dem

Forma datîv ya yekjimar û nêr yan nêtar ji cînavê yan artîkelê diyarker "der".


yek

Em yek dinasin.


yek

Ev herdu lêker ne yek in, wateyên wan yek bin jî, vatiniyên wan di hevokê de ne yek in.


a

ew; cîvakê diyarker bo tişt an kesê mê yê dûr


du

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q188 (deu)-Nattes à chat-du.wav


çawan

Yeqîn ew ker ji canan lew dikit bîzMela canê te çawan pehlewan kirLi tayê xemriyan zulfa dilawîz


çilo

Ji çilon ji çi + lewn, bide ber çito (ji "çi + tow = tov / tuxm).

çawa, çito, bi çi awayî / rengî / şêweyî / şiklî, çitov


kî

Forma çemandî/tewandî kê, hevreha soranî کێ (kê), zazakî kam, talîşî کی (kî), farisî کی (kî), tacikî кӣ (kî), avestayî 𐬐𐬇 (kə̄), 𐬐𐬀 (ke) û 𐬐𐬋 (ko), sanskrîtî क (ká) û कः (káḥ), hindî कौन (kaun), latviyayî kas, lîtwanî kàs, albanî kush, rusî кто (kto), polonî/slovakî kto, çekî kdo, latînî quis, fransî qui, îtalî chi (bixwîne: kî), portugalî quem, spanî quién, danmarkî/norwecî hvem, swêdî vem, îzlendî hver, almanî wer, holendî wie, îngilîzî who... hemû ji proto-hindûewropî *kʷis (kî; çi).
Peyvê di makezimanê proto-hindûewropî hem wateya "kî" û hem jî ya "çi" dida. Heta niha jî bo nimûne latviyayî kas û lîtwanî kàs hem wateya "kî" û hem jî manaya "çi" didin.
Di zimanên germenî (bo nimûne almanî, îngilîzî û swêdî) de *k- ya proto-hindûewropî adeten dibe H (loma bo nimûne danmarkî/norwecî hvem). Dûv re H ji swêdî, holendî û almanî ketiye. Di îngilîzî de HW bi metatezê bûye WH.
Ji heman rehî herwiha peyvên kurdî: çi, kîjan/kîşk, ku, kusa, kû...
Peyva hindûewropî herwiha pir dişibe hevwateyên xwe hem di zimanên altayî de û hem jî di zimanên ûralî de. Bo nimûne: tirkî (altayî) kim û macarî/hungarî (ûralî) ki.
Lê ev peyvên van zimanan ne ji zimanên hindûewropî hatine wergirtin, ew peyvên xwemalî yên van zimanan in. Bi tesadifî wek peyva hindûewropî ne yan jî carinan wisa tê texmînkirin ku hindûewropî, altayî, ûralî û hinek malbatên din jî yên zimanan yên Ewrasyayê binemaleke zimanan ya kevn ya hevpar bi navê nostratîkî pêk tînin. Ji bilî vê peyvê, hinek cînavên din jî wek delîl tên pêşkêşkirin (bo nimûne kurdî "min", azerî "men" û fînlandî "minä"). Lê ev teorî ji aliyê piraniya zimannasan ve tê redkirin û wekheviyên wiha tenê wek tiştên tesadifî tên qebûlkirin.

誰

sûi, chûi, chūi, cho̍ah, chiâ, chôa, tiâng, siáng, siâng

啥物人

siáⁿ-mih-lâng, siáⁿ-mí-lâng, sáng-n̂g, siàng-n̂g

Kê forma çemandî ya kî ye. Eger bersiva kî "ez" be (- Ew kî ye? - Ez im.), hingê ya kê jî "min" e (- Kê got? - Min got).

Berovajî ku hin kes carinan bi şaşî bi kar tînin, kê ne forma mê ya kî ye. Di kî û kê de zayend nîne.

Tu kî yî?

Ew kî ye?

Kî wisa dibêje?

Te kî dît?

Belgek heye sih lê nebîKî j'ni'metê dê dit xeberYa Reb derê feyzê vebî


min

mi
مه
من
من (Kurdish-Arabic)
мьн (Kurdish-Creole)

Ji proto-hindûewropî *(e)me-n-, hevreha avestayî mene, parsî mene, farisî من (men), sanskrîtî ma, mam, yûnaniya kevn με (me) / εμέ (emé), îngilîzî me, mine, my, latînî me, fransî me, moi, rusî меня (minya)... Hêjayî gotinê ye ku nêzîkiya navbera min ya kurdî û lêzimên wê yên hindûewropî li gel men (ez) ya zimanên tirkîkî (bi tirkiya stenbolî ben) tenê tiştek tesedifî ye.
*proto-îranî:
**avestayî: mene ("min")
**farisiya kevn: mene ("min")
***farisî: men ("ez; min")
**partî: men ("min")
**kurmancî: min ("min")
**soranî: min ("ez; min")
**zazakî: mi, min
*sanskrîtî: ma, mam ("min")
*yûnanî: me, emê ("min")
*latînî: me ("min")
*almanî: mich ("min")
*îngilîzî: me ("min") ...
;Çavkanî:
* Horn, Paul. (1893): Grundriss der neupersischen Etymologie [Bingehê etîmolojiya farisî] (bi almanî). Strassburg r. 222.
* Watkins, Calvert, The American Heritage Dictionary of Indo-European Roots, Houghton Mifflin Co., 2007, çapa 2an
* Etymonline. Online English Etymology Dictionary. <etymonline.com> by Douglas Harper.

ինձ

wek objeya yekser (bo nimûne: Tu min dibînî.)

Ew min dinase.

Ev jî hevalê min e.

Ev pirtûk li nik min peyda nabe.

Te bihîst ku min çi got?


min

Min naçim.

Ew hî min e.


min

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q143 (epo)-Robin van der Vliet-min.wav


ez

ئەز (Kurdish-Arabic)
әз (Kurdish-Creole)
az
e
es
wez

Hevreha zazakî ez, goranî/hewramî ez, tatî ez, talîşî ez, partî 𐫀𐫉 (ʾz), pehlewî 𐫀𐫗 (ʾn) (/ez/, /en/), osetî ӕз (æz), sogdî 𐫀𐫉𐫇 (əzú), peştûyî زه (ze), avestayî 𐬀𐬰𐬆 (ezə) û 𐬀𐬰𐬇𐬨 (ezə̄m), hexamenişî 𐎠𐎭𐎶 (a-d-m, /edem/), sanskrîtî अहम् (ahám), ermenî ես (es), latviyayî es, lîtwanî aš, slaviya kevn ꙗзъ (yazŭ), bulgarî аз (az), novgorodiya kevn ѧꙁо (jęzo), rûsî я (ya), yûnanî εγώ (egó), latînî ego, portugalî eu, îtalî io, spanî yo, fransî je, norwecî eg / jeg, danmarkî jeg, swêdî jag, almanî ich, inglîziya kevn iċ, inglîziya niha I (bixwîne: ay)... hemû ji proto-hindûewropî *éǵh₂.
Bo guherîna *ǵ ya proto-hindûewropî bi Z di zimanên îranî de, binêrin bo nimûne: zanîn, zer, mezin.
Di goranî/hewramî de peyv tenê di helbestên klasîk de maye, ji axiftina rojane winda bûye. Di soranî û farisî de ez ya bi wateya "ez" ya kurmancî nemaye lê min (bi farisî من (men)) cihê wê jî girtiye.
Peyv bi forma xwe ya latînî ego wek peyveke derûnnasiyê ketiye piraniya zimanan û kurdî jî.
;Çavkanî:
*
*Paul, Ludwig. (1998) "The Position of Zazaki Among West Iranian languages" University of Hamburg. pdf.
* Novák, Ľubomír (2013) Problem of Archaism and Innovation in the Eastern Iranian Languages (PhD dissertation)https://www.academia.edu/4896441/Problem_of_Archaism_and_Innovation_in_the_Eastern_Iranian_Languages_dissertation_, Prague: Univerzita Karlova v Praze, filozofická fakulta.
* Watkins, Calvert, The American Heritage Dictionary of Indo-European Roots, Houghton Mifflin Co., 2007, çapa 2an, r. 22
* The Tower of Babel - An Etymological Database Project [Birca Babilê - Projeyeke Danegeha Etîmolojî] (bi îngilîzî û rusî): http://starling.rinet.ru/
* Etymonline. Online English Etymology Dictionary. <etymonline.com> by Douglas Harper.

kesa/ê ku dipeyive dema ku behsa xwe dike,
kesa/ê ku tiştekî dibêje,
kesê yekem yê yekjimar

Ez û tu.

Ez te dibînim.

Ez neçûm.

Wê ez nasîm.

