pirteqal

pirteqala (feminine definite construct singular)
pirteqalên (feminine definite construct plural)
pirteqalê (feminine definite oblique singular)
pirteqalan (feminine definite oblique plural)
wê pirteqalê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wan pirteqalan (feminine definite demonstrative oblique plural)
pirteqalê (feminine definite vocative singular)
pirteqalino (feminine definite vocative plural)
pirteqalek (feminine indefinite nominative singular)
pirteqalin (feminine indefinite nominative plural)
pirteqaleke (feminine indefinite construct singular)
pirteqaline (feminine indefinite construct plural)
pirteqalekê (feminine indefinite oblique singular)
pirteqalinan (feminine indefinite oblique plural)
perteqal
porteqal
purteqal

Navmiletî taliyê ji Portugal anku welatê pirteqalên Rojhilata Navîn jê dihatin.

narinc

Fêkiyek rengtorincî yan zer e di bin tîvilî de pirt-pirt e.


bî

biya (feminine definite construct singular)
biyên (feminine definite construct plural)
biyê (feminine definite oblique singular)
biyan (feminine definite oblique plural)
wê biyê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wan biyan (feminine definite demonstrative oblique plural)
biyê (feminine definite vocative singular)
biyino (feminine definite vocative plural)
biyek (feminine indefinite nominative singular)
biyin (feminine indefinite nominative plural)
biyeke (feminine indefinite construct singular)
biyine (feminine indefinite construct plural)
biyekê (feminine indefinite oblique singular)
biyinan (feminine indefinite oblique plural)
bih
bîh

Hevreha soranî بی (bî), farisî بید (bîd), kundal şahî ڤێ, hewramî ۋیکۆڵ, zazakî viyale, osetî уедагӕ (wedagæ), peştûyî وله (wala), ya farisî, pehlewî wyt /wēd/... hemû ji proto-hindûewropî**wéh₁itis.

Darek e ku li nêzîk avan şîn dibe belg zirav û fêqiyê wê zer e

işqa mecaz tu terkeEv sormecafî pey bîTu yarê wiha der ke


hewir

hewira (feminine definite construct singular)
hewirên (feminine definite construct plural)
hewirê (feminine definite oblique singular)
hewiran (feminine definite oblique plural)
wê hewirê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wan hewiran (feminine definite demonstrative oblique plural)
hewirê (feminine definite vocative singular)
hewirino (feminine definite vocative plural)
hewirek (feminine indefinite nominative singular)
hewirin (feminine indefinite nominative plural)
hewireke (feminine indefinite construct singular)
hewirine (feminine indefinite construct plural)
hewirekê (feminine indefinite oblique singular)
hewirinan (feminine indefinite oblique plural)

: Etîmolojiya vê peyvê nehatiye nivîsîn. Eger tu bi rastî bizanî, kerem bike bişkoka "biguhêre" ya di ser van gotinan re bitikîne û etîmolojiya vê peyvê binivîse. Çavkaniyên ku te ew etîmolojî jê girtiye jî binivîse.

Dareke zirav ya pir dirêj e. hewir dareka avî ye ku, li cîyên avdar şîn dibe û digihîje, ji bo ku hişk nebe, gelek caran tê avdan. ew dar bi dirêjîya xwe hatîye naskirin. Hewirên ku tên birîn, ji qalikên xwe tên cudakirin, tên hişkkirin û di qatîyên banan de wek maxan tên bicîkirin, hin ji wan ji tên qelaştin û ji wan texte bi dest tên xistin. Di celebkirina navên gîya û daran da, navê wê yê zanîyarî yê bi zimanê latînî, "populus" e.

Em gelek caran hewirên xwe avdidin, da ku hişk nebin.


zeytûn

zeytûna (feminine definite construct singular)
zeytûnên (feminine definite construct plural)
zeytûnê (feminine definite oblique singular)
zeytûnan (feminine definite oblique plural)
wê zeytûnê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wan zeytûnan (feminine definite demonstrative oblique plural)
zeytûnê (feminine definite vocative singular)
zeytûnino (feminine definite vocative plural)
zeytûnek (feminine indefinite nominative singular)
zeytûnin (feminine indefinite nominative plural)
zeytûneke (feminine indefinite construct singular)
zeytûnine (feminine indefinite construct plural)
zeytûnekê (feminine indefinite oblique singular)
zeytûninan (feminine indefinite oblique plural)
زهیتوون (Kurdish-Arabic)
zeytîn
zêtûn
zeyt

Ji erebî زَيْتُون (zaytūn) ji زيت (zeyt, “zeyt”), hevreha aramî ܙܝܬܐ / זיתא (zeyta), îbranî זית (zeyt), fênîkî zeyt-, akadî sirdu, sûmerî zerdum. Peyva zeyt ji zimanekî samî ketibû pehlewî jî. Li Bakurê Afrîkayê, Rojhilata Navîn heta Hindistanê û Asyaya Navîn peyvên "zeyt" "zeytûn" belav bûne: hindî ਜੈਤੂਨ / ज़ैतून (ceytûn), tamilî சைதூண் (seydun), ermenî ձիթենի (jitʻeni) (citêni), gurcî ზეთის (zêtis), qazaxî зәйтун (zeytûn)... Di pirraniya zimanên ewropî de peyveke ji bingehê oliva ya latînî çêkirî tê bikaranîn lê li nîvgiravêÎberyayê jî peyva ji erebî cihê xwe girtiye: spanî aceituna û portugalî aceitona, herdu ji forma diyar ya erebî الزيتون (ez-zeytûn).

