular)
hizîzkin (feminine indefinite nominative plural)
hizîzkeke (feminine indefinite construct singular)
hizîzkine (feminine indefinite construct plural)
hizîzkekê (feminine indefinite oblique singular)
hizîzkinan (feminine indefinite oblique plural)
hizîz

Bijî ji me re, xelkê em asîmîle dikirin, me jî “filehên xwe”… Helbet ê me bêhemdî bû. Ji xwe di qetilkirina wan de jî hin misilmanan “bêhemdî” zilam xistibûn rêzekê û devê tivinga xwe dabû ser sînga yê pêşî, bê tivinga wî çi qasî baş bû û bê çend laş werdigerandin. Eynî mîna bedena Yaqûbî bi ser deviyên hizîzk û benîştokê de diqulipîn...


qîvar

Kero, nemire heta qîvar şîn dibin.

Xewna gayê bihar e.
Ya kerê bor qîvar e.
Ya ‘serî’ axeke ‘çarnikar e!’

pendek kurdî, weşandin: Arjen Arî: Xewneke xweş, Diyarname.com, 9/2007

Kero nemir bihar hat, pîrê nemir qivar hat.

pendek kurdî: weşandin: Ilyas Yanc: Gotinên Pêşiyên Kurdan, Yeziden.de, 3/2005


zîwan

zîwana (feminine definite construct singular)
zîwanên (feminine definite construct plural)
zîwanê (feminine definite oblique singular)
zîwanan (feminine definite oblique plural)
wê zîwanê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wan zîwanan (feminine definite demonstrative oblique plural)
zîwanê (feminine definite vocative singular)
zîwanino (feminine definite vocative plural)
zîwanek (feminine indefinite nominative singular)
zîwanin (feminine indefinite nominative plural)
zîwaneke (feminine indefinite construct singular)
zîwanine (feminine indefinite construct plural)
zîwanekê (feminine indefinite oblique singular)
zîwaninan (feminine indefinite oblique plural)
ziwan
zîwane

dimor

Giyayê ku di nav riwekên çandî de ji ber xwe ve şên dibe û lazim e ku bi xeparê bêt jêkirin û avêtin.

Îro jî ew ‘şirtik’ in, em jî ‘gemara’ li ber pêyên wan in, û em ên ku bêne ‘paqijkirin’ in...
Mafdar in; heke vî ‘giyayê zexel’ ji zol û zeviyên Tirkiyeyê eşêf nekin, ‘zîwana’ di nava genimê tirkî û tirkîtiyê de neneqînin, kurd jî kurdî jî herûher dê ‘serêşiya’ wan be.

Arjen Arî: Kujerên ku ‘teamûden’ ziman dikujin!, Diyarname.com, 10/2007


trîfel

trîfela (feminine definite construct singular)
trîfelên (feminine definite construct plural)
trîfelê (feminine definite oblique singular)
trîfelan (feminine definite oblique plural)
wê trîfelê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wan trîfelan (feminine definite demonstrative oblique plural)
trîfelê (feminine definite vocative singular)
trîfelino (feminine definite vocative plural)
trîfelek (feminine indefinite nominative singular)
trîfelin (feminine indefinite nominative plural)
trîfeleke (feminine indefinite construct singular)
trîfeline (feminine indefinite construct plural)
trîfelekê (feminine indefinite oblique singular)
trîfelinan (feminine indefinite oblique plural)


kardî

Cureyek kariyan ku kulîlka wê sor e û pelên wê pirr tevz e.Kesê ku bi xwe heyta demekê zimanê wî ditevize û nikare biaxife


marîhuana

marîhuanaya (feminine definite construct singular)
marîhuanayên (feminine definite construct plural)
marîhuanayê (feminine definite oblique singular)
marîhuanayan (feminine definite oblique plural)
wê marîhuanayê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wan marîhuanayan (feminine definite demonstrative oblique plural)
marîhuanayê (feminine definite vocative singular)
marîhuanayino (feminine definite vocative plural)
marîhuanayek (feminine indefinite nominative singular)
marîhuanayin (feminine indefinite nominative plural)
marîhuanayeke (feminine indefinite construct singular)
marîhuanayine (feminine indefinite construct plural)
marîhuanayekê (feminine indefinite oblique singular)
marîhuanayinan (feminine indefinite oblique plural)
marîhwana
marîjuana
marîxuana

riweka ku ew tilyak ji pelên wê tê çêkirin, Cannabis sativa


kanabîs

kanabîsa (feminine definite construct singular)
kanabîsên (feminine definite construct plural)
kanabîsê (feminine definite oblique singular)
kanabîsan (feminine definite oblique plural)
wê kanabîsê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wan kanabîsan (feminine definite demonstrative oblique plural)
kanabîsê (feminine definite vocative singular)
kanabîsino (feminine definite vocative plural)
kanabîsek (feminine indefinite nominative singular)
kanabîsin (feminine indefinite nominative plural)
kanabîseke (feminine indefinite construct singular)
kanabîsine (feminine indefinite construct plural)
kanabîsekê (feminine indefinite oblique singular)
kanabîsinan (feminine indefinite oblique plural)
kannabîs

Bi rêya fransî cannabis yan îngilîzî cannabis ji latînî cannabis ji yûnanî κανναβις (kannavis) (> yewnaniya nûjen καννάβεις) ji îbrîקַנַּבּוֹס ji קְנֵה בֹּשֶׂם belkî ji sûmerî kanubi


ganja

ganjaya (feminine definite construct singular)
ganjayên (feminine definite construct plural)
ganjayê (feminine definite oblique singular)
ganjayan (feminine definite oblique plural)
wê ganjayê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wan ganjayan (feminine definite demonstrative oblique plural)
ganjayê (feminine definite vocative singular)
ganjayino (feminine definite vocative plural)
ganjayek (feminine indefinite nominative singular)
ganjayin (feminine indefinite nominative plural)
ganjayeke (feminine indefinite construct singular)
ganjayine (feminine indefinite construct plural)
ganjayekê (feminine indefinite oblique singular)
ganjayinan (feminine indefinite oblique plural)
ganca


papîrûs

Bi riya fransî papyrus yan îngilîzî papyrus ji latînî papyrus ji yûnaniya kevn πάπυρος (pápuros) ji serekaniyek nenas.


polen

polenê (masculine definite construct singular)
polenên (masculine definite construct plural)
polenî (masculine definite oblique singular)
polenan (masculine definite oblique plural)
wî polenî (masculine definite demonstrative oblique singular)
wan polenan (masculine definite demonstrative oblique plural)
poleno (masculine definite vocative singular)
polenino (masculine definite vocative plural)
polenek (masculine indefinite nominative singular)
polenin (masculine indefinite nominative plural)
polenekî (masculine indefinite construct singular)
polenine (masculine indefinite construct plural)
polenekî (masculine indefinite oblique singular)
poleninan (masculine indefinite oblique plural)

Bi rêya fransî yan îngilîzî pollen ji latînî pollen (“ar, toz”).

gerik, toza nebatan, tovê riwekan, toza kulîlkan
 (ya ku ba digerrîne daku li derek din şên bibe)

Bi taybet li destpêka werza biharê nexweşîyên alerjîk hîn bêhtir têne dîtin. Sedemê wê jî ev e ku di vê werzê de polen gelek têkelî hewayê dibe. Di vê werzê de di nav hewayê de toza kulîlkên çayir û çîmenan, toza kulîlkên dar û beran têkelî hewayê dibe. Hingê meriv dema ku nefes distîne vî polenî dadiqurtîne, ev dibe sedemê nexweşiyan.


