marmasî

marmasiyê (masculine definite construct singular)
marmasiyên (masculine definite construct plural)
marmasiyan (masculine definite oblique plural)
wî marmasî (masculine definite demonstrative oblique singular)
wan marmasiyan (masculine definite demonstrative oblique plural)
marmasiyo (masculine definite vocative singular)
marmasiyino (masculine definite vocative plural)
marmasiyek (masculine indefinite nominative singular)
marmasiyin (masculine indefinite nominative plural)
marmasiyekî (masculine indefinite construct singular)
marmasiyine (masculine indefinite construct plural)
marmasiyekî (masculine indefinite oblique singular)
marmasiyinan (masculine indefinite oblique plural)
me'rme'sî
مارماسی (Kurdish-Arabic)

/mɑːɾmɑːˈsiː/

Marmasî: Kêm be jî di çemên Kurdistanê tên dîtin/zevtkirin, masîyekî dişibe mar e, wek mar zirav û dirêj e.

Hesenê Derwêş d koma "Zimanê Kurdî" ya li ser Rûnameyê de, 12/2011


hêk

hêka (feminine definite construct singular)
hêkên (feminine definite construct plural)
hêkê (feminine definite oblique singular)
hêkan (feminine definite oblique plural)
wê hêkê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wan hêkan (feminine definite demonstrative oblique plural)
hêkê (feminine definite vocative singular)
hêkino (feminine definite vocative plural)
hêkek (feminine indefinite nominative singular)
hêkin (feminine indefinite nominative plural)
hêkeke (feminine indefinite construct singular)
hêkine (feminine indefinite construct plural)
hêkekê (feminine indefinite oblique singular)
hêkinan (feminine indefinite oblique plural)
هێک (Kurdish-Arabic)
һек (Kurdish-Cyrillic)
hêg

Herwiha hêg, hevreha din ya kurmancî hêlik (gun, ritil), hevreha soranî هێلکه (hêlke) / hêłke, hewramî hêłe, zazakî hak, belûçî ہیک (hêyk), ہیگ (hêyg), peştûyî هګۍ (hegêy), pehlewî 𐫟𐫀𐫏𐫃 (xʾyg, /xāyeg/), farisiya berê خاگ (xag) û خایه (xaye), farisiya niha خایه (xayê: berê bi maneya "hêk", niha bi wateya "hêlik, gun"), tacikî хоя (xoya), avestayî eye- û 𐬀𐬉𐬨 (eêm), danmarkî æg, îngilîzî/îzlendî/norwecî egg, swêdî ägg, almanî Ei, holendî ei, yûnaniya kevn ᾠόν (ōión), yûnaniya niha αβγό (avgó), latînî ōvum, îtalî uovo, portugalî ovo, spanî huevo, hueva, ovo, fransî œuf... hemû ji proto-hindûewropî *h₂ōwyóm (hêk) ji *h₂éwis (teyr, firinde, balinde).
Peyva îranî ketiye tirkî û hinek zimanên din jî yên tirkîkî: azerî xaya / خایا, osmanî خایا (xaya, haya), tirkî haya (gun, hêlik)...
Çavkanî: Çabolov r. 434-435, Chyet r. 249, Horn r. 103, Lubotsky, Novák r. 183, Watkins r. 6, Etymonline

berhema ku qalika wê spî û dirûvê wê hinekî gilovir e ji paşiya firindeyan derdikeve
 (qelpekî req bi ser ve heye lê di nav de nerm û avî ye.
 Bi kurkkirinê çûçelk jê çêdibin.
 Herwiha mirov xwarinan jê çêdikin.)

Mirîşka me hêkek kiriye.

Mirîşk li ser hêkan kurt bûye.

