bize de mi lolo?

qey tu ji me jî vedişêrî, tu qey ji me re jî nadî gotinê


bıçak gibi kesmek

wekî devê kere birin, wekî devê cilêtê birin


bıçak gibi saplanmak

wekî gule (yekî) girtin (gava ji nişka ve jan, êş û sancî tên mirov)


bıçak yarası onulur, dil yarası onulmaz

rihet dibe cihê xenceran rihet nabe cihê xeberan


bocuk domuzuna dönmek

bûn wekî wehşekî, bûn mîna xinzîrekî (ji bo têr qelewbûnê)


bohçasını koltuğuna almak

rakirin lihêfa xwe, boxçeya xwe kirin bin çengên xwe (ji bo veqetînê, cihêbûnê)

bir de baktım ki bohçasını alıp ablasının yanına gitmiş

carekê ez pê hisiyam ku rakiriye lihêfa xwe û çûye cem heka xwe


bohçasını koltuğuna vermek

boxçeya (yekî) kirin bin çengê (yekî) (ji bo qewirandinê, berdanê)


bok yedi başı

serê gûxwaran (kesê ku pozê wî û zixtika wî di her tiştî de ye)


bok yemek düşmek

gû xwarin para (yekî) bûn (çi îşê wî pê ketiye)


bok yemenin arapçası

ev gûxwarin e (gava ku karekî ne li rê tê kirin, tê gotin)


bok yoluna gitmek

ji kîsê bavê xwe çûn, çem û çem çûn, bi ava daniyan behicîn, av û av çûn, çûn av û av


boka nispetle tezek amberdir

mûyek serdestî (tiştekî) ye, pênc pere jê çêtir bûn


bokuyla kavga etmek

bi cila canê xwe re li hev nekirin, bi siya xwe re li hev nekirin


bomba gibi patlamak

wekî barûdê gotin gulp û pê ketin (ji bo kesê ku ji nişka ve hêrs dibe û bi dengekî bilind dibuhize serçavê mirov)

wekî bomba biteqe (ji nişka ve qewimîna bûyerekê)


borç bini aşmak

deynê (yekî) ji hezarî zêdetir bûn, deynê (yekî) ji hezarî bihurîn


borçlu ölmez, benzi sararır

mirovê deyndar perşikandî ye, kesê deyndar melûl e


boyacı küpüne girmiş gibi

tu dibêjî qey kîloyek derman (boyax) di xwe daye (ji bo jinên ku pir derman û boyax di xwe didin)


boynu armut sapına dönmek

wekî leglegê stû zirav kirin, stû lê bûn wekî leglegê (ji bo lewaz û qelsbûna pir)


boynu kıldan ince olmak

verilecek cezaya karşı boynum kıldan incedir

hûn çi cezayê bidin ez pê razî me, ev e stûyê min û kêra we


boynunun borcu olmak

bûn cil û ketin stûyê (yekî), cila şil bûn û ketin stûyê (yekî)


boynuz kulağı geçmek

qoç ji guh rawirtin, jê buhartin, ji (yekî) buhartin, kambax bûn


boynuzsuz kol keçinin ahı boynuzlu keçiye kalmaz


boyu bacadan mı aştı?

qey serê (keçikê) gihîştiye kêranan? (hîna nehatiye zewacê)


boyu boyuna, huyu huyuna

du serî ne wekî hev bin naçin ser balîfe (ji bo jin û mêr), kurm û tebîet û tel


boyunun ölçüsünü almak

a (yekî) di (yekî) de man, delava kesekî qam kirin

sen yapacağını söylemiştin, şimdi boyununu ölçüsünü aldın mı?

te gotibû ez dê bikim, îcar a te di te de ma?


boğazına dikkat etmek

xwarin boyandin (kesê ku dêhna xwe dide xwarin û vexwarina xwe, yê ku her tiştî naxwe û venaxwe)


boş başak dik durur

kevirê giran lîtir diavêje (ji bo kesên nezan ku xwe li zanebûnê datînin)


boş lâf etmek

gotinên (mijûliyên) beredayî kirin, gotinên eletewş kirin, kelmeman kirin


boş torba ile at tutulmaz

xwarina (yekî) tê de tune be kes ber bi (yekî) de nayê


boşa koysan dolmaz, doluya koysan almaz

Guhartoyeke boşa koysam dolmaz doluya koysam almaz.


bu ne perhiz bu ne lâhana turşusu!

ev çi gotin û ev çi kirin e! (ji bo kesen ku kirin û gotinen wî hev nagirin)


bu sıcağa kar mı dayanır?

her tişt bi sexbêrî, ava biran jî bi sexbêrî


bu sözlere karnım tok

bu sözlere karnım tok


budan iyisi can sağlığı

jê baştir (an jî çêtir) êdî rehma Xwedê ye, jê baştir êdî wê bi ku de here


bugün bana ise yarın sana

îro dora me ye sibehê dora we ye, îro li serê me ye, sibehê li serê we ye


bunda bir iş var

di vê/vî de tiştek heye, tê de tiştek heye


buz gibi soğumak

dilê (yekî) jê sar bûn, dilê (yekî) jê cemidîn


bülbül gibi söylemek

wekî birayê Xiço gotin (li xwe mikur hatin)


bülbül gibi şakımak

hirehir jê çûn, şîqîn jê çûn, hirehir ji (yekî) çûn


bülbülü altın kafese koymuşlar ah vatanım demiş

bilbil kirine qefesa zêrîn dîsa gotiye ax wetenê min


büyük aptesi gelmek

destava mezin a (yekî) hatin, gûyê (yekî) hatin


büyük töbe ayı

li gorî salnameya heyvê meha pêncemîn, cemazyulewel


büyükle büyük küçükle küçük olmak

bi mezinan re mezin, bi biçûkan re biçûk bûn


büyümüş de küçülmüş

heftê salî bûn û biçûk bûn (ji bo zarokên ku ne li gorî jî û temenên xwe dipeyîvin, tevdigerîn)


cadı kazanı

kûra viran (ji bo dera ku lê berhevdanî û paşgotinê pir e)


cami yıkılmış ama mihrabı yerinde

emr heye lê wekî qîzekê ye (pîreka ku pîr bûye lê hîna jî bedew e)

civyar, cemker (kesê dicivîne, cemî ba hev dike)

tiştê ku dihewîne hundirê xwe, dikare bike hundirê xwe


can boğazdan gelir

li devê xwe nihêrtin, li xwarina xwe miqate bûn


can cana baş başa

bi serê xwe, bi tena serê xwe (ji bo du kesê ku ji hev hez dikin bi tena serê xwe li cihekî bimînin)


can ciğer

can cîger (ji bo kesê ku ji hev re canêcanê ne)


can damarına basmak

li nava nîşanê xistin (rawestina li ser nuxteyeke herî girîng a tiştekî)


can havli ile

ji ber tirsa canê xwe, ji tirsa ruh, ji hêba ruh, ji hêwa ruh


can kaygısına düşmek

ketin etra canê xwe, ketin hêba canê xwe


can sevecek bir şey

li xweşa (yekî) hatin, kêfa (mirov) jê re hatin


canı ağzına gelmek

ziravê (yekî) hatin ber devê (yekî), ziravê (yekî) hatin devê (yekî)


canı burnunda olmak

ji halê Xwedê de ketin (pir westîn, reht bûn)


canı cana ölçmek

li xwe fikirîn, li xwe qiyas kirin, li xwe girtin

canı cana ölç, böyle bir şeyi birisi bize yaparsa Allah razı olsun der miyiz?

ca li xwe bifîkire, ku yek tiştekî wiha bi me bike em dê bibêjin Xwedê ji te razî be?


canı gelip gitmek

ruhê (yekî) çûn û hatin, can jê kişîn û car din hatin (yekî)


canı gibi sevmek

wekî canê xwe jê hez kirin, mîna ruhê xwe jê hez kirin


canı yok mu?

onun canı yok mu, sabahtan berî çalışıyor, sen ise işten kaçıyorsun

ji serê sibehê de dixebite, qey canê wî jî ne can e, tu jî ji kar xwe didî alî


canım dese canım çıksın diyor sanmak

Guhartoyeke canım dese canın çıksın diyor sanmak.


canına ezan okumak

eniya bavê (yekî) bi bihostan pîvan (argo)


canını cehenneme göndermek

(yek) ber bi cehenem kirin, (yek) geber kirin (argo)


canını zor atmak

bi zorê canê (an jî ruhê) xwe filitandin, xwe bi zorekê avêtin cihekî û ruhê xwe xelas kirin


canının derdine düşmek

ketin hêba canê xwe, ketin etra canê xwe


canlı cenaze

komek hestî (ji bo kesê ku pir jar û qels bûye)


car car etmek

kirin carecar, car [[car kirin, kirin qajeqaj


cariyeniz

qerwaşa we (an jî te) (ji bo jinan gava ku li ber yekî ku xuyanî û mezin diaxivin dibêjin)

ben cariyeniz Ahmed'in eşiyim

qerwaşa (we) (gava ji keçên xama jî tê behskirin ev li pêşiyê tê gotin)

kerimem cariyeniz


cart curt etmek

birebir kirin, kirin berînî, kirin borînî


ce demeye mi geldin?

tu hatî agir (bi henekî ji bo kesê ku tê cihekî lê pir lê namîne tê gotin)


cebi para görmek

beriya (yekî) germ bûn, di beriya xwe de pere dîtin


cehennem azabı

ezabê dojehê, ezabê cehenemê, ezabê qebrê

adam ona cehennem azabı çektiriyor


cehenneme kadar yolu var

çelme lê kirî, celmeya (wî) (di wateya biteqize de)


cehennemin dibine gitmek

çûn celmeya (serê) xwe, çûn celmeya xwe, çûn gora xwe, qere êrî lê kirin, çelme li bin piyê (yekî) kirin

bırakın beni cehennemin dibine gidiyorum


celseyi tatil etmek

navber dan rûniştanê, navber dan danişînê


cemaat ne kadar çok olsa imam gene bildiğini okur


cin cin bakmak

xel xel lê nihêrtin (bi konetî lê mêzandin)


cin ifrit olmak

bûn wekî cin û periyan, mocê (yekî) pê girtin, mocê (yekî) rabûn


cinler cirit oynamak

semtexalî, li (cihekî) çûçik lê negotin wiq, li (cihekî) benderuh tune bûn


cinleri başına toplamak

cinê (yekî) hatin (yekî), cinên (yekî) hatin dorê


cinsel ilişkide bulunmak

çûn ba hev, çûn ser cihê hev, çûn ser nivîna (cihên) xwe, nivinîn


cır cır ötmek

kirin çîreçîr, kirin çîrînî, kirin çîzeçîz


ciğeri beş para etmez

cîgera (yekî) nekirin pênc pere, goştê (yekî) nekirin pênc pere


ciğeri kebab olmak

agir bi cegera (yekî) ketin, agir bi kezeba (yekî) ketin


dakikası dakikasına uymaz

gav û saeta (yekî) li hev nenihêrtin, çilvirek


dal budak salmak

akrabalıkları dal budak salmıştı

reh berdan, gulî û şax berdan (ji aliyê ziretê ve zêdebûnê derdibe)

dal budak salmış bir soydan geliyordu


dal gibi kalmak

bûn wekî hijikekî, mîna hijikekî man, bûn wekî zilikekî


daldan dala konmak

di deqeyê de fikrek hatin (yekî), çûçê nekirin ji vir çûn wir, pêlê (yekî) li hev nenihêrtin (ji bo kesê ku tim kar, mijar û ramanên xwe diguhêre)


dalgayı başa almak

berê keştiyê (an jî qeyikê) dan ser pêlan


dam yandı, içindeki sıçan da birlikte yandı

kevirê xwe kirin ber dilê xwe (ev di wateya ev windabûneke mezin bû lê êdî ew derd û kulên ku berê jê diqewimîn jî neman de)


dam üstünde saksağan, vur beline kazmayı

Guhartoyeke dam üstünde saksağan vur beline kazmayı.


dama taşı gibi

qûn erdê negirtin, qûn erde çûçê nekirin (ji bo kesê ku hema li dû hev ji cihekî tayına xwe derdixe cihekî din, an jî tayîna wî tê derxistin)


dama taşı gibi oynatmak

pê leyistin (yek li dû hev ji cihekî dan cihekî din)


damdan düşer gibi

nepîvayî tu dibêjî sê çap e, bêyî ku bipêje dirêje (ji bo gotina ku ji nişka ve û ne di cih de tê gotin)


damdan çardağa atlamak

her gotinek li derekî xistin, yek li vir xistin yek li wir xistin (ji bo kesê ku axaftina wî hev nagire)


damla damla göl olur

dilop bi dilop derdan tije dibe, çem ji kaniyan çêdibe


damlaya damlaya göl olur

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q256 (tur)-ToprakM-damlaya damlaya göl olur.wav

tawo tawo rihek çêdibe, tişt dilop bi dilop tê ba hev, gûzek gûzek dibe dêzek


dandini bebek

golikê sengo (ji bo kesê ku ne li gorî jî û temenê xwe tevdigere)


darı unundan baklava, incir ağacından oklava olmaz


davul birinin elinde, tokmak bir başkasının elinde

Guhartoyeke davul birinin elinde tokmak başkasının elinde.


davul dengi dengine diye çalar

her kes li gorî hempayê xwe, her kes li gori hingûfê xwe, qaz bi qaz re baz bi baz re


davul çalsan işitmez

tu li defê bixî jî deng naçê (ji bo kesê ker ku deng nabihîze)

tu li ber serê (yekî) li defê bixî jî hişyar nabe (ji bo kesê xewgiran tê gotin)


davulu biz çaldık parsayı başkası topladı

me ked û hed kir, hinekî din (hatin) xwarin


dayak cennetten çıkmıştır

çov ji cinetê hatiye, darêjinan ji cinetê hatiye


dazara dazar, dazara dazır

dazara dazar gidiyordu


dağ ardında olsun da, yer altında olmasın

bila li şaristan be ne goristan be, bila di hefsê de be ne di binê erdê de be, bila sax be bila ji me dûr be


dağ ayısı

hirçê çiya, hirçê hov, hirçê bişewêl, hirçê devgeliyan (kesê qubede ku hînî jiyana bajêr nebûye)


dağ dağa kavuşmaz, insan insana kavuşur

çiya bilind e kengê be wê rê pê bikeve, çiya çiqas bilind be rojek wê riya mirov pê bikeve


dağ yürümezse, abdal yürür

hewce li elbê digere, elb li hewce nagere (yanê kesê hewcedar divê ji bo karê xwe here ba kesê nefsmezin ê ku karê wî pê diqede)


dağarcıkta bir şey kalmamak

di tûrikê (yekî) de tiştek neman, tûrikê xwe vala kirin, tûrê xwe rêtin


dağdan gelip bağdakini kovmak

hate ji newalê bû xwediyê malê, me bexçe danî bi nezanî ji der de hat got ez xweyî tu cenan î, hate ji der de ji ra û tevdîra me xeber da


dağların misafir aldığı mevsim

havîn e, ber dar û deviyan tije taştê û firavîn e


dedesi koruk yer, torunun dişi kamaşır

Guhartoyeke dede koruk yer torununun dişleri kamaşır.


dediğim dedik, öttürdüğüm düdük

eger rê di nava serê min û laşê min de jî here gotin gotina min e


deli bayrağı açmak

hiş ji serê (yekî) çûn (bi henekî aşkerekirina dilikîbûna yekî)


deli danalar gibi dönmek

wekî diya bûka bêcihêz li hev çûn û hatin


deli divane olmak

li ser (kesekî an jî tiştekî) dîn û har bûn


deli kızın çeyizi gibi

eynî wekî mala dînan e, qeşmerokî (ji bo eşyayên ku li hev nakin)


deli raziye zayda

dîn (ji bo jin an jî keça ku libat û tevgêra wê mîna ya dînan e)


deli saraylı gibi

weka dînan (cil an jî xişr) bi xwe de kirin


delik büyük yama küçük

qul mezin e, ji qewetê der e (têrnekirina îmkanên heyî)


delik deşik aramak

di kuna derziyê de lê gerîn, di qul û milan de lê gerîn, tu qulek nehiştin (an jî neman) lê gerîn


delik deşik etmek

canê (yekî) kirin wekî qulên bêjing û seradê, (yek) qulomilo kirin, kirin tara bêjingê

qulomilo kirin, qulqulî kirin, xurimandin (ji bo di cihekî de çêkirina gelek qulikan)


delik deşik olmak

canê (yekî) bûn mîna qulên serad û bêjingan, canê (yekî) tev qulomilo bûn, bûn bêjinga qulqulî

qulomilo bûn, qulqulî bûn, bûn bêjinga qulqulî, xurimîn (di tiştekî de qul çêbûn)


delinin eline değnek vermek

dil dan (yek) (ji bo kesê ku meyldarê xerabîkirê be û yek jê re bibe pişt)


deliye her gün bayram

jê re her roj dawet e, ji (yekî) re her roj dawet e


demir tavında dövülür

hesin bi germî ditewe, hesin bi sari natewe


demirden korkan trene binmez

mirov ji guran bitirse nikare pez xweyî bike


Demokles'in kılıcı

şûrê Demokles (xetereya ku dibe her an biqewime)


den haber ver!

sen paradan haber ver!


denize düşen yılana sarılır

roja teng mirov ji yarê diya xwe re dibêje bavo


denli densiz söz söylemek

ronake û napîve, hema çi tê berdevê (wê) dibêje


derdini marko paşaya anlat

derdê xwe ji paşayê ker re bêje, kulbêjê te tune ye


dere tepe düz gitmek

li çal û mitan xistin û çûn, li kaş û kendalan xistin û çûn


dereden tepeden konuşmak

ji sar û sûrên dinyayê xeber dan, ji aş û baş axiftin


dereyi görmeden paçaları sıvamak

te çem nedîtiye tu pancikan hildiçenî, hesp tune tu afiran çêdikî, tu hê dûrî çem î, tu xwe hildidî, hirç tune tu li rêçê digerî


derisi kemiklerine yapışmak

çermê (yekî) li ser hestî man (ji bo pir jarbûnê)


destursuz bağa gireni sopa ile kovarlar

bêdestûr nekevin cihekî an jî karekî mekin


deve kuşu gibi

(yüke gelince kuş, uçmaya gelince deve) çiv û çûran dan xwe


deve kuşu gibi başını kuma sokmak

ne deve kuşu gibi başını kuma sokmuşsun, kimselerin seni görmediğini mi zanediyorsun

te çi serê xwe kiriye ber xwe, ji te tirê kes te nabîne


deveci ile görüşen kapısını yüksek açmalı

kesê ku deveyan xwedî bike gere serdera deriyê xwe bilind çêke


devede kulak

Bi vê gotinê tê îfadekirin ku: di navbera tiştên ku têne muqayesekirin de, ew meseleyê ku tê behskirin wek dêtayek biçûk û nemuhîm dimîne.

