en

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q143 (epo)-Robin van der Vliet-en.wav


en

Daçekeke di nav deynkirinên ji fransî de tê bikaranîn.

en ami

en banc

en bloc

en brochette

en clair

en effet

en famille

en garçon

en garde

en masse

en pantoufles

en passant

en règle

en retard

en retraite

en revanche

en route

en secondes noces

en suite


en

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q1321 (spa)-Anonymât (Kvardek du)-en.wav

Estoy en casa.

en esta página

en 2000

en todos los idiomas


gel

Ew (li) gel min hat.


dev

: Etîmolojiya vê peyvê nehatiye nivîsîn. Eger tu bi rastî bizanî, kerem bike bişkoka "biguhêre" ya di ser van gotinan re bitikîne û etîmolojiya vê peyvê binivîse. Çavkaniyên ku te ew etîmolojî jê girtiye jî binivîse.

nik

Li gel kesekî yan li mala kesekî yan nêzî kesekî.

ji dev

li dev


met

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q7411 (nld)-Robin van der Vliet-met.wav


da

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q143 (epo)-Robin van der Vliet-da.wav

Xwedîtî nîşan dide lê piranî ji bo diyarkirina çawaniya hejmarî tê bikaranîn.

la glaso da vino

kilogramo da viando

grupo da homoj

skatolo da ĉokolado


da

O şimdi odada.

Sokakta, çocuklarla beraber.

O da insan.


cem

Ji erebî جنب (cenb: alî, rex) bi guherîn: cenb -> cemb -> cem.

Ba, bal, nik, dev, def, hindî, herdê, tev, haf.


ba

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q36163 (kmr)-Key Mîrza-ba (navdêr).wav

Ez çûm ba wê.

Ez ji ba wê hatim.

Ez li ba wê me.

Xwedîyê qonaxa min her çendîn di vê yekê de dudil bû, lê biryar da ku alîkarîya min bike û min bibe li ba wî.

Çend Rûpel Ji Dîroka Gelê Kurd, K. Mezher Ehmed, Weşanên APEC


ba

Ji farisî با (ba), hevreha kurmancî bi, soranî be, pehlewî ped.

Ba mujde û emr û beratNîşan hinarin hem xelat

Asîmanê bê sitûn Wî kir bedîd
Sûretê ba xal û xet Wî aferîd


bal

Ji bi + al (“alî”), bide ber devokî lal (li + al), bo.

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q36163 (kmr)-Key Mîrza-bal (navdêr).wav

bal: Ez çûm bal wê.
ji bal: Ez ji bal wê hatim.
li bal: Ez li bal wê me.

cem, nik, dev, ba,
li eynî cihî yan li nêzî wî cihî

Wî ji min re got ku piştî mirina jina wî, wî ew kûçik anîbû bal xwe.


nik

* Bi maneya "alî, rex, goşe" hevreha soraniya mukrî "kin" ji kinar (hw) belkî qusandin ji nikar, metatesa kinar yan jî kurtkirina nêzîk
* Bi maneya "baş" ji farisî [Peyv?].
* Ji kurtkirina peyva nêzîk. Bidin ber farisî نزد (nezd, “nik, cem, ba, bal”) û نزدیک (nezdîk, “nêzîk”).

Ez çûm nik wê.

Ez ji nik wê hatim.

Ez li nik wê me.

Wî xwe li civatê girt, çû nik wan, silav da wan û rûnişt

Firat Cewerî, Girtî, Weşanên Nûdem, 1986

ھەردەم دا لورین چیتە نك و دا بویکا باربی ژبیر کەت ھێلیتە ل مال، چونکی یاری دگەل ھەڤالا خۆ دکرن و بەس ھزرا وێ لسەر یارییا بوو دگەل وێ

Herdem da Lurîn çîte nik û da bwîka barbî jibîr ket hêlîte li mal, çunkî yarî digel hevala xo dikirin û bes hizra wê liser yarîya bû digel wê.

2012, Leylan Îsmeîl, Bêrîvan û Hîvî (Çîrokêt Zarokan), Çapxana Xanî, Dihok, r. 15


deve

deve: Ez çûme deve.
ji deve: Ez ji deve hatime.
li deve: Ez li deve bûm.

ba wê/wî/wan, bal wê/wî/wan, nik wê/wî/wan, cem wê/wî/wan, dev wê/wî wan


al

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q143 (epo)-Robin van der Vliet-al.wav

Vi iras al hejmo.


av

Ji proto-hindûewropî *h₂epo. Bo zêdegir agahiyan binêrin paşdaçekave ya kurdî.


bê

bêî
bêy
bêyî
بێ (Kurdish-Arabic)
бе (Kurdish-Creole)

Ji proto-hindûewropî *h₂epó (“dûr, der”).
Hevreha ve-, ve, bi- (pêşgira bilanî/fermanî), farisî بی (bî), rusî без (bêz), lîtwanî be, farisiya navîn epê.
Li gor dengnasiya kurdî, /eb/'a îranikiya navîn viya bi kurdî bibe /vê/ an /wê/ (wek /ebe/ > ve-, /eber/ > wer-), ku di Matenadaran MS 7117 de wiha hatiye tomarkirin, lê dawiyê forma serketî a nûjen bê bûye.

serbixwe, ne pê, ne li gel, ne bi tiştekê/î yan kesekê/î

Em bê destûra wan hatine.

Her çî bikit ew qadir e
Ew xaliqê bê bab û da
Xelqno! Ji kê ra ev qese

Bêmal.


bi

b'
f'
fi
(hin deverên
kurmanciya rojhilatî
, bo nimûne li Amêdiyê)
p'
ب (Kurdish-Arabic)
бь (Kurdish-Creole)
bi-
bî-
be

Ji zimanên îranî, hevreha soranî به (be), farisî به (be), pehlewî ped, farisiya kevn peti, avestayî peyti-.

Daçekek bo diyarkirina alavekê / amûrekê / hacetekê.

Bi kêrê; bi tirimpêlê; bi destan.

Hemî karê xwe bi min dide kirin.

Bi rex min ve.

Bi roj; bi şev; bi salan.

Bi koman; bi kîloyan; bi salan.

Daçekek e bo diyarkirina peydabûna hêdî-hêdî.

yek bi yek.

Daçekek e bo diyarkirina peydabûna berdewam.

Roj bi roj.

Bi nexweşiya şêrpenceyê mir.

Bi xwendinê xwe rehet dike.

Daçekek e bo diyarkirina awayî yan şêweyî.

Bi destûra wan.

Bi te, divê em çi bikin?

Bi Xwedê.

Bi serê te.

Bo pêkanîna negerguhêzên lêkerên gerguhêz ên pêkhatî ji kirin bi kar tê.

deng kirin → bi deng bû (herwiha bideng bû)
ageh kirin → bi( )ageh bû
agir kirin → bi agir bû


bi

bi, Daçek (amraz) e. Mana bi hev ra bûnê, dide: Bi dilê xwe, Were pêşiya lêkeran şeklê fermaniyê didê.: Bifiroşe, bibe, bigre, bide, Di raweya bilanî û gerane de dibe alîkar.: Ez bi gorî, Di Tirkî da lêkerên kuBi zuran roj nêşono awan:Bi derewan roj naçe ava


li

l'
l
le
(sùrçî)
la
(nurheqî)
ل (Kurdish-Arabic)
ль (Kurdish-Creole)

Hevreha soranî له (le), hewramî ne, hexamenişîena, ji proto-hindûewropî *en (li, tê de, di ... de) û wisa hevreha îngilîzî, almanî, latînî û gelek zimanên din in, fransî û spanî en, yûnaniya kevn ἐν (en), albanî në, ermenî ի (i), danmarkî, norwecî û swêdî i, lîtwanî į, îrlendiya kevn i, weylsî yn... Bo guherîna N > L bide ber: nimêj > limêj, nivîn > livîn.
Heke ne ji proto-hindûewropî be, dikare ji al / la (rex) be. Dîsa dikare ji erebî على ('ela: li ser) jî be. Herwiha bide ber tirkî -la / -le (bi, li gel, bi ... re).

