zivistan

zivistana (feminine definite construct singular)
zivistanên (feminine definite construct plural)
zivistanê (feminine definite oblique singular)
zivistanan (feminine definite oblique plural)
wê zivistanê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wan zivistanan (feminine definite demonstrative oblique plural)
zivistanê (feminine definite vocative singular)
zivistanino (feminine definite vocative plural)
zivistanek (feminine indefinite nominative singular)
zivistanin (feminine indefinite nominative plural)
zivistaneke (feminine indefinite construct singular)
zivistanine (feminine indefinite construct plural)
zivistanekê (feminine indefinite oblique singular)
zivistaninan (feminine indefinite oblique plural)
زڤستان (Kurdish-Arabic)
зьвьстан (Kurdish-Cyrillic)
zistan
zivtan
vistan
êşistan

Ji proto-hindûewropî *ǵʰéyōm / *ǵʰim- (zivistan) + di zimanên îranî yên niha û navîn de bi paşgira-stan. Hevreha soranî زستان (zistan), kelhûrî/lekî/hewramîzimsan, zazakî zimistan, belûçî زمستان (zimistan), farisî زمستان (niha "zimistûn", berê "zimistan"), tacikî зимистон (zimiston), farisiya navîn zemistan, peştûyî ژمی (žmī) (jimey), osetî зумӕг / зымӕг (zumeg/zimeg), avestayî 𐬰𐬆𐬨𐬋 (zimō), latviyayî zìema, lîtwanî žiemà, rusî/ukraynî зима́(zimá), çekî/polonî zima, bulgarî зи́ма (zíma), ermenî ձմեռ (jmeṙ) (jmeṙ), hîtîtî 𒄀𒈠𒀭 (gi-ma-an /giman/), yûnaniya kevn χειμών (kheimṓn) (xeîmṓn), χεῖμα (xeîma), sanskrîtî हिम (hima) (himá), hindî हिम (him: berf), latînî hiems û hībernum (> fransî hiver, îtalî/portugalî inverno, spanî invierno)...
Paşgira -stan (ku adeten maneya "welat, war, cih" dide) li vê derê bi wateya "rewş" yan "dem" e. Bo herdu wateyên "welat" û "rewş" di eynî peyvê de, bidin ber "state" (1. rewş 2. dewlet) ya îngilîzî.
Di farisî de "tabistan" (havîn) jî ji "tab" (tav) + "-stan" hatiye çêkirin û maneya "dema/rewşa germ" dide, wek çawa ku "zivistan" jî yekser wateya "dema/rewşa sar" dide.
Hêjayî gotinê ye ku forma farisî زمستان (niha "zimistûn", berê "zimistan") li gor dengnasiya farisî divê *dimistan/dimistûn anku bi D bûya (bidin ber: zanîn, zava). Lê forma farisî ya eslî winda bûye û forma wê ya niha berî 2000-3000 salan ji mediya kevn yan mediya navîn hatiye wergirtin.
;Çavkanî
* Horn, Paul. (1893): Grundriss der neupersischen Etymologie [Bingehê etîmolojiya farisî] (bi almanî). Strassburg r. 147.
* Watkins, Calvert, The American Heritage Dictionary of Indo-European Roots, Houghton Mifflin Co., 2007, çapa 2an, r. 28
* MacKenzie, David Neil, The dialect of Awroman (Hawraman-i Luhon) Grammatical sketch, texts, and vocabulary, Kommissionaer: Munksgaard (København), 1966, r. 140
* Etymonline. Online English Etymology Dictionary. <etymonline.com> by Douglas Harper.

Demsala ku dikeve pey payizê û berî biharê.

Lê mixabin, di şevekê ji şevên zivistanê de, bûyereke gellekî bed bi ser min de hat û hîşt ku kela xewnên min bi temamî hilweşe.

2018, Mamo KADER, Bêhnekê Bide Miriyan, Na Yayınları, r. 124, ISBN 9786059017848


bihar

bihara (feminine definite construct singular)
biharên (feminine definite construct plural)
biharê (feminine definite oblique singular)
biharan (feminine definite oblique plural)
wê biharê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wan biharan (feminine definite demonstrative oblique plural)
biharê (feminine definite vocative singular)
biharino (feminine definite vocative plural)
biharek (feminine indefinite nominative singular)
biharin (feminine indefinite nominative plural)
bihareke (feminine indefinite construct singular)
biharine (feminine indefinite construct plural)
biharekê (feminine indefinite oblique singular)
biharinan (feminine indefinite oblique plural)
بهار (Kurdish-Arabic)
бьһар (Kurdish-Cyrillic)
behar
buhar