şiwît

şiwîta (feminine definite construct singular)
şiwîtên (feminine definite construct plural)
şiwîtê (feminine definite oblique singular)
şiwîtan (feminine definite oblique plural)
wê şiwîtê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wan şiwîtan (feminine definite demonstrative oblique plural)
şiwîtê (feminine definite vocative singular)
şiwîtino (feminine definite vocative plural)
şiwîtek (feminine indefinite nominative singular)
şiwîtin (feminine indefinite nominative plural)
şiwîteke (feminine indefinite construct singular)
şiwîtine (feminine indefinite construct plural)
şiwîtekê (feminine indefinite oblique singular)
şiwîtinan (feminine indefinite oblique plural)

Navmiletî. Bide ber farisî شوید (şivîd), erebî شبت (şibitt), îbranî שבת (şêbêt), aramî ܫܒܬܐ (şevita), ermenî սամիթ (samitʻ) (samitʿ), azerî şüyüd û belkî hindî सोआ (so'ā)

heliz, pîjinda, hêliz,
riwekek xwerbar e û li beyaran şên dibe


pîjinda

/piːʒɪnˈdɑː/

heliz, şiwît,
riwekek xwerbar e û li beyaran şên dibe


anîs

anîsa (feminine definite construct singular)
anîsên (feminine definite construct plural)
anîsê (feminine definite oblique singular)
anîsan (feminine definite oblique plural)
wê anîsê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wan anîsan (feminine definite demonstrative oblique plural)
anîsê (feminine definite vocative singular)
anîsino (feminine definite vocative plural)
anîsek (feminine indefinite nominative singular)
anîsin (feminine indefinite nominative plural)
anîseke (feminine indefinite construct singular)
anîsine (feminine indefinite construct plural)
anîsekê (feminine indefinite oblique singular)
anîsinan (feminine indefinite oblique plural)

Sorê, anix, hebeson, anason, anesûn, hebosan,
hin cûn giyayên kulîlkdar yên derman in.


qesel

Qesel Mehmûd giyayek bejna wê 10 – 40 cm bilind dibe. Mehên hezîran û tîrmehê kulîlkan vedike. Pelên wê û fêkiya wê biçûk in, dirûvê pela berûyê lêdixe. Lê pir hûrike. Ji ber ku pela wê wek pela berûyê ye, li hinek cîyan jêre dibêjin berûya erdê. Navê wê yê navnetewî Teucrium Chamaedrys e. Tirk jê re dibêjin "kısa Mahmut" an jî "dalak otu". Ji kevnar ve jibo derman ji aliyê hekîmên luqman ve dihat xebitandin. Niha ji aliyê tibê derman jê tên çêkirin. Li Kurdistanê wek giyayek çolî xwe bi xwe çêdibe. Kulîlkên wê peyazî (penbe) û peyazîyê vekirî û spî ne. Bêhnek xweş ji kulîlkên wê tê. Lewre Ewropî jibo xweşîkahî, park û baxçên xwe pê dixemilînin.

Bavê Jîndar: Dermanxana xweristê, Lotikxane.com, 7/2008


pirpar

pirpara (feminine definite construct singular)
pirparên (feminine definite construct plural)
pirparê (feminine definite oblique singular)
pirparan (feminine definite oblique plural)
wê pirparê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wan pirparan (feminine definite demonstrative oblique plural)
pirparê (feminine definite vocative singular)
pirparino (feminine definite vocative plural)
pirparek (feminine indefinite nominative singular)
pirparin (feminine indefinite nominative plural)
pirpareke (feminine indefinite construct singular)
pirparine (feminine indefinite construct plural)
pirparekê (feminine indefinite oblique singular)
pirparinan (feminine indefinite oblique plural)
pêpîne
pêpîner
pêrpîne
pêrpûn
pirparik
pirparîm
pirpark
pirparr
perrparr
pîrpirim
pîpirim

Pirpar hêşînhatek gîyayî û bêar e. Di nav parêzan de (baxçên dikakan) xwebixwe di meha hezîran û tîrmehê de çêdibe û wek dikakan (zerzewat) tê xwarin. Gîyayek pirsalane ye. Navtenga wê razayî bi qasî mitroyekê dirêj dibe, bejna wê jî heta 30 cm bilind dibe. Belgên wê bê dûxûk, kesk û hêkanî, bi goşt û piravî ne. Belgên wê tacane wek qevdikan bihevre ne û di mehên tîrmeh heta êlûnê de vedibin. Rengên wan zer, eflatûnî an jî peyazî ne. Ew kulîlk paşê dibe qebsûl û di nava wê qebsûlê de gelek bizirên biçûk û reng reş hene.


kaho

kahoya (feminine definite construct singular)
kahoyên (feminine definite construct plural)
kahoyê (feminine definite oblique singular)
kahoyan (feminine definite oblique plural)
wê kahoyê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wan kahoyan (feminine definite demonstrative oblique plural)
kahoyê (feminine definite vocative singular)
kahoyino (feminine definite vocative plural)
kahoyek (feminine indefinite nominative singular)
kahoyin (feminine indefinite nominative plural)
kahoyeke (feminine indefinite construct singular)
kahoyine (feminine indefinite construct plural)
kahoyekê (feminine indefinite oblique singular)
kahoyinan (feminine indefinite oblique plural)
kahû

Hevreha yan ji farisî کاهو, teberî kehûk, gîlekî kehû, mazenderanî kehû û kehîr... ji zimanên îranî. Ihtimalen têkilî zazakî kiho (kesk).

Xes, marûl,
riwekek belgmezin ya wek kelemî ye û bi taybetî di nav zeleteyê de tê xwarin.


lavlavk

lavlavka (feminine definite construct singular)
lavlavkên (feminine definite construct plural)
lavlavkê (feminine definite oblique singular)
lavlavkan (feminine definite oblique plural)
wê lavlavkê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wan lavlavkan (feminine definite demonstrative oblique plural)
lavlavkê (feminine definite vocative singular)
lavlavkino (feminine definite vocative plural)
lavlavkek (feminine indefinite nominative singular)
lavlavkin (feminine indefinite nominative plural)
lavlavkeke (feminine indefinite construct singular)
lavlavkine (feminine indefinite construct plural)
lavlavkekê (feminine indefinite oblique singular)
lavlavkinan (feminine indefinite oblique plural)
lablabk
leflefk
lefandin

Riwekek ku bi cî, dîwar, şiv û daran radipelike. Riwek bi şaxikên ku jê derdikevin xwe bi dora xwe digre û xwe li wan tiştan diale

Li Amedê sazî û dezgeyên kurdan destên xwe destên hev û saziyek ji bo alîkariya madî û manewî ava kirin. Saziya bi navê "Sarmaşik" di kurdî de tê wateya "lavlavk". Wekî tê zanîn gihayê lavlavkê li her derê belav dibe, hildikişe ser xanî û baniyan û her derê bi kulîlkên xwe dixemilîne.

...dostaniya wî weke lavlavkan, berhemê demê bû...

Robert Louis Stevenson, (terciman: Ciwanmerd Kulek), Meseleya Seyr a Dr. Jekyll û Mr. Hyde, Avesta, 2020, r. 10, ISBN 978-605-2246-80-1


pirasa

pirasaya (feminine definite construct singular)
pirasayên (feminine definite construct plural)
pirasayê (feminine definite oblique singular)
pirasayan (feminine definite oblique plural)
wê pirasayê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wan pirasayan (feminine definite demonstrative oblique plural)
pirasayê (feminine definite vocative singular)
pirasayino (feminine definite vocative plural)
pirasayek (feminine indefinite nominative singular)
pirasayin (feminine indefinite nominative plural)
pirasayeke (feminine indefinite construct singular)
pirasayine (feminine indefinite construct plural)
pirasayekê (feminine indefinite oblique singular)
pirasayinan (feminine indefinite oblique plural)
پراسا (Kurdish-Arabic)
pirase

Ji tirkî, ji erebî; كراث ji ekedî kereşo... di bit hevbendî digel (qurrad)a kurdî hebit

Qurad, riwekek e ku serikê wê wek yê pîvazê ye û pelgên wê jî xwerbar in.


gezgezok

gezgezoka (feminine definite construct singular)
gezgezokên (feminine definite construct plural)
gezgezokê (feminine definite oblique singular)
gezgezokan (feminine definite oblique plural)
wê gezgezokê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wan gezgezokan (feminine definite demonstrative oblique plural)
gezgezokê (feminine definite vocative singular)
gezgezokino (feminine definite vocative plural)
gezgezokek (feminine indefinite nominative singular)
gezgezokin (feminine indefinite nominative plural)
gezgezokeke (feminine indefinite construct singular)
gezgezokine (feminine indefinite construct plural)
gezgezokekê (feminine indefinite oblique singular)
gezgezokinan (feminine indefinite oblique plural)

/ɡɛzɡɛˈzoːk/

durzik, durzile, dêrzînik, gezek, gezende, gezgezik, gezgezk, gezik, gezinik, gezok, gezgezînk, giyagezk, kevgezk,
 giyayek e ku bi mirovî vedide


karî

Kero, kîrikê kero, kîrmiço,
pincarek wek siyaleyê anku spînaxê ye lê eger nekelandî were xwarin, jehrewî ye.


mendê

Tika û ricayek jibo hemû Kurdên ku bi gîya û pincaran re eleqeder dibin û beşê xebata wan e, bila ji kerema xwe li kelepora bav û bapîrên xwe xwedî derkevin. Li ser pincarên wek Sîyabo, Mendê, Alo, birîndarBrîndar]], Spingê, Guhbizingê, Kerengê û hwd lêkolînan li ser bikin. Kî dizane belkû ev pincar bibin dermanên çareserkirina nexweşiyên wek Adis, penceşêr, şekir, tansiyon û nexweşiyên dil û hw.


