parmağını bile kıpırdatmamak

pêçîka xwe pê nekirin, destê xwe pê nekirin


parsayı başkası toplamak

piştgirêdayî kirin piştvekirî xwarin, kedkiro hedkiro ji mala Qasê re


parça parça etmek

parçeparçe kirin, kerker kirin, parîparî kirin, piçikpiçik kirin, kirin piç û parî, letelete kirin, hûrhûr kirin, pirtîpirtî kirin


parça parça olmak

parçeparçe bûn, kerker bûn, parîparî bûn, piçikpiçik bûn, letelete bûn, hûrhûr bûn, pirtîpirtî bûn


pasaportunu eline vermek

celbê (yekî) tije kirin, ji kar derxistin


paskal yumurtası gibi

xwe ji adet derxistin (ji bo kesa ku zêde dermanên sor di rûyê xwe dide)


patentinin altına almak

(yek) kirin bin serweriya xwe, (yek) kirin bin fermandariya xwe


payına düşeni almak

behra xwe birin, ji bênderê para xwe birin


pazar yerine dönmek

(cihek) bûn wekî bazarê pazen caw, pazen, fazên (cure cawek e)


paçasını çekecek hali olmamak

nikarin cilika xwe ji avê derxistin, hal tê de tune ku cilika xwe ji avê derxe


paçasından tutup atmak

bi çengurê (yekî) girtin avêtin, bi çepilê (yekî) girtin avêtin


paşa gibi yaşamak

wekî axa û began dewrana xwe derbas kirin, wekî axayan bûn (ji bo kesê ku di hebûn û rihetiyê de dijî)


pençesinin altına almak

xistin nav lepên xwe, kirin nav pencikên xwe, binpençe kirin


perşembenin gelişi çarşambadan bellidir

şevareş ji êvarê diyar e, şeva tarî ji êvar de kifş e, xweşbûna rojê ji serê sibehê ve diyar e, roja xweş ji hingûra êvarê diyar e, elametê baranê ba ye ya mirinê ta ye


pes perdeden konuşmak

bi dengê nizm peyîvîn, bi pistîn axaftin, bi dengekî nermenerm qise kirin


pilav yiyen kaşığını yanında taşır

ê ku hespan xweyî bike gere afiran jî çêke


pilavdan dönenin kaşığı kırılsın

ê ku poşman bibe bila laçeka (merximeya) jina wî li serê wî be, ê ku poşman bibe kemika jina wî li serê wî be


pılı pırtı

kerûper, pirtpal, kelmel, teftal, kirtmirt, potpertal (tekberê kevn)

kerûper kelmel, hûrmûr (di cihê tekber û eşya de)


pılıyı pırtıyı toplamak

kerûper dan hev, kelmel dan hev, hûrmûr dan hev, teftalên xwe dan hev


pır pır etmek

kirin pirîn, pirepir kirin, pirpir kirin


pire için yorgan yakmak

ji kêçê xeyîdin rabûn lihêfa xwe şewitandin, ji mêşê hilanîn û dan navê


pireye kızıp yorgan yakmak

ji kêçê xeyîdin rabûn lihêfa xwe şewitandin,ji mêşê hilanîn û dan navê


pireyi deve yapmak

mû(ye)kî dike hû(ye)kî, kêç kirin deve, nîskê dike gîsk,


pireyi gözünde vurmak

li kurmoriyê xistin, li kuriya derziyê xistin (ji bo nîşangiriyê)


pıt pıt atmak

tepetep jê çûn, tirkîn jê çûn, kirin tepînî, pitpitîn (ji ber heyecan û tirsê hilavêtina dil)


pişmiş aşa su katmak

tiştê ne di ser de, weka girara av di berda


rahat bizi yıkamayana kadar rahat etmezdi

heta ku em neşûştina dilê wê rihet nedibû


rahat döşeği

Adamcağız evinde, rahat döşeğinde.

Öldü camêr li mala xwe, di nav cih û nivînên xwe de mir.


rahat yüzü görmemek

Yıllardır bu topraklar saban yüzü görmemiş.

dilekî rihet nedîtin, oxweşiyek ji xwe nedîtin, xweşiyek ji xwe nedîtin


rahmet olsun canına

rehma Xwedê lê be, Xwedê rehma xwe lê bike


rap rap etmek

tepetep kirin, reperep kirin, kirin reperep


ruhu bile duymamak

ruhê (yekî) pê nehisîn, pê nehisîn, haya (yekî) jê çênebûn


ruhu şad olsun!

bi rihma Xwedê şad be!, ruhê (wî) şad be!


ruhunu teslim etmek

can jê cûn, can dan, can jê kişîn, can spartin Xwedê, canê xwe spartin rehma Xwedê, canê xwe teslîm kirin, giyanê xwe dan, temam bûn, teslîm bûn, teslimî rihma xwedê bûn, çûn rihma Xwedê


rüzgar ekip fırtına biçmek

ba çandin bahoz çinîn, (yek) lêlê kirin lolo jê re hatin


rüzgar gelecek delikleri tıkamak

qulên ku tê de ba hatin xitimandin, qula ku ba tê de tê lepek herî lê xistin


saat on bir buçuğu çalmak

emrmarde bûn, emrê xwe xwarin (kesê ku êdî pîr û kal bûye)


saati saatine uymamak

saeta (yekî) li saetê nenihêrtin, deqe û saetên (yekî) li hev nenihêrtin, deqe û saniyê (yekî) hev negirtin, pêlê (yekî) li hev nenihêrtin, sibeh û êvara (yekî) li hev nenihêrtin


sabah ola hayır ola

her sibehekî xêrek pê re ye, her rojek xêrek pê re ye, ostenecar razê weka her gav Xwedê yek e dergeh hezar


sabreden derviş muradına ermiş

xweyê sebrê milûkê Misrê ye, sima xwe nefirine mala Xwedê bi sebrê ava bûye


sadakaya muhtaç olmak

şîvmirî lê çûn


saka beygiri gibi

pê nehatin binê (yekî) gerin, sekn jê re tune bûn


sakal tıraş etmek

rî kur kirin, rî traş kirin, rî çêkirin, rî hildan


sakal traşı olmak

riyê xwe kur kirin, riyê xwe çêkirin, riyê xwe hildan


sakalı değirmende ağartmak

riyê xwe li aşê spî kirin, riyê xwe di aşê Mîrzo de spî kirin, riyê xwe li ber tavê spî kirin


salına salına gitmek

xwe li vî alî li wî alî quraftin, meş bi meş çûn


sana vereyim bir öğüt kendi ununu kendin öğüt


sandıktaki sırtında, ambardaki karnında

Guhartoyeke sandıktaki sırtında ambardaki karnında.


sarımsak yemedim ki ağzım koksun

min sîr nexwarine ku bêhn ji min bê, ez li mezelan ranezame ku xewnan bibînim, ne ez li mezelan razame ne ku ez xewnan bibînim, ez li erdê kaş ranazêm ku xewnên şaş bibînim, ne li gelîyê kûr radizêm ne jî dibînim xewnên xerab


sarımsağı gelin etmişler de kırk gün kokusu çıkmamış


sarmaş dolaş olmak

dest di stûyê hev de bûn, milê wan di hev de bûn, herîstin


satılık ziftin olsun, selanikten kel gelir


sayısını Allah bilir

Xwedê êdî pê zanibe bê çiqas e (hingî pir e kes nikare bijimêre)


saç sakal ağartmak

porê xwe di ber (karekî) de spî kirin, por di ber de spî kirin


saç sakala karışmış

por û riyê wî kişiyaye, por û riyhe (yekî) hatin


saç saça baş başa

gijika hev kişandin, rakirin por û gijika hev, hev kur û kemî kirin


saçı başı ağarmak

mûyê canê (yekî) spî bûn, porê serê (yekî) spî bûn, pîr û kal bûn


saçı topuklarını dövmek

porê (yekê) hatin pehniya (wê), porê (yekê) hatin li qorikê ketin


saçı uzun aklı kısa

a pordirêja dînik, porê wan î dirêj e aqilê wan î kin e


saçın ak mı kara mı önüne düşünce görürsün


saçına ak düşmek

defe spî ketin porê (yekî), defe spî avêtin porê (yekî)


saçına başına bakmadan

li porê xwe yê spî nanêrî, ji porê xwe yê spî şerm nakî, tu li telê xwe nanêrî


saçını başını yolmak

por û gijika (yekî) hilkirin, porê serê (yekî) piçirandin, (yek) kur û kemî kirin

porê xwe piçirandin, porê xwe kaş kirin, xwe kur kirin, xwe kûr û kêm kirin


saçını süpürge etmek

xwe di ber () de pûç kirin, xwe di ber () de edem kirin, di ber (yekî) de porê xwe yê reş kirin hirî, por kirin hirî


saçlı sakallı adam

mêrê birî û simbêl, simbêl li ber pozê (te) ye


saçma sapan konuşmak

gotinên fişarde kirin, tewşomewşo xeber dan


sağ elin verdiğini sol elin göremesin

Binêre sağ elinin verdiğini sol elin duymasın.