Çûçelk ji hêkê derketiye.


hemsî

hemsiyê (masculine definite construct singular)
hemsiyên (masculine definite construct plural)
hemsiyan (masculine definite oblique plural)
wî hemsî (masculine definite demonstrative oblique singular)
wan hemsiyan (masculine definite demonstrative oblique plural)
hemsiyo (masculine definite vocative singular)
hemsiyino (masculine definite vocative plural)
hemsiyek (masculine indefinite nominative singular)
hemsiyin (masculine indefinite nominative plural)
hemsiyekî (masculine indefinite construct singular)
hemsiyine (masculine indefinite construct plural)
hemsiyekî (masculine indefinite oblique singular)
hemsiyinan (masculine indefinite oblique plural)
hamsî

Bi riya tirkî hamsi ji yûnanî χαμψί (champsí).

Li bajarê Stenbolê ji aliyê şaredariya navçeya Arnavutkoyê ve festîvalên masiyan hat kirin. Di festîvalê d 4 ton hemsî ji bo niştecihên Arnavutkoyê belaş hat belavkirin û xelk eleqeyeke mezin bo festîvalê nişan da. Şaredarê navçeya Arnavutkoyê dide zanîn ku ew ê sala bê ji bo niştecihên Kurd jî festîvalên ecîn û qedayîfê çêbikin. Festîval piştî xwarina hemsiyan bi konser û gerandina govenda horonê bi dawî bû.


boçik

boçika (feminine definite construct singular)
boçikên (feminine definite construct plural)
boçikê (feminine definite oblique singular)
boçikan (feminine definite oblique plural)
wê boçikê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wan boçikan (feminine definite demonstrative oblique plural)
boçikê (feminine definite vocative singular)
boçikino (feminine definite vocative plural)
boçikek (feminine indefinite nominative singular)
boçikin (feminine indefinite nominative plural)
boçikeke (feminine indefinite construct singular)
boçikine (feminine indefinite construct plural)
boçikekê (feminine indefinite oblique singular)
boçikinan (feminine indefinite oblique plural)
boç
boçk
بۆچک (Kurdish-Arabic)
бочьк (Kurdish-Cyrillic)

Ji ermenî պոչիկ (počʻik, “dav”), ji պոչ (počʻ) + -իկ (-ik); wekheva boç + -ik.

Ker boçika xwe dihejîne û mêşan pê vedirevîne.

Bi boçika kerê de tenekeyek bi benekî hatibû girêdan.

Çira, HELEB: "UMMUDDUNYA", 1996, Şahînê Bekirê Soreklî, hj. 5, r. 71

Wextê mêrik kevçîkî diduya lê dixe, boçika masiyan tê xuyanê.

Kurd'Înalco, BOÇIKA CINNÊ : BOÇIKA MASIYÊ https://web.archive.org/https://kovarakurdinalco.files.wordpress.com/2020/05/kovara_kurdinalco_hejmara_yekem.pdf arşîv, 2019, Şevîn Elegez, hj. 1, r. 39

Heywanikê carina boçika xwe hêl dikir û li qûna xwe dixist da ku mêş û mozan ji xwe biqewitîne.

2019, Ferhadê Mihemed, Kêra Qoçîn https://web.archive.org/https://www.salomecizrawi.com/kera-qocin.htm arşîv, salomecizrawi.com


virnî

Hevreha farisiya navîn [skrîpt hewce ye] (eburnay) û farisî [skrîpt hewce ye] (burnay).

Ajalên ku dereng zane û loma lawaz û qels in, ne hilî.

Berxikên virnî.


pêveder

Heywanên ku dikarin bi mirovan vedin anku jehra xwe biavêjin mirovî.

Mar pêveder e.


çêçik

çêçika (feminine definite construct singular)
çêçikên (feminine definite construct plural)
çêçikê (feminine definite oblique singular)
çêçikan (feminine definite oblique plural)
wê çêçikê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wan çêçikan (feminine definite demonstrative oblique plural)
çêçikê (feminine definite vocative singular)
çêçikino (feminine definite vocative plural)
çêçikek (feminine indefinite nominative singular)
çêçikin (feminine indefinite nominative plural)
çêçikeke (feminine indefinite construct singular)
çêçikine (feminine indefinite construct plural)
çêçikekê (feminine indefinite oblique singular)
çêçikinan (feminine indefinite oblique plural)

: Etîmolojiya vê peyvê nehatiye nivîsîn. Eger tu bi rastî bizanî, kerem bike bişkoka "biguhêre" ya di ser van gotinan re bitikîne û etîmolojiya vê peyvê binivîse. Çavkaniyên ku te ew etîmolojî jê girtiye jî binivîse.