şembelîk

şembelîka (feminine definite construct singular)
şembelîkên (feminine definite construct plural)
şembelîkê (feminine definite oblique singular)
şembelîkan (feminine definite oblique plural)
wê şembelîkê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wan şembelîkan (feminine definite demonstrative oblique plural)
şembelîkê (feminine definite vocative singular)
şembelîkino (feminine definite vocative plural)
şembelîkek (feminine indefinite nominative singular)
şembelîkin (feminine indefinite nominative plural)
şembelîkeke (feminine indefinite construct singular)
şembelîkine (feminine indefinite construct plural)
şembelîkekê (feminine indefinite oblique singular)
şembelîkinan (feminine indefinite oblique plural)
شەمبەلیک (Kurdish-Arabic)
şembelî
şenbelî
şenbelîk

Riwekek ji malbata baqilan e û belg û tovê wê xwerbar in.

Şembelîk nebatek ji malbata beqilan tê hesibandin. Bejna wê carnan bi tîrane, carnan jî bi razayî 20-70 cm dirêj dibe. Gîyayek kêm çetal jê diçin. Belgên wê keskêvekirî û sê perî ne. Belgên wê yên jêr binikdirêj, yên nîvekê binikkurt û yên herî jor bêbinik in. Rexên belgan rast an jî xetxetikên zirav in.

Bavê Jîndar: Dermanxana xweristê, Lotikxane.com, 9/2009


artîşok

artîşoka (feminine definite construct singular)
artîşokên (feminine definite construct plural)
artîşokê (feminine definite oblique singular)
artîşokan (feminine definite oblique plural)
wê artîşokê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wan artîşokan (feminine definite demonstrative oblique plural)
artîşokê (feminine definite vocative singular)
artîşokino (feminine definite vocative plural)
artîşokek (feminine indefinite nominative singular)
artîşokin (feminine indefinite nominative plural)
artîşokeke (feminine indefinite construct singular)
artîşokine (feminine indefinite construct plural)
artîşokekê (feminine indefinite oblique singular)
artîşokinan (feminine indefinite oblique plural)
artişo
artîşo
artişok

Ji fransî artichaut yan ji îngilîzî artichoke, ji lombardî articiocco, ji erebî القرشوف (el-qerşûf), ji خرشوف (xurşûf). Cotrehê xirşûf.

nînokên bûkê

Riwekek xwerbar e, bi taybetî Cynara scolymus.

/ɑːɾtiːˈʃoːk/


sêvsêvok

sêvarxin, sêvaxîn, sêvaxînk, dîzbelok, qencelîsk, sêvetalk, sêva binerdê, xencelîsk, binerdî


sêvarxin

sêvsêvok, sêvaxîn, sêvaxînk, dîzbelok, qencelîsk, sêvetalk, sêva binerdê, xencelîsk, binerdî


sêvaxîn

sêvsêvok, sêvarxin, sêvaxînk, dîzbelok, qencelîsk, sêvetalk, sêva binerdê, xencelîsk, binerdî


sêvaxînk

sêvsêvok, sêvarxin, sêvaxîn, dîzbelok, qencelîsk, sêvetalk, sêva binerdê, xencelîsk, binerdî


dîzbelok

sêvsêvok, sêvarxin, sêvaxîn, sêvaxînk, qencelîsk, sêvetalk, sêva binerdê, xencelîsk, binerdî


qencelîsk

sêvsêvok, sêvarxin, sêvaxîn, sêvaxînk, dîzbelok, sêvetalk, sêva binerdê, xencelîsk, binerdî

Nola qencelîskên binê bêjinê bûn


sêvetalk

sêvetalka (feminine definite construct singular)
sêvetalkên (feminine definite construct plural)
sêvetalkê (feminine definite oblique singular)
sêvetalkan (feminine definite oblique plural)
wê sêvetalkê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wan sêvetalkan (feminine definite demonstrative oblique plural)
sêvetalkê (feminine definite vocative singular)
sêvetalkino (feminine definite vocative plural)
sêvetalkek (feminine indefinite nominative singular)
sêvetalkin (feminine indefinite nominative plural)
sêvetalkeke (feminine indefinite construct singular)
sêvetalkine (feminine indefinite construct plural)
sêvetalkekê (feminine indefinite oblique singular)
sêvetalkinan (feminine indefinite oblique plural)

sêvsêvok, sêvarxin, sêvaxîn, sêvaxînk, dîzbelok, qencelîsk, sêva binerdê, xencelîsk, binerdî


sêva binerdê

sêvsêvok, sêvarxin, sêvaxîn, sêvaxînk, dîzbelok, qencelîsk, sêvetalk, xencelîsk, binerdî


xencelîsk

sêvsêvok, sêvarxin, sêvaxîn, sêvaxînk, dîzbelok, qencelîsk, sêvetalk, sêva binerdê, binerdî


şolik

şolika (feminine definite construct singular)
şolikên (feminine definite construct plural)
şolikê (feminine definite oblique singular)
şolikan (feminine definite oblique plural)
wê şolikê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wan şolikan (feminine definite demonstrative oblique plural)
şolikê (feminine definite vocative singular)
şolikino (feminine definite vocative plural)
şolikek (feminine indefinite nominative singular)
şolikin (feminine indefinite nominative plural)
şolikeke (feminine indefinite construct singular)
şolikine (feminine indefinite construct plural)
şolikekê (feminine indefinite oblique singular)
şolikinan (feminine indefinite oblique plural)

Cureyek ji baqilan e. Ji kizinan mezintir e û bi giranî ji bo xwarina heywanan dihê çêkirin. Carinan nanê wê jî ji aliyê mirovan ve dihê çêkirin û xwarin.

Havînî: Karê herî giran ji jina Kurd re di werzê havînê de kişandina avê bû û avdana sewalan bû. Rojê sê danan keriyê pez û cotê qantiran av didan.. di gel ku alîkariya zilamê xwe di paleya dexil û zeviyan de dikir wek; paleya ceh, nîsk, nok, şolik û kizina.. Kişamdina sap bi dewaran û şixran ta bi ser bênderên gund û gêrekirina wî sapî bi cencerê û dewaran û dawî dêran û jihevderxistina wî sapî bi hatina bayê nû re.. Di pey re kişandina kayê.. Jixwe karê herî palkêş çêkirina tepik û kozîdana bû, ew tepik wek ardû ji bo şewitandina zivistanî dihatin çêkirin û hilanîn.

Konê Reş/ Beriya Mêrdînê Û Rola Jinê Di Civaka Kurdî De


pûng

pûnga (feminine definite construct singular)
pûngên (feminine definite construct plural)
pûngê (feminine definite oblique singular)
pûngan (feminine definite oblique plural)
wê pûngê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wan pûngan (feminine definite demonstrative oblique plural)
pûngê (feminine definite vocative singular)
pûngino (feminine definite vocative plural)
pûngek (feminine indefinite nominative singular)
pûngin (feminine indefinite nominative plural)
pûngeke (feminine indefinite construct singular)
pûngine (feminine indefinite construct plural)
pûngekê (feminine indefinite oblique singular)
pûnginan (feminine indefinite oblique plural)

Giyayek li ber çeman şên dibe û ava wê ji kuxikê re baş e.

Piştî demekê Olcê got; wîî medê min diêşe, ew çi xwarin bû te çêkiriye, te çi xistiye nava wê xwarinê. Hema ez rabûm ser xwe, min jê re di nava bostanê xwe de hinek pûng û pincar çinî, di nava avê da keland.

09.07.2020, Kewê Redkan, Jina serbixwe… https://web.archive.org/https://xwebun.org/jina-serbixwe/ arşîv, xwebun.org


gûriz

gûriza (feminine definite construct singular)
gûrizên (feminine definite construct plural)
gûrizê (feminine definite oblique singular)
gûrizan (feminine definite oblique plural)
wê gûrizê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wan gûrizan (feminine definite demonstrative oblique plural)
gûrizê (feminine definite vocative singular)
gûrizino (feminine definite vocative plural)
gûrizek (feminine indefinite nominative singular)
gûrizin (feminine indefinite nominative plural)
gûrizeke (feminine indefinite construct singular)
gûrizine (feminine indefinite construct plural)
gûrizekê (feminine indefinite oblique singular)
gûrizinan (feminine indefinite oblique plural)
gwêriz
gwîriz


kîrmiço

Karî, kardî, kero, kîrikê kero, kîrê kalo, ereblepo,
pincarek wek siyaleyê anku spînaxê ye lê eger nekelandî were xwarin, jehrewî ye.


kizin

kizina (feminine definite construct singular)
kizinên (feminine definite construct plural)
kizinê (feminine definite oblique singular)
kizinan (feminine definite oblique plural)
wê kizinê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wan kizinan (feminine definite demonstrative oblique plural)
kizinê (feminine definite vocative singular)
kizinino (feminine definite vocative plural)
kizinek (feminine indefinite nominative singular)
kizinin (feminine indefinite nominative plural)
kizineke (feminine indefinite construct singular)
kizinine (feminine indefinite construct plural)
kizinekê (feminine indefinite oblique singular)
kizininan (feminine indefinite oblique plural)
كزن (Kurdish-Arabic)

giyayek û liba wê ku tenê ji bo heywanan dihê çandin
 dermaliya me hingî kizin xwariye, nepixiye


dîbek

Giyayek zerardar ku bi granî di nav tûtin û fringîyan de şên dihê.