sağ elinin verdiğini sol elin duymasın

te bi vî destî da bila destê din pê nehise, tiştê ku we bi destê rastê da bila yê çepê nebîne


sağ eliyle sol kulağını göstermek

cihê ku riya rihet heye diçe ya zehmet dide ber xwe


sağ gözünü sol gözünden sakınmak

Guhartoyeke sağ gözünü sol gözünden kıskanmak.


sağa sola bakmadan

li der û dora xwe nenihêrtin, li ber pozê xwe nenihêrtin


sağı solu olmamak

ta û bayê yekî nediyar bûn, bext jê re tune bûn, elêş û felêşa yekî nebûn, êş û fêşa wî tune bûn; kesê ku tevgerên wî ji berê de nayê texmînkirin


sağlam ayakkabı değil

qeys û qab jê re tune, wirde wede ye, ne bi keys e, ne mezbût e


sağlı sollu

li milê çep û rastê, li aliyê çep û rastê

Sağlı sollu evler.

Sağlı sollu iki tokat patlattı.

Sağlı sollu evler.


sebep olan sebepsiz kalsın

mala sebeban xera bibe, yeka (wî) nebe dudu


sefer tası gibi

xaniyê ku di her qatekê de odeyeke wê heye


seksen kapının ipini çekmek

pêncî derî vekirin, li pêncî cihan gerin


sel gibi akmak

wekî lehiyê jê kişin, mîna lehiyê jê çûn (ji bo herîkîna şileyan)

weka xwelî kişîn, wekî xweliyê hatin (ji bo boşahiya mirovan)


sel gider kum kalır

lehî diçe qirş û qal dimîne, pişta xwe pê girê nedan


sel ile gelen yel ile gider

bi bayê hatiye bi baranê diçe, ji hayê de hatiye wê di hayê de here jî


sel seli götürmek

lehî [[lehî birin, lehî kevir bi xwe re birin


selâm para, kelâm para

silav li qewetê ye, her tişt bi pereyan e


selâm verdik borçlu çıktık

me silav dayê em poşman bûn, me erzîhal li xwe da


selâmı sabahı kesmek

xwe jê kirin, werîsê xwe jê hilçinandin, silava (wan) ji hev re tune bûn

Bizimle selamını sabahını kesti.


sen ağa ben ağa koyunları kim sağa?

ez kor tu kor icar wê kî here jor?, tu nekî ez nekim îcar wê kî bike?, ez axa tu axa wê kî çêlekan bibe baxan?, ez çîya tu çîya kulîlk ma bê gîya, ez axa tu axa kî pez bibe nav baxa(n), ez mîr û tu mîr kî soqil hemîr


sen dur hele

ji min û te re jî xwedê mezin e, tu sebra Xwedê bike


sen giderken ben biliyordum

Guhartoyeke sen giderken ben geliyordum.


senden nefret ediyorum

Ez ji te nefret dikim Ji te nefret dikim Ji te qet hez nakim (senden hiç hoşlanmıyorum)


senli benli olmak

can cîger bûn, canê [[canê bûn, xweş û bêş bûn


sepet havası çalmak

kaxizê (yekî) tije kirin, ji kar der kirin


sepet karamusal sanmak

tiştê beredayî hesibandin, tiştê bêkêr hesibandin


sepette pamuğu olmamak

tiştek di sere (yekî) de tune bûn, serê (yekî) vala bûn


sere serpe

Boş evde sere serpe dolaşıyorum.


servi boylu

serwîbejn, bejinzirav, serwîqed, bejnserwê


serçeden korkan darı ekmez

gur ji baranê bitirsiya wê ji xwe re kavilek çêkira


ses seda kesilmek

his û pisa (yekî) birîn, deng û benga (yekî) birîn


ses seda çıkmamak

his û pis jê nehatin, dengek jê derneketin, deng û beng jê nehatin, hisa (yekî) nehatin


sesi ayuka çıkmak

dengê (yekî) cihek hilanîn, bi dengê hindû gazî kirin, deng gihîştin perê ezmên, bi dengekî hêlî gazî kirin


sevinci kursağından kalmak

kêfa (yekî) di berda man, kêfa (yekî) di gewriya (yekî) de man, miradê (yekî) di çavê (wî) de man, miradê (yekî) di ber de man


sevincinden ağzı kulaklarına varmak

ji kêfan devên (yekî) neçûn ser hev, ji kêfan devê (yekî) çûn pişt guhê (yekî)


sevinç yaşları dökmek

ji kêfan stêr ji çavê (yekî) avêtin, ji kêfan hêstir barandin, ji kêfan rondikan kirin xwarê


sıcak yüz göstermek

rûyekî xweş nîşanî (yekî) dan, jê re bi kêf bûn (bi kêf pergîniya yekî kirin)


sıcağı sıcağına

germ di germê de, hema di germê de, germegerm (hemen, tafilê)


sıfıra sıfır elde var sıfır

alî vala, alî vala jê derketin, bi destê vala jê derketin


sık boğaz etmek

pêstûrî lê kirin, pê kirin serê, pê dan serê, malix kirin


sıkışık bir şekilde

di ser dili hev de, bi awayekî circireyî


silah altına almak

hildan bin çekan, hildan leşkeriyê, girtin leşkeriyê


sinekten yağ çıkarmak

mûyê xwe bi kesê de ber nedan, li baskê mêşê misikîn, çengê (yekî) tije garis be dendikek jê narije


sınır dışı etmek

dersînorî kirin, sînorderî kirin, dertixûbî kirin, tixûbderî kirin


sınır dışı olmak

dersînorî bûn, sînorderî bûn, dertixûbî bûn, tixûbderî bûn


sinirileri gergin olmak

(yek) li hev ketin, kela (yekî) germ bûn, hêrsrabûyî bûn, lihevketî bûn, lihevqelibandî bûn


sinirleri alt üst olmak

hêrsa (yekî) li hev qelibîn, hêrsa (yekî) li nava hev ketin


sinirleri ayakta olmak

(yek) tevî hev bûn, (yek) lihevketî bûn, (yek) li hev qelibî bûn


sır saklamayı becermemek

bi devê xwe karîn, gotin di devê (yekî) de nesekinîn


sıra kadem basmak

cûmîcelat bûn, birq û birûsk lê xistin, ketin bin heyva ewr


sıra sayı sıfatı

rengdêra jimarîn a rêzîn, rengdêra hejmara rêzdarî


sırını kimseye açıklamamak

razên xwe ji kesî re gilî nekirin, kêleka xwe ya birêx nîşanî hevalê xwe nedan


sırt üstü yatmak

li ser piştê raketin, li ser piştê razan

li ser siya piştê vezelîn (ji bo kesên ku bêyî bixebite jiyaneke rihet derbas dike)


sırtı yere gelmemek

pişta (yekî) dananîn erdê, pişta (yekî) saxlem bûn, pişta (yekî) nehatin danîn


sırtında yumurta küfesi yok ya!

qeys û qab jê re tune ye, jê re xêr xeber e!


sırtından para kazanmak

bi saya sere (yekî) qezenc kirin, bi xêra (yekî) pê ketin


sırtını yere getirmek

pişta (yekî) danîn erdê, (yek) li erdê pîj kirin (di gulaşê de)


sis perdesi aralanmak

esehiya (tiştekî) derketin rastê, beyan bûn


sitetisevir kapıyı çevir

di heftikê nîsanê de bi rê û dirban de meçin


sıçan deliğe sığmamış bir de kuyruğuna kabak bağlamış

rûvi nediçû qulê hijek jî bi dûva xwe ve datanî, rovî nediçû qulê şeltekek strî jî bi dûva xwe datanî, rovî nediçû qulê hijikek jî bi dûvê xwe ve datanî


sıçan deliğine paha biçilmez olmak

ez dew bixwim dew tune be, qul û qawêr jî bi dest neketin


sol tarafından kalkmak

Sen bugün sol tarafından mı kalktın?


soluk almadan dinlemek

tûj bûn lê nihêrtin, gut bûn lê mêze kirin

Soluk almadan izliyordu.


soluk soluğa

bi helehelê, bi helkehelkê, bi bêhnefişkê

Soluk soluğa eve geldi.