Hauskatze

Ji Haus (“mal, xanî”) + Katze (“pisîk”).


şilavil

beqerî, karp, masîpank, masiyekî avên şîrîn e

Tên. Ji bo ku li darê dinyê kokên me biqeliînin tên. Weke di zuhayê de şilavilên ku xwe li avê û di berfê de reşêleyên ku xwe li rêxê bigirin tên.

Rênas Jiyan: Kok, Rohat-rosi.blogspot.com, 4/2008


beqerî

Ji erebî بقر (beqer: ga, garan, çêlek) + -î

Masiyê beqerî di gol û çeman de dijî. Masiyekî hov e. Masiyên biçûk dixwe.

Ansîklopediya zarokan - www.scribd.com/doc/56803584/ansiklopediyan-zarokan


masiyên bisimbêl

Masiyekî binzikê wî pehn û mohreyî ye, di lêva wî yî jor de wek simbêlên pisîkan çend tayên dirêj hene, li gor masîyên dinî di çeman de kêmdasî ye.

Hesenê Dewrêş Bisimbêl: Bi tirkî jê re yayin baligi tê gotin, masîyekî bin zikê wî pehn û mohreyî ye, di lêva wî yî jor de wek simbêlên pisîkan çend tayên dirêj hene, li gor masîyên dinî di çema de kêm dasî ye.

Koma "Zimanê Kurdî" ya li ser Rûnameyê, 12/2012


alt familya

jêrefamîle (di nav famîleyekê de famîleya jêr ku hatiye cihêkirin).


gelincik

Cûreyekî masiyekî ku di şibe marmasiyan û goştê wî tê xwarin


hamsi

hemsî, hemse, hamsî, kîlke (Engraulis encrasicholus)


sürüngen

xuşende, kişok, xişok, xijende, marîjok (ji bo ajalên)


qopik

qopikê (masculine definite construct singular)
qopikên (masculine definite construct plural)
qopikî (masculine definite oblique singular)
qopikan (masculine definite oblique plural)
wî qopikî (masculine definite demonstrative oblique singular)
wan qopikan (masculine definite demonstrative oblique plural)
qopiko (masculine definite vocative singular)
qopikino (masculine definite vocative plural)
qopikek (masculine indefinite nominative singular)
qopikin (masculine indefinite nominative plural)
qopikekî (masculine indefinite construct singular)
qopikine (masculine indefinite construct plural)
qopikekî (masculine indefinite oblique singular)
qopikinan (masculine indefinite oblique plural)
qozek
hopik

qilûz

Qozê ku ji ber tewîna hestiyên piştê li pişta mirovan çêdibe.

Yek an du girên bi av li pişta hêştiran.

Hêştirê mîna ku kevirek bixe şûna wî got:“Wisa be careke din xwe mezin mebîne û ji hedê xwe dernekeve!”Û gotina xwe berdewam kir, “Xwe bavê ser qopikê min em herin.”

Sadık Yalsızuçanlar (terciman: Azîz Samûr), Çiroken Mesnewiya Şerifa Hz. Mewlana, Nûbihar

Gava ez li Aracatacê zarokekî biçûk bûm, tê bîra min ku kalikê min ez biribûm sîrkê, da em temaşeyî hêştireke yek qopikî bikin.

