fêris

fêrisê (masculine definite construct singular)
fêrisên (masculine definite construct plural)
fêrisî (masculine definite oblique singular)
fêrisan (masculine definite oblique plural)
wî fêrisî (masculine definite demonstrative oblique singular)
wan fêrisan (masculine definite demonstrative oblique plural)
fêriso (masculine definite vocative singular)
fêrisino (masculine definite vocative plural)
fêrisek (masculine indefinite nominative singular)
fêrisin (masculine indefinite nominative plural)
fêrisekî (masculine indefinite construct singular)
fêrisine (masculine indefinite construct plural)
fêrisekî (masculine indefinite oblique singular)
fêrisinan (masculine indefinite oblique plural)
فێرس (Kurdish-Arabic)

Ji erebî فارس (faris, “şervanên siwar, şovalye”), hevrehaaramî ܦܪܫܐ (perraşa), îbrî פרש (paraş), têkilî فرس (fers, “hesp, mahîn, dewar”) ji فرس (ferese, “perçiqandin, herişandin, meriçandin, zirviçandin - belkî ji ber ku dewar bi simên xwe tiştan diperçiqînin”). Bo guherîna "a > ê" bide ber "kitêb" ji erebî "kitab".

şahsiwar, siwarî, şovalye, cengawerên bijare yên Serdema Navîn

Ko mustehiq e Xwisrowê xoban bi ceza girtPeyweste du fêris ji me ra daberizîn dilZulfan bi çep û rast-i li oxilme cema girt


ban

Nasnavê ku di dema împeretoriya Osmanî de didan mîrên sancaxên Macaristan û Hirwatistanê û mîrekên biçûk.


aristocrate

zadegan, malmezin, esilzade, xanedan, sergewer, arîstokrat, tovrind, beg, axa, feodal


bîmaristan

bîmaristana (feminine definite construct singular)
bîmaristanên (feminine definite construct plural)
bîmaristanê (feminine definite oblique singular)
bîmaristanan (feminine definite oblique plural)
wê bîmaristanê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wan bîmaristanan (feminine definite demonstrative oblique plural)
bîmaristanê (feminine definite vocative singular)
bîmaristanino (feminine definite vocative plural)
bîmaristanek (feminine indefinite nominative singular)
bîmaristanin (feminine indefinite nominative plural)
bîmaristaneke (feminine indefinite construct singular)
bîmaristanine (feminine indefinite construct plural)
bîmaristanekê (feminine indefinite oblique singular)
bîmaristaninan (feminine indefinite oblique plural)

Ji farisî بیمارستان (bîmaristan), wekheva bîmar + -istan.

Hatina dostan bi bîmaristanê bixatira

2021, Mawlana Jalal al-Din Rumi (terciman: Mela Ahmedê Şerefxanî), MESNEWÎ, Konya Büyükşehir Belediyesi Kültür Yayınları

Herweha mîna dehlîz (konê/çadira/xanîyê darîn yê siltan û mahîyeta wî di ceng û nêçîr û rêwingîyan de) û Dîwan (ku nûnerên 10-16 erkên: mîna wezîrtî, katibê sirê/nihênîyê, çavdêrê sipahê, çavdêrê karûbarên girîng, çavdêrê xass/taybetî, çavdêrê gencîneyê/xeznedar, çavdêrê bimaristanê, çavdêrê mizgeftan, çavdêrê silahxaneyê, çavdêrê biyûtan (mal û xanên siltanîyê), çavdêrê Beyt ul-malê, çavdêrê dîwana dîlan, çavdêrê bazar û bazirganîyê, çavdêrê navenda postê, çavdêrê embarên zad û kelxaneyê/darêjxanê endamên wê ne).

2016, Murad Ciwan, Kitêbeka gellek hêja: Tarîxa Dewleta Kurdan https://web.archive.org/https://muradciwan.com/2016/05/27/kitebeka-gellek-heja-tarixa-dewleta-kurdan/ arşîv, muradciwan.com

Lêbelê li Amedî di bîmaristana (nexweşxane) leşkeriyê de kar dikir.