Senin anlattıkların daha devede kulak.

Ew tiştên ku tu dibêjî hîna ji deveyê ne guh e.


deveye hendek atlatmak

sana bir şey anlatmak deveye hendek atlatmaktan daha zordur

heta em tiştekî bi te didin fêmkirin, em stêrkan bi roj dibinin


deveyi düze çıkarmak

deve derxistin rastê (ji tengasiyan xelas bûn û derketin firehiyan)


deveyi havuduyla yutmak

ker tevî pirçê daqurtandin (li ber çavê herkesi dizi kirin)


değirmen taşı altında diri çıkar

Guhartoyeke değirmen taşı altından diri çıkar.


değirmenine su taşımak

aşê (yekî) bi ger xistin, dolaba (yekî) rast gerandin


dibine darı ekmek

koka (tiştekî) rakirin (tevde xwarin, qedandin)


didik didik etmek

li hev xistin, li hev qelaptin, arav t[[arav kirin

nikul kirin, kut kirin, ji hev pevjilandin


didik didik olmak

li hev ketin, li hev qelibîn, arav t[[arav bûn


dik dik bakmak

tîktîk nihêrtin, tîktîk lê mêze kirin, ziq bûn nihhertin


diken üstünde oturmak

li ser hêstriyan bûn, li ser avê bûn, li ser agir bûn, li ser striyan rûniştin


dikensiz gül olmaz

tişt bêeyb nabe, heyve heyv e, eyb lê ye


dil otu mu yedin?

mû li zimanê (yekî) nagere (kesê ku pir bi xeberdan e)


dilenciye hıyar vermişler, eğridir diye beğenmemiş

Guhartoyeke dilenciye hıyar vermişler eğri diye beğenmemiş.


dili başka bir dile çalmak

zimanê (yekî) ber bi zimanekî din ve çûn, dirûvê zimanekî din bi zimanê (yekî) ketin


dili damağına yapışmak

qirikên (yekî) zuwa bûn (ji ber tîbûneke pir)


dili kılıçtan keskin

zimanekî pîs di devê (yekî) de ye, zimanekî dirêj di dev de ye, gotinên (wî) meriv digirin (ji bo kesê ku bi gotinên ne xweş dilê kesan dişkêne)


dili olsa da söylese

zar û zimanê (tiştekî) hebûya û biaxiviya


dilin kemiği yok

zimanê sorik e, derbejêr û hevraz ji ziman re tune


dilinde tüy bitmek

mû bi zimanê (yekî) ve hatin, pirç bi zimanê (yekî) ve hatin, pirç li ser zimanê (yekî) hêşîn bûn

defalarca söyledim sokağa çöp atmayın diye, artık dilimde tüy bitti

min çendî car got ku qirş û qalên xwe mavêjin kuçeyê, êdî pirç li ser zimanê min hêşîn bû


diline pelesenk etmek

kirin pirzika ser zimanê xwe, xistin ser zimanê xwe


diline sağlam olmak

ji zimanê xwe re saxlem bûn, zimanê (yekî) di hîfza (yekî) de bûn

ji zimanê xwe re saxlem bûn (kesê ku gotinên pîs û çepel nake)


dilini eşek arısı soksun!

mozeqirt bi serê zimanê te vede!, devê te bişkê!


dilini kedi mi yedi?

qey kuliyan zimanê te xwariye??, qey zar û zimanê te hatiye girêdan?


dilinin altındaki baklayı çıkarmak

binê zimanê (yekî) şil bûn û hema gotin, li binê kundir xistin (tiştekî veşarî azlû kirin, dan der)

aşkerekirina tiştên ku divê veşartî bê hiştin

çıkar şu dilinin altındaki baklayı da, ne demek istiyorsan söyle, ben de anlayayım

li binê kundir bixe, tu dixwazî çi bibêjî ku ez jî fêm bikim


dilinin cezasını çekmek

cezayê zimanê xwe kişandin, li ser belaya zimanê xwe ve bûn


dilinin ucuna gelmek

adamın öldüğünü demek, dilimin ucuna geldi, ama kendimi tuttum

hate ser zimanê min ku ez bibêjim mêrik miriye, lê min gotina xwe daqurtand


dimyata pirince giderken evdeki bulgurdan olmak

li heyfa bavê geriya dê li ser dan, pirça dehşikê dan ser pişta kerê


dinden imandan çıkmak

îman ji serê (yekî) derketin (ji bo pir hêrsbûnê)


dini bir uğruna

di riya (an jî di oxira) dîn[ê îslamê] de


dini gibi bilmek

onun sağlam biri olmadığını dini gibi bilirdi

wê mîna îmana xwe dizanibû ku ew ne yekî saxlem e


dinim hakkı için

li ser dîn û îmanên min be, bi dîn û îmanên min, dîn û îmanên min de be

dinin aşkına sen Romenlerin gemi yaptıklarını işittin mi?

hema li ser dîn û îmanên te be, te qet bihîstiye ku Romenan keştî çêkirine?


dirlik yüzü görmemek

rihetî nedîtin, xweşî nedîtin, hedûr nedîtin


dizginleri ele almak

mezinatî kirin destê xwe (îdareya tiştekî kirin destê xwe)


dizlerinin bağı çözülmek

çokên (yekî) lerizîn, kabokên (yekî) li hev ketin, çok lê sist bûn, çok lê şikiyan, çokên (yekî) şikestin, qidûmê (yekî) şikestin (an jî sist bûn)


dış dünyayla bağları kesik olmak

bi xwe bilî bûn, biliyê xwe bûn, meşqûlî xwe bûn


dış işleri bakanı

şalyarê karê derveyî, wezîrê karê derveyî


dışı eli yakar, içi beni yakar

Guhartoyeke dışı eli yakar içi beni yakar.


dışı kalaylı içi alaylı

xwezil bi derve kirî lê ne bi hundir kirî, menêrin li xanim û xatûnan, binêrin li kuçik û kanûnan


dişinden, tırnağından artırmak

Guhartoyeke dişinden tırnağından artırmak.


dişini tırnağına takmak

tiştê ku hatin milê (yekî) kirin, tiştê ku hatin qeweta (yekî) kirin


dişinin kovuğuna bile gitmemek

binê zimanê (yekî) negirtin (ji bo xwarinê, ku têr nake)


dokuz köyden kovulmuş

kesê cirnexweş ê ku ji gelek cihan hatiye qewirandin


doluya koydum almadı, boşa koydum dolmadı

li jêr dinêrim rî ye, li jor dinêrim simbêl e


don yağı gibi

nermijokî (ji kesê ku nedihilime û nejî dikilime, bêliv di cihê xwe de ye)


dost başa, düşman ayağa bakar

nexweşê mirov li pê dostê mirov serê mirov dinêre


dostun attığı taş baş yarmaz

dostê mirov bibe kevir, serê mirov naşikêne


doğduğuna bin pişman

poşman e ku ji diya xwe bûye (ji bo kesê ku pir westiyayî ye)

poşman e ku ji diya xwe bûye (ji bo kesê tembel)


doğru doğru dosdoğru

doğru doğru dosdoğru, bu işi yapan odur


doğru söyleyeni dokuz köyden kovarlar

cira rastan ne xweş e, rastî pere nake, heçiyê rastan ji esman de qetiyaye


dut gibi olmak

şermezarî bûn, di xwe de şeqizîn, di xwe de qusikîn, di xwe de şermî bûn


duygulu anlar yaşanmak

rewşên dilzîzî lê qewimîn, rewşên hest germî çêbûn


dönüm noktası

savaşın dönüm noktası


dört ayak üstüne düşmek

li ser çar piyên xwe ketin, zuwa jê filitîn


dört duvar arasında kalmak

ömrüm evde dört duvar arasında geçti

emrê min li malê di nav çar dîwaran de bihurî


dört gözle beklemek

bi çavekî na bi çar çavan li hêviyê bûn, bi çar çavan rêpanî kirin, bi çar çavan li bendê man


dört köşe olmak

çargoşe bûn (ji ber kêfkirin û zewqstendinê)


dört nala gitmek

dan çar piyan, dan talapan, rabûn çargavê


dört yanı deniz kesilmek

çar alî rê lê hatin girtin (ji bo rewşa kesê ku bêhêvî û çare dimîne)


dört üstü, murat üstü

kêf kêfa (wî) ye (ji bo kesê ku karê wî li rê ye)


dümen suyuna gitmek

li pey rêça (yekî) çûn (bi yekî ve bûn, bi yekî rabûn û rûniştin)


dün cin olmuş bu gün adam çarpıyor

hê neçû ber kanî çi zû şeqînî jê anî (ji bo kesê ku hîna di karê xwe de nebûye osta û dest avêtiye hîle û xurdeyan), hîn nebûye congê li dewsa ga rêx dike, hê nebûye mişk tûr qul dike


dünya ahret kardeşim olsun

li ser doşeka Xwedê û pêxember xwişka min e, ew dê û xwişka min e (ku mêr bi çavê biratiyê li jinekê nanêre)

ew xişk (an jî, birayê) min ê axiretê ye âlem dinya alem, xelk û alem, am û xas


dünya başına yıkılmak

dinya li ser serê (yekî) rûniştin, esman li ser serê (yekî) rûniştin


dünya bir araya gelse

dünya bir araya gelse de fikrimi değiştiremez

dinya tev li min rabe jî, nikarin fikra min biguherînin


dünya durdukça durasın

tu hezar salî bî, Xwedê emrê te dirêj bike


dünya kelâmı etmek

kilimîn, hilimîn, peyivîn, xeber dan, qise kirin


dünya yıkılsa umrunda değil

dinya xera bibe ne xema (wî) ye, agir bi erdê keve, gurzek pûşê wî naşewite


dünya yüzü görmemek

rûyê dinyayê nedîtin, ji Xwedê pê ve kesî nedîtin, haşa xwedê jî nedîtin (ji bo mayîna tim a di cihekî girtî de)


dünyadan bihaber olmak

di guhê gê de bûn, haya (yekî) ji bayê felekê tune bûn


dünyadan elini eteğini çekmek

destê xwe ji kar û barê dinyayê kişandin


dünyadan haberi olmamak

(yek) di guhê ga de bûn, haya (yekî) ji dinyayê tune bûn


dünyalar onun oldu

jê re bûn wekî malê dinyayê (ji tiştekî re pir kêf kirin) nîn


dünyanın dört bucağı

her çal aliyê dinyayê, li çar hêlên dinyayê, çarmedorê dinyayê, li çar kenarê dinyayê


dünyanın ucu uzundur

tu çi qas li dinyayê bimînî tu dê ji xwe re ecêban bibînî, heta ku serê min li vê dinyayê bijî, gelo qûna min wê çi ecêban bibîne


dünyaya kazık kakmak

emrê sîsyarekê kirin (kesê ku emrekî tam li dinyayê dike)


dünyayı gözü görmemek

dinya bûn tara bêjingê li ser serê (yekî) (ji bo kovan û kedere)

xwe winda kirin (ji ber kêfkirin û hêrsbûnê)


dünyayı toz pembe görmek

di rewşên kovan û xemgîniyê de jî bi çakbînî li dinyayê nihêrtin


dürbünün tersiyle bakmak

tiştek bi çûk dîtin, qedr û qîmet pê nedan


düz duvara tırmanmak

kaş û kendalan bi serê xwe de anîn xwarê (ji bo zarokên nerihet, har)


düğün değil, bayram değil, eniştem beni niye öptü?

xêr e, ev li dora me dide çeqlebaskan, bi xwe tê de tiştek heye?


e mi

Ayşeye söyle yarın gelsin, e mi?

Ji Ayşe re bibêje bila sibehê bê, te got erê?


ecel aman verirse

ku ez nekevim axa sar, Xwedê emrê dirêj bide, Xwedê canê sax bide (yanê ku ez nemirim)


ecel geldi cihana, baş ağrısı bahane

mirin hespê boz e li ber derê her kesî ye


ecel teri dökmek

xwêdan di canê (yekî) de avêtin, zipikê xwêdanê di eniya (yekî) de avêtin (ji ber tirs, acizî û buhranê)


ecel şerbeti içmek

çûn axa sar tehm kirin (mirin, serî danîn ser axa sar)


eciniler top oynuyor

li (cihekî) çûçik lê negotin wiq, li (cihekî) benderuh tune bûn, semtexalî


efil efil esmek

bayeke nermenerm hatin (ku havînan bayeke nerm û hênik tê)


efil efil etmek

efil efil eder yarın yüzündeki zülüfleri


eflâk ser çekmek

li ber perê esmanan bûn (ji bo bilindahiya pir)


ekmek aslanın ağzında

nan di devê şêr de ye, nan li eniya hirçê ye, pere di quzê dêlikê de ye (argo)


ekmek elden, su gölden

nan ji malan av ji malan taştiya palan, nan ji baniye av ji kaniyê


ekmek yoktur yemeğe atla gider sıkmağa

Guhartoyeke ekmek yoktur yemeğe atla gider sıçmağa.


ekmeğine yağ sürmek

barê (yekî) rast kirin, dolaba (yekî) rast gerandin


eksik gedik kapamak

qul milên biçûk girtin (lazmatiyên xwe yên hûrik dabîn kirin)


el ayak çekilmek

ben, el ayak çekildikten sonra, kitaplarımla başbaşa kalıyorum

ez, piştî ku dinya ker dibe, hîna bi pirtûkên re bi tenê dimînim


el bebek gül bebek

delalî (kesê ku bi delalî hatiye xweyîkirin)


el beğenmezse yer beğensin

mirin ji halê me çêtir e, hema erd biqelişe ez pê de herîm


el elde baş başta

em li serê rûniştin û me xwar qedand (tiştekî ku mirov bintûtî bibirîne, xelas bike)


el elden üstündür

(ta arşa kadar) dest di ser dest re ye (heta ba Xwedê)


el elin aynasıdır

eybika me li pişt me ye (ya hevalan li ber me ye)


el ermez, güç yetmez

qeweta (yekî) negihîştinê, zêdeyî qeweta (yekî) bûn, ji qeweta (yekî) zêde bûn


el etek öpmek

der û daw lê qetandin, çûn dest û piyên (yekî) (bi lavahiyan karekî bi yekî dan kirin)

bi şelaqî û melaqiyan bi dora (yekî) ketin


el mi yaman bey mi yaman?