soluk soluğa kalmak

helehel pê ketin, bêhnefişk pê ketin, helkehelk pê ketin


son kozunu oynamak

êdî dawiya paşîn bûn, bikaranîna îmkana dawiyê


son nefesini vermek

nefesa paşîn dan, ruh jê çûn, ruh jê kişîn


sonradan gelen devlet devlet değildir

min di ciwaniya xwe de nedît ez çi bikim ji vê dewletê (zengîniyê)


sorumluluğunu yerine getirmek

berpirsiya xwe anîn cih, ji stûyê xwe kirin


soyup soğana çevirmek

rût û repal kirin, tût û rût kirin, rûçikandin

paqij kirin (gava ku diz bikevine cihekî û tiştekî nehêlin)


su gibi akmak

weka av derbas bûn (pir bi lez derbasbûna wext)

weka xwelî hatin (ji bo pereyan), weka av hatin (ji bo xwarin, nan û tiştê wisa)


su gibi aziz ol!

rehma Xwedê li te be!, rehma xwedê li dê û bavê te be, ê wele Xwedê ji te razî be! Xwedê te bihêle, rehma xwedê li te be!, xwedê te bihêle, xwedê ji te razî be


su gibi bilmek

wekî av lê çûn, xweş lê çûn (ji bo xwendina tiştekî ku bêxeletî tê xwendin)


su gibi ezberlemek

serbest bûn jê re, zîna (yekî) jê re hebûn, bi ezbere xweş xwendin


su gibi terlemek

xwêdan dan bûn wekî av, weka ku tu cerek av lê bikî (ji bo pir xwêdandanê)


su götürür yeri olmamak

ew e ku pê bûn, gotin nehatin serê, qisûr jê re tune bûn


su içinde

Bu kitap su için beş yüz bin eder.

Tu biavêjî avê ev pirtûk pênc sed hezar dike.


su içinde kalmak

di xwêdanê de man (ji bo xwêdandana pir)


su testisi su yolunda kırılır

kûzê avê li riya avê dihere, cêrê ku here avê wê bişikê


su uyur düşman uyumaz

av û agir radizê dijmin ranazê, neyarê mirov meşek be li dîwar be gere mirov jê fikareyan bike


sultan ahmette dilenip ayasofyada sadaka vermek

Guhartoyeke sultanahmet'te dilenir ayasofya'da zekat verir.


surat mahkeme duvarı

rûyê (yekî) weka çiyayê ku berf lê bariye, sikûmkirî ye weka çiyayê ku berf lê hatiye, rûyê (yekî) eynî diwarê mehkemeyê ye (ji bo kesê sikûmê wî ne xweş e, mehd û mirûzê wî di hev de ye)

rûyê (yekî) eynî qazox e, rûqazok (şermnekir, fedînekir, bêşerm û heya)


surata bak süngüye davran

mirov hez nake lê binê re (ji bo kesê ku mehde û sikûmê wan kirî ye)


suratı kasap süngeriyle silinmiş

rûyê xwe bi gûyê xwe şûştiye (kesê ku şerm û fediya wî nemaye)


suratından düşen bin parça olmak

mêş ji serê pozê (yekî) de bikeve dibe deh parçe, mehd û mirûze (yekî) ketin hev


sureti haktan görünmek

wekî qencekî Xwedê xuya bûn (ji bo kesên ku dixwazin xwe wekî ku niyetpak be bide nişandan)

ew kesê lê dixebite xwe bide nişandan kuji bo qenciya hinekî din dişixule


suya sabuna dokunmamak

bi hendaze bûn, mirovekî hay ji xwe hebûn


suyu görmeden paçaları sıvamak

Bu ne suyu görmeden paçaları sıvamışsın?

Ev çi ye, tu dûrî avê yî te xwe hildaye.


suyu seli kalmamak

av lê neman, av lê zuwa bûn, piçek av tê de neman (ji bo xwarina biav ku hingî dikele ava wê zuwa dibe)


suyun akıntısına gitmek

li gorî ûsûla dinyayê çûn, li gorî xelkê tevgerîn


suçlu suçunu bilir

sûcdar bi sûcê xwe dizane, xweyê fisê bi xwe dihese


suçu birinin üstüne yıkmak

sûc tê de cemidandin, sûc bi ser (yekî) de tehm dan


suçunu sabit etmek

Söyledik de suç mu işledik?


suçunu örtbas etmek

şop li serê guhastin, şop li serê dan alî


söz anlayan beri gelsin

yekî ku deng diçê bila bi alî min de were


söz bir Allah bir

bi sozê mêrê berê, gotin ji devê mêran dertê, Xwedê yek e qezî yek e


söz konusu olmak

bûn dabaşa axaftinê, li serê axaftin çêbûn, li serê axaftin, li serê xeberdan, dikirandin


söze son vermek

dawî li axaftinê anîn, dawî li gotinên xwe anîn, xeberdana xwe qedandin


sözü ağzına tıkamak

gotin di dev re girtin, gotin di devê (yekî) re girtin, gotin ji berê hilanîn, gotin di dev de hîştin


sözü ağzında bırakmak

gotin ji dev girtin, bi qirmika zimanê (yekî) girtin


sözü ağzında gevelemek

gotin di devê xwe de birin û anîn, gotin di devê xwe de mizmizandin


sözü ağzında kalmak

gotin di dev de man, gotina xwe neqedandin, gotina (yekî) di devê (yekî) de man


sözü sohbeti yerinde

xeberdan û gotinên (yekî) xweş in, xweşsohbet


sözünü balla kestim

(veya kesiyorum) min gotina te (an jî gotina we) bi şekir birî (an jî qut kir)


sözünü geri almak

li sozê xwe poşman bûn, li gotina xwe poşman bûn

poşmanî gotina xwe bûn, poşman bûn ji gotina xwe re


sözünün eri olmak

mêrê xwedî gotina xwe bûn, mêrê xweyî sozê xwe bûn, xweyê gotina xwe bûn, xwediyê peyva xwe bûn, soz û qerarê (yekî) temam bûn


sürüden ayrılan koyunu kurt kapar

kewê ku ji refê xwe biqete xêra wî nîn e (an jî wê bê kuştin), peza tenê xura guran e, peza tenê kefa ber devê gur e


süt dökmüş kedi gibi olmak

bûn wekî pisîka ku şîr rêtiye, bûn mînanî pisinga ku ketiye şîr, wekî pişikê xwe melûsankî kirin, dehf eyibandin (ji bo kesê kuji ber xetayê xwe şerm dike)


sütten ağzı yanan, yoğurdu üfleyerek yer

devê wî ji şîr şewitiye pif dike dew ten, devê wî ji şîr tirsiyaye pif dike dew ten


sütüne havale etmek

hewaleyî şîrê (kesekî) kirin, em û xwedayê xwe û ew û şîrê xwe


tabak gibi

weka tas e, eynî tas e (cihê rast û servckirî)


tabana kuvvet kaçmak

gotin lingo heyrano û baz dan, bi bêhna lingê hesp revîn, gotin ling bavê min ling, gotin lingo ez bi qurbana te bim, gotin meleko pê û bask, gotin sero tu bi qurbana lingan bî, xwe şidandin


tadı damağında kalmak

tehma (tiştekî) di dev de man, tehma (tiştekî) dan devê (yekî)


tadına doyum olmamak

ji tehmê têr nebûn, ji tehm û ekla (tiştekî) têr nebûn


tahtalı köyü boylamak

çûn mezel, kirin mitik, mirin çûn mezelan


talihi yaver gitmek

şansê (yekî) lê hatin, siûda (kesekî) lê xistin


tam adamını bulmak

rastî mirovê xwe hatin, rastî zilamê xwe hatin


tam maaşla takaüt

ji bo kesên ku karê wan hindik lê mehaniya wan pir e tê gotin


tan yeri ağarmak

ziraqê tavê avêtin, serê tavê avêtin, dinya gewr bûn


tasası sana mı düştü?

tu çima xeman dixwî?, çi ji te re ye?, te çi jê ye?


tatlı dil yılanı deliğinden çıkarır

gotina xweş ji qulê dikişine marê reş, gotina xweş bihara dilan e, rê ji dilan naçe dilan


tatlı dil güler yüz

bi xweşikahî, bi gotina xweş û bi rûyê biken


tatlı dilli olmak

devê (yekî) xweş bûn, xweşekî bûn, zimanekî lihû di devê (yekî) de bûn (bi awayê neyînî)


tatlı su frengi

filehê ku ji welatekî Rojhilata Nêzîk e, lê xwe wekî filehên Ewrûpî nîşan dide


tatlı yerinden bırakmak

di cih de hiştin (ji bo karekî ku êdî mirov pê zivêr bûye)


tavan başına çökmek

dinya bi ser de xera bûn, ecêb jê re çêbûn


tavşan boku gibi ne kokar ne bulaşır

ne kara (wî) digihîje meriv ne zerara (wî), ne bi kêrî defê tê ne jî bi kêrî zirnê tê (kesê ku ne xêr û ne jî zerara wî ji kesî re heye)


tavşan dağa küsmüş de dağın haberi olmamış

kergoşk ji çiya xeyîdiye haya çiya jê tune ye, kerguh ji çiyê sû ketiye haya çiyê jê tune, xeyîdî ji tira seyîdî


tavşana kaç, tazıya tut demek

Guhartoyeke tavşana kaç tazıya tut demek.