Daçeka "li" diyar dike ku tiştek li cihekî ye, daçeka "di ... de" diyar dike ku tiştek di cihekî de ye: "Li Kurdistanê", "li Diyarbekirê", "li meydanê" lê "di kitêbê de", "di qazanê de"(ne "*di Kurdistanê de", ne "di Diyarbekirê de", ne "*di meydanê de" lê herwiha ne "*li kitêbê" û ne "*li qazanê".)

li Kurdistanê

li herêmê

li gundekî

li malê

li sala 2000ê

li biharê

li êvarê


ji

-ij
j'
şi
ş'
-iş
ژ (Kurdish-Arabic)
жь (Kurdish-Creole)

proto-hindûewropî * eǵʰs, * eǵʰs (ji)
:proto-îranî *heç ("li pey, li dûv",) heçeyte "li pey çûn")
::avestayî: heç heçeyte "li pey çûn")
::farisiya kevn: hec
::partî: h'xs
::pehlewî: h'c, ez
::partî: ej
::farisî: ez, zi
::belûçî: eç, eş
::kurmancî: ji, iş
::zazakî: zi, ci
:sanskrîtî: sec
:rusî: из (iz)
:yûnanî: ἐξ (êks)
:latînî: ex
:lîtwanî: iš, iž
:Çavkanî: Cheung p.124, Horn p.18, Watkins p.74, Etymonline

daçekek e bo diyarkirina guherrîna yan guherrandina cihê tiştekê/î yan kesekê/î.

Ji Kurdistanê çû Swêdê.

Ji malê hat ber dikanê.

Ji avê anî derê.

Nê ji me sûc û xeta tên û sîtem
Lê ji te îhsan û xufran û kerem

Mela Hesenê Bateyî, Mewlûda Kurdî, ~1720

Daçekek e bo diyarkirina guherrîna yan guherrandina demê.

Ji sala 2000ê ve ez li zankoyê dixwînim.

Ji havînê ta zivistanê.

Ji spêdê ta êvarê.

Kurdistan ji vir dûr e.

Daçekek e bo diyarkirina sedemê / sebebê.

Ji sarmayê ye ku nesax bûye.

Ev agahî ne ji wê pirtûkê ne.

Daçekek e bo diyarkirina bikaranîna tiştekê/î bo çêkirina tiştek din.

Ev xanî ji mermer e.

Daçekek e bo diyarkirina rêgirtina li kesekê/î yan tiştekê/î yan jî astengdanîna li ber wan.

Ji agir parastin.

bo berhevdan û miqayesekirina tiştan yan kesan:

Mişk ji fîlan biçûktir in.

Tu ji wî mezintir î.

Ew ji hemûyan zîrektir e.


pê

Bi kurmanciya îro têkildarîbi + wê, lê di esla xwe de ji îranîkiyanavînpey- (bo ku maneyahev bide lêkeran li kar bû, zazakîpêhêwisan e) û epay (farisîبا (ba)soranîپێ (pê)) di kurdiyêndin de form û wateya xwe a resen a pêparastiyeji ber kubo ku bibêjin bi wê/wî, ew dibêjin be'w (be ew).

Hevalê min tirimpêl heye, em pê hatin (anku bi tirimpêlê hatin).

Ji rengê Se'dî û Camî
Ji şuhret pê hisîn 'amî
Bi deng û bang û awazê


wek

Dibe ku ji ew + -ek an we (“wisan”) + -ek, (lewma weke, wekî), bide ber soranî وەکوو (wekû) (ji wekî). An jî dibe ku ew e ku an we ku, bide ber soranî نەک (nek, “ne ku”).

Peyvikeke rêzimanî ye bo diyarkirina hevşibiyê, hevdemiyê, hevahengiyê yan hîkariyê.

Daçekek e bo diyarkirina ku hin tişt bi hin taybetmendiyên xwe ve yek in yan nêzî hev in.

Mirov û heywan ne wek hev in.

Daçekek e bo diyarkirina ku hin tişt nimûne ne ji tiştekî.

Ew li gelek welatan geriyaye, wek Almanya, Fransa, Swêd û Amerîka.

Wek hûn jî dizanin, ez ne li malê bûm.

Wek dixwazî, bike.

Gelo her tişt wek ku hatiye gotin rast e?

Ew jî tam wek birayê xwe ye.

Ehlen we-sehlen merheba
Min dilberek wek dur heye
Mehbûbê şîrînsir heye

Bo min yek heye
 Wek wê tune ye
 Hey Rukena min...

Bi taybetmendiya tiştekê/î yan kesekê/î de.

Wek kesek kurd, ez vê neheqiyê li gelê xwe qebûl nakim.

Wek zarok, me pir dilîst.

Wî dizanî wek ez hatime.

Wekî ez hatîm, ew diçû.


nola

Herwiha nora, nota, notira; ji nû + -tir. Anku ne ew lê jê nûtir.
Nol+a ji metatêza lon, lewn (reng)

Wek, mîna, şibî, fena, eynî,
 Peyvikek rêzimanî ye bo diyarkirina hevşibiyê, hevdemiyê, hevahengiyê, hêzê yan hîkariyê.

Mirov û heywan ne nola hev in.

Ew li gelek welatan gerriyaye, nola Elmanya, Frensa, Swêd û .

Nola hûn jî dizanin, ez ne li malê bûm.

Nola dixwazî, bike.

Gelo her tişt nola ku hatiye gotin rast e?

Ew jî tam nola birayê xwe ye.

Nola kesek kurd, ez vê neheqiyê li gelê xwe qebûl nakim.
(Di rastiya xwe de ev hevok dikare bi sê awayan bêt têgihiştin

Ji ber ku ez kurd im, ez vê neheqiyê qebûl nakim.

Mîna ku çawan kurd neheqiya li kurdan qebûl nakin, ez jî neheqiya li gelê xwe [em bibêjin: gelê ereb] qebûl nakim.

Kurd neheqiyê qebûl dikin lê ez na.

Nola zarrok, me pirr dilîst.


ser

daçekek e ku diyar dike ku tiştek tê yan tê danîn ser tiştekî:

Kitêb danî ser maseyê.

Dijmin balafirên cengê tînin ser me.


nav

Hat nav malê

Were nav dikanê.


gor

Deyn ji tirkî göre ji lêkera gör- (dîtin), bi tirkiya kevn köre ji rehê kör- (dîtin). Heman peyv wek گوێرە (gwêre) ketiye soranî jî. Di devoka Kobaniyê de bûye gulle.

Li gor Qur'anê, mirovên baş dê biçin Biheştê û yên xirab dê biçin Dûjehê ango Cehnemê.

Li gor te, divê em çi bikin?

Meaşê wî li gor seetan e.

Peyv li gor alfabeyê hatine rêzkirin.

Divê hûn li gor şîretên min vî karî bi cih bînin.


wer

Bera birc u barû da pêşî, ji dujmin stand.
Li şah hate wer, rex u ferzîn kirin hêsîr.


lê

Dara ku enqa bête serBelgek heye sih lê nebîKî j' ni'metê dê dit xeber


vê

hin deverên kurmanciya rojhilatî, bo nimûne li Amêdiyê

pê, bi wê / wî / wan, fi wî/wê, dema tiştek di destê kesek da hebe yan li pêy wî/wê bit

Pênc corên çekan yên vê/fi wî

Ka pertûka min? Min Alî dît pertûka te vê bû.


rê

Seke berê medreseyanê îslamî zanistîyanê pozîtîfan rê girewte bo.

Beşîkçî: Rojhelat de Îlm-Rojawan de Zanist, wergerandin: Roşan Lezgîn, Zazaki.net, 8/2009


eyn

Eyn kes e.

Eyn birayê xwe ye.


dîtir

Belkî têkildarî peyva dî
Belkî ji dî + -tir

Em çend sêvên dîtir bixwin.

yekî/tişkekî cihê yan cûda ji yên têne behs kirin

Şêwe û tarxek dîtir ji me ra lazime.