her tişt bi pişta xelkê ye, ka kî berx e kî beran e


el pençe divan durmak

jê re dest dan ser hev, jê re destbeste sekinîn (di huzûra yekî de destê xwe dan ser hev û li piyan sekinîn)


elalemin ağzı torba değil ki büzesin

devê xelkê ne doxîna diya me ye ku em girê bidin, devê xelkê nebûye doxîna diya me ku em girê bidin


elbet bir gün ölürüz

em sed sal li dinê bin em dê şevekê mêvanê qebrê bin


elde avuçta kalmamak

tişt di dest de neman, vala bûn (ji bo qedandin û birandina mal û pere)


elde avuçta ne varsa

ked û kuspa xwe (tev), hebûn û nebûna xwe (tevde)


elden ayaktan düşmek

ji dest û pê bûn, ji ber pîr û kalî an jî nexweşînê kar pê nebûn)


elden ele dolaşmak

(tiştek) li destan gerîn, li ser destan gerîn, ji ser destan nehatin xwarê


ele avuca sığmamak

(yek) nehatin tewandin, bi heft werîs û bi heft kindiran nehatin girêdan (kesê ku pêkutî lê nayê kirin)

bi heft werîs û bi heft kindiran nehatin girêdan (ji bo kesên nehs û şûm)


eleştiriye tabi tutulmak

(yek) ketin ber rexneyan, rexne lê hatin girtin


eli armut devşirmiyor ya!

sen bana vurursan benim elim armut devşirmiyor

ya ku tu li min bixî, qey destê min ne girêdayî ye


eli ayağı buz kesilmek

dest û piyên (yekî) cemidandî bûn, dest û piyên (yekî) hişk bûn


eli ayağı tutmak

çokên (yekî) girtin, dest û piyên (yekî) negirtin


eli aza varmamak

destbelav bûn (ji bo kesê ku ji tiştekî pir hildide an jî dide)


eli boş dönmek

destvala vegerîn (zivirîn an jî fetilîn), destvala bi ser (yekî) de hatin vegerandin


eli boş gelmek

destvala hatin (an jî çûn) (bi xwe re diyarî neanîn an jî çûn)

destvala hatin (hatina yekî bêyî ku tiştê jê dihat hêvîkirin)


eli dar olmak

(eli darda olmak) destteng bûn, di desttengiyê de bûn


eli dursa ayağı durmaz

deste wî bisekine piyê wî nasekine (piyê wî bisekine qûna wî nasekine, qûna wî bisekine serê wî nasekine)


eli ermez gücü yetmez

ne destê (wî) digihîjê ne jî qeweta (wî)


eli kalem tutmak

dest qelem girtin (karîn nivîs nivîsandin)


eli kolu bağlı kalmak

desten (yekî) li ser hev girêdayî man, destên (yekî) li ser hev girêdayî sekinîn


eli kulağında

dike bibe, hema hema, li ber rojan e (ev ji bo welidîna zarokan)


eli para görmek

destê (yekî) pere dîtin, destê (yekî) germ bûn


eli sıkı

destgirtî, çekçivîn, timah, çikûs, çikot


eli silah tutan

destê (yekî) çek girtin, destê (yekî) sîleh girtin, ê tifaqê ye


eli yüzü düzgün

eli yüzü düzgün bir festival


eli çabuk

destsivik, destçipik, destcerb, destlez, hêzik, çirpdest


eli şakaklarında düşünmek

destên (yekî) li ber rûyê (yekî) fikirin


elin ağzı torba değil ki büzesin

devê xelkê ne doxîn e, mirov nikare devê xelkê girê bide, devê xelkê ne doxîna diya meriv e ku mirov girê bide


elin ipiyle kuyuya inilmez

bi cêrê xelkê mirov naçe avê, siwarê hespê xelkê tim peya ye


elinde avucunda nesi varsa

di sî û stara (yekî) de çi hebe, çi liberdestê (yekî) hebe


elinden bir iş gelmemek

tiştek ji destê (yekî) nehatin, jê nehatin


elinden bir şey kurtulmamak

tiştek ji destê (yekî) nefılitîn (an jî xelas nebûn), tiştek ji ber (yekî) nefilitîn, (tiştek) ji berê nefilitîn


elinden geleni ardına komamak

Guhartoyeke elinden geleni arkasına komamak.


elinden geleni yapmak

çi ji destê (yekî) hatin kirin, çi jê hatin kirin

kızını iyileştirmek için elinden geleni yaptı

ji bo ku keça xwe baş bike, çi ji destê wê hat, kir


elinden iyi iş gelmek

karekî baş ji destî (yekî) derketin, destemel bûn, destê (yekî) zîv û zêr birîn


elinden iş çıkmamak

kar ji destê (yekî) derneketin, emelê yekî qet neçûn


elinden kaza çıkmak

qeza ji destê (yekî) qewimîn, derb ji destê (yekî) çêbûn


elinden o kadarı gelmek

hew hatin milê (yekî), hew pê qedîn, hew pê bûn


eline ayağına üşenmemek

tu dibêjî qey monik di dest û piyên (wê) de tune bûn


eline erkek eli değmemiş olmak

eniya wê li mêran venebûye (ji bo kesa ku xweyî erz û namûsa xwe ye)


eline eteğine sarılmak

der û daw lê qetandin, xwe avêtin der û dawê (yekî)


eline fırsat geçmek

keys bi dest ketin, keysa (yekî) ketinê, firsend ketin destê (yekî)


elini ayağını kesmek

xwe ji (cihekî) kirin, dest û piyên xwe jê birîn, dest û piyên xwe jê kişandin


elini belli etmek

destê xwe nîşan dan (di lîstika kaxizan de)


elini eteğini çekmek

destê xwe jê kişandin, destê xwe jê şûştin

siyasetten elini eteğini çekmiş


elini kalbine koyarak söylemek

destê xwe dan ser wijdanê xwe û gotin (fikirîn an jî qerarê xwe dan)


elini kana bulamak

xwîn bi xwe de anîn, destê xwe di xwînê dan, destê xwe di xwînê werdan, destê xwe kirin xwînê


elini kolunu sallaya sallaya gelmek

bi serê şûştî hatin (kesê ku karê xwe hel nekiriye û vegeriyaye)


elini kolunu sallaya sallaya gezmek

fîkefika (yekî) bûn, çepilên xwe hejandin û çûn û hatin

katiller aramızda ellerini kollarını sallaya sallaya geziyorlar

qatil di nav me de çepilên xwe dihejînin û diçin û tên


elini sallasa ellisi

Guhartoyeke elimi sallasam ellisi başımı sallasam tellisi.


elini sıcak sudan soğuk suya sokmamak

destê xwe di ava sar û germ de nekirin, ji ber sifikê neçûn ber tifikê


elini veren kolunu alamaz

bi qîç û pîlan ji (yekî) nefilitîn, destê xwe dan hûçik xelas nekirin


elini çabuk tutmak

destê xwe zû girtin, deste xwe sivik kirin, destê xwe ecele kirin


elinin hamuruyla erkek işine karışmak

karê ku ne karê (we) ye çima hûn têkilî pê dikin (ji bo jinan tê gotin), karê ku ne karê (wî) ye têkilî pê kirin, dest avêtin karê ku ne hosteyê (wî) bûn


eliyle koymuş gibi

raftaki kavanozu elimle koymuş gibi hemen buldum

qebanoza li di refikê de wekî ku min bi xwe danî be, zûzûka min ew dît


ellerim yanıma gelsin

Xwedê li min bixe, destê min bişkên, Xwedê ruhê min bistîne


ellerin dert görmesin

destê we ter bin, dest û pêçî ter bin, Xwedê derdan nîşanî we mede


emniyet altına almak

parastin, hêvişandin, hifza canê (yekî) kirin


emri vaki olmak

wextê (yekî) hatin, roja (yekî) temam bûn, Xwedê da ser, Xwedê mer kir sefê emrivaki bû û çû, bû û qediya


emri vaki yapmak

li (yekî) ecele kirin, ecele dan ser sere (yekî)


emrine amade durmak

ji (yekî) re hazir sekinîn, li ber (yekî) sekinîn


ense kulak yerinde

yekî girê ser xwe re, devdeve (ji bo mêran)

bi ser û guh, bi dest û pê (ji bo kesê ku cil û bergên wî lihevhatî ne)


epesinin tası atmak

dûman ji nav sere (yekî) çûn, qalpaxa serê (yekî) avêtin


erenlerin sağı solu beli olmaz

divê mirov li delalî û hezkiriyên berdilê xwe negire


ergene karı boşamak kolay

ne di govendê de ne govend bi wan xweş e


erkeği rezil eden de vezir eden de kadındır


erkânı harbiye-i umumiye

serkantiya giştî erkânıharp serkan, serkantî


eski ağıza yeni taam

serê xwe nû kirin (gava nûbereke nûderketî an jî nûçêbûyî dertê û mirov dixwe, tê gotin)


eski hamam eski tas

çû hacê kêr vegeriya gûzan, kerê me çû seferê hat dîsa kerê berê, eynî tas eynî hemam


eskisi olmayanın acarı olmaz

carek terzî deh car derzî (divê mirov destê xwe li tiştên xwe yê kevn bigire)


esmayı üstüne sıçratmak

pêlî mala cinan kirin, lana mozeqirtkan li xwe der kirin


eti budu yerinde

bi dest û pê bûn (ji bo kesê gilomîtkî, şîşmanî)


eti ne budu ne?

ka emrê (wî) çi ye, halê (wî) çi ye (ji bo kesê ku emrê wan biçûk e)

ka qeweta (wî) û halê (wî) çi ye (ji bo kesê bêpere û imkan)

halê wî çi ye, hereketê wî (emrê wî biçûk e)

ka halê avî ka hereketê wî (ji bo kesê kuji aliye pereyan ve qeweta wî hindik e)


eti senin kemiği benim

dûrî dewa guneh kurê we ye, destê we ji we re


etle tırnak arasına girilmez

gerek mirov nekeve navbera ber û malan, ber û mal pevçûn ji kêmaqilan ku ji hev çûn


etle tırnak gibi

weki ku ber û malê hev bin (ji bo kesê ku ji hev re canêcanê ne), nênûk û goşt ji hev naqetin


etli bulma dünyası

dinyaya gewrik e heq li vê dinyayê safî dike, meke li kesan wê bê serê nefsan ku neyê serê nefsan wê bê serê pisê pisan


etliye sütlüye karışmamak

têkilî bi tehl û tirşê xelkê nekirin, eleqeya xwe bi (tiştekî) neanîn


ettiği hayır, ürküttüğü kurbağaya değmemek

Guhartoyeke ettiği hayır ürküttüğü kurbağaya değmemek.


ev alma komşu al

li xaniyê baş menêre, li cîranê baş binêre, xanî mestine cîran bistîne altı jêrzemîn


ev bark yıkmak

mala xelkê xera kirin, destê jin û mêr ji hev kirin


ev işleri nankördür

karê malê sed û sî ne, av û axur tenê beylû ne


ev sahibi mülk sahibi, hani bunun ilk sahibi

dan û stendina Xwedê ne tiştekî ye, bi mal û mulkên xwe fexr nebe


evi sırtında

mal li mil e, mal û halê (wî) li piştê ye, mala (yekî) li milê (yekî) ye


evini kendi eliyle yakmak

agir bi dest berî mala xwe dan, agir bi mala xwe ve danîn, agir li ber kulîna xwe dadan


evinin kadını olmak

hez kirin jina mala xwe bûn, hez kirin jina hundirê mala xwe bûn


evlilik çağında olmak

li zewacê bûn, li ber zewacê bûn, li ber miradan bûn, li xama bûn


evvel zaman içinde kalbur saman içinde

hebû carek ji caran rehmet li bavê hazir û guhdaran, xeynî mişkên qulên (an jî şeytanê korê) li ber dîwaran (ji bo destpêka çîrok û xeberoşkan)


eyere de gelir, semere de

bi kêrî her tiştî tê, ji her tiştî re bûn


eğreti kuyruk tez kopar

tayê xav zû diqete (mirov bi tiştên bêbinî û qulopilo ewle nabe)


eğri gemi, doğru sefer

bi îdarekirin qedandin, çêkirin erê, lê melzeme têrî nake


eğri oturup doğru konuşalım

em cilika xwe li cehenemê ranexin, em destê xwe deynin ser wijdanê xwe û xeber bidin, rasto duristo xwaro şikesto, em destê xwe deynin ser wîcdanê xwe û xeber bidin


eğrisi doğrusuna gelmek

Xwedê (jê re) li hev anîn, kapê (yekî) jê re mîr hatin


eşek derisi gibi

weki çermê kerê (ji bo çermê pir qalind)

eynî kezeba kerê ye (ji bo kesê nedılşewat)


eşek hoşaftan ne anlar

(eşek suyunu içer tanesini bırakır) qedrê gulê çizane kerbeş divê kerê reş, ker çi zane zehferan çi ye, gula geş dane ber pozê kerê reş


eşek kulağı kesilmekle küheylân olmaz

kurmê şîrî heta pîrî (tiştê ku ne xwedî wesfekî baş be, mirov çawa bike jî naguhere)


eşek kuyruğu gibi ne uzar ne kısalır

Guhartoyeke eşek kuyruğu gibi ne kısar ne uzar.


eşek olduktan sonra semer vuran çok olur


eşek sudan gelinceye kadar dövmek

wekî kerê (yek) kutan, heftirka dilê (yekî) danê wekî keran, wisa kutan ku ker cendekê (yekî) nekişîne, golikê reşo te çi xwariye, goliko soro te çi xwariye


eşekten düşmüş karpuza dönmek

heyret lê çêbûn, lê bûn saw û sepet (ji ber tiştekî pir şaşwaz bûn)

wekî ji ser kerê de ketin (ji bo rewşa kesê ku dikeve halekî ne tu hal)


eşeğe gücü yetmeyip semerini dövmek

bi kerê nikare baz dide kurtan, bi kerê nikare dibeze kurtan, bi kerê nikare diçe kurtan


eşeğinı sağlam kazığa bağlamak

pişta xwe pê girê dan, xwe jê piştrast kirin


eşiğine yüz sürmek

xwe avêtin tor û bextê (yekî), xwe avêtin ser cila (yekî)


falan aşağı falan yukarı

sibeh û êvar gav û saet li ser zimanê (yekî) bûn, pizrika ser zimanê (yekî) bûn


fare deliğe sığmamış bir de kuyruğuna kabak bağlamış

rovî nediçû qûlê hijek bi teriya xwe ve datanî (ji bo rewşa kesê ku nikare ji heqê karekî derkeve radibe karekî din jî dide ser wî kari)

rovî nediçû qûlê radibû hijek bi teriya xwe ve datanî (ji bo kesê ku ew li ba hinekan ji bo xêra Xwedê dimîne û radibe yekî din jî bi xwe re tîne


fare düşse başı yarılır

dûvê mişk bi arvan nabe, teriya mişkekî di mal de bi ard nabe (ji bo cihê xizan û vala)


fareler cirit atmak

li (cihekî) çûçik negotin wiq, li (cihekî) benderuh tune bûn


fart furt etmek

kirin zirtezirt, zirtezirt kirin, zirtikîn, kirin vartan vartan (beredayî fort dan xwe)


fartası furtası olmamak

çors mors xeber dan, kirin vartan vartan


fasulye gibi kendini nimetten saymak

mezinantî karê Xwedê ye, çi ye tu xwe wisa mezin dihesibînî


fasulye sırığı gibi

tu dibêjî qey rewta helhelê ye (ji bo kesê jar, zirav û dirêj)


felek yâr olursa

felek neneyar be, feleka me çep negere, (ku) Xwedê dost be, Xwedê bibêje herê, (ku) Xwedê got ê, Xwedê hez bike


feleğin sillesine uğramak

feleka (yekî) reş gerîn, feleka (yekî) çep gerîn, feleka (yekî) ters gerîn


feleğin çemberinden geçmiş

lingê xwe di defikan de xwariye, gelek qiriktehlî dîtiye, gêlegêlê giran hatine serê (yekî), gelek tengahî dîtiye


fena gözle bakmak

bi çavekî xerab li (yekî) mêze kirin, bi çavekî xerab lê nihêrtin halde gelek, pir zêde

Onu fena halde seviyor.


fena yerine vurmak

derba bêkeys lê xistin (an jî lê dan), derba bicih lê dan (an jî lê xistin), derba xerab lê xistin (an jî lê dan)


feneri nerede söndürdün?

te rez datanî?, te rez li ku datanî? (ji bo kese ku dereng dimîne bi henekî tê gotin)


feryat figanı basmak

dest bi qîrîniyê kirin, dest bi qîjîniyê kirin, hawar pê ketin, hawar pê girtin


fıkır fıkır kaynamak

Dere fıkır fıkır balık kaynıyor.


fil dişi karası

boyağa ku ji rijika diranfîl hatiye çêkirin


fincancı katırlarını ürkütmek

çokên (yekî) şikandin, ziravê (yekî) qetandin


fırın ekmek yemesi lazım

Guhartoyeke kırk fırın ekmek yemek lazım.


fol yok yumurta yok

hesp tune tu radibî afiran çêdikî, hesp tune afiran çêdike


fülüsü ahmere muhtaç olmak

şîvmirî lê çûn, xêr lê çûn (kesê ku pir xizan û zigurd e)


gacır gucur etmek

qirçeqirç kirin, kirin qirçînî (ji bo diranan)

çîreçîr kirin, kirin çîrînî (wekî dengê rizdeyên derî û hwd)


garibine gitmek

Lê ecêb mayîn, lê seyr mayîn, pê ecêb hatin, pê xerîb hatin, zende li serê (yekî) ketin


gayret dayıya düştü

Gayret dayıya düştü, bu işe sen el atmasan, olmayacak.