Nûdem, Bi Marquez re hevpeyvîn, 1996, Plino A. Mendoza (terciman Firat Cewerî), hj. 1, r. 216


baccivorous

ya ku fêkiyên mîna tûfirengiyê bigoşt û biçûk dixwe


pachyderm

ajalê wek fîl an jî gergedanan xwediyê çermê stûr, kesê ku guhnedêr, xemsar, bêxîret


zoometry

pîvan û diyarkirina mezinahiya laşên ajalan


didymous

Ji latînî, ji yûnaniya kevn δίδυμος (dídumos, “cêwî”).

Ya ku ji du perçeyên heman pêk hatiye, ya ku cot mezin dibin, cêwî


dimerous

Ji di- + -merous; bide ber yûnaniya kevn διμερής (dimerḗs).


diphyodont

Ji yûnaniya kevn διφυής (diphuḗs, “du”) + ὀδόντος (odóntos) (ji ὀδούς (odoús, “diran”)).


dogfish

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q1860 (eng)-Flame, not lame-dogfish.wav


dolphin

berazî deryaya ji binemala delphinidaeê û çend celeb masiyên din yên ku dişibin vê masiyê, delphinus delphis


dormant

Yê ku ji bo wexteke demkî ketî xewê, bêtevger.


dormouse

dormişk, (zoolojî) muscardinus avel lanarius


dory

celebek masiyên pahn yên ji binemala zeidaeê


dove

ji binemala columbidaeê çivîkeke wekê kevok û qumriyê


dragonfly

ji binemala odonatayê celebek kêzik a ku xwediyê perên zirav û dirêj e, zeleqûnk, pûskebeq, moza zêrîn


drumfish

ji binemala scîaendiaeyê celebek masî ku dikare dengê daholê derîne


umbra

mînakop, cureyek ji cinsê masiyan e, umbrina cirrhosa


ratite

çivîka ku ji cinsekî ku bi kêrî firrînê naye


red drum

Bedewa behrê. Masiyek sor a mezin a xwarinê. Navê wê yê îlmî "Sciaenops ocellatus" e.


roundworm

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q1860 (eng)-Flame, not lame-roundworm.wav


yerbû

yerbûya (feminine definite construct singular)
yerbûyên (feminine definite construct plural)
yerbûyê (feminine definite oblique singular)
yerbûyan (feminine definite oblique plural)
wê yerbûyê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wan yerbûyan (feminine definite demonstrative oblique plural)
yerbûyê (feminine definite vocative singular)
yerbûyino (feminine definite vocative plural)
yerbûyek (feminine indefinite nominative singular)
yerbûyin (feminine indefinite nominative plural)
yerbûyeke (feminine indefinite construct singular)
yerbûyine (feminine indefinite construct plural)
yerbûyekê (feminine indefinite oblique singular)
yerbûyinan (feminine indefinite oblique plural)
yerbûh
yerbû'

Ji erebî يربوع (yerbû') ku jê ketiye piraniya zimanên din jî: spanî jerbo, îngilîzî jerboa, fransî gerboise

cureyek ji cinsê mişkê kor e ku li afrîkaya bakur tê dîtin û li ser piyên xwe yên piştî hildipeke mişkê cirboq


qotik

qotika (feminine definite construct singular)
qotikên (feminine definite construct plural)
qotikê (feminine definite oblique singular)
qotikan (feminine definite oblique plural)
wê qotikê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wan qotikan (feminine definite demonstrative oblique plural)
qotikê (feminine definite vocative singular)
qotikino (feminine definite vocative plural)
qotikek (feminine indefinite nominative singular)
qotikin (feminine indefinite nominative plural)
qotikeke (feminine indefinite construct singular)
qotikine (feminine indefinite construct plural)
qotikekê (feminine indefinite oblique singular)
qotikinan (feminine indefinite oblique plural)

şob

Nexweşiyek e ku dibe sedema mirina gelek kesan.

xeneqûtik

Nexweşiyeke zarokan e ku dibe sedema kuxikê.

Nexweşiyeke heywanan e ku dibe sedema mirina wan (bi taybetî pez).