...û roja dîtir, me taşteya xwe kir û tev bi hev re çûn banqayê.

Robert Louis Stevenson, (terciman: Ciwanmerd Kulek), Meseleya Seyr a Dr. Jekyll û Mr. Hyde, Avesta, 2020, r. 12, ISBN 978-605-2246-80-1


dîtirê

Paşê. ...dîtirê em hemû berhevî ser hev kirin û gotin kê dixwaze bila bimîne, kê naxwaze bila derkeve here.


ji bilî

ژ بلی (Kurdish-Arabic)
bilî
ji bil
jibil
jibilî

ji xeyrî, ji xeynî, (ew) ne tê de, (ew) ne di nav de, (ew) li derî (hesabê), (ew) ne pê re, (ew) ne li gel, jê pê ve, ji pêvî.

Ji bilî wî, em hemî kurd in.

Ji bilî gotinê, ew tiştek din nikarin.

Ji bilî wê, min ti kes din nevê.

Ti kes nehatiye, ji bilîme.


dijî

Ji proto-îranî [Peyv?], ji proto-hindûewropî *dus- (“xirab, nebaş; dijwar; dij”). Hevreha dijmin, dijwar, diz, zirr-. Hevrehên din:
::avestayî: duş-, duj- ("dij")
::farisiya kevn: duş- ("dij")
::pehlewî: duş- ("diş")
::farisî: duş-, ("dij")
::farisî: dij- ("dij")
::zazakî: diş ("dij")
:sanskrîtî: duş- ("xirab, nebaş")
:yûnanî: dys- ("xirab, nebaş") ...
:îngilîzî: tore ("dijwar, zehmet")
Wateyarastînbed bûye dijwateyahu- ("baş") bûye. Berê pêşgira ku maneyaantî- dida cud- bû ku hevrehacuda/cihê ye. Lê heta ew jî di serdema xwe de dest pê kiribû ku wateya xwe ber bi bed ve biguhêre, wek farisî جدین (cuddîn, “ji dînê xirab, mirovên nezerdeştî, ne-behdîn”). Kurdiya îro de bed wê maneyê dide wek bedbext, beddol, bednêt...
;Çavkanî:
* Horn, Paul. (1893): Grundriss der neupersischen Etymologie [Bingehê etîmolojiya farisî] (bi almanî). Strassburg r. 126.
* Watkins, Calvert, The American Heritage Dictionary of Indo-European Roots, Houghton Mifflin Co., 2007, çapa 2an, r. 64
* Etymonline. Online English Etymology Dictionary. <Etymonline> by Douglas Harper.

li dij, eks, zid, ters, hember, li rexê din, bi temamî jê cuda, qet ne wek hev, dijber, hevber, miqabil, kerb, kîn:

Ew dijî me ne.

Ez ne dijî we me.

Dijminên me ew kes in ku dijî me ne.


u

yan, an
(dema ku peyva li dû wê bi "o" yan "ho" dest pê bike. Wek din o têt bikaranîn)


we

Hemam we puf germew nêwû.


we

şew we xêr


here

Herwiha hire, hevreha soranî êre, kelhurî îre, partî û pehlewî êder ji zimanên îranî yan ji î- (ev, vê) + der + -e. Bide ber vir


piştî

Ez piştî wî hatim.

Ew berî min hat. Ew hat û paşî ez hatim.

Ew piştî te ye.


digel

Ji bo guhertoya rastnivîsî binêre li gel.

Wekî ku digel wî tu gavek biçî, / Digel te gelek têtî ey multecî.

Mele Xelîlê Sêrtî, Nehc-ul Enam, Weşanxana Kurdistan, ~1800, sala weşandinê: 1988

ھەردەم دا لورین چیتە نك و دا بویکا باربی ژبیر کەت ھێلیتە ل مال، چونکی یاری دگەل ھەڤالا خۆ دکرن و بەس ھزرا وێ لسەر یارییا بوو دگەل وێ


li gel

digel
di gel
digelda
digelde
digel da
digel de
di gel da
di gel de
di gelda
di gelde
ligel
ligelda
ligelde
ligel da
ligel de
li gelda
li gelde
li gel da
li gel de
ji gel

Ji li + gel, a paşîn ne gel (“xelk”) e, nê hevreha kurdiya başûrî werd (“li gel”) ku bi gengazî ji gerrîn e.

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q36163 (kmr)-Key Mîrza-li gel.wav

pê re, bi ... re, vê re, pê ra, bi ... ra, vê ra, tevî,
li eynî cihî yan demî,
eynî tişt kirin

Ew li gel min hat.

Em li gel hev li xwendingehê bûn.

Divê em li gel wan bixebitin.

Li gel bibe.

Wî li gel wan şer kir.


pê re

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q36163 (kmr)-Key Mîrza-pê re.wav

li gel, bi ... re, digel, vê re, pê ra, bi ... ra, vê ra, tevî,
li eynî cihî yan demî,
eynî tişt kirin

Ew pê re hat.

Wî pê re şer kir.


tevî

Em tevî wan bûn.


tevî

: Etîmolojiya vê peyvê nehatiye nivîsîn. Eger tu bi rastî bizanî, kerem bike bişkoka "biguhêre" ya di ser van gotinan re bitikîne û etîmolojiya vê peyvê binivîse. Çavkaniyên ku te ew etîmolojî jê girtiye jî binivîse.

li gel, di gel, herçend e ku, herçi ku, tiştek nebe jî, dîsan yê din dibe,
du tiştên dijî hev tîne ber hev

Tevî ku ew neyê jî, ez dê bêm.

Tevî hemû komkujiyan jî, gelê kurd her dê bi ser bikeve.

Tevî ku hê biçûk e jî lê dîsan jî pirr biaqil e.

Wê evarê Mr. Utterson bi xem û xaîle hat xanîyê xwe yê aziban û, tevî ku dilê wî nediçû tiştekî jî, rûnişt ser şîvê.

Robert Louis Stevenson, (terciman: Ciwanmerd Kulek), Meseleya Seyr a Dr. Jekyll û Mr. Hyde, Avesta, 2020, r. 15, ISBN 978-605-2246-80-1


reng

reng e
reng e ku
reng e ko
renge
renge ku
renge ko

Û berra kulekek heye jî heye, axleb dû jê diçe, nexwe reng e yek li wir dijî.

Prof. Dr. Miktad Kadioglu, diyar kir ku sala 1998’an, di nava 1400 salên derbasbûyî de germtirîn sal bû, lê reng e ku dê sala 2007’an germtir be.

Nik me me'lûm e esîr î bêkes î 'aşiq li min
Bê umîd î xeyrê min zanim ji insan û ji cin
Reng e min weslek bida te bêdilê hesret-mezin
Lê reqîb guhdarê ser me şubhê şeytanê recîm


ber

بهر (Kurdish-Arabic)
бәр (Kurdish-Creole)

Hevreha soranî بەر (ber), zazakî ver, Ji îraniya navîn per, hevreha farisiya navîn [skrîpt hewce ye] (per-) (pêşlêkereke bi ramana dor), ji proto-îranî *pari- (“dor”), ji proto-hindûewropî *peri (“dor”). Pêşî ramana li dor daye, bi pirranî wek pêşlêkerekê; di hemû zimanên kurdî de wek pêş guherriye.
Guherrîna wateyî di serdema îraniya navîn pêk hatibû. Bi pehlewanî ("partî") li şûna ped (îro bi) bi asayî per bi kar dihat, ne mîna farisiya navîn. Di serdemên bê de jî bûye pêş. Ramana dor di bêjeyên wek navber, dorber da dikare bê dîtin.

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q36163_(kmr)-Key Mîrza-ber (navdêr 6).wav

Li ber malê.

Hêdî bi lefzê hal bibêjBer “Mîm û Hê û Dal” bibêjŞerh û beyana kaxetê


super

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q143 (epo)-Robin van der Vliet-super.wav

Li volas labori super la lingvo internacia.

Ew dixwaze li ser zimanê navneteweyî bixebite.