tavşanın suyunun suyu

ew li ku Mala Evdê Elê li ku, ew li ku ev li ku

qûnê pîrpîrkê wan li ser Pira Batmanê li hev ketiye, pir dûrî hev in


tay tay arabası

girgirok (girgiroka zarokan ku ji bo pê bi ser piyan bikevin)


taçsız kral

kralê bêtac (ew kese ku di warekî de navdar e)


taş attın da kolun mu yoruldu?

qey xwêdana eniya xwe di ber de rêtiye?, ma qey te cot û kolan kirîye?


taş yerinde ağırdır

her topek li dukana xwediyê xwe bi qîmet e


taş yürekl olmak

kevir di dilê (yekî) de bûn, dilkevir bûn, dilhişk bûn


taşı gediğine koymak

gotina (yekî) cih girtin, gotinên bi cih kirin, tam li nav nîşanê xistin


tef çalsan oynayacak

eynî girara gavanan e (ji bo eşyayên lihevketî)


tek kelime etmemek

ne hilimîn ne kilimîn, ne gotin him ne gotin gum


teker meker yuvarlanmak

şihitîn (ji nişka ve windakirina rewşa xwe ya baş)


tekerlek kırıldıktan sonra yol gösteren çok olur

gava bar xwar dibe her kes tê tiştek dibêje


teleme peyniri gibi

eynî pembûyê jendi ye (ji bo jinên topikî û canspî)


temcit pilavı gibi ısıtıp ısıtıp öne sürmek

heft meseleyên hirçê hebûn hema digot çêva min


tencere dibin kara, seninki benden kara

Binêre tencere dibin kara seninki benden kara.


tencere tava herkeste bir hava

mala heft serî, mala heft malxwe (ji bo rewşa ku her kes li gorî xwe tevdigere û ne xwedî yekîtiyekê ne)


tencere yuvarlanmış, kapağını bulmuş

Guhartoyeke tencere yuvarlanmış kapağını bulmuş.


tencerede pişirip kapağında yemek

şikrîma xwe ji halê xwe re anîn (ji bo debarê)


tenvirat tanzifat vergisi

baca ronîdarkirin û paqij kirinê tenya ziwîw, kurmikê pehn, tenya


tepe tepe kullanmak

bi pihînan rabûn sere (j i bo eşyayê saxlem)


tepesi aşağıya gitmek

keleka (yekî) derbejêr bûn, feleka (yekî) çep gerîn


tepesinden kaynar su dökmek

cêrek ava sar bi nava serê (yekî) de kirin , weka beroşek ava kelandî bi canê (yekî) de hatin xwarê, ava sar bi çokên (yekî) de hatin xwarê, ava sar bi çokên (yekî) de hatin xwarê, cêrek ava sar bi ser (yekî) de kirin, wekî beroşek ava kelandî bi canê (yekî) de hatin xwarê


tereyağından kıl çeker gibi

Tere yağından kıl çeker gibi bu işten kurtuldu.

Wekî tu mûyekî ji nava mast bikişînî ji vî karî xelas bû.


ters pers olmak

di xwe de qusikîn, di xwe de şeqizîn, di xwe de şermî bûn


ters yüz geri dönmek

berepaş hatin, li paşpê fetilîn, bi paş ve vegerîn


terzi kendi söküğünü dikemez

terzî tazî ne, goşkar pêxwas in (ji bo kesên ku ji bo kirina karên xwe sersar in)


testi kırılsa da kulpu elde kalır

wekî çengek av ku ji behrê here, çengek av e ji behre diçe


tezkeresini eline vermek

tezkereyê (yekî) tije kirin (dawî li karê yekî anîn)


teşkilâtı esasiye kanunu

qanûna bingehîn, makeqanûn, qanûnê esasî


tıka basa doldurmak

repisandin, dewisandin, pizpizandin, pîpikandin, hiciqandin


tıkırını yoluna koymak

rewşa debara xwe bi keys kirin, karê xwe kirin rê


tilki tilkiliğini anlatıncaya kadar post elden gider

heta hevîrê xwe helatî kir hevalan jî şikevayî pê ve danî


tilkinin dönüp dolaşıp geleceği yer kürkçü dükkanıdır

lingê pêxas li ber deriyê soldirû ye, cêrê ku here avê wê bişikê, pêçiya ku bikeve qulan wê mar pê vede


tıpış tıpış yürümek

çûn ne bi xêra xwe, tu yê herî û herî jî, wekî birayê biçûk çûn (bê dilê xwe çûna cihekî an jî qetînajê)


tırnak içine almak

xistin nav dunikê, kirin nav dunikê, kirin (an jî xistin) nav dunikan


tığ gibi

şipil, sicihî, şidandî, kîp (ji bo kesê lewaz lê şidandî)


tok acın halinden anlamaz

haya têran ji birçiyan nîn e, zikê têr hay ji yê birçî tune


top gibi gürlemek

humîn jê çûn, şîrqîn jê çûn, wekî topê kirin gumîn, kirin humîn (ji bo deng û axaftinê)


toprağı bol olsun

gora (yekî) fireh be, Xwedê rehma xwe lê bike, Xwedê ef û mexfûret bike


toz duman etmek

mehf kirin, paymal kirin, ji navê rakirin


toz pembe görmek

bihar bi dilê xwe anîn (ji bo çakbînbûna pir zêde)


tozdan dumandan ferman okumamak

Guhartoyeke tozdan dumandan ferman okunmamak.


tozu dumana katmak

toz û dûman berî nava hev dan, toz û dûman rakirin (ji bo zû çûnê)

toz û dûman berî nava hev dan, kirin kafir keratî (cihek ser û binê hev kirin, berî nava hev dan)


turnayı gözünden vurmak

li çavê qulingê xistin (berjewendiyek an jî qazenceke ku nedihate hêvîkirin bi dest xistin)


turpun sıkından seyreği iyidir

çûn û hatin bi şîranî, her tişt bi şîranî


turşu gibi olmak

ji halê xwe de ketin, bûn ji halê Xwedê de ketin (ji bo pir mandîbûnê)


tutunacak dalı olmak

(yek) ku pê ewle bûn tune bûn, (kesê) ku pê bextê xwe bîne tune


tuzla buz etmek

hûroxango kirin, helhelî kirin, helîberhelî kirin, helohûro kirin (ji bo tiştên ku tên şikandin)


tuzla buz olmak

helohûro bûn, hûroxango bûn, helhelî bûn (ji bo tiştên mîna camê)


tüyleri diken diken olmak

Tüylerim diken diken oldu.

canê (yekî) bijû dan, pirçûlaskî bûn, muçirkî bûn, pirçûk dan (ji ber tirs û sermayê)

mûyê (yekî) bûn mîna şûjinan, mûyê canê (yekî) çik bûn, mûyê () gizir bûn, pirçûk (yek) hilanîn, mû li canê (yekî) bûn şûjin, mûyê canê (yekî) gijgijîn, li (yekî) ecêb çêbûn


ucu bucağı olmamak

ne serî bûn ne binî bûn, ne serî hebûn ne jî binî

O ucu bucağı olmayan ovalar.