Îsal dîbekê li tûtina me xist.


qurad

qorad
kurad
kurat
qurat
pîvaz
pîvazterrk
sîr

Nayê zanîn. Bide ber erebî كُرَّاث (kurrāṯ).
;Çavkanî:
* Chyet, Michael L. (2003): Kurdish-English Dictionary, Ferhenga Kurmancî-Inglîzî, Yale University Press, r. 337.

riwekek e ku serikê wê wek yê pîvazê ye û pelgên wê jî xwerbar in.


jaj

jajê (masculine definite construct singular)
jajên (masculine definite construct plural)
jajî (masculine definite oblique singular)
jajan (masculine definite oblique plural)
wî jajî (masculine definite demonstrative oblique singular)
wan jajan (masculine definite demonstrative oblique plural)
jajo (masculine definite vocative singular)
jajino (masculine definite vocative plural)
jajek (masculine indefinite nominative singular)
jajin (masculine indefinite nominative plural)
jajekî (masculine indefinite construct singular)
jajine (masculine indefinite construct plural)
jajekî (masculine indefinite oblique singular)
jajinan (masculine indefinite oblique plural)
ژاژ (Kurdish-Arabic)

Hevreha farisî ژاژ (jaj), ji zimanên îranî. cacık (xiyarmast ya tirkî yekser û τζατζίκι (xiyarmast) ya yûnanî bi rêya tirkî ji kurdî ne. Bi rêya yûnanî ev gotina kurdî yan jî peyva ji wê jajî bi forma xwe ya yûnanîkirî tsatsiki bi wateya xiyarmast ketiye pirraniya zimanên dinyayê.

Giyayek beyar yê bêhnxweş û xwerbar e
 ku belg û bistîkên wî bi terrî bi taybetî bo çêkirina jajî têkilî nav penîrî tê kirin û tovê wî jî bo çêjdanê tevî hin xwarinên din tê kirin.


kiling

kilinga (feminine definite construct singular)
kilingên (feminine definite construct plural)
kilingê (feminine definite oblique singular)
kilingan (feminine definite oblique plural)
wê kilingê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wan kilingan (feminine definite demonstrative oblique plural)
kilingê (feminine definite vocative singular)
kilingino (feminine definite vocative plural)
kilingek (feminine indefinite nominative singular)
kilingin (feminine indefinite nominative plural)
kilingeke (feminine indefinite construct singular)
kilingine (feminine indefinite construct plural)
kilingekê (feminine indefinite oblique singular)
kilinginan (feminine indefinite oblique plural)
kilig

çavmark

Riwekek e ku bistîkên wê yên stûr tên kelandin û xwarin.


çavmark

çavmarka (feminine definite construct singular)
çavmarkên (feminine definite construct plural)
çavmarkê (feminine definite oblique singular)
çavmarkan (feminine definite oblique plural)
wê çavmarkê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wan çavmarkan (feminine definite demonstrative oblique plural)
çavmarkê (feminine definite vocative singular)
çavmarkino (feminine definite vocative plural)
çavmarkek (feminine indefinite nominative singular)
çavmarkin (feminine indefinite nominative plural)
çavmarkeke (feminine indefinite construct singular)
çavmarkine (feminine indefinite construct plural)
çavmarkekê (feminine indefinite oblique singular)
çavmarkinan (feminine indefinite oblique plural)


kitan

kitanê (masculine definite construct singular)
kitanên (masculine definite construct plural)
kitanî (masculine definite oblique singular)
kitanan (masculine definite oblique plural)
wî kitanî (masculine definite demonstrative oblique singular)
wan kitanan (masculine definite demonstrative oblique plural)
kitano (masculine definite vocative singular)
kitanino (masculine definite vocative plural)
kitanek (masculine indefinite nominative singular)
kitanin (masculine indefinite nominative plural)
kitanekî (masculine indefinite construct singular)
kitanine (masculine indefinite construct plural)
kitanekî (masculine indefinite oblique singular)
kitaninan (masculine indefinite oblique plural)
ketan
keten
کتان (Kurdish-Arabic)

Ji erebî کتان (ketan) ji aramî כתונא / כתתנא (kettana / kitûna) ji akadî [Peyv?]kitunnu (1. kitan 2. pembû). Heman peyv serekaniya قطن (quṭin, “pembû”) ya erebî ye ku bi maneya "pembû" ketiye gelek zimanên ewropî de jî: îngilîzî cotton, fransî coton, îtalî cotone, holendî katoen, spanî algodón (ji forma diyar ya erebî el-qutin), portugalî algodão...

Riwekek e ku bi taybetî cawekî anku çîtekî nerm jê tê çêkirin


kero

Karî, kardî, kîrikê kero, kîrê kalo, ereblepo, kîrmiço,
pincarek wek siyaleyê anku spînaxê ye lê eger nekelandî were xwarin, jehrewî ye.


pîvok

pizpizêk, pîvank,
hin gulên ji malbata berfînan e û zaferan jê çêdibe


helhelok

helheloka (feminine definite construct singular)
helhelokên (feminine definite construct plural)
helhelokê (feminine definite oblique singular)
helhelokan (feminine definite oblique plural)
wê helhelokê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wan helhelokan (feminine definite demonstrative oblique plural)
helhelokê (feminine definite vocative singular)
helhelokino (feminine definite vocative plural)
helhelokek (feminine indefinite nominative singular)
helhelokin (feminine indefinite nominative plural)
helhelokeke (feminine indefinite construct singular)
helhelokine (feminine indefinite construct plural)
helhelokekê (feminine indefinite oblique singular)
helhelokinan (feminine indefinite oblique plural)
هەلهەلۆک (Kurdish-Arabic)
helheluk

Tirraşek e ku berhemên wê hûr û sor û bi piranî xwerbar in.


badarok

badaroka (feminine definite construct singular)
badarokên (feminine definite construct plural)
badarokê (feminine definite oblique singular)
badarokan (feminine definite oblique plural)
wê badarokê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wan badarokan (feminine definite demonstrative oblique plural)
badarokê (feminine definite vocative singular)
badarokino (feminine definite vocative plural)
badarokek (feminine indefinite nominative singular)
badarokin (feminine indefinite nominative plural)
badarokeke (feminine indefinite construct singular)
badarokine (feminine indefinite construct plural)
badarokekê (feminine indefinite oblique singular)
badarokinan (feminine indefinite oblique plural)

/bɑːdɑːˈɾoːk/

zelindar, guhkitik, halesek, kulindok, ritilsek, gunhînk


guhkitik

guhkitika (feminine definite construct singular)
guhkitikên (feminine definite construct plural)
guhkitikê (feminine definite oblique singular)
guhkitikan (feminine definite oblique plural)
wê guhkitikê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wan guhkitikan (feminine definite demonstrative oblique plural)
guhkitikê (feminine definite vocative singular)
guhkitikino (feminine definite vocative plural)
guhkitikek (feminine indefinite nominative singular)
guhkitikin (feminine indefinite nominative plural)
guhkitikeke (feminine indefinite construct singular)
guhkitikine (feminine indefinite construct plural)
guhkitikekê (feminine indefinite oblique singular)
guhkitikinan (feminine indefinite oblique plural)

Ji guh + kitik anku "wek guhên kitikan".

zelindar, badarok, halesek, kulindok, ritilsek, gunhînk

GUHKITIK & HALESEK & KULINDOK & RITILSEK & GUNHÎNK ev hemû navên vî giyayîne li cem me û bi latînî jêre dibêjin: Aristolochia maurorum û bi zimanê erebî dibêjnê: (زراوند). baş tê bîra min dema biharan mirîşk kurik nebûna digotin ritilkên vî giyayî bikine di binve, dê li ser hêkên xwe rûnite xwarê û kurik bit li ser hêkan.

Îsmaîl Şahîn di koma "Floraya Mezrabotan" de, 4/2012


ritilsek

Ji ritil + se + -k anku "wek ritilên/gunên seyan/kûçikan".

zelindar, badarok, halesek, kulindok, guhkitik, gunhînk


xendelk

xendelka (feminine definite construct singular)
xendelkên (feminine definite construct plural)
xendelkê (feminine definite oblique singular)
xendelkan (feminine definite oblique plural)
wê xendelkê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wan xendelkan (feminine definite demonstrative oblique plural)
xendelkê (feminine definite vocative singular)
xendelkino (feminine definite vocative plural)
xendelkek (feminine indefinite nominative singular)
xendelkin (feminine indefinite nominative plural)
xendelkeke (feminine indefinite construct singular)
xendelkine (feminine indefinite construct plural)
xendelkekê (feminine indefinite oblique singular)
xendelkinan (feminine indefinite oblique plural)
خهندهلك (Kurdish-Arabic)

: Etîmolojiya vê peyvê nehatiye nivîsîn. Eger tu bi rastî bizanî, kerem bike bişkoka "biguhêre" ya di ser van gotinan re bitikîne û etîmolojiya vê peyvê binivîse. Çavkaniyên ku te ew etîmolojî jê girtiye jî binivîse.