Neniaj birdoj flugas nun super la larĝa akvo.


ta

Ji yan hevreha soranî تا (ta) (ta), pehlewî tak, ji zimanên îranî yan jî ji erebî heta. Di kurmancî de forma "ta" bi maneya "heta" nû ye, formên serdest heta vê dawiyê di nav gel de "heta" û "heya" bûne ku herdu ji ne. "Ta" bi maneya "heta" vê dawiyê ji soranî hatiye û ya soranî jî dikare ji farisî be.

Ji vir ta wir.

Sibê ta êvarê.


di

d'
t'
د (Kurdish-Arabic)
дь (Kurdish-Creole)
di-
da
de
dê
dî
do
du
dû

Hevreha soraniya mukriyanîده (de), zazakî de (paşdaçek e), farisî در (der), kurtkirina اندر (ender), pehlewî ender, pazendî eṇder, hexamenişî e(n)ter, sanskrîtî अन्तर् (enter), yûnaniya kevn ἔντερον (énteron), ermenî ընդերք (ənderkʻ, “hinav”), latînî interus, intra... hemû ji proto-hindûewropî *énteros ku herwiha serekaniya peyvên hindir û hinav yên kurdî ye, ji proto-hindûewropî *én ku serekaniya li ya kurdî ye + *-teros ku çavkaniya -tir ya kurdî ye. Bo ketina r ji peyvên kurdî, bide ber îca ji îcar yan vêca ji "vê carê", bo ketina "-er" ji peyvê bidin ber kurmancî "xweh" (xuşk) û farisî "xʷaher". Nêzîkiya dengî ya "di" ya kurdî ya pêşdaçek li gel -da / -de ya tirkî ya paşdaçek tesedifî ye. Herwiha binêre: bi, ji, li...
Pêşpirtika berdewamiyê ya lêkeran "di-" (wek "di-k-im, di-got") jî ihtimalen ji "di" ya daçek e: "di-got" anku "diprosesa gotinê de bû", "di-çim" yanî "di prosesa çûnê de me." Ew ne hevrehahevwateya xwe ya "mi-, me-, mî-" ya hin zimanên din yên îranî ye, bo nimûne farisî "mî-konem" (di-kim) yan "mî-goft" (di-got). Ev ji "heme-" (herdem, hemîşe, daîmen") e.

di ... de, di ... da, cihê tiştekî di tiştekî de diyar dike

Pêlav di kartonê de ne.

di ... ve, di ... va, cihê tiştekî di cihekî sergirtî de diyar dike

Du kes di odeyê ve bûn.

di ... re, di ... ra, rêya derbazbûnê diyar dike

Em di wê derê re çûn.


tê re

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q36163 (kmr)-Key Mîrza-tê re.wav

di ... re, di wê re, di wî re, di wan re, di ser re, di ber re, di nav re,
di ... ra, di wê ra, di wî ra, di wan ra, di ser ra, di ber ra, di nav ra


jê re

ji ... re, ji ... ra, ji wê re, ji wî re, ji wê re, ji wê ra, ji wî ra, ji wan re,
bo wê, bo wî, bo wan,
ji bo wê, ji bo wî, ji bo wan,
bona wê, bona wî, bona wan,
ji bona wê, ji bona wî, ji bona wan,
boyî wê, boyî wî, boyî wan,
ji boyî wê, ji boyî wî, boyî wan


bo

بۆ (Kurdish-Arabic)
бо (Kurdish-Creole)
di
ji
li

Nevebirrî, hevreh bi soranî بۆ (bo), talişî bo (“bo”). Şêweya ji bona yeksan e bi ji + boneya, bide ber kurdiya başûrî وە بوونەی (we bûney, “ji bona”) û soranî لە بۆنە (le bone). Yek dîtane ev e ji berî *o, hevreh bi partî û farisiya navîn [Peyv?] (/ō/, “bo, jê ra; bi”) tevî bi li pêşiya vî hatî; bide ber soranî لۆ (lo), hevwateya بۆ (bo) (ji li pêk hatî). Wekî din, dibe ku hevreh bi bihane, soranî بیانوو (byanû) ku wî -n-ê rave bikira (herewsan bide ber بە بیانو (be biyanu), guhertoyeke بە بۆنە (be bone, "ji bona")). Wiya dê ev bikira qusandineke ji bona = ji boneya, ku di zimanên kurdî diyardeyên mîna vî gelek in, bide ber seba (<sebeb), semeda, بە هۆی (be hoy, “bi hoya”), û êdî. Eva dê bigota ku li gelek zarawa û zimanan jê ra û ئەڕا (erra) ve cîh kiriye. Dariştineke ji berev/بەرەو (berew) va ji aliyê hinan hatiye danîn, nê ev bi pirsgirêkên dengî têt.
Herewsan bide ber farisî با (“bi”), hevreh bi vê- û par bi par pê, ku dê şêweya talişî rave bikira (-a- di talişî da dibine -o-). Lewra, bêjeya Talişî dibe ti hevreh nebe jî.

ji bo, jibo, bona, ji bona, jibona, boyî, ji boyî, jiboyî, boy, ji boy, jiboy,
 ji ... re, ji ... ra, jê re, jê ra, jêra, jêre.

Ne bo min e.

Ka bo min bêje.

Bo çi?

Min bo te virê kirbû.

Bi mehdera wî barî ye
Bo çak û parsa b'carekê
L'cennet bikin serdarî ye


jibo

Ji bo guhertoya rastnivîsî binêre ji bo.


bona

(...) ji ber dapîrê û bona ku bi rê ve nemîne, wan jî çûna xwe girantir lê kir.

Sidqî Hirorî, Kurê Zinarê Serbilind, Weşanên Nûdem, Stokholm, 1996

Bi qurban bim ji bona çeşmê şehla qameta yekta / Di her wext û di her gavan di nîva sar û sermayê


jibona

Ji bo guhertoya rastnivîsî binêre ji bona.


jiboy

Ji bo guhertoya rastnivîsî binêre ji boy.


jêra

Ji bo guhertoya rastnivîsî binêre jê re.


jê

Ez li Kurdistanê dijiyam lê neçar mam jê birevim.

Min Elî dît û mesele jê re got.

Ew pertûkên te dayine min ez xu êkê jê nafiroşim.

Kef bûye erd û dûxan bû asîman.
Niveka dî çêkirin jê çarî çîz
'Erş û kursî û qelem lewhe temîz


of

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q1860 (eng)-Nattes à chat-of.wav

Bakur is biggest part of Kurdistan.

Some of the homes are different.


jêr

ژێر (Kurdish-Arabic)
jêl
jêhl
jêhel
jêhil
evraz
nişîv

Hevreha soranî ژێر (jêr), zazakî cêr, farisî زیر (zîr, zêr), belûçî چره (çire) û شره (şire), pehlewî ejêr, ezêr, heç-ezêr, avestayî heçe-eðeiri (ji "heçe = ji" + eðeiri = binî), hemû ji proto-hindûewropî*sekʷ- + *ndʰero (çûnbinî). Binêre: ji + ni-.

Hatin jêr.

Başûr, cinûb, rexê ku dikeve destê çepê dema ku mirov berê xwe dide rojavayê.


kun

Ji latînî cum, ji îtalî con û spanî con.

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q143 (epo)-Robin van der Vliet-kun.wav

Mi komencis ricevi multon da leteroj kun demandoj.

Min dest bi girtina gelek name kirin ên ku bi pirs in.


tê

Tê de ye.

Fewqê 'Ednan ta ji Adem ixtilafTê heye lew bi tifaq e ev mesafJêrî Ednan ta ji 'Ebdullah guhest


in

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q1860 (eng)-Nattes à chat-in.wav

in the book

in Kurdistan

in August

One in million


on

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q1860 (eng)-Nattes à chat-on.wav

It is on the table.


de

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q143 (epo)-Robin van der Vliet-de.wav

Mi ne aĉetis ion ajn de ĉi tiu vendejo!