Ez şefî'ê wî me roja mehşerêDê vexwit ew tasek ava kewserê


tu

ti
to
تو (Kurdish-Arabic)
тӧ (Kurdish-Creole)
ez
em
ew
hûn

Hevreha din ya kurmancî te, soranî تۆ (to) û soraniya devokî ئهتۆ (eto), zazakî ti (tu) û to (te), farisî تو (tû), tacikî ту (tu), peştûyî ته (të), avestayiya nûtir 𐬙𐬏𐬨 (tūm), avestayiya kevn 𐬙𐬎𐬎𐬇𐬨 (tuuə̄m), hexamenişî 𐎬𐎺𐎶 (tu-v-m /tuvam/), sanskrîtî त्वम् (tvám), hindî तू (tū), ûrdûyî تو (to) (tū), latînî tū, fransî/îtalî/katalanî/portugalî/romanî tu, spanî tú, latviyayî tu, lîtwanî tù, rusî/belarusî/ukraynî ты (ti), çekî/polonî/slovakî ty, bulgarî/makedonî ти (tî), îngilîziya navîn û îngilîziya nû ya berê thou (niha cih daye you ya bi eslê xwe pirhejmar anku bi maneya "hûn"), almanî/danmarkî/norwecî/swêdî du, ermenî դու (du), albanî ti, yûnaniya kevn σύ (sú) û yûnaniya niha εσύ (esý), hîtîtî 𒍣𒄿𒅅 (zi-i-ik /zīk/)... hemû ji proto-hindûewropî *túh₂

Cînavê "tu" û forma wî ya çemandî/tewandî yekhejmar in. Carinan li cihê wan jî bo mebesta rêzgirtin anku qedirgirtinê cînavê "hûn" û forma wî ya çemandî "we" tên bikaranîn. Ev bikaranîn vê dawiyê ji zimanên ewropî belavî kurdî bûye. Di farisî û bi taybetî di îngilîzî cînavê duyem yê yekhejmar (bi farisî "tû", bi îngilîzî "thou") cih daye cînavê duyem yê pirhejmar (bi farisî "şoma", bi îngilîzî "you") ku niha êdî hem li şûna cînavê pirhejmar û hem jî yê yekhejmar tên bikaranîn.

kesa/ê duyem ya / yê yekjimar,
kesa/ê jê re tê axiftin yan nivîsîn,
 kesa/ê guhdar

– Tu çawa yî?

– Ez û tu biçin!


tu

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q5146 (por)-Nelson Ricardo 2500-tu.wav

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q5146 (por)-Juliano P. Junho (Jjunho)-tu.wav


em

ئەم (Kurdish-Arabic)
әм (Kurdish-Creole)

Ji proto-hindûewropî *wéy (“em”). Guherîna W bi M di bin tesîra cînavê min de.
Hevrehasoranî ئێمە (ême), kurdiya başûrî îme, bextiyarî û luriya başûrî ئیما, zazakî ma, farisî ما (mā), farisiya navîn 𐭫𐭭𐭤 (amāh, amā), farisiya kevn 𐎠𐎶𐎠𐎧𐎶 (amāxam), ermenî մեք (mekʻ), lîtwanî mes, latviyayî mēs, rusî мы (my).

cînavê kesîn yê yekem yê pirjimar,
 kesa/ê diaxive û bi kêmî kesek din

Em naçin.

Gelo wan em dîtin?

Em ber bi rojên xweştir diçin.

li şûna ez,
 nivîser yan peyiver carine li şûna "ez" bi kar tîne daku xwendevanên / guhdarên xwe jî beşdar bike

Em ê niha li ser Serhildana Agirî bisekinin.


me

em
mim (dialectal)
im
im
î
e
in
în
me
yî
ye
ne

: Etîmolojiya vê peyvê nehatiye nivîsîn. Eger tu bi rastî bizanî, kerem bike bişkoka "biguhêre" ya di ser van gotinan re bitikîne û etîmolojiya vê peyvê binivîse. Çavkaniyên ku te ew etîmolojî jê girtiye jî binivîse.

Forma tewandî ji cînavê em; min û yên wek min.

Ew me dibînin.

Me wisa negotiye.

Li gel me werin.

Pakəž xodé, pakəž záhm, pakəž vémark, kóy hat'ì xač'é, əškə́rma. Rahmát'ē ma.

Pakê Xweda, Pakê Qadir, Pakê Nemir, mirina di xaçê de ku hat, Xweda bi me bê rehmê

Pakij xudê, pakij zehm, pakij vêmerg, koy hatî xaçê, ijkir me rehmetê me

~1430-1446, Matenadaran MS 7117, Amadekar: D.N. Mackenzie, The Language of the Medians, sala weşandinê: 1959

Ew Xudayê malikê mulkê 'ezîm
Daye me mîrasa Qur'ana Kerîm
Dînê me kir kamil û ni'met-temam

Mela Hesenê Bateyî, Mewlûda Kurdî, ~1720


me

Me sanomme.

Me sanoimme.


me

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q1860 (eng)-Nattes à chat-me.wav

She knows me.

She saw me.


ême

rolekanim le bîr meken
ême kurd în, Kurdistanîn


te

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q36163 (kmr)-Key Mîrza-te (cînav).wav

Te çi got?

li gel te

Bêyî te nabe!


ku

Te ku got?


am

Ji erebî عامة (ʿāma) ('ammeᵗ: xelk, gel, girse), hevreha aramî ܥܡܐ / עמא ('emma: hoz, eşîr, xizm, mirovên kesekî), îbrî עם ('am: gel, milet, qewm), fenîkî -m. Ji eynî rehî: ewam, umûmî.

Qewsê du hilalan ko li ser Bircê-esed bitBû şuhre di 'amê 'emel enguşt-i numa girtŞi'ra te Mela sihr-i şekerrîz e bi mu'ciz


ev

ئهڤ (Kurdish-Arabic)
eva
eve
evêya
eviya
va
vaya
vêya
viya
wê de
vê de
wê ve
vê ve
vir ve
wir ve
vir
wir
vir de
wir de
ho de
ho ve
ew

Ji proto-îranî *ime-, hevreha em (“e”) ya soranî, [skrîpt hewce ye] (ime-) ya farisî kevn.

Cînava diyarker bo tiştên nêzîkî kesa/ê ku diaxive.

Qedrê Mewlûdê bizanin hûn kebîr
Hem ji bo Bekr û 'Umer hat ev xeber


hin

hindek
hinek
gelek
hind
hindik
kêm
mişe
piçek
pirr
zehf
zêde
zor
fizûn
zaf
mişt


hin

hin min

Ew kitaw hin min e.


hinek

هنەک (Kurdish-Arabic)
hin
hindek
gelek
hindik
kêm
mişe
piçek
pirr
zehf
zêde
zor

Şerbeta wesla xwe nadet
Ta hinek 'aşiq ceza det


hûn

Ji proto-hindûewropî *yū́ ku herwiha serekaniya bo nimûne you ya îngilîzî ye. Guherîna H/W/Y di kurmancî de diyardeyeka berbelav e. Ji heman rehî: we, tu, te.
Ji formeke berê wek "*yuşneh", hevrehaevistayî𐬫𐬏𐬲𐬆𐬨 (yûjim). Ew forma han paşê wisan peresiyaye: *yuşne > *yuşn > *yuhn > *yûn > *ûn > hûn/wûn. Bo guherîna ş>h binêrin çav, guh; bo zêdebûna h/w di pêşiya peyvan de binêrin hiş, hirç. Bi devokî, mihtemelen wek *yuşmeh jî hebûye (bo guherîna dengên m-n di zimanên kurmancî û ên ku ji pehlewanî çêbûne binêre zazakî "miyan" û kurmancî nav) û ew jî bûye *yuşma (guherîna dengê eh>a diyardeyekberbelav e di nav zimanên îranîkî de) ku paşê bûye *yişma > işma(h) ku di pehlewanî de wisa hatiye qeydkirin û di hin zimanên kurdî ên din de bûye şima/şime. êwe'a soranî reng e ku ji tesîra ême wisanî guheriye.
Bi wateya li şûna tu bo rêzgirtinê ji zimanên ewropî hatiye wergirtin.

Hûn werin?

Jêrê alaya te bim roja 'esîrGer divêtin hûn ji narê bin necatBi 'işq û şewqek hûn bibêjin esselat

kesê jê re tê axiftin û yên li gel wî beşdarî tiştekî

Hûn çend kes in wir dixebitin?

Rêzdar Serok, hûn bi xêr hatin.


hwîn

بۆچی ئەم جارەکێ خێزانێت خۆ نائینین و بچینە سەیرانەکێ، ھوین چ دبێژن...؟!

Boçî em carekê xêzanêt xo na'înîn û biçîne seyranekê, hwîn çi dibêjin...?!

2012, Leylan Îsmeîl, Bêrîvan û Hîvî (Çîrokêt Zarokan), Çapxana Xanî, Dihok, r. 26


ew

hew
(1) (3)
ewna
ئهو (Kurdish-Arabic)
әԝ (Kurdish-Creole)

Hevreha soranî ئهو (ew), zazakî o, farisî او (o), hemû ji proto-îranî *ewe-. Di kurmancî de wê ji "ew + ê", wî ji "ew + î" û wan ji "ew + an" e. o (“ew”) ya tirkî ji zimanekî îranî ye, ol û an yên tirkî yên bi wateya "ew" di bin bandora zimanên îranî de yan winda bûne yan jî wek ya îranî guherîne û bûne o. Serekaniya peyva "ew" di proto-hindûewropî de ne diyar e lê belkî *éy (“yê, ê - îngilîzî the”) yan jî *h₂eu- be ku bi forma xwe ya *h₂eutos serekaniya peyva αὐτός (autós, “xwe”) yûnaniya kevn e ku niha di gelek zimanan de wek auto- û di kurdî de jî ji ber bandora bilêvkirina fransî oto- ye, wek otobûs, otomobîl, otonom...

