bînê dermên ji te neyê, kes ji te natirsê


bipirs ji kalê zemana û ji xortê geryayî

Guhartoyeke pirsa bike ji xortê geryayî û ji kalê zemanan.


bira bira ye bazar xiya ye

Guhartoyeke bira biratî ye, bazar beyantî ye.


bira dilê meriv xweş be, bira balgiyê bin serê meriv jî kevir be


birçî ji harbûyiyan xirabtir e

Guhartoyeke hîn bûyî ji harbûyan xirabtir e.


birê ji birê hez kira, jinê birê ne dibir


bîrê me avdar e, xortî me sazdar e, dengbêjî me navdar e


birîna li hogira, bîna ( mîna ) derba li kevira


birîndar bi birîna xwe zanê

Guhartoyeke birîndar bi êşa birîna xwe dizanê.


birîndar bi êşa birîna xwe dizanê

Guhartoyeke birîndar bi birîna xwe zane.


biroşê ko parê min tê da nebê zêhêr têda bê


biryara xirap ji dudiliyê çêtir e

Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.


bizin bi bizintiya xwe berî bimexelê ciyî xwe vedidê

Guhartoyeke bizin, bi bizintiya xwe, berî bimexelê cihê xwe çêdike.


bizin difkirê bi halê xwe, şivan dikeve xema beza xwe


bizina belek, şivanê kulek, êvarê bi hev re dibin yek


bizina ku tu çiçka nemêjînî , şîr bernadin


bizinê ling hilanî, karê ling li şûnê danî


bizna şîrdayî û lingê xwe li biroşê dayî


biznê hişk didoşê, pez tine ye rûn difroşê


boxanî ji gayî cot ra namînê

Guhartoyeke çavsorî ji gayê cot ra namîne.


bû ava berfê, kes nizanê bi ku da çû

Guhartoyeke bû ava berfê, kes nizanê kude çû.


bû kûçkê hêkêd pîrê di pînkê da xwarine newêrê werê mal


bû sipiya di ber piziya de

Guhartoyeke tu bû sipiya di ber pizyan de.


bûk bi dilê zavê ye, çi karê gundî û cîranan pê ye


bûk di kincî sor de, qiçik di ber şîr de


bûk di sorik da, zarok di zerik da

Guhartoyeke bûk di sorik de, zaro di lorik de.


bûk li ser hêspe, hefsar di deste, kes nizane ji bo kê qismete


bûk tasa zêrînî bîne, wê bi xwe tê de nan bixwe


bûka bi def mîna rûnê bi kef û bûka revandî mîna rûnê helandî


bûka ser hespê ye, kes nizanê qismeta kê ye

Guhartoyeke bûk li hespê ye kes nizane risqê kê ye.


bûkê tune zar ziman, xesuyê tune dîn îman


bulxur kişî bi legana, tiştek neket nav dirana


bûne gurê mûsa, xwe bi xwe bi canî hev ketine


bûye kerê di aşê qabê de carekê ceh xwariye, heroj derê û tê


bûye kuriyê bûtê, şeş mehîbû çiwalek genim radikir, yeksalî bû nikarî nîv çiwal rakira


bûye kurriya mala hisê abo, tim li aşê qabê mistek ceh xwarî


bûye roviyê min ji mirîşkên xwe re tîmar kirî

Guhartoyeke tu bû wek roviyê me ji mirîşkên xwe re tûmar kirî.


camêra gak û nanek li ba yeke

Guhartoyeke camêra, nanek û hespek li ba yek e.


camêra tu di ber re wîne, î xerab tu jê bixwaze


cara car bê dewê te li dar bê

Guhartoyeke cara car bê, dewê te li dar bê.


carê werne ber caran, kerî reş ê bi xwe bizire û were ber baran


carekê li nalê dixê carekê li sim dixê

Guhartoyeke carekê li nêl dixe, û carekê li mêx dixe.


Bi her du serîyan re jî dide distîne alîyê wî ne dîyar e û mirov di wê mijarê de nikare pişta xwe bide wî


carekê tiştek li gurdî ket, zû dûzan nabê


carekê xatir, carê din xatir, carê sisi yê çatir- patir


carina jehr jî dibe derman

Guhartoyeke dem heye ku jehr jî dibe derman.


carina kevrî mera pê qayil nabe serî mera dişkîne


carina şîretên herî baş ji mirovên herî xirap derdikevin


carna mirin dibe zêrê zer, lê bi dest mera nakeve

Guhartoyeke carna mirin dibê zêrê zer, lê bi dest mirov nakevê.


caw cawê te ye, meqes meqesa te ye

kar û zerar ji te re ye çer hezdikî wer biryarê bide


cawê bi kutan bê, şaşiyê li serî mêra bê destê bi destî jina bê


cêh dide yekî gênim jê distîne

Guhartoyeke ceh didê yekî, genim jê distîne.


ceh kera şamî dike, xizanî mêra ketî dike


cejna salê bi salê re dere

Guhartoyeke cejna salê, bi salê re dibuhurê.


cerê avê li riya avê dişkê

Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.


cifût deyndar· bûn, defterêd kevn vedikin


cih heye ko xebernedan ji xeberdanê çêtir e


cila bi malê gerek be, li mizgeftê herame


cila ko ji mala te re gereke, bi ber camiyê veneke


cîranê mera bi xêrekê be, mera bi heft xêra ye


cîranê nêzîk ji birayê dûr çêtir e

Guhartoyeke cîranê nêzîk, ji birayê dûr çêtir e.


cîranê xerab bihêle, diranê êşyayî bikşîne


civata çûka li ser garisî meye

Guhartoyeke şêwrê çûka li ser garisî me ye.


ciyê destê te herê yê, lingê xwe jî têxê yê

Guhartoyeke cîhê destê te heriyê lingê xwe jî têxiyê.


ciyê gorna miriyê te lê nebin ne warê te ye


ciyê ku rovî te lê girêdin û mişk te berdin ji xwe re meke war


coko lawo rabe bileqitînehavînê bibhorê kar namîne


cotkaro tu çi di çînî ger şîn bê tê bibînî


çar tişt hene serhişk mirîşk û mişk mar û dûpişk


çare çele, sî-û-neh bi êqilin, yek bi çov e


çare li her tiştî dibê, li dil û mirinê nabê


çav bi çava dikevin belê çiya bi çiya na kevin

Binêre çiya bi çiya nakevin, çav li çava dikevin.


çav bi xêret in, lê dest û ling mixenet in

Guhartoyeke çav bixîretin, lê dest û ling mixenetin.


çav ji çava şerm dike, bertîl kevira nerm dike


çav li deriya, xulî li seriya

Guhartoyeke çav li deriya, xwalî li seriya.


çavê kêrî neyê, tilya xwe li bin bide û derîne


çavê ku li deriyê xelkê be, timî birçî ye


çavê nalbendan li simê hespan e

Guhartoyeke çavê nalbenda li simê hespan e.


çavê şeliqî ji yê kor çêtire

Guhartoyeke çavê kul, ji yê kor çêtir e.


çavê tirsonek sîngê sipî nabîne

Guhartoyeke dilê tirsonek sênga gewr nabîne.


çavê xwe veke bextê xwe seke

Guhartoyeke porê xwe veke û li bextê xwe seke.


çavêd li hêviya bira kor bibin

Guhartoyeke çavêd li rêyê te mila kor bibin.


çavsorî ji kesî re namîne

Guhartoyeke çavsorî ji gayê cot ra namîne.


çawîr rabû bi bosta, şagirta da ser hosta


çaxa cwanbûm, bi tîr û kevanbûm, lê çaxa pîr bûm bi kul û hesretbûm


çaxê qufirê derbaz bû, di kokê kîrî xwe bide


çêl salî xwe ragir, dijminî te ê bi xwe bimirê

Guhartoyeke çêl salî xwe ragre, dijminê te wê bi xwe bimire.


çêlekek bi şîr ji deh mihên bê şîr çêtir e

Guhartoyeke çêlekek bi şîr, ji deh mihê bêşîr çêtir e.


çêlemar bê zihêr nabin, mêrêd çê bê yar nabin


çêlkê qirkê mezin bûn, risqê qirkê qut bû


çêre çiqas nerm bibe di bin kevirda nasekine


çêyî kir bi xwe kir, xirapî kir bi xwe kir


çi bêjî jî li bejna siwarê min tê

Guhartoyeke çi bêjî jî, li bejna siwarê min tê.


çi bi reng e, kanê heft şîva di biroşekê da bikê, û yek bi yekê de venedê


çi bi serî mera werê ji dev û zimanî mera ye


çi bikê dev û zimanê dirêj dikê

Guhartoyeke çi bikê, dev û zimanê mera dikê.


çi dîlana mîr tê de, çi girara şîr tê de

Guhartoyeke çi dîlana mîr têde, çi girara şîr têde.


çi hat meydanê, emê çekin hebanê, (mebest emê bixwin)


çi tê serî quling, ji qarîna quling e

Guhartoyeke çi tê serê mirov ji zimanê mirov e.


çil ( çel ) tajî yên te nikarin xirnikekî (çêlkê kêrguh) min rakin


çilê reş debarê diqedîne li gayê beş

Guhartoyeke çilê reş, debarê xilas dike li gayê beş.


çima î te can e, î min behcan e

Guhartoyeke çima yê te can e, yê min bacan e!.


çiqa mirîşk tawli dibê, weqa kûn teng dibê


çiqas bibî mîr, xwe neke ji bîr

Guhartoyeke çiqas dibî mîr, xwe neke ji bîr.


çiqas sing bikut tu weqas cihêr pêvedikê


çiqas tu kûçik kevirkê, ê weqas bi hewt hewtkê


çiqasî hevalên te pir bin hindik e, dijminê te yek be pir e


çira ji kora re def ji krra re bê fêde ye ( bê sode )


çîroka bizê ( biznê )li xweşiya pîrê nayê


çivîkek girtî ji qazek çolê çêtir e

Guhartoyeke çivîkek girtî, ji qazek çolê çêtir e.


çiya bi çiya nakevin, lê çav li çava dikevin

Guhartoyeke çiya bi çiya nakevin, çav li çava dikevin.


çiya çiqas bilind bin, illem rê vêdikevin


çiya rastî çiya natên lê mirov rastî mirova tên


çiyayê bê gul weke mirovê bê dil

Guhartoyeke çiyayê bê gul, weke merivê bê dil.


çiyayê bilind, bê dar nabe, keça gihîştî, bê yar nabe


çiyayên bilind bê mij nabin, newalên kûr bê av nabin


çû heyfa bavê qûn li ser kir

Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.


çû kerê xwe bi ker da û perê xwe bi ser da

Guhartoyeke çû kerê xwe bi ker da, û perê xwe bi ser da.


çû mala derwêşa, jêre danîn mastê gamêşa


çûçik çiqasî bifire, gava avê vedixwe li xwedê dinêre


çûçik wê li çolê bi hevgirin, û di nav garisê me de wê li hev werin


çûk ê li nav garisî axa şer bikin, wê werin li nav garisî fuqara li hev werin


çûka wîçwîç danî, tu bi tiştekî nizanî te mala xwe xera kir û mala me li ser danî


çûme şikefteka tarî, tijî tê de gopal in, yekî wisa nebû destê xwe bigrim


çûyî bajarê koran çavekî xwe bigre

Guhartoyeke çûyî bajarê koran, çavekê xwe bigre.


damarêd meriyan di erdê de nînin ku bi axê bijîn


dandinê ji dil di dayînî destan re xiya ye


dar bi berê xwe, mirov bi nanê xwe

Guhartoyeke dar bi berê xwe, mêr bi navê xwe.


dar bi hilmiştinê, mirov bi serşuştinê

Guhartoyeke dar bi hilmiştinê, mirov bi serşûştinê.


dar ji ziravî dişkên, mirov ji stûrî dişkên


dar li ser rihên xwe şîn dibe

Guhartoyeke dar li ser koka xwe şîn dibe.


dar û devî bi guhun

Guhartoyeke bi şevê dar û devî bi guh in.


dar û kulavê min, rehme li dê û bavê min

mêzekir kes pesnê wî/ê nade bi xwe pesnê xwe dide


dara ko tu bi xwînê avnedê, berê şêrîn nade


dara sêv pêve, kevirê herinê ji virve wêve


dara xwezi ya şên nabe

Guhartoyeke dara xwezi yê ti car şîn nabe.


darbirro dara bibirr, lê omîda xwe ji xwedê nebirr

Binêre dar biro dara bibir, ûmîda xwe ji xwedê nebir.


darê xoxê ne tu dar e, jinê bi mêr ne tu yar e


daweta mîra gir e li feqîra

mîr guh nadin karê xwe xulam û mirêbe xwe ji bona karê wan dikujin


dawiya pevçûnê dijmaniye, dawiya dijmaniyê poşmaniye


dayê belayê, xuşkê tehlayê, jinê were kolana minê, ez te bigerînim li welatê dinya yê


dê bû dêmarî, bav jî dibe bavmarî

Guhartoyeke dê bibe dêmarî bav dibe bavmarî.


Dê gote: keça xwe, neçe nav geda, keçê got: dayê te ji zû de gotiba


dê û bav berî li zaroya, zaro berî li çiya


dê û dotê şerkir, aqilkêma bawer kir

Guhartoyeke dê û dotê şer kir, bêaqilan bawer kir.


debar li her tiştî dibê li kezebê nabê

Guhartoyeke çare li her tiştî dibê, li dil û mirinê nabê.


dêhn ne dêhnin, ê ji wan bawer dike dêhnin

Guhartoyeke dêhn ne dêhn in, ê ji wan bawer dikin dêhn in.


dêkê diza du tirra dikê yek ji kêfa re yek ji tirsa re


dêlik bi ba ye, kûçik li ba ye

Guhartoyeke dêl bi ba ye kûçik ji badaye.


dem qoriqî tirş şîrîn dike

Guhartoyeke dem, tirîyê tirş şêrîn dike.


dema bextewerî nebe dost, feyde nake gera bost bi bost


dema hirç pîr bû kudik bi gunkan dilîzin


dema ker bikeve heriyê, ji xwedî zeximtir kes tune


dema nimêjê kîrê mile rabû

Guhartoyeke dema nimêjê, kîrê mile radibe.


dema siod hate serî, bila bizirrê weke kerî, xelk dê bêjin çi xoşmer î


demek ji demê re, demek ji kêfê re

Guhartoyeke demek ji demê re, û demek ji kêfa dinê re.


dengbêj ku dest danî ber guhê xwe gereke zanibe bi kîjan kulamê de ye


dengê daholê dikê, mala dawetê nizanê

Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.


dengê def û zirnê gumegum e, serî xort û keça bi şaş û kum e


dengê defê kiriye, lê nizanê li kîjan aliye


dengî defê ji dûr ve xweş e

Guhartoyeke dengê defê ji dûr ve xweş e.


dengî dîk narê yê

wer dane ser hev xanî heta ber maxa tije bûye


dengke tu dicerisê, deng meke tu dikerisê


derban ji derblêketiya bipirse

Guhartoyeke derdan, ji derd vêketiya pirske.


derd û kulê me ne besbûn, derdê te jî bi ser de


derdê dilan hûr e, kûr e, dûr e

Guhartoyeke derdê dilan hûr î kûr î dûr î.


derdê dilketinê da ser derdê mirinê

Guhartoyeke derdê dilketinê, da ser derdê mirinê.


derdê feqîra nan e, derdê axa kêf û dîlan e


derdê hewiyê da ser ê xwasiyê

Guhartoyeke derdê hewiyê, da ser yê xwesiyê.


derdê hewiyê pir giran e, derdekî bê derman e, ya ku bi sêri nehatibê nizane


derdê jina ku seriyê xwe li ser du balgiya diye nayê kişandin


derdî te ne ji bena dibê, ne jî ji werîsa


derê mî lê tu nebin, bizin ebdilkerîm axa ye


derewan meke, ger te kir jî bira cefî te bike


deri yê xerata ( textbirr ) bi bena girêdayî ye


deriyê gomê vebe berx ber bi mêşinê, kar ber bi bizinê dere


deriyê xwe bigre û darekî di paşxe, cînarên xwe diz dermexe


deriyî xwe veneke, gazina li cînara neke


dermanê her tiştî xwedê ye, dermanê xwedê tine ye


dermanê xwastinê dayîn e

Guhartoyeke dermanê xwestinê dan e ( dayîn e ).


dervayî min xelkê dişewtînê, hundirî min min dişewitînê


derwêş dizane çi di hebana derwêş de heye


derya bi çelpandinê devî kûçkekî nalewite


deryê xwe bigire, cîranê xwe diz dernexe


dest di ser desta ra hene ta mala xudê

Guhartoyeke dest di ser desta re hen in, heta mala xwedê.