Giyayek kulîlkzer ku li nêzî avan şên dibe û tê qelandin û xwarin yan jî biharateke tûj jê tê çêkirin.


ripî

Parçeyên jêrîn yên riwekan (bi taybetî yên di bin axê ve).

Karûş ripiyên xwe kûr berdide Wê lomê zor e ku meriv bi destan jêke

https://ku.wikipedia.org/wiki/Karûş https://web.archive.org/https://ku.wikipedia.org/wiki/Karûş arşîv, ku.wikipedia.org


riç

riça (feminine definite construct singular)
riçên (feminine definite construct plural)
riçê (feminine definite oblique singular)
riçan (feminine definite oblique plural)
wê riçê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wan riçan (feminine definite demonstrative oblique plural)
riçê (feminine definite vocative singular)
riçino (feminine definite vocative plural)
riçek (feminine indefinite nominative singular)
riçin (feminine indefinite nominative plural)
riçeke (feminine indefinite construct singular)
riçine (feminine indefinite construct plural)
riçekê (feminine indefinite oblique singular)
riçinan (feminine indefinite oblique plural)

Mirov bi raman û baweriyên xwe wek darekê ye, riçên wê darê çiqas kûr û dirêj bin ew çend xurt dibe


firêz

firêza (feminine definite construct singular)
firêzên (feminine definite construct plural)
firêzê (feminine definite oblique singular)
firêzan (feminine definite oblique plural)
wê firêzê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wan firêzan (feminine definite demonstrative oblique plural)
firêzê (feminine definite vocative singular)
firêzino (feminine definite vocative plural)
firêzek (feminine indefinite nominative singular)
firêzin (feminine indefinite nominative plural)
firêzeke (feminine indefinite construct singular)
firêzine (feminine indefinite construct plural)
firêzekê (feminine indefinite oblique singular)
firêzinan (feminine indefinite oblique plural)
firîz

Giyayek hûr, gur ku piranî li axên hişk şên dihê. Zû belav dibe û naqelihe lewra çiqas were çinîn ji nû ve li şûna xwe şên dihê


giyazava

/ɡɪjɑːzɑːˈvɑː/


karûş

karûşa (feminine definite construct singular)
karûşên (feminine definite construct plural)
karûşê (feminine definite oblique singular)
karûşan (feminine definite oblique plural)
wê karûşê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wan karûşan (feminine definite demonstrative oblique plural)
karûşê (feminine definite vocative singular)
karûşino (feminine definite vocative plural)
karûşek (feminine indefinite nominative singular)
karûşin (feminine indefinite nominative plural)
karûşeke (feminine indefinite construct singular)
karûşine (feminine indefinite construct plural)
karûşekê (feminine indefinite oblique singular)
karûşinan (feminine indefinite oblique plural)
karîş
karwîş
qarîş
qarûş

Şükrü Arasan: "Qelihandina wan bi têkoşîna biyolojîk heye. Tirpê entebê meriv biçine, di wê axê de ev sorghum nikare derkeve. Navê vê tekoşinê alelopatî ye.

di koma "Floraya Mezopotamya" de li ser Rûnameyê, 6/2012


boxîr

boxîra (feminine definite construct singular)
boxîrên (feminine definite construct plural)
boxîrê (feminine definite oblique singular)
boxîran (feminine definite oblique plural)
wê boxîrê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wan boxîran (feminine definite demonstrative oblique plural)
boxîrê (feminine definite vocative singular)
boxîrino (feminine definite vocative plural)
boxîrek (feminine indefinite nominative singular)
boxîrin (feminine indefinite nominative plural)
boxîreke (feminine indefinite construct singular)
boxîrine (feminine indefinite construct plural)
boxîrekê (feminine indefinite oblique singular)
boxîrinan (feminine indefinite oblique plural)
hirmel

Ji erebî بخو (bixûr: bixûr) ji ber ku ji ber ku tovik û libên vî mitî li ser agir li cem ziyaretan û şêxan dişewîtînin. Hevrehabixar, buxar.

hermel, espender, qang, ûzelik, ûzeling, orzeling
cûnek gulan e

Xurtbûneke din a kovaran jî, di nava rûpelên xwe de kedeke pirrhêl dihewîne. Dibe ku xwediyekî kovarê, edîtorekî kovarê an jî çend xebatkarên kovarê hebin; lê, ji bilî van kesan ên ku kovaran zindî dikin, nivîskar in. Her nivîskarek bi dengekî bi rengekî curbecur kedekê dide kovarê û kovarê li ser piyan dihêle. Du fêdeya vî tiştî heye: Hem kovar bi nivîskaran dewlemendtir dibe û hem jî bi saya kovarê nivîskarên nû derdikevin. Herçî Nûdem e, xwedî û edîtorê wê Firat Cewerî be jî - girîngiya edîtor mijareke din e -, ên cihêrengiyekê didin kovarê gul in, nêrgiz in, hermel in, sosin in, nefel in,...


kêndir

kêndirê (masculine definite construct singular)
kêndirên (masculine definite construct plural)
kêndirî (masculine definite oblique singular)
kêndiran (masculine definite oblique plural)
wî kêndirî (masculine definite demonstrative oblique singular)
wan kêndiran (masculine definite demonstrative oblique plural)
kêndiro (masculine definite vocative singular)
kêndirino (masculine definite vocative plural)
kêndirek (masculine indefinite nominative singular)
kêndirin (masculine indefinite nominative plural)
kêndirekî (masculine indefinite construct singular)
kêndirine (masculine indefinite construct plural)
kêndirekî (masculine indefinite oblique singular)
kêndirinan (masculine indefinite oblique plural)

Şênatiyeke ku jê ben, bizîng û werîs tên çêkirin.


ak hardal

cureyek xerdelê ye ku di hekîmtiyê de tê bikaranîn (Sinapis alba)


alman papatyası

cureyeke beybûnê ye ku li naverasta Ewrûpayê hêşîn dibe (Anthe mis mobilis)


ağaç ebe gümeci

giyayekî ji familyeya tolikê ye ku telê wî bilind e (Fr lavetêra)


batar

garis, genimok, genimê şamî, genimokê şamî, lazût


besi dokusu

şeba ku di nav toxim de dor li embriyoyê digire


besi suyu

ava biadan (ku di rehikên riwekan de digere)


besi örü

hemû madeyên bi adan ku li dora riwekekê hene


bir evcikli

riwekên ku kulîlka wan a nêr û mêtiyê ne li ba hev e, lê li ser kokekê ye; mîna gûz û bindeqê ku çawa cotik digirin


bir çenekliler

yektelaşî, famîleya riwekên yektelaşî (familyeya riwekan ku tovê wan ji yek telaşî tê pê)


bir çenetli

tekmalikî (mêweyên ku li ser wan tenê qaçilek heye, xwedî tek malikekê ne)


birinci

zar qaçilê mêweyan, qalikê der ê mêweyan


boru kabağı

çeşîdek kundirê stûreq ku wekî acûran dirêj dibe û bêniqir e


boz geven

cureyekî genekan (Astragalus microcephalus)


dereotu

şêwît, pijînda, şiwît (şiwêt, şewid), hêliz, pîjinda (Anethum)


fil elması

riwekeke ji tirûncan ku li Hindistanê şîn dibe (Feronia elephantum)


fil kulağı

çeşîdek riweka xeml û rewşê ye ku welatê wê yê rastîn herêmên tropikal in (Caladium)


filbahar

(filbahri) çîçekeke ku li bexçe û seyrangehan tê danîn û di biharê de kulîlkên spî vedike (Philadelphus)


filipinli

Filîpînî filiskin cure giyayekî ku bi qasî du sê santîman ji erdê radibe (Mentha pulegium)


frenk maydanozu

penîrok,
riwekek e ji famîleya bexdenûsan, ku ji ber xwe ve hêşîn dibe an jî li bexçeyan tê xweyîkirin (Anthriscus cerefolium)


frenk menekşesi

çeşîdek riwekeka ji famîleya tivran ku kûlîlkên wê xweşik û bêhndar in (Hesperis)


gece sefası

şevgeş, pêçekê dêwaran (Mirabilis jalapa)


gelincik

afyon, xaşxaş, bûkanî, bûkik, gulebûk, xecxecok, xecîcok, batînok, xilinzer, sersork, şeqşeqo


geyikotu

riwekeke bêhndar e ku li bexçe yan wekî xeml û rewşê tê xweyîkirin (Dictamnus fraxinella)