(yekjimar) kesê sêyem,
kesa/ê yan heywana/ê yan tişta/ê ku behs li ser e ji bilî ya/yê ku diaxive û ya/yê ku bo tê axiftin

Ew hevalê min e.

Min ew nedît.

Ew Xudayê malikê mulkê 'ezîmDaye me mîrasa Qur'ana Kerîm

(pirjimar) kesên sêyem,
kesên yan heywanên yan tiştên ku behsa wan tê kirin ji bilî yên ku diaxivin û yên ku bo tê axiftin

Ew hevalên min in.

Min ew nedîtin.

Tê gotin ji wî kesê ku mirov navê wî nezane an jî ji bîr kiriye.


ew

(yekjimar) kesê sêyem,
kesa/ê yan heywana/ê yan tişta/ê ku behs li ser e ji bilî ya/yê ku diaxive û ya/yê ku bo tê


hemî

لسان دایه انسانیهدنی صلواتن همیلرسولی مه ای امی

Lisan daye insanîHindî ṣelewat in hemîLi resûlê me ê ummî.

میر دایه گری د تازه دستوردستور کو ژ بو وشاقانرابون همی شبهتی عشاقان

Mîr daye gerê di taze destûrDestûr ko bû ji bo wişaqanRabûn hemî şubhetê ʿuşaqan.

نشانی گر ژ دل نکرا ته پرهیزمهبین اڤ گر بصورت آدمینههمی دارن ژ ایگر را کری ریز

Nişanî ger ji dil nekʾra te perhîzMebîn ev ger bi ṣûret ademî neHemî dar in ji êgir ra kirî rîz

بحقیقت کو یکن هر دو چه واحد چه احدیکه دریا تو بزان قنج چه موج و چه حبابد اصل دا کو حمی آڤه چه آڤ و چه جمد

Bi ḥeqîqet ko yek in herdu çi waḥid çi eḥedYek e derya tu bizan qenc-i çi mewc û çi ḥebabDi eṣil da ko ḥemî av e çi av û çi cemed


hemû

* proto-hindûewropî *sm-o- (“hemû”)
*:proto-hindûîranî
::Avarî: heme- ("hemû")
::Partî: hmg- ("hemû")
::Farisiya navîn: hemeg ("hemû")
::Farisî: heme ("hemû")
::Belûçî: heme, hemuk ("hemû") ...
::Kurmancî: hemî, hemû ("hemû")
::Soranî: hemû ("hemû")
::Zazakî: heme ("hemû")
:Sanskrîtî: semá- ("hemû") ...
Çavkanî: Horn p.247, Lubotsky
Hevreh: hem, heman, hemî

Sed hizar dev pêve banaEw hemû i'medhê te banaHêj bi wan noqsan im ez

Ew hemû kurd in.

Yek bext in hemû, ne bextîyar in.

Hawar, Yekbûn û Yekîtîya Kurdî, 1932-1933, Kamiran Alî Bedîr-xan, Nûdem, cild 1, hj. 4, r. 84

Ev sêv hemû rizî ye.

Wê şevê hemûyê xew bi çavê Besê neket.

Sidqî Hirorî, Kurê Zinarê Serbilind, Weşanên Nûdem, Stokholm, 1996


gişt

Hevreha soranî گشت (gişt), rûsî û ukraynî весь (vêsi), sirbî са̏в (sav), slovenî vès, çekî vše, polonî wszyscy, slovakî všetok... hemû ji proto-hindûewropî [Peyv?].

Mulaziman meykêş imGişt exleban demimahDaim ez wê li pêş im


xirr

hemû, giş, tev, her, gişt, gî, gîh,pêkve, têkde, vêkre


li

Deyn ji spanî le, îtalî lui, fransî lui.

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q143 (epo)-Robin van der Vliet-li.wav

Li amas vin.

Li skribis.


wan

ewa
ewan
ewana
ewanan
wa
wana
wanan
وان (Kurdish-Arabic)
ԝан (Kurdish-Creole)

Forma tewandî ya pirrjimarî ji peyva ew.

Ez wan dibînim lê wan ez nedîtime.

Lew saqî ew cullab-i daWan dest û zend û sa'idanMey dane şeyx û zahidan


se

Ew (bo tiştan û lawiran lê ne bo mirovan)


se

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q5146 (por)-Nelson Ricardo 2500-se.wav

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q5146 (por)-Juliano P. Junho (Jjunho)-se.wav


bîn

weko bîn

din, rengpîşekî ye.: Şeva din, dî, -tir; Ay bîn: Ewê din'


hev

Ji proto-hindûewropî*sem-, *seme- (di zimanên îranî de s- ya proto-hindûewropî dibe h- û di kurmancî de -m- dibe -v-), hevrehahaw- ya soranî, hem ya zazakî, hem ya avestayî, heme ya farisiya kevn, هم (hem) ya farisiya nû, am ya osetî, hem ya belûçî, सम (seme: heman, eynî, wekhev) ya sanskrîtî, ամէն (amên) ya ermeniya kevn, ὁμός (homόs: heman, eynî) ya yûnaniya kevn, самый (eynî, ew bi xwe) ya rusî, îngilîzî same (seym: heman, eynî), swêdî samma (heman, eynî), latînî similis (heman, eynî).
* proto-hindûewropî: *som-o- ("heman, eynî")
*:proto-îranî:
::avestayî: ham- ("heman, eynî")
::farisiya kevn: ham- ("heman, eynî")
::pehlewî: ham ("heman, eynî")
::farisî: ham ("heman, eynî")
::belûçî: ham ("heman, eynî")
::osetî: ām ("heman, eynî") ... ^(alfabeya arî)
::kurmancî: hem, hev, heman, hemû ("heman, eynî")
::soranî: hem, heman, hemû ("heman, eynî")
::zazakî: hem ("heman, eynî")
:sanskrîtî: sama- ("heman, eynî")
:ermenî: hem, hev ("heman, eynî")
:yûnanî: homo ("heman, eynî")
:latînî: similis ("heman, eynî")
:îngilîzî: same ("heman, eynî") ...
Çavkanî: Horn p.246, Watkins p.75, Etymonline
Hevreh: hem, heman

Her yek ya din, her yek yê dî, yekdu, êkûdu.

Ez û ew hev dinasin.

Ew û bavê xwe mîna hev in.

Ew û babê xwe wek êkûdu ne. Ew wek babê xwe ye û babê wî jî wek wî ye.

Bi şubhê murxê nîmbismilDi hev wertêm di xwînê da


wana

Jiyan, rast e derd û kula dide meriyan, lê wana bê guman nake.


çiya

Ew çiya te heye?

Te çiya xwe winda kiriye?


wa

forma tewandî ya pirrjimarî ji peyva ew. Baştir: wan.

Ez wa dibînim lê wa ez nedîtime.


wer

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q188 (deu)-Nattes à chat-wer.wav


wê

Forma tewandî ya yekjimar ya zayendmê ji cînavê ew.

- Edî ez ne hewcedarê wê me, bila ew liba te bimîne, ji te rebe.

Mehmed Uzun, Mirina Kalekî Rind, Weşanxana Orfeus, 1987

(...) wê du qedeh danîn ser siniyekê û di gel çaydên anî danî ber wan.

Firat Cewerî, Girtî, Weşanên Nûdem, 1986

Hatî Cebraîl li ba emrê Letîf / Çengekî axê ji wê qebra şerîf / Girt û ba tesnîmê safî kir hevîr

Wê şevê nobedariya wê tunebû.

Wê gavê wan bê hejmar find anîn, li eywanê danîn (...)

terciman: Serdar Roşan), Çîrokên Hezar û Şevekê, weşanên Nûdem, 1998

Formek paşerojê li şûna dê tê bikaranîn.

Meaşê xelkê hezar kaxit be wê du hezar kaxit bide Heso û wê wî îqna bike..

Salihê Kevirbirî, Filîtê Quto, Weşanxaneya Nefel, 2002

Ez kefîlê te ko wê qayîl bibe û ko em bixwazin, ew ê di ser de hinek pere jî bide me.


ewê

wê; forma tewandî ya yekjimar ya zayendmê ji cînava ew
Baştir: wê

# Qani' bi tesewwura cemalêFanî bikitin ewê wucûdêBaqî bibitin bi vê şuhûdê«

Ewê bizane, divê bêje.


wî

Forma tewandî ya yekjimar ya zayendnêr ji cînava ew.

Ez wî (zelamî) dibînim.

Wî (kurrî) ji me re got.


wir

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q188 (deu)-Nattes à chat-wir.wav


vê

Forma tewandî ya yekjimar ya zayendmê ji cînava ev; vî kesî/ê, vî tiştî, ev tiştê çêbûyî.

Ez vê dibînim.