destê merdan dermanê derdan

Guhartoyeke destê merdan, dermanê derdan.


destê min didize, dilê min dilerze

Guhartoyeke destê min dize, dilê min dilerize.


destê reht li ser zikê peht

Guhartoyeke destê xebitî li ser zikê têr e.


destê rihet li ser zikê birçiye

Guhartoyeke destê vala li ser zikê birçî ye.


destê rûs (rût) nedane ser zikê birsî ( birçî )


destên camêran dirêjin ,( ango yê ko li mala xwe camêr be li mala xelkê jî bi serbestî dixwe )


destî westayî, li ser zikê têr e, destê vehesiyayî li ser zikê birçî ye


destî xwe mexe her qulekê, qul hene mişk tê da ne qul hene mar tê da ne


dev dibê, guh nabîsê

Haya xwe pê tune ku çi dibêje ji ber ku her dibêje


devê hobê virra, kûna hobê tirra nayên ser berra


deve ji hev dûr diçêrin, lê guhêd xwe li ser hev in

Guhartoyeke hêştir ji hev dûr diçêrin lê guhên xwe li ser hevin.


devê xelkê ne doxîna mirov e ku mirov girêde


devê xwe hûmeke virra, qûna xwe hûmeke tirra


devî hebe wê bibe dar, xwelî li serê bêwar


devî pala, didin hûr deviyan

Guhartoyeke devî, pala xwe didin hûr deviyan.


devî te tije xwîn bê, li ba kesî tif neke


devî te tiji xwîn bê, li ber dijmin velû meke


devî xelkê ne kûna mera ye, ku mera li ser rûnê


devî zû dibe dar, xulî li serî merî bê war


dew birayê mêste

Hin tişt hene ku neşibin hev jî heman tişt in


dew ê bi derman bê, caw ê bi kutan bê, şaşiyê li serî mêra bê, dest ê bi destî jina bê


dewaran nekirre li nîsnê, jinan nebjêre li dîlanê

Guhartoyeke dewaran ne kire li Nîsanê, jina ne bijêre li dîlanê.


dewî ceribandî çêtir e ji mastî ne ceribandî


dewran tim bi dor e,geh li jêr e, geh li jor e


dewsa şêran kund dike sêran

Guhartoyeke li dewsa şêran, kund dikin sêran.


dewsa şûran rehet dibe, dewsa gotina rehet nabe


dêya kabciya du tira dike, yekê ji kêfa çîft re, yekê ji tirsa zirt re


dezîkî jê bikşîne hezar perspan wê jê bikevê


di civatekê da çêrê marekî bibe, di wê civatê de çêl çêrok mara wê werê hewaldan


di destekî de ar e, di destekî de pûşe ye


di havînê de rez û pez, di zivistanê de agir û ez


di kefçîk av de difetisê

Guhartoyeke ez di kefçîk av de difetisim.


di navberê mêraniyê û qelsemêriyê de mûk e


di pê bandevê (barana xurt) re tim ga di axira ke


di tengiya da jî deryê nemerdan nekute

Guhartoyeke di tengiyan de jî, deriyê nemerdan nekute.


dibê deve çima stûyê te xwar e, dibê çiyê min li kar e

deveye boynun eğri demişler nerem doğru ki demiş


dibê dewlemendo pîroz be, dibê feqîro te ji ku anî


dibê ez xadim im, tu dibê çend zarokê te hene


dibê kûsî tu çima pîsî, dibê li eniya min nîvîsî


dibê te dinya çawa dî, dibê li gorî dilê xwe


difirrî per pê ve nîne, darît pê pê ve nîne


digerî li dewleta lez, xweyîke rez û pez


digurije, nabare

Weke ku dikê bike xuya dike mirov lê guhdarî dike dibîne ku ne yê kirinê ye


dijmin mezelê meriyan vedide, dost meriyan vedişêre


dijminahî bi nermî, bazar bi germî

Guhartoyeke dijminayî bi nermî, bazar bi germî.


dijminê bavê nabe dostê lêw

Guhartoyeke dijminê bava nabin dostê lawa.


dijminê bi fam , ji dostê bê fam çêtir e


dijminî dujmin doste, dostî dujmin dujmine


dijminî te gêrekek bê jî, xwe jê biparêze


dîkê çê di hêkê de bêlî ye

Guhartoyeke dîkê çê di hêkê de azan dide.


dil bi dil zane

Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.


dil dixwazê taqet tune ye

Dilê wî/ê dixwaze ku biçe/bike belê rewşa wî dest nade ji bo wê nikare biçe/bike


dil ko neşewitê, hêstir ji çava naşemitê


dil neke jina bi mêr, diçe mal dike ji bîr


dil şûşe ye, ku bişkê nacebire

Guhartoyeke dil şûşe ye, ku bişkê cebar nabe.


dilê mêvên ji mêvên tenge, dilê xwediyê malê ji herdiya tenge


dilê xezeb mirov naghijîne mexsed û mirada


dilê yekî goşt xast got: guhid dehşikê wek êd kêrgiyê ne


dilî şivên bixwazê, wê têlme ji nêrî bikê


dilî tirsonek sîngî gewr nabîne

Guhartoyeke dilê tirsonek sênga gewr nabîne.


dilketin xwaş e bi xortaniyê, zozan xwaş e bi goçeberiyê


dîn dîna dibînin, şivikên xwe vedişêrin

Guhartoyeke dîn dînan dibînin, şivikên xwe vedişêrin.


dinê nêrdewane, hink têre hildikşin, hinek têre dadikevin


dînî tazî giş nasdikin dînî bi kinc tu kanibê naskê


dinya bûye kes, tu kes negotiye bes

Guhartoyeke dinya bûye kes, kesî negotiye bes.


dinya xan e, bazirgan bar dike û xan dimîne li şûnê wane


dirêj nezane kinik ê awane orte-qalib baş-bîlane melhema dilan e dermanê derd û kulan e


direw (derew) li biyaniyê, pesin li pîriyê


dîwaro min ji te re got, bûkê tu guhê xwe bidê yê


dixwazê mirîşkê xwe bi qazid xelkê re bifirînê

Guhartoyeke dixwaze mirîşkên xwe bi qazên xelkê re bifirîne.


diya zavê lotika hildidê, diya bûkê navika (navkutka) hildidê


diz ji malê bê, ga û golik di derî re derdikevin


diza ji diza dizî erdê û ezmên ji hev pirsî


dizê malê ji malê be ga di kulekê re derdikeve


dizi li xidiro, sond li bekiro

Guhartoyeke dizî li xidiro, û sûnd li bekiro.


dolaba hebîbê necar, xewke wek hercar, şev yek e dergeh hezar


dost malê xwe nadin mera, lê riya dirist raberî mera dikin


dost mera digrînin, dijmin mera dikenînin

Guhartoyeke dost mirov digrînin, dijmin mirov dikenînin.


dost ne dostêd dewata ne, dost dostêd ber derî hepsa ne


dostê bi xêr ji birayê bê xêr çêtir e

Guhartoyeke filakî bi xêr, ji birakî bê xêr çêtir e.


dostî şahiya ne dost e, dostî tengasiya dost e


dostika kevin hespê zînkirî ye

Guhartoyeke dostê kevin hespê zînkirî ye.


du gayê yekî hebûn, yek bi zorê dikirin koxê yek bi zorê ji koxê derdixistin


du mar di qulekê de dibin, du mal di malekê de nabin


du mişk bi hev re ji qulekê derketin, yekî ji yê dî re got


du seriyê ne wekhev, naçin ser balgîkî tev


du textik û bizmarek

Ne avahîyeke saxlem ku ji ber û gislûhecê hatî çêkirin bûyîn

Avahîyeke bêhîm û bi dep û daran hatî lêkirin bûyîn


dudiyan got kumî te ne li serî te ye, dêst bavêjê


dudu por dirêj ji yekî ser filûs şê dixwazin


dunya bi tirra bata kirrîn, kera wê bikiriya


dunya çû bi ser nîvro ve, hîn golik bê av e


dunya dûvê berên e kê pê zanî li ber wîn e


dunya gulek e, bîhnke û bide hevalê xwe

Guhartoyeke dinya gulek e, bêhn bik û bid hevalê xwe.


dunya qenc e ji şêra re, xweş milk e ji mêra re, ava bûye ji xêrê re


dunya sersiya dara ye, ge li vira ye ge li wira ye


dunya wê bi rez bê, dimis wê bi derman bê


dunya xan e û man e, hin çûne û hin mane, ê mayî jî mêvan e


dunya xeyar e, ya bi te ra ye, ya di te ra ye


dûpişk bi yekî vedê, nalikê germ bikin û bi ser din


dûvê kûçik heft salan kirin qêlib ku rastbikin hîn movkek ket ser


dûvê qantirê ye, ne kin dibê, ne dirêj dibê

Guhartoyeke dûvê qatirê ye, ne kin dibê, ne dirêj dibê.


dûvê rovî jêkî dîsa jî rovî ye

Guhartoyeke teriya rovî jêke, dîsa jî rovî ye.


ê bin sekinî, ê ser ne sekinî

ewê di tade yê xisirî ye yan neheqî lê bûye dengê xwe nake mirovê neheq yê sûcdar nasekine bong dibe mazlûm dengê xwe nake zalim bi kirinên xwe qîma xwe nayîne


ê devê wî bi şîr şewitî bê, pif dêw dikê


ê ewîlêd xwe hene bila loma li gidiya nekin û id qîzid xwe hene bila loma li reviya nekenin


ê havînê serê wî keliya, zivistanê qaska wî dikele


ê here masiya divê qûna wî şilbibe

kesê ku here masî girtinê, yê qûna vê jî ter bî


ê ji min bê wê li ber tifika min bê

Guhartoyeke ê ji min bê, wê li ber tifika min bê.


ê ji şîr tirsî, pife dêw dike

Ji bûyerekê dersa xwe girtîbû loma bi tidarek tevgerî


ê ko deva xwedî bike deryê xwe bilind dike


ê ko deveyan bikire divê serdara xaniyê xwe bilind bike


ê ko gelaciya li ba te bikê, wê gelaciya te jî li ba xelkê bikê


ê ko here nêçîra masiya wê qûna wî şil bibe


ê ko sifra bavê xwe nedîbê lome lê nabin


ê ku bi şora jinê be, wê li sira mirinê be


ê ku guh bide şora jinê, wê bibihîze xebera mirinê


ê kuspê dikute bi du qurşa ye, ê ko jê re ha ho dike bi çar qurşa ye


ê ma li benda salê, wê li benda mehê jî bimînê


ê mêr pê dadayî xew kir, ê birçî xew ne kir

Guhartoyeke yê mar pêdada xewkir, yê birçî xewnekir.


ê mera riswa dike ziman e, ê mera distrîne ziman e


ê pê zanî kuftak xwe hilanî, ê pê nizanî kufta des xwe danî


ê pey ket digre, ê dinale dimire

Guhartoyeke yê pêket digre, yê dinale dimre.


ê rind vê yar-dost nabin, ê pîs jî vê derd-kul nabin


ê savar çand jî mir

Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.


ê vî ne bigre, ne berde (pê bawerî nabe)


ebemil giş mêr bana, sersipî giş jin bana, dinê xera dibû


ege riyê lawê te derketin, tê riyê xwe berdî


eger hinek mirov ker nebin, wê qîmeta kera zêde bûna


eger mera guh bide xelkê, mera wê rêkê mala xwe şaş bike


eger mera li ber avê çû, mera destê xwe davêje kevzê


eger mirî melûn nebît, qebir lê teng nabît


eger ortaqî rind bûya, wê du mêr bi jinekê bûna


eger te xuliyek li serê xwe kir, qe nebe bila alîyekî porê te biqijile


eger tirî pir bû, li cem rûvî dibe qoriq


eger tu çûyî ciyê biyanî xwe hebis bike wekî şêrê kavilan


eger tu kê xwe bighînê dijminê xwe, ji destê wî re tu xwe nêzîk bike


eger xêr bê welatekî, wê bighêje hemî cihê welat


em dixwin nanê sêlê, mêrik dixwe nanê êlê


em li pey bihna kebaba çûn, em rastî daxdana kera hatin

vardık kebap kokusuna gördük ki eşek dağlıyorlar


em xursîne, ji malbatê em tivingcî ne, dwazdeh mal in sêzde risipî ne


ên ne ji hinava, nayên ber çava

Guhartoyeke yê ne ji hinava, nayê pêş çava.


erd birinc be, av rûn be, ko xwedî tine be wê zû xelas be


erdê têr cot û bidar bike, erdê te têr nan bike


erdê têr tov bike erd wê te têr nan bike


erdî xwe li ser desta ye, li ku baran barî li wira ye


erê pîr e lê fîstanî xwe bi heft qirma ye


êşa tiliyê wek derdê hewiyê

Guhartoyeke êşa tiliyê derdê ( yan: jana ) hewiyê.


eşqê bor e bor e, ji wî were xelkî kor e


ev şivana ji vî pezî ra pir e, ev gavana ji vê naxirêra pir e, ev giriya ji vî mirî re pir e


êvara çekirinê qaliqî pîvazê ber derî neçê ye


êvara rijandinê avê germ ko pê serî hatine şuştin berderî neçê ye


êvarêd înê meriyan têrnakin

Guhartoyeke êvarên înê mirovan têr nakin.


evîn derya ye, yê ku bidî nav, diçe av û av


ew miriya, ne hêja ye wan giriya

Guhartoyeke ew miriya, ne hêjaye van giriya.


ew riya te berê xwe da yê ez jê hatime

Guhartoyeke ew riya ku te berê xwe dayê, ez jê hatime.


ewê destê xwe bêxe ber guhê xwe, ew dizane dê çi bêje


ewrî xur-xur pir jê bê carina baran jê nayê


ez axa, tu axa, kî golika bibe nav baxa

Guhartoyeke tu axa, ez axa, wê kî golika bibê nav baxa.


ez berê gul bûm baranê li min kir ez şil bûm


ez bi şev lê digerîm, bi ro bi des min ket


ez çi dibêjim bilûra min çi dibêje

Binêre ez çi dibêjim, bilûra min çi lêdixe.


ez çi dibêm tembûra min çi dibê

Guhartoyeke ez çi dibêjim, bilûra min çi lêdixe.


ez çiya tu çiya, kî wê ji golik re here giya


ez çiya, tu çiya , golik mane bê giya

Guhartoyeke ez çiya û tu çiya, golik man bê giya.


ez dên dikutim, intinî ji te tê

ez di tenganîyê de me deng nakim tu di rihetîyê de ye çima digazînî?


ez hêdî diçim bela dighêje min, bi lez diçim ez dighêjim belayê


ez li ezmên li te digerîm, min tu li erdê dîtî


ez ne dikim nêçîrê, û ne dihêlim kew biçêrê


ez ne hêja me tenak genim, bi her kesî jî dikenim


ez ne hêştir im ku bi du ciyan şerjêbim (serjêbim)


êzdî bi simêla tê naskirin

Guhartoyeke mêrkê êzdî bi simbêla tê naskirin.