Xwedîtî nîşan dide; veqetandekên kurdî "(y)-a, -ê, -ên"

La aŭto de Davido estas nigra.

La viro estis mordita de hundo.


de

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q5146 (por)-Adélaïde Calais WMFr-de.wav


le

Ew le mał e.

Le Sovyet kurd zor kêm bû, nêzîkey hezar kesêk bûn, le Ermenistan û le Azerbaycan û Gurcistan, beşêkîşiyan le Asyay Navendî, le Turkmenistan bûn. Jimareyan zor kêm bû belam her le Sovyet, lehçey kurmancî ke be kar hênra û gişt kurdî Sovyet be kurmancî qiseyan dekird, kitêbekî zor bilaw buwewe.

Ew le mał derçûwe.


at

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/Today my friend Marsha is at her friend's house.ogg

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/Hi, Anne. Are you busy - Hi, Anna. Yes. At 10 a.m. I am writing.ogg

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q1860 (eng)-Nattes à chat-at.wav

at home

at 10 o'clock.

I hit at the target.

men at work

zelamên li kar; zelamên kar dikin, ne yên bêkar


gulle

gor, gorî, li gor, bi gotina, bi nêrîna, bi qenaeta:

Yawrim gulle bavî xwe ke.


no

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q5146 (por)-Nelson Ricardo 2500-no.wav

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q5146 (por)-Juliano P. Junho (Jjunho)-no.wav

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q5146 (por)-Adélaïde Calais WMFr-no.wav


talî

Ji di + alî. di/di- li pêş a/ê/î bê dibe t'ya nerm; binêre tê, tîne, tavêje...

di alî, li alî, di alî de, li cem, li kêlek, li tenişt


to

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q1860 (eng)-Nattes à chat-to.wav

I want back to Kurdistan.


post

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q143 (epo)-Robin van der Vliet-post.wav

Vi faros post la ricevo de mia letero.

Piştî te nameya min stand, tu yê çêbikî.


bere

Ew horiya dêqemer e
Şêx dîbû cîhan çû bere


van

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q7411 (nld)-Robin van der Vliet-van.wav


sen

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q143 (epo)-Robin van der Vliet-sen.wav

Li donis al mi teon kun sen sukero.

Sen gutoj malgrandaj maro ne ekzistus.


nizbet

derbare, derheq, li ser mijarekê yan kesekî

Nizbet vê meseleyê, tu çi dibêjî?

Kuştime herdu 'uyûnanYengiyên nîsbet ji nûnanRadikin ew qetl û xûnan

sebaret, li ser, dermaf^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


po

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q143 (epo)-Robin van der Vliet-po.wav

Ili ricevis po 5 pomojn.


per

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q143 (epo)-Robin van der Vliet-per.wav

Li skribis per plumo.


per

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q1860 (eng)-Nattes à chat-per.wav


def

Li gel kesekî yan li mala kesekî yan nêzî kesekî.

Ew hefteyekê li def min ma.

Gelek cara guhdariya dost û hevala dikirin ku bibine mêvan li def şêx û mela (...)

Xelîl Duhokî, Antolojiya Çîroka Nû ya Kurmancên Başûr, Weşanên Nûdem, Stockholm, 1994


lev

lev kirin


teba

li gel, digel, pê re, bi ... re, teva, tevî

Zulmê we reng kî dikir can dibir û dil teba


por

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q143 (epo)-Robin van der Vliet-por.wav

La edzo donis al sia edzino perlan kolĉenon por Kristnasko.

Mêr ji bo Gaxanê ji jina xwe re gerdeniyeke durî da.


por

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q5146 (por)-Nelson Ricardo 2500-por.wav

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q5146 (por)-Juliano P. Junho (Jjunho)-por.wav


but

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q1860 (eng)-Nattes à chat-but.wav

I want to come but I don't have time.


el

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q143 (epo)-Robin van der Vliet-el.wav

Tio estas ĉemizo el silko

El kie vi venis? Mi venis el Nov-Jorko.


je

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q143 (epo)-Robin van der Vliet-je.wav

Daçekek nediyar a pir-peywîrî ye; dikare li şûna hemû daçekan bê bikaranîn, bi gelemperî wateya wê bi konteksê ve diyar dibe.

Donu ĝin je [al] mi.

Donu ĝin je [el] mi.

Donu ĝin je [kun] mi.

La kato saltis je [sur] la tablon.

La kato saltis je [malsuper] la tablon.

La kato saltis je [malantaŭ] la tablon.


para

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q5146 (por)-Adélaïde Calais WMFr-para.wav


aha

bizim köy aha şuracıkta

aha yer yine sallandı


for

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q1860 (eng)-Nattes à chat-for.wav

For you

For God's sake.

I will go to home for a week.


saa

bo, ji bo, jibo, bona, ji bona, jibona, boyî, ji boyî, jiboyî, boy, ji boy, jiboy,
 ji ... re, ji ... ra, jê re, jê ra, jêra, jêre

Ne saa min e.

Ka saa min bêje.

saa çi?


before

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q1860 (eng)-Nattes à chat-before.wav


around

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q1860 (eng)-Nattes à chat-around.wav

around the house

around ten people


by

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q1860 (eng)-Nattes à chat-by.wav

We came by car.

Cut a tree by an axe.

The mailbox is by the road.

Come by 10 o'clock.

ji kesekî/tiştekî, ji aliyê kesekî/tiştekî ve, ji hêla kesekî/tiştekî ve

The book was written by an expert.

Kitêb ji aliyê pisporekî ve hatibû nivîsîn.


about

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/Well, let’s not talk about yesterday.ogg

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q1860 (eng)-Nattes à chat-about.wav

We did not discuss about war.


down

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q1860 (eng)-Nattes à chat-down.wav


from

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q1860 (eng)-Nattes à chat-from.wav


with

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q1860 (eng)-Nattes à chat-with.wav


kinî

nik wê, nik wî, cem wê / wî, bal wê / wî

Min dû roj le kinî bûm.


sur

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q143 (epo)-Robin van der Vliet-sur.wav

Sidu sur seĝo.

Ili skribis sur papero.


toward

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/“China has claimed that South Korea’s dust flies toward Shanghai.ogg


di ber re

د بەر رە (Kurdish-Arabic)
di ber ra
di ber ... ra
di ber ... re
di bin ... re
bi rû... de

Tirimpêla wan di ber ya me re derbas bû.

kirina tiştekî di heman demê de li gel ya tiştek din

Ez li zanîngehê xwendekar bûm lê di ber re dixebitîm jî.

Di ber re jî hizrên ku di serê wê de wekî zîroyan li hev geriyabûn dê nedihiştana li wî guhdarî bike.

Mîran Janbar, Qolyeya Cécileê, Weşanxaneya Lîs, 2012, çapa 1ê, r. 27, ISBN 9786054497010


li ser

Pirtûk li ser maseyê ye.

Em li ser çi bipeyivin?


since

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q1860 (eng)-Nattes à chat-since.wav

ji ... pê ve, ji ... şûnve, ji ... de, ji ... ve, ji qeysa, cergê

I have been working here since 2005.


con

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q1321 (spa)-Anonymât (Kvardek du)-con.wav


à

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q150 (fra)-T. Le Berre-à.wav

Je vais à Paris.

Je pars à cinq heures.

C’est un ami à moi.

C’est la voiture à John.


à

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q5146 (por)-Nelson Ricardo 2500-à.wav

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q5146 (por)-Juliano P. Junho (Jjunho)-à.wav


på

på bordet

på kurdiska


om

li ser, derbare, sebaret, li dor, derheq, ji


via

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q1860 (eng)-I learned some phrases-via.wav


aîd

Ev pirtûk aîdî min in.