Darek e, Olea europaea, berhemên wê yên xwerbar hin libên reş yan keskê tarî ne.


hinar

hinara (feminine definite construct singular)
hinarên (feminine definite construct plural)
hinarê (feminine definite oblique singular)
hinaran (feminine definite oblique plural)
wê hinarê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wan hinaran (feminine definite demonstrative oblique plural)
hinarê (feminine definite vocative singular)
hinarino (feminine definite vocative plural)
hinarek (feminine indefinite nominative singular)
hinarin (feminine indefinite nominative plural)
hinareke (feminine indefinite construct singular)
hinarine (feminine indefinite construct plural)
hinarekê (feminine indefinite oblique singular)
hinarinan (feminine indefinite oblique plural)
henar
nar
هنار (Kurdish-Arabic)

Ji zimanên îranî, hevreha avestayî hesaneê-pata (dara hinaran), sogdî n'r'x, pehlewî enar, farisî انار (enar) / نار (nar), soranî نار (nar) û ههنار (henar). Peyva tirkî nar (“hinar”) ji zimanekî îranî hatiye deynkirin. Nişanyan îdia dike ku ihtimal heye ku ev peyv ji zimanekî Hindistanê ketibe zimanên îranî lê ti belgeyan bo îdiaya xwe pêşkêş nake. Berevajî ku ew dibêje, peyva hindî अनार (enar) ji zimanekî îranî ye û peyvên zimanên din jî yên Hindistanê, wek sanskrîtî दन्तबीज (dentebîce), tamîlî மாதுளை (madulempejem) û telûgûyî దానిమ్మపండు (danimepemdu) qet naşibin peyveke wisa ku peyva "hinar" jê hatibe. Peyva "nar" bi maneya "agir" ne têkilî peyva "hinar" e, ew ji erebî ye. dibit hevreha peyva somerî (nûrme) bit, bi zêdekirina /e-/ li pêşîyê, ku paşî /e/ bûye he-/ hi- û hinar jê peyda bûye.


هه‌نار

henar (romanization)
hinar<sc:Latn>
nar<sc:Latn>


tû

tûya (feminine definite construct singular)
tûyên (feminine definite construct plural)
tûyê (feminine definite oblique singular)
tûyan (feminine definite oblique plural)
wê tûyê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wan tûyan (feminine definite demonstrative oblique plural)
tûyê (feminine definite vocative singular)
tûyino (feminine definite vocative plural)
tûyek (feminine indefinite nominative singular)
tûyin (feminine indefinite nominative plural)
tûyeke (feminine indefinite construct singular)
tûyine (feminine indefinite construct plural)
tûyekê (feminine indefinite oblique singular)
tûyinan (feminine indefinite oblique plural)
twî
tî
توو (Kurdish-Arabic)
ту (Kurdish-Cyrillic)
dû
tu
ti

Hevreha soranî توو (tû), farisî توت (tût) û دوت, erebî توت (tût)... hemû ji aramî ܬܘܬܐ (tuθa), hevreha îbrî תות (tûṭ) û akadî 𒄑𒌅𒌓𒌈 (/tuttu/).
Heman peyv ji Rojhilata Navîn derbazî gelek zimanên Kafkasyayê, Rojhilata Ewropayê û Navenda Asyayê jî bûye: tirkî dut, azerî tut, ermenî թութ (tʿutʿ), bosnî dud, serbokroatî dud / дуд, romanî dud / dudă, makedonî дудинка (dudinka), maltî tut / tuta, peştûyî توت (tût), urdûyî توت (tût), osetî тута (tuta), gurcî თუთა (t’ut’a), rûsî тут (tut), hindî तूत (tūt)...

Dartû; darek e ku dirîkên nerm yên têrav û xwerbar dide.

Husên piçekî li dûrî wî, li binê dara tûyê bû, di destekî wî de, werîsê çêleka ku bi dû xwe ve dikişkişand, di destê din de jî şivterkek hebû, ku carinan li çêlekê dizivirî û li pişta çêlekê dadiweşand...

Mîran Janbar, Qolyeya Cécileê, Weşanxaneya Lîs, 2012, çapa 1ê, r. 35, ISBN 9786054497010


xirnîfk

خڕنیفک (Kurdish-Arabic)
xirnîf
xirrnîf
xirrnîfk
xirnûf

Ihtimalen bi têkilkirina ji zimanên îranîx[er]- (bo nimûne farisî خرگوش (xergûş)) û erneb- ya zimanên samî, bo nimûne ji aramî ܐܪܢܒܐ (ernəva), hevreha erebî ارنب (erneb), îbranî ארנב (ernab / ernav), akadî [skrîpt hewce ye] (ernebu) + -k.


xox

Ji erebî خوخ (xewx, bi devokî "xox"), hevreha aramî ܚܚܐ (xexxa).

şeftalî

Fêkiyeke mîna sêvan e lê berikê wê gir e û pûrtik bi rûyê wê ve heye; Prunus persica.


mişmiş

مژمژ (Kurdish-Arabic)
mijmije
mijmij
mişmişe

Ji erebî مِشْمِش (mišmiš), hevreha akadî akadî 𒌑𒂊𒈦𒈦 (masmas). Di îbranî de jî wek משמש (mişmeş) heye lê ji erebî hatiye wergirtin.

аҷара́мҵла

āč̣̍ārā́mc̣lā

darmişmiş

Dara ku ew fêkî anku mêwe pê ve çêdibe..


qeysî

mişmiş

Fêkiyek anku mêweyek mîna xoxan e lê hûriktir e (bi xavî tê xwarin lê herwiha xweşav jî jê tê çêkirin).


zerdelî

Ji zerd (“zer”) + alû (“hilûk, hilû”), bide ber şeftalî.

mişmiş

Fêkiyeke anku mêweyeke mîna xoxan e lê hûriktir e, (bi xavî têt xwarin lê herwiha xweşav jî jê têt çêkirin).


hirmî

hirmiya (feminine definite construct singular)
hirmiyên (feminine definite construct plural)
hirmiyê (feminine definite oblique singular)
hirmiyan (feminine definite oblique plural)
wê hirmiyê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wan hirmiyan (feminine definite demonstrative oblique plural)
hirmiyê (feminine definite vocative singular)
hirmiyino (feminine definite vocative plural)
hirmiyek (feminine indefinite nominative singular)
hirmiyin (feminine indefinite nominative plural)
hirmiyeke (feminine indefinite construct singular)
hirmiyine (feminine indefinite construct plural)
hirmiyekê (feminine indefinite oblique singular)
hirmiyinan (feminine indefinite oblique plural)
hirm
hermî
hermîk
hirmîk
hurmî
hurmîk
هرمی (Kurdish-Arabic)
һьрми (Kurdish-Cyrillic)
bih, biyok
hejîr
hilûk
încas
mandalîn
mişmiş
mûz
pirteqal
sêv
sindî
xox