Di nav kolanên tengik de, li ber deriyên xaniyên wêranbûyî, li ser reya revê, jin, mêr, zarok wek pezê ku qotik lêxe, an mirîşkên bi êşê bikevin hatibûn ramidandin, zikê wan tilêrî bûbûn.

Fawaz Husên, Siwarên Êşê, Weşanên Welat, 1994, r. 57, ISBN 91-97 21 97-0-3

(...)hate bîra wî ku şevê dî ew li oda Apê Cenbelî ji ser hişê xwe çûbû, li wê odê wek berxekî ku qotikê lê dabe ji linga ketibû kef û kincê di dev û bêvila wî re avêtibû.

Pênûsa nû, Cenbelî, 2017, Luqman Silêman, hj. 59, r. ku

Xêr û guneh li hustuyê şêniyên gundê me, rast û derew para wan be... lê li gor ko tê gotinê, dibêjin gelek devên xwar li vir rast bûne, qotik li vir ji nava colên pezan reviyane, gelek dayikên histewir, xwe havêtine bextê vî Mekanê Mala Dînan.

Hesenê Metê, Labîrenta Cinan, Weşanên Welat, 1994, r. 47


xijende

xijendeya (feminine definite construct singular)
xijendeyên (feminine definite construct plural)
xijendeyê (feminine definite oblique singular)
xijendeyan (feminine definite oblique plural)
wê xijendeyê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wan xijendeyan (feminine definite demonstrative oblique plural)
xijendeyê (feminine definite vocative singular)
xijendeyino (feminine definite vocative plural)
xijendeyek (feminine indefinite nominative singular)
xijendeyin (feminine indefinite nominative plural)
xijendeyeke (feminine indefinite construct singular)
xijendeyine (feminine indefinite construct plural)
xijendeyekê (feminine indefinite oblique singular)
xijendeyinan (feminine indefinite oblique plural)


char

şengemasiyê bakurî, şengemasiyê alpî, cûre masiyek e (Salvelinus alpinus)


zootomy

Ji latîniya nû zōotomia, wekheva zoo- + -tomy.

zootomî, leşvekirina heywanan, keliştina leşê heywanan


xişende

xişendeya (feminine definite construct singular)
xişendeyên (feminine definite construct plural)
xişendeyê (feminine definite oblique singular)
xişendeyan (feminine definite oblique plural)
wê xişendeyê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wan xişendeyan (feminine definite demonstrative oblique plural)
xişendeyê (feminine definite vocative singular)
xişendeyino (feminine definite vocative plural)
xişendeyek (feminine indefinite nominative singular)
xişendeyin (feminine indefinite nominative plural)
xişendeyeke (feminine indefinite construct singular)
xişendeyine (feminine indefinite construct plural)
xişendeyekê (feminine indefinite oblique singular)
xişendeyinan (feminine indefinite oblique plural)


pirana

Cureyekî masiyan yê piçûk û dirinde ye ku bi kom dijîn


gûpî

Deyn ji îngilîzî [Peyv?]guppy ji navê xwezanasêbrîtanî Robert John Lechmere Guppy (1836-1916).

lepîstes

Hin cûre masiyên ava şîrîn ku wek masiyên akwaryûman jî berbelav in; mêyên wan bi piranî yekrengî ne lê nêrên wan rengîn in.


lepîstes

Bi rêya tirkî lepistesyûnanî [Peyv?]λεπιστες (lêpistês)

hin cûre masiyên ava şîrîn ku wek masiyên akwaryûman jî berbelav in,
mêyên wan bi piranî yekrengî ne lê nêrên wan rengîn in


milyonmasî

Ji milyon + masî, li ber modela zimanên din, bo nimûne îngilîzî millionfish, almanî Millionenfisch, tirkî milyon balığı


lionfish

Pterois volitans Manado, Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.


pecking order

Wergerandina yekser ji almanî Hackordnung.

Hiyerarşiya tebîî ya statûya civakî û serdestiya ku di grûbeke çivîkan de pêk tê.