Vê ji me re got.

Ez ne li vê bûm.

Dê mubarek bit li ber vê xwendinêBête xwendin ger li yek sîkke-dîraf


vî

Forma tewandî ya yekjimar ya zayendnêr ji cînava ev.

Ez vî dixwazim.

Vî ji me re got.

Xezam zer bûn ji xusarîSefa nakin li vî warîLi ber sermê û hewa sarî


din

dî, dîtir, başqe,
peyvikek rêzimanî ye bo diyarkirina ku tiştek zêde yan jî cuda ye

Ev pirgirêkek e lê hê gelekên din jî mane.

Çendî ji we bixwazim, hindî din ji xwe bipêm.

Kesê canan bi can bînit di 'işqê wî ticaret kir
Bi dînarê dinê zinhar da yarê xwe tu nefroşî
Kesê Yûsif firotî wî di 'alem da xesaret kir


tev

Têkilkirin ji di + hev, wek pev, jev, jî ji kurtkirina tevav, hevrehatebab, temam ji erebî [Peyv?]. Tenê di kurmancî de heye, ew jî tenê li hin deveran.

Umrê dayi' bû me bê dilber 'ebesWey tevê 'umrê me borî ber 'ebesDil emanet da bi naehlan nedî


her

هەر (Kurdish-Arabic)
һәр (Kurdish-Creole)
hemû
hev
hê

* proto-hindûewropî: *solwos- ("her, tam")
* proto-îranî: *haruo- ("her, tam")
::avestayî: haruva- ("her")
::farisiya kevn: haurva- ("her")
::partî: hrw ("her")
::pehlewî: harw ("her")
::farisî: har ("her")
::osetî: ali ("her") … ^(alfabeya arî)
::kurmancî: her ("her")
::soranî: her ("her")
::hewramî: her ("her") ...
::zazakî: her ("her")
:ermeniya kevn: ołʤ ("hemû, tam, sax")
:sanskrîtî: sárva- ("her, tam")
:yûnanî: holos ("her")
:latînî: salvus ("tam") ...
Çavkanî: Horn p.244, Watkins p.81, MacKenzie P.97, Lubotsky | Pokorny: 979

hemû, giş, tev, hemû, gişt, sercem, çi be, kîj be

her roj

her kes

Baxê ku baxvan bête herErdek heye ew tê oebî


her

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q1860 (eng)-Nattes à chat-her.wav

her brother

her friends


her

Her gün bize gel.


ti

(kesa/ê jê re tê axifti) / (Devokî) Baştir: tu (2)


bi metatezêhevreha farisî an, belûçî ã, kurmancî hin- (wê/wî: hingê = wê demê) ji zimanên îranî


çi

چ (Kurdish-Arabic)
чь (Kurdish-Creole)
çir
çî
çu
kî
ti

什哩

siit⁶ 'li⁴, xit⁶ 'li⁴, siit⁶ li, xit⁶ li

啥貨

siáⁿ-hòe, siáⁿ-hè, sáⁿ-hòe, sáⁿ-hè, sáⁿ-hèr

peyvikek pirsînê ye ku kesa/ê dibêje dixwaze agadariyekê wergire

Navê te çi ye?

Te çi got?

Ya qelem binvîs bi emrê Padîşah.
Ez çi binvîsim bi ferman ya Îlah

Niha seet çi ye?

Çi pîs e!

Tu çi bêjî jî, ew her bawer nake.


ne

Sen ne dedin?


he

He ovat ulkona.


he

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q1860 (eng)-Nattes à chat-he.wav

He says.

He said.


u

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q7411 (nld)-Robin van der Vliet-u.wav


we

Herwiha hewe, hingo, hevreha soranî ئێوه (êwe), kelhurî îwe, polonî wy, rusî вы (vi), slovakî vy, slovenî ví, latînî vos, fransî vous, îngilîzî you, ye... hemû ji proto-hindûewropî *uhwé / *wos in ku forma cot ya tewandî ji cînavê *yū́ ne ku serekaniya "hûn" ya kurmancî ne. *yū́ bi xwe jî forma cot yan komî ji cînavê *túh₂ e ku serekaniya "tu" kurdî me ye. "-n" ya "hûn" ihtimalen dubarekirina pirrhejmariyê ye.

Ez we dibînim.

We çi got?

Nameya we gihiştiye min.

Ev bo we ye.

Vêk ra li hemyan fekirîHemd û sena laiq we neYê erşê ezîm çêkirî


we

We see.

We saw.


hingo

Hingo çend salî ye?

Gelo ev çante yê hingo ye?

Min jî divê li gel hingo bêm.


ma

ziwanê ma

Tirsa Tato Ecewîd Yildirim 10.11.2010 Çarşem


çira

ji + çi + ra (re), hevreha farisî چرا (çiřa), pehlewî çim ray, ji zimanên îranî. Ji eynî rehî: çima

- Karê, tu çira wisan î? Ma diya te û bavê te nahêlin?


ta

ta femme

ta maison


ta

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q9199 (vie)-Penn Zero MSSJ-ta.wav


herdu

herduk
herdû
herdûk
hurd
herdem
herkes
hertişt
hevdu

du tişt yan kes li gel hev, du tişt yan kes bi hev re

Du bira bûn. Herdu jî jîr bûn.

Ew hebîbê rohniya heft asîmanHerdu alem qalib ew ruh û rewan


tim

hemû, giş, tev, hemû, herkes, hertişt, gî, gişt, gîk, gîh


ey

Ap Heş, çend rojî mîyanê dewe de xo rê geyreno. Dewijan reyde suhbet keno. Keyfê hemîne bi Ap Heşî yeno. Keyfê ey zî zaf bi hemeyê dewijan yeno.

Roşan Lezgîn: 'Sanikanê Dîyarbekirî ra Guldesteyêk, Enstîtuya Kelepûrê Kurdî, Hewlêr 2009, r. 68-71


his

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q1860 (eng)-Nattes à chat-his.wav

his car

his name


wij

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q7411 (nld)-Robin van der Vliet-wij.wav

em, cînavê kesîn yê yekem yê pirjimar (wek subje)


e

E nizam.

E nabêm.


mi

Were ni mi!


mi

Kekê mi, birayê mi, roşnîya çimê mi. Dê goş bide mi. Bineyke goşdarîya mi bike. Willay billey bi no qayde ti îfleh nêbenî, ha! Sakîn be. Na mîratmenda parçeyêkê qederê to ya, roja ke ti ameyî dinya, a zî to reyde bî. Ganî ti qebul bikî. La ti xo nêdanî ver. Ney! Ti îfleh nêbenî.

Roşan Lezgîn: Nêweşîya Leblebîyan, Netkurd.com, 7/2009


mi

Deyn ji fransî moi, îtalî mi, îngilîzî me û hwd.

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q143 (epo)-Robin van der Vliet-mi.wav

Mi amas vin.

Mi skribis.


xwe

خوه (Kurdish-Arabic)
хԝә (Kurdish-Creole)
xwa
xu
xe
xo
xa

Hevreha soranî خۆ (xo), û zazakî xo, hewramî wê, farisî خود (xod), pehlewî xwet, avestayî xvet, sanskîtî स्वयं (sveyem), rûsî свой (svoy), latînî se, almanî sich, holendî zich, swêdî sig... hemû ji proto-hindûewropî *swé-.

Em xwe dîbinin.

Ez bi xwe çûm.

Te xwe kuşt!

Pênûsê xwe da min.

Wî kirî ba ismê xwe ber saqî 'erşTu bi xufranê min ê bêçare, ah.


xo

ژ وێ کولانێ چوون، ھەدارا لورینێ نەدھات، چوو ژۆرا خۆ ڤە و ھەر ل وارا دگەرییا...

Ji wê kulanê çûn, hedara Lurînê nedihat, çû jora xo ve û her li wara digerîya...

2012, Leylan Îsmeîl, Bêrîvan û Hîvî (Çîrokêt Zarokan), Çapxana Xanî, Dihok, r. 15


tê

Tê kengî çî?


I

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/Here I am, sir.ogg

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/I know I have a pen, though….ogg

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q1860 (eng)-Nattes à chat-I.wav

I do not know.

I said.


eins

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q188 (deu)-Nattes à chat-eins.wav


eve

Li Dihokê: 'eve ez yê hatîm'. Eve weku 'seh ke', yan îngilîzî 'hey!'/behold

cînava diyarker bo tiştên nêzîkî kesa/ê ku diaxive


no

Bi zimanê Hûrî ji bona peyva "no" em dibêjin "ani"


van

Ji ev + -an, hevreha soranî eman (ji em + -an) û emane (em+an+e).

Van pirtûkan bibe.

Li van deran.

Herdem ji nû şunqarê çerxKû van letîfan gul'izarŞona gulan restîne xar


han

Hevreha pehlewî han, an, farisî an, partî ho, zazakî na ji zimanên îranî. հոն (hon: wir, wêdera han) ya ermeniya rojavayî ji kurdî ye.

ya / yê ji bêjerê/î û guhdarê/î dûr ya ku bêjer bala guhdarê dibiyê

Ewa han, eva han, ewê han, evê han, ewên han, evên han.