êzdî kirasê sipî ye gereke deq lê nekevin


ezê ji kîs xwe nên bixum û aqila bi xelkê dim


ezê pir buxum, zikî kê jî dêşê bila bêşê


ezmanê dirêj darkokê serê xudanî ye

Guhartoyeke ezmanê dirêj darkûkê serê xwudanî xwe ye.


falên qereçiya wek hev in

Guhartoyeke kirinên qereçiyan wek hev in.


fata por bi rişk e, bi quroşekî paleyê diçinê bi du quroşa quncirka ji xwe jê dike


fata şikakî carê bi awakî

Guhartoyeke fata şikakî, carê bi hawakî.


fêda gavana, niyandina kera ye

Guhartoyeke fêda gavana, siwarbûna kera ye.


felek, hinek qawîna dixwin, hin jî keleka


xizan çûn xwe daleqînin, dîtin ko dewlemend li ba dibin


feqîr çû diziyê, heyv ji êvar de derket

Guhartoyeke feqîr çûn diziyê, hêv ji êvarê ve derket.


feqîro tim bê te rûyê xwe reş kir, rabe ser kab û nîvê

Guhartoyeke rebeno tim be te rûyê xwe reş kir, rabe li ser kab û nîvê.


fermana deva hat rovî baz da

Guhartoyeke fermana deva hat, rovî bazda.


fedokî li mêran nayê, kenokî li jinan nayê

utangaçlık erkeğe hayasızlık kadına yakışmaz


filan kes bînî (wekî) mûyekî ji mêst derket


filan kes dipijiqe wek encûrê kera, ( ango gelekî rû thel û tirş e )


filan kes dûvê qantirê ye ne kindibe ne dirêjdibe


filan kes ger kumê serê wî kesk bibe jî, şor jê nayên bawerkirin


filan kes î bin teştê ye (qird, mar, î ne çê,)


filan kes kerrika dicû ( şorêd boş dikê )


filan kes lingekî xwe li wê dinê ye, yekî li vê dinê ye ( bi awakî nêzîkê mirinê bû ye )


filan kes ne ji defê re ne ji zurn ê re dibe


filan kes pirrî bi kelema de berdide ( ango dîn e)


filan kes pisîka dûv bi agir e ( diçe ku wir agir dike )

Guhartoyeke filan kes pisîka dûv bi agir e ( diçe ku wir agir dike).


filan kes rêka dipîve

Guhartoyeke filan kes rêka dipîve ( virde wêde digere û kara nake ).


filan kes sepetê xwe sêreke ( bê hiş e, derewîne


filan kes teniya bi done ( teniyê bi don zû ji mera nare )


filan kes tiştî nake hewşê (naponije nafikire )


filan kes vingving a mêşê di kundir de ye


filan kes wekî kurka tim di ser hêlînê( hêkê )de ye


filan kesî derpiyê xwe di govendê de naskir


filan kesî wek tu mûyekî ji nav hêvîr bikşînê ez ji nav çopilmê derxistim


filan keso çav li dere

Guhartoyeke filan keso çav li roja reşe.


firfirka li ber til e çep û rast diftile

Guhartoyeke firfirka li ber til e, çep û rast diftile.


fîşto qiçik li ku hîşto

Guhartoyeke fîşto qiçik li şûn xwe hîşto.


ga dimirê çerm dimînê, merî dimirê nav dimînê

at ölür meydan kalır yiğit ölür şanı kalır


galgala ko ket nav dev û dirana, wê bigere li bajar û şaristana


gava dê bibe damarî, bav dibe filê gavarî


gava hebê mêvan î, ger tinebe golikvan î

Guhartoyeke gava hebê mêvan î, tunebe golikvan î.


gava kûçik bezya gur, gur mir

Ji xwe dikir bibîya destê wî/ê bû hincet


gava mêvan tên pehra xwe jî bi xwe re tînin


gava xwedê bide ha rakeve, ha rakeve, gava nede ha li bakeve, ha li bakeve


gavan bê axe nabe, lê axe jî bê gavan nabe


gavan ber bi mal e, jina gavan şixulkar e

Guhartoyeke gavan ber bi mal bû, jina çavan şixulkar bû.


gavkirinê di ser landikê ku zarok tê da xewkirî ra ne çê ye


gayê dîn tim gulike, mêrê dîn tim zaroke


gayê enî beş e, kuda herê nav li dû duxuşe


gayê qut e, ne mêşa li ser xwe kiş dikê û ne jî li ser hevala


gayê zexel e, timî li mexel e

ben gidemem bendere alışmışım kaba döşek mindere


gayî pîr, di nav cwanega da, ji tirsê qûnê xwe ra boxaniyê dikê


gelekî ne şêrîn be, tu wê li dilê hevalên xwe xînê


genim ket çala, çetin tê mala

Guhartoyeke genim ku ket çala, çetin tê mala.


ger bi sertiya biba heso wê aş bigeranda


ger bi şuştinê sipî biba masiyê sipî biba


ger bi xewê biba kêsefis ê maleka xwe çê kira


ger bi xewê tiştek bi serketa kûsiyê bi serxista


ger bulxurî te kêmbê hinekî jê bifroşe û pê rûn bikire


ger bûm xwarina cinawira, bila şêr min bixwin ne rovî


ger cixarê tê bi alîkî şewitî, wer zanibe çûndinê rêyekê li ber te ye


ger def neyê ber gopêl , îş bêlî nakin

Guhartoyeke ku def neyê ber gopal, îş bêlî nabe.


ger dev ne devê te ye, çima tu deyn dikê


ger di çûkayî de li zarokên xwe nexî, tê bi mezinî li kabokên xwe xî


ger di riya avê de dişkê, pêlên mayî ji yên bihorî bêtir in


ger êrgan be mîr e, bijin be wezîr e, bav be kizîr e


ger gir bibên em çiyan e, wê golik jî bibên em gan e


ger hate ber tu bide der, û ger hate der tu bide ber


ger ji malê pir, hate ser kavirê kur ew jî ne lazim e


ger keç çûn mala mêrê xwe, mila ji bîrbikin xesyeta mala bavê xwe


ger mezin di mala de tine bin, kevrekî mezin wînin û di malê de dînin


ger mî ket deve di zikke ranabê deve bikevê miyê di zikke deveyê rabê


ger mirin hat li kal û cana napirsê

Guhartoyeke ku mirin hat, li kal û ciwana napirsê.


ger mirov li masiya bêt, qûna mirovî dê terr bît


ger mirov xirapa nebîne, başa bi bîr nayîne


ger ne fen e, ev çi ben e

Ger ku tu rast î ew amûrên fenan di destê te de çi digerin


ger pisîkê mişkekî xwe girt bêjinê pisîka me şêrekî xwe girtî ji bo dranê pisîkê netevizin


ger rabûnek miriyan heba, wê bi şuştinê rabana


ger rûmetî di mûyan de bûya, wê bizin hilfiriyana asmana


ger sêwiya xêr bidîta roja îdê zik nedêşan


ger simêlê lawa biderketin gerek bav simêlê xwe kur kin


ger şêr kaldibe, dibe qeşmerê roviya

Guhartoyeke gur pîr bibê dibê qeşmerê roviya.


ger te fîlerê xwe êxistin û li hev siwar bûn, wer zanibe çûndinê rêyekê li ber te ye


ger tê xweliyê li xwe bikî, bila xweliyek germ be


ger tu çû mêvantiya gura, kûçkê xwe bi xwe re bibe


ger tu nizanibê ji yekî zanê pirske

Guhartoyeke heger tu nizanibî, ji yekî zane bipirse.


ger tu yekî di xewnê da bibînê, balgiyî xwe wergerîn, wê ew jî te di xewnê da bibînê


gere çar lîtir qûna mere hebe, mera karibe bi çar qurişa tê de cî bide


gereke lîwanê devî meriyan hebê, ji bo her şorekê nekê


gereke mirov dost û dijminî xwe li serhev derkê


gereke mirov şa nebê bi malê gir û hûr û ne bi gerdenê stûr


geriye diriye

li pir welatan gerîyaye ji her deverekê dezgekî elimîye


gêrmiya xwe kiriye, û kefçiyê xwe pê hilpesartiye


gi bi nirînê têr bixara kûçka wê têr bixara


gi di ber dimsî pêximber ra derbasbê wê bêçiyê xwe vêxê


gi ne ji fesada ba, roviyê li çarşiya bigeriya


gi ne ji milawisa bê gur û mi wê bi hevra biçerin


gi te pişt xar kir, êd kevra di ser te kin pir in


gi werê qerezê, ti kes nikanê bi derbo re bibezê


giyayî hewşê tehl e

kimse kendi memleketinde peygamber olmaz


golkê bi du-sê makan carina birçî jî dimînê


golkî malê ji ga yî malê natirsê

Guhartoyeke golikê malê ji gayê malê natirse.


goreyî dêv sîlê lêxe

Guhartoyeke goreyî dêv sîlê ( şiqam ) lêxe.


goştî diziyê naxwê, lê nanî xwe bi avşorkê goşt duxwê


gotin em te têxin cinetê, got, roj ne xweş e


gotin feqîro! çima xizanî, got, ji nezanî


gotin filankeso baş e, çû di curnê gund de rî

Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.


gotin guro: çira stûyê te qaling e, got, ez bi destî xwe dikim û bi devî xwe jî dixum


gotin in hene zêr in, û gotinin jî hene zihêr in

Guhartoyeke gotinin hene zêrin, gotinin hene zihêrin.


gotin jojî, were ser xelîçê, go, bi girnîş e


gotin kerengo ciyê te li ku ye, got, ba zanê baran zanê


gotin kitkê gû yê te derman e, rabû rît û ax rada ser


gotin orispiyê çima avis nabî got, yek çê dike deh xira dikin


gotin roviyo çima xwe dihezînî got 'li min tê û ji min tê'

li vê dinyayê hin kesên wisa hene ku tevgera xwe bi rewşa xwe ve li hev tînin


gotin roviyo me tu kir serokê mirîşka rovî go

Guhartoyeke bi rovî ra gotin, me tu kir serekê mirîşka rovî go.


gotin, heye zêr e, gotin jî heye zêhêr e


gotina bikeve nav du lêvan, dikeve nava du gundan


gotina xweş bihara dila

Guhartoyeke şorek (gotinek) xweş bihara dila ye.


gotinê ji xwe meztir meke

Guhartoyeke gotinên ji xwe mezintir neke.


gotinê tu ji ku ye, go, dera ku min jin jê ani ye


gotinên mezina nexşên li ser beran e

Guhartoyeke gotinên mezina nexşêt berî ne.


guh didim ê bilor e, deng tê ji kûr e, pez birçiye li bûr e, ro bilind e av dûr e


guhê zaroka bêşin, dûyî cixarê hûfêkin yan jî bin guh bi derzîkê dax din êşê jê here


guhekî xwe bi bêjing ke, yekî bi serrad ke


gul bê istirî nabin, rind bê kêmasî nabin


gul hene gula winda dikin, kulin jî hene kula winda dikin


gur berî bighê nav pêz, devî xwe ji hev dikê


gur bi du pariya namire ( gavê kesek jinan bike didu vê gotoinê dibêje )


gur eyarî xwe çenakê

Guhartoyeke gur eyarî ( postê ) xwe navêje.


gur ji baranê bitirsiya wê ji xwe re kurk çêkira

Guhartoyeke tirsa gur ji baranê hebûya, wê ji xwe re kulavek çêkira.


gur ji gazîna bitirsiya, qe li çiyê ne dima


gur ji nêza nikanî hilkişya çîyê, digotin, hincî zik dagirtiye


gur ku dikeve nav keriya, ji kêfa re dev tê girtin


gurê di bin kevilê mî yê de ye

Kesên ne wekî xuyandina xwe ne Kesên wisa xwe xweş û nerm didin xuyandinê lê bi rastî ne weke ku dixuye ne Dema ku derfet lê bibîne bi her hawayî neqencî û xerabî ji wan tê Dema ku qala wan kesan dibe wê demê tê gotin ku 'Ew gurê di kavilê mîyê de ye '


guyê (gûyê) mişkan di qulikên dîwaran de pir in


hahekirin heye ga kedî dikê, hahekirin heye ga tor dikê


hat ji newalê bû xwedyê malê

Guhartoyeke hat ji newalê bû xwediyê malê.


hatin ji çol û çolistana, bûn xwediyê dar û daristana


havîn kerasê fiqara ye

Guhartoyeke havîn çû kerasê fiqara da dû.


havînê li ber siyê pal bidî, tê jî zivistanê zikê xwe mist bidî

Guhartoyeke havînê tu li ber siyê pal bidî, tu yê zivistanê jî zikê xwe mist bidî.


heblûr li yekî werin, li ber hêvê panzdeşevî bi sibirgê rêşke wê heblûr biweşin


hebûna îsê min hebe, wê pir hinga (tona) bike


hechecikê silava li hecêke

Guhartoyeke hechecikê! silavan li hecê bike.


hecî heciya dibînin li mekê, sofî sofiya dibînin li tekê, bênamûs bênamûsa dibînin li ekê


heçî bixwazê mala xwe bê west xirabikê, mila du jina bînê


heçî herê nêçîrê masiya, ê xwe bie nav kûntaziya

Guhartoyeke î ku herê nêçîrê masiya, ê xwe bidê nav qûntaziya.


heçî li ser sê singa bilîze, dê yek biçe têde


heçî neke xeberên mezinan, wê pêve bê du şaxên bizinan


hêfa dijmin li dijmin nayê

Guhartoyeke heyfa dijmin, li mirov nayê.


hefsarî şora tine ye, te bi kude bada wê wirde herê


heft avjenî kera hene dikevin avê her hefan jî ji bîrdikin


heft çîrokên hirçê hene her heft jî li ser hermiyê ne

ayının kırk türküsü var hepsi de ahlat üstüne


heft hevling ketin bin bêjingikê û gotin


heft hevling li ser doşekikê rûniştin û gotin


heft kiras orispiya hene yekî li xwe dikin şeşa li hevala dikin

Guhartoyeke heft kiras orispîya hene; şeşa li xelkê dikin, û yekî jî li xwe dikin.


heft kirîf bi gopalekî, heft mal bi arvanekî


heft kirîf li barekî hatin hev ku barkin hîn gotin


heft kulam hurçê hene, hemî li ser hulyan e


heft mêr kirin û ji derdî mêran re jî xeyaran dalêsê


heft pişt girêdayî ji yekî pişt vekirî ra kar dikin


heft soberiyê kerê hene, dikeve avê ji bîr dike


heftê û du derd ji sermê ne û derdek ji germê ye


heftyaro li ber çavan diyaro

Guhartoyeke heftyaro, li ber çavan diyaro.


heke mirov ji rezekî tiri xwaribe, nabe pişta xwe bidê yê


heke te bivî tu hebî tê nebî, heke te bivî tu nebî tê hebî


hemî tişt li bendê demê ye, lê dem ne li bendê tiştiye


henek dibin genek

Bi henekan dest pê kirin lê di dawîyê de bi qirika hev girtin


her berek li ciyê xwe bi qedr e

هەر بەرەک ل جیێ خوە ب قەدرە

every stone is valuable in its own place


her carê kûçikek birewê tu kevrekî bavê yê, kevir namîn in


her çûkek bi refî xwe ra difirê

Guhartoyeke her teyrek bi refê xwere difire.


her dîk li ser lûsî xwe bandide

Guhartoyeke her dîkek li ser sergo yê xwe qî dikê.


her gelîkî dengek jê tê, her gulekê bihnek jê tê


her giyak li ser koka xwe şîn dibe

Guhartoyeke dar li ser koka xwe şîn dibe.


her kes çi dikê ji xwe ra dikê

Guhartoyeke her kes qadî ye, ji xwe razî ye.


her kes dînên bê cil nasdike, esil ewe dîn bên naskirin bi cilan ve


her kes ji xwe razi ye, çi kizîr e çi qazi ye


her kezîzerek simêlsorek li ber e

Guhartoyeke her kezîzerekê simbêlsorek li ber e.


her kûçikek li ber derî xwe no ye

Guhartoyeke her kûçikek li ber deriyê xwe noye.


her mangak tê dotin, lê her şorek nayê gotin

Guhartoyeke her mangek tê dotin, lê her gotinek nayê gotin.


her nêr li mê sware, tenê gotina mê li ya nêr sware


her pêximberî berî dua li xwe kiriye

Guhartoyeke her pêyxemberî berî lav li xwe kiriye.


her qazî bi xwe razî

Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.


her tişt bi demê ra mezin dibê, tenê xêlibûn bi demê ra biçûk dibê


her tişt di destê xwedê de ye, lê dewê malê di destê pîra de ye


her tişt ji ziravî mirov ji stûrî diqete


her tişt li demê dinêre, dem li tiştekî nanêre


her yê ku biçê hecê, nabe hecî

Guhartoyeke her yê ku biçe mekê, nabe hecî.


herçî li ser du singa bilîzê, rojekê singekê di kûnê ve herê


here ba wî kesî yê te bigrîne, nere ba wî yê te bikenîne


here mêvaniya li nav neyaran, lê bê çek neçe


hêrs tê çav reş dibin, hêrs diçe rû reş dibe

Guhartoyeke hêrs tê çav reş dibe, hêrs diçe, rûreş dibe.


hesp bi hev dikevin, ker û golik di navda diçin


hêsp bikire, paşê êfir bigire

Guhartoyeke hespê bikire, paşê afir çêke.


hesp heye meydan tuneye, meydan heye hesp tune ye


hesp qevda şûr e , kî bi serket ma ji wî re


hesp û qantir li hev dixin, ker li ber lingên wan diçin


hespekî ji cîranê xwe re bixweze, da xwedê kerekî bide te


hespî çê zengiya naghînê xwe

Guhartoyeke hespî kihêl zengiya nagînê xwe.


hespî xwe rind girêd û kumî xwe li yanxe


hestiyê bê minet, çêtire ji goştê bi minet


hestiyê zimên nîn e

Mirov peyvê çawa bizivirîne wisa dibe ziman nabê ku ez nabêjim


hêstiyid çavid yekî bikevin, hestîk di şiketê dêv da heye wî hestî bi jor da têvedin, ê çê bibê


hêştir çiqa bi borborkê, ewqas bar lê giran dibê


hêştir çiqas mezine zarokek sêri dikşînê


hêştir çiqasî girse, gurê xwe yekî biçûke


hêştir ji hev dûr diçêrin lê guhên xwe li ser hevin


hêştir radibin hev, hêstir û ker di bin lingê wan de diçin


heta barê qantirê giran nebe nizanê ker bavê wî ye


heta nava destî ranebît, tama devî xûş nabît


heta rûvî xwe îsbat bike, postê here çarşiyê


heta te dêrek ava kir, te mizgeftek xira kir


heta tu ber piyê xwe nebînî gava xwe ne avêje


hev şivana ji vî pezî ra pir e, hev gavana ji vê naxurê ra pirtir e


heval hene yên rojên xweşin heval hene yên rojên reşin


hevalê roja xweş pirin, hevalê roja reş kêmin

Guhartoyeke (filan kes) hevalê rojên xweş e, ne yê roja reş e.