Hevreha soranî ھەرمێ (hermê) û ھەمرۆ (hemro), kurdiya başûrîemrû, lekî merû, farisî امرود (emrûd) û ارمود (ermûd), pehlewî urmot û enberot, tacikî мурӯд (murüd), hewramî miro, zazakî miroy, mûriye, talişî آمبو (ambû) û امبلو (embilû)... Hemû ihtimalen ji elamî𒌝𒊒𒁕 (/umruda, umruta/) yan jî ya elamî ji zimanên îranî hatiye wergirtin.
Ketina D ji dawiya peyvê diyardeyeka berbelav ya ziman û zaravayên îraniya bakur-rojavayî ye. Bidin ber kurmancî "ba, bû" lê farisî "bad, bûd".
armud ya azerî, آرمود (armud, armut) ya osmanî, armut ya tirkî, армут (armut) ya teterî, ئامۇت (amut) ya oygurî û алмұрт (almurt) ya qazaxî ji zimanên îranî - ihtimalen farisî - hatine wergirtin. Herwiha عرموط ('ermûṭ) ya erebiya kendavî ji zimanên îranî hatiye wergirtin.
Forma hermût ya Efrînê û hin deverên din bi rêya tirkî armut ji farisî ye.

Her celeb, her texlît dar hebûn. Darên biber, darên bêber, zirav, qalind, kin qayîm û kevnar her babet hebûn. Darên qeysiyan, mişmişan, hirmiyan pir bûn.


tûzik

tûzikê (masculine definite construct singular)
tûzikên (masculine definite construct plural)
tûzikî (masculine definite oblique singular)
tûzikan (masculine definite oblique plural)
wî tûzikî (masculine definite demonstrative oblique singular)
wan tûzikan (masculine definite demonstrative oblique plural)
tûziko (masculine definite vocative singular)
tûzikino (masculine definite vocative plural)
tûzikek (masculine indefinite nominative singular)
tûzikin (masculine indefinite nominative plural)
tûzikekî (masculine indefinite construct singular)
tûzikine (masculine indefinite construct plural)
tûzikekî (masculine indefinite oblique singular)
tûzikinan (masculine indefinite oblique plural)
tîzik
tîzk
tûzk
twîzik
twîzk
tûz

tûzan, dartûzik, dartûzan, xûş, darxûş, dara xûşê
 dareke wek spîndaran e


kevot

Nayê zanîn, hevreha soranî کهووت (kewut), belkî ji proto-hindûewropî [Peyv?], bide ber lîtwanî klevas, latviyayî kļava, polonî klon, rûsî клён (klyon), swêdî lönn...


spîndar

spîndara (feminine definite construct singular)
spîndarên (feminine definite construct plural)
spîndarê (feminine definite oblique singular)
spîndaran (feminine definite oblique plural)
wê spîndarê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wan spîndaran (feminine definite demonstrative oblique plural)
spîndarê (feminine definite vocative singular)
spîndarino (feminine definite vocative plural)
spîndarek (feminine indefinite nominative singular)
spîndarin (feminine indefinite nominative plural)
spîndareke (feminine indefinite construct singular)
spîndarine (feminine indefinite construct plural)
spîndarekê (feminine indefinite oblique singular)
spîndarinan (feminine indefinite oblique plural)
سپیندار (Kurdish-Arabic)
darsipî
darspî
sipêhîdar
sipindar
sipîndar
sipîdar
spêhîdar
spindar
spîdar

Ji spî + dar, bide ber darspî û farisî سپیدار (sipîdar). Nê herwihan bide ber guhertokên spindar, spingar, dara spingê, ku dibe nîşan didibe di rastiya xwe da ji *spind + dar e; a pêşîn hevreha sping, isfendan û espender, farisî اسفند (isfend); bi rastî bi ramana "pîroz" nê îro di zimanên îranî da bo navê hin giyayan bi kar tê.

hewr

Darek peldar, dirêj, zirav û renggeş e, Populus.

...biqasî spîndarekê bejin dida...

Nûdem Hezex: Bîr, Weşanên Dara, 2018, r.7

Herçend ji hêstirê Memê jar
Şîn bûn li rexê şetî spîndar
Sehra Memê bûye sehnê bistan


gûz

gûza (feminine definite construct singular)
gûzên (feminine definite construct plural)
gûzê (feminine definite oblique singular)
gûzan (feminine definite oblique plural)
wê gûzê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wan gûzan (feminine definite demonstrative oblique plural)
gûzê (feminine definite vocative singular)
gûzino (feminine definite vocative plural)
gûzek (feminine indefinite nominative singular)
gûzin (feminine indefinite nominative plural)
gûzeke (feminine indefinite construct singular)
gûzine (feminine indefinite construct plural)
gûzekê (feminine indefinite oblique singular)
gûzinan (feminine indefinite oblique plural)
گووز (Kurdish-Arabic)
гуз (Kurdish-Cyrillic)
goz
gwêz
gwîz
gîz