Yûsifê dewr û zemanî
Go nesîm han vî nişanî
Lê ji bo nekhê dehanî


jag

Jag kan göra det.

Jag sade att...


kul

Ji erebî كل (kull), hevreha aramî כלל (kull), îbrî כלל (kull), akadî kelalu.


ben

Ben söylüyorum.

Ben söyledim.


sen

Sen gel!

Sen niçin getirmedin?


alguns

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q5146 (por)-Nelson Ricardo 2500-alguns.wav

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q5146 (por)-Juliano P. Junho (Jjunho)-alguns.wav


einige

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q188 (deu)-Nattes à chat-einige.wav


mem

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q143 (epo)-Robin van der Vliet-mem.wav

Ĉiu por si mem estas la plej kara.


kê

kîj kesê/î, kîjan kesê/î
 forma tewandî ji cînavê kî

Tu kê dibînî?

Em dê biçin cem kê?

Kê gotiye ku divê em birevin?

Ji roja ku cîhan bûye cîhan, kê hespê ku hatiye li ber deriyê wî rawestîyaye bi paşde vegerandiye?

Çiyayê Agirî, Yaşar Kemal, Weşanxana Çanda Kurdî

Ew xaliqê bê bab û daXelqno! Ji kê ra ev qeseDa heq bi urfê nas bikî


vi

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q143 (epo)-Robin van der Vliet-vi.wav


vi

Noi amiamo vi.


kîjan

کیژان (Kurdish-Arabic)
кижан (Kurdish-Creole)
kîcan
kîja
kîjanê
kîjanî
kîjk
kîjka
kîjkan
kîjkê
kîjkî
kîş
kîşk
kîşkê
kîşkî
kîşka
kîşkan

Herwihan kîj, kîşk (< kîj + -ik (“paşgira binavkirîtiyê”)), ji kîj + -an ber modela heman, wihan, wisan û -ane. A pêşîn ji kî + jî, bide ber partî [skrîpt hewce ye] (kê-j, “kî jî; herkî”).

Tu kîjan dixwazî?

Tu kiwameyan dixwazî.

Ew bi kîjan alî ve çûn?

Kîjan bira dê bizewice?


il

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q150 (fra)-Nattes à chat-il.wav

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q150 (fra)-T. Le Berre-il.wav


cumle

Hemû aletên şer komî ser hev bikin, zirx û şûr û mertalên xwe wergirin û dakevin qada şer! Sirûd û helbestên şer bi yek dengî biqîrin û dest bi merasima recmê bikin; lewre ferman di ser wijdan, hest, dilovanî û cumle nazikiriyan re ye. Ya girîng ferman e. Dema ferman ji meqamên bilind… ji cihê herî bilind hat; êdî, edalet û hemû mefhûmên di asta gerdûnî de divê bilezin, bibezin, bikevin qul û qewêran.

Hasan Kaya: Rojîn[ê] birecimînin, Netkurd.com, 1/2009


tomerî

: Etîmolojiya vê peyvê nehatiye nivîsîn. Eger tu bi rastî bizanî, kerem bike bişkoka "biguhêre" ya di ser van gotinan re bitikîne û etîmolojiya vê peyvê binivîse. Çavkaniyên ku te ew etîmolojî jê girtiye jî binivîse.


nê

Verî ke ez derheqê muhtewaya nê kitabê ma de malumatan bida şima, ez wazena nuştoxê nê kitabê ma, yanî Mela Mehemed Elîyê Hunî bida şinasnayîş.

Berî ku ez li ser naveroka vê pirtûka me agadariyan bidim we, ez dixwazim nivîskarê vê pirtûka me anku Mela Mehemed Eliyê Hunî binasînim.

Kovara Mehname, Mewlid – Yîsif û Zelîxa – Qesîdeyê Kerbela, 10/2006, Roşan Lezgîn (terciman Husein Muhammed), hj. 80


ni

Deyn ji fransî nous, îtalî noi, spanî nos û latînî nos.

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q143 (epo)-Robin van der Vliet-ni.wav

Ni amas vin.

Ni skribis.


ni

Ni kan göra det.

Ni har inter sagt något.


all

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q1860 (eng)-Nattes à chat-all.wav


tavil

hemû, giş, tev, her yek, her kes, her tişt, gişt, gî, tevav

Rast e, hindek kurd dê tazîbûn û dîdarên evîniyê di filmên kurdî de weke tiştên tabû ango nimoşkirî yaxud qedexekirî bibînin lê hindekên dîtir dê wan biecibînin û piştgiriya wan jî bikin. Haydariya min ya sereke sebaretî filmên min nifşê nû ye û weke di tavilê çand û civakan de nifşê nû bêtir vekirî ye derbarê tiştên nû.

Lewend Omer di hevpeyivînekê de li gel Vladimir van Wilgenburg, Kurdmedia.com 3/2006, ji îngilîzî: Besam Mistefa, Welateme.com; jêgirtin: 9/2006


je

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q150 (fra)-Nattes à chat-je.wav

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q150 (fra)-T. Le Berre-je.wav


ich

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q188 (deu)-Nattes à chat-ich.wav


ik

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q7411 (nld)-Robin van der Vliet-ik.wav


alle

herkes, hertişt, hemû, giş, tev, gişt, gî


todo

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q1321 (spa)-Anonymât (Kvardek du)-todo.wav


tout

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q150 (fra)-Nattes à chat-tout.wav


iedereen

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q7411 (nld)-Robin van der Vliet-iedereen.wav


tutto

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q652 (ita)-Crunchy Cloaky Crackdown-tutto.wav


her kes

Ji her + kes.
* Afrîkansî: almal → af
* Almanî: alle → de, jedermann → de, jeder → de
* Aragonî: toz n p
* Başkîrî: һәр кем (här kem)
* Belarusî: усе́ p (usjé) / ўсе́ p (ŭsjé), ко́жны (kóžny)
* Bengalî: সবাই → bn (śôbai)
* Bulgarî: вси́чки p (vsíčki), все́ки (vséki)
* Çekî: všichni → cs n, každý → cs n
* Çînî:
*: Kantonî: 大家 (daai⁶ gaa¹), 人人 (jan⁴ jan⁴)
*: Hakkayî: 逐家 (tak-kâ), 大家 (thai-kâ)
*: Mandarînî: 大家 → zh (dàjiā), 人人 → zh (rénrén)
*: Minnanî: 逐家 → zh-min-nan (ta̍k-ke), 大家 (tāi-ke, ta-ke, tōa-ke)
*: Wuyî: 大家
* Danmarkî: alle → da
* Erebî: الْجَمِيع (al-jamīʿ), كُلّ شَخْص (kull šaḵṣ)
* Esperantoyî: ĉiu → eo, ĉiuj → eo
* Estonî: kõik → et, igaüks → et
* Farisî: هر کس (har kas)
* Fînî: jokainen → fi, kaikki → fi
* Fransî: chacun → fr, tout le monde → fr, tous → fr
* Galîsî: todos n p, cada quen
* Gujaratî: બધા (badhā)
* Gurcî: ყველა (q̇vela), ყოველი (q̇oveli), თითოეული (titoeuli)
* Hindî: सब लोग (sab log)
* Holendî: iedereen → nl, elkeen → nl, allen → nl, allemaal → nl, iegelijk → nl
* Îbranî: כולם \ כֻּלָּם (kulám)
* Îdoyî: omnu → io
* Îngilîziya kevn: ǣlċ mann, ealle menn p, hwā
* Îngilîzî: everyone → en, everybody → en
* Înterlîngua: totos p, tote le mundo, omnes p
* Îrlendî: gach duine n, gach aon duine n
* Îtalî: ciascuno → it, tutti → it n p
* Îzlendî: allir → is p
* Japonî: 皆さん → ja (みなさん, minasan), みんな → ja (minna), だれも (dare mo)
* Katalanî: tothom → ca, cada u → ca, cadascú → ca
* Keçwayî: llapan
* Koreyî: 모두 → ko (modu), 누구나 (nuguna), 여러분 → ko (yeoreobun), 다들 (dadeul), 각자 → ko (gakja)
* Ladînoyî: טודוס n p (tudos), טודו אל מונדו n (tudo el mundo)
* Latînî: omnes → la
* Makedonî: си́те p (síte), се́кој (sékoj)
* Maltayî: kulħadd
* Maorî: ngā tāngata katoa, te katoa, ia tangata
* Mecarî: mindenki → hu, mind → hu
* Navajoyî: tʼáá ájíłtso
* Ojibweyî: gakina, gakina awiiya
* Pîkardî: tertous
* Polonî: każdy → pl; wszyscy → pl p, wszelaki → pl
* Portugalî: todos → pt n p, todo mundo → pt n, toda a gente
* Qazaxî: әркім (ärkım)
* Romanyayî: oricine → ro, toți, fiecare → ro
* Rusî: все → ru p (vse), ка́ждый (káždyj), вся́кий (vsjákij)
* Sirboxirwatî:
*: Kirîlî: сви p
*: Latînî: svi → sh p
* Skotî: awbody
* Slovakî: všetci, každý
* Slovenî: vsi, vsak → sl
* Spanî: todos → es, todo el mundo → es, todo quisqui
* Swêdî: alla → sv, allihop → sv, allesammans → sv
* Şîngazîcayî: heni mndru
* Tamîlî: எல்லோரும் → ta (ellōrum), அனைவருக்கும் (aṉaivarukkum)
* Tayî: ทุกคน, ทุกท่าน
* Telûgûyî: అందరూ (andarū)
* Tirkî: herkes → tr
* Urdûyî: سب لوگ (sab log)
* Ûkraynî: усі́ p (usí) / всі́ p (vsí), ко́жний (kóžnyj), вся́кий (vsjákyj)
* Viyetnamî: mọi người → vi
* Walonî: tertos → wa
* Weylsî: pob → cy
* Ximêrî: ទាំងអស់គ្នា (teaŋ ɑh knie), គ្រប់គ្នា (krup knie)
* Yûnanî: κάθε ένας (káthe énas), όλοι → el p (óloi), άπαντες p (ápantes), οι πάντες p (oi pántes)
*: Kevn: πάντες n p (pántes)
* Zhuangî: bouxboux
:Ev qismê Wergerê ji malûmatên naveroka vê versiyona madeya everyone a Wîkîferhenga îngilîzî pêk tê.