Êdî bû xîret, eger tu dest navêjî vî karî wê çênebe.


gayri kabili şifa

baş nabe, rihet nabe, pak nabe, şîfa nabîne


gayri safi mili hasılat

Berhema Navxweyî ya Nesafî - ji bo aboriya her welatekî diyaredyeke bingehîn e. Ew tê wateya: nirxa giştî ya hemî mal û xizmetguzarîyê ku di salekê de li dewletê têne hilberandin. Mercek pêşwext ev e ku hilberîn li hundurê welêt be. Ger hemwelatiyek li dewletek din karsaziyê dike, mal û karûbarên wî li Berhema Navxweyî ya Nesafî zêde nakin û ji ber vê yekê jî tê de nayên hesibandin.


gece yatısına gitmek

şeva xwe lê derbas kirin (bi şev, li malekî wekî mêvan man)


geceyi gündüze katmak

bi şev û roj xebitîn, şeveroj xebitîn (bêatlebûn xebitîn, hewl dan)


gel keyfim gel

Bu serin harman yerinde gel keyfim gel.


geleceği varsa göreceği de var

ji bavê xwe bê minet e, ji ba bavê xwe de bêminet e


gelen ağam giden paşam

ya Elo kir ya Welo kir, ji min re qet ferq nake


gelen gideni aratır

ê nû hat me yê kevn bi bir anî, me ev dît ê paşîn bi bir anî, xerab dîtin qenc bi bîr anîn


gelini ata bindirmişler ya nasib demiş

bûk siwarê hespê ye kes nizane rizqê kê ye, bûk siwarê hespê ye kes nizane nesîbê kê ye, bûk siwarê hespê ye hefsar li destê Mistê ye kes nizane nesîbê kê ye


Ermeni gelini gibi kırıtmak

dibê qey tu pêlî hêkan dikî (tu wisa giran î)


gemi aslanı

ê ku ne bi kêrî defê tê ne bi kêrî zumeyê tê


gemi azıya almak

serî jê stendin, hesp serî ji siwarê xwe stendin

serî ji hev stendin, her kes ji bajarê xwe xeber dan (guhdarî ya hev û din nekirin)


gemi karaya oturmak

keştî tê de asê bûn (gava ku gemî di aveke tenik de di axê de rûdine)


geri adım atmak

palan qelaptin, li gotina xwe poşman bûn


geyikler kırkımında

nehşemê, sala ku ji per re bê, sala pilingê (ji bo tiştê ku wê qet nebe, çgnebe tê gotin)


geçimini temin etmek

ebûra xwe peyde kirin, abora xwe dabîn kirin, debara xwe kirin


geçmiş olsun

Kufaretî gunehan be, kefaret be, kêfareta gunehên te be, kêfareta gunehên dê û bavên te be, silametî be.

Geçmiş olsun, Allah şifa versin.

Silametî be, Xwedê şîfa xêrê bide înşallah.


gidip de gelmemek var gelip de görmemek var


birinin gırtlağına basmak

bi qirika (yekî) girtin, bêhn lê çikandin, dest kirin tînikê, zorê dan ser (yekî) (bi pêstûrî karek, tiştek bi yekî dan ki rin)


gitti de geldi

kefen çirand (ji bo kesê ku nex weşê giran e û çûndox e, lê baş dibin tê gotin)


gittiğin yerden geliyoruz

ev riya ku te berê xwe dayê ez tê re têm, riya ku tu diçiyê ez jê zivirime


gizli din taşımak

dînveşêr (kesê ku dîn û baweriya xwe nade der)


gizlisi saklısı olmamak

tu tiştekî veşarî tune (yekî) tune bûn, kes nikare bibêje du mû li pêş eniya te ne


gurk gurk etmek

qir qir kirin (çaxê ku mirişk li ber qurpketinê ye)


gurk gurka yatmak

qurp ketin, qurk ketin, kurk ketin, qerimîn


gâvur orucu gibi uzamak

(tiştek, karek) bûn rojiya filan, eynî bûn rojiya filan


gâvur ölüsü gibi

weka termê mexîl e, eynî risas e eynî cenaze ye, eynî term e


göbeği biriyle bağlı

navika wan bi hev re birîne, tu dibêjî qey navika wan bi hev ve ye


göbeği sokakta kesilmiş

tu dibêjî qey xwedê (wî) li ku çeyê daye


gökte ararken yerde bulmak

li esmanan lê gerîn Xwedê li erdê dan (yekî), li esmanê heftan lê gerîn li erde ketin ber dest û piyan


gönlü razı olmamak

dilê (yekî) pê razî nebûn, bêyî dile(yekî) bûn


gönlü var olmak

dilê (yekî) tê de hebûn, dilê (yekî) li serê hebûn

Kızın sende gönlü var.


gönlüne göre eğlenmek

kêfa dilê xwe kirin, kêfa gurê pir kirin(ev ji bo kesê pîr û kal tê gotin)


gönlüne su serpilmek

bêhna (yekî) derketin, dilê (yekî) rihet bûn


gönlünü ferah tut

dilê xwe rihet bihêlin, bila dilê (we) rihet be, dilê xwe fireh bike


gönlünü ferah tutmak

serê xwe jê neêşandin, dilê xwe rûniştandin


gönlünü serin tutmak

dile xwe fireh kirin, bêhna xwe fireh kirin


gönlünün dümeni bozuk

dilê (yekî) ne safî ye, her car bi aliyekî de ye


görmemişin oğlu olmuş çükünü koparmış

din yanedîyan savar pehtin gotin îro îda me ye


göz göze gelmek

çavê (wan) ketin hev, çav bi çav li hev nihêrtin, awirê(wan) ketin hev


göz gözü görmemek

çav çavan nedîtin (ji ber mij [dû] dûman û wekî wan)


göz nuru dökmek

di ber de xwe kele korî kirin, di ber de çavê xwe rêtin (di çê kirina tiştekî de pir zorê dan xwe)


göz yaşı dökmek

rondik werandin, stêrk barandin, hêstir rijandin


göz önünde tutmak

dan ber çavan, dan ber çavên xwe, li ber çavan girtin, li ber çavên xwe girtin


gözden ırak olan gönülden de ırak olur

çiqas dûr e bi nûr e(ev gotina Kurdan berevajiyê Tirkan e)


gözden sürmeyi çalmak

mû ji mar qusandin (ji bo kesê ku di diziye de yeman be)


gözlem altına almak

xistin binçavan, binçav kirin, kirin nezaretê


gözler önüne sermek

bi pêş çav xistin, dan ber çavên (yekî), pêş çav kirin


gözler üzerine yoğunlaşmak

çavên her kesî li serê bûn, çavên her kesî çûn serê


gözleri fal taşı gibi açılmak

çaven (yekî) çûn nav se rê (yekî), çavên (yekî) fîreh bûn, çav lê bûn peqpeqonk, çav lê bûn tas


gözleri fıldır fıldır etmek

çavên (yekî) di nav serê (wî) de reqisîn


gözleri görmez olmak

ji roniya çavan bûn, şeva tarî di ser (yekî) de hatin


gözleri kan çanağına dönmek

xwîn ketin çavê (yekî), çavê (yekî) sor bûn (ji ber girin, bêxewî û westinê)


gözleri yollarda kalmak

çavê (yekî) li rê qerimîn, çavê (yekî) li rê man


gözleri yuvalarından fırlamak

çavê (yekî) kirin ji nav serî baz dan (an jî derketin), çavên (yekî) ji nav serê (yekî) baz dan


gözleri çakmak çakmak olmak

çavê (yekî) bûn mîna sotikê agir, çavê (yekî) di nav sere (wî) de sor bûn


gözleri çukura gitmek

çavê (yekî) di kûr de çûn, çavê (yekî) rû niştin


gözlerinde şimşek çakmak

çavê (yekî) sor bûn mîna sotikê agir (pir hêrs bûn)


gözlerini fal taşı gibi açmak

çavên xwe fireh kirin, çavên xwe ziloq kirin, çavên xwe bel kirin


gözlerinin içine bakmak

li nava çavê (yekî) nihêrtin, li nava çavê (yekî) mêze kirin,li nava çavê (yekî) fekirin, çavê xwe kutan çavê (yekî)


gözlerinin önünde ceryan etmek

li ber çavê (yekî) qewimîn, li ber çavên (yekî) qewimîn


gözyaşlarına engel olamamak

hew xwe ragirtin, stêrk barandin, xwe ranegirtin, stêrk kirin xwarê


gözü arkada kalmak

çav pê de bûn, hiş lê bûn, dil pê ve bûn


gözü açık gitmek

mexsed û mirad di ber de man, mexseda (yekî) di ber de man, mirada (yekî) di ber de man


gözü bir şeyin üzerinde olmak

çavê (yekî) li ser (kes an jî tiştekî) bûn, bala (yekî) li (yekî dîtir) bûn


gözü gibi sakınmak

wekî roniya çavê xwe lê nihêrtin, (tiştek) li ber dilê (yekî) pir şîrîn bûn


gözü gönlü açılmak

dilê (yekî) fireh bûn û çavê (yekî) vebûn


gözü görmez olmak

guhdariya (yekî) nekirin, çavê wî (me)nabîne


gözü kör olsun

bila qeda lê bikeve (gava tiştekî mirov bêyî dilê xwe qebûl dike, dibêje

Onun gözü kör olsun, mecburen kabul ediyorum.

Bila qeda lê bikeve, ji bêgavî ez dipejirinim.

bila mala xweyê (tiştekî) bişewite (gava ku tiştek tune be)

Paranın gözü kör olsun.


gözü toprağa bakmak

li ber roja xwe bûn, piyê (yekî) li hafa gorê bûn


gözü uyku tutmamak

çavê (yekî) xew nekirin, çavê (yekî) neçûn ser hev


gözü üstünde olmak

Dükkanı sana vereyim dedi, ben istemedim; neme lazım herkesin gözü üstünde kalacak.

Got ez dukanê bidime te min nexwest, ji min re çi, çavê her kesê wê lê bimîne.

çavê (yekî) lê bûn (bala her kesî kişandin ser xwe)


gözüm görmesin

bila çavê min pê nekeve, ez wî nebînim xêrtir e, a bi xêr ew e ku ez wî nebînim


gözünden uyku akmak

çavê (yekî) ji xewan venebûn, (yek) ji xewan ketin


gözüne dizine dursun

nanê (me) çavê (te) kor bike, li te heram be (ji bo kesê nankör tê gotin)


gözüne uyku girmemek

xew neketin çavê (yekî), xew bi çavê (yekî) neketin, çavên (yekî) neçûn ser hev


gözünü daldan budaktan esirgememek

çavê xwe ji kulê nedan hev, çavê xwe ji şêr neniqandin


gözünü dört açmak

çav çar hilkirin, çarçav bûn, hişê xwe dan serê xwe û ça vên xwe baş vekirin


gözünü kan bürümek

xwîn ketin çavê (yekî), agir di çavê (yekî) de bûn


gözünü toprak doyursun

ax çavê (yekî) têr bike, ax bikeve çavê (wî) tije bike


gözünün bebeği gibi sevmek

weka bîbika çavê xwe jê hez kirin, mîna roniya çavê xwe jê hez kirin, nola îmana xwe jê hez kirin, notila roniya çavê xwe xweyî kirin


gözünün içine baka baka

Gözlerimin içine baka baka yapmadığını söylüyor.

Li nav çavê min dinêre û dibêje min nekiriye.


gözünün içine bakmak

li nav çavê (yekî) nihêrtin, li ser (yekî) ricifîn

li nav çavê (yekî) nihêrtin (li ber fermana (yekî) hazir bûn)

li nav çavê (yekî) nihêrtin (ji bo pêkanîna daxwazekê li ber yekî sekinîn)


gözünün yaşına bakmamak

gunehê (yekî) pê nehatin, li halê (yekî) nenihêrtin, lê nehatin rehmê, dilê xwe pê neşewitandin


gözünün önünde olmak

li ber çavê (yekî) bûn (tim di bin kontrola yekî de bûn)

li pêş çavê (yekî) bûn, li ber çavê (yekî) bûn (hîna jî di bîra yekî de bûn)


gözünün önünden gitmemek

ji ber çavê (yekî) neçûn, ji pêş çavê (yekî) neçûn, ji bîra (yekî) neçûn


gözünün önüne gelmek

hatin ber çavê (yekî), hatin pêş çavê (yekî)


gözünün üstünde kaşın var dememek

Guhartoyeke gözünün üstünde kaşın var diyememek.


göğüs bağır açık

depa singê (yekî) ve kirî (ji bo kesê şapoşewlo)


gücü birine yetmek

Gücün bana mı yetiyor?


gül gibi bakmak

wekî gulê (yek) xweyî kirin (di nav hebûnê de yek xwedî kirin)

wekî gulê (yek) xweyî kirin (ji bo bi awayekî paqij xweyîkirina tiştekî)

Çocuğuna gül gibi bakıyor.


gül gibi geçinmek

weka gul ji hev hez kirin, xweş bi hev re derbas kirin

weka gul derbas kirin (di nav derfetên ne ew çend baş de jiyane ke xweş bihartin)


gül üstüne gül koklamamak

li ser vî dilî dil nehebandin, li ser re tu gul neçilpandin


güler yüzlü olmak

birîyên (yekî) li ken bûn, rûlikenî bûn, devkenokî bûn, devliken bûn


gülü seven dikenine katlanır

ji bo xatirê gulê mirov şî lavê (şîlanê) jî dihebîne


gülü tarif ne hacet, ne çiçektir biliriz

hewce nake, em bi (wî) dizanin ku çi mal e


gümrükten mal kaçırır gibi

ketin lez û bezê, tişt serûbinê hev kirin


gün doğmadan kemliği söylenmez

mepîvayî ne bêjin sê çap, sibê roj mirov nizane çi çêdi be


gün doğmadan neler doğar

dar dikeve kes nizane berê wê bi kû de ye, sibeh tê xêr pê re, Osta Necar raze weka her car Xwedê yek e dergeh hezar


gün gibi açık

weka heyva çardeşevî (aşîkar, li ber çavan e)


gün olur yılı besler, yıl olur günü beslemez

roj li rojê nanere (di bazirganîyê de car heye kar e, car heye zirar e)


gün tün eşitliği

wekhevbûna şev û ro jê, ekînoks ast (di 21'ê pûşberê/hezîranê de, ya din jî di şeva herî kin a zivistanê de di 21'ê berfanbarê/kanûnê de diqewime Ji ya pêşîn re rewşa rojê ya havînê û ji ya dîtir re jî rewşa rojê ya zivistanê tê gotin)


günahı kadar sevmemek

weka misqaleke bere rojê jê hez nekirin, bi qasî misqalekê jê hez nekirin


gündüz külâhlı gece silâhlı

mare pê di zik de (kesê ku her çiqas baş xuya bike jî, lê ew xerab e)


güneş balçıkla sıvanmaz

roj bi bêjingê nayê girtin, roj bi bêjingê nayê veşartin


günleri sayılı olmak

rojên xwe jimartin (ê ku mirina wî nêzik e)

rojên (yekî) bijimar in (hindik rojên wî mane ku ji wê derê here)


günü gününe uymamak

rojên (yekî) li hev nenihêrtin, sibeh û êvara (yekî) li hev nenihêrtin, sibeh û êvara (yekî) tune bûn


gününü gün etmek

li rojên xwe nihêrtin, rojên xwe derbas kirin (kesê ku ji bilî kêf û eşqê xema tu tiştî naxwe)


gürültüye pabuç bırakmamak

jê re mil hildayî bûn, ji gef û guran re mil dananîn, gur ji baranê bitirsiya wê ji xwe re kavilek çêkira (ji gef û guran re sekinadî bûn)


güvey olmadık ama kapı dışında bekledik

ne em bûn bûk û ne jî em li keran siwar bûn (bi henekî)


ha hoca ali ha ali hoca

ha Hesen keçel ha Keçel Hesen (an jî ya Hesen keçel ya Keçel Hesen)


habbeyi kubbe yapmak

piçek e dikin deh piç, (tu tiştan) ew qas mezin dikî, nîsk kirin gîsk, ji hebek tirî mehserek çêkirin


hacı bekler gibi beklemek

(yek) weka ku ji haca şerif bê li hêviyê sekinin


hadi hesabı yok

Çocuklara şeker getirenin hadi hesabı yok.