Ew deştên ku ne serî û ne jî bind wan hene.


ucu ortası belli olmamak

(iş için) ne serî ye ne binî ye (ji bo karê ku zehf e)


ucunda ölüm bulunmak

Ne yapalım ucunda ölüm yok ya!


ucuz alan, pahalı alır

erzan kirî heban çirî, erzan kiro, himban diro


ucuzdur vardır illeti, pahalıdır vardır hikmeti


ummadığın taş baş yarar

kevirê ku mirov jê hêvî nake jixwe ew serê mirov dişkêne


un ufak etmek

hûroxango kirin, hûrhêra kirin, helhelî kirin, kirin piç û parî

kirin xirxirk (ji bo şikandina hestî û tiştên wisa)


un ufak olmak

bûn xirxirk (jibo şikestina hestî û tiştên wisa hişk)


utancından yere geçmek

erd qelişîn pê de çûn, ji şerman rûyê (yekî) nedan, rûyê (yekî) çûn erdê

Utancımdan yere geçtim.


utangaçlık erkeğe hayasızlık kadına yakışmaz


uyku gözünden akmak

çavê (yekî) ji xewan venebûn, ji xewan ketin


uyku gözüne girmemek

xew neketin çavan, xew neketin çavên (yekî)


uyku sersemi olmak

bêhişî xewê bûn, tatî xewê bûn, gêjî xewê bûn


uzun boylu

bejnbilind, bejndirêj, bibejn û bal, qamdirêj


uçan kuşa borcu olmak

deynê çivîka çolê tenê lê tune bûn (di bin deynan de man)


uçan kuştan medet ummak

ji herkesî hêvî kirin (serî lêdana her riyê ji bo xelasiya ji destengiyê)


uçkuruna gevşek olmak

ji doxîna xwe re sist bûn, derpê di nav pê de bûn, doxîna (yekî) di nav est û piyên (wî) de bûn


uçkuruna sağlam olmak

ji doxîna xwe re mezbût bûn, derpê li ser dil şidandî bûn


uçuşa yasak bölge

herêma nefirine, herêma ji firînê re qedexekirî


varlık içinde yaşamak

di nav hebûnê de jiyîn, di nav hebûnê de mezin bûn


ver yansın etmek

bi navê ketin, (bi awayekî xedar) ser û binê hev kirin


vur patlasın, çal oynasın

ji usûlê derxistin, ji adet derxistin (ji bo kêf û zewqê)


vurucu güç

yekîneya nîşangir (di saziyeke şarwer de)


vücudunu ortadan kaldırmak

ji navê rakirin, serê (yekî) li tehtekî xistin, serê (yekî) di av re kirin, kuştin


ya bu deveyi gütmeli ya bu diyardan gitmeli


ya deve deveci ya deve üstündeki hacı

hostenecar razê wekî her car Xwedê yek e dergeh hezar


ya devlet başa ya kuzgun leşe

ya têrek mewij ya kelemekî tûj, ya em dê bidin ya em dê bistînin


ya herrü ya merrü

dan navê, ya hero ya mero, an hero an mero


yabancı gibi durmak

mîna biyanan sekinîn, wekî xerîban sekinîn, jê fikare kirin


yaka bir tarafta, paça bir tarafta

Binêre yaka bir tarafta paça bir tarafta.


yakayı ele vermek

bi zimanê xwe xwe dan dest, bi zimanê xwe li xwe şahidî dan


yalancı pehlivan

kesê ku xwe di ber tiştan re dike û dawiyê pêk nayne


yalancının evi yanmış, kimse inanmamış

agir bi mala virekan ketiye kesî bawer nekiriye, mala virekan xera bûye kesî bawer nekiriye


yalancının mumu yatsıya kadar yanar

vir sêwî ye, berî bi ku de kirine çûye, lê dawiya wê bihost û çar tilî ye, dawiya virê tune, dûvika derewan kurt e


yalaz yalaz yanmak

Vücudu yalaz yalaz yanıyordu.


yan gelip yatmak

xwe avêtin ser siya piştê, pê avêtin ser pê, li ser siya piştê raketin, li ser piştê ramedîn


yanağından kan damlamak

reng û rûyê (yekî) xweş bûn, rûyê (yekî) sor û gizrî kirin, tu fîtikê lêxi wê xwîn ji rûyê (wî) biavêje


yangına körükle gitmek

(yek) bûn darikê nav tirafê (hin kesan li hev sor kirin)


yanına salâvatla varılır

bi temenan çûn balê (ji bo kesên kuşpene, qure

bi xweşkî çûn balê (ji bo kesên ku hêrsa wan rabûye)


yanında saf tutmak

ji alî (yekî) kirin, avêtin pişta (yekî)


yaptıklarını itiraf etmek

li xwe mikur hatin, anîn ser xwe, li xwe danîn


yaptığı hayır ürküttüğü kurbağaya değmemek

xerabiya (yekî) ji qenciya (yekî) bêhtir bûn, zirara (yekî) ji kara (yekî) bêhtir bûn


yarası olan gocunur

ê ku derdê wî hebe xwe ditîzikîne, ez ne diz im ne dilerizim


yaraya merhem olmak

ji derde (yekî) re bûn derman, derdê (yekî) derman kirin


yaraya tuz biber ekmek

hey car derdê (yekî) giran kirin, wekî ku (yek) agir berde barûdê


yardım elini uzatmak

destê alîkariyê dirêjî (yekî) kirin, destê xwe dirêjî (yekî) kirin


yarı açık cezaevi

girtîgeha nîvekirî (girtîgeha ku ji hundir ve bêparêz, lêji der ve li dijî revê bi astengan hatiye parastin)


yarım elma gönül alma

sihor û bi lîtira xwe, riya hev zanebûn ne ji pirî û hindild ye


yarım elmanın yarısı o, yarısı bu

wekî ji hêkekê bin, dibê qey te sêv di nav de kiriye du cî


yarından tezi yok

ji sibehê pêştir nîn e, bi derengî nexistin, bi lez û bez


yazı tura atmak

şil û ziwa avêtin, şêr û xet avêtin, tîr û pişk avêtin, vijag kişandin


yağ bal olsun

cihekî we pê neêşe, noşîcan be, efiyet û şîfa be


yağlı ballı olmak

nava wan canêcanê bûn, nava wan xweş û bêş bûn


yağmur olsa kimsenin tarlasına düşmez

bibe baran erdê şil nake, bibe baran bi ser me de nayê, destê (wî) tije garis be nahêle teneyek jê birije, destê (wî) tije garis be dendikek jê de narije


yağmurdan kaçarken doluya tutulmak

ji ber şirikê çûn ber mezîlê, ji ber dilopê çûn ber şirikê, ji ber baranê revîn çûn ber tiriyê, ji ber baranê revîn xwe dan ber çirikê, ji agir revîn ketin alavê, ji ber baranê revîn bi ber çortanê ketin, ji ber bayê çûn ber barovê (an jî bagerê)


yaş tahtaya basmak

piyên xwe bi hendaze neavêtin, bi serseritiyan çûn (tiştekî)


yaş yetmiş iş bitmiş

êdî mirin gazî wan dike (ji bo kesê pir pîr û kal e, tê gotin)


yaşı topraktan sayılası

emrê (wî) kin be, qet ji cih ranebe, emrê wî kin î kurt be


yaşını içine akıtmak

stêrkên (an jî girina) xwe berî nava xwe dan


yediği naneye bak

qeda li (yekî) bikeve, lanet li (yekî) bibare


yediği önünde, yemediği ardında

ketiye nava kundor û zebeşan nizane kîjanê bişkêne, di nava hebûnê de bûn


yemeden içmeden lafımı gidip yetiştirmiş

hema pê re pere gotinên min çûye gihandiyê


yemin billah etmek

hişk sond xwarin, li sondan vebûn, ahd û wehd kirin


yemin etsem başım ağrımaz

anıya me ji ba Xwedê ve bilind e, ez ji sonde re sekinî me


yenene içilene bakılmamak

li ber çavê (yekî) nehatin, eniya xwe jê re neqermiçandin


yenilir yutulur gibi değil

tehma (tiştekî) giran bûn, neçûn xwarê (ji bo xwarina ku êdî nayê xwarin)

ne bi kuştinê tê, ne bi hiştinê tê (ji bo kesên ku mirov nikare çax pê bixe)

mirov xwezî nake lê binêre, mirov naxwaze lê binêre

nehatin xwarin, tê de neçûn (ji bo gotinên ne baş)


yer yarılıp içine girmek

erd qelişîn û pê de çûn, erd qelişîn û tê re çûn (ji bo windabûna tiştekî û ji ber şermkirina ji çêbûna tiştekî ne baş)

bi erdê de çûn, erd qelişîn û tê re çûn (ji bo tiştekî ku winda dibe lê mirov nizane ku çi pê bûye)


yere bakan yürek yakan

di hundir de ye ne ji derve ye, nermika kayê deng jê nayê


yeri göğü ben yarattım demek

gotin dinya min çêkiriye, şûr simbêlê (yekî) nebirîn


yeri göğü tırmalamak

tebatî nehatin (yekî), tebatî ji (yekî) neketin (ji ber êş û janê)


yerin dibine geçmek

erd qelişîn û pê de çûn, ketin binê erdê, bi binerde ketin (ji bo şermkirin û çêbûna tiştekî ne baş)

bi erdê de çûn, cûm û celat bûn, bûn heyva bin ewr,heyva bin ewr bûn (ji bo tiştekî ku winda dibe û mirov nizane ku çi pê bûye)


yerin kulağı var

dar û devî biguh in, devî bi guh in, guhê dar û deviyan heye


yerinde su çıkmak

hêka (yekî) hatin, li ser qula kurmoriyan rûniştin


yerinde yeller esmek

Değirmenin yerinde yeller esiyor.