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q36163 (kmr)-Key Mîrza-her kes.wav

hemû kes, kî be jî, her kes, ti kes nîne ku ne di nav wan de be

Her kes wî dinase.

Her kes rastiyê nizane.


hevdu

Gelekan ji wan zû de hevdu nedîtibûn, loma wan li kar û mijûliyên hev dipirsîn, guhertinên ku di wan de bûbûn meraq dikirin, gazin ji jiyana sirgûnê û têkiliyên sar ên ku berhemên jiyana sirgûnê ne dikirin. Heta ku hebekî xilbexilba wan kêm bû min ji wan daxwaz kir ku ew rabin û ji xwe re xwarinê bînin.

Firat Cewerî, Payiza Dereng, Avesta, 2014, r. 16


fîstan

filan, bêvan, kesên yan tiştên ku navê wan nayê gotin

Got ji filanî û fîstanî bipirse. Min pirsî lê wan jî nedizanî.


yê

Yê ku zû neyê, dê nexwe.

Fexrê Îbrahîm û Îsmaîl û NûhMustefayê bawefa yê bafitûh

Mela Hesenê Bateyî, Mewlûda Kurdî, ~1720

Nîşana xwedîtiyê ye dema ku tişta/ê xwedîkirî nêr û yekjimar be.

Destê min. → Yê min.

Xaniyê wan. → Yê wan.


segala

Ji malezî segala, ji sanskrîtî सकल (sakala). Hevreha malayiya navendî gale, musî galo.


hur

Hur mår du?

Hur gammal är du?


donde

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q1321 (spa)-Anonymât (Kvardek du)-donde.wav


heçî

Heçî kesê ku bi ser bikeve, dê 1000 euroyan werbigire.

Heçiyê min dayê, qebûl nekir.

Heçiya ez dibêjim, tu dibêjî na.

Bi ker bit wê di gavê daHeçî firqet nedî hicranNebê min dax û key lê ne


you

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/Are you excited ― Yes, I am excited!.ogg

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q1860 (eng)-Nattes à chat-you.wav


she

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q1860 (eng)-Nattes à chat-she.wav


fast

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q1860 (eng)-Nattes à chat-fast.wav


each

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q1860 (eng)-Nattes à chat-each.wav


it

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q1860 (eng)-Nattes à chat-it.wav


many

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q1860 (eng)-Nattes à chat-many.wav


my

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q1860 (eng)-Nattes à chat-my.wav

My sister

My father

My friends


mine

It is not mine.


who

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q1860 (eng)-Nattes à chat-who.wav


where

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q1860 (eng)-Nattes à chat-where.wav


was

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q188 (deu)-Nattes à chat-was.wav


kam

Hevreha farisî کدام (kudam, kodam). Binêrin: kî.


ci

Deyn ji fransî tu, îtalî tu, rusî ты (ty)(ty).

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q143 (epo)-Robin van der Vliet-ci.wav


anh

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q9199 (vie)-Jessica Nguyen (Pamputt)-anh.wav


si

Deyn ji fransî soi, îtalî si, spanî se û hemû ji latînî se.

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q143 (epo)-Robin van der Vliet-si.wav

Ŝi lavas sin.


si

Non si deve parlare così.


si

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q5146 (por)-Nelson Ricardo 2500-si.wav

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q5146 (por)-Juliano P. Junho (Jjunho)-si.wav


that

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q1860 (eng)-Nattes à chat-that.wav

ew, ewa han, ewa he (spoken Kurdish); (this is a difference between Kurmanji and Behdini: in Duhok, Zakho etc. you will hear ew kitêbe (this book) instead of ew kitêb, or ew kitêba he)


hela

hela dagen


bilcumle

Ez mame di hikmeta Xwedê da
 Kurmanc di dewleta dinê da
Aya bi çi wechî mane mehrûm
Bilcumle ji bo çi bûne mehkûm
 Kurmanc ne pir di bêkemal in
 Ema yetîm û bêmecal in
Fîlcumle ne cahil û nezan in
 Belkî sefîl û bêxudan in


someone

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q1860 (eng)-Nattes à chat-someone.wav


yekûdu

یەکوودو (Kurdish-Arabic)
êkdu
êk û du
êkûdu
yekdu
yek û du
yêkdu
yêkûdu
yêk û du
sêûdu

Me û te ji mêj ve yekûdu nedîtiye.


joka

joka päivä

Joka voittaa, saa palkinnon.

Ya/yê ku bi ser bikeve, dê xelatekê wergire.


ewa

Qarûre û huqqe neşter û kîsHilgirtin ewa xebîse telbîsDanî paxila xwe çend kitêbek


êre

Hevreha kurdiya başûrî îre, partî [skrîpt hewce ye] (êred), teşeyeke metatez a *êder di îraniya navîn de, yeksanî î- + der.


eu

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q5146 (por)-Nelson Ricardo 2500-eu.wav

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q5146 (por)-Nelson Ricardo 2500-eu (diphthong).wav

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q5146 (por)-Juliano P. Junho (Jjunho)-eu.wav


this

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q1860 (eng)-Nattes à chat-this.wav


they

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q1860 (eng)-Nattes à chat-they.wav


your

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q1860 (eng)-Nattes à chat-your.wav


its

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q1860 (eng)-Nattes à chat-its.wav


nothing

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q1860 (eng)-Nattes à chat-nothing.wav


too

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q1860 (eng)-Nattes à chat-too.wav


small

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q1860 (eng)-Nattes à chat-small.wav


our

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q1860 (eng)-Nattes à chat-our.wav


such

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q1860 (eng)-Nattes à chat-such.wav


any

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q1860 (eng)-Nattes à chat-any.wav


eceben

Dixwazim bizanim, eceben ew kî ne.


anything

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q1860 (eng)-Nattes à chat-anything.wav


something

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q1860 (eng)-Nattes à chat-something.wav


both

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q1860 (eng)-Nattes à chat-both.wav


own

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q1860 (eng)-Nattes à chat-own.wav


everybody

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q1860 (eng)-Nattes à chat-everybody.wav


hers

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q1860 (eng)-Nattes à chat-hers.wav


several

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q1860 (eng)-Nattes à chat-several.wav


dit

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q7411 (nld)-Robin van der Vliet-dit.wav


nous

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q150 (fra)-Nattes à chat-nous.wav

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q150 (fra)-T. Le Berre-nous.wav


elle

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q150 (fra)-Nattes à chat-elle.wav

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q150 (fra)-T. Le Berre-elle.wav


elles

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q150 (fra)-Nattes à chat-elles.wav

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q150 (fra)-T. Le Berre-elles.wav


ils

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q150 (fra)-Nattes à chat-ils.wav

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q150 (fra)-T. Le Berre-ils.wav


vous

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q150 (fra)-Nattes à chat-vous.wav

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q150 (fra)-T. Le Berre-vous.wav


cela

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q150 (fra)-Nattes à chat-cela.wav

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q150 (fra)-T. Le Berre-cela.wav


autre

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q150 (fra)-Nattes à chat-autre.wav


mon

Mon livre.


ici

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q150 (fra)-Nattes à chat-ici.wav


quelques

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q150 (fra)-Nattes à chat-quelques.wav

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q150 (fra)-T. Le Berre-quelques.wav


serhevde

Hemû, tev, giş, pêkve, li gel hev, bi hev re.