Ne hed û ne hesab e ku ji zarokan re şekir dikişinin.


hak ile yeksan etmek

bi erdê re kirin yek, bi erdê re dûz kirin, (tiştek) û erd wekî hev kirin


hak ile yeksan olmak

bi erdê re bûn yek, bi erdê re dûz bûn, (tiştek) û erd bûn we kî hev


hak yerini bulur

heq li vê dinyayê safî dibin, Xwedê heqan nahêle, heq naçin qiyametê, Xwedê heqilevd e, heq cihê xwe dibînin, Xwedê heqan li vê dinyayê safî dike


hakkın rahmetine kavuşmak

çûn ber rehma Xwedê, çûn ber dilovaniya xwedê, çûn ser rehma xwedê, çûn ser dilovaniya xwe, emrê Xwedê kirin, çûn rehmeta Xwedê, çûn rehmetê, çûn rehma Xwedê, xatir xwestin


hakkını helâl etmek

heqê xwe helal kirin (an jî nekirin), fihêl kirin


hal hatır sormak

li hal û wextê (yekî) pirs kirin, hal û hewal pirsîn, li hal û kêfa (yekî) pirsîn


halaç pamuğu gibi atmak

pê girtin û virvirandin, bi navê ketin û virvirandin


hali duman olmak

halê yekî (an jî halên wan) xerab bûn, halê (yekî) ne xweş bûn


hali tavrı yerinde

halê (yekî) bi keys bûn, bi ser û guh bûn


hali vakti yerinde

hal û wextê (yekî) li cih bûn, halxweş bûn, hal û wextê (yekî) li rê bûn

Ailenin hali vakti yerinde.


haline köpekler gülüyor

kenê guran pê hatin, ketin halê kûçikan, kûçelanî bûn


halini hatırını sormak

Hatırını sormak.


halka verir talkını kendi yutar salkımı

şîretan li xwe nake li hevalan dike (kesê ku şîretan li yekî dike û ew bi xwe wan tiştan dike), şîretan li xelkê dike û bi xwe wan bi cih nayîne


ham hum şaralop

lê bale çep bûn (bi destsivikî karek, tiştek kirin)


hamama giren terler

ku mirov kete govendê gere xwe bihejîne, kî bikeve govendê wê xwe bihejîne, ê biçe masiyan qûnziwa venagere, mirovê ku here masiyan qûna wî şil dibe


han hamam sahibi

xweyê aş û dingan e, xweyê col û cobalan e, xwediyê mal û milkan e


hangi dağda kurt öldü?

(nizanim) gur li ku miriye?, nizam gur li kîjan çiyayî miriye?

gur li ku mirîye? gur li ku mir? bê (bayî) tu anî?


hangi peygambere kulluk edeceğini şaşırmak

em dê ji azana mele bawer bikin an jî ji zirîna kerê


hangi taş pekse başını ona vur

Guhartoyeke hangi taş katı ise başını ona vur.


hangi taşı kaldırsan, altından çıkar

Guhartoyeke hangi taşı kaldırsan altında o çıkar.


hanyayı konyayı anlamak

helik û helwend dîtin (ji esehîya tiştekî fêm kirin)


hariçten gazel okumak

mala dawetê nizane vartan vartana (wî) ye

tu nizanî mala dawetê kîjan e te rakiriye kevçiyê xwe


harman sonu dervişlerin

serê biskê (kesê ku ji tiştan bara baş a wan e)


hasır altı etmek

bincil kirin, bindoşek kirin, binxî kirin, bintî kirin, paçîn kirin, temir [[temir kirin


hatır gönül bilmemek

xatir nezanîn, rê û rêzan nezanîn, qedr û qîmet nizanîn


hatırına bir şey gelmesin

tiştek neyê dilê te, tiştek neyê ba dile te, tiştek nebî dilê xwe


hay hayı gitmek vay vayı kalmak

Xalê Remedan e mal çûye maye ken û xeberdan e, xêr tê de neman, bêxêr bûn (ji bo kesê ku pîr û kal bûye an jî, ji ber nexweşînê hal tê de nemaye)


hayal kırıklığına uğramak

mirad di ber de man, mexsed di berde man


hayalleri suya düşmek

xiyalê ku (yek) kirin dev çûn, bazara ku (yek) kirin tev çûn, hîsabê ku (yek) kirin tev çûn


hayata gözlerini yummak

çavê xwe ji dinyayê re girtin, serê xwe danîn ser axa sar, malavayî li jiyanê kirin, koçdawî bûn


hayatını borçlu olmak

jê re deyndar bûn (jiyana yekî ji hêla yekî dîtir ve hatibe xelaskirin

jê re deyndar bûn (yek gava ku bi saya yekî din jiyana xwe berdevvam bike)


haydan gelen huya gider

tiştê ku ji hayê de bê wê di hayê de jî here, bi baranê re hat lehiyê bir, bi bayê hat bi baranê re çû


hayıra alâmet değil

Bu olay hayra alâmet değil.


haymana beygiri gibi dolaşmak

betal wetal gerîn, eware eware ji xwe re gerîn,tor tor ji xwe re gerîn


hayvanlar koklaşa koklaşa, insanlar konuşa konuşa


hayâ perdesi yırtılmak

heya xwe avêtin, şerm û heya jê re neman, heya xwe li eniya xwe xîstin


hazır mezarın ölüsü

suxre bi olam e olam jî bi xulam e qijik bi qewraş e


hazıra dağlar dayanmaz

avên bîran jî bi sexbêr, mirov bixwe bixwe wê qatiyê xaniyan jî bixwe


haşir neşir etmek

hînî (wan) kirin, bi wan re canêcanê kirin


hep bir ağızdan

tev bi devekî gotin (ji bo bi hev re, pekve, tevde)

Bir ağızdan türkü söylemeye başladık.


her boyayı boyadı bir fıstıki yeşil mi kaldı

Guhartoyeke her boyayı boyadık de bir fıstıki yeşil mi kaldı?.


her dem taze

her demcihan e (ê ku her tim ciwan xuya dike)

herdemcihan (riweka ku salek dozdeh mez pelên wê kesk in)


her koyun kendi bacağından asılır

mih bi piyê xwe bizin bi piyê xwe her kes dikeve gora xwe, her mî bi lingê xwe bi dar de dibe, her pez û pepikê xwe, mî bi lingê xwe bizin bi lingê xwe


her kuşun eti yenmez

te me li ber aşê dîtiye lê em ne aşvan in, her kesî li rêçekê neajo


her ne ise

heger çibe, çiqas dibe ew zane, çiqas e evv zane


her ot kendi kökü üzerine yeşerir

her giha li ser helqa xwe dirêze, her giya li ser koka xwe hêşîn dibe


her yokuşun bir inişi her inişin bir yokuşu vardır

her hevrazek derbejêrek her derbejêrek hevrazek li ber e, her hevrazek nişîvek li dû ye, di pey tengahiyan de firehî di pey firehiyan de jî tengahî hene


her şakanın altında bir doğruluk payı vardır


her şey sıcağı sıcağına

her tişt germegerm, mêrkuştin jî germegerm, mêr kuştin nermenerm, qîzxwestin germegerm


her şeye maydanoz olmak

bûn heska her girarî, bûn pincara her girarî


her şeyin yenisi, dostun eskisi

dostê kevn ji birayê mirov çêtir e, dostaniya ku dirêj bike ji birayê mirov çêtir e


herkes gider mersine o gider tersine

Guhartoyeke herkes gider mersin'e biz gideriz tersine.


herkes gücüne göre

silav li qewetê, her kes li gor qeweta xwe


herkes kaşık yapar, ama sapını ortaya getirmez

her kes nikare dîzikan çêke, gere çemilan jî pê ve deyne


herkes kendi derdini bilir

her kes bi derdê xwe dizane, her çiya di bin berfa xwe de ye


herkes kendisini düşünür

her kes li xwe ye, her kes di etra derdê xwe de ye, dema ba tê her kes kimê xwe li serê xwe digire


herkes sırasını savar

her kes li hêviya rêza xwe ye, dinya bi dor e ne bi zor e


herkesin geçtiği köprüden sen de geç

tiştê kes nekirî meke, hevalan çewa kir tu jî weka wan


herkesin tenceresi kapalı kaynar

ne malekî ne bi halekî, kes bi mala kesî nizane, mala (yekî) dîzika devgirtî ye


hesabını kitabını bilmek

hesab û kîtaben xwe zanîn, hesabê paşî u pêşiya xwe kirin


hevesi kursağında kalmak

mirad pê nekirin, mirazê (wî) di çavê (wî) de man, mexsed û miradê (yekî) di gewriya (yekî) de man, mexsed û miradê (yekî) di qirika (yekî) de man


hile hurda bilmez

fen û benan nizane, şek û pekan nizane, hîle xurde nizane, hîle xurde li balê tune


hırlı mıdır, hırsız mıdır?

Ben onu tanımıyorum, hırlı mıdır hırsız mıdır bilmem.

Ez wî nas nakim, nizanim qenc e xerab e.


hırsıza yol göstermek

rê nîşanî (yekî) kirin (gava ku mirov bêhemdî bibe sebebê tiştekî ne baş)


hızır gibi yetişmek

wekî Xocê Xizir li hawara (yekî) hatin, weka Xwedê li hawara (yekî) hatin


hızlı sağanak tez geçer

tiştê zû tê zû diçe, agir li pûş xweş diçe, hema dewama wî tune


hiç de değil

Küçük tıpkı dedesi -hiç değil.


hokka gibi oturmak

tam lê rûniştin, tam lê bûn (ji bo kincan)


horozu çok olan köyde sabah geç olur

berxa li ber du maka, ji birçîna li helaka


hudut dışı etmek

dersînorî kirin, dertixûb kirin, welatderî kirin


huyu huyuna suyu suyuna

Guhartoyeke huyu huyuna suyu suyuna uygun.


huyuna suyuna gitmek

bi destê (yekî) re çûn, bi destê (yekî) re hatin


hükmü parasına geçmek

bi pereyê xwe karin kirin, bi pereyê xwe karin xeber dan


ısınmaya yüz tutmak

tîn tê re çûn, tîn tê çûn, tîn ketin (tiştekî)


ısıracak it dişini göstermez

segê bihewte dev li mirov nake, ji kûçikê ku reyiya netirse, ewrê giregir jê baran nayê


idam sehpasına çıkmak

çûn ber kindirê darê sêpikê, çûn ber kapê mirinê


ihtiyaca cevap vermek

pêwistî dabîn kirin, lazmatî peyde kirin


ikamete mamur edilmek

(yek) nefî cihekî kirin, cezayê sirgunê dan (yekî)


iki ahbab çavuşlar

wekî Leyla û Mecnûn in, dûvê hev in (ji bo du kesê ku tim bi hev re ne, ji hev naqetin)


iki arada bir derede kalmak

ji xwe tê de man, wekî kerê ku bikeve çamûrê û nizanibe rê bi ku de ye


iki ayağını bir pabuca sokmak

piyên (yekî) kirin ferek solê, lingên (yekî) kirin solekê


iki büklüm olmak

qulûzî bûn, piştqulûzî bûn, bi dev çûn erdê, xûl bûn, kolî () bûn, di hev de tewîn (ji ber nexweşîn, pîr ûkaliyi)

bi dev çûn erdê, xûl bûn, kolî () bûn, (ji bo giramiyê)


iki cambaz bir ipte oynamaz

serê du beranan di dîzê de napije, serê du beranan di beroşekê de nakele, li ser textê kişwerekê du padîşah nabin


iki cami arasında kalmış

beynamaz di navbera Xelîl û Celîl de man


iki dirhem bir çekirdek

xwe bi heft û nîvan girê dan (kincên xweşik li xwe kirin)


iki eli böğründe kalmak

destê (wî) di kêleka (wî) de man, dest di kêlekê de man


iki eli kanda olsa

serê (wî) bi hîro be jî, destê (wî) di rûn de be jî, destê (yekî) di ava sar û germ de be jî

Sen yeter ki çağır, elim kanda olsa dahî gelirim.

Hema tu bes gazî min bike, destê min di rûn de be jî ez dê bêm.


iki eli yakasında olmak

desten xwe kirin pêsîra (yekî), desten (yekî) di pêsîra (yekî) de bûn, roja qiyametê dawedarî îmana (yekî) bûn


iki gözü iki çeşme

stêr wekî ava kaniyê ji çavên (yekî) de hatin


iki hırtı bir pırtı

ne kerekî ne perekî di mala (wî) de tune


iki kaptan bir gemiyi batırır

(karek, tiştek) bi du seriyan nabe (an jî naçe serî)


iki kat olmak

bûn kimûmik, qulûzî bûn, piştqulûzî bûn, bi dev çûn erdê


iki rahmetten biri

ji du deriyan deriyek, ji du deriyan deriyek lê vekirin (ji bo nexweşên giran, an baş bibe an jî bimire)


iki söz bir pazar

bi du kilîman çû dilê hev (di bazarkirinê de)


iki ucu boklu değnek

serê dar bi gû ye binê dar bi gû ye (nava dar bigû ye)


iki yakası bir araya gelmemek

berstûka (yekî) nehatinhev dû din, qulek girtin yeke din vebûn, yeka (yekî) nebûn dudo


iki yüzlü

dualî (qumaşê ku rast û vajiyî wî yek e)


iki çıplak bir hamama yakışır

her du jî feqîr, kotîtî ye, tazî û çîplax rastî hev tên


ikinci plana düşmek

Adam kötü yönetimi sonucu ikinci plana düştü.

Camêr ji ber kargêriya xwe ya ne baş ji pêş çav ket.


ikindiden sonra dükkan açmak

berê êvarê hê siya darê (gava ku yek dereng dest bi kirina karekî dike, tê gotin)


ikisini bir kazana koysalar kaynamazlar

tu wan bikî coniyekî bikutî jî wi xwîna her kesî li aliyekî here, ava wan di cihekî de naçe


ileri geri konuşmak

li paş û pêş nenihêrtin gotin (an jî xeber dan)


ilerisini gerisini hesaplamamak

hesabî pêş û paş nekirin, hezra pêş û paşiya xwe nekirin


iliğine kadar ıslanmak

hefdayeke ziwa tê de neman, şilopilo bûn


ilk göz ağrısı

nûxwirî (zaroke ku pgşîn ji dê û bavê xwe re çêbûye)

dilê ewil (kcsê ku sere peşin jê hatiye hezkirin)

Canım, unutma sen benim ilk göz ağrımsın.

Cana min, ji bîr meke ku tu dilê min ê ewilî harf seretîp.


ilk planda tutmak

di serî de girîngî dan (), berî her tiştî girîngî dan ()

Derslerini birinci planda tutuyor.


ilânı aşk etmek

hezkirina (evîna) xwe jê re aşkere kirin


in cin top oynamak

çûçik li nabijin wiq, çûçik lê nakin wiqînî


ince eleyip sık dokumak

di binî de hûrhûr gerin, nermenerm di binî de gerîn


incik boncuk

cînciq, monk morîkan, xiştik miştik (xişrên bêqîmet)


incir çekirdegini doldurmaz

qalikê (qafik) gûzê tije nake, qalikê hêkê tije nake


inim inim inlemek

kirin nalenal, kirin kalekal, nalenala (yekî) bûn

di tengiyê de bûn, di pêsîrtengiyê de bûn


insan ayağı değmemiş

piyê mirovan pê nebûbû, piyê mirovan lê neketiye


insan eli değmemiş

dest lê negeriya, destê mirovan pê nebûye (ji bo cihê ku xweytî lê nebatiye kirin)


insan eti yemek

goştê (yekî) weka benîşt cûtin (xeyba yekî kirin)


insan haklan ihlâli

binpêkirina mafên mirovan, ziyandana mafê mirovan


insan içine çıkmak

derketin nav merivan, derketin nav însanan


insan konuşa konuşa, hayvan koklaşa koklaşa


insan kuş misali

merivo (însano) bêper o, bêbask o (ji bo kesê ku diçe cihê dûr)

merivo (însano) bêpero, bêbasko (ji bo kesê ku diçe cihê dûr)


ip ucu vermek

Ji bo guhertoya rastnivîsî binêre ipucu vermek.


ipe sapa gelmeyen

tiştikên beredayî, qulûlik milûlikên beredayî


ipiyle kuyuya inilmez

bi cêrê (yekî) nikaribûn çûn avê, bi werîsê (yekî) mirov nikare dakeve binê bîrê


ipten kuşak kuşanmak

li tenekeyê xistin (ji bo kesê ku feqîr ketiye xizan bûye)


ismi var cismi yok

navê (tiştekî) heye lê ew bi xwe tune ye

nav heye lê ew tune ye (kesê ku bi erka xwe ranabe, ne kartêker e)


istim arkadan gelsin

di wateya bila pêşî yê min çêbibe pişt re bila şertên te ben cih de


istim üzerinde olmak

li ber rabûne bûn, li ser rabûnê bûn (ji bo amyarên dûkelî)


isyan bayrağını açmak

li berê rabûn, li dij rabûn, li hember rabûn, şerî hildan


it dişi domuz derisi

gû birayê rêxê ye (gava du kesên ku mirov ji wan hez nake bi hev dikevin)


ite atsan yemez

tu bidî kuçikê kuçik naxwe, tu biavêjî ber se se naxwe.


ite ot, ata et vermek

goşt dan hesp, giya dan kûçikê, îşekî bêserûqûn kirin


iti öldürene sürükletirler

kî bike we safî jî bike, kî gû bike navê wê bişo jî


itin götüne sokmak

(yek) kirin nava kêşekî gû û agir berdanê


iyiden iyiye

Nefesi iyiden iyiye kesilmişti.


izi belirsiz olmak

rêça/şopa (yekî) winda bûn, rêça/şopa (yekî) nexuya bûn


içine su serpilmek

bêhna (yekî) derketin, dilê (yekî) rihet bûn


içini ferah tut

dilê xwe rihet bihêlin, bila dilê (we) rihet be, dilê xwe fireh bike


içli dışlı olmak

xweş û bêş bûn, canecan bûn, kerekî bi kurtan di nav wan re neçûn

bûn ber û male hev, ruh dan hev (bûn xinamiyê hev)


içtikleri su ayrı gitmemek

bêyî hev firek av venaxwin (an jî bêyî hev loqek nan naxwin)


iğne atsan yere düşmez

tu xweliyê biavêjî nakeve erdê, axê bireşînî tozek ji derman re nakeve erdê, pê li piyan ketin


iğne üstünde oturmak

li ser hêstriyan bûn, li ser avê bûn, li ser agir bûn, li ser striyan rûniştin


iğneden ipliğe kadar

ji hû heta bi mû, ji hûran heta bi giran, ji derziyê heta bi deziyê


iğneyi kendine çuvaldızı başkasına batırmak

derzî di xwe re kirin hîna şûjin di yekî din re kirin, yeka xwe gotin hhe duduyê hevalan gotin


iş başa düşmek

îş ketin stûyê (yekî), kar ketin stûyê (yekî), cil e ketiye mil e


iş işten geçmek

îş çû qediya, heta aqil nas kir temen xelas kir

İş işten geçtikten sonra bize söylüyor.