Ji proto-hindûewropî *wósr̥.
Hevreha soranî بههار (behar), belûçî û farisî بهار (behar), goranî/hewramî wehar, farisiya navîn wehar, avestayî 𐬬𐬀𐬢𐬵𐬀𐬭 (vaŋhar)... sanskrîtî वसर् (vásar) û वसन्त (vasantá), hindî वसंत (vasant) û बसंत (basant)... latviyayî vasara (havîn), lîtwanî vãsara, rûsî/ukraynî весна́ (vêsná), çekî/slovakî vesna... danmarkî/norwecî/swêdî vår... latînî vēr, romanî vară, portugalî verão, spanî verano, (prima)vera, îtalî (prima)vera, fransî (prime)vère... yûnanî έαρ (éar), ermenî գարուն (garun)...
Peyv ji zimanên îranî ketiye gelek zimanên tirkîkî: azerî bahar, oyxurî باھار (bahar), ozbekî bahor, tirkî bahar, (ilk)bahar, (son)bahar, tirkmenî bahar.
;Çavkanî:
* Chyet, Michael L. (2003): Kurdish-English Dictionary, Ferhenga Kurmancî-Inglîzî, Yale University Press.
* Horák, Robin (2015): Sémantická motivace názvů ročních období v indoevropských jazycích [Wateya navên demsalan bi zimanên hindûewropî] (bi zimanê çekî)
* Kroonen, Guus (2013): Etymological Dictionary of Proto-Germanic.
* Mallory, J. P.; Adams, D. Q., editors (1997): Encyclopedia of Indo-European culture [Zanistnameya Çandeya Kultûra Hindûewropî], London, Chicago: Fitzroy Dearborn Publishers.
* Nişanyan, Sevan: Çağdaş Türkçenin Etimolojisi [Etîmolojiya Tirkiya Niha] (bi tirkî)
* The Tower of Babel - An Etymological Database Project [Birca Babilê - Projeyeke Danegeha Etîmolojî] (bi îngilîzî û rusî): http://starling.rinet.ru/
* Tsabolov, R. L., Ferhenga etîmolojî ya zimanê kurdî ["Цаболов, Р. Л.: Эмцмолоƨцческцц̆ словарь курδскоƨо языка"], Moskova, 2001-2010
* De Vaan, Michiel (2008): Etymological Dictionary of Latin and the other Italic Languages.

Bihar, havîn, payiz û zivistan.

Vê Biharê, wê biharê.

Biharan, her biharê.

Bihara bê, bihara were.

Bihara borî, bihara çûyî.

Par biharê.

Çû nêv-i baxê gul'izarEw buxçeya her lê biharLew bilbilan lê qal û şer.

Dermanê jara tu yî
Heyva li çarda tu yî
Sêva li dara tu yî
Gula bihara tu yî
Tîjî nûbara tu yî
Xutba l’mihdara tu yî.

Bihar e, êdî bihar e, Roza!
Gupik bi gupik in, gulî li darê.
Balinde di çerxa dîlanê de,
Serxweş in bi evîna biharê.


havîn

havîna (feminine definite construct singular)
havînên (feminine definite construct plural)
havînê (feminine definite oblique singular)
havînan (feminine definite oblique plural)
wê havînê (feminine definite demonstrative oblique singular)
wan havînan (feminine definite demonstrative oblique plural)
havînê (feminine definite vocative singular)
havînino (feminine definite vocative plural)
havînek (feminine indefinite nominative singular)
havînin (feminine indefinite nominative plural)
havîneke (feminine indefinite construct singular)
havînine (feminine indefinite construct plural)
havînekê (feminine indefinite oblique singular)
havîninan (feminine indefinite oblique plural)
هاڤین (Kurdish-Arabic)
һавин (Kurdish-Cyrillic)
avîn

Ji proto-hindûewropî *semh₂- (“havîn; sal”). Hevrehasoranî هاوین (hawîn), farisî هامین (hâmin), zazakî hamnan, ermeniya kevn ամառն (amaṙn), ermeniya niha amaṙ, sanskrîtî समा (sámā, “demsal”), îngilîzî summer, almanî Sommer, swêdî sommar...
;Çavkanî
* Horn, Paul. (1893): Grundriss der neupersischen Etymologie [Bingehê etîmolojiya farisî] (bi almanî). Strassburg r. 280.
* Watkins, Calvert, The American Heritage Dictionary of Indo-European Roots, Houghton Mifflin Co., 2007, çapa 2an, r. 75
* Etymonline. Online English Etymology Dictionary. <Etymonline> by Douglas Harper.
* Pokorny, Julius, Ferhenga etîmolojî ya hindûewropî ["Indogermanisches etymologisches Wörterbuch (bi almanî)"], Bern, 1959, r. 905

Ne dixan ma, ne toz û tebara havînê û payîzê ma.

2018, Eyüp Kiran, Dewrêşê Evdî Kulîlka Bilbizêk û Rim, Nûbihar, çapa 4an, r. 31, ISBN 978-9944-360-95-1