gölkestanesi

riwekeke ku di avê de şîn dibe û mêweya wê mînanî şambelotê tê xwarin (Trapa natans)


hala

garis, genimok, genimê şamî, genimokê şamî, lazût


halfa

riwekeke ji famîleya genim ku biskê wê di çêkirina çewal, kaxiz û û benan de tê bikaranîn (Stipa tenacissima)


halile

riwekeke ku li rojhilatê Hindistanê hêşîn dibe (Terminallia)


kaplıca

çeşîdek genimê ku teneyên wê hûr in (Triticum monococcum)


karahindiba

qalîşk, diranê şêr (taraxacum), pîspîsk, şeytanok


kendiliğinden

jixweber (riwekên ku bêyî têkilîpêkirina mirovan hêşîn dibe)


menekşe gülü

guleke ku wekî lavlavkê hildikişe (Rosa chinensis)


mısır baklası

baqilê pisîkan, baqilê tehl (Lupinus termis)


mum ağacı

çeşîdekî dara palmiyeyê ye (Myrica cerifera)


mum palmiyesi

darek ku dişibe dara xurmeyê (Cerexylon andicola)


mührüsüleyman

navê riwekekê ye (Polygonatum multiflorum)


okaliptüs

tadar, okalîptûs, kalîptûs (Eucalyptus globulus)


sinir otu

gihabrîn, pelhawêz, belghewêz, birîndarok, pelçimhewêz


tavşan memesi

cm bilindahiya wê heye û zivistanê pelên xwe naweşine


tohumlu bitkiler

kulîlkên bibizir, çîçekên bibizir, riwekên bikulîlk


türk meşesi

cureyek berûya ku li Tirkiyeyê peyde dibe (Quercus cerris)


yabanıl

zir, yawanî, derewîn (riwekên ku li çol û pesaran ji ber xwe ve şîn dibin)


yapraklı yosunları

hinetîtik, hineqîtik (ji bo ya zinaran), kevza daran (ji bo ya li qirna daran)


zencefilgiller

famîleya ku riwekên bêhndar ên mîna zenceffî, kakule û zerdeçalê dixe nava xwe


çakal ereği

çeşîdekî încasan e ku dendika wê gir, tirş û mezin e ((Prunus spinosa)


çarkıfelek

cureyek riweka xemlê ye ku mîna lavlavkan li dora tiştan dilefe (Passiflora caerulea)


çayır güzeli

cure riwekeke ku dişibe genim (Erogrostis major)


çiçeksiz bitkiler

riwekên bêkulîlk (mîna karokan, kivkarikan)


cehter

cehtera (feminine definite construct singular)
cehterên (feminine definite construct plural)
cehterê (feminine definite oblique singular)
cehteran (feminine definite oblique plural)
wê cehterê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wan cehteran (feminine definite demonstrative oblique plural)
cehterê (feminine definite vocative singular)
cehterino (feminine definite vocative plural)
cehterek (feminine indefinite nominative singular)
cehterin (feminine indefinite nominative plural)
cehtereke (feminine indefinite construct singular)
cehterine (feminine indefinite construct plural)
cehterekê (feminine indefinite oblique singular)
cehterinan (feminine indefinite oblique plural)


gildêma

Cureyekî giya ye ku dendikên wê hişkirî tên xwarin û jê rûn tê bidestxistin.


alga

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q652 (ita)-Crunchy Cloaky Crackdown-alga.wav


baccate

mîna fêkiya çîlekan û bigoşt û bêdendik, a ku fêkiyên wisa dide


bacciferous

mîna tûfirengiyê, ya ku fêkiya biçûk û bigoşt dide


Christmas cactus

Her cure kaktûsên ku ji tuxmê Schlumbergera ne.


Fabaceae

Malbateke taksonomiyê ya Fabalesê - malbata fasûliyan.


verge

kelemî, lehane (Brassica oleracea, cûrê capitata)


anther

Ji fransî anthère, ji yûnaniya kevn ἀνθηρός (anthērós, “wek kulîlkan”), ji ἄνθος (ánthos, “kulîlk”).


şebû

şebûya (feminine definite construct singular)
şebûyên (feminine definite construct plural)
şebûyê (feminine definite oblique singular)
şebûyan (feminine definite oblique plural)
wê şebûyê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wan şebûyan (feminine definite demonstrative oblique plural)
şebûyê (feminine definite vocative singular)
şebûyino (feminine definite vocative plural)
şebûyek (feminine indefinite nominative singular)
şebûyin (feminine indefinite nominative plural)
şebûyeke (feminine indefinite construct singular)
şebûyine (feminine indefinite construct plural)
şebûyekê (feminine indefinite oblique singular)
şebûyinan (feminine indefinite oblique plural)

Ji farisî شب بو (şebbûy) ji شب (şeb, “şev”) + بوى (bûy, “bêhn”).

Em jî dibêjinê şebû, û her ji farisî hatîye wergirtin.

Îsmaîl Şahîn di Koma "Zimanê Kurdî" li ser Rûnameyê de, 1/2013


dermatophyte

Ji dermato- (“cild, çerm”) + -phyte (“riwek”)


diatropism

Li dijî pêkerên derveyî dibetiya rastkirina xwe bi xwe ya hin lebatên riwekan.


dicotyledon

Riweka bi du telaşî, riweka ku tovê wê dibe du beş


Dictamnus albus

Çend celeb giyayên ku ji bo çêkirina derman tên bikaranîn.


didymous

Ji latînî, ji yûnaniya kevn δίδυμος (dídumos, “cêwî”).

Ya ku ji du perçeyên heman pêk hatiye, ya ku cot mezin dibin, cêwî


dimerous

Ji di- + -merous; bide ber yûnaniya kevn διμερής (dimerḗs).


distichous

ya ku tîkane bi şiklê du rêzan de hatiye durist kirin


diurnal

ya ku her roj dewr dike, ya ku rojê vedibe û şevê tê diçilmise, kulîlkeka yek rojî


dormant

Yê ku ji bo wexteke demkî ketî xewê, bêtevger.


duramen

pişka darîn ya hişk ya daran ku nêzikî navendê ye


jugate

reheka ku ji binemala baklagîlan e û xwediyê cot pelçimokan e


kelp

cureyek gir û qehweyî ya algên behrê, varek


umbel

terz û terheka kulîlkan ya ku dişibe sêwanê, sêwan, umbel


wallflower

Helîkek, giloka zer, gelûka zerde, helikok.
 Her çeşîdê giya an deviyên emir-kurt yên ji cinsê Erysimum, tevî çîçekên zer û sor.

Gastrolobium grandiflorum, deviyeke jehrî yê xwecihiya Awistralyayê.


نفل

cûnek gulên sêpelî (carine çarpelî) ne û kulîlkên wan spî yan sor in


ذرة

garis, genimok, genimê şamî, genimokê şamî, lazût


şolgenîk

şolgenîka (feminine definite construct singular)
şolgenîkên (feminine definite construct plural)
şolgenîkê (feminine definite oblique singular)
şolgenîkan (feminine definite oblique plural)
wê şolgenîkê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wan şolgenîkan (feminine definite demonstrative oblique plural)
şolgenîkê (feminine definite vocative singular)
şolgenîkino (feminine definite vocative plural)
şolgenîkek (feminine indefinite nominative singular)
şolgenîkin (feminine indefinite nominative plural)
şolgenîkeke (feminine indefinite construct singular)
şolgenîkine (feminine indefinite construct plural)
şolgenîkekê (feminine indefinite oblique singular)
şolgenîkinan (feminine indefinite oblique plural)
baqilê gamêşan
kuşne
baqilfisek


kuşne

kuşneya (feminine definite construct singular)
kuşna (feminine definite construct singular)
kuşneyên (feminine definite construct plural)
kuşnên (feminine definite construct plural)
kuşneyê (feminine definite oblique singular)
kuşnê (feminine definite oblique singular)
kuşneyan (feminine definite oblique plural)
kuşnan (feminine definite oblique plural)
wê kuşneyê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wê kuşnê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wan kuşneyan (feminine definite demonstrative oblique plural)
wan kuşnan (feminine definite demonstrative oblique plural)
kuşneyê (feminine definite vocative singular)
kuşnê (feminine definite vocative singular)
kuşneyino (feminine definite vocative plural)
kuşnino (feminine definite vocative plural)
kuşneyek (feminine indefinite nominative singular)
kuşnek (feminine indefinite nominative singular)
kuşneyin (feminine indefinite nominative plural)
kuşnin (feminine indefinite nominative plural)
kuşneyeke (feminine indefinite construct singular)
kuşneke (feminine indefinite construct singular)
kuşneyine (feminine indefinite construct plural)
kuşnine (feminine indefinite construct plural)
kuşneyekê (feminine indefinite oblique singular)
kuşnekê (feminine indefinite oblique singular)
kuşneyinan (feminine indefinite oblique plural)
kuşninan (feminine indefinite oblique plural)
şolgenîk
baqilê gamêşan
baqilfisek


obcordate

(pela) ku di teşeyê dilekê de ye û aliyê wê yê tûj bi darekî ve ye. obkordat


obovate

obovat.pela wajî û wek hêkê, ya ku serê wê ya tûj ber bi jorê ve ye


obverse

ya ku binê wê ji serê wê tengtir e. rûyê pereyî, rû


opium poppy

xaşxaş, heşîş, xaşxaşik (Papaver somniferum)


radical

Ya ku ji binî ve derketiye, ya ku ji kokê hatiye birrîn.