Ser bi kesekî yan tiştekî ve, eleqedarî kesekî yan tiştekî, endamê tiştekî.


miyan

Bi alfabeya Jacobsonê (en) nivîsina mîyan.


wirve

Ji wir + ve. Di rastiya xwe de dibe ku hevrehaevistayî
"𐬬𐬍𐬙𐬀𐬭𐬆𐬨" (wîterim)("wêde"), ji pêş-îranî*(H)wítarah an *(H)wítaram, ji pêş-hindû-îranî*(H)wítaras an *(H)wítaram, ji pêş-hindû-ewropî*(h₁)wí-ter-o-s an *(h₁)wí-ter-o-m ("dûr, wêde, ji hev cihê"). Heke wisan bibe, hevreha ingilîzî wither, elmanî wieder, norwêcî û danî ved, swêdî vid, latînî vitricus û kurdî "du", pêşî bi maneya dubûn anku cihêbûn paşê jî wek "ji hev dûr, wêde", anku forma resen (û a berbelav a îro jî) wêde ye lê bi etîmolojiya gelêrî têkildarî wê û de kirine. Di zimanên îranîkî de tenê di kurdî de hatiye parastin.

Min divêt biçime wirveyi bajarî.


under

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q1860 (eng)-Nattes à chat-under.wav


between

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q1860 (eng)-Nattes à chat-between.wav

di navberê de, di neqebê de, di navbeynê de


above

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q1860 (eng)-Nattes à chat-above.wav


than

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q1860 (eng)-Nattes à chat-than.wav

This is bigger than that.


below

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q1860 (eng)-Nattes à chat-below.wav


something

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q1860 (eng)-Nattes à chat-something.wav

Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.


into

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q1860 (eng)-Nattes à chat-into.wav


front

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q1860 (eng)-Nattes à chat-front.wav


behind

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q1860 (eng)-Nattes à chat-behind.wav


pour

pour toi


anyone

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q1860 (eng)-Nattes à chat-anyone.wav


eleyhî

Dijminê gelê Kurd yê sitratejîk Tirkiye ye. Tirkiye bi kampanyaya dijî terorîzmê û ya dijî Ocalan û PKKê tevgera Kurd ya neteweyî li hemû ji cîhanê îzole kir û reş kir. Divê tevgera Kurd ya neteweyî vê kampanya Tirkiyê bizivirîne aleyhê Tirkiye.

Di dengdana kongreyê de 51 kes di lehê de û 58 kes di eleyhiya derketina wî ya derve de dengê xwe dan.

2022-11-19, Nehiştin serokê Perûyê Castillo ji Perûyê here derveyê welat [arşîv], PeyamaKurd


que

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q5146 (por)-Adélaïde Calais WMFr-que.wav


avec

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q150 (fra)-T. Le Berre-avec.wav


versus

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q1860 (eng)-I learned some phrases-versus.wav


inside

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q1860 (eng)-Nattes à chat-inside.wav


li ber

Pirtûk li ber min e.

Mala me li ber ya wan bû.

Em li ber avê rûniştin.

Ew li ber pezî bû.

Cil li ber wî nebûn.

dema li demek nêzik mirov karekî biket bu mînak

Min li bere biçime bazarî.

wek tiştekî bûn yan mîna tiştekî xwiya bûn

Ev sênîke li ber ya we hat bû çêkirin.


li pêş

Pirtûkek li pêş min bû.

Ew li pêş min sekiniye.


li paş

Ew li paş min rûniştibû.

Ew li paş wî derketim.


reyde

Eke ma no xususîyet kurmanckî (kirdaskî) reyde muqayese bikin, na çeku her hîrê halan de zî kurmanckî de sey “golik” nusîyêna. Yanî, kurmanckî de hetanî ke çeku mîyanê cumle de nêyero şuxulnayîş, bellî nêbeno ke çeku nêrî, makî yan zafhûmar a. La kirmanckî (zazakî) de çeku bi tena sereyê xo zî taybetîya xo nîşan dana. No xususîyet qedîmbîyena lehçe zî nawneno.

Roşan Lezgîn: Kirmanckî, Kirdkî, Dimilkî, Zazakî, Zazaki.net, 9/2009


mekr

Mekrê dijmin hişyarbin
Da serdest nebin senem


j'

Razê dehrê ji sipihrê tû nizanî bi cedelHikmeta dawer e tu j' hikmeta dawer meke behsAb-i heywan te divêtin tu bibe hemrehê Xudr


li şûna ...

Tu vî karî li şûna min bike.

Ew kar berpirsiyariya min e lê ez nikarim yan nagihim bikim loma tu bike.


in lieu of

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q1860 (eng)-Vealhurl-in lieu of.wav

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q1860 (eng)-Flame, not lame-in lieu of.wav


le pênaw

bo xatirê, ji ber, bo, ji bo, sera, seba, seva, bo xatira, pêxemet, bo, ji bo, di rêya ... de

Ew le pênaw niştiman da şehîd ket.


bo xatirê

ji ber, pêxemet, bo, ji bo, sera, seba, seva, di rêya ... de, le pênaw

Ez bo xatirê te vî karî dikim.


bi xatirê

bi xatira
bi xatra
bi xatrê
bo xatirê
bo xatira

Bi xatirê te/we!


ned

Ma rûmeta şiîrê çi ye, ned xizmeta milet de bî. Ronahiya şiîrê çi ye, pesnê welat ku têd nebî. Çi bikim ji wê şiîra rijî, danegire sewda û mejî. Derdê dil û can nakuji, çaxê ku cewher têd nebî."


l'

Gul di dest şewkên bixar inSurperî dêw wê l' kinar inEhremen xatem reva ye


à côté

(li) rex, (li) tenişta ..., (li) kêleka ..., (li) aliyê ..


au milieu

(li) nav, di nav de, li nîveka, ortê, di ortê de


en face

(li) pêşber(î) ..., beramberî ..., miqabilî ..


di bara ...

... د بارا (Kurdish-Arabic)
di bara ... da
di bara ... de
di barê ... da
di barê ... de
li bara ...
li bara ... da
li bara ... de

derbarê ... de, li ser, derheqê, sebaret, li dor, di heqê ... de

Îran û Iraqê rêketinnameyeke nû li bara karûbarên ziyaretî îmza kir.


derheqê

دهرههقێ (Kurdish-Arabic)
دهرحهقێ
der heqê
der heqê ... de
derheqê ... de

Ji farisî در (dar, “di ... de”) + ji erebî heq.

derbarê ... de, li ser, sebaret, li dor, di heqê ... de

Tu derheqê vê meselê de çi difikirî?


gwêre

Be gwêrey ew


aufgrund

ji dest kesekî, bona ku, sewa ku, ji rûyê ku


außer

bê, bêyî, der, ji bilî, ji xeynî, ji xwe, jipê we, xeyn ji, xên ji, xêncî, xênçî, xêndî, xênî

Keiner wollte mithelfen außer du und ich.

Tu kes nexwest alîkarî bide ji xeynî tu û ez.


außerhalb

außerhalb der Stadt


durch

pê, bi..wî/wê, bi destî.., bi saya, xêra, bi rêya ..


bilfarz

ferz bikim, em bibêjin ku, em wisa bipejirînin ku


evet

erê, herê, belê (ji bo pesendkirina tiştekî)

erê, herê, te got erê (di dawiya hevokê de ji bo zexmkirina wateya erêniyê)

gidip onunla konuşacam, evet sonra

da ez dê herîm pê re bipeyîvim, pişt re jî te got erê


krom

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q143 (epo)-Robin van der Vliet-krom.wav

Tie estis ĉiuj miaj fratoj krom Petro

Krom mia fratino, min venis viziti ĉiuj familianoj kaj parencoj.

Ligel xweha xwe, hatim serdana hemû endamên malbat û merivan.


mebni

Hastalığına mebni gelemedi.


pahasına

Treni kaçırmak pahasına onu bekledim.