Hevreha soranî گوێز (gwêz), zazakî goze, hewramî wezî, farisî گوز (gûz), pehlewî 𐭢𐭥𐭦 (goz), mazenderanî اغوز (eğoz), osetî ӕнгу́з (ængúz) û ӕнгозӕ (ængozæ), ihtimalen herwiha hevreha avestayî 𐬔𐬎𐬰𐬀𐬉𐬙𐬀 (guzaēta, “veşartin, niximandin, nixamtin - ji ber kakila wê ya di qalikê de parastî”), pertî nigewz- (veşartin, niximandin), hexamenişî 𐎠𐎱𐎥𐎢𐎭𐎹 (/epegewdeye/) sanskrîtî गूहति (gūhati) (gū́hati: veşartin, niximandin)... hemû ji proto-îranî*gʰawȷ́ʰ- (veşartin) belkî ji proto-hindûewropî*geug- (veşartin). Hevrehên ne-hindûîranî di zimanên din yên hindûewropî ne misoger in lê carinan gūžti (veşartin) ya lîtwanî wek yek ji nimûneyên wisa tê hesibandin.
Peyva "gûz" ji zimanên îranî ketiye piraniya zimanên Rojhilata Navîn û Kafkasyayê: aramî/siryanî ܓܘܙܐ / גוזא (gewza), îbranî אגוז (ĕğôz), azerî qoz, ermeniya navîn ղոյզ (ğoyz) û ermeniya niha ընկույզ (ənkuyz), gurcî ნიგოზი (nigozi), erebî جوز (cewz), tirkî ceviz (bi rêya erebî)...
;Çavkanî:
* Tsabolov, R. L., Ferhenga etîmolojî ya zimanê kurdî ["Цаболов, Р. Л.: Эмцмолоƨцческцц̆ словарь курδскоƨо языка"], Moskova, 2001-2010, r. 409–410
* Cheung, Johnny, Etymological Dictionary of the Iranian Verb, Leiden, 2007, r. 117
* Chyet, Michael L. (2003): Kurdish-English Dictionary, Ferhenga Kurmancî-Inglîzî, Yale University Press, r. 230.

Hefteyekê berê Xusroyê Perîxanê, dara xwe ya gûzê firotibû bazirganekî Diyarbekirî û wî jî dara gûzê birrîbû, qet kiribû û kișandibû kêleka baxçeyan.

1995, Xurșîd Mîrzengî, Sînor, Nûbihar, Stockholm, ISBN 978-625-7383-24-0


berû

berûya (feminine definite construct singular)
berûyên (feminine definite construct plural)
berûyê (feminine definite oblique singular)
berûyan (feminine definite oblique plural)
wê berûyê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wan berûyan (feminine definite demonstrative oblique plural)
berûyê (feminine definite vocative singular)
berûyino (feminine definite vocative plural)
berûyek (feminine indefinite nominative singular)
berûyin (feminine indefinite nominative plural)
berûyeke (feminine indefinite construct singular)
berûyine (feminine indefinite construct plural)
berûyekê (feminine indefinite oblique singular)
berûyinan (feminine indefinite oblique plural)
بهڕوو (Kurdish-Arabic)
berrû
berrî
berî
berrwî
berwî
palît

Nevebirrî. Zêdehiya hevrehên kurdî nîşan dide ku xwecihî ye mîna soranî بهڕوو (berrû), kurdiya başûrî werrû, hewramî بەڵوو (bellû), zazakî balû. Ewa farisî بلوط (belûṭ) (<farisiya navîn [skrîpt hewce ye] (belōt) ji erebî بلوط (belûṭ) e ku bixwe gengaztirîn ji binyateka samî ye.
Dibe ku ji proto-hindûewropî *pérkus (“berrû”) an jî *perkʷ-unyo-s (“daristan; navê xwedayê brûskan ê yeksanî Tîrî”), hevreha sanskrîtî पर्जन्य (parjanya); herwihan eva bi pirsgirêkên dengnasîkî tên. Wekî din, dibe ku ji proto-hindûewropî *gʷelh₂- (“berê dara berrûyî”), hevreha albanî gogël, rusî жёлудь (žóludʹ), latviyayî zīle, latînî glāns, ermenî կաղին (kaġin), yûnaniya kevn βᾰ́λᾰνος (bắlănos); manê /*gʷ/ a proto-hindûewropî bi zimanên hindûîranî nabin /b/, wek ku ji sanskrîtî गुल (gula) jî diyar e ku ji vê rehê ye.

Darek û berhemên wê yên lib-lib yên ku dişibin maziyan û bi taybetî kewal (lê carinan mirov jî) dixwin.


çam

چام (Kurdish-Arabic)
ч'ам (Kurdish-Cyrillic)
am
cam
dam
fam
lam
mam
nam
sam
şam
tam
zam

Bi rêya tirkî çam, ji osmanî چام (çam), ji erebî شَمَع (šamaʿ, “find, şemal”). Cotrehê şema û şemalk.

kac, qac, qaj,
 darek herşên e û çilûyê wê strîk in û dişibe kajê lê girtir e.


çam

Ji osmanî چام (çam), ji erebî شَمَع (šamaʿ).


mazî

Ji proto-îranî [Peyv?], hevreha farisî مازو (mazû), sanskrîtî mayu-.

Darek mîna berûyê ye û terş libên wê dixwin.


bahîv

bahîva (feminine definite construct singular)
bahîvên (feminine definite construct plural)
bahîvê (feminine definite oblique singular)
bahîvan (feminine definite oblique plural)
wê bahîvê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wan bahîvan (feminine definite demonstrative oblique plural)
bahîvê (feminine definite vocative singular)
bahîvino (feminine definite vocative plural)
bahîvek (feminine indefinite nominative singular)
bahîvin (feminine indefinite nominative plural)
bahîveke (feminine indefinite construct singular)
bahîvine (feminine indefinite construct plural)
bahîvekê (feminine indefinite oblique singular)
bahîvinan (feminine indefinite oblique plural)
باهیڤ (Kurdish-Arabic)
баһив (Kurdish-Cyrillic)
bayiv
bayîv
behîv
behîvok
be'îv
beyiv
beyîv
bihîv
bi'îv
peyam