yerini yurdunu terk etmek

dev ji cih û ware xwe berdan, ji ser av û axa xwe rabûn, av û aqara xwe di cih de hîştin, terkî welat bûn


yerle bir etmek

(tiştek) û erd kirin yek, bi erdê re dûz kirin

wêran kirin, tar û mar kirin, xera kirin, ruxandin, hilşandin, hilweşandin, herîfandin, xapur kirin


yerle gök bir olsa

erd û esman li me bê hev jî, erd û esman li me bibe yek jî


yemen ellerinde veysel karani

kesê ku li derekeyên dûr û biyan pir dimînin


yıl on iki ay

salik dozdeh meh, sal dozdeh meh, salewext


yılan gibi sokmak

wekî dûpişkê bi binê piyên mirov vedan (û pûrta serî weşandin)


yılan hikayesine dönmek

bûn çîroka quling, bûn çîranok, bûn çîrvanok (ji bo dûvdirêjbûna gelemşeyekê ku hel nabe tê gotin)


yılanın kuyruğuna basmak

pêl mala cinan kirin, lana mozeqirtikan derkirin


yıldırımla vurulmuşa dönmek

qurf girtin pişta (yekî), çok lê şikestin


yiyim yeri etmek

cihek li gorî beijewendiya xwe bi kar anîn


yiğidi öldür hakkını yeme

heqê mêran gere miriv winda neke, mêrik mêr e heqê wî winda nekin, mirov bextê mêran naçewitîne (an jî xera nake)


yiğitlerin soyundan olmak

ji pişta mêran (egîdan an jî mêrxasan) bûn


yiğitliğe bok sürmemek

leke anîn ser mêraniyê, leke anîn ser mêrxasiyê


yoktan var etmek

ji ber piyên xwe derxistin, afirandin, çêkirin


yol iz bilmek

rê û rêç zanîn, rê û rêzan zanîn, rê û dirb zanîn

bi pîr û şinûlk bûn (ji bo kesên ku tê de merîfet heye)


yolcu yoluna gerek

mala mitriban bi seknê xera dibe Abbas Ebasko rêwî ye, Ebasko li rê ye, Ebasko ketiye rê


yoluna can vermek

di riya (yekî) de canê xwe dan, di riya (yekî) de serê xwe dan


yuları ele vermek

hefsar dan destê (yekî), ketin bin emrê (yekî)


yumurta kapıya dayanmak

hawar daketin û hê gotin (wext teng bûn, wext neman)


yumurtaya kulp takmak

eybik pîne kirin, jê re rêdan berê, (yek) sing dikute ew cihar diavêjê


yârdan mı geçersin, serden mi?

Guhartoyeke yârdan mı geçersin serden mi.


yüksek ökçeli ayakkabı

sola ku pehniya wê bilind e (an jî sola ku kapoka wê bilind e)

Ayakkabısının ökçesi.


yüksekten uçan alçak düşer

bilind firîn nizm ketin, bilind baz dan nizm ketin


yükte hafif pahada ağır

di teqla xwe de sivik di hêjana xwe de giran, bar sivek e lê qîmeta wî pir e


yüreği ağzına gelmek

dilê (yekî) hatin devê (yekî), ziravê (yekî) di devê (yekî) de bûn, dile (yekî) hatin ber devê (wî)


yüreği cız etmek

kizînî ji dil çûn, janê dan dil, şewt ketin nava dilê (yekî)


yüreği hop etmek

dilê (yekî) tirsîn, dilê (yekî) hilpetikîn, dilê (yekî) kirin tirkîn


yüreği küt etmek

tirkînî ji dile (yekî) çûn, dilê (yekî) gotin tirk


yüreği parça parça olmak

dilê (yekî) peritîn, dile (yekî) li serê parçe parçe bûn, dil li serê peritîn


yüreği yağ bağlamak

bêhna (yekî) derketin, dilê (yekî) ketin cih


yüreğine ateş düşürmek

agir xistin dilê (yekî), agir kirin dilê (yekî)


yüreğine su serpilmek

dilê (yekî) hênik bûn, dilê (yekî) vepesirîn


yüreğine su serpmek

dilê (yekî) hênik kirin, avek li agirê dilê (yekî) kirin


yüreğinin yağları erimek

kul û qotik kirin xwe, derd di dilê (yekî) de şax dan


yüz akı ile çıkmak

bi rûyê spî ji (karekî) derketin, bi serfinazî jê derketin


yüz geri etmek

berepaş fetilîn, li paş pê zivirîn, berepêş hatin


yüz surat davul deris

rûyê (yekî) eynî çermê kerê bûn, rûqazox, rûhişk


yüz verince astar istemek

Sana yüz verince sen de astar istiyorsun.


yüz yüze gelmek

serî serî li hev rast hatin, bi serî li hev qelibîn

hatin hemberî hev, hatin rû hev, hatin pêşberî hev, rûberî hev bûn, rûkalî hev bûn


yüzü gözü açılmak

rûyê (yekî) vebûn, şerma (yekî) şikîn, rişkê (yekî) bûn nûtik, rişkâ (yekî) fetiqîn


yüzü kasap süngeriyle silinmiş

Guhartoyeke yüzü kasap süngeri ile silinmiş.


yüzü yazılı kalmak

dest lê negerîn (ji bo tiştên ku wisa di cih de maye)


yüzünden kan damlamak

tu fîtikê li rûyê (yekî) bixî xwîn jê tê


yüzüne bakmaya kıyamamak

ji xofa Xwedê taqet nekirin li rûyê (yekî) nihêrtin, qêmîş nekirin li rûyê (yekî) nihêrtin (ji bo kesên pir xweşik)


yüzüne bir daha bakmamak

li rûyê (yekî) nenihêrtin, hez nekirin çav pê kirin (ji bo xeydanê)


yüzüne hasret kalmak

Yazın köyde gazetenin yüzüne hasret kaldık.


yüzüne tükürseler yağmur yağıyor sanır

gotin beqê tufî li te be beqê got rûyê min ji ava çem şil nebû îcar ji tûka te şil bibe


yüzünü gözünü açmak

şerma (yekî) şikandin, rûyê wan li hev vekirin (ji bo ciwanan ji aliyê cinsî ve hişyar kirin)


yüzünü yere getirmek

serê (yekî) kirin nav piyên (yekî), sere (yekî) kirin ber (yekî)


yüzünün derisi kalın

rûyê (yekî) eynî çermê kerê ye, rûşûştî, rûqazox


yüzüp yüzüp kuyruğuna gelmek

Yüzüp yüzüp kuyruğuna gelmişiz.


zahmet etmek

renc kirin, tehb dayîn, reht kirin, tehbandin, westandin, zehmetî dîtin, xwe aciz kirin


zan altında bulunmak

di bin gumanê de bûn, di bin şikê de bûn


zapturapt altına almak

dîsîplîn pêk anîn, kirin bin zept û rebtê


zehir gibi

eynî jehr e, eynî zehîr e (ji bo pir tûj û nobûnê)

Biber zehir gibi.

Zehir gibi hava.

wekî jehr e, wekî zehîr e (ji bo pir bikêrî û jêhatîbûnê)

Zehir gibi şoför.

Zehir gibi hafiye.

Kesê pir sirt, ku nahêle kes çavê xwe veke.


zehir zıkkım etmek

helalî heram kirin, kirin helalî heram (yediği)


zemzem kuyusuna işemek

di çaviya kaniyê de ritin, di kaniya gundî de rîtin, di kaniya gundî de mîst, di serê kaniyê de rîtin


zemzemle yıkanmış olmak

gû birayê rêxê ye lê (yek ji yekî) bi avekî, bi du avan şûştîtir e


zerre kadar

Zerre kadar yararı yok.


zerre kadar olsaydı

Zerre kadar aklı olsaydı.


zevale yüz tutmak

ber bi xerabûnê ve çûn, ber bi pelişînê ve çûn, ber bi tunebûnê ve çûn


zevkine mecbur

ji xwe hez dike, kesê ku ji kêf û zewqê qet namîne


zil takıp oynayacak

ji kêfan rabûn govend girtin, ji kêfan tê ku bifire, ji kêfan tê ku bi hewayê bikeve


zil zurna olmak

pir serxweş bûn zimamdar kargêr, bireveber, kesê li ser kar


zırnık bile koklatmamak

piçek jî nedan (yekî), çîkçikî jî nedan (yekî)


zor alıma çarpmak

desteser kirin, mûsadere kirin (bi riya qanûn destdanîna ser mal û milkê yekî)


zurnada peşrev olmaz, ne çıkarsa bahtına

Guhartoyeke zurnada peşrev olmaz ne çıkarsa bahtına.


zurnanın karşışında limon yemek gibi

te ew ji hiş û aqil kir, te hiş ji serê wî bir


zürafa gibi

eynî wekî stûyê leglegê ye, rewtele (ji bo kesê teldirêj)


çalı idi, çırpı idi, evim idi ya, ayı idi, uyu idi, kocam idi ya


çapanoğlunun aptes suyu gibi

eynî avdeşo ye (xurik û vexurikê avdar ku bêtehm û rengê wê jî ne xweş e)


çarşamba karısı gibi

çelepeyî (jina ku kepira porê wê lihevketî ye û kine û mincên wê qirêjokî ne)


çarşı pazar dolaşmak

derketin gera çarşiyê, li çarşî û pazaran gerîn


çat orada çat burada, çat kapı arkasında

Guhartoyeke çat orda çat burada çat kapı ardında.