2022, Mela Ehmed Yalar, Dîwana ‘Işqê, PAK AJANS YAYINCILIK TURİZM VE DIŞ TİCARET LİMİTED ŞİRKETİ, r. 128


antîk

antîktir (comparative)
herî antîk (merkezî) (superlative)
tewrî antîk (rojavayî) (superlative)
antîktirîn (soranîzm) (superlative)
entîke

: Etîmolojiya vê peyvê nehatiye nivîsîn. Eger tu bi rastî bizanî, kerem bike bişkoka "biguhêre" ya di ser van gotinan re bitikîne û etîmolojiya vê peyvê binivîse. Çavkaniyên ku te ew etîmolojî jê girtiye jî binivîse.

kevnare, qedîm, dîrokî, mêjûyî, tarîxî,
tiştên zemanê berê


ancien

Cette église est très ancienne. Elle a été construite au XIIe siècle.

Ev dêr pirr kevnar e. Di sedsala dozdemîn da hat saz kirin.


vandal

Vandal; gelekî Germenî yê rojhilatî ku di destpêka mîladê de jiyaye û bi stemkariya xwe deng daye


has

di heyna Osmanî de dahata ku ji sed hezar akçeyî derbas dibe


arkeolog

arkeologa (definite construct feminine singular)
arkeologê (definite construct masculine singular)
arkeologên (definite construct feminine masculine plural)
arkeologê (definite oblique feminine singular)
arkeologî (definite oblique masculine singular)
arkeologan (definite oblique feminine masculine plural)
wê arkeologê (definite demonstrative oblique feminine singular)
wî arkeologî (definite demonstrative oblique masculine singular)
wan arkeologan (definite demonstrative oblique feminine masculine plural)
arkeologê (definite vocative feminine singular)
arkeologo (definite vocative masculine singular)
arkeologino (definite vocative feminine masculine plural)
arkeologek (indefinite nominative feminine singular)
arkeologek (indefinite nominative masculine singular)
arkeologin (indefinite nominative feminine masculine plural)
arkeologeke (indefinite construct feminine singular)
arkeologekî (indefinite construct masculine singular)
arkeologine (indefinite construct feminine masculine plural)
arkeologekê (indefinite oblique feminine singular)
arkeologekî (indefinite oblique masculine singular)
arkeologinan (indefinite oblique feminine masculine plural)
arkeologîst
arkeolojîst
jeolog

Bi rêya fransî archéologue ji yûnaniya kevn ἀρχαιολογία (arkhaiología): wekheva arkeo + -log.


Yekîtiya Komarên Sosyalîst ên Sovyetê

Ji Yekîtî + -ya + komar + -ên + sosyalîst + yên + sovyet

Union der Sozialistischen Sowjetrepubliken

Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік

Sajúz Savéckix Sacyjalistýčnyx Respúblik

সোভিয়েত সমাজতান্ত্রিক প্রজাতন্ত্রের ঐক্য

śobhiẏet śômajôtantrik prôjatôntrer oikjô

Съюз на съветските социалистически републики

Sǎjúz na sǎvétskite socialistíčeski repúbliki

Svaz Sovětských Socialistických Republik

اتحاد الجمهوريات السوفيتية الاشتراكية

ittiHaad al-jumhuriyyaat al-sufyatíyya al-ishtirakíyya

Սովետական Սոցիալիստական Հանրապետությունների Միություն

Sovetakan Socʻialistakan Hanrapetutʻyunneri Miutʻyun

Nõukogude Sotsialistlike Vabariikide Liit

اتحاد جماهیر شوروی سوسیالیستی

ettehâd-e jamâhir-e šuravi-ye sosiyâlisti

Union des Républiques Socialistes Soviétiques

საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკების კავშირი

Unie van Socialistische Sovjetrepublieken

Советтик Социалисттик Республикалар Союзу

Sovettik Sotsialisttik Respublikalar Soyuzu

Unio Rerum Publicarum Sovieticarum Socialisticarum

Padomju Sociālistisko Republiku Savienība

L-Unjoni tar-Repubbliki Soċjoloġisti Sovjetiċi

Sovet Socialistik Respublikalari Ittifoqi

Совет Социалистик Республикалари Иттифоқи

Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich

Советтік Социалистік Республикалар Одағы

Sovettık Sosialistık Respublikalar Odağy

Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы

Keñestık Sosialistık Respublikalar Odağy

Uniunea Republicilor Sovietice Socialiste

Союз Советских Социалистических Республик

Sojúz Sovétskix Socialistíčeskix Respúblik

Савез Совјетских Социјалистичких Република

Savez Sovjetskih Socijalističkih Republika

Zväz Sovietskych Socialistických Republík

Unión de Repúblicas Socialistas Soviéticas

Иттиҳоди Ҷумҳуриҳои Сосиалистии Шӯравӣ

Ittihodi Jumhurihoyi Sosialistiyi Šüravī

Союз Радянських Соціалістичних Республік

Sojúz Radjáns’kyx Socijalistýčnyx Respúblik

Liên bang Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Xô viết

Ένωση Σοβιετικών Σοσιαλιστικών Δημοκρατιών

Énosi Sovietikón Sosialistikón Dimokratión

konfederasyona Rusyayê û gelek welatên Ewropaya Rojhilat û Asyaya Navîn ji 1922 ta 1991)