herwiha behîv, be'îv, hevreha soranî باوی (bawî) (bi metatezê ji *ba-îw, tenê di devoka Hewlêrê de), farisî بادام (badam), بايام (bayam) û بادم (badum), pehlewî watam, zazakî vame, sanskrîtî वाताम (vatama) ji zimanên îranî.
Dengê "d" ji kurmancî dikeve (wek farisî "bad" lê kurdî "ba") û "m" dibe "v" (wek farisî "nam" lê kurdî "nav") û A carinan dibe Î (wek kurmancî hêlîn lê soranî hêlane / lane û farisî lane/lanê) loma "badem" bûye "ba-îv".
Paşî H li peyva kurmancî lê zêde bûye daku du herfên dengdar nekevin pey hev. Ji ber ku bi rastî ew deng di peyva resen de nîne, tenê "ba-îv" e, her devokekê li gor xwe "h", "y" yan "eyn" lê zêde kiriye. Herwiha hin devokan "a" ya dirêj kurt kiriye û kiriye "e" yan "i".
"peyam/payam" ya Kobaniyê û hin deverên din bi rêya tirkiya devokî/kevnbûyî payam ji forma farisî ya devokî بایام (payam) e.
Formên di soranî de tên bikaranîn بادهم (badem) û بایهم (bayem) ji farisî hatine wergirtin. Eger na ew ê di soranî de *bayêw bûya lê ne wisa ye.
Ev peyv ji zimanên îranî - bi taybetî ji farisî - ketiye piraniya zimanên Başûrê Asyayê, Navenda Asyayê, Kafkasyayê û Tirkiyê û Balkanan: azerî badam / بادام, osmanî بادام (badam) û بادم (badem), tirkî badem, ermenî բադամ (badam), ûrdûyî بادام (bādām) (bādām), hindî बादाम (bādām), bengalî বাদাম (badam), gujaratî બદામ (badām), endonezyayî/malezî badam, ozbekî bodom, kirgîzî/qazaxî бадам (badam), tîbetî བ་དམ (ba dam), འབའ་དམ ('ba' dam), çînî 巴旦 (bādàn), bulgarî бадѐм (badѐm), makedonî/sirbî бадем (badem), kroatî badem, albanî bajame...

Dareke hûrik e û kakilên wê dişibin gûzan yan fisteqan lê dirêjok in.


fisteq

فستهق (Kurdish-Arabic)
fistiq
fistix
pisteq
pistiq

Ji zimanên îranî ye, bi soranî پسته (piste), farisî پسته (piste/pistê), farisiya navîn pistek. Ji zimanên îranî li dinyayê belav bûye: erebî فستق (festeq), tirkî fıstık, yûnaniya kevn πιστάκιον (pistákion), latînî pistacium, îtalî pistacchio, fransî pistache, îngilîzî pistachio, ermenî պիստակ (pistak).
Guherîna dengê "p" bi "f" û yê "k" bi "q" anku "pistek > fisteq" divê ji tesîra erebî be. Erebî peyvên îranî yên ku "p" tê de heye dike "f", yên "g" jî tê de heye dike "c". Bi heman awayî ereban "gûz" bi forma wê ya "gewz" ji zimanekî îranî wergirtiye û kiriye "cewz" lê ew peyv dîsa wek "cûz" li farisî vegeriye. Meseleya "pisteq/fisteq"ê jî wisa ye.

Riwekên ku ew kakil pê ve. (Pistacia vera).


piste

pisteya (feminine definite construct singular)
pista (feminine definite construct singular)
pisteyên (feminine definite construct plural)
pistên (feminine definite construct plural)
pisteyê (feminine definite oblique singular)
pistê (feminine definite oblique singular)
pisteyan (feminine definite oblique plural)
pistan (feminine definite oblique plural)
wê pisteyê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wê pistê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wan pisteyan (feminine definite demonstrative oblique plural)
wan pistan (feminine definite demonstrative oblique plural)
pisteyê (feminine definite vocative singular)
pistê (feminine definite vocative singular)
pisteyino (feminine definite vocative plural)
pistino (feminine definite vocative plural)
pisteyek (feminine indefinite nominative singular)
pistek (feminine indefinite nominative singular)
pisteyin (feminine indefinite nominative plural)
pistin (feminine indefinite nominative plural)
pisteyeke (feminine indefinite construct singular)
pisteke (feminine indefinite construct singular)
pisteyine (feminine indefinite construct plural)
pistine (feminine indefinite construct plural)
pisteyekê (feminine indefinite oblique singular)
pistekê (feminine indefinite oblique singular)
pisteyinan (feminine indefinite oblique plural)
pistinan (feminine indefinite oblique plural)
peste

: Etîmolojiya vê peyvê nehatiye nivîsîn. Eger tu bi rastî bizanî, kerem bike bişkoka "biguhêre" ya di ser van gotinan re bitikîne û etîmolojiya vê peyvê binivîse. Çavkaniyên ku te ew etîmolojî jê girtiye jî binivîse.


alûçe

alûçeya (feminine definite construct singular)
alûça (feminine definite construct singular)
alûçeyên (feminine definite construct plural)
alûçên (feminine definite construct plural)
alûçeyê (feminine definite oblique singular)
alûçê (feminine definite oblique singular)
alûçeyan (feminine definite oblique plural)
alûçan (feminine definite oblique plural)
wê alûçeyê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wê alûçê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wan alûçeyan (feminine definite demonstrative oblique plural)
wan alûçan (feminine definite demonstrative oblique plural)
alûçeyê (feminine definite vocative singular)
alûçê (feminine definite vocative singular)
alûçeyino (feminine definite vocative plural)
alûçino (feminine definite vocative plural)
alûçeyek (feminine indefinite nominative singular)
alûçek (feminine indefinite nominative singular)
alûçeyin (feminine indefinite nominative plural)
alûçin (feminine indefinite nominative plural)
alûçeyeke (feminine indefinite construct singular)
alûçeke (feminine indefinite construct singular)
alûçeyine (feminine indefinite construct plural)
alûçine (feminine indefinite construct plural)
alûçeyekê (feminine indefinite oblique singular)
alûçekê (feminine indefinite oblique singular)
alûçeyinan (feminine indefinite oblique plural)
alûçinan (feminine indefinite oblique plural)
ئالووچە (Kurdish-Arabic)
aliçe
aloçe
alûçik
helûje

/ɑːluːˈt͡ʃɛ/

Darhilûk, daralûçe, darîncas, dara ku vê mêweyê dide.