açî

çima, bo çi, çire, ji ber çi, sera çi, seba çi


sera çi

çima, bo çi, çire, ji ber çi, seba çi, era çî


seba çi

çima, bo çi, çire, ji ber çi, sera çi, era çî


bi çi awayî

çawa, çilo, çito, çitov,
bi çi awayî, bi çi rengî, bi çi şêweyî, bi çi şiklî,
 bi çi rengî, bi çi şêweyî, bi çi şiklî


bi çi rengî

çawa, çilo, çito, çitov,
bi çi awayî, bi çi şêweyî, bi çi şiklî,
 bi çi rengî, bi çi şêweyî, bi çi şiklî


bi çi şêweyî

çawa, çilo, çito, çitov,
bi çi awayî, bi çi rengî, bi çi şiklî,
 bi çi rengî, bi çi şêweyî, bi çi şiklî


bi çi şiklî

çawa, çilo, çito, çitov,
bi çi awayî, bi çi rengî, bi çi şêweyî,
 bi çi rengî, bi çi şêweyî, bi çi şiklî


comment

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q150 (fra)-Nattes à chat-comment.wav

çawan, çawa, çilo, çito, çitov,
bi çi awayî, bi çi rengî, bi çi şêweyî, bi çi şiklî,
 bi çi rengî, bi çi şêweyî, bi çi şiklî


bitun

Ji tirkîbütün, hevreha azerî bütün, tirkmenistanî bütiin, teterî böten


everyone

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q1860 (eng)-Nattes à chat-everyone.wav


l'

ya, yê, li şûna la yan le dema ku tîpa li pey wê dengdêr


herwerê

Wek tê zanîn di nava van rojên dawî de, tabelayên bi kurdî, li xwaringehan kartên xwarinê yên bi kurdî û herwerê jî ji bo dikandaran nav û bihayê tiştên difiroşin etîketên bi kurdî hatibûn amadekirin.


akî

Li Fransayê her kes azad e, bikaranîna zimanê kurdî ji bo tiştên akî (wiha) ra serbest e lê dîsa jî xwediyê barê zimanê tirkî bi kar tîne...

Gêko Aydinkaya: Nexweşiya "tirkîzmê" an jî ya "turîzmê", Kurdigeh.com, 5/2011


evna

Rojnamevanê tirk Avni Ozgurel, tekez kir ku ji bo çareseriya vê meselê tenê îradeya Kurdên Tirkiyê têr nake û wiha dirêjî bi axaftina xwe da: "Tenê axaftin bi Kurdên Tirkiyê re pirsa Kurd li Herêmê çareser nake, raste hinek pirsgirêkên taybet ên Kurdên li Tirkiyê hene, herwiha li herêmê jî pirsa Kurd mezin bûye, bê guman kanalên fermî û hevdîtinên navdewletî girîng in lê rêya herî baş diyaloga di navbera civakan de ye ku mirov bikaribe wê diyalogê kûr bike, evna jî çawa çêdibe bi peywendiyên di navbera medya de, hatina ba hev a rewşenbîran, rêxistinên sivîl û htd. Loma heta bibêjî civînên wiha bi wate ne."


ewçax

hingê, wê demê, wê gavê, wî wextî, wî zemanî, ewdem

- Dikarî şeva dawî ku tu ji malê veqetiyayî û derketî çiyê, vebêjî? - Ev biryareke gelek cidî bû ji bo min. Min her tişt xeyal dikir, her tişt difikirîm. Ji ber ku min dizanibû ku gavekî ji bo wê heyatê bavêjim, ez nikarim careke din vegerim. Vegera wê dê gelek zehmet be, bedelek mezin be. 1’ê nîsanê bû. Buhar bû. Ez û du hevalên xwe yên keçik bi hev re derketin çiyê. Ewçax ne ji wî gund û ne jî ji gundên derdorê keçik derneketibûn çiyê. Cara ewil em derketin.

rojnamevan Maşallah Dekak û gerîlaya berê, helbestvan Fatma Savcî dibersivîne, AKnews.com, 5/2011

wî çaxî^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


ewdem

hingê, wê demê, wê gavê, wî wextî, wî zemanî, wî çaxî, ewçax

- Piştre tu hatî girtin. Dema hatî girtin, leşkerên tirk çi ji te re gotin? - Bi rastî ez hêj jî ne ez im. Min ewdem pîvana zimên wenda kiribû. Ji ber ku ez bi nexweşiya tîfoyê ketibûm. Qet tiştekî ji wê demê nayê bîra min. Lê hin heval dibêjin li filan cihî, wexta em di bin çavan de bûn, çavên te girêdayî, dest û lingên te girêdayî bû. Me tu bi kalorîferekî ve girêdayî dîtiye.


wê demê

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q36163 (kmr)-Key Mîrza-wê demê.wav

hingê, wê gavê, wî wextî, wî zemanî, wî çaxî, ewçax

ewdem^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


wê gavê

/weː ɡɑːˈveː/

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q36163 (kmr)-Key Mîrza-wê gavê.wav

hingê, wê demê, wî wextî, wî zemanî, wî çaxî, ewçax


wî wextî

hingê, wê demê, wê gavê, wî zemanî, wî çaxî, ewçax


wî zemanî

hingê, wê demê, wê gavê, wî wextî, wê serdemê, wî çaxî, ewçax


wî çaxî

/wiː t͡ʃɑːˈxiː/

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q36163 (kmr)-Key Mîrza-wî çaxî.wav

hingê, wê demê, wê gavê, wî wextî, wî zemanî, ewçax


hinca

hin car, carna, cana, hinek caran (lê ne herdem)

Teftîş-i bi mû mû bike er em bi xeta înHinca neke bêtin ti welatî ti cihê minCewra te behîtin we cefaya te perîtin


kerdî

ji kerdî,
li kerdî,
Tu ji kerdî têyî?


senî

Hülya Yetişen: Gilberte [Favre Zaza] xanima delale, to senî û çi şertan de Nûredîn Zaza nas kerd?

Hülya Yetişen: Gilberte [Favre Zaza], xanima delal, te çawa û di çi rewşê de Nûredîn Zaza nas kir?

Wergerandina li zazakî: Roşan Lezgîn bo Zazaki.net, wergerandina li kurmancî bo Wîkîferhengê: Husein Muhammed


seke

Gilberte Favra Zaza: Û dima, seke meslegê mi gore îcab kerdêne, ez hertim şîya Rojhelato Mîyanên.

Û paşî, wek ku li gor pîşeya min îcab dikir, ez herdem diçûm Rojhilata Navîn.

Di hevpeyivînekê de li gel Hülya Yetişen, wergerandina li zazakî: Roşan Lezgîn bo Zazaki.net, wergerandina li kurmancî bo Wîkîferhengê: Husein Muhammed


gêndî

(devkî, devokî) ew; xwe, ez bi xwe, ew bi xwe, ê dî bi xwe, em bi xwe...

Birano, peyva "gêndî" weke we gotî ji "kendi" ya tirkî hatiye û heta berî çel pênî salî li Efrînê kêm bû dûre ji aliya Tirkî hêdî hêdî belav bû û ket şûn cînava "wî" de di hin deran de...

Azad Ekkaş, ji Efrînê, di koma "Zimanê Kurdî" ya li ser Rûnameyê de, 1/2012

Em jî gêndî bi kar tînin. Ew gêndi di tirkî de wekî "kendi" ye.

Kesek bi bernavê Gundê Qaşan di heman komê de


çi qey

çito bû/be ku, çawa bû/be ku, çima, pirsa şaşmayînê ya li ser bûn an nebûna tiştekî payî, tiştekî gumankirî

Çi qey Erdogan nedaye ser û negotiye, Xudê yek e, pêxember yek e

Te çi qey şik bir, ku tu hatî ser min. Xwedê ji te razî be


birisi

ben yalancının biriyim

ez yekî virek im an jî ez virekekî dera hanê me

ağaçta sanki birisi vardı


o bu

O bu ne karışır?

Wan çi jê ye? Çima ew eleqeya xwe pê dikin?


yediden yetmişe

ji heft saliyan heta heftê saliyan, ji şîrî heta pîrî


ötekisi

ê dinê, a dinê beriki kursi kırık ötekisini al= ev kursî şikestî ye, rahêje ya dinê


şunlar

ew (ew ji bo rewşa netewandî) wan (ev jî ji bo rewşên tewandî) c


euer

Ji almaniya bilind a navîn iuwer, ji almaniya bilind a kevn iuwar. Bide ber îngilîzî your, holendî jouw.

Eure Stifte


ewna

Hevreha soranî ئهو (ew), zazakî o, farisî او (o), hemû ji proto-îranî *ewe-. Di kurmancî de "wê" ji "ew+ê", "wî" ji "ew+î û "wan" ji "ew+an" e. "O" (ew) ya tirkî ji zimanekî îranî ye, ol û an yên tirkî yên bi wateya "ew" di bin bandora zimanên îranî de yan winda bûne yan jî wek ya îranî guherîne û bûne [o]]. Serekaniya peyva "ew" di proto-hindûewropî de ne diyar e lê belkî *éy (yê, ê - îngilîzî the) yan jî *h₂eu- be ku bi forma xwe ya *h₂eutos serekaniya peyva αὐτός (autos: xwe) yûnaniya kevn e ku niha di gelek zimanan de wek auto- û di kurdî de jî ji ber bandora bilêvkirina fransî oto- ye, wek otobûs, otomobîl, otonom...

kesên sêyem,
kesên yan heywanên yan tiştên ku behsa wan tê kirin ji bilî yên ku diaxivin û yên ku bo tê axiftin

Ew hevalên min in.
Min ew nedîtin.


jemand

Ji almaniya bilind a navîn jeman, ieman, iemant, ji almaniya bilind a kevn ioman, eoman, wekheva je + man.