hevrîşim bi biha yê xwe, hirî bi biha yê xwe


hewar ji paş ve tê ew li pêş dinêre

Guhartoyeke hewar ji paş va tê, ew li pêş dinêrê.


heware, avê ez bi lêde birim, û ez ji tîna mirim


heya heye şilik û milik, gava nema keder û kulik


heya serî mera li darheda nekevê mera baqil nabê


heya tu li karê xwe nepirsê, kes li te napirsê


heye li derî bizire wekî kerî, ê bên digîne me xweş xeberî


heyfa hêverûnê şevreş li dû ye, heyfa buharê havîn li dû ye, heyfa ciwaniyê pîrbûn li dû ye


heyfa ronahiyê tarî li pêye

Guhartoyeke heyfa taveheyvê, tarî li pê ye.


hezar bizin di sersiyî darekê de dimexelin


hezar dost hindikin, dujminek pire

Guhartoyeke hezar dost kêmin, dijminek pir e.


hezar dot, hezar firot, neghîşte xeta cot


hezar salî li dunyê be, şevekê mêvanê gorê be

Guhartoyeke sed salî li dinê bî, rojekê mêvanê gorê bî.


hezar û yek çîrokê hirçê hene, hemû li ser hulmê ne


hî çiqas bedew be jî dîsa qusûrek wê heye

Guhartoyeke hêv çiqas bedew be jî, dîsa qusûrek wê he ye.


him ji dêrê bû him ji mizgeftê

isa'yı küstürdü muhammed'i memnun edemedi


him serê xwe dişkîne, him xercê xwe dide


hîn gi dev li dêv hatiye, çêke

Guhartoyeke hîngî dev li dêv hatiye, çêke.


hîn gi serî mirîşkê di pînkê da ye, bihêle dîk bikopisînê


hîn hêlîn (hêk) bi poz va ye dixazê mêraniyê bikê


hin hingiv dixwin, û mêş bi hina vedidin

Guhartoyeke hin hungiv dixwin, û hin mêş bi wan vedidin.


hîn şîvê te di tewikê da ye, haj xwe hebe


hina tepir îçi tiji şekir, hina belan îçi tiji qitran


hînbûyî ji harbûyî xerabtir e

Guhartoyeke hîn bûyî ji harbûyan xirabtir e.


hindik bixwe, hindik xeber bide, hindik raze


hindik hindik derê gundik

Guhartoyeke hindik hindik mirov digihê gundik.


hingî ez singekî dikutim, tu çelteyekê pêvedikî


hisqînkid kesekî hilên bila heft gulp av vexwê wê biskinin


hov ji bo xwarinê, mirov ji bo avakirinê


hukumdar bibe pir, di ser ra derbaz nebe


hundir bi qurban dervabê derva bi qurban hundirbê

Guhartoyeke hundir bi qurbanî derva be, derva bi qurbanî hundir be.


hûrik hûrik dagirt tûrik

Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.


î ku bixwazê rûyek reş e, î ku nedê herdu rû reş in


î ku buxwazê hingivî kewarê buxwe, ê pêvedanê mêşa tehmil kê


î ku dest û pê yid mera bikin, dê û bavid mera nakin


î ku dînek ji xwe ra zanê heft baqil jê re nizanin


î ku herê navbera, ê hesabî serşikandinê xwe bike


î ku herê nêçîrê masiya, ê xwe bidê nav qûntaziya


î ku hindikî nizanibê pirî ji nizanê

Guhartoyeke mirovê hindikî nizanibê, pirî jî nizane.


î ku ho bû goştî beraza, nikanê dev jê berdê


î ku ji malê xwe de ne têr be, li malê xelkê têr nabe


î ku li bendê şîvê cîrana bê, carina birçî xew dikê


î me bi reng û penge î xelkê bê hus û denge


î sorik biskinê, î glover î rehet e

Guhartoyeke sorik biskinê, gulover î rehet e.


î were kuştin, natê şûştin

Guhartoyeke tu werê kuştin û tu netê şuştin.


înan nedikir bi destkevê ,bi desket û go


însanê bê esas, ne dibe tevir ne dibe das


îşî ku bûye jê metirse, ji yê ku ne bûye bitirse


îşî xwe têlê tenbûrê ye

Guhartoyeke (filan kes) îşê xwe, têla tirî ye.


ji ava bê deng diherike bitirse

Guhartoyeke ji ava bêdeng dikşê bitirse.


ji başiyê re başî başe

Guhartoyeke ji başiyê re başî karê mêrane.


ji başiyê re başî karê mêrane

Guhartoyeke ji başiyê re, başî karê mêran e.


ji ber şirikê çû ber mirikê

Guhartoyeke li ber dilopê çû ber şirikê.


ji bo xatirî çavekî hezar çav tê xwedîkirin


ji delava ket çirava

Di heyîn û dewlemendîyê de daketina hejarî û xizanîyê


ji des kul û derdan rih berdan

Guhartoyeke ji dest kul û derda, rî berda.


ji des zana xwedê çû ezmana

Guhartoyeke ji destê zana, xwedê çû ezmana.


ji dijminî xwe yî dijmin metirse, ji dostî xwe yî dijmin bitirse


ji hemo fermanan re serê xwe berjêr bikî, tê bibî kole


ji heriyê derxist xist diriyê

Guhartoyeke ji heriyê derxist, xist diriyê.


ji hêsp peya bû li kerê sîwar bû

Dev ji tişt û karê qenc û baş berda bi yê nebaş razî bû


ji hêştir ketiye û ji hop-hopê xwe namînê

feqîr ketîye hîna quretîya xwe ya kevn didomîne

êdî ji taqet ketî lê dîsa ji ya xwe nayê xwar rewşa tê de ye qebûl nake


ji jêketiya metirse ji nûvêketiya bitirse


ji kê ditirsê, bi wî dipirsê

Guhartoyeke ji kê ditirsê, li wî dipirsê.


ji kelemê derxist xist diriyê

Guhartoyeke ji heriyê derxist xist diriyê.


ji ker û mehînê hêstir dertê

Guhartoyeke ji ker û mehînê, hêstir dertê.


ji kera re tim li daholê de ker çi zanê dahol çiye


ji kirinên şêx û melayan, dîsa rehmet li cahîlan

Ji kirinên kesên nîv nezan kirinên kesê nezan xweştirin


ji kurê jinbiya, meke ti hêviya

Guhartoyeke ji kurê jinebiya, neke tu hêviya.


ji mala xwe têr nane, ji mêrê xwe têr gane


ji maran tazîtir e û ji guran birçîtir e


ji mehan ji salan mirov carekê dibe mêvanê xalan

Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.


ji melê bangdane

wextê her kesî karê xwe kir kêmasî namîne


ji mêra nav dimîne, ji gayan çerm dimîne


ji nedîtî re kurek bû, anî kîrê wî jê kir


ji nexwaşê nemirî re çare heye

Guhartoyeke ji nexweşê nemirî re çare he ye.


ji nêza zarzar derê û ji xwe nagerê

Guhartoyeke bi lêda derê û ji xwe nagerê.


ji nu ve , guhar bi gu ve

Guhartoyeke ji nuh ve giharek bi guh ve.


ji pira pir, ji hindika hindik

Guhartoyeke ji pira pir, ji hindika hindik diçe.


ji piş te dixwin, şîreta li te dikin

Guhartoyeke ji pişt te dixwin, şîretra li te dikin.


ji qûna mera pîstir tune ye, ji mera nabe


ji rinda ve xelk gî rinde û ji pîsa ve xelk gî pîse


ji rovî fenektir tine ye, ji eyarî wî pirtir tine ye

Guhartoyeke ji rovî fenektir tune, ji eyarê wî pirtir tune.


ji serê qijikê qelî çênabe

Guhartoyeke ji serê qijikê, qelî çênabe.


ji sipi rişka xelas bû, yan jî dibên xelas kir


ji tirekan re çi tirek çi du tir

Guhartoyeke ji tirekan re çi tirek, çi du tir.


ji xelkê ra dengbêje, ji min re ker û gêj e


ji xelkê re gul e, ji xwe ra kul e

Guhartoyeke ji xelkê re gul e, ji xwe re derd û kul e.


ji xelkê re hût e, ji xwe re kût e, hevalê ticarê rût e


ji xelkê re masîgire, ji min re kûsîgire

Guhartoyeke ji xelkê ra dengbêje, ji min re ker û gêj e.


ji xudan esla bipirsin, ji bêeslan bitirsin


ji xwe re masîgir e, ji xelkêre kûsîgire


ji ya qelsemêran ve laşê egîd û pehlewanan na êşe


ji zarokê nebû yî re cila nedirûn

Guhartoyeke ji zarokê nebûyî re cilan nedirûn.


jin bixwaze, mêrê xwe dike wezîr jî, dike rezîl jî


jin di ser jina ra hene, jin dikarê rûyê mêrê xwe sipî bikê, û jin heye karê rû yê mêrê xwe reş bikê


jin dîwarê hundir in, mêr dîwarê derva ne


jin heye gula mêrê xwe ye û jin heye kula mêrê xwe ye


jin jî hene, jan jî hene, melhema dilan jî hene


jin kanin rû yê mêrê xwe sipî jî bikin û kanin reş jî bikin


jin kela mêran e, û mêr hene karê wan rev û bazdane


jin roniya malan e, mêr ston in

Guhartoyeke jin roniya malane mêr stûnê malan e.


jin topaçê heriyê ne, tu li ku xî, wê bi wir ve bizemirin

Guhartoyeke jin topaçî heriyê ne, tu li ku xî, wê bi wir ve bizemire.


jin û mêr tevr û bêr

Guhartoyeke jin û mêr, weke tevir û bêr.


jin yek e, malê seke zebeş ji çiwêl dibarin


jina baş, mêrê nebaş baş dike

Guhartoyeke jina nebaş, mêrê baş xirab dike.


jina bidin jinmiriya, kera bidin kermiriya


jina bira eyarê serê min gura, kir tûtik (pîk) heft sala têde stra


jina çê hêjayî gundekî, mêrê pîs bi dûvî kundekî


jina çê mirov dike wezîr, jina xirap mirov dike rezîl


jina mêra be, li ber du dara be

Guhartoyeke jina mêra be, li ber stêrk û dîwara be.


jina ne delal çavê mirov dêşîne, jina delal dilê mirov dêşîn e


jina pîs mêrê baş pîsdike, jina baş mêrê pîs başdike


jina revandî, rûnê helandî

Guhartoyeke jina revandî, wek rûnê helandî.


jina rind, bela serê gund

Guhartoyeke jina rind, belaya serê gund.


jinê bi namûs di nav komek leşker ra derbas bê jî, eniyê xwe hilmiştî ye


jinê te rind bê, mere dewata; jinê te pîs bê, mere ser miriya


jinebî li kur e şer li wir e

Guhartoyeke jinebî li kur e, şer li wir e.


jinid pîs çavid mera dêşînin, jinid rind dilî mera dêşînin


jintî bi hev re başbin, bira wê ne şaşbin


ka kî berx e kî beran e

Dema ku em çûne hev wê demê dîyar dibe ka kî mêr e kî ne mêr e


kalê bi yar, havîna du bihar, pîra guh bi guhar


kalê eceman li ber bostanan, kalê kurdan li ber berxan in


kalê ji bênefsî, pîrê ji bêkesî, yek bi ê dî pirsî


kalkî bavên xweşiya, xortkî bavên reşiya


kanê heft gunda bi barkirin bidê û li gundî heştê jî rûnê


kanê heft roj heft şeva di aşekî xirabe da xewkê


kanê heft rojan di aşekî xirabe de xewkê


kanê heft şîva di biroşekê da bikê û yek bi yekê de venedê


kaniya dila, civata cahila

Guhartoyeke kaniya dila, dibe civata cahila.


kaniya ku tu avê jê veduxwî keviran nevêjê

Guhartoyeke kaniya tu jê avê vedixwî, keviran nevêje.


kar ker e, te ajot ê here, te najot nare


karê fate tîzê ye, bi perakî pehlê diçinê, bi du pera quncirka ji xwe jê dike


karê mehmûdê kinê li bin konê ereba çi ye


karê mêra tevr û bêr e, xemla jina zîv û zêr e


karê rovî li derê teng çi ye

Guhartoyeke karê rovî li derê teng çiye!.


karî (kehr) pîs te kir nêri, wê hilpekê diya xwe


karkeran kar kir, xeraba benîşt cût

Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.


karkirê karî xwe be, şêrînê hevalî xwe be


karkirin xweşî û dewlet e, nekirin xizanî û zehmet e


kê dizî – sêwiyê bê dê û bav

Guhartoyeke kê tir kir, sêwiyê bê dê û bav.


kê hebê dostek ji dil, kêm dibin êş û kul

Guhartoyeke kî hebê dostek ji dil, kêm dibin derd û kul.


kê tişt ji meriyê xwe xwast, bila di tûrî paçî de bixwazê


kebanî êjdil li ber darî dergûşê xiya dikê


kebeniya zexel nanê wê xav e, û bêbextî takî zirav e


keça bê dê wek çiyayê bê rê

Guhartoyeke keça bê dê, wek çiyayê bê rê.


keça malê bi rûmet e, karê wê bi minet e


keçel hekîm bûya wê dermanek ji serê xwe re bidîta


keçel ji serkukirinê natirsin, ji şorafkê paşi ditirsin


keçelo navê min li te û hukmê min li serê te

Guhartoyeke keçelo navê min li navê te guriyo kimê min li serê te.


keçikê, rû -nermikê, xorta dev xist qirikê


keçka bê bav, çiya yê bê av

Guhartoyeke ne keçika bê bav, ne çiyayê bê av.


keda helal dib mû lê naqete, keda heram bibe werîs jî diqete


kêl bimirin, dibêjin poreşê min; kor bimrin, dibêjin çavreşê min


kêla min serî xwe şenakê ille bi şeyî mûşkin


kepekê ber ervanî bavkî xwe bixwe ji qawirmê xelkê xweştir e


ker bi gem û hefsara, mêr bi soz û biryara


ker bi kerîtiya xwe li ciyê bikevê, carek dî tê ra nare


ker bi kurtana, jin bi xeftana

Guhartoyeke ker bi palana, jin bi xiftana.


ker bi naxirê re ye, pirsê ji şivên dikê


ker dimirê kîr namirê, merî dimirê dil namirê


ker dimre, kîr namre

Kesên riko dema bimrin jî rika wan li dinyayê dimîne


kêr gihişte hêstî, hên tevir î di darê da


ker ket heriyê, ji xwedî pê ve kes ranehişt teriyê


ker ket kurrê (herî), ji xudî mezintir nîne


ker ku ji merîyan tune bin, her yek wê were hezarî


ker nabê qurban, lê perê kerê qurban pê tê kirîn


kera li ba hev girêde, ji hev ho dibin tir-fisa


kera me miriye, ew jî li av-dewşiyê heyiriye


kerê bi perakî, kurriyê bi zaltakî jê dibin


kerê go zirt, min aqilê xwe girt

Guhartoyeke kerê got zirt, min aqilê xwe girt.


kerê nemir bihar ê tê, pîrê nemir pincar î tê


kerê te li ku biwestê, nikanim xanekê li wir ava kim


kerê xwe bi singekî xurt ve girede, cîranê xwe meke diz


kêrguh jî dibê xwedê, taji jî dibê xwedê


kêrguh jî dibê xwedê, taji jî dibê xwedê, kîjan bezatir bê ewê bi ser î din dê


kero nemir heta qîvar şînbê

Guhartoyeke kero, nemire heta qîvar şîn dibin.


kerra bi guh neke

eşkera neke ew yên nebihîstine bila pê nehesin

dengê xwe bilind neke bila yên xam nebihîzin


kes nabê li ku ye bavê te, tev dibên li ku ye diya te


kes nabê te çi xwar, giş dibêjin te çi anî


kes newêrê bêjê yê dûyî êgir tê te

Guhartoyeke tu newêrî bêjiyê, dûyî êgir tê te.


kes nikane qismetî kesî bibe

Dema tiştek yan xwarinek qismetê yekî be wê her biçe û wê xwarinê bixwe yan wî tiştî bibe


kes nizanê kî ji ber gunehê kê va çidibê

Guhartoyeke kî zanê çi ji ber gunehê kê ve tê serî mera.