merx

merxa (feminine definite construct singular)
merxên (feminine definite construct plural)
merxê (feminine definite oblique singular)
merxan (feminine definite oblique plural)
wê merxê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wan merxan (feminine definite demonstrative oblique plural)
merxê (feminine definite vocative singular)
merxino (feminine definite vocative plural)
merxek (feminine indefinite nominative singular)
merxin (feminine indefinite nominative plural)
merxeke (feminine indefinite construct singular)
merxine (feminine indefinite construct plural)
merxekê (feminine indefinite oblique singular)
merxinan (feminine indefinite oblique plural)
marx

Da binasî xeterên rê tu nebî xafil-i jêDicle ye lê di pir in bir birê pêl û ber û merxPîrê şear e di şi'rê we Melê şalifiroş


ananas

ananasa (feminine definite construct singular)
ananasên (feminine definite construct plural)
ananasê (feminine definite oblique singular)
ananasan (feminine definite oblique plural)
wê ananasê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wan ananasan (feminine definite demonstrative oblique plural)
ananasê (feminine definite vocative singular)
ananasino (feminine definite vocative plural)
ananasek (feminine indefinite nominative singular)
ananasin (feminine indefinite nominative plural)
ananaseke (feminine indefinite construct singular)
ananasine (feminine indefinite construct plural)
ananasekê (feminine indefinite oblique singular)
ananasinan (feminine indefinite oblique plural)
enanas
enenas

Ji zimanê guwaranînaná naná (anku "gulava gulavan)


ananas

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q150 (fra)-Mathieu Denel WMFr-ananas.wav

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q150 (fra)-Nattes à chat-ananas.wav


benav

benava (feminine definite construct singular)
benavên (feminine definite construct plural)
benavê (feminine definite oblique singular)
benavan (feminine definite oblique plural)
wê benavê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wan benavan (feminine definite demonstrative oblique plural)
benavê (feminine definite vocative singular)
benavino (feminine definite vocative plural)
benavek (feminine indefinite nominative singular)
benavin (feminine indefinite nominative plural)
benaveke (feminine indefinite construct singular)
benavine (feminine indefinite construct plural)
benavekê (feminine indefinite oblique singular)
benavinan (feminine indefinite oblique plural)
benaw
bênav
binav

Ji min bihata min ê ji te re çi bi rê bikira, tu dizanî? Di serî de terhek dara mazî. Cotek kevokên spî. Hespekî kumêt î kapreş. Karxezaleke kûvî

kovî. Xencereke destî û kalan zîv. Çiqulek dara kinêrê. Sewilek ava kaniya Girdeşîn. Destek şal û şapik. Goreyeke rîs a sê nix. Gopalek ji dara benavê. Bazbendek. Qevdek nêrgizan. Baqek şuşan. Tayek rihan. Bermilek beybûn. Gurzek qurnefîl. Pelek berfa serê çiyayê Mereto. Kulmek ax ji qebra Bermal û teyrekî baz.


hejîr

hejîra (feminine definite construct singular)
hejîrên (feminine definite construct plural)
hejîrê (feminine definite oblique singular)
hejîran (feminine definite oblique plural)
wê hejîrê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wan hejîran (feminine definite demonstrative oblique plural)
hejîrê (feminine definite vocative singular)
hejîrino (feminine definite vocative plural)
hejîrek (feminine indefinite nominative singular)
hejîrin (feminine indefinite nominative plural)
hejîreke (feminine indefinite construct singular)
hejîrine (feminine indefinite construct plural)
hejîrekê (feminine indefinite oblique singular)
hejîrinan (feminine indefinite oblique plural)
ھهژیر (Kurdish-Arabic)
hêjîr
hijîr
hêcîr
hincîr

Hevreha soranî ھەنجیر (hencîr), farisî انجیر (encîr), pehlewî encîr, sogdî encêr... hemû ji zimanên îranî. Peyv ji zimanên îranî ketiye hinek zimanên din jî, bo nimûne tirkî incir, azerî əncir, rûsî инжир (inžir) (inžir), sanskrîtî अञ्जीर (añjīra) û çînî 映日果 (yìngrìguǒ). Çavkanî: https://en.wiktionary.org/wiki/%CA%BEncyl#Middle_Persian
Îdiaya Sevan Nişanyan, ku dibêje ji yûnaniya kevn ᾰ̓́γγουρον (ắngouron) (xiyar) e https://www.nisanyansozluk.com/kelime/incir, bêçavkanî ye û nayê bawerkirin. Lê rast e ku ev peyva yûnanî serekaniya peyva ecûr / acûr e ku coreke xiyaran e.

Dara hejîrê 3- 10 m bilind dibe. Lewre carna wek teraşekê carnan jî wek darekê xuya dike. Kulîlka wê ya biçûk di dirêjahîya demê de, di nav fêqîyê de dimîne û winda dibe. Kulîlkên wê yên nêr û mê li ser darên cihê çêdibin. Fêqî bi tenê ji kulîlkên mê çêdibin. Cotbûna wê bi awayê tozbûnê çêdibe.Wê tozê jî kêzikek çêdike. Ba jî wan tozikên mê û nêr digehîne hev. Belgên wê 3- 5 çiq in. Çiqê pelê nîvekê, hinekî ji yên din mezintir e. Rengên pelên wê ji alîyê derva keskê tarî, lê yê hundur rengê xwelîyê ye.