ragweed

Giyayeke berbelav ya ku dibe sebeba zekema biharê, Ambrosia.


raisin

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q150 (fra)-Enora R. (BiblioCanet66)-raisin.wav


ramification

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q1860 (eng)-Flame, not lame-ramification.wav


retuse

daketî, xwardeçûyî, çalbûyî (belg, pelçim)


revolute

aliyên pelçiman yên ku berev paş ve an berev xwar ve gungilî bûne


rigor

rigor, li dijî bandorên ji derve bertek nedan


cercîr

Ji erebî جرجير


xamkêsan

xamkêsana (feminine definite construct singular)
xamkêsanên (feminine definite construct plural)
xamkêsanê (feminine definite oblique singular)
xamkêsanan (feminine definite oblique plural)
wê xamkêsanê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wan xamkêsanan (feminine definite demonstrative oblique plural)
xamkêsanê (feminine definite vocative singular)
xamkêsanino (feminine definite vocative plural)
xamkêsanek (feminine indefinite nominative singular)
xamkêsanin (feminine indefinite nominative plural)
xamkêsaneke (feminine indefinite construct singular)
xamkêsanine (feminine indefinite construct plural)
xamkêsanekê (feminine indefinite oblique singular)
xamkêsaninan (feminine indefinite oblique plural)


xamurkêsan

xamurkêsana (feminine definite construct singular)
xamurkêsanên (feminine definite construct plural)
xamurkêsanê (feminine definite oblique singular)
xamurkêsanan (feminine definite oblique plural)
wê xamurkêsanê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wan xamurkêsanan (feminine definite demonstrative oblique plural)
xamurkêsanê (feminine definite vocative singular)
xamurkêsanino (feminine definite vocative plural)
xamurkêsanek (feminine indefinite nominative singular)
xamurkêsanin (feminine indefinite nominative plural)
xamurkêsaneke (feminine indefinite construct singular)
xamurkêsanine (feminine indefinite construct plural)
xamurkêsanekê (feminine indefinite oblique singular)
xamurkêsaninan (feminine indefinite oblique plural)


mijmijk

Riwekeke ku rengê wê nêzî gewr û keske,bejna wê di navbera 20-40 cm dibe,çîçekên wê hûrin rengê şîrkîne


boletus

bolet, boletûs,
hin cûre kivarkên lingstûr û kumikqelew in


stigma

dax, şermizarî, leke, nîşan, şûnbirîn, parçeya jorî ya mêkutê gulê


dirankolik

giyayek ku bi darikên wê ên hişk dran dihê paqij kirin.


rizyank

Hevreha farisî رازيانه (razanê), farisiya navîn razyanig, ji zimanên îranî


lovik

Giyayek kulîlkên wê mor û weke stêrkan e.


zoxal

zoxala (feminine definite construct singular)
zoxalên (feminine definite construct plural)
zoxalê (feminine definite oblique singular)
zoxalan (feminine definite oblique plural)
wê zoxalê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wan zoxalan (feminine definite demonstrative oblique plural)
zoxalê (feminine definite vocative singular)
zoxalino (feminine definite vocative plural)
zoxalek (feminine indefinite nominative singular)
zoxalin (feminine indefinite nominative plural)
zoxaleke (feminine indefinite construct singular)
zoxaline (feminine indefinite construct plural)
zoxalekê (feminine indefinite oblique singular)
zoxalinan (feminine indefinite oblique plural)
зoх'ал (Kurdish-Cyrillic)
زۆغال (Kurdish-Arabic)

cureyekî teraşeyekî e ku berhemên wê hûr û sor in, wek hilû, helhelok.

Li bereka çiyê, li mêşê sixî pirsalayî mezin da ser darên beyanî (bejî) yên gûza, hurmîya, sêva, badema, zoxala û darên bîya, qelema, merxê, qereaxaca, şîlana, çamê bilibl, teyr, çivîk, pepûk, gogerçîn û terewilên mayîn deng didane hevdu, meriv heyr-hijmekar e xêleke xurt rûnişta, li sazbendîya wan ya şarûr-bilbilîyê bibihîsta.

Elîyê Evdilrehman, Xatê Xanim (roman), Yêrêvan, 1959

Hesenê mala Elî şivdara destê xwe ye gavantiyê ye zoxalê ku sî salî zêdetir jê ra li çol-beyarê gundê wan hevala tek-tenê bûye, danî qulçê pişt dêrî, westiyayî, kesirî, ker ber sivra darîn rûnişt û bîna dûyîna çirê pê ra pê ra pozê wî xist.

Babayê Keleş, Serhatî (çîrok), Yêrêvan, 1980

Hemîdê kalemêr ku çengûya xwe kutabû şivdara zoxalê û ser selê jêrin rûniştibû, nişkêva papaxê xwe yî qewacuxî î kevn ser serê xwe rast kir û dest bi serhatiyê kir.

Qaçaxê Mirad, Min Çi Dît (roman), Yêrêvan, 1981


xaşxaş

xaşxaşa (feminine definite construct singular)
xaşxaşên (feminine definite construct plural)
xaşxaşê (feminine definite oblique singular)
xaşxaşan (feminine definite oblique plural)
wê xaşxaşê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wan xaşxaşan (feminine definite demonstrative oblique plural)
xaşxaşê (feminine definite vocative singular)
xaşxaşino (feminine definite vocative plural)
xaşxaşek (feminine indefinite nominative singular)
xaşxaşin (feminine indefinite nominative plural)
xaşxaşeke (feminine indefinite construct singular)
xaşxaşine (feminine indefinite construct plural)
xaşxaşekê (feminine indefinite oblique singular)
xaşxaşinan (feminine indefinite oblique plural)


大蒜

にんにく, ninniku, おおびる, ōbiru (romanization)


zûzûtex

Çend cûnên gulan in û ji gelek rengan hene.


pîçok

Riwekeke ku mergada hêşin dibe, fêkîya wê koka wêye û şeklê wê dişibe gizêrê lê rengê wê qehweye, koka wê qasê tilîya mirovan gir dibe, erdê tê derxistin û xwarin.


frenk asması

Cureyek lavlavka ji familyeya mêwan ku di payîzê de rengekî xweş li pelên wê peyde dibe.


şofan

xamkêsan

Cûnek dexlûdanî ye û bo xwarinê tê çandin.


ribês

Cureyekî çêreya çêjtirş a ku terîterî tê xwarin.


tirşo

tirşoya (feminine definite construct singular)
tirşoyên (feminine definite construct plural)
tirşoyê (feminine definite oblique singular)
tirşoyan (feminine definite oblique plural)
wê tirşoyê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wan tirşoyan (feminine definite demonstrative oblique plural)
tirşoyê (feminine definite vocative singular)
tirşoyino (feminine definite vocative plural)
tirşoyek (feminine indefinite nominative singular)
tirşoyin (feminine indefinite nominative plural)
tirşoyeke (feminine indefinite construct singular)
tirşoyine (feminine indefinite construct plural)
tirşoyekê (feminine indefinite oblique singular)
tirşoyinan (feminine indefinite oblique plural)

Yek nebata ku berrî heşîn dibe û tê xwarinê ye.


devilwood

teraşek darreq, amerîkanî ye, Cartrema americana


gihabrîn

/ɡɪhɑːbˈɾiːn/

Gihayek ji brînan re dibe derman hewisûk.


Kappes

kelemî, lehane (Brassica oleracea, cûrê capitata)


blàth

Ji îrlendiya kevn bláth, ji proto-keltî *blātus, ji proto-hindûewropî *bʰleh₃- (“kulîlk”).


kilur

Riwekeke, bejna wê nêzî 1m dibe, çîçekên wê sor-zer-spî-tutik... hw dibin, mirovan şeklê çiçekên wê dişibînin mîna devên ejderha û cinawiran.


arto

garis, genimok, genimê şamî, genimokê şamî, lazût


gulsosin

Riwekeke ku di biharê li çîyayan şîn dibe, çîçekên wê bi rengê sutike û bêhna wan gelekî xweş e.

Baqek gulsosin pildik kor olsin, tu çi kirî gul min têke sosin


çirîş

Giyayek ku ji şîreya rişiyê vê hêman yan madeyek zeliqok jî tê çêkirin.