Jemand hevmane ye bi einer (“someone”) re, ku ew jî forma navkirî (nomînalkirî) ya hejmara ein (“yekê”) ye. Di almanîya nivîskî de, jemand ji einerê berbelavtir e, herçend almanîya rojane / kolankî ya duyê tercîh bike jî. (Em bi bîr tînin ku einer bi maneyên xwe yên din jî kare were emilandin, ku jemand lê nayê.) Hevmaneyeke din yê ku xisûsen li hin cihan li kar jî wer e (eslen tê maneya “kî”).


wie

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q7411 (nld)-Robin van der Vliet-wie.wav


əmə

Erebî:
ئهمه
Kirîlî:
əмə


firrek

Ji bo guhertoya rastnivîsî binêre firek.


firek

Ji bo tiştên ku diherikin ne pir, hinek, piçek

Firek av bide min.

Firek dims nema ye


oni

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q143 (epo)-Robin van der Vliet-oni.wav

Oni venas.


tiştek

wek cînavekî li cihê peyveke din ya negotî/diyarnekirî tê bikaranîn:

Divê em tiştekî bikin.

Xwendin tiştekî baş e.


eso

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q1321 (spa)-Anonymât (Kvardek du)-eso.wav


algo

Ji spaniya kevn algo, ji latînî aliquod.


tú

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q1321 (spa)-Anonymât (Kvardek du)-tú.wav


yekûdin

êkdu
êk û du
êkûdu
yekdu
yek û du
yêkdu
yêkûdu
yêk û du
sêûdu

Me û te ji mêj ve yekûdin nedîtiye.


çüwîna

Min çüwîna ditanim wiçim we ure?

Îwe çüwîna tanistin wîyan we îre?


나

나는 영희이다.


mucho

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q1321 (spa)-Anonymât (Kvardek du)-mucho.wav


welk

Welk boek lees jij?


what's-his-name

what's-her-name
what's-his-face
who's-his-face
who's-his-name
what's-his-butt

Filankes, filan û bêvan.
Zilam an şexsiyeta hiqûqî yê ku navê wî nayê bîra kesekî an naxwaze ku navê wî bibêje, ku kesê pê re xeber dide wî dizane.


her tişt

hertişt
هەر تشت (Kurdish-Arabic)
һәр тьшт (Kurdish-Creole)

Li vê dikanê her tişt heye.

Her tişt hazir bû.

Her tiştê ku me kir, be bo xatirê wî kir.


her yek

Her yek bi 2 dolaran e.

Her yek divê karê xwe bike.


autres

yên din, yên dî, yên dîtir, yên dîtirê,
pirhejmara "autre"


kerdi

ji kerdi,
li kerdi,
Tu ji kerdi têyî?


usted

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q1321 (spa)-Anonymât (Kvardek du)-usted.wav


Hûn

forma rêzgirtin û ihtiramê li cihê "hûn" an "tu"


nosotros

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q1321 (spa)-Anonymât (Kvardek du)-nosotros.wav


ellos

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q1321 (spa)-Anonymât (Kvardek du)-ellos.wav


hir

ev cî, cîyê ha, ev der, ev dever, cîyê ku kesê peyvdar li wir e û qala wî cîyî dike, wî dîyar dike, wî cîyî dide zanîn. hvm: "". djm: "".


anything else

Would you like anything else?


ili

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q143 (epo)-Robin van der Vliet-ili.wav

Ili legas libron.

Ili skribis.


iu

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q143 (epo)-Robin van der Vliet-iu.wav

Iu venis.


kiu

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q143 (epo)-Robin van der Vliet-kiu.wav

Kiu loĝas en la kontraŭa domo?


neniu

Ji neni- (“jêderka peyvê”) + -u (“qertafa cînavê”)

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q143 (epo)-Robin van der Vliet-neniu.wav

Neniu loĝas en la kontraŭa domo.


tiu

Ji ti- (jêderka peyvê) + -u (qertafa cînavê)

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q143 (epo)-Robin van der Vliet-tiu.wav

Mi ne konas tiun homon.


ĉiu

Ji ĉi- (jêderka peyvê) + -u (qertafa cînavê).

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q143 (epo)-Robin van der Vliet-ĉiu.wav

Ĉiu amas siajn patrinojn.


ĝi

Nayê zanîn, lê pêkan e deyn ji lîtwanî ji (“ew, ji bo jinan”) yan jis (“ew, ji bo mêran”).

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q143 (epo)-Robin van der Vliet-ĝi.wav

ew; kesê sêyemîn a yekjimar a ji xeynî mêr û jinan bo nîşankirina tiştan tê bikaranîn. Heke zayenda ew kesê neyê zanîn, wê demê jî tê bikaranîn.

La tranĉilo tranĉas bone, ĉar ĝi estas akra.

La infano ploras, ĉar ĝi volas manĝi.

Zarok digrî ji ber ku ew dixwaze xwarin bixwe.


ŝi

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q143 (epo)-Robin van der Vliet-ŝi.wav

Ŝi amas vin.

Ŝi skribis.


çiyê

Ew çiyê te ye?

Te çiyê xwe winda kiriye? (Te çi tiştê xwe hinda kiriye?)


her du

Ji bo guhertoya rastnivîsî binêre herdu.


ĝin

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q143 (epo)-Robin van der Vliet-ĝin.wav


navtêhildan

: Etîmolojiya vê peyvê nehatiye nivîsîn. Eger tu bi rastî bizanî, kerem bike bişkoka "biguhêre" ya di ser van gotinan re bitikîne û etîmolojiya vê peyvê binivîse. Çavkaniyên ku te ew etîmolojî jê girtiye jî binivîse.


ownself

You may be ashamed of your ownself, to disturb People at this Time of Night.

Dibe ku tu jixwe şerm bikî, ji ber acizkirina însanan yê di vê saetê şevê de.


whatshername

Filankes (jin). Jina ku navê wê nehatibe bîra mirov.

Look, there's old whatshername peering over the fence again.

Ka binêre, li wir filankesa pîrik ji ser çeperê dîsa dinêre.


thyself

Ji îngilîziya kevn þīnes silfes, þīnre sylfre, hwd., wekheva thy + self.

wekî objeya lêker an deçekekê an wekî gurker an geşkerê maneyê

Thou hast only thyself to blame.

Physician, heal thyself.

Divê berî mirov qisûrên kesên din bibîne, divê mirov qisûrên xwe bibîne.


We

forma rêzgirtin û ihtiramê li cihê "we" yan "te"


tut

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q29316 (rup)-Marija Pendevska (HristinaNastevska)-tut.wav


底人

diē-nè̤ng, dē̤-nè̤ng, dē̤-è̤ng (romanization)


hắn

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q9199 (vie)-Penn Zero MSSJ-hắn.wav


啥物

siáⁿ-mih, siáⁿ-mi̍h, siáⁿ-mí (romanization)


họ

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q9199 (vie)-Penn Zero MSSJ-họ.wav


anjeun

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q34002 (sun)-Panonpoe tos moncorong-anjeun.wav


abdi

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q34002 (sun)-Panonpoe tos moncorong-abdi.wav


𠊎等

ngài-tén, ngài-tên, ngài-nên (romanization)


𠊎等人

ngai2 dên1 ngin2 / ngai2 dên3 ngin2 (romanization)


အဲ

Ji moniya navîn အယ်, moniya kevn ဨယ်, proto-mon-ximerî *ʔiiʔ.


tôi

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q9199 (vie)-Penn Zero MSSJ-tôi.wav


mình

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q9199 (vie)-Penn Zero MSSJ-mình.wav


你這兜

ngì-iá-têu, ǹg-iá-têu, ǹ-iá-têu (romanization)


aranjeun

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q34002 (sun)-Panonpoe tos moncorong-aranjeun.wav


aestu

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q29316 (rup)-Marija Pendevska (HristinaNastevska)-aestu.wav


খোদ

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q9610 (ben)-Symoum Syfullah Priyo-খোদ.wav


𐌌𐌉

Ihtimalên têkildarî proto-hindûewropî *(h₁)me.


ti tişt

tu tişt
tu tişt
ت تشت (Kurdish-Arabic)
ть тьшт (Kurdish-Creole)

tiştek tenê jî na, tiştek tenê jî ne, qet ne tiştek:

Ti tiştekî nemaye.

Li wê derê min ti tiştê bi dilê xwe nedît.

Ti ti tişt ne hazir bû.

Ti tişta me xwastî bi cih nehat.


liu

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q33070 (ban)-ima (Luh Gede Krismayanti)-liu.wav


濟

chōe / chē / chǒe / chēre (romanization)


ھوین

Bi alfabeya erebî nivîsina hwîn (“hûn”).

بۆچی ئەم جارەکێ خێزانێت خۆ نائینین و بچینە سەیرانەکێ، ھوین چ دبێژن...؟!

2012, Leylan Îsmeîl, Bêrîvan û Hîvî (Çîrokêt Zarokan), Çapxana Xanî, Dihok, r. 26