Bi wî şertê ku ez ji trêna xwe mam jî, ez li bendê sekinim.


peki

Peki, dün nerede idin?


rezilce

kepazekî, bi kepazeyî, rezilkî, bi rezîlî


örneğin

wekî mînak, mîna ku, weka ku, wekî nimûne, her wekî, mesela


entsprechend

Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.


in the face of

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/en-au-in the face of.ogg


gegen

ber bi ve, berbi, berve, bêdil, dij, dijber, dijî, dilsar, hember, li dijî


innerhalb

di heyama .. de, di niviya .. de, di orteya .. de, di navbera .. de


mittels

bi ..re, bi rêya.., bi wesite ya.., bi destî.


pro

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q143 (epo)-Robin van der Vliet-pro.wav

da, daku, ji ber ..., bi sedema ..., bi xêra ..., bi saya

Ni venis pro serioza afero

Mi trinkos pro via sano.


trotz

tevî ku, herçiqas .. jî, li hember .., berevajiya ku


wegen

ji bo, bona, sewa, ji rûyê, bo xatirê ..., ji ber, ji dest.


zu

bi, bi..ve, ber .. ve, ber bi .. ve, ji.. re


prima

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q652 (ita)-Crunchy Cloaky Crackdown-prima.wav


قبل از

قبل (qabl, “berî”, ji erebî قَبْل (qabl)) + از (az, “ji”).


بان

le ban mêzeke


کن

nik, cem, bal, ba, def, deve, rex, tenişt


چون

بشنو اين نى چون حكايت مىكند
از جدايىها شكايت مىكند

Bibihîze ji vê neyê çi hîkayet çêdibin
Ji cûdahiyan şîkayet çêdibin


mez

Ji proto-hindûewropî *méǵʰ(s)ri (nêzîk), belkî bi rêya ermenî մերձ (merj: nêzîk)

nik, cem, def, bal, hind, haf, nêz, gel ba, rex: le mez tû (li nik / rex te)

Mez(nav, nêr): Ḧewî,qerî,sebir. Mezê min nayê: Bêhna min teng dibe, dilteng dibim,ḧewîya min nayê,qerîya min nayê.


at odds

Ji at + odds (“(nadir) ferqî, cudatî; newekhevî”).

at loggerheads

Du alîyên nelihev, nakok. Du alîyên ku li navbera wan nakokî, nelihevî hene, navbera wan xerab e.

The witness’s statement seems to be at odds with the evidence—not a good sign for the prosecutor.

Beyana şahidê bi delîlê re nelihev dixuye, ev yek ji bo dozger ne nîşaneyeke baş e.


in regard to

=with regard to: derheqê filan kesî an tiştî de, li gorî, li bara


regardless of

irrespective of

Çi be ferq nake, çi dibe bila bibe, her çi jî bibe, bê guhdan ji... .

regardless, bêyî ofê, carina wekî pêşdaçek tê bikaranîn, lê belê bikaranîna tevî ofê rasttir e.

Ev term ji xeynî pêşdaçekê, herwiha wekî rengdêrekê jî dikare were analîzkirin, wekî rengdêreke ku îfadeyeke pêşdaçekî yê ku bi "of"ê dest pê dike ("of" dibe wekî temamkerê vê rengdêrê).

He smoked cigars regardless of the consequences.

Ew çirûtê dikêşand, bêyî guhdana netîceyên wê.

This organization help to them, regardless of religion, method, political side.

Ev rêxistin alîkarî pêşkêş dike bêguhdan ji dîn, regez û aliya siyasî.


with respect to

=in respect to: li gorî, derheqê, li ser, sebaret


berdem

ber, pêş:
le berdem dadga (li pêş dadgehê, li ber dadgehê, li dadgehê)


altında

Paris'in elli metreden daha fazla altındaydınız.

Hûn bêhtirî pêncî metreya di binê zemîna Parîsê de bûn.


inter

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q143 (epo)-Robin van der Vliet-inter.wav

di nav ... de, di navberê de, di navbeynê de


dum

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q143 (epo)-Robin van der Vliet-dum.wav

Mi estos en Usono dum du jaroj.


sub

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q143 (epo)-Robin van der Vliet-sub.wav

Muso kuras sub la lito.


پێ

pê, pê ve, bi ... ve, pê va, pê, va, pê re, bi, re, pê ra, bi, ra, li gel, digel


li pêşberî

/lɪ peːʃbɛˈɾiː/

li hemberî, li ber, miqabilî, hemberî, hevberî, beraberî, li beramber

Mala me ya li pêşberî Dihok Mall.


li pey

li dû, li paş, li pişt, alêdû, li pê, piştre, lipeyhatî, dû re, pişt re, li pêşiyê, dûvre, pey, peyhatî, pey re


li şûna

Li şûna şêra rûvî lê diken gêra.


während

Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.


li dor

li dorhêla, li derdora, nêzikî, der barê ... de, li ser, sebaret bi, nîsbet bi

Dê li dor babetekê giring gengeşê keyin.

Desteya Biind a Bingehê Laliş heta noke 33 pertûk li dor êzdayetîyê çap kirîne.


li dû

pişt re, paşê, li pey, bi dora, li piş, li paş, li pişt, alêdû, dîqatê, taqîb kirin, piştre, paş, dû, pêlî rêça


hewin

Min hewini ewî le mal wîm.
Îwe hewini kî çîn ?
Manî hewini Ehmer hatin we maleman.

qebûlkirina hindek kesan yan çê dibe hindek tiştan di wargehê xwe ve:


het

Ji erebî خت (xet, “xet”). Lê herwiha bide ber ermenî հետ (het, “li gel, pê re, bi hev re; piştî, pey”)

Na xebate de Mesut Firat Yeşîlkayayî hetê ma kerd.


kêm kêm

bi kêmî, her çi nebêt, hema çine
ez dê çime geştekê, hema çine/bi kêmî/her çi nebit hefteyekê dê mînim


têd

Ma rûmeta şiîrê çi ye, ned xizmeta milet de bî. Ronahiya şiîrê çi ye, pesnê welat ku têd nebî. Çi bikim ji wê şiîra rijî, danegire sewda û mejî. Derdê dil û can nakuji, çaxê ku cewher têd nebî.


dewletserê

ji ber... , bi xêra... , diyar kirina rêzgirtinê, dema supasdarê kesekî bî.


ji hîngê were

Ji wî demî were, ji wî çaxî were, ew demê tê behis kirin.


bo nav

Em bo nav komeka daran çûyin.


çi neman

kêm man, ti wext neman, pîçek man, hema hind bû

Gelek baş bû tu hati çi nemabû da em çîn.


durant

di dema ... de, gava ku, dema ku, wextê ku


except for

ji, , , der, ji, , , pê ve, ji bilî [seven people came to the party except for me : heft mirov hatibûn heflê ji bilî min, ] [except for sunday : ji bilî yekşemb e, xêncî, meger, ji, , , pê ve tir [except for me : ji min pê ve tir, ji bili, , , , bes [I can't eat any vegetables except cucumbers : derametî ez ne şêm bixwim bes xîyar e


in favor of

all for

Terefgirê tiştekî, alîgir; yê destek dide tiştekî.

Many people are in favor of capital punishment.

He endorsed the note in favor of his uncle who had lent them the money.

Wî seneda ji bo fêdeya mamê xwe yê ku pere bi deyn dabû wan erê kir.

He left school after just three years in favor of a professional sports career.

Ew piştî sê salan mektebê terikand ji bo kariyereke sporê yê profesyonel.


outside of

ji, , , der, ji, , , pêve, ji, , , veder


ekster

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q143 (epo)-Robin van der Vliet-ekster.wav


antaŭ

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q143 (epo)-Robin van der Vliet-antaŭ.wav


ajn

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q143 (epo)-Robin van der Vliet-ajn.wav

Bi pêşgirên ki- û i- tê bi kar anîn û bi gelemperî wateyên "tu carî/bi awayeke" an jî "kî~çi be/hemû" dide koma peyvê.

kio

kio ajn

kiu

kiu ajn

ie

ie ajn

io

io ajn


geł

gel
ger
devoka
Hewlêrê
gell
گهڵ (Kurdish-Arabic)


kiel

ki-(jêderka peyvê) + -el(qertafa şêwe yan jî pileyê)

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q143 (epo)-Robin van der Vliet-kiel.wav

wek, mîna (di nav "tiel ... kiel ..."ê de)

Mi ne estas tiel alta kiel la plimulto.