kes, bi revê li ber dijminî xwe xelas nabê


kesê hevalê deveciyan be, derbazê wî mezin dibe


kesê jinekê bîne, divê an tûrek perê wî an jî barek derewê wî hebe


kesê mirinê dibîne bi nexwaşiyê razî dibe


kesê sîra nexwê bîn jê nayê

Guhartoyeke sîran nexwe, bîn ji te nayê.


kesî fuqare tune ye, ê fuqare li nav gora ne


kesî ji weqiyê tune ye, giş ji lîtirê ne


kesî qala gurî ne dikir rabû di devê kaniyê de gû kir


ketim otesiya dinê, neketim otesiya mêr û jinê


kevçiyê mera tune be, mera bi kevçiyê xelkê têr naxwe


kevir ji ciyê xwe tol be, wê bi hezar perçebe


kevrê aşê çiqas giranbe jî, aşvan bi fena xwe wî radike


kevrê havîna bavêj pişt kulîna

Guhartoyeke kevrê havînê çek bin qulînê.


kevrê havînê çek bin qulînê

Ger tu çi tiştî di havînê de ji bo zivistanê hilînî dê zivistanê kêrî tiştekî bê


kezeb çiqa şêrîn be, şîret jê şêrintir e


kezî rewşa qîzan e, simbêl rewşa lawan e


kî bêjê û bikê mêr e, kî nebêjê û bikê şêr e, kî bêjê û nekê kîrê kêr e


kî bibê hevalê mirîşkê pozî xwe wê di pîsiyê da bê


kî bibe hevalê mirîşkê, nikilî xwe ji gû dernakvê


kî bilind bifirê, wê nizim bikevê

Guhartoyeke bilind nefire tê nizm bikeve.


kî bûk e, ew berbûk e

Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.


kî ji çivîka bitirse, nikare gêris biçîne


kî ji guran bitirse, nikane pez xwedîke

Guhartoyeke merî ji guran bitirse, nikare pêz xwedî ke.


kî ji kê bitirsê, wê bi wî bipirsê

Guhartoyeke ji kê ditirsê, bi wî dipirsê.


kî zanê çi ji ber gunehê kê ve tê serî mera


kîjan kevrî rake î di bin da ye

Guhartoyeke kijan kevrî hilîne, ew di bin da ye.


kincid te biguviş devî mêr, wê mar pê bimirê


kirasê meriya tê gihastin, lê xeyseta meriya nayê guhastin


kirasê mirov diqete, lê eslê mirov naqete


kirasî orispiya heft in, yekî li xwe dikin, şeşa li hevala dikin

Guhartoyeke heft kiras orispiya hene yekî li xwe dikin şeşa li hevala dikin.


kirîv kal dibin, bi ber kara dikin; goçer kal dibin, bi ber ga û golka dikin


konê mirov ji qesra xelkê çêtir e

Guhartoyeke axurê mirov ji qesrê xelkê çêtir e.


kor çilo li xwedê dinêre, xwedê jî werê lê dinêre


kor dimire, dibên çav reşê min, keçel dimire dibên por çîlê min


kor ê bi çira çi bikin, kerrê bi şireta çi bikin

Guhartoyeke kor wê bi çira çibikin, kerr wê bi şîreta çibikin!.


kor korê xwedê ne, nîvkor bela dinê ne

Guhartoyeke kor korên xwedê ne, nîv kor bela dinê ne.


koro li vir be, min ji te çêtir nedî, ezê li korê xwe vegerim


koşkar heye çerm tune, çêl heye mast tune


ku agir bi çiyê ket, ter û hişk tevde dişewitin


ku bext reşbû, kûçkê malê diza venagerîne


ku dê razî be qîz razi ye

Guhartoyeke ku dê razî be, keç jî razî ye.


ku dev bi derde, kevrekî bi ser de

Guhartoyeke ku dev biderde, kevirekî bi ser de.


ku devê te tiji xwîn be, li pêş kesî tif meke


ku dilê şivan hebe, dikanê ji nêrî şîr bidoşe


ku kela şorbê çû buha yê heskê pera nake


ku te girt bernede, ku te berda bi dû nekeve

Guhartoyeke te girt ber nede û te berda pê nekeve.


ku tu bixwazî teedê li xezana kî, kirasê wan biqetîne


ku tu li deriya nexê, derî li te venabin


ku tu neke bi ya mezina wê quloçê te bibin wek yê bizina


kûçik her birewin, tu kevrikî bavê yê, kevir namînin


kûçik hestiya dixun hesabî kûnê xwe dikin


kûçik li ku dixwe li wir direwê

Guhartoyeke kûçik li kû nan dixwe, li wir direyê.


kûçika mebin yayla , ê har bibin û bi we bigrin


kûçikî birçî, kî parîk nan pêdê ê li ber qapî wî birewê


kûçikî ku tu bi zorê bişînê nêçîrê, ti nêçirê ji te ra nînê


kûçikî tirrok derê kûnî kûçikî fisok bîn dikê


kumî elo didê serî welo

ali'nin küllahını veli'ye veli'nin küllahını ali'ye giydirmek


kûn lê kir helaw, yan dibên kûn lê bû helaw


kund çilîka xwe dixwe, paşê bi ser de digrî


kund li ser malekê bixwînê, neçêyîk li pê ye


kûnid reş û sipî li ber delava xiya dibin


kur darê li pişta bavê ye, qîz warê xeikê ye


kurd ji xelkê re wekî şûrin, û ji xwe re kûrin (korin)


kurê bi dewlet, ji ya bavê xwe der neket


kurê mezin derdê malê, kurê biçûk delalê malê


kurmanc î têre xwe jê re xêr e

Guhartoyeke kurmancî têr e, xew jêre xêr e.


kurmanc ko têrdibe ya jinekê direvîne ya merîkî dikuje

Guhartoyeke kurmanc ku têr dixwê, yan jinekê direvîne, yan mêrekî dikuje.


kurmanc refî tuhliya (tîtî) ye, hevdi nagrin


kurmê darê ne ji darê be, zewala darê nayê


kûsî rindba, xwedê ew ne dixst wî kirasî


kûsî şandin tûq-tixim çû li helwa terpilî, got


kuştina kêw çi ye sêrî qut ke û têke xurcê


law darê bavê radike, qîz teşiya dê radike


law jî serîk xelk e û qîz jî serîk xelk e


lawê derewîn, dixue carek firavîn

Guhartoyeke lawê derewîn, dixwe yek firavîn.


lawêd me li cem xelkê gulin, û li mal jî bişkulin


lawêd te hebin bi gidiya mekene, keçêd te hebin bi qehpa meken


lawkê min ji cot tê, tevirkê wî çi lêtê, bê dayîk û ne bavo tê


lawkê min pir delal e, mêrkar û xwedî mal e, wek şêr û şepal e


lawkekî di paş bûkê de li mehînê didin ji bo berwîlî xwe law bê


lê kaliyê lê koriyê, mirin çêtir e ji feqîri yê


lêniştinê kera carekê şerm e, jêdahatin du cara şerm e


li (ji) xwarinê re nan nabîne, kuma bazar dike


li ba gamêşa çêrê ciyekî şînkayî lê heye bibe bi şev da radibin derinê


li bejnê nêrî bi zêra kirrî, laçik rakir kertkê gurrî

bi rewşa xwanê bi şoreta bejna dibiriqe xapîya lewma qisûrê veşartî nedît


li ber bûka beravêtî neketiye, bi mankera ku cêwî ani ye şa bû ye


li ber çavid mişk pisîk bi qas hêştiriki ya


li ber defa bê deng direqise

Li ser tiştên xîyalî ji bo xwe hêvîya tiştan kirin


li ber dilopê çû ber şirikê

Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.


li cem mêrên êrgan, lêxistinê jinan hêsan e


li çayî gewr ker bikevê, li vir qûşê bi stî minkevê


li deriyê kesî nexe bi tilîka, bila kes li deriyê te nexe bi mîrkuta


li dînî xwe bipirse ta heft kes bi tera bibên ma tu dînî


li gunda şerid mezin bibin, li mêra mexin, li jina xin


li kuder av û dare, ew der war e

Guhartoyeke li kuderê dare, ew der war e.


li kuderê dare, ew der war e

rûmeta welatê xwe nizane li ku deverê zik têr be xwe dide wê deverê

ne binecî ye gerok e koçer e li ku derê zikê xwe têr bike li wê derê dimîne


li malê tune nan û jajî xwedî dike tûle û tajî


li meydanê mîr û mirtib yekin

Guhartoyeke li meydanê, mîr û mitirb yek in.


li nav malê şêre, li nav êlê kitika bêkêre


li nav şûvêd reş xew meke, da xewnê xirap nebînî


li paşiyê tim başî hebû ya,wê li paşiya pêz ker tinebûya


li xêrên xelkê be, xêr wê bi xwe werin pêşiya te


ma gi ez ne gihêştim te, ezê te jî negînim xwe


ma î te cane î xelkê bacan e

Guhartoyeke çima yê te can e, yê min bacan e!.


ma illem şerî çûka li nav garisî me bibê


ma kêrta hêsinî ye

biryar carê hatî dayin êdî li ser bazar nabe

di cîyekî de ristimandin biryara xwe neguherîne


ma morîkê diya te li vir qetîne

Pîyên te ji vir qut nabin tu her li vê derê yî


ma qeyne jin çîçekin mera ke di ber serê xwe re ke


ma serin kêl di bin kumada ne

Guhartoyeke ma ti seriyê kêl di bin kuma de man ( ma tiştî veşartî ma, ma nerindin min û veşartî hene ).


ma te mêr guhart, tê bextî xwe jî biguhêre


ma te navka min birrî ye

Ma tu hemsalê wî yî tu çi qas mirovekî bêrêz î? Ew ji te mezintir e lazim e tu li hember wî rêzê bigrî [


ma te nişadir di kûnî xwe dayî tu li cîkî natebitê


ma tu bi tivngê nemir tê bi vî fîsî ( kuç ) jî nemirê

Guhartoyeke tu bi tivingê ne mir, tê bi vî hîmî jî nemirî.


mal têr e kebanî wekî şêr e, mal birçiye kebanî gazgêncî ye


mala bavê min dûrbana, minê têr pesnê wan bidana

nebaşîya pêşîyê min xwanê nebûna min ê xwe bi pesnan cuda nişan bidana


mala bavê min ne li vire, têr bipesinim ji xwe re


mala bekê dudu dan bi yekê, ew yeka jî ne wek xelkê

Guhartoyeke mala bekê, dido dan bi yekê, ew yek jî ne weke xelkê.


mala bûkê def û zurne, mala zavê hay jê tine


mala me li ço yê me ye, ço yê me li ser mila me ye


mala mêr tê de kaniya zêr tê de

Mala ku mêr tê de dişibe kanîya ku ji şûna avê zêr tê re tê


mala mêran çêtir e ji mala mîran

Guhartoyeke mala mêran çêtir e, ji mala mîran.


mala meriv him cineta meriv e û him cehnima meriv e


mala mezin her ro min digezin, mala çûk her ro min dikin bûk


mala pir jin kembax bû ji bin

Guhartoyeke mala pir jin, kambax bû ji bin.


mala pîrê, eyba pîrê

Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.


malê axê diçe canê xulêm dêşe

Guhartoyeke malê axê diçe, canê xulam dêşe.


malê dinê gemara desta ye

Guhartoyeke malê dinê gemara destî camêra ye.


malê dinê gemara destî camêra ye

Guhartoyeke malê dinyê gemara destî canik û camêra ye.


Mal tê jî diçe jî ya esîl tenduristîya mirov e


malê ne ji lawî çê ra bike, û ne ji lawî xirap re


malê zaf bê heram nabe, xeberdana zaf bê virr nabe


malek ku yekdest bê, gundek pê nikanê, gundek yekdest bê, êlek pê nikanê


mar çiqa hokan bide xwe, gereke rast here qula xwe


mar dûvî xwe yî qut ji bîr nake, pîr nalnalê lawî xwe ji bîr nake


marê bin testê ye, dûv li ser piştêye

Guhartoyeke marê bin teştê ye, dûv li ser piştê ye.


marê ku mar e, di ser avê de bi meriyan venade


marek di hewşê kesî kevê, avinê avsîn kin û bi hewşê reşînin wê mar ji hewşê bazdê


marî kor bi kê dadê, ji siyê naghê ber royê


masî di golê de nayên bazarkirin

Guhartoyeke masî di golê ( avê ) de nayê bazarkirin.


masiyê çeman di behran de najî

Guhartoyeke masiyê çeman di dengizê de najîn.


mastê biharan bidin neyaran, mastê payîza bidin ezîza


me ew xwedî kirin di dawa xwe de, destên xwe avêtin rêyên me


me hêştir nedîne li rêzê, qey me pişkul jî nedîne li pirêzê


me li pişt xwe li kerê kir, dest avêt e xurcê


me tu li jor jî dî, me tu li jêr jî dî

Guhartoyeke xatûn, me tu li ser (jor) dîtî, û li bin (jêr) jî dîtî.


mede yan mera jîr dikin, yan jî mera kor dikin


mekene li jar û bendewaran bikene li ser bizêr û kofîxwaran


mêr bê xwedî bin, jar dibin; jin bê xwedî bin har dibin


mêr bi nanekê nabin nandar, û bi darekî nabin navdar


mêr dimire dil namire, ker dimre kîr namire


mêr dimirê jin hardibê, jin dimirê mêr jar dibê


mêr hebin, şevereş pir in

Guhartoyeke mêr ku hebin, şevereş pir in.


mêr hene û mêrik hene, jin hene, û jinik hene


mêr hene, mêrik hene

Mêrên baş jî hene mêrên ku dişibin mêran lê nemêr jî hene


mêr heye mêrê demdemi ye, mêr heye mêrê herdemi ye

Guhartoyeke mêr heye şêrê dem demî, mêr heye şêrê her demî.


mêr jî hene, mêrkok jî hene; jin jî hene, jinkok jî hene

Belê, jin hene û jinkok hene. Mêr hene û mêrkok hene. Ê de ji xwe re vê lotikê bixwînin û mêr çawa ne bibînin. Bibînin bê kurê bavan çawa ne.

Hecî Berber, Aha mêr ev mêr e ha…. https://web.archive.org/http://www.lotikxane.com/2015/12/05/aha-mer-ev-mer-e-ha/ arşîv, lotikxane.com, 2015

Rebeno, nema çavên wî bi jina wî ve dirabûn! Jinê digot: Xwelî li serê min be, ma min jî mêr heye? Mala minê! Mêr jî hene û mêrkok jî hene, hevalên min yek jî li vî welatê gemar nemaye. Eyşo keça şivên bû wa li Swêsra ye, Gurcê li Elmanya ye, Şefê li Swêde.. bi pera dilîzin!