Pêvajoya hedimandin û parçebûna Yekîtiya Komarên Sovyetê yên Sosyalîst digel sîstema wê ya siyasî, civakî û aborî bi sirûştî encamên xwe di hemû komarên gotî de hene.

Dr Zoran Aloian: Endamê Nû yê Navenda PENa Kurd Wekîl Mûstafayev (Wekîlê Misto)- Awirek li Pirtûka wî ya li ser Kurdistana Sor, Pen-kurd.org, dema belavkirinê ne diyar e, jêwergirtin: 8/2011


Dara

Darayê (masculine definite construct singular)
Darayî (masculine definite oblique singular)
wî Darayî (masculine definite demonstrative oblique singular)
Darayo (masculine definite vocative singular)
Darayek (masculine indefinite nominative singular)
Darayekî (masculine indefinite construct singular)
Darayekî (masculine indefinite oblique singular)
Dare
Daryûs

Ji farisiya kevn 𐎭𐎠𐎼𐎹𐎺𐎢𐏁 (Dareyevewş, “parêzerê qenciyê”).


azap vermek

leşkerê mîrekan ku di dema Osmaniyan de di stolan de dihatin wezîfe darkirin


başeski

di tofên yeniçeriyan de leşker û efserê herî bêqidem


başmaklık

texsîsata ku didan de, xwişk û keça padîşah


bezirgân başı

erkedarê ku ji padişah re çûl, caw, tulbend û tiştên wisa temin dikirin û her wiha ew diparastin


böcekbaşı

di împeratoriya Osmanî de serekê zabiteyan


cebeci

çîneke leşkeran e ku bi çêkirin, temîr û lênihêrtina çekan û di wexta şer de jî ji gihandina çek û cebilxane bi qada şer re, erkedar e


celâli

Celalî (di heyna Osmanî de navê ku li serhildêr û rêbiran hatiye danîn, ku ev nav jî, ji ber serhildana peyayên Derviş Celâli II Bozokî tê Ev yek cara pêşîn di wexta Yawiz Siltan Selim de çêdibe)


civelek

xortê ku hîna nû ketiye yeniçeri ocagiyê


dayı

di dema Osmaniyan de li Tûnis, Cezayîr û Trablûsgarpê rêveberê ku bi hilbijartinê dihate ser hukm


devriye

di heyna Osmaniyan de payeya ku didan çîna aliman


dil oğlanı

xortê ku li Stenbolê li balyozxanên biyanî bi mebesta wergêriyê dihatin hêvotin


divan kalemi

dîwanxaneya ku lê fermanên sedrezam dihatin nivîsandin


dragon

di artêşên rojavahiyan de çîna leşkerên ku çi bi siwarî û çi jî bi peyadeyî bi hev re şer dikin


ferahî

ferahî (hîvika ku polîs û înzibat dikirin stûyê xwe)


harbi

dewlet û tebayên ku bi dewleta Osmanî re peyman girê nedabûn


ispenç

baca ku ji kesên fileh en cotkar dihate stendin


kantar ağası

erkedarê ku li rastbûna qapanan dinihêrt


kapı kulu

rêxistina leşkerên siwarî û peyadeyan pêk hatî ku meaşê xwe ji dewletê diştendin


kızlar ağası

serekê keçikan (di herema Osmanî de kesê ku serekê keçikan e)


konsül

konsul (ji wan her du serekê dewletê yek jê, ku her sal li Romayê tên hilbijartin)


kul kâhyası

kedxudayê koleyan (di 'yeniçeri ocağı'ye)


mandacı

erkedarê ku li tersxaneyan ji keştiyan berpis e


mektupçu

erkedarê ku karê nivîsariyê yên îdarî yên bajarekî bi rê ve dibe


nogay

navê kipçakên di bin fermanrewaniya nogay de


odalık

ew jina ku padişah û şêxzade ji nav qerwaşan ji xwe re hiltînin


perdeci

perdedar (di heyna Osmaniyan de erkedarê li ber deriyê kesê xwey meqamê bilind)