Kiel la virinoj, uzas ŝuojn.


kontraŭ

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q143 (epo)-Robin van der Vliet-kontraŭ.wav

Ĉu vi scias, kiu loĝis en la domo kontraŭ ni?

Tu dizanî, kî li nav mala (ku) li hevberê me ye, dijî?

ji bo (tiştek), di şûna berdêlkê de, li şûna

Tiuj, kiuj ne havas multan teron, helpas la aliajn, kontraŭ porcio de la rikoltaĵo.

Kesên ku ne xwediyên axên pir in, ji bo parek ji berheman, alîkariya kesên din dikin.


laŭ

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q143 (epo)-Robin van der Vliet-laŭ.wav

bi ya/yê (kes an tiştekî), li gor, wek ku

Laŭ mi, ni devas foriri.


preter

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q143 (epo)-Robin van der Vliet-preter.wav

Li pasis preter mi sen saluto.

Ew bêyî silavê bide min, ji wêde derbas bû.

La enirejo troviĝas preter tiuj fenestroj.

La vojo kondukis preter preĝejon.


pri

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q143 (epo)-Robin van der Vliet-pri.wav

Mi estas certa pri tio.

Mi estas kontenta pri ĉaro .


tra

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q143 (epo)-Robin van der Vliet-tra.wav

Malrapide ambaŭ iris tra la longa malplena strato.

Her du hêdîka di kolana dirêj a vala re çûn.


trans

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q143 (epo)-Robin van der Vliet-trans.wav

Li jam estas trans montoj kaj maro.

La tuta Izrael iris trans seka tero.

Hemû îsraîl di ser axa ziwa re derbas bûn.


ĉe

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q143 (epo)-Robin van der Vliet-ĉe.wav

Vi faros insidon ĉe la urbo.


ĝis

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q143 (epo)-Robin van der Vliet-ĝis.wav

Li veturis de Berlino ĝis Parizo en fiakro.


li hev

lêk, li hev, li hevdu, li hevûdin,
her li ya din yan li yên din


connected with

pê ve, li gel, pê re, bi ... ve, bi ... re


relating to

derbarê, li ser, sebaret, derheqê, têkilî


WRT

kurtkirina with regard to (derbarê, li ser, sebaret, derheqê)


by virtue of

ji ber, bi xêra, bi saya, ji dewleyî serê, li ser bingehê, li ser esasê


based on

ji ber, bi xêra, bi saya, li ser bingehê, li ser esasê


out of consideration for

ji ber, bi sebebê, bi xêra, bi saya, li ser bingehê, li ser esasê


li rev

Hesen jî bila li rev we were.


by the time

I'll be an old man by the time you finish!


deqene

Deqene ez wilo bikim tu hewceyî bisekine.

Ez çi karim bikim deqene nexweşîya min baş bibê?

Min destê xwe avêt dolbê deqene pirtûkê jê bistînim, lê destê min ma ber deriyê wê re.

30.03.2014, simurg56, deqene https://web.archive.org/https://www.tirsik.net/index.php?mijarid=8563 arşîv, tirsik.net

Serokê Partiya Gel a Komarê CHPê Kemal Kiliçdaroglu beşdarê televîzyona Habertûrkê bû got ku, li Tirkiyê Sererkanî deqene HDP nekeve parlementoyê benda hilbijartinê ya ji sedî 10 amade kir û rê li ber HDPyê girt.

28.10.2016, K24-Navenda Nûçeyan, CHP: Bila benda hilbijartinê ji sedî 10 bo 1 were daxistin https://web.archive.org/https://www.kurdistan24.net/ku/news/77c9c7f8-f44f-49cf-8069-5eeb7ea47ca7/chp--bila-benda-hilbijartin%C3%AA-ji-sed%C3%AE-10-bo-1-were-daxistin- arşîv, kurdistan24.net


li berdem

Ji li + ber + dem (dev). "Berdem" bi soranî tê maneya "berdev". Bi mantiqa kurmancî divê wek "li ber devê ..." bûya.

Li berdem avahîya Neteweyên Yekgirtî li bajêrê Hewlêrê sedan kes li hev hatin û daxwaza dawîanîna êrîşên leşkerê Tirkiye bi ser mîlîtanên kurd kirin.

2016-02-07, Xwe Nîşandan Dijî Tirkiye Li Herêma Kurdistanê Têne Darxistin https://web.archive.org/https://www.dengeamerika.com/a/3180480.html arşîv, Dengê Amerîka


dêvla

Koreya Bakûr, ji bo peymana aşitiyê bikeve dêvla peymana agirbir ya 1953yê, şertê bi DYA’yê yê rasterast diyalogê derxist pêş.

Le Monde diplomatique kurdî, Çîn û Kore https://web.archive.org/https://diplo-kurdi.com/sites/default/files/2019-02/lmdk14_dql.pdf arşîv, 2011, Philippe Pons (terciman Ahmet Dere), hj. 14, r. 15

7 penaberên afrîkî ji Lîbyayê ber bi Îtalyayê ve derketin rê. Lê berî ku bigihin Îtalyayê, curna wan bin-av bû. Keştiyek maltayî hat hewara wan û ji dêvla wan têxe keştiyê, tora masiyan ji wan re avêt.

Ew di hilbijartinên mehelî yên bihurî de berendamê namzetiya serokatiya Belediyeya Mezin ya Diyarbekirê bû, lê namzetiya wî nehat tesdîqkirin û Osman Baydemîr ji dêvla wî bû serokê vê belediyeyê.


çi hale çi

-Ma ew ne hevalê te ye? -Hevalê çi hale çi. Tu dînî?


تەک

چرکە بە چرکە هەر لە تەکت بم.

گەڵا دەچێتە تەک گەڵا و ڕازی ژوانی ئەم شەوەمان دەچرپێنێت.

Pel diçe ba pelê û raza jivana me ya vê şevê dipistîne.

Geła deçête tek geła û řazî jiwanî em şeweman deçirpênêt.


دییار

لە دییار تۆوە بووم


ji dêvila

Ji dêvila bêje û bike, got û nekir.


دەم

بە مناڵە قژزەردەکەی دەم ئاسۆوە خەون دەبینم.

Bi zarokê porzer ê ber asoyê ve xewn dibînim.

Be minałe qijzerdekey dem asowe xewn debînim.


dari

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q9237 (msa)-Caca (Muhammad Rifqi Saputra)-dari.wav


fra

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q652 (ita)-Crunchy Cloaky Crackdown-fra.wav


di dalam

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q9237 (msa)-Khairunisa (Melepok)-di dalam.wav

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q9237 (msa)-Caca (Muhammad Rifqi Saputra)-di dalam.wav


sopra

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q652 (ita)-Crunchy Cloaky Crackdown-sopra.wav


trong

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q9199 (vie)-Penn Zero MSSJ-trong.wav


наизуст

ji ber, ezber (ji bîra xwe, bêyî lênêrînê)


sitten

paşî, piştre, dûre, dûvre, peyre, piştî hingê, piştî wê yekê


反して

...にはんして, ...ni han shite (romanization)


対して

...にたいして, ...ni tai shite (romanization)


contro

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q652 (ita)-Crunchy Cloaky Crackdown-contro.wav


逆らって

...にさからって, ...ni sakaratte (romanization)


trừ

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q9199 (vie)-Penn Zero MSSJ-trừ.wav


ij kir

1430-1446, ji ij + kir (3) Tomarkirî di Matenadaran MS 7117 de. Hevreha partî [skrîpt hewce ye] (ej kird).

Pakəž xodé, pakəž záhm, pakəž vémark, kóy hat'ì xač'é, əškə́rma. Rahmát'ē ma.

Pakê Xweda, Pakê Qadir, Pakê Nemir, mirina di xaçê de ku hat, Xweda bi me bê rehmê

Pakij xudê, pakij zehm, pakij vêmerg, koy hatî xaçê, ijkir me rehmetê me

~1430-1446, Matenadaran MS 7117, Amadekar: D.N. Mackenzie, The Language of the Medians, sala weşandinê: 1959