Piştî ku îş çû qediya, hîna ji me re dibêje.


işi e dökmek

İşi ahbaplığa dökmek.


işi e vurmak

İşi şakaya vurdu.


işi aksi gitmek

îşê (yekî) li hev nehatin, Xwedê karê (yekî) li hev neanîn


işi allaha kalmak

mefera (yekî) man li Xwedê, hêviya (yekî) man li Xwedê


işi başından aşmak

kare (yekî) dan qirika (yekî), karê (yekî) ji ser sere (yekî) derbas kirin


işi gücü olmak

kar û barê (yekî) hebûn, xweyî kar û îş bûn


işi gücü olmamak

destên (yekî) li ser hev bûn, betal wetal bûn


işi iş kaşığı gümüş

karê min ew e ku pê ye, şikir îşê min li re ye


işi rast gitmek

îşê (yekî) rast çûn, jê re lê hatin, karê (yekî) li rê bûn


işi tıkırında olmak

karê (yekî) li rê bûn, kapê (yekî) mîr hatin


işi yüzüne gözüne bulaştırmak

xwe lewitandin, (tiştek) heycar lewitandin


işin içinde iş var

tê de tiştek hebûn, di îşekî de tiştek hebûn


işin yoksa şahit ol paran çoksa kefil ol


işler duruma getirmek

Benden makineyi işler duruma getirmemi istiyorlar.

Ji min dixwazin ku ez makineye bi ger bixînim.


işleri yolunda gitmek

barê (yekî) rast bûn, kar û bare (yekî) li rê bûn


işten artmaz dişten artar

ne ji xebata pir e, ji zanebûn hevderxistinê ye (sexbêritiyê derdibe)


kabahat samur kürk olsa, kimse sırtına almaz

kes zû bi zû li sûcê xwe xweyî dernakeve, kes wisa bi rihetê sûcê xwe li xwe danayne


kabahatı birine yüklemek

qebehetê xwe kirin ê (yekî), sûcê xwe kirin stûyê (yekî, tiştekî), sûcê xwe avêtin stûyê (yekî)


kabak birinin başına patlamak

gûza pûç di serê (yekî) de şikiya, gûza pûç di şerhe (yekî) de şikandin


kadının fendi erkeği yendi

jin bifen in, ber serê wan tije ta û ben in, jin bifen in


kadının yüzünün karası erkeğin elinin kınası

ji jinan re qebehet e, ji mêran re tomet e


kafa göz yarmak

hey car herimandin, hey car lewitandin, hey car edem kirin, ser û çav kirin ka


kafası kazan olmak

serî lê bûn tevnî, serî lê bûn dolab, serê (yekî) bûn wekî dolab


kafası yerinde olmamak

serê (yekî) neseqirandî bûn, hişê (yekî) ne li cih bûn, qafê (yekî) ne li cih bûn


kafası yerine gelmek

serê (yekî) hatin cih, hişê (yekî) hatin cih, hişê (yekî) hatin serê (yekî), hişê xwe dan hev, qafê (yekî) hatin cih


kafasına söz girmemek

gotin di serê (yekî) de neçûn, gotin nakevin serê (yekî), gotin di qafê (yekî) de neçûn, gotin nakevin qafê (yekî) (ji bo kesê xêt û serhişk)

gotin di serê (yekî) de neçûn, gotin nakevin serê (yekî), gotin di qafê (yekî) de neçûn, gotin nakevin qafê (yekî) (ji bo kesê girîngî bi tiştan nade, di ser guhê xwe re diavêje)


kafasına vur, ekmeğini elinden al

Guhartoyeke kafasına vur elinden ekmeğini al.


kafasına vura vura

bi lêxistinê, bi lêdanê, bi kotekî, bi darê zorê, bi qewetî cebrî


kafasından şimşek çakmak

ji nişka ve bizdîn, tirkîn ji nava (yekî) çûn, mêjiyê (yekî) sekinîn

tiştek ketin mêjiyê (yekî), tiştek ketin aqilê (yekî), di aqilê (yekî) de tiştek çêbûn (ji bo gava ji nişka ve ramanek bê bîra mirov)


kafasını taştan taşa çarpmak

serê xwe li vî dîwarî li wî dîwarî xistin, serê xwe li vî kevirî wî kevirî xistin


kafasını önüne eğmek

serê xwe kirin ber xwe, serê xwe berî ber xwe dan


kafasının bir tahtası noksan olmak

hinek bi (yekî) re hebûn, aqilê (yekî) kêm bûn, pê re hebûn, qafê (yekî) kêm bûn


kafasının tası atmak

çav ji serî derketin, çavê (yekî) ji nav serî baz dan


kakır kakır gülmek

kirin hîqehîq, hîqehîq jê çûn (kena bi dengê bilind û bêatlebûn)


kalbi yerinden oynamak

dilê (yekî) sekinîn, qelbê (yekî) sekinîn (ji ber heyecanê)


kalbi yıkmak kolay, yapmak zordur

şikandina dilan rihet e, çêkirina wan zor, şûşa dilê însan ku bişkê nacebire


kalburla su taşımak

pûş kutan, karekî (xebateke) bêfeyde kirin


kalıp gibi oturmak

weka qalib li ser (yekî) rûniştin (ji bo kincan)


kalıp gibi serilmek

weka cinaze xwe dirêj kirin (xwedirêjkirina ji ber westabûnê)


kalıp gibi uyumak

bûn weka terş man (ketin xeweke kûr û xwe qet tevnedan)


kalkıp kalkıp oturmak

hema perpitîn, hema netebitîn (ji ber hêrsbûnê)


kambur üstüne kambur

derd li ser derd, bela li ser belayê, qeza li ser qezayê


kan başına sıçramak

xwîn û mêjî li hev qelibîn, xwin li serê (yekî) xistin


kan gövdeyi götürmek

xwînê laş birin, xwînê cendek birin, cendek li ber xwînê çûn, laş li ber xwînê çûn, xwîn gewde birin, xwîn gihişt çongan, xwîn bi kolanan de çûn, bûn gola xwînê, di xwînê de gevizîn, dê weledê xwe avêtin, gir û hûr bi xwe re şewitandin, ji xwînê lehî rakirin, xwînê cendek ajotin, laş li ber xwînê çûn, xwîn seran bûn, term li ber xwînê çûn, lehiya xwînê çûn, xwîn herikîn wek avê, xwîn herikîn wek cokê .


kan ter içinde kalmak

di xwêdanê de bûn av, di kef û xwê de man, di xwêdanê de man


kanadı altına almak

(yek) kirin bin çengê xwe, (yek) kirin bin baskê xwe


kandil yağı tükenmek

pela (yekî) ji darê de ketin, nan û ava (yekî) li dinyayê qedîn (ji bo mirina (yekî))


kanı başına çıkmak

xwîn ketin mêjiyê (yekî), xwîn li serê (yekî) xistin, dûman ji sere (yekî) çûn


kanı içine akmak

derdê xwe ji nav dilê xwe dernexistin, derd berî nava xwe dan


kanı kanla yumazlar, kanı suyla yularlar

xwîn bi xwînê nayê şûştin xwîn bi avê tê şûştin


kanına ekmek doğramak

dilê xwe rihet kirin, xwîna (yekî) fir kirin (hem bûn sebebe kuştina yekî û hem jî; ji ber kuştina yekî kêf kirin)


kanlı bıçaklı olmak

li hev kir bûn, hev efu nekirin, xwîna hev fir dikin


kantarın topunu kaçırmak

zêde pê de çûn, ji serê xwe çûn, fehşik bûn


kapalı duruşma yapmak

danişînên veşarî li dar xistin, rûniştinên veşarî çêkirin


kapalı kapılar ardında

bi veşarî, bi dizîka ve, di pişt deriyên girtî de


kapalı kutu

devgirtî (kesê ku sir û gotinên kesî nade der)


kapıdan kovsan bacadan düşer

di derî de berdiyê di paceyê de tê, di paceyê de berdiyê di kulekê de tê


kapısına kilit vurmak

qefl avêtin ser derî, derî qefl kirin, qufl avêtin serê

derî mor kirin, qefl avêtin ser derî (ji bo nehiştina xebitîna kargehekê)


kapıyı büyük açmak

derî pir mezin vekirin (di kar û tiştekî de zêde mesref kirin, zêde pê de çûn)


kapış kapış gitmek

ji destê hev revandin, ji destê hev kaşkirin (ji bo firotina malekî)


kar yağışı yoğunlaşmak

berf kulî gir kirin, berf lê kirin weka kayê


kar zararın kardeşidir

kar û zerar birayê hev û din in, kar û zerar birayê hev in, kar birayê zerarê ye


kara gün dostu

arvanê roja teng, dostê roja reş (an jî teng)


kara haber

xebera sar, xebera cemidî, xebera sar a cemidî, xebera nexêrê, cewaba sar


kara haber tez duyulur

xebera nexêrê zû bela dibe, xebera sar zû bela dibe, xebera ne ji xêrê re tafil li hev digere, xebera nexêrê zû belav dibe,


kara kara düşünmek

ponijîn, kûrekûr ponijîn, di metaleyan de bûn, serê darê xwe di erdê dan


kara sevdaya tutulmak

bayê dilan pê girtin, êşa dilan pê girtin, tîra eşqê lê ketin


karaya ayak basmak

peyayê ser rûyê erdê bûn (ji amyarên deryayê)


karda gezip izini belli etmemek

pêlî darê rizî dike di binî de naşikê, pêlî darê rizî dike bi xwe dernaxe


kardeş atmış, yar başında tutmuş

bira roja reş bibin kevir jî serê hev naşkênin


kardeşi kardeşe kırdırtmak

bira bi bira dan kuştin, bira bi bira dan qirkirin


karga bokunu yemeden o kalkar dükkanı açmaya gider

hê çavê şeveqê qul nabe ev diçe dukanê vedike


karga tulumba etmek

bi çengûrê (yekî) girtin dan ser serê xwe


karın tokluğuna

bi nanoziko, bi nanzikê, nanûzik, bi ziktêrî


karışanı görüşeni olmamak

kes di ser û ber re tune bûn, bi destê xwe bûn


karman çorman etmek

gêrevêre kirin, çilîvilî kirin, têkilhevî kirin, kafirkeratî kirin


karman çorman olmak

gêrevêre bûn, çilîvilî bûn, têkilhevî bûn, kafirkeratî bûn, li bin guhê hev ketin


karnı zil çalmak

kûzîna zikê (yekî) bûn, zikê (yekî) kirin kûzînî, zikê (yekî) kirin qurequr


karnından sıpayı sırtında sopayı eksik etmeyeceksin

lê bixin bi tîran, aş bikin bi kîran, dar ji ser serê jinan hilmeynin, darê jinan ji cenetê hatiye, cewrikan ji dûv qût mekin


karşı karşıya gelmek

li ber pozê hev sekinîn, li ber hev rabûn

di hev de derketin, rastî hev hatin, leqayi hev hatin, deqedeq di hev de derketin


karşı karşıya getirmek

bi hemberî hev xistin, bi rûberî hev xistin, anîn pêşberî hev


kaynayan kazan kapak tutmaz

dîzika ku bikele wê di dev de bibêje bilq û biavêje


kazan kaynamayan yerde maymun oynamaz

çiraya bêdon naîse, don nekî çirayê çira ronî nade


kazanı kapalı kaynamak

(yek) dîzika devgirtî bûn,mala (yekî) dîzika devgirtî bûn


kazık yutmuş gibi

tu dibêjî qey li esmanan nîskan tov dike, hema tik diçe


kazın ayağı öyle değil

te hela () nekiriye, tu bi esehiya () nizanî


kaç parça olayım

ez xwe bi çend cihan bikim, xwe bikim çend parçe


kaçacak delik aramak

li quleke ku xwe bikê digere, li qulekê digere ku tê kevê, ji tirsan li qula mişkan gerîn, bazara mişk û pisîkê


kağıt üzerinde olmak

(karek) li ser (yekî) man, (karek) di stûyê (yekî) de man


kağnı gibi gitmek

tu dibêjî qey tu pêlî hêkan dikî, tu dibêjî qey kuliyan piyê te xwariye (ji bo kesê ku pir hêdî bi rê de diçe)


kaş yapayım derken göz çıkarmak

ji xwe ve şûşt ji heriyê avêtin ser kema diriyê, biriyê min şe dikî çavê min derdikî


kedi dört ayak üstüne düşmek

wek pisîkê li ser her çar lepan ketin, wekî pisîngê li ser çar lingan sekinîn


kedi ile köpek gibi

wekî agir û barûdê ne (kesê ku li hev nakin)


kedi ne ulaşamadığı ciğere pis dermiş

devê pisîkê nedigihîşte mast digot bila xêra dê û bavê min be, devê rovî nedigihîşt tirî digot çi tirş e (an jî tehl e ez naxwim), rovî têr e tirî tirş e


kedi ne yetişemediği ciğere murdar dermiş

Guhartoyeke kedi ne ulaşamadığı ciğere pis dermiş.


kedi olalı bir fare tuttu

Oğlum kedi olalı bir fare tuttu bugün.

Baran ji erda çû esmanan, çi qewî te îro ev tişt kir.


kedi yavrusunu yerken sıçana benzetir

dilê wî di goştê kerê de heye dibêje guhê wê wekî guhê kêrgoşkê bû


kefenin cebi yok

ma tuyê bikî gora xwe (ji bo pere, ku kes bi xwe re nabe dinyaya wî alî)


kel başa şimşir tarak

lawikê male bila şane be, bila meaşê wî qet tune be


kel ölür sırma saçlı olur

keçel dimire porsorî dibe, mirî dimire hê qûnzêrînî dibe


kelin merhemi olsa başına sürer

keçel hekîm bûya wê dermanê serê xwe çêkira (ku (yek) bi kêrî xwe bihata wê bi kêrî (te) jî bihata)


kellesini koltuğuna almak

ruhê xwe dan ber çavê xwe, kuştina xwe dan ber çavê xwe, kefenê xwe kirin stûyê xwe


kem gözle bakmak

bi çavên xerab lê nihêrtin (ji bo nezerê)


kem küm etmek

mizmizandin, minminandin, çimçimandin, kirin çimeçim, kirin mizemiz


kem söz akçe sahibinindir

gotina xerab ji xweyan re ye, niyeta xerab ji xweyan re ye


kendi ağzıyla tutulmak

bi devê xwe ketin, bi devê xwe dan gotinê, bi zimanê xwe hatin girêdan, bûn dizê sola xwe


kendi halinde bırakmak

(tiştek) di halê xwe de bûn, (tiştek) di halekî de hîştin


kendi halinde bırakmak

jê vegerîn, ji (yekî, tiştekî) vegerîn, têkiliya xwe pê nekirin, mudaxileya xwe pê nekirin


kendi kaderini tayin etme hakkı

mafê çarenûsî, mafê xwebiryardana çarenûsê


kendi kuyusunu kazmak

Rojbin kendi kuyusunu kendisi kazdı.