Min ew kaxeze bi çirîş dîwarê ve zeliqand.


gijogiya

/ɡɪʒoːɡɪˈjɑː/

Giya û keskatî yê hişk, riwekê hişk, dirik, her dar û gul û giya ku hişk bûye.


kartolok

kartoloka (feminine definite construct singular)
kartolokên (feminine definite construct plural)
kartolokê (feminine definite oblique singular)
kartolokan (feminine definite oblique plural)
wê kartolokê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wan kartolokan (feminine definite demonstrative oblique plural)
kartolokê (feminine definite vocative singular)
kartolokino (feminine definite vocative plural)
kartolokek (feminine indefinite nominative singular)
kartolokin (feminine indefinite nominative plural)
kartolokeke (feminine indefinite construct singular)
kartolokine (feminine indefinite construct plural)
kartolokekê (feminine indefinite oblique singular)
kartolokinan (feminine indefinite oblique plural)

Riwekeke ku kulîlkên wê şîn, spî û mor e û ji sebzeya wê re kartolok tê gotin. Kartolok dişibe kartolan lê ji kartolan hûriktir e û bi dora koka xwe ve di binê erdê de di demsala biharê de çêdibe.


qelpez

Navê cureyekî riwekan e ku piranî li çiya û zozanan şîn dibe û strîdar e.


meryemxort

meryemxorta (feminine definite construct singular)
meryemxortên (feminine definite construct plural)
meryemxortê (feminine definite oblique singular)
meryemxortan (feminine definite oblique plural)
wê meryemxortê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wan meryemxortan (feminine definite demonstrative oblique plural)
meryemxortê (feminine definite vocative singular)
meryemxortino (feminine definite vocative plural)
meryemxortek (feminine indefinite nominative singular)
meryemxortin (feminine indefinite nominative plural)
meryemxorteke (feminine indefinite construct singular)
meryemxortine (feminine indefinite construct plural)
meryemxortekê (feminine indefinite oblique singular)
meryemxortinan (feminine indefinite oblique plural)
meryemxot


bojna

bojnaya (feminine definite construct singular)
bojnayên (feminine definite construct plural)
bojnayê (feminine definite oblique singular)
bojnayan (feminine definite oblique plural)
wê bojnayê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wan bojnayan (feminine definite demonstrative oblique plural)
bojnayê (feminine definite vocative singular)
bojnayino (feminine definite vocative plural)
bojnayek (feminine indefinite nominative singular)
bojnayin (feminine indefinite nominative plural)
bojnayeke (feminine indefinite construct singular)
bojnayine (feminine indefinite construct plural)
bojnayekê (feminine indefinite oblique singular)
bojnayinan (feminine indefinite oblique plural)


qurinck

qurincka (feminine definite construct singular)
qurinckên (feminine definite construct plural)
qurinckê (feminine definite oblique singular)
qurinckan (feminine definite oblique plural)
wê qurinckê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wan qurinckan (feminine definite demonstrative oblique plural)
qurinckê (feminine definite vocative singular)
qurinckino (feminine definite vocative plural)
qurinckek (feminine indefinite nominative singular)
qurinckin (feminine indefinite nominative plural)
qurinckeke (feminine indefinite construct singular)
qurinckine (feminine indefinite construct plural)
qurinckekê (feminine indefinite oblique singular)
qurinckinan (feminine indefinite oblique plural)

Giyayek kulîlk zer û qurincên wê gulover e.


Crataegus monogyna

navê guhîja sor ê zanistî ku çaya pel û fêkiyên wê ji bo dil û demaran şîfa ye


Pyrus syriaca

navê zanistî ê şekok/karçîna bej/hirmiya bej


prangos uechtritzii

navê zanistî ê heliza ku li çiyê şêhn dihê û ji bo êm didin heywanan


kirkor

kirkora (feminine definite construct singular)
kirkorên (feminine definite construct plural)
kirkorê (feminine definite oblique singular)
kirkoran (feminine definite oblique plural)
wê kirkorê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wan kirkoran (feminine definite demonstrative oblique plural)
kirkorê (feminine definite vocative singular)
kirkorino (feminine definite vocative plural)
kirkorek (feminine indefinite nominative singular)
kirkorin (feminine indefinite nominative plural)
kirkoreke (feminine indefinite construct singular)
kirkorine (feminine indefinite construct plural)
kirkorekê (feminine indefinite oblique singular)
kirkorinan (feminine indefinite oblique plural)
kerkol
kerkor
kerkûr
kerkûl


mandrake

mandêrek, hiznî ûsiv, hiznî (Mandragora automnalis)


kerbeş

Nêrgiza min tu şîn bûyî te şax vedayî
Min bi hêstirê çavê xwe tu av didayî
Hebûn li hawîrdor
Gulên zer û sor
Tu bilind firî û firî
Tu bi kerbeşê mayî

Bêzî dikit ji qencan ji remz û naz û xencan
Qedrê gulan çi zanit kerbeş divêt kerê reş

Îro Mela Serapa, helbest, Mela Ahmedê Cizîrî


qanok

qanoka (feminine definite construct singular)
qanokên (feminine definite construct plural)
qanokê (feminine definite oblique singular)
qanokan (feminine definite oblique plural)
wê qanokê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wan qanokan (feminine definite demonstrative oblique plural)
qanokê (feminine definite vocative singular)
qanokino (feminine definite vocative plural)
qanokek (feminine indefinite nominative singular)
qanokin (feminine indefinite nominative plural)
qanokeke (feminine indefinite construct singular)
qanokine (feminine indefinite construct plural)
qanokekê (feminine indefinite oblique singular)
qanokinan (feminine indefinite oblique plural)

Riwekeke ku dema tê qetandin şîrekî dide der wexta ku ew şîr ziwa be dibe benîşt û tê cûtin.


gêxso

gêxsoya (feminine definite construct singular)
gêxsoyên (feminine definite construct plural)
gêxsoyê (feminine definite oblique singular)
gêxsoyan (feminine definite oblique plural)
wê gêxsoyê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wan gêxsoyan (feminine definite demonstrative oblique plural)
gêxsoyê (feminine definite vocative singular)
gêxsoyino (feminine definite vocative plural)
gêxsoyek (feminine indefinite nominative singular)
gêxsoyin (feminine indefinite nominative plural)
gêxsoyeke (feminine indefinite construct singular)
gêxsoyine (feminine indefinite construct plural)
gêxsoyekê (feminine indefinite oblique singular)
gêxsoyinan (feminine indefinite oblique plural)

Riwekeke ku dişibe ribêsê û pelgên wê gir û firehin.


kulavok

kulavoka (feminine definite construct singular)
kulavokên (feminine definite construct plural)
kulavokê (feminine definite oblique singular)
kulavokan (feminine definite oblique plural)
wê kulavokê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wan kulavokan (feminine definite demonstrative oblique plural)
kulavokê (feminine definite vocative singular)
kulavokino (feminine definite vocative plural)
kulavokek (feminine indefinite nominative singular)
kulavokin (feminine indefinite nominative plural)
kulavokeke (feminine indefinite construct singular)
kulavokine (feminine indefinite construct plural)
kulavokekê (feminine indefinite oblique singular)
kulavokinan (feminine indefinite oblique plural)

Riwekeke ku pelgên wê girin, orta xweda nêrî dide û ew nêrî tê spîkirin û xwarin.


سلق

Ji siryaniya klasîk ܣܠܩܐ (silqā, selqā), ji aramî סילקא.


kaktûs

kaktûsa (feminine definite construct singular)
kaktûsên (feminine definite construct plural)
kaktûsê (feminine definite oblique singular)
kaktûsan (feminine definite oblique plural)
wê kaktûsê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wan kaktûsan (feminine definite demonstrative oblique plural)
kaktûsê (feminine definite vocative singular)
kaktûsino (feminine definite vocative plural)
kaktûsek (feminine indefinite nominative singular)
kaktûsin (feminine indefinite nominative plural)
kaktûseke (feminine indefinite construct singular)
kaktûsine (feminine indefinite construct plural)
kaktûsekê (feminine indefinite oblique singular)
kaktûsinan (feminine indefinite oblique plural)
kaktus

Ji tirkî kaktüs, ji fransî cactus, ji latînî cactus, yûnaniya kevn κάκτος (káktos, “artîşok”).

Di xeyalé^([sic]) xwe de kaktûsa xwe ceza dikir.

2019, Yextîyarekî bi jartîyer https://web.archive.org/http://berfasor.blogspot.com/2019/04/yextiyareki-bi-jartiyer.html arşîv, berfasor


Kukuruz

Mais

garis, genimok, genimê şamî, genimokê şamî, lazût


perennial

perpetual

Yê bêsekn, an bênavber dewam dike. Biberdewamî, ebedî, hetahetayî.

recurring

tekrarker; xuyabûn an bûna cardin û cardin.

Yê xwedî çerxa jiyanê yê ji du salan zêdetir e.