kestane

kestaneya (feminine definite construct singular)
kestana (feminine definite construct singular)
kestaneyên (feminine definite construct plural)
kestanên (feminine definite construct plural)
kestaneyê (feminine definite oblique singular)
kestanê (feminine definite oblique singular)
kestaneyan (feminine definite oblique plural)
kestanan (feminine definite oblique plural)
wê kestaneyê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wê kestanê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wan kestaneyan (feminine definite demonstrative oblique plural)
wan kestanan (feminine definite demonstrative oblique plural)
kestaneyê (feminine definite vocative singular)
kestanê (feminine definite vocative singular)
kestaneyino (feminine definite vocative plural)
kestanino (feminine definite vocative plural)
kestaneyek (feminine indefinite nominative singular)
kestanek (feminine indefinite nominative singular)
kestaneyin (feminine indefinite nominative plural)
kestanin (feminine indefinite nominative plural)
kestaneyeke (feminine indefinite construct singular)
kestaneke (feminine indefinite construct singular)
kestaneyine (feminine indefinite construct plural)
kestanine (feminine indefinite construct plural)
kestaneyekê (feminine indefinite oblique singular)
kestanekê (feminine indefinite oblique singular)
kestaneyinan (feminine indefinite oblique plural)
kestaninan (feminine indefinite oblique plural)
kestan


sîsem

sîsema (feminine definite construct singular)
sîsemên (feminine definite construct plural)
sîsemê (feminine definite oblique singular)
sîseman (feminine definite oblique plural)
wê sîsemê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wan sîseman (feminine definite demonstrative oblique plural)
sîsemê (feminine definite vocative singular)
sîsemino (feminine definite vocative plural)
sîsemek (feminine indefinite nominative singular)
sîsemin (feminine indefinite nominative plural)
sîsemeke (feminine indefinite construct singular)
sîsemine (feminine indefinite construct plural)
sîsemekê (feminine indefinite oblique singular)
sîseminan (feminine indefinite oblique plural)

Ez dara sîsemê bi dara tûwê nas dikim. Dara tûwê û dara Tûşêmê binebira ne. Darên tûwa hin jê bêber (sêhr) in. Fêkîyê dara tûwêve sipî, reş û xemrî ye. Ko bergir bê, berê wê lib libî ye û tama wê ji hev cida ye. Dara Tûşêmê berê wê reşe, tama wê miz e, bi dara Tûwê ve tê fetrûm kirin.


baobab

baobaba (feminine definite construct singular)
baobabên (feminine definite construct plural)
baobabê (feminine definite oblique singular)
baobaban (feminine definite oblique plural)
wê baobabê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wan baobaban (feminine definite demonstrative oblique plural)
baobabê (feminine definite vocative singular)
baobabino (feminine definite vocative plural)
baobabek (feminine indefinite nominative singular)
baobabin (feminine indefinite nominative plural)
baobabeke (feminine indefinite construct singular)
baobabine (feminine indefinite construct plural)
baobabekê (feminine indefinite oblique singular)
baobabinan (feminine indefinite oblique plural)
باوباب (Kurdish-Arabic)
bawbab

Ji fransî baobab yan ji îngilîzî baobab ji erebî بو حباب (bû ḥibab, “babê tovan”) ji بو (bû, “bab/bav”) (binêre: ebû) + حباب (ḥibab) ku pirjimariyaحب (ḥebb, “tov”) (binêre: heb).

Rê rast, qîrkirî û monoton e. Di erebê de darên baobab (cûre dareke tropîkal e, bi latînî: adansonia) dor bi dor tên dîtin, tevî ku hê danê sibê ye erd boz û toz e. Di nav Peugeota reş de, hewayekî fetisîner heye, bêhna mirovî dernakeve.


baobab

Darek yeksanekerî qurm pan, helezek gul dara bakura emerîka


ahlat

şekok, şeqoq, kirosk, dara şekokê (pirus piraster)


mazı

Ji osmanî مازو (mazı, mazu), ji farisî مازو (mâzu).


bîşeng

cureyekî daran e bînahî. şorebî, şengebî.


dirik

dirika (feminine definite construct singular)
dirikên (feminine definite construct plural)
dirikê (feminine definite oblique singular)
dirikan (feminine definite oblique plural)
wê dirikê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wan dirikan (feminine definite demonstrative oblique plural)
dirikê (feminine definite vocative singular)
dirikino (feminine definite vocative plural)
dirikek (feminine indefinite nominative singular)
dirikin (feminine indefinite nominative plural)
dirikeke (feminine indefinite construct singular)
dirikine (feminine indefinite construct plural)
dirikekê (feminine indefinite oblique singular)
dirikinan (feminine indefinite oblique plural)
dirrik


dirî

diriya (feminine definite construct singular)
diriyên (feminine definite construct plural)
diriyê (feminine definite oblique singular)
diriyan (feminine definite oblique plural)
wê diriyê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wan diriyan (feminine definite demonstrative oblique plural)
diriyê (feminine definite vocative singular)
diriyino (feminine definite vocative plural)
diriyek (feminine indefinite nominative singular)
diriyin (feminine indefinite nominative plural)
diriyeke (feminine indefinite construct singular)
diriyine (feminine indefinite construct plural)
diriyekê (feminine indefinite oblique singular)
diriyinan (feminine indefinite oblique plural)
دڕی (Kurdish-Arabic)


hîlor

hîlora (feminine definite construct singular)
hîlorên (feminine definite construct plural)
hîlorê (feminine definite oblique singular)
hîloran (feminine definite oblique plural)
wê hîlorê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wan hîloran (feminine definite demonstrative oblique plural)
hîlorê (feminine definite vocative singular)
hîlorino (feminine definite vocative plural)
hîlorek (feminine indefinite nominative singular)
hîlorin (feminine indefinite nominative plural)
hîloreke (feminine indefinite construct singular)
hîlorine (feminine indefinite construct plural)
hîlorekê (feminine indefinite oblique singular)
hîlorinan (feminine indefinite oblique plural)

Lawo! Ê genim diçîne, genim hiltîne; ê garis diçîne, garis hiltîne; û ê ku dara ziqûmê "dara hîlorê" biçîne, wê hîlorê hilbîne!


valonia oak

kelema valonyayê, dara berûyê, dara mazî, quercus aegilops


wych elm

Ji îngilîziya kevn wiche, wice (“cureyekî daran”). Bide ber wicker.