Rojbîn bi xwe kiriye olmak xwe bûn payıma li gora dilê min.


kendi köşesinde yaşamak

di qula hundirê xwe de bûn, bi tena serê xwe bûn


kendi söyler kendi dinler

(yek) ji xwe re gotin, ji xwe re lê guhdarî kirin


kendi yağıyla kavrulmak

di av û donê xwe de qijilîn, (tiştê) xwe ji mala xwe qedandin, bi agirê xwe şewitîn

Biz kimseye muhtaç değiliz, kendi yağımızla kavruluyoruz.

Em ne hewcedarî kesî ne, em tiştê xwe ji mala xwe diqedînin.


kendi üstüne yormak

li xwe bar kirin, birin ba dilê xwe, kirin stûyê


kendine süsü vermek

navê (tiştekî) dan ser xwe, xwe kirin reşê (yekî), di reşê (yekî) de

Kendine devrimci süsü vermiş.


kendine hisse çıkarmak

para xwe jê hilanîn, behra xwe jê hilanin, paya xwe jê derxistin


kendine mal etmek

(yek) ji xwe qebûl kirin, (yek) ji xwe hesibandin


kendine sorun yaratmak

(tiştek) ji xwe re kirin piştî û bar, ji xwe re kirin mesele, ji xwe re kirin derd, ji xwe re derd çêkirin


kendine yeter hale gelmek

destê (yekî) dar girtin, destê (yekî) gihîştin devê (wî)


kendine çeki düzen vermek

xwe bi keys kirin, ser û guhê xwe dan hev


kendini adamdan saymak

xwe meriv hesibandin, (yek) xwe ji qata mêran hesibandin


kendini aşağı görmek

Nevin insanlardan kendini hep aşağı görmüştü.


kendini bir yerde bulmak

Kendimizi bostanda bulduk.


kendini bir şey sanmak

dengê xwe bi guhê xwe bihîstin, xwe seriyek hesab kirin, xwe tiştek hesab kirin, xwe tiştek hesibandin


kendini dar atmak

Zavallı adam, kendini dar eve attı.

xwe jê bi zorekê xelas kirin, xwe jê (bi zor û kutek) filitandin, xwe jê avêtin


kendini dirhem dirhem satmak

xwe giran kirin, xwe li naziyan danîn, hêlîna xwe birin pazdeh hêkên xerabûyî


kendini ele vermek

xwe bi zimanê xwe dan girtin, xwe bi zimanê xwe dan dest


kendini görmemezliğe vermek

xwe li korbûnê danîn, xwe li korîyê danîn


kendini rahat bırakmak

Kendini rahat bırak, o kadar ne diye düşünüyorsun?

Ji xwe bigere, tu çima ew qas lê difikirî?


kendini sağırlığa vermek

xwe avêtin kerî û lalîtiyê, xwe li keriyê danîn, xwe li ker û laliyê danîn


kendini sessizliğe vermek

xwe ker kirin, xwe li bêdengiyê danîn, dengê xwe dernexistin


kendini yiyip bitirmek

Bu derten dolayı kendimi yiyip bitiriyorum.


kene gibi yapışmak

wekî qijnikê jê nebûn, weka qijniyêjê neqetîn


kenet gibi yapışmak

hev qefaltin (ji bo kesê ku ji hev re dibin canêcanê)


kesesi el vermemek

qeweta (yekî) negihîştinê, di qeweta (yekî) de tune bûn


kesesine bir şey girmemek

tiştek neketin kîsikê (yekî), tiştek neketin kîsê (yekî)


kestane kabuğundan çıkmış da kabuğunu beğenmemiş

Guhartoyeke kestane kabuğundan çıkmış kabuğunu beğenmemiş.


keyfinden dört köşe olmak

ji kêfan çargoşeyî bûn, kime (yekî) neçûn serê (yekî), kêfa gurê pîr kirin


keyif benim köy mehmet ağanın

ne min jê ye ne min pê ye, agir bikeve dehlê qevdek pûşê min tê tune ye, tu kul û xema min tune ye


keçe külâh olmak

ji ordiyê hatin avêtin, ji wezîfeyê hatin avêtin (ji erka fermî)


keçi boynuzu gibi

serî qûç e, binî pûç e(ji bo tiştên ku kêferat û gêjahiya wan pir lê dahata wan hindik e)


keçinin sevmediği ot burnunun dibinde bitermiş

cira kaniyê bi pûngê ne xweş e çûye di çaviya kaniyê de hêşîn bûye


keçisi gibi başını sallamak

nizane mala dawetê li kîjan e radike kevçî, nizane mala dawetê li kîjan e vartan vartana wî ye


keçiye can kaygısı, kasaba et kaygısı

Guhartoyeke keçiye can kaygısı, kasaba yağ kaygısı.


keçiye can kaygısı, kasaba yağ kaygısı

bizin ketiye etra kêrê qesab jî ketiye etra bez


kıkır kıkır gülmek

kirkirîn, keneke hîqehîq kirin, bi hîqehîq kenîn


kılıktan kılığa girmek

li her milî lê xistin (kesê ku qeys qab jê re tune)


kilit kürek olmak

Adam gelene kadar evine kilit kürek oldum.


kılığına çeki düzen vermek

xwe bi keyso meyso kirin, xwe paqij xweyî kirin


kim bilir

Kim bilir bu hareketi başına ne getirecek.

Kî zane, ev tevgera hanê dê çi bîne serê wî.

kî zane belkî (di şûna dibe ku, belki de)

Kim bilir ne kadar çok beğenildi.


kimi kimsesi olmamak

kes û kûsê (yekî) tune bûn, bêkes û bêkûs bûn


kimi köprü bulamaz geçmeye kimi su bulamaz içmeye


kimin arabasına binerse onun türküsünü çağırır

diçe ba kê bi zimanê wan xeber dide, diçe ba kê weka wan lê dixe


kimine hay hay kimine vay vay

ji hinekan re lê tê ji hinekan re lê nayê


kiminin parası kiminin duası

hinek bi pereyên xwe hinek bi duayên xwe


kimse kendi memleketinde peygamber olmaz


kimse toz konduramaz

kes nikare bibêje siya sola (yekî) xwar e


kimsenin ahı kimseye kalmaz

ahê kesî li kesî namîne, pêstûrî ji gayê cot re namîne


kır atın yanında duran ya huyundan ya suyundan


kırk tarakta bezi olmak

quleke ku tiliya (yekî) tê de tune be nîn e


kırk yıl kıran olmuş, eceli gelen ölmüş

çil sal kul û qotik di gund de bû ecelê (wî) hat hîna mir


kırk yılda bir

Ben onlara kırk yılda bir ya gidiyorum ya da gitmiyorum.

Ez ji salê carekê diçim mala wan an jî naçim.


kırk yıllık yani, olur mu kâni

bawer bike ku çiya ji cihê xwe diçe, lê kurmê mirov ji mirov naçe


kirpiği kirpiğine değmemek

çavên (yekî) neçûn ser hev, xew bi çavên (yekî) neketin


kısmetinde ne varsa kaşığında o çıkar

ji xezalê bezatir tune ye zêdeyî risqê xwe naxwe, nisîbê (yekî) çi be ew e


kısmetine mani olmak

bûn mani qismetê yekî, bûn man'î nisîbê (yekî)

li ser bextê (yekî) rûniştin (astengbûna ji zewaca yekî re)


kısmetini ayağıyla tepmek

pêlî nisîbê xwe kirin, pêlî qismetê xwe kirin


kitaba el basmak

bi kitêbê sond xwarin, destê xwe li kitêbê xistin


kitafı nefes etmek

xwarina bi qandî ku mirov pê li jiyanê bimîne


kitapta yeri olmak

Bu konunun kitapta yeri yok.


kıtlığıa kıran girmek

(tiştek) birin, xela rabûn (gava ku tiştek peyde nebe)


kıvrım kıvrım kıvranmak

sekn nehatin (yekî), tebatî nehatin (yekî) (ji ber êşê)


kıyas kabul etmez

nayê qiyaskirin, mirov nikare bide ber hev


kıyıda köşede kalmak

di qul û qawêran de man, di qulik û bexşikan de man, di xalimsemtan de man


kızı gönlüne bırakırsan ya davulcuya kaçar ya zurnacıya


kızı gönlüne bırakırsan ya davulcuya varır ya zurnacıya

Guhartoyeke kızı gönlüne bırakırsan ya davulcuya kaçar ya zurnacıya.


kızı leğen başında almak

sihêtiya (wê) kirin û anîn (ji bo keçên şipil û jêhatî)


kızını dövmeyen dizini döver

yê li keçê (qîzê) nexe wê li çokê bixe, ku tu li keçê nexî tûyê li çoka xwe bixî


kıç üstü oturmak

li ser dûvê xwe rûniştin, li ser dêla xwe ketin


kıçın kıçın gitmek

li ser qûnkî çûn, li ser qûnê kişîn (ji bo pitikên ku hîna bi ser piyan neketine)


kollarını sallaya sallaya gelmek

çepilê xwe hejandin û hatin (destvala vegerîn)


kollarının arasına almak

(yek) dan ber dilê xwe, (yek) hembêz kirin


kolu kanadı kırılmak

per û baskên (yekî) şikîn, mil û qanadê (yekî) şikîn


kolundan tutup atmak

bi çengurê (yekî) girtin û avêtin, bi çepilê (yekî) girtin û avêtin


kolunda altın bilezik olmak

nanê (yekî) di paşila (wî) de bûn, destê (yekî) zîv û zêr birîn


komşu komşunun külüne muhtaçtır

cîran hewceyî derzî û şûşijan cîran e, cîran bi cîran disekine, cîran bi agir be jî bi hev disekinin, mirov hewceyî hev û agir dibe


komşuda pişer bize de düşer

cîranê mirov zengîn be piçek para mirov jî dikeve


kontrol altına almak

xistin bin pişkinine, kirin bin kontrolê


kor gibi yanmak

Gözleri kor gibi yanıyor.


korkudan altına etmek

ji tirsan bi binê xwe de kirin, bi xwe de rîn


koynunda yılan beslemek

dara ku (yek) di serê xwe de xerican, xweyî bike canê xwe berde malê xwe


koyun can derdinde, kasap yağ derdinde

bizin ketiye etra kêrê qesab jî ketiye etra bez


koyun postuna bürünmüş kurt misali

gurê di eyarê mêşinê de, gurê di eyarê mihê de


koyunun bulunmadığı yerde keçiye abdurrahman çelebi derler

ji qata mêran re navê dîk danîne Evdirehman, ji qata mêran re, pisîk ne li ban e mişk Evdirehman e, pisîk ne li mal e mişk Evdirehman e, kitik ne li mal e navê mişk Evdirehman e, ji qata mêran re navê wî Evdirehman e, newala xir û xalî mişk lê dibe walî, li gund mêr nemane navê dîkî kirine evdirehman,pisîk ne li ban e mişk qehreman e


kraldan çok kralcı olmak

xurto tu xurtiya xwe dikî qelso tu daweya çi dikî, ji qeyzer bêhtir qeyzer bûn


kucaktan kucağa dolaşmak

xwedî gelek dostikan bûn (ji bo jina xerab)


kul köle olmak

jê re bûn kole û xulam, ji (yekî) re bûn evd û kole


kul sıkılmayınca hızır yetişmez

meraq meke di pey tengiyê de firehî ne, di pey firehiyê de tengî ne


kulak ardı etmek

avêtin pişt guhê xwe, bi pişt guhê xwe ve avêtin


kulak misafiri olmak

Konuşmalarına katılmadım, yalnızca kulak misafiri oldum.

Ez tevî gengeşiya wan nebûm, bi tenê ez li wan guhdar bûm.


kulaklarına kadar kızarmak

di xwe de şeqizîn, di xwe de qusikîn, di xwe de şermî bûn, soromoro bûn


kulaklarının pasını gidermek

dilê xwe rihet kirin, bêhna xwe derxistin, (li muzîkê) guhdarî kirin


kulağı kirişte olmak

li hêviya xeberê bûn, li benda xeberê bûn


kulağına küpe etmek

Bu sözlerimi kulağına küpe yap kızım.

Keça min van gotinên min bike guharek û bike guhê xwe.


kulağına küpe olmak

Bunu hiç unutma, kulağına küpe olsun.

Tu vî tiştî qet ji bîr mekî, bila guharek be di guhê te de be.


kurt dumanlı havayı sever

şeytan û fesad dixwazin ku tim dinya lihevketî be


kurt kuzuyla gezerdi fikir başka başka olmasaydı

ne ji fesad û şeytanan bûya wê gur û mih bi hev re biçêriyana


kuru başına kalmak

bi tena serê xwe man, bi serê xwe yû rût man, bêkes û kûs man


kuru gürültüye pabuç bırakmamak

ji xirecirê netirsîn, ji (kesî) re nedan paş û pêş


kurunun yanında yaş da yanar

agir bikeve dehlê ter û hişk tev dişewite


kuyruğuna teneke bağlamak

(yek) şewitandin, (yek) kirin polekî sor


kuzguna yavrusu şahin görünür

jûjî dibêje ji pirça têjikên min nermtir qet tune ye


kuzu postuna bürünmek

gurê di eyarê mêşinê de bûn, gurê di postê mihê de


kuş gibi uçup gitmek

weka kela şîr çûn, weka ku bawîşk bên (yekî)

Zaman kuş gibi uçup gidiyor.

Bir baktım ki seneler kuş gibi uçup gitmiş.

Min carek bala xwe dayê ku sal weka ku bawîşk hatibin min, çûne.


kuş gibi çırpınmak

Sokaktaki çocuklara katılmak için kuş gibi çırpınıyordum.

Ji bo ku ez jî bikevim nava zarokên li kuçeyê, ez di eyarê xwe de diqijqijîm.


kuş kadar canı olmak

ruhê çivîkê tê de tune bûn, halê (yekî) wekî halê çivîkê bûn


kuş kadar yemek

eynî xwarina çivîkê ye, bi qandî çivîkê xwarin


kuş kanadıyla gitmek

bi per û bask bûn, tu dibêjî qey bi per û bask e difire


kuş sütünden başka her şey var

her tişt heye heta şîrê teyran jî (hemû xurek hene)


kîtle imha silahı

çeka komkujiyê, çeka komelkujiyê, çeka komelkuj


köküne kibrit suyu

qelînoka (te) bê, êş bikeve (we), qir bikevê, yek jê nemine


köpeğe atsan yemez

tu bidî kûçikê jî naxwe, tu biavêjî ber se ji naxwe (ji bo xwarina ne xweş û pîs)


köpeğe hoşt, kediye pişt dememek

Guhartoyeke köpeğe hoşt kediye pişt demez.


köpeği bağlasan durmaz

destê mirov ji wê derê nebûn (ji bo cihê xweş ku mirov dixwaze lê bijî)


köprüden geçene kadar ayıya dayı derler

roja reş mirov ji yarê diya xwe re dibêje bavo


köprülerin altından çok sular aktı

Guhartoyeke köprülerin altından çok sular geçti.


köprülerin altından çok sular geçti

li ser wî guhî qet ramezê, ew do bû ne îroj e


kör ocak

kordûndan, bêdunde, ocaxkor, korocax, ûrtkor (malbata ku zarokên wan nîn e)


kör parmağım gözüne

qey çavê te nerijiyaye (ji bo tiştê ku aşkere li ber çavan e)


kör satıcının alıcısı olur

qaz bi qazan re baz bi bazan re mirîşka kor bi dîkê kulek re


kör ölür badem gözlü olur, kel ölür sırma saçlı olur

keçel dimire porsor dibe gurî dimire gulîzep dibe, mirî dimire hê qûnzêrîn dibe


körle yatan şaşı kalkar

tu li mezelan razêy tu dê xewnan jî bibînî, tu bi kê re rabî rûnî tuyê kurmê wî hilînî


körün istediği bir göz, Allah verdi iki göz

Guhartoyeke körün istediği bir göz Allah verdi iki göz.


köseyle alay edenin top sakalı kara gerek

Belo ji Elo re got ez çawayî çavê te yê kor bikim


kötü gözle bakmak

bi çavê xerab lê nihêrtin, bi niyeta xerab lê mêzandin

bi çavê xerab lê nihêrtin (bi niyeta cinsî lê mêze kirin)


kötü haber tez duyulur

xebera ne ji xêrê re tafil li hev digere


köşe bucak dolaşmak

qul bi qul gerîn, rabûn bi dinyayê ketin, bi qul û bexşikan ketin


köşe kapmaca oynamak

li hev gerîn (kesê ku li hev digerin û hev nabînin)


kül kedisi

agrokî, pisîka ber kuçikê, pisinga ber agir (kesê ku bir dicemide û ji ber agir xwe nade alî)


külahını havaya atmak

kolosê xwe li hewa avêtin, kimê xwe li hewa avêtin


külçe gibi olmak

ji xwe de ketin, di cihê xwe de ketin (ji ber westabûnê)


kürek kadar dili olmak

zimandirêj bûn, zimanê (yekî) bi qasî terikê kerê dirêj bûn


küçük aptesini yapmak

dest li doxina xwe xistin, firek av rêtin, dest avêtin doxînê, piçek av rêtin, aveke xalî rêtin


küçük dağları ben yarattım demek

dibêje jixwe dinyayê min çêkiriye, pif kirin esmanan, nîsk li esmanan tov kirin, şûr simbhelê (yekî) nebirîn


küçük dilini yutmak

Beni böyle görse şaşkınlıktan küçük dilini yutar.