redif

di heynên dawî yê Osmanî de eskerê ku piştî qedandina leşkerîya xwe wekî yêdek dihat terxankirin


sarıca

leşkerên beredayî ên di bin fermana parêzgarên eyaletan de


saçak öpmek

rîşik paç kirin (paçkirina rîşiyê textê padîşah)


silahtar ağa

sîlehdar axa (kesê kuji parêziya padişah berpirs e)


su yolcu

kesê kuji tamîr, xweytîkirina riyên avê yên Stenbolê berpirs e


subaşı

di dema Osmaniyan de ew kesên ku ji nav kapıkulu süvarisiyan dihat derxistin ku di dema şer de li karê asayîşê dinihêrt û di çaxê aştiyê de jî bac berhev dikir


sultan efendi

siltan efendî (nasnavê xwişk û keçên padîşah)


sultan kethüdası

keyxudayê sultanan (erkedarê ku di daîreya keçên zewicî yên padîşah û şêxzadeyan de li karên wan dinihêre)


sürre

dirav û xelatên ku her sal padîşahên Osmanî dişandin Meke û Medîneyê


taş devri

serdema kevirîn, çaxê berdîn, çerxa kevirîn


tekin

di dema Tirkê berê de kurê biçûk ku gayrî menqûlên bav jê re dimine


tüfekçi

tivingvan (kesê ji çîna leşkerên ku bi temîrkirin û çêkirina pêwistiyên şer ve têkildar e)


uç

serhed (bi giştî di dema dewletên tirk de navê eyalet û sancaxên li serhedan)


uç beyi

mîrê serhedan (erkedarê ku li serhedan ji rêveberiya leşken û şarwerî berpirs e)


yalı ağası

fermandeyê ku bi parastina peravan re erkedar e


yapık

kincê ku yeniçeri li ser cilan de li xwe dikirin


yurtluk

araziyê ku dahata wê bi şertê ku ew kes heta li jiyanê be, jê re hatiye terxankirin


zemberek

zemberek (topa biçûk ku li ser pişta heywanan dikare bê kişandin)


çorbacı

li derî bajar inwanê ku gel dida giregirê Filehan


şamdancı

şamdankvan (ew ê ku li serayan bi karê ronîkirinê re eleqedar bû)


şövalye

şovalye (di dema Romaya Berê de ji sê çînan endamê çîna duyemîn)


archive

Cet enregistrement est une archive de l′Institut National de l′Audiovisuel.

Ev tomar arşîveka Enstîtûya Neteweyî ya Bihîstinîdîtinî ye.

J’aimerais voir les archives de la cathédrale.

Il y a des documents très importants sur l′histoire de France aux Archives Nationales.

Li Arşîvên Neteweyî belgeyên zor girîng ên dîroka Frensayê hene.


Areopagite

Ji îngilîziya navîn Ariopagite, Ariopagyte, ji latînî arēopagītes, ji yûnaniya kevn Ἀρεοπαγίτης (Areopagítēs); wekheva Areopagus + -ite.

Areopagist

Endamê parlementoya Aeropagus di Yûnana kevn de.


Babylonian

aîdê bajarê babîlê an jî împaratoriya babîlê


archduke

Ji fransiya navîn archeduc (fransî archiduc), ji latînî archidux. Wekheva arch- + duke.

arşdûk (nasnavê prensên ku ji malbata Împaratoriya Awistiryayê bûn)


zîgurat

zîgurata (feminine definite construct singular)
zîguratên (feminine definite construct plural)
zîguratê (feminine definite oblique singular)
zîguratan (feminine definite oblique plural)
wê zîguratê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wan zîguratan (feminine definite demonstrative oblique plural)
zîguratê (feminine definite vocative singular)
zîguratino (feminine definite vocative plural)
zîguratek (feminine indefinite nominative singular)
zîguratin (feminine indefinite nominative plural)
zîgurateke (feminine indefinite construct singular)
zîguratine (feminine indefinite construct plural)
zîguratekê (feminine indefinite oblique singular)
zîguratinan (feminine indefinite oblique plural)
zigurat
zîggurat

Ji akadî 𒅆𒂍𒉪 (ziqqurratum), ji lêkera zaqārum (“bilind ava kirin”). Wergerandina yekser ji sûmerî 𒅆𒂍𒉪 (u₆-nir /unir/).