Reşad Şeref, Xewna penaberiyê https://web.archive.org/https://krd.riataza.com/2016/12/16/xewna-penaberiye/ arşîv, riataza.com, 2016


mêr ji şerma xwe têne kuştin, jin ji bê şermi yê


mêr mêran nas dikin, jin camêra şaş dikin


mêr tev mêr be, jin tev jin be, kî mihtacê kê be


mêr ya mêrxasbe ya bimire ji xwe xelasbe


mera aşî wê de nebîne, aşî vir de bi mera şêrîn nabe


mera bi lê da çû, merayê destî xwe çekê çi bûye


mera dişînê diziyê û li mera didê firîziyê


mera guh nede mezinê xwe, mera timî poşmane


mera ji bava de sêwî nabe, lê mera ji dêkan de sêwî dibe


mera ji biroşê xwe têr nexwê, mera ji broşê xelkê têr nabe


mera kanê nanî xelkê bi zorê bixuê, lê mera nikanê nanî xwe bi zorê bi xelkê dê


mera kê rezîl bibê, mila malî mera rezîl bibê


mera ku nemir, royên xweş mera yê bibîne


mêra mêr dikuştin, ceboriya hûr dişûştin


mera ne kanê li pêşê te herê ne li paşî te herê


mera nikanê ji ber kerasî xwe ve sûnd bixwe


mera xwe bi destî xwe nexurîne xurê mera naşke


mera zanibe mera kê kengî bimrê, mera yê tirbak xwe pêşda bikolê


merakê çêrrê mêvana bibe, bibê jinê mila şîv hazir be


mêranî salê carek, mêvanî mehê carek

Guhartoyeke mêranî salê carekê, mêvanî mehê carekê.


merantî ( merivantî ) çiqasî tehle waqasî şêrîne


mêrê çê bi gundekî, merê xirab bi kundekî


mêrê fedok bi kundekî, jina fedok bi gundekî


mere rêk û pesarêd kaş, da nebînê xewnêd şaş


mêrê xeberjin, berxê ber bizin, şûva bi kizin, ti tişt jê dernayê


merî dîn tim zarok e, gayî dîn tim golik e, jinê dîn tim keçik e


merî goza ( giwîz )xwe çit nebîne, kevrê xwe navêje yê


merî goza ( giwîz )xwe neçel nebêne, çelakê xwe navêjê yê


merî heye dewletî ye, merî jî heye dewlet diye


merî ji guran bitirse, nikare pêz xwedî ke


merî ji kera pir in, sibek lê venehata, dûv û guh jî wê vêketana


merî mêr bi ser şorê xwe de tê

Guhartoyeke mirovê çê bi ser şorê (yan: navê) xwe de tê.


merî mêr carekê dixopê

Guhartoyeke mirovê mirov, carekê dixope.


merî qantirê qantirciya netirsîne, merî holika naxwe


merî xwe li dera vena ê xwe bi ber ziraradê


mêrik gihîşt nav zeviyê xwe dît ko mêvên ga dizîne


mêrik rûniştiye, ne li neha ye, ne li deha ye


merîkî ket golê ji baranê natirsê

Guhartoyeke yê ket golê, ji baranê natirse.


meriv bi hev ra got baş e, xelk wê bêjê paş e


meriv bi şorekê cinetî dibê, bi şorekê jî cehnimî dibê


meriv li ber kaniya tî namînê

Guhartoyeke mirov li ber kaniyan tî namîne.


meriv li mecbûrî bi yarê jinê xwe ra nan dixwê


meriv xwînê bi xwînê naşo, meriv xwînê bi avê dişo


meriyê bi ar, ( bi avrû bi şeref ) şorek jê re bar


meriyê dewletî siyar dibe xwedê bîr dike, peya dibe hespê bîr dike


meriyê ku nanê xwe erzan be, ewî buha be


merre merrê, tu çûyê jî bi rûn û dimis herrê


mêrxwasî şana wê dehin, yek jê zore neh jî fenin


mêş çiqasî biçûke mehdî mera li hev dixe


mêş zane ko wê ji kîjan gulê hingiv hilîne


mêvan ger ji mêvên hezneke, xwediyê malê wê ji herdiya hezneke


mêvan ji mêvên sil bû xwediyê malê ji herduwa sil bû


mêvanê bê wext bê, helbet wê kêm bext bê

Guhartoyeke mêvanê bê wext bê, wê kêmbext bê.


mezbût bikole asas, ji bo dil neke wase was


mezin bibin ker jî, ger tu lê swarbû linga lê mekut


mezin li mal tinebin, piştê bi kevrekîde


mezinbûn û çûkbûnê gunda di teng û ferebûnê rêkê ra xuya dike


mî bi lingê xwe bizin bi lingê xwe her yek derê ber singê xwe


mî bi lingê xwe, bizin bi lingê xwe

Guhartoyeke mih bi nigê xwe û bizin bi nigê xwe.


mila bîr bi av bê, mila kûr bê, mila rê bê mila dûr bê


mila dilî bi dil bê, mila doşek erd bê, orxan ezman bê, balgi kevir bê


mila ji malê gurzê be, bira sîpa kerê be


mila mêr bê li nav malê bê, bila komik hestî bê


mila mirov mêr bê, mila rojekê li dinê bê


mila rindik bê mila çîlik bê mila qîza kûçik bê


mila zarok kûnê te bibînî, surê te nebînin


min bi çirî çava kom kir,te bi comerdî bela kir


min bûk anî bi lez û bez, sivika malê dîsa mam ez


min bûk anî ji hevîda serbinê xwe tev tê da, hîn nizanî kûfiya xwe girêda


min bûkek anî bi lez û bez, min têda rez û pez, sivika malê dîsa mam ez


min bûkek anî ji hezo, min tê da mal û pezo, sivika malê ma ezo


min da hewş û pelaş, min anî bûkek tor û belaş


min pirr kes hînî govendê kirin li dawiyê kesî bi destê min negirt


min rist teşî û dagirt tevn, ahîna min axîna min yarê min î kevin


min û te dile, xelkê çi dil ji me yî bi kul e


min xelk hînî govendê kir, êdî kesî bi destê min negirt


mirazê bê dil, wek caniya bê hefsar û bê cil


mirazê bê dil, wek kirasê bê mil

Daxwazek ne bi dilê mirov be gelek kêmasîyan dihundirîne


mirî dimre qûnzêrî dibe

kör ölür badem gözlü olur, kel ölür sırma saçlı olur


mirî ne modî be gor lê teng nabe

Guhartoyeke mirî ne rûreş bê gor lê tengnabê.


mirin hespa sor e, li ber derê hemo kesî ye

Guhartoyeke mirin hespê boz e li ber derê hemo kesa ye.


mirin mirin e xirxirin çi xirrê min e

Binêre mirin mirin e, ev çi xirxira min e.


mirin mirin e xirxirin çi ye

Guhartoyeke mirin mirin e xir xir çi ye.


mirina dewlemendan ji bo melayan mizgîn e, mirina xizanan şîn e


mirina pisîkê tê, dere hîzê pîreka dixwe


mirinê bizinê werê, derê nanî şivên dixwê


mirinê kûçka tê, bi dîwarî camiyê da dimîzin


mirina mara tê, xwe li ser rêka kulor dikin


mirinê nebîne, bi tayê qayîl nabê

Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.


mirîşk birçî dibin, gêris di xewnê de dibînin


mirîşk hene li ciyekî dikin qid-qid li ciyekî hêka dikin


mirîşk û kelmêş û mêş in, leşkerê bê teftêş in hergî te go kiş dihatin pêşin


mirîşka zer e, hêka bi zorê ji xwe dike dere


mirîşkê çav li betê kir, qûn li xwe dirrand


mirîşkê hêk kirî, ji xwe re hevalek çê kirî

Guhartoyeke mirîşkê hêk kirî, xwera hevalek çêkirî.


mirîşkê kor di xewnê da dikefe embarê gênim


mirîşkê kor di xewnêda dikeve nav komê gênim û gêris


mirîşkê pir gerî, ê gû bi lingî xwe re wîne


mirîşkê te hêk di pînkê xelkê da kirin, wer zanibe dolabê te î ters dizîvirê


miriya çiqas misde, ewqas ba bi ber dikevê


miriya çiqas misde, weqas tirr fisa dikin


mirov barê xwe hilnegire, kes jê re hilnagire


mirov çawa dizîvire bila bizîvire, her qûn li paş dimîne


mirov here goristanê, ko gora mirov tê de hebe


mirov hingî mûyekê ji beraz hilbike xêr e


mirov karwanê mêwîja diket belê karwanê befrê naket


mirovê ko hindikî nizanibê, wê pirî jî nizanibê

Guhartoyeke mirovê hindikî nizanibê, pirî jî nizane.


mirovê nezan dikê giliyêd erzan

Guhartoyeke mirovê nezan, dike pirsê erzan.


mirovekî rovê xwe kurdikir mêşek hingiv hat li ser kîr nîşt, mêrik go


mirovên bê dost û bê dijmin, ne di rêza mirovan da ye


miya kol li histiriya geriya, ji guhê xwe bû


morîka qul li erdê namînê

satılık ziftin olsun, selanikten kel gelir


mûkî di bin zimanî te da heye

mebestek te heye gelo çi ye daxwaza dilê xwe eşkera bibêje


nan buxwe parî parî, şorbê buxwe heta tu karî


nan dişkê dibê du kerî, werîs diqetê dibê çar serî


nan li çogê ye çav li xelkê ye

Guhartoyeke nan li çogê ye, çav li xelkê ye.


nanê îsa dixwe, selawatê li ser mûsa dide

Guhartoyeke nanê îsa dixwê, û selaweta li ser mûsa vedidêt.


nanê kêmaqila di zikê baqila da ye

Guhartoyeke nanê kêmaqilan di zikê baqilan de ye.


nanek û gak li ba yek e

Guhartoyeke camêra nanek û hespek li ba yek e.


nanek û zerkek dew ne ti tişt e lê ne karê her kesi ye


nanek û zerkek dew ne tiştek e, lê ji pençê herkesî dernakevê


nanekê zêde bide nanpêja, bila nanê te xweş bipêje

Guhartoyeke nanekî fazle bide nanpêja, û bila nanê te xweş bipêje.


nanî genimî bi des mi ne ket, nanî ceyî kûnê min maçdike


nanî genimî bi dest min ne ket, nanî cehî destî min maç dike


nanî genimî di zikî her kesî de nasekinê


nanî me î bê xo ye ( kî nanî me dixwe jê re nabe qencî )


nanî mêra li mêra ne bi minet

Guhartoyeke nanê mêra li mêra bi deyn e.


nanî mera yî tisî ji pelawê xelkê çêtire


nanî xwe meke tûrî hevala û bi minet mexe


nava du dînan de zincîr diqete, nava du jîran de mû naqete


navê gur derketiye, rovî dinyê xera dike


navê jinê dînanok, mal de tune arvanok

li perîşanîya xwe mêze nake naxebit e li şêwran digere xwe qure dike


navê wê edlan e, ji mêrê xwe re nezan e, ji xelkê re kevaniya bîst û heft salan e


navekî şêr heye, lê rûvî dinê xera kiri ye


navmalî salê carekê bigorîne, şivanê xwe bêhlîne


naxir bermal bû, kebaniya xerab li mal betal bû


ne bi dînan de, ne jî jê bistîne

Guhartoyeke ne bide dînan, ne jî bistîne.


ne bi golkînî têr giya xwar û ne bi gayîtî têr kizin xwar

Guhartoyeke ne bi goliktî têr gîha xwar, ne bi gayîtî têr kizin xwarin.


ne bi lezê, ne bi bezê, kes nagihêjê tu mirazî


ne biçûkê bira be, çêlkê ber devê gura be


ne dikene ku em vê re bikenin, ne digrî ku em vê re bigrîn


ne dîndinê êreb û ne xwarinê xurma û şîrî devê


ne dixwe, ne dide hevala, genî dike û davê newala


ne dujminê xerapa bin, dujminê xerapi yê bin


ne dûrî zana here, ne nêzîkî dîna here

Guhartoyeke ne dûrî zana here, û ne nêzîkî dîna were.


ne êla bê serî, ne şivanê bê kerî, ne mala bê derî

Guhartoyeke ne êla bê serî, û ne şivanê bê kerî, û ne mala du derî.


ne ewrê bi xurxurkê ne mêrê bi tirtirkê

Guhartoyeke ne ewrê bi gur gur, û ne mêrê bi zir zir.


ne firre bi malê dinê, bifirre bi feyza dinê


ne gayê min li garanê ye, ne galgala nanê gavan dikim

Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.


ne gundê bê rez, ne konê bê pez, ne mêrê bibêje, ez û ez


ne hêja me tenak genim, û bi teva dikenim


ne hêja ye tiştekî, deng dike li ser her kesekî


ne her tiştî tê baxşandin, tê ji bîrkirin


ne ji defê re dibê, ne ji zurnê re dibê

ne qencî jê hasil dibe ne jî zerar jê tê


ne ji gelaca ba wê gur û mî bi hera bigeryana


ne ji gelacan bê, rovî wê li çarşiyan bigerê


ne ji tirsê bê, wê her kesek xwedêkî xwe ji heriyê çêkê


ne jina bi bergera, û ne qiçkê bi berbejna k feyz


ne jina bi devgirêdana, ne lawê ben û nivişta


ne jina gerok, ne mêrê tirsok

Guhartoyeke ne jinê kenok, ne mêrî tirsok.


ne jina parî rind, ne mêvanê mal li gund, ne xizanê pozbilind


ne keça vê bav, ne çayê vê av

Guhartoyeke ne keçika bê bav, ne çiyayê bê av.


ne kerê zirzirî, ne ewrê girgirî, ne mêrê tirtirî


ne kes bi dua dibît, ne kes bi nifrîna dimrît


ne li nav tirban xewke, ne jî xewnid kirêt bibîne


ne li newalên kûr razê, ne xewnên xirap bibîne


ne mêr heye bukujê, ne qiçik heye bimijê


ne mêrê şermok ne jina kenok

Guhartoyeke ne mêrê şermok, ne jina kenok.


ne mist e, ne gurmist e

Guhartoyeke tu ne miste, û ne jî gurmiste.


ne nanê wan dixwim, ne defa wan lê dixwim


ne sar li te tê ne germ li te tê

Tu li jor jî li jêr jî weke hev î û her ! ne baş


ne şêrînbe ku xelk te buxwe, ne jî tehlbe ku xelk te bavêje


ne xebitiye, para herî mezin ji xwe re hiştiye


ne xema min e, ne dema min e, qirçe- qirça benîştê min e


ne xema wê ye û ne dema wê ye, çirqe çirqa benîştê wê ye


ne xwar, ne da hevala, genî kir avêt newala

nekes e pîs e malê berhevkirî nabe qismetê wî/ê ne bi xwe dixwe ne dihêle kes jê nahfê bibîne ew mala diherime wer diçe


ne za di malê da, ne ka di kadînê da, ne xem di dil da


neçe cineta bi minet

Ku gelek baş be jî neçûyîna dera ku di bin bandora xelkê de


neçe şerê xal û xuharziyan, neke hewar û gaziyan


neke bi kesan, wê bê serê te, ku neyê serê te, wê bê serê pisê pisan

dede koruk yer torununun dişleri kamaşır


nên bixwe bi qinyat, jina bixwaz ji derê bi kok û binyat


nênûk tine xwe pê bixurîne

tu mal pê ve nema pê debara xwe bike pir xizan ketî ye


nênûkid te bi ser goşt kevin debar li te nabê


neqenciyan meke, ji te ra bimînê ji zarokên te ra namînê

Guhartoyeke neqenciyan neke, ji te ra, bimîne, ji zarokên te ra namîne.


nerindi ya meke, ji te ra ma ji qiçkid te re namînê


nevîkî minî tikî bi tenê hebû bi navê jiyan


nexwaşê bi xêr hekîm bi xwe tê ser

Guhartoyeke mirî bi xêr be, mele bi xwe ser de tê.


nikare bi kerê dere kurtên

Guhartoyeke bi kerê nikare, dibeze kurtên.


nîr bi aliyê ga yê qelp ve xwar dibe

Guhartoyeke nîr, bi aliyê gayê qelp ve xwar dibe.


nîrek narê gepirê, bi alî karada jî narê


nîsan e, dew li ba hemi pîsan e

Guhartoyeke nîsan e, dew li ba hemiyan e.


nîskê navên dewsa kizinê, berxê navên ber bizinê, malê nebin cem mala bavê jinê


niştiman bi çekan tê vegirtin, û bi çekan tê standin


nivişta bê tişt xwedi yê xwe kuşt

Guhartoyeke nivişta bê tişt xwediyê xwe kuşt.


nîvmeleyan dîn winda kir, nîvhekîman can winda kir


nîvxoce mera ji dîn dikin, nîvtuxtir mera ji cên dikin


nizanê daweta kê ye kevçiya kom dike

Guhartoyeke nizanê hefteka kê ye, kefçiyan kom dikê,.


nizanim vehesa canim

Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.


noginên me helahela têra parronên me bikin


nok heye diran tine ye, diran he ye nok tine ye


ordekê ordekê hildave bendekê, da em herin nimêja kotekê


pariyê ko nikanibî daqirtînî meke devê xwe


pars di gişî de dibe, di hezkirinê de nabe


pera di kurtanî kerêke, ker jî wê bizire


pêşiyê diçe dibêjin pîj e, pey diçe dbêjin gêje


pêşiyê hesp bikire, paşê afir çêke

Guhartoyeke hespê bikire, paşê afir çêke.


pêyadanê heft sêmsora bi pêyadanê marekî ye


peyê devrûtê sibê dereng derê êvarê zû tê


pezê kûvî ji kevirî nahête xarê, ille bi tivingê


piç bi piç xwe gihand qunc

Guhartoyeke piç bi piç, xwe gihand qunc.


pîjik li pêçî te hatin der gustêlkek tûcî di pêçî xwe ke nema pîjik derdikevin


pir heywan goşt dixwin, lê navî gur derketî


pîrê bahwer ne kir mêr bike, mêr kir dawa next û hefteka kir


pîrê bawer ne kir ku mêr bike, gava mêr kir dawa heftan, heyştan kir


pîrê nemir pincar tê, kero nemir qîvar tê


pirêza me bi sap e, kera me bi xal û ap e


pirsan bike ji xortên geryayî û ji kalên zemanan


pirskirin ne şerm e, li ser nezaniyê bimînê şerm e


pirskirin ne şerm e, nezanî şerm e û ger nizani bê ku nezanî


pisîk serê sibê avdaskê, wê rojê mêvanê wê malê wê bên


pismamo kero, sepeta kayê li bero, te ez dam dero


piştî baranê ser ga cil kir

Guhartoyeke piştî baranê, kerê cil dike.