Eger ew min wiha bibîne dê ji şaşwaziyê xweziya wê di ber de bimîne.


küçük mevlüt ayı

meha çaremî a li gori salnemeya heyvê, rebiyulaxir


laf almaya çalışmak

hela devê (yekî) kirin, jê gotin kişandin


laf altında kalmamak

li ber gotinê nesekinîn, gotina (yekî) di paşila (yekî) de bûn


laf lafı açar

gotin gotinê tîne, xeber xeberê tîne, xeberdan xeberdanê zêde dike


lafı ağzına tıkamak

gotina (yekî) di dev de girtin, gotina (yekî) di devê (yekî) de girtin, (gotin) di dev de girtin


lafı yabana atmamak

gotin neavêtin pişt guhê xwe, ne gotinê vala beredayî bûn


lafı yüzüne vurmak

gotin dan rûyê (yekî), gotin li ser çavê (yekî) xistin


lafıa peynir gemisi yürümez

bi peyvê sifir nabe zêr, bi gote got mirov naçe cot, tişt bi gotinê nabe, kirinek ji hezar gotinî çêtir e


lafını balla kestim

min gotina we bi şekir birî, gotina we bi şekir be


lafını yüzüne vurmak

gotina (yekî) li ser çavê (wî) xistin, li tela (yekî) ketin


lakırdı ağzında dökülmek

bêhemdê xwe xeber dan, bêamadê xwe axaftin


lakırdıyı ağzına tıkamak

gotina (yekî) di dev de girtin, gotina (yekî) di devî (yekî) de girtin, gotin di dev de girtin


leb demeden leblebiyi anlamak

leb negotin gotin leblebi, negotin kew, gotin nikul sor e


leylek gibi

leglega Dersimê, eynî legleg e (kesi jar û çîpdirêj)


leş gibi serilmek

weka term xwe avêtin, xwe wekî term dirêj kirin


lime lime etmek

tîş û bertîşî kirin, rîtolrîtolî kirin, zîvarzîvarî kirin, çînîçînî kirin, hûrhûrî kirin, cengecenge kirin, pirtîpirtî kirin, tîştîşî kirin, tîştîşkî kirin


limon gibi

tiştê wekî zerê beloq, tiştê wekî zerê maseyan


loğusa hummasına tutulmak

distanî bûn, çil lê qelibîn, distanî lê qelibîn


mahalleyi ayağa kaldırmak

tax rakirin ser lingan, mehele rakirin ser piyan


makinalı tüfek gibi

weka rnakîne ye (kesê ku zûzûka dipeyîve)


mantar gibi yerden bitmek

li derbûn, weka lana mozeqirtikan li derbûn


marmara çırası gibi yanmak

Guhartoyeke marmara çırası gibi tutuşmak.


mart havası gibi

eynî sebatoka dînik e (ji bo kesê bêhawa û qirar)


mart kapıdan baktırır, kazma kürek yaktırır

adar e bibare nebare xedar e, adar e serê sibehan sar e berê êvarê kûçik xwe didin siya dîwar e, adarê berfê da guliyê darê nema danê âvâre


mavi boncuk kimde?

hêşînoka min bi kê re hezkirina min ji wê re


maşa varken elini yakmak

cihê ku maşik lê heye, çima destê xwe dikin agir?


meydanı boş bulmak

meydan vala dîtin, meydan pê man, meydan vala man, şêr ji meydanê bikeve gur û rovî tewr û bazan didin xwe


mide fesadına uğramak

tetirxanî bûn, serdilê (yekî) tehlotirşoyî bûn, berşoşkî bûn


minareyi çalan kılıfını hazırlar

ê ku dîzan çêke wê çembilan jî pê ve deyne, kesê ku cêran çêke dikare çembilan jî pê ve bike


mısır püskülü gibi

weka pore keçelan e (porê firk û belawela)


mısırdaki sağır sultan bile duydu

Guhartoyeke mısır'daki sağır sultan bile duydu.


mızrak çuvala girmez

rim di têran re hilnayê, rim di têran de venaşire


mum dibine ışık vermez

(kesek) ji ber navnotiyê (tiştek) nekirin


mürekkebi kurumadan bozmak

tafil lê qelibîn, tafil poşman bûn, lê qelibîn


nabzına göre şerbet vermek

weka (yekî) lê xistin, weka dilê (yekî) lebat kirin, weka (yekî) kirin


nal deyip mıh dememek

ji kirt û nîva xwe nehatin xwarê, ji xiştînê nehatin xwarê, ji neh û dehê xwe neketin


namerde muhtaç olmak

Kocam da koca olacak ve bizi namerde muhtaç bırakmıyacak.

Şûyê min jî dê ji min re şû be û me hewceyî nemerdan neke.


namusuna tecavüz etmek

dest avêtin namûsa (yekê), ajotin ser namûsa (yekî)


nar gibi kızarmak

sor bûn mîna dendikê hinarê, sor bûn mîna xurmeyê


nasrettin hocanın türbesi gibi

ji bo deverên ku tenê deriyê wî heye, lê her aliyê wî vekirî ye tê gotin


ne alıp veremiyor?

derdê (yekî) çi ye ku belaya xwe di (we) dide?, çi ji (we) dixwaze?, daweya çi dike ji (we)?, çima ji (yekî) venagerin? (ji bo kesê ku bela xwe di mirov dide, museletê mirov dibe)

Bu herif sizden ne alıp veremiyor.

A niha derdê wî çi ye ku bela xwe di we daye.


ne altını bırakmak ne üstünü

ser û bin kirin, ne serî hiştin ne binî, ne gund hiştin ne bajar

Geze dolaşa şehrin ne altını bıraktık ne üstünü.

Em hingî geriyan me ne serê bajêr hişt ne binî.


ne dağda bağım var, ne çakaldan davam

agir bikeve dehlê qevdek pûşê min tê de tune


ne de olsa

Ne de olsa baban.


ne dedim de

Ne dedim de seni dinlemedim.

Ma min çi got ku min li te guhdari nekir.


ne dese beğenirsin

Kız bize ne dese beğenirsin?


ne ekersen onu biçersin

tu çi biçînî tu dê wî hilînî, tu çi bikî tûr tu dê wî derinî, tu çi biçînî di kodikê de wê dibînî


ne gözle bakmak

bi çi çavî lê nihêrtin, bi çi çavî lê mêzandin

Bana ne gözle baktığını gördün.


ne güne duruyor?

Onu götürecek kimse yokmuş, peki biz ne güne duruyoruz.

Ê ku wê bibin tune ne, baş e em ji çi re ne?

bihêlin çi rojî?, ji çi rojî re dihêlin?


ne hali varsa görsün

çi tê serê wî bila bê serê wî, çi pê dibe bila pê bibe


ne idiği belirsiz

netû, bêtûte, kes nizane bê kî ye, kes nizane kî ye, ji ku ye


ne işi var buralarda?

çi karê wî li van deran heye? qey mera bavê wî li vira şikestiye?


ne kadar olsa

Ne kadar olsa annen.


ne köre ışık ne sağıra davul

ne çira ji koran re ne dahol ji keran re


ne mal olduğunu biliriz

em pê zanin bê çi tişt e, em pê zanin ku çi mal e, em zanin ku ew çi teba ye


ne oda var ne ocak

ne cih e ne war e (ji bo rewşa kesê xizan a perişan)


ne pahasına olursa olsun

li ser (yekî) çi qas rûnê, li ser (min) çiqas bibe mal jî, serê (yekî) tê here jî


ne sakala minnet ne bıyığa

dixwim nan û avê hilnaynim mineta mala bavê (kesê ku mineta xelkê nake ser xwe)


ne sularda?

Kovaladığınız iş ne sularda?

Ew kare ku hûn li pey bûn, di çi halî de ye?


ne söylüyorsun?

a niha tu çi dibêjî?, nika hişê te li serê te ye?


ne var ki

Ne varki senin bu dediklerini kabul etmem imkansız.

Lê bele ez nikarim van gotinê te qebûl bikim.


ne var ne yok

çi heye çi tune? (ji bo pirskirina hal û wextê yekî)

Ne var ne yok hepsini yükleyin.


ne yapıp yapıp

Seni ne yapıp yapıp memlekete göndereceğim.

Ez çi bikim bikim ez dê te bişînim memleket.


ne yazık ki

cihê daxê ye, çi heyf û mixabin ku, heyfa (min) li wê heyfê, bedbextane ku


ne çiçektir, biliriz

me hêka (yekî) deqandiye, me sihêtiya (yekî) kiriye


ne şeytanı gör ne kulluvahı oku

ne li mezelan razê ne jî xewnên giran bibîne,ne şeytan bibîne ne jî lenet lê bîne,ne dixwim savarê ne diçim hewarê, ne raze li erdê kaş ne jî bibîne xewnên şaş, ne bigere li derê kaş ne bibîne xewnên fahş, ne li gelîyê kûr razê ne bibîne xewnên xerab, ne bixwe gilyazan ne bide hevrazan


nefes alıp vermek

bâtına xwe dan û stendin, bêhna xwe girtin û berdan


nefes nefese kalmak

bêhnepişk bi ber (yekî) ketin, bêhnepişk pê ketin, helkehelk bi ber (yekî) ketin, helkehelk pê ketin, hil hil li ser yêkî ketin


nefsine hakim olmak

bi nefsa xwe karin, nefsa xwe bi xwe ragirtin, bi nefsa xwe sekinîn, karîbûna bi nefsa xwe, bi xwe karîbûn, ji nefsa xwe re serdest bûn


neler de neler, maydanozlu köfteler

çi heye çi tune, hûnê ji xwe re ecêbmayî bimînin


nerede kaldı ki

Kendisi bilmez, nerede kaldı ki başkasına öğretsin.

Ew bi xwe nizane, ku de îcar hînî wê bike.


nesi var nesi yok

çiyê (wî) hebû, çiyê (wî) tune bû (serweta yekî tev)


neye uğradığını bilememek

yek) nizanibû ku çi hate serê (wî) , ji xwe re heyiri man


neşesi yerinde olmak

besta (yekî) li cih bûn, kêfa () li cih bûn


niyeti bozuk olmak

niyeta (yekî) xerab bûn, fikra (yekî) xerab bûn


noktası noktasına

ji hû heta mû(bêkêmasî, saxek, bêkhemanî)


nuh der peygamber demez

ji kirt û nîva xwe nehatin xwarê, dibêje Nuh nabêjê nebî


nur yüzlü

(yekî) nûr ji rûçikê (wî) dihate xwarê, (yekî) nûr ji rûyê (wî) dihate xwarê, (yekî) cira (wî) xweşik bû


nüfuzu altında tutmak

di bin bandora xwe de hîştin, kirin bin meyeta xwe


o duvar senin, bu duvar benim

Guhartoyeke o duvar senin bu duvar benim.


o kapı senin bu kapı benim

karê (yekî) ger e, ha li vir e ha li wir e saat di wê saetê de, tafilê


o taraflı olmamak

xwe li (wî) alî nekirin xweyî, guhdarî lê nekirin


o tarakta bezi olmamak

tiştekî (yekî) te de tune bûn, jê êrî û bêrî bûn


o yolun yolcusu

îşê xwe dewam kirin (ji bo kesê ku kare ne li rê dike)

rewiyê wê riyê ye, çûndox e (ji bo kesê ku li ber mirinê ye)


o zamandan beri

ji wê hingê ve, ji wê gave ve, ji wê çaxê ve, ji wî zemanî ve


ocağına incir dikmek

mala (yekî) xera kirin, mala (yekî) kambax kirin


ok gibi fırlamak

ji hindav de rabûn, gotin şirp û baz dan


ok meydanında buhurdan yakmak

radibe vê dêşa xanî bi vî (agirî) germ dike


ok yaydan çıkmak

tîr ji kevan pekîn, tûka mirov tû bike erdê êdî nakeve devê mirov, êdî bûye çûye, gotin ji devê (yekî) derketin


okka her yerde dörtyüz dirhem

tu bi ku de biavêjî weqî çar tuxt e, weqî li her derê çar tuxt e


okkanın altına gitmek

zerar jê dîtin, ziyan jê dîtin, ketin çamûrê jê derneketin


oluk gibi akmak

weka bilbilka misîn avêtin, weka çiranekê hatin xwarê, weka çirikê herikîn, mîna devê çiranekê hatin xwarê

Oluk gibi kan aktı.


olur şey değil

Olur şey değil, bir dakika durmuyor.


on para etmez

nekirin bi pênc pereyan, nekirin bi deh pereyan, nekirin bi pênc qurişan

Aldığı ev beş para etmiyor.


on paraya on takla atar

penc qurişan bidiyê heft neqilan kumê xwe hildiavêje


on parmağında on kara

navno (kesê ku nav û nûçikan li xelkê datîne


on parmağında on marifet

dest û pêçiyên (yekî) zîv û zêr dibirin, destbiemel


ona göre hava hoş

jê re xêr xeber, ne xema (wî) ye, jê re qet, jê re hîç, xema (wî) ne tu kes e


ona laf anlatmak deveye hendek atlatmaktan daha zor

de were vî nîrî hilgire ser vî milî, de were vî kerî ji vê avê derbas bike


onurunu ayaklar altına almak

rûmeta (yekî) şikandin, şerefa (yekî) şikandin, (yek) pîs kirin, pêlî (yekî) kirin


orası senin, burası benim dolaşmak

ha li vir û ha li wir gerin, pê nehatin binê (yekî), sekin pê neketin


ortada fol yok yumurta yok

hesp tune tu radibî afiran çêdikî, hesp tune afiran çêdike


ortak gemisi yürümüş, elti gemisi yürümemiş

hêwiyê malkirê jintiyê malbirê, hewî malê dike jintî malê dibe


ortaya bir balgam atmak

weka şeytan xwe kirin rastê, weka şeytan hatin rastê (ji bo xerakirina rewşê)


otu çek köküne bak

giya li ser koka xwe hêşîn dibe, her kes li koka xwe diçe


oy birliği ile

(oy birliğiyle) bi yekîtiya dengan, bi yekîtiya rayan, bi yekdengî, bi tevahiya dengan


pabucu büyüğe okutmak

here ba civata mezinan rûne (bi henekî, ji bo kesê hirhop û hov tê gotin)


pabucu dama atılmak

sola (yekî) di taqê re hatin avêtin, ji ber çavan ketin, çûn ber tirê dehşikan


pabucuna kum dolmak

av çûn binê (yekî), av çûn bin qûna (yekî)


pabucunu ters giydirmek

sol ters kirin piyê (yekî), sola (yekî) ters kirin piyê (yekî)


pabuç kadar dili olmak

hebûn helebiyek zimainê (yekî), zimanê (yekî) dirêj bûn

zimandirêj bûn, zimanê (yekî) bi qasî terikê kerê dirêj bûn


pahalıya mal olmak

biha li ser (yekî) rûniştin, biha zêde girtin


pamuk ipliğine bağlı olmak

bi tayekî xav bi hev girêdayî bûn, (tiştek) bi pife bi hev ve bûn


pamuk ipliğiyle bağlamak

(tiştek) bi pifê bi hev ve danîn, bi tayekî xav bi hev ve girê dan


papaz her gün pilav yemez

diya mirov her tim kuran nayne, her gav diya mirov kur nayne carinan qîz jî tine


papaza kızıp oruç bozmak

rabûn bi xwe ketin, bi kerê nikaribûn baz dan kurtan


papağan gibi ezberlemek

ezbere kirin (bêyî ku maneya wan zanibe)


para babası

bavê pereyan, kûpê pereyan, kûpê zêran e


para dediğin nedir ki elin kiridir

mal qirêja destan e, malê dinyayê qirêja destan e


para değer yitirmek

pere qîmetê xwe winda kirin, pere bûn xwelî


para ile değil sıra ile

dinya bi dorê ye ne bi zorê, dinya bi dor e (qey) ne bi zor e


parasını sokağa atmak

pereye xwe avêtin kuçeyê, qey (te) pere li ser sergo berhev kiriye?


paraya para dememek

ew qas jê re hatin negotin ê (qaîlnebûna bi pereyê ku qezenc dike)

pere û xwelî li balê yek bûn, rêtin (pir zêde pere xerc kirin)


paraya pul dememek

ji pereyan re negotin pere bûn (qaîlnebûna bi pereyê ku qezenc dike)


parayı araya değil, paraya vermeli

pereye xwe beredayî meavêjin, pereyê xwe çirtovirto nekin


parmaklarını birlikte yemek

tiliya xwe pê re xwarin, pêçîka xwe pê re xwarin