/ziːɡʊˈɾɑːt/

Hin avahiyên wek pîramîdan bûn li Mezopotamyayê.


reeve

li bajarokên brîtanyayê karmendên payebilind


şûnwarnas

şûnwarnasa (definite construct feminine singular)
şûnwarnasê (definite construct masculine singular)
şûnwarnasên (definite construct feminine masculine plural)
şûnwarnasê (definite oblique feminine singular)
şûnwarnasî (definite oblique masculine singular)
şûnwarnasan (definite oblique feminine masculine plural)
wê şûnwarnasê (definite demonstrative oblique feminine singular)
wî şûnwarnasî (definite demonstrative oblique masculine singular)
wan şûnwarnasan (definite demonstrative oblique feminine masculine plural)
şûnwarnasê (definite vocative feminine singular)
şûnwarnaso (definite vocative masculine singular)
şûnwarnasino (definite vocative feminine masculine plural)
şûnwarnasek (indefinite nominative feminine singular)
şûnwarnasek (indefinite nominative masculine singular)
şûnwarnasin (indefinite nominative feminine masculine plural)
şûnwarnaseke (indefinite construct feminine singular)
şûnwarnasekî (indefinite construct masculine singular)
şûnwarnasine (indefinite construct feminine masculine plural)
şûnwarnasekê (indefinite oblique feminine singular)
şûnwarnasekî (indefinite oblique masculine singular)
şûnwarnasinan (indefinite oblique feminine masculine plural)
شوینوارناس (Kurdish-Arabic)
şwînwarnas

Şûnwarnasên Îsraîlê diyar dikin ku wan morek dîtiye dîroka wê bo 2700 salî pêş zayînê vedgire û di navê wê di pirtûka pîroz de hatiye.

2015, Jotiar Murad, Şûnwarnas morekê dibînin ku navê wê di pirtûka pîroz de hatiye https://web.archive.org/https://www.kurdistan24.net/ku/culture/53759ac4-aa34-4323-b2fa-b26c766488a2/%C5%9E%C3%BBnwarnas-morek%C3%AA-dib%C3%AEnin-ku-nav%C3%AA-w%C3%AA-di-pirt%C3%BBka-p%C3%AEroz-de-hatiye arşîv, kurdistan24.net


Yekîtiya Sovyetan

kurtkirina Yekîtiya Komarên Sovyet ên Sosyalîst


helot

Ji latînî Helotes, ji yûnaniya kevn Εἵλωτες (Heílōtes).


retiarius

Torker, cureyekî gladyatoran e ku di şerî de tor bi kar tîne.


tsar

çar, keyên berê yên împeratoriya Rusyayê


Chiton

Ji yûnaniya kevn χιτών (khitṓn, “tunic”), ji zimanên samiya navendî*kittan.

kirasê grekî, şalê li ser peykerên antîk


chiton

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q1860 (eng)-Flame, not lame-chiton.wav


Rajput

Deyn ji hindî राजपूत (rājpūt), ji sanskrîtî राजपुत्र (rājaputra, “prens”), pêkhatî ji राजन् (rājan, “key”) û पुत्र (putra, “lawik”).

Endameke/î kasta hindû ya ku ji şervanan pêk tê.


crusade

During the crusades, many Muslims and Christians and Jews were slaughtered.

Di seferên Xaçparêzan de gelek misliman, xiristiyan û cihû hatin qetilkirin.


Şerê Cîhanê yê Yekem

Şerê di navbera gelek welatan ji 1914an heta 1918an.


World War I

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q1860 (eng)-Flame, not lame-World War I.wav


Şerê Cîhanî yê Duyem

/ʃɛˈɾeː d͡ʒiːhɑːˈniː jeː dʊˈjɛm/

Şerê ji 1939ê heya 1945an ya hêzên Mitefîq (Hevalbend), di nav wan de Qraliyeta Yekbûyî, Yekîtiya Sovyetê, Dewletên Yekbûyî, Fransa û Çîn, li dijî Hêzên Mîhwer şer kirin, di nav wan de Almanya, Îtalya û Japon hebû.


World War II

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q1860 (eng)-Flame, not lame-World War II.wav

World War II yê herî berbelav e di nav hevmaneyên peyvê de.

Herba ji 1939an heya 1945an yê Hêzên Mitefîq (Hevalbend), Qiraliyeta Yekbûyî, Yekîtiya Sovyetê, Dewletên Yekbûyî, Fransa, û Çîn jî tê de, li hemberî Hêzên Mîhwer Almanya, Îtalya Û Japon jî tê de.