piştî çax û wexta xwe guharek xistî guhê xwe


piştî tirrê qurmiçandin fayde nake

(lit) after you've farted, there's no point clenching your buttocks


pîvaz pîvaz e çi sor çi sipî

Neqenc hemû wek hev in bi guherîna rengê wan tebîeta wan naguhere


pîvazê serê sibê tu buxe, nîvro bi dostî xwe de, îvarê bi dijminî xwe de


porê xwe veke û li bextê xwe seke

Guhartoyeke porê xwe veke, li bextê xwe temaşeke.


qam ji qama kermêşê, deng ji dengê gamêşê

bi qilafet biçûk e lê belê bi hikum mezin e


qantir bi şev û roj didê serhev ku wê çawa xwedanî xwe bikujê


qantirê bazirgancî metirsîne, tu ti zirarê nabîne


qantirê çamûş pêş ve herê gez dike paş ve herê yê hildide zîta


qantirê çamûş pêş ve herê geza davê, paş ve herê yê pehna davê


qantirê qêdî metirsîne, tu zirarê nabîne


qenca ez xwastim, pîsa ez birim

Guhartoyeke qenca ez xwestim, pîsa ez guhestim.


qencî ji te nayê, xirapiyê meke

Guhartoyeke başî ji te nayê xirapiyê jî meke.


qenciyê ji cîranê xwe re bixwaze paşê ji xwe re bigaze

Guhartoyeke qenciyê ji cîranê xwe re bixwaze, paşî li xwe bigaze.


qereçiya welatê xwe, nadim bi xatûna welatê xelkê


qerqerê mirî cawê sipiye, lê xelasiya wî emelê wîye


qertel sibê şiyar dibin stûyê wan bi kuda li yan ketibê bi wî piyî de difirin


qeşmer bi êlê dikenê, êl bi qêşmer dikenê

Guhartoyeke êl bi qeşmer dikenê, û qeşmer jî bi êlê dikene.


qiçik bifirin jî bawerke, bizirin jî bawerke


qijakê xwast meşa werdekê hînbe, meşa werdekê hîn nebû, cotkê xwe jî ji bîrkir


qirrka bavê xwe agemarî nedîta, xwedê zane, wê bigota ez lawê kê me

Guhartoyeke qirrka bavê xwe yî gemarî nedîta, xwedê zane, wê bigota ez lawê kê me.


qîzanî xweş e, bûkanî gula geş e, gava ku kete ber qehra malan roja reş e


qîzek xwe anî pîr bû , bûkek xwe anî jîr bû, hewîk xwe anî xedar bû


qoçê kera çênabin, dibên qey em tim dehşin


qûl li ber yek xwe ye, xwedê li ber yek xwe ye


qûn ji qentarekê gereke ku li ser weqiyek zêr rûne


quncikêd pixara germ in, şor tê de xweş û nerm in


qurnas digerin du cara, êvarî tên li mala xwe dixun


quruşekî di berîkê te da çêtir e ji zêrî di berîkê xelkê da


rast fisê dîk ne tişt e, wekî dinê li xweşiyê mirîşkê tê


rastî carina serî dişkîne

Guhartoyeke rastî, carinan serî dişkîne.


rasto bi rastî, xwaro bi stoyê şikestî

Guhartoyeke rasto bi rastî, xwaro darê şikestî.


rebeno tim be te rûyê xwe reş kir, rabe li ser kab û nîvê


rêncberê zana be, ne axê nezan be

Guhartoyeke rêncberê zana be, ne axê nezana be.


reng da der kesk û spî sor û zer, kesk aştî, sor hêza yezdan, sipî roj e, rûmet e zer


reş bi reş kenî, beş çû li newala tewş kenî

kazan kazana kara demiş tavanın da gülmekten aklı gitmiş


reşê dê û bavê, sipî nabe, bi sabûnê û avê


reşo tu û destêt xwe eger avê tu ne birî


rez û pez û zêr e, dara biçîn hîn bi xêr e


rî dibe bost, lê dujmin nabe dost

Guhartoyeke rih dibe post, dijmin nabe dost.


rî-berdan a qolayî ye, rî-qutkirin a çetin e


rindid mera tine bin, id xelkê pera nakin


rindiyê ji bîr meke, li nerindiyê sêr meke


riya azadiyê, bi xwîna şehîda rohnî dibe


riya dirêj bi gava destpêkê dest pê dike


ro bi seradê natê girtin

Guhartoyeke roj bi seradê nayê veşartin.


ro bi sêwî ya ket, mal heft cara ji dest barkirin


ro hilat mirna pêlî hat, roj çû ava palî bû zava


ro li kî derê li te çû ava, li wê derê jî bisekine


roj gazekê bi banî ket, cotkarê min nûka bi rê ket


roj tê, yê dikene digrî, yê digrî dikene


rojan nikanê dostekî bibînê, rojekê kanê deh dostan bixeydînê


rojê sibê nedê mera, rojê berava vala ye


rovî biweste dûv lê dibe kaşan

Guhartoyeke rovî biweste dûv lê giran dibe.


rovî biweste dûv lê giran dibe

Guhartoyeke rovî biweste, dûv lê giran dibe.


rovî di şiketê kefin zarok ê bi dêri kefin


rovî ne çû qulê, hejek bi teriya xwe vekir

Guhartoyeke rovî neçû qulê, hejek bi dûvê xwe ve kir.


rovî ne diçû qulê, hejek bi serê dûvê xwe ve kir


rovî neçû qulê, hejek bi dûvê xwe da girêda


rovîkî berdayî, çêtire ji şêrekî giradayî


roviyê zexel, bi herdu nigan dikve dafikê


rûn hebê di hîz da bihêle, pere hebin di kîs da bihêle


rûnê ereba pir dibe, di ber ûrî xwe didin

Guhartoyeke rûnê ereba pir dibe, di xwe didin.


rûnî te pirbê di hîz da bihêle, perê te pirbin di kîs da bihêle


rûnişt li germa, rabû li serma,

Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.


rûvî sed çêrokî dizane, nod û neh li ser mirîşkane


rûviyek ne çû qolekê, kaşanek bi xwe ve girêda


salê carek mêranî, mehê carek mêvanî, rojê carek domanî


salê du caran cejn dibin, di wan rojan de jî zikê sêwiyan dêşe


sax dibe şûna xenceran, belê sax nabe şûna xeberan

Guhartoyeke sax dibe şûna xençera, lê sax nabe şûna xebera.


se çiqas ji tere nas be, dar ji destê xwe nevêje


sê tişt hene xwaş in bi sarî, mehîr, ar û karî


se, seye hestiya dixwe hesabê paşeroja xwe dike


sênîka te ya şikestî çêtir e ji ya xwastî


serdan, salê carekê bi siltanî, mehê carekê bi mêvanî, rojê carekê bi dilmanî


serê heft newalan newalek, serê heft pirsan pirsek dibirre


serê kesê rast, tim bilind e

Guhartoyeke serê kesê rastgo hertim bilind e.


serê ko ne di nav seriyan de be hêja yî birrînê ye

Guhartoyeke serê ku ne di nav seriyan de be, hêjayî birînê ye.


serê min bi şar e, çibikim dilê min bi jar e


serê neêşe dismalê lê girêmede

Guhartoyeke serê ku neêşe çima bendan lê girê bidim!.


serê xwe bide bextê xwe mede

Guhartoyeke serê xwe bide, lê bextê xwe mede.


serên ne bi ser yek be, naçin dev yek ve

Guhartoyeke serên ne bi seryek ve bin, naçin dev yekê.


serî çov di bin ebê re li dijminî xwe mîne


serî du berana di biroşekê de nayê kelandin


serî heft şora şorek

Guhartoyeke serî heft şora şorek dibirê.


serî kûçka dêşê, derin çawîrê dixun

Guhartoyeke serî kûçka ne êşê, narin çawîrê naxun.


serîkî çortan e, birkî mêvan e

bi vê xwarina hindik ew qas mêvan ewê çer têr dibin


seriyek ku deh serî jê nehesidin ne ti serî ye


serpiyê şamê ye, kî carekê bixwê, carek dî naxwê


seyê me termê miha me dixwe, li ber deriyê xelkê jî direye


sibê parî, nîvro heta karî, êvarê dixwî naxwî tu dizanî


sîha pelkê ye, ne li xwe ye û ne li xelkê ye


silober bi gulê çikirî, gulê bi silober çikirî


siltik hatin bûn siltan, pêlik danîn çûn asîman


simbêl bi pisîka ve jî hen e

Guhartoyeke simbêl bi pisîkê ve jî he ye.


simbêl li pisîngê jî hene

Guhartoyeke simbêl bi pisîka ve jî hen e.


simêl sorê mera hebin, kezî zerê xelkê pirin

Guhartoyeke simêl-sorê mera hebin, kezî-sorê xelkê pirin.


sipiyek kulek şevê li nav heft ciyan digerê


sirt bê ba nabin, geliyên kûr bê av nabin, û dildar bê yar nabin


sîsalk dimînin dawiya pizana û sûc dikin stûyê şivana


siwara dibe û peya dihêle (id rind dibe, ê xerab dihêle)


sîwarbûna kerê carekê eybeke peyabûn du eyb in


solker pêxwasin cûmker bê kirasin

Guhartoyeke solker xwas in, cûmker bê kiras in.


solkerê xwe be, xoştiviyê xelkê be

Guhartoyeke şulkerê xwe be, xoştiviyê xelkê be.


sûc topaçê berfê ye, kes nakê paşilê xwe


swarê kera ne ti swar e, jina bi mêr ne ti yar e


şala çivîtkirî pirepir e, zik ji nêza re qurequr e


şand diziyê, lê da firiziyê (ton fîtkirinek e)


şansê te hebe, sêlê dernexûn dîne, nên bikê, wê bên


şansê te pîs bê, diranî te wê di kolkê da bişkê


şeb û şekir çûn diyarbekir, şekir rûnişt dengnekir, şeb rabû pesnê xwe kir


şeb û şekir ji şivên re yek in

Guhartoyeke şeb û şekir, ji hev nasnekir.


şeb û şekir, ji hev nasnekir

Ne kêrhatî û zana ye mirovekî hişsivik e


şêr kal dibin rovî bi gunkid wan dilîzin


şêr şêr e, çi mê ye çi nêr e

Guhartoyeke şêr şêr e, çi jin e çi mêr e.


şêr şêre çi jine çi mêr e

Ji bo guhertoya rastnivîsî binêre şêr şêr e, çi jin e, çi mêr e.


şer xweş e li nav şovê, ne li nav bênderê


şerav (araqî) dan bizinê, çû çêy li gur gerî


şerî çûkan li nav garisî me ye

Guhartoyeke şêwrê çûka li ser garisî me ye.


şerm bike ji şermnekeran, bitirse ji bêtirsan


şerr û nîvşerr yekin

Ji bo guhertoya rastnivîsî binêre şer û nîvşer yekin.


şev çiqasî tarî be, lê ronayî li paşî yê ye


şev reş, şûv reş, mî qemer berxa reş li ber gur li ser hev dikê der


şêx û feqî bi miriya dipirsin, kirîv bi şahiya dipirsin


şêx zanê çi xistî hebanê

Guhartoyeke derwêş zanê, çi xistî hebanê.


şikefta sed bizin herê yê, sed û yek jî ê herê yê


şînê negotiye singê konê bikute

Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.


şîre li malê te hebê, mêş ê werin ji bexdadê


şirrê (tamar , lem ) tal ecûrî şêrîn nakevê yê


şivan dilbike, di sola xwe de şîr didoşe


şîvê me nîsk û bulxur e tev li hev e, taştî me jî nanî tisî carna vê ra dew e


şorêd mezina li erdê namînin

Guhartoyeke şorên mezinan li erdê namînin.


şorek xweş biharek dila ye

Guhartoyeke şorek (gotinek) xweş bihara dila ye.


şûjina di çavê xwe de nabîne derzya di çavê xelkê de dibîne


şûjinê di ber serî xwe ra nabînê derziyê di ber serî xelkê ra dibînê


şulkerê xwe be, xoştiviyê xelkê be

Binêre şulkerê xwe be, xweștiviyê xelkî be.


şûna ku dêya mera bigrî, bera diya xelkê bigrî


şûna şûr û tîran xweş dibe, lê ya qise yên nexweş xweş nabe


şûnê birînê qurşînê çê dibê, şûnê şorê xerab çê nabê


şûnê dêkê min digrî, bila dêkê xelkê bigrî


şûr di des te de be, bila rehma xwedê di dilê te de be


şûştin reng û rû ye, xwarin gend û gû ye


ta em hev nas bikin, emê umir xelas bikin


ta ev aş bê û ev qeraş bê, ardê me wê şewitî be

Guhartoyeke ta ev aş bê, û ev qeraş bê, wê arvanê me timî şewitî bê.


ta hirç rabûn semakirin heft merî bi birînkirin


ta ko min xwe naskir, min temê xwe xelakir

Guhartoyeke ta ku min xwe naskir, min temenê xwe xelas kir.


talda şêra ji sitara roviya çêtir e

Guhartoyeke talda şêran ji stara ( an: siya ) roviyan çêtir e.


tamareka tehl û şêrîn di zimên de hene te tehl kir tehl dibe, û te şêrîn kir şêrîn dibe


tandir bi tir-fisa germ nabin

Awayekî din yê nivîsîna tendûr bi tirr û fisa germ nabe.


tasûmê ne çepê xwe hey e, ne rastayê xwe heye


tat li kerê girêdayî dixin, dibên ev bifiltê ji wayî girêdayî xerabtir e


tava sibehan pere neke, tava êvaran hîç pere nake


tê bazara xwe bikê ta xû di eniya te re çekê


te bi destê xwe kir, tê bi stûyê xwe jî bikşînê


te bi ereba ra got merheba wê tev sola werin ser kurk û eba


te bi findiqiyê li deriyê xelkê xist, xelk wê bi gurmistê li deriyê te xin


te bi tiştikî nizanî, te mala xwe xera kir û mala me li ser danî


te bi yekî ra got ezê qîzê xwe bi te dim, wê bêje pîs e


te çi kir ji te ra ma, tê her tiştî bikê


te çi xist biroşê, tê li gor wî şîvê derînê


tê gênim bikirê, li êrd binêr; tê qîzê bixwazê, li dê binêr


tê gênim bikirê, li êrd binêr; tê qîzê bixwazê, li dê binêr,tê avê vexwê li kaniyê binêre


te girt bermede, te berda bi dû mekef

Guhartoyeke ku te girt bernede, ku te berda bi dû nekeve.


te hîn kir bîr neke, te bîr kir hîn meke

Guhartoyeke hînkar hîn meke, te hîn kir ji bîr neke.


te karek bi yekî ra kir, divê hûn çêlka bi hev re derxin


te kûçkî xwe têr nekir, ê herê ber qapî xelkê


te qurbanek kir gereke tu jê bi heft malan dê


te rindî kir ji te ra ye, te xirapî kir ji te ra ye


te rindî xwast tê rindiyê bibînê tê xirapî xwast tê xirapiyê bibînê


te xwe da nav avê, çi li kabê çi li navê


tehtê te lê rîne, hîn baranê neşuştine

Neqencîyên ku te kirî hîn di bîra me de ne Nebêje ya ku min kirî hat jibîrkirin


tendûr bi tirr û fisa germ nabe

tenûr bi tirra germ nabe
tenûr bi tir û fisa germ nabe
tenûr bi tirra germ nabe
tenûr bi tirra germ nabe


tenya binê beroşê ye

pir caris jê naqete lêkirî rik jê nagere


têr (teyr) hene tê goşt pêdê têr hene tê goşt buxwê


têr bi halê birçî, sax bi halê nexwaş nizane


têr tev dujminê kêwin, kew jî dujminê miletî xwe ye


têr, bi halê birçiya nizanin

Guhartoyeke têr, bi halê birçiyan nizanin.


têrekbû li destê te nîşt lê te pê nizanî


terpiyê (derpî) min li xwe nek, têde tir û fisa nek


tevnê bike, xeca min; buha bibe, keça min


teyr bi baskên xwe difire

Guhartoyeke her teyrek bi baskên xwe difire.


teyr bi çengan difirin, mêr bi mêran dixwirin


têyr dijminê hemo kewa ye, kew bi xwe dujminê serê xwe ye


ti kesî ji kokê darê tine ye

Guhartoyeke tu kesî ji koka darê tune ye.


tilî hene tilî ne, tilî hene zêrî ne

Guhartoyeke tilîn hene tilîn e, tilîn jî hene zêrîn e.


tilyên destan nabin yek

Guhartoyeke tilyên destan wek hev nabin yek.