ebenos

ebenosa (feminine definite construct singular)
ebenosên (feminine definite construct plural)
ebenosê (feminine definite oblique singular)
ebenosan (feminine definite oblique plural)
wê ebenosê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wan ebenosan (feminine definite demonstrative oblique plural)
ebenosê (feminine definite vocative singular)
ebenosino (feminine definite vocative plural)
ebenosek (feminine indefinite nominative singular)
ebenosin (feminine indefinite nominative plural)
ebenoseke (feminine indefinite construct singular)
ebenosine (feminine indefinite construct plural)
ebenosekê (feminine indefinite oblique singular)
ebenosinan (feminine indefinite oblique plural)
abanos
abanoz
ebenûz
ebenos

Ji yûnaniya kevn ἔβενος (ébenos) ji misrî U13:n-Z4:M3 (/hbnj/)
Hevreha farisî آبنوس (abinûs), erebî ابنوس (ebenos) yan ابنوز (ebenûz), tirkî abanoz, îngilîzî ebony...

avnos ئاڤنۆس،Darek reş ya germiyanan yan bergermiyanan e û bi taybetî bo çêkirina raxeyan tên bikaranîn.


roble

Celebek darberûyeke spî ku piranî li Kalîforniyayê tê dîtin. Quercus lobata


adansonya

adansonyaya (feminine definite construct singular)
adansonyayên (feminine definite construct plural)
adansonyayê (feminine definite oblique singular)
adansonyayan (feminine definite oblique plural)
wê adansonyayê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wan adansonyayan (feminine definite demonstrative oblique plural)
adansonyayê (feminine definite vocative singular)
adansonyayino (feminine definite vocative plural)
adansonyayek (feminine indefinite nominative singular)
adansonyayin (feminine indefinite nominative plural)
adansonyayeke (feminine indefinite construct singular)
adansonyayine (feminine indefinite construct plural)
adansonyayekê (feminine indefinite oblique singular)
adansonyayinan (feminine indefinite oblique plural)

/ɑːdɑːnsoːnˈjɑː/


xerûb

خهڕووب (Kurdish-Arabic)
xerrûb
xernûb
xernûf
xirnûb
xirnûf
xirnîfk

Ji erebî خروب (xerrûb) ji akadî kharrubu (xerrûbu). Bi rêya erebî ketiye gelek zimanên rojhilatî û ewropî jî: farisî خرنوب (xernûb), îngilîzî carob, fransî caroube, îtalî carrubo, spanî al-garroba, portugalî al-farroba, katalanî garrofer...

kêrat

Darek e ku hin kulîlkên zer yên avşîrîn dide ku zarok dikarin bimêjin, berê wê wek fasûliyan e û kewal dixwin.


sinewber

سنەوبەر (Kurdish-Arabic)
sinober
sinûber

dara kajê, qaç, kaja zer, cureyekî daran e herdem şîne


persîmon

persîmona (feminine definite construct singular)
persîmonên (feminine definite construct plural)
persîmonê (feminine definite oblique singular)
persîmonan (feminine definite oblique plural)
wê persîmonê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wan persîmonan (feminine definite demonstrative oblique plural)
persîmonê (feminine definite vocative singular)
persîmonino (feminine definite vocative plural)
persîmonek (feminine indefinite nominative singular)
persîmonin (feminine indefinite nominative plural)
persîmoneke (feminine indefinite construct singular)
persîmonine (feminine indefinite construct plural)
persîmonekê (feminine indefinite oblique singular)
persîmoninan (feminine indefinite oblique plural)
پهرسیمۆن (Kurdish-Arabic)

Deyn ji îngilîzî persimmon ji zimanê powhatanî yê hindiyanîpichamins, pushemins, pasimenan ("fêkiyê hişkkirî") ji *-imin (fêkî).

dara ku wî fêkî dide, Diospyros kaki (li Asyayê) yan Diospyros virginiana (li Amerîkaya Bakur)


kakî

kakiya (feminine definite construct singular)
kakiyên (feminine definite construct plural)
kakiyê (feminine definite oblique singular)
kakiyan (feminine definite oblique plural)
wê kakiyê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wan kakiyan (feminine definite demonstrative oblique plural)
kakiyê (feminine definite vocative singular)
kakiyino (feminine definite vocative plural)
kakiyek (feminine indefinite nominative singular)
kakiyin (feminine indefinite nominative plural)
kakiyeke (feminine indefinite construct singular)
kakiyine (feminine indefinite construct plural)
kakiyekê (feminine indefinite oblique singular)
kakiyinan (feminine indefinite oblique plural)
کاکی (Kurdish-Arabic)

Ji îngilîzî kaki yan fransî kaki ji japonî 柿 (kaki).


şaron

şarona (feminine definite construct singular)
şaronên (feminine definite construct plural)
şaronê (feminine definite oblique singular)
şaronan (feminine definite oblique plural)
wê şaronê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wan şaronan (feminine definite demonstrative oblique plural)
şaronê (feminine definite vocative singular)
şaronino (feminine definite vocative plural)
şaronek (feminine indefinite nominative singular)
şaronin (feminine indefinite nominative plural)
şaroneke (feminine indefinite construct singular)
şaronine (feminine indefinite construct plural)
şaronekê (feminine indefinite oblique singular)
şaroninan (feminine indefinite oblique plural)
شارۆن (Kurdish-Arabic)

Ji îngilîzî [Peyv?] yan ji fransî sharon ji îbranî [Peyv?]שָׁרוֹן (şaron) ji navê deştaשָׁרוֹן (Şaron)


ارغوان

Ji farisiya navîn ʾlgwkʾn' (argawān, “erxewanî, binefşî”), dibe bi rêya aramî ji akadî 𒅈𒂵𒌋𒌋𒉡 / 𒋠𒍝𒆳𒋛𒀀 (argamannu, argawannu, “binefşî (li ser cawan)”).


چام

Deyn ji erebî شَمْع (šamʿ, “find, şemal”)


chokeberry

Ji choke + berry, hişkiya fêkiyên ku gava xav in nayên xwarin tarîf dike.

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q1860 (eng)-Flame, not lame-chokeberry.wav

Her du cinsên ji Aronia-yê, carina jî wek Photonia, teraşên pelwer, li Rûsya û Amerîkaya Bakur xwecih e û bi piranî li daristanên nemdar û li çiravan peyda dibe.