çatır çatır çatlamak

şiqşiqîn, şeqopîlo bûn (ji bo terikîn û derizîna tiştekî bi awayekî pir zêde)

zuwa teqîn, zuwa gotin û qelişîn, niqeniq ji qirika (yekî) çûn, zuwa behicîn (ji bo dexesiya zêde)

Beni görünce çatır çatır çatladı.


çay kenarında kuyu kazmak

cihê ku maşik lê hebe bi destan rakirin agir


çeki düzen vermek

derdor bi keys kirin, bi rêk û pêk kirin, der û dor dan hev


çekişe çekişe pazarlık

(etmek) bi hişkehişkê pê re bazar kirin, bi hev ve zeliqîn, pê ve zeliqîn


çenesini bıçak açmamak

devê (yekî) ketin hev, qet xeber nedan, qet neaxaftin


çetin ceviz

gûza esûs (ji bo kesî serhişk û esûsekî)


çifte kumrular

Leyla û Mecnûn (ji bo kesên ku pir ji hev hez dikin û ji hev naqetin)


çıkmaz ayın son çarşambası

roja nehşemê (bi awayekî henekî dixwaze aşkere bike ku ew gotin kar nayê cih)


çil yavrusu gibi dağılmak

wekî çûçikê qupikê her yek bi cihekî de revîn


çirkefe taş atmak

(hetek) tev dan, bela wan di xwe dan, devê wan li xwe vekirin (ji bo kesê hetek û çepel tê gotin)


çıtır çıtır etmek

kirin qirçeqirç, kirin kirpekirp, kirin qirpeqirp


çıtır çıtır konuşmak

fesîh fesîh xeber dan, fesîh fesîh axaftin


çivi gibi olmak

dest û piyên (yekî) qefilîn, dest û piyên (yekî) bûn wekî şepe (an jî cemed)


çizmeden yukarı çıkmak

tu nizanî mala dawetê ku der e tu radikî kevçiyê xwe


çiçeği burnunda

Çiçeği burnunda gelin.


çığ gibi büyümek

wekî şepeyê pê de hatin (ji bo bûyerekê ku ji nişka ve biqewime û her here mezin bibe)


çiğ yemedim ki karnım ağrısın

ez li mezelan ranezame ku xewnan bibînim, ne ez li mezelan razame ne ku ez xewnan bibînim, ne li mezelan razame ku heta ez xewnan bibînim


çiğ çiğ yemek

eynî (yekî) kuştin, (yek) di cih de sar kirin, (yek) di cih de xeniqandin (gava yek ji yekî din pir aciz bibe)


çoban aldı bağa gitti, kurt aldı dağa gitti


çoban kulübesinde padişah rüyası görmek

ji cinetê xeber dan, tirê (yekî) li cihê germ hatin


çobanın gönlü olursa tekeden yağ çıkarır

gava ku şivan dil bike dikare ji golvêra nêrî mast çêke


çocuk dünyaya getirmek

zarok anîn dinyayê, zarok anîn, sebî anîn


çocuk gibi sevinmek

wekî zarokan kêf kirin, wekî sebiyan şad bûn


çocukla çocuk, büyükle büyük olmak

bi zarokan re zarok bi mezinan re mezin bûn, bi sebiyan re sebî bi mezinan re mezin bûn


çok sağ olun

Zor spas, sax bî, tu sax bî, tu her hebî


çok teşekkür ederim

gelek sipas dikim, zor spas, gelek sipas


çoluk çocuğa karışmak

zar û zêçên (yekî) çêbûn, bûn xwedî zar û zêçan


çorbada tuzu olmak

piça xwe kirin tiştekî, zehmeta (yekî) tê de hebûn

Ben de sana yardım edeyim, hiç olmasa çorbada biraz tuzumuz da olsun.

Ka ez jî piçek alî te bikim, qet nebe bila piça me jî tê de hebe.


çoğu zarar, azı karar

zêde pê de neçûn, ji usûlê demeketin, her tişt bi usûl çokal zirxê ku di şer de tê lixwekirin


çöp gibi

eynî zilik e (kesê pir zirav û hêjar) ten çelebi zeîfokî, kesê pir hêjar


çözüm yolu

riya çareye, riya çareseriyê, çarerê, rêçare


öfke topuklarına çıkmak

hêrsa (yekî) di ser serê (yekî) de qelaptin


öküz arabası gibi

wekî ku pêlî heka bike (ê ku pir hêdî bi rê de diçe)


öküze boynuzu yük olmaz

karê mirovên mirov ji me meriv re ne bar e


öl dediği yerde ölmek, kal dediği yerde kalmak

bibêje bimire dimire bibêje bijî dijî, ji gotina (yekî) derneketin


ölme eşeğim, ölme yaza yonca bitecek

pîrê memire bihar tê kero memire qîbal tê, pîrê memire bihar tê kero nemire bihar e


ölü numarası yapmak

xwe li mirîkî danîn, xwe li mirîtiyê danîn


ölüm Allah'ın emri

mirin bi emrê Xwedê ye, her tişt bi emrê Xwedê ye

weka Xwedê ye, Xwedê çawa kiribe weka Xwedê ye (di heyna dayîna biryarê xeternak de)


ölüm döşeğinde

Annemi ölüm döşeğinde bırakıp gelemezdim.

Min nikaribû diya xwe li ber mirinê bihişta û bihatima.


ölüm fermanını çıkarmak

fermana serê (yekî) rakirin, ava serê (yekî) germ kirin, qelema sor lê xistin


ölüm haberi gelmek

xebera mirina (yekî) hatin, cewaba (yekî) hatin


ölüm var dirim var

dinya mirin û jîndin e, îro dinya ye sibeh axiret e, mirin heye jîn heye


ölümle burun buruna gelmek

bi mirine re deqedeq bi hev re derketin derneketin, çûn û neçûn


ölümle öç alınmaz

xwîn bi xwînê nayê şûştin, xwîn bi avê tê şûştin


ölümü göze almak

mirin dan ber çavê xwe, kuştin dan ber çavan, sere (yekî) tê çûn, li serê hatin kuştin


ölümünü göze almak

kuştina xwe dan ber çavê xwe, mirina xwe dan ber çavê xwe


ölüsü ortada kalmak

termê (yekî) li erdê man, termê (yekî) man li erdê, cenazê (yekî) li rasta Xwedê man


ömrü vefa etmek

Xwedê emrekî dirêj dan (an jî Xwedê emr nedan yekî)


ömür adam

mirovekî şîrîn (kesê ku jê tê hezkirin, kêfa mirov jê re tê)


ömür törpüsü

emelê (yekî), emelê serê (yekî) (karê ku pir dewam dike û mirov di ber de pir diêşe)


ön ayak etmek

bi gotegota (yekî) dest bi (tiştekî) kirin -


ön ayak olmak

pêşîkêşiya (tiştekî) kirin, pêşîkêşî kirin


önce can sonra canan

ji pêxemberan bi vir de her kes dua li nefsa xwe kiriye, lêv ji diranan pêştir e


önünde ardında gidilmez

mirov ne li pey (yekî) kare here û ne jî li pêşiya (wî)


önüne arkasına bakmadan

li paşî û pêşiya xwe nanihêre, hesabê paşî û pêşiya xwe nake, li paşî û pêşiya xwe nafikire


önüne geleni kapar, ardına geleni teper

tu didî pêşiyê bi gezan tê, tu didî pey bi refesan tê


öpüp de başına koymak

te xerab dîtin de îcar qencan bişêkirine, de îcar (yek) dan ser serê xwe, de îcar (yek) bi bîr anîn


ötesi var mı?

jê û pê de (tiştek heye)?, jê û ber-jor?


övünmek gibi olmasın

Övünmek gibi olmasın sesim güzeldir.


öyle değil mi?

ma ne wisan e?, qey ne wilo ye?, ma ne welê ye?


öz be öz

Öz be öz Silvanlı.


öz eleştiri vermek

xwe rexne kirin, li xwe rexne girtin, rexne li xwe girtin


ünden düşen bin parça olmak

li mirûzê (yekî) wekî çiyayê berf lê bibare


ürümesini bilmeyen köpek sürüye kurt getirir


üstü başı dökülmek

rîtolên (yekî) li ba bûn, star di cilên (yekî) de neman


üstün niteliklere sahip olmak

(yek) di ser xwe re bûn, di ser pozê xwe re bûn


üstündeki üstünde, başındaki başında

bi cilê ser xwe tenê (ji bo rewşa kesê ku ji bilî kincên ser xwe tiştek nebiriye)


üstünden zaman geçmek

(ew qas roj) di ser de derbas bûn, bi ser qewlê xwe xistin


üstüne başına etmek

rîn devê bavê (yekî) (argo), aşax û oşax jê re nehiştin, (yek) hetikandin, tiştek jê re nehiştin


üstüne bir bardak soğuk su içmek

tasek av bi ser (tiştekî) de vexwarin (tinaz)


üstüne bir iki güneş doğmak

roj lê hatin çi çaxan, roj lê hatin nîvro, kûsî li ber qûna (yekî) bazarê kirin (argo)


üstüne gül koklamamak

di ser (yekî) de çavê xwe negerandin, di ser (yekî) de dil nehebandin, li ser re tu gul neçilpandin


üstüne kalem çekmek

pênûs kişandin serê, qelem kişandin serê


üstüne karanlık çökmek

şev lê bûn tarî, tarî lê ketin erdê, şev bi ser de hatin (an jî ketin)


üstüne perde çekmek

perde kişandin ser (tiştekî), sabûn di ser dan, bincil kirin, bindoşek kirin, kirin binê cilikê


üstüne toz kondurmamak

nehiştin xeta hatin serê, qusûr neanîn ser xwe, leke neanîn ser xwe


üstüne tuz biber ekmek

agir dan ber barûdê, agir û barûd nêzî hev kirin, heycar agir xweş kirin, (yek) pif kirin agir, (tiştek) hey car zêde kirin


üstüne türkü yakmak

kilam avêtin ser (yekî), stran li serê derxistin


üstüne vazife olmamak

çi kare te pê ketiye, îşê te çi pê ketiye, îşê te pê neketiye, ew ne wezîfeya te ye, eleqeya (yekî) pê neketin


üstüne ölü toprağı serpilmiş gibi

tu dibêjî qey xwelî pê de hatiye bêjingkirin


üvey evlât gibi tutmak

ji damariyê hesibandin, ji damariyê bûn, ji (jinbava) Eyşika Ereb bûn, kurê jinbavê bûn


üzerine kafa yormak

serê xwe pê êşandin, serê xwe pê mijûl kirin, serê xwe li serê êşandin


üzerine söz vermek

li ser (tiştekî) son dan, li ser (tiştekî) son xwarin


üzerine tuz biber ekmek

(tiştekî) hey car zêde kirin, hey car xweş kirin, agir dan ber barûdê


üzerine ölü toprağı serpilmiş gibi uyumak


üzüm üzüme baka baka kararır

gul li gulê dinêre dipeqe, mirov li ba kê be exlaqê wî hiltîne, keran li ba keran girê medin


üzümün çöpü armudun sapı var demek

Guhartoyeke armudun sapı var üzümün çöpü var demek.


üç buçuk atmak

qûna (yekî) vitvitk lê xistin, qûna (yekî) çarderî avêtin (argo), nava (yekî) çar gopal lê xistin


şah iken şahbaz olmak

serkelebû îro bûye qûş (bi awayekî tinaz ji bo kesên ku her diçe rewşa wî xerab dibe û qedrê wî namîne)

heyv û roj bû îro bûye pêşkeniyê hevalan (ji bo kesê ku her diçe cira wan ne xvveşik dibe)

Şahımı bu kadar severim.

Hew qeweta mirî digire, êdî hew ji min tê.

pêdar (rabûna hespê ya li ser lingên paşîn)


şaka gibi gelmek

jê re wekî henekan hatin, jê re mîna yaraniyan hatin, jê re nola hewesan hatin


şaka iken kaka olmak

henek dibin genek, henek (an jî hewes) bûn bûn bera


şakaları birine dokunmak

henekên (yekî) dilê (yekî dî) girtin, hewesên (yekî) dilê (yekî din) girtin


şamama gibi

şemamok, wekî şemamokê (ji bo kesên hûrik û cirxweş)


şamar oğlanı

sere sebeban (ew kesê ku sebebê her tiştî tê dîtin û tim tê azardan)


şangır şungur

şingîn û çingîn, şeqîn û teqîn, çingîn û şingîn

Ayna şangır şungur kırıldı.


şansı yaver gitmek

jê re lê hatin, siûda (yekî) lê hatin, şansê (yekî) lê xistin, kew li pelendarê ketin, kew li dar ketin, şans û siûda (yekî) lê xistin


şeriatın kestiği parmak acımaz

pêçiya ku şe'r (an jî şerîet) jê bike xwîn jê nayê


şeyhin kerameti kendinden menkul

ji serê xwe mezintir xeber dide (ji bo pêwarnebûna gotinên kesekî tê gotin)


şeytan azabta gerek

heq kiriye (gava ku yek ketibe tengasiyê heq kiribe tê gotin)


şeytan görsün yüzünü

bila şeytan (yekî) bibîne, nelet lê bibare, ez naxwazim çav bi serê (wî) bikim (ji bo kesên ku nayên hezkirin û mirov naxwaze rûyên wan bibîne)


şeytan kulağına kurşun

Şeytan kulağına kurşun, hiç birimiz hastalanmadık.


şeytan çekici

qanos, şeytanok (zaroke jîr, nehs û şîrîn)


şeytana külahı ters giydirmek

sola şeytan ters kirin piyê wî, şeytan ku şeytan e nikare wî bixirîne (ji bo kesên pir kone)


şeytana parmak ısırtmak

şeytan jê re heyirî man(ew kesê ku karên çepel û kirêt dike)


şeytanın kıç bacağı

tu dibêjî qey şeytan e (zarokê jîr, qanos û nerihet)


şiddete baş vurmak

dest avêtin darê zorê, bikaranîna şidetê


şıkır şıkır oynamak

çipeçipa (yekî) bûn leyîstin, wekî çipikê leyîstin (sivik sivik leyistin, bi awayekî sivik govend girtin)

çipeçipa (yekî) bûn leyîstin, ji kêfan dan lotikan


şimşek gibi

wekî birq û birûskê, notila bayê birûskê


şuna veya buna kalsa

Bana kalırsa siz doğru söylemiyorsunuz.

ku jê bê, eger pê bimîne, pê be, bi (yekî) be, heke ji destê (yekî) bê

Ona kalsa, bizse bir şey vermez.


şunu bunu bilmemek

filan û bêvan nizanîn (qebûlnekirina mezeretê)


şöyle bir bakmak

hema wisa çavek avêtinê, hema wisa çavek lê gerandin


di guhê gayî de bûn

Ji bo guhertoya rastnivîsî binêre di guhê gê de bûn.


di guhê gê de bûn

Êdî diyar e ku ew ne di meydanê de ye, lê tevgera di guhê gê de ye.

04.06.2013, XALİD CEMİL MİHEMED, Tevgera di guhê gê de https://web.archive.org/https://www.rudaw.net/kurmanci/opinion/04062013 arşîv, Rûdaw.net

Raymond, haya me ji her tiştî heye, em di guhê gê de nîn in.

Mîran Janbar, Qolyeya Cécileê, Weşanxaneya Lîs, 2012, çapa 1ê, r. 160, ISBN 9786054497010

Gelo ev gîş derket rast e, lê ya mejiyê min diçelqîne, ew nivîskar, rewşenbîr, helbestvan, û akadimîk giş ên herdu parçeyên Kurdistanê di guhê gê de ne.

30.06.2013, Biraderno Kurdên Sûriyê li cem we çi ne? https://web.archive.org/https://web.archive.org/web/20200408101025/http://avestakurd.net/blog/2013/06/30/biraderno-kurden-suriye-li-cem-we-ci-ne/ arşîv, Avestakurd.net


di navbera Xelo û Celo de man

Guhartoyeke di navbera Xelîl û Celîl de man.


qêmiş kirin

Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.


argumentum ad hominem

êrişkirina ser navê kesên alîgirên fikrekê bi armanca dijîtîkirina wê fikrê


at ease

Wergerandina yekser ji fransiya kevn a eise, ji a (“li”) + eise (“rehetî, aramî”).


he pulls a good oar

ew bêrvaneke baş e, karê xwe baş tîne cih


his hair stood on end

Mûyên wî cefilîn, mûyên wî girizîn, mûyîn tîkane bûn, rabûn


on approval

bi şertê ku