tim girî ne ji hiznê (şewatê )ye, ken ne ji kêfê ye


tînê ji deriya didê sedeqa seriya

Guhartoyeke tînê ji deriya, didê xêra miriya.


tînê ji deriya, didê xêra miriya

Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.


tinedîtiyan ti nedîtin, dema dîtin, bi xwe de rîtin


tirra meke, te kir jî mila du camêr bibên, li serî vî


tirsa gur ji baranê hebûya, wê ji xwe re kulavek çêkira


tirsonek tim li paşin, tenê di revê de li pêşin

Guhartoyeke tirsonek her tim li paş in, di revê de li pêşin.


tiştê kevnê wî tunebe, teze yê wî jî tuneye


tiştê ko te dît, ji bîr meke

Guhartoyeke tiştê ku te dît, ji bîr neke.


tiştekî te winda bû heft caran malê xwe seke paşê cînara pirske,


tiştî bi qelem bê nivîsandin, bi bivir nayê şikandin


tiştî tu dixwazê bi des te neket, tiştî bi des te ket bernede


tovê ku dijmin bireşînin, dê stiriyan şîn bike


tu bê ez, ez bêm ez, gurê têkevê nav pez

Guhartoyeke tu bê ez, ez bêm ez, wê gur têkeve nav pez.


tu bi çi bifkirê, ewê werê serî te

Guhartoyeke tu ji çi bitirsî, wê werê serî te.


tu bi rêkekê de çû bila çîk ji ber lingid te bifirin


tu bi tivingê ne mir, tê bi vî hîmî jî nemirî


tu bi yekî ra bi rêyekê de çû, bi xwe di rê ra meşî û tu jî da aliyê rê, carek din vê re med-mestîn


tu bi yekî re bû heval gereke hûn çêlka bi hev re derxin


tu bidî zîtika nedî zîtika, tuyê bidî heqê dîzika


tu bixazê kerek te hebê bixwaz du ker cîrana hebin


tu bû heval yekî û hûn ji hevdu xeyidîn mila sûcê wî bê


tu bû roviyê me ji mirîşkên xura tîmarkirî

Guhartoyeke tu bû wek roviyê me ji mirîşkên xwe re tûmar kirî.


tu cehnimê ( dojeh ) nebînê cinet ( bihuşt ) bi te xwaş nabê


tu çi biçînî, tê wî hilînî

تو چ بچینی، تێ وی هلینی


tu çi ji bîrbikê, şîrê diya xwe ji bîrmeke

Guhartoyeke tu çi ji bîr bikê, şîrê diya xwe ji bîr neke.


tu çiqas bilind bifirî, tê weqas nizim bikevî


tu çû malên dosta, bi ber taqan mekeve ; dostid te hebin, bi ber berîkan mekeve


tu çûyî bajarê yekçava, divê tu jî çavek xwe bigrî


tu derê ji xelkê ra goşt dibrêjê û tu tê ji min re wê çêrokê dibêjê


tu dibê qey ji gundê bêlê hatiye meşkekê


tu dibê qey xwîn ji bin kerkê berdane (sist û gêj e)


tu dibî hevalê merivekî, bila ew merî di ser te re be


tu dibî nankir, genim bikire, perçe dikirî, çox bistîne


tu dikê dîna bi dengkirin bidê, dîndoq bi des de


tu dikê keça xwe nedê yekî, qelen biha bike


tu dixwazî li serî min ho bibî berberiyê


tu dojehê nebînî, behîşt bi te xweş nabe


tu ê ko mera te ji nexwaşa ra bişînê zebeşa ye


tu girêka xwe bi destê xwe venekî, kes ji te re venakî


tu gul bî gula cûrî, bibişkuvê lîlka jorî ta vebê temenê min bihûrî


tu ji êş werî serî te jî bi ard be, kes ji te bawer nake


tu ji meriyê pir sofî (olperest) bitirse


tu kê tiştekî buxê, û bi des te de bipekê çavê hina têda ye


tu kevir bavêjê çiravê, wê peşk bêne te

mirov qiseya bavê pîsan mirov jî pîs dibin


tu mê bî jî tu kê bizê, tu nêr bî jî tu kê bizê


tu sêfîl ket, cêhê biçîne û mirîşka xwedîke


tu sibê radibî, bêje, xwedê, pêşiyê bide cîranê min


tu şîrî şêr di eyarî çêlkê şêr da bixwazê ezê ji tera wînim


tu teneke di nav ava zêr de jî bikî dîsa tneke ye


tu textikî ser avê ye, kes nizanê rêyê te di kura ye


tu were dewê min bikêle, ez jî herim dewê lawê mîr bikêlim


tu xwe bi kuda biftilînê, kûnê te li paş te dimînê


tu zanê xaço mirî, lê tu nizanê sêrojka wî li ku didin


tûrê parsekan ti carî tiji nabe

Guhartoyeke tûrê parsekan tucarî tijî nabe.


ûcaqî kor ne di tinebûnê ewlada tenê da kor e, di hebûnê ewladî tenbel da jî kor e


ûrê bengîna têre ji nanê zengîna

Guhartoyeke ûrê bengîna, têre ji nanê zengîna.


warê xwe genî meke, navê xwe ji bîrmeke

Guhartoyeke warê xwe genî neke, û navê xwe jî, ji bîr neke.


wek mirîşkê hêk vê re li ciyekî nasekinê


wekî du dil bibin tevayî, wê vî çiyayî hildin bibin ser wî çiyayî


wekî ku ez ciwan bûm, bi tîr û kevan bûm, gava ku ez pîr bûm notirvanê şikeva hevîr bûm


werin dê û bava, berî li zaroya ye, zaro berî li çiya ye


wexta giya bû, kes ne xiya bû, bû firîk, hemo û heso bûn şirîk


wexta heye mêvanî, wexta tine golikvanî

Dema ku pere û malê wî heye gelek xerc dike û xelas dike dema ku di dest de pere û mal tine be her karê binketî jî dike


wexta kar rû dizîvirîn e, wexta şîvê kevçî tîne


wexta nêçîra min tê, gûyê tajiyê min tê

Ez gelek bêsîûd û bextreş im Ku her kengê derbarê destekirina tiştekî de keysek dikevç destê min ez dibînim ku pirsgirêkek hê mezintir derketîye û ew tişt nakeve destê min ew keys jî derbas dibe


xalan xwarzî rakirin, apan birazî winda kirin


xaltiya donê, ji ser ve pakê ji bin ve çonê


xaniyê xwe xirab neke heta tu yekî din çênekî

Guhartoyeke xaniyê xwe xera neke, heta tu yekî din ava neke.


xasî dibêje qîza min ez ji te re dibêjêm bûkê, tu bibhîse


xatûn, me tu li ser (jor) dîtî, û li bin (jêr) jî dîtî


xeber ket nav sî û sê (du) diranan, wê bikeve nava sî û sê bajaran


xebera xweş bide dujminê xwe, pariyê xweş bide hevalê xwe


xebera xweş mar ji qulê dertînê

Guhartoyeke gotina xweş mara ji qulê derdixe.


xelk dihere tiştan tîne, kor-elî dihere mişkan tîne


xelk li dûberana rast tên, em li fisgura rast tên


xelk mal û dewletê çêdike, ez û andro kolozê xwe tûj dikin


xema mexe xem xirap in, gula biçin sûsin ê rabin


xêr bêr li te barîn kevir kuçik li min barîn


xeta xwar ji gayê pîr e

Guhartoyeke xetê xwar di gayî pîr da ye.


xewa bav kuştiyan tê, xewa zikbirçiya nê


xezal çiqas bezaye, ji bilî rizqê xwe naxwe


xezal çiqasî a beza ye, bêtirî rizqî xwe ranake


xirapiyê her kes dikarê bike, qencî dijwar e


xizanî kirasekî ji êgir e

hejarî kirasekî ji êgir e
xizanî kirasê hesinî

Niha, tu dikarî bibêjî bavo, heke biyanistan ewqas zehmet bû, heke xerîbî wilo kirasekî ji êgir bû, çima tu ji welatê xwe derketî, çima tu hatî vî welatê dûr, an jî çima tu zû li welatê xwe venegeriyayî.

Firat Cewerî, Payiza Dereng, Avesta, 2014, r. 25


xoce dibêjin, me çi kir, mekin lê me çi got, bigrin


xort xortaniya xwe dike, qels doza çi dike


xu (xwêdan) di bin cên de yî, xû di bin eyêr de yî


xudê yê gotî dê te keme mîr belê min neke ji bîr, eger bike ji bîr dê te keme êxsîr


xumxuma piyê hespê nêr, ji bin milê ga yê cot tê


xursîne ne dixwin ne didin kesîne xwediyê xiyarê çelmsîne


xwarina xwe bi gura ra ye, meşa xwe bi şivana ra ye


xwastina keçan jî ne şerm e, nedan jî ne şerm e


xwastinê qîza jî ne eybe û nedan jî ne eybe


xwe hêvşand (xwe ragirt ), xwe hêvşand, hêvarî henê xwe kişand


xwe li ber êgir germ dikin û xaliya xwe jî davêne ser rêyê me


xwe nede ser berê bê bin, û xwe nede pêşiya mêrê dem demî


xwedanê çêlekê ji xwedanê kerê şîr dixwazê


xwedê fersendê mêrê çê nede dest mêrê xerab


xwedê gotî ,ez ji qûlê xwe razî me ji ber her kes bi xwe razîye


xwedê gotî, rabe ez bi te ra

Guhartoyeke xwedê gotî, rabe, û ez bi te re.


xwedê gotî, ya ez ba me, ya jî ez di bê de me


xwedê kevrekî li mera dixe, û yekî di ser mera ra digre

Guhartoyeke xwedê kevrekî li mera dixîne û heftan jî di ser mera re digre.


xwedê kûsî dibînê û di wî qaliqîda datînê


xwedê li wê dinê wê heqê bizna kol ji ya bi qoç bistîne


xwedê noka dide kalên vê diran

kimi köprü bulamaz geçmeye kimi su bulamaz içmeye


xwedê padişakî mezin e

Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.


xwedê xerîba nexe nav xwemalan

Guhartoyeke xwedê xerîban nexe nav miletan.


xwedê xwedê ye, ne mêrê medê ye, bavê mera dikuje, dêya mera jî dide xelkê


xwedê yekê bi serî mera dike û hefta jî di ser mera re digre


xwedî mal bi malekê ye, bêmal bi hezar mali ye


xwedi yê mal heye, malê bê xwedî tune ye


xwedi yê malê, maleke wî,yê bê mal hezar malên wî hene

Guhartoyeke xwediyê malê, maleke wî; yê bê mal, hezar malên wî hene.


xwelî li wî be, ew ê mirovên xwe bide bi xelkê


xwelî li wî serî ku hefit serî jê ne êşin


xweşî bê tehlî nîne, qonax bê hostan ava nabî


yan arvanê xwe li êşke, yan jî ji êş barke


yarê di ya mi yek ba minê bi dendikê bihîva xwedîkira


yê baştir behdîne, ew jî hîz e û diz e û derewîn e


yê bilind bifire, wê nizim dayne

Guhartoyeke yê bilind bifirê, wê nizim ( alçaq ) bikevê.


yek îdare nake ( têrê nake ) didu li hev nakin


yek mir, yek mirdos, yek filitî nate des


yek ne di govendê da bê, sema pê hêsan e


yek niç (na), du niç, ê dinê serî li kuç


yek ta nabe, du ta tê re nabe

karê ji hedê xwe zêdetir yan kêmtir be çênabe


yekî berazî û yekî karazî ji hev ra bûn xal û xarzî


yekî du ga hebûn, yek nediçû axirê, yek ji axirê dernediket


yekî ji sergînekî hezkir heft sala bi xwe re gerand li dawiyê av kir ser û vexwar


yekî jinê xwe ji dest dêna difroşe, yek hat, go


yekî ko nerindiyek bi te kir, tu rindiyan pê bike


yekî mêr pêveda, ji gera werîsa ditisiya


yekî navê wî tinebû, çû serê kaniyê pîs kir


yekî rindîk bi te kir, bi tobekirin mede


zarok duxin ta çav dibînin, kûçik duxin ta dûv dilivînin


zarok perdên sipî ne, nexşên xweş lê dîne


zarok ta çav dibînin, kûçik ta dûv dilivînin


zarokê bê dê wek gundê bê rê

Guhartoyeke zarokê bê dê, wek gundê bê rê.


zarokî baş dibê kî hevalê min e, nabê ez hevalê kê me


zava yê ber deri yê xezûra, segê ber tenûra

Guhartoyeke zavayê ber deriyê xezûra, mîna segê ber tenûra.


zengîno bimbarek, fiqaro te ji ku anî ye


zengîno, te bi çi kirî; xizano, te ji ku anî


zêr çiqasî biha bê, motacî kepekê ye

Guhartoyeke zêr çiqasî bihabê, motacî kepekê ye.


zêr di bin axê de zingar nagire

Guhartoyeke zêr, di bin axê de zeng nagre.


zêr zanê, zor zanê, devî tivingê mor zanê


zerka xwe ya dagirtî, li zerka xelkê ya vala nexe


zeviya ji zeviya zêde, heft cara gîsnê xwe lêde, paşê tovê xwe têde


zikbirçî têr dibin, belê çavbirçî têr nabin


zikê xwe ho meke hemo dana, heye ko bi des te nekevê carina


zikî mera ne sifre ye, ko mera ji her kesî ra raxê


ziman bê hesti ye, hefsar di des xwediya ye


zimanê dirêj darkutê serê xwediyê xwe ye

Guhartoyeke ezmanê dirêj darkûkê serê xwudanî xwe ye.


zimanî sorik biskinê , ciyî bilind ê mera ye


zîniqê navê xwe derneket, çû bi serê kaniyê da mîst


zîwana gundî mera ji genimê xelkê çêtire


zor di derî re bikeve hundir, qanûn di kulekê re derdikeve


zor tê, se ji tajî bezatir dibe

Guhartoyeke zor tê, se ji tajiyê bezatir dibe.


li kerî siyar e, û li kerî digeriyêt

Guhartoyeke li kerê siwar bûye, li kerê digere.


akşam yezit diye öldürdüler sabah şehit diye namazını kıldılar

bi gur re dixwin, bi xwediyê miyê re şînê digrin


gur ji baranê bitirsiya wê ji xwe re kavilek çêkira

Guhartoyeke gur ji baranê bitirsiya wê ji xwe re kurk çêkira.


agir bi serê yekî ketibû, yê din jî digot hela neçe, ez ê cixareya xwe vêxim


Belayê! Çavên reş û belek min ji te re kil dane


berûyê darekê, pîvazê mişarekê

Guhartoyeke berû yê darekê ne, pîvazê mişarekê ne.


birayo, tu çima wekî hewleya (helaw) bêxwê dihujhujî


dest di ser dest re ye

Guhartoyeke dest di ser dest re heye heta ba xwedê.


destê vala danîn ser zikê birçî

Guhartoyeke destê vala li ser zikê birçî ye.


di malê de tune arvan e navê jinikê Gulnîgar e

Guhartoyeke di mal de tune arvan e navê jinikê Gulnîgar e.


do ji hekê derketiye, îro bi mirîşkê qayîl nabe

Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.


don nekî çirayê çira ronî nade

Guhartoyeke don nekî çirê çire rohnî nade.


erdeke hişk esmanekî bilind

Guhartoyeke erdekî hişk û ezmanekî bilind.


ev lêlê ye, hê lolo jî li dû ye

Guhartoyeke ev lêlê ye hêj lolo li pê tê.


ez dibêjim nêr e tu dibêjî bidoş e

Guhartoyeke ez dibêjim stewr e, tu dibêjî: 'bidoşe'.


ez dizanim çend rûvî di ûrê te de hene

Guhartoyeke ez dizanim çend rêvî di hûrê tê de hene.


ga guhirande bizinê, bizin jî guhirande mirîşkê


gêsinê di çavê xwe de nabîne, derziya di çavê hevalê xwe de dibîne


giya li ser koka xwe hêşîn dibe

Guhartoyeke giya li ser kokê xwe şîn dibê.


hebe şilo milo nebe keser û kulo

Guhartoyeke hebê şilik û milik, nebê keser û kulik.


her giya li ser koka xwe hêşîn dibe

Guhartoyeke her giyak li ser koka xwe şîn dibe.


hespyar xwe li ba kir, peya xwe winda kir


heta malek ava kir, şehrek wêran kir

Guhartoyeke heta malek ava kir, bajarek wêran kir.


kedkiro hedkiro ji mala Qasê re

Guhartoyeke ked kiro, hed kiro, ji mala qasê re.


kevir û kuçik li ser barîn

Guhartoyeke kevir û kuçik bi (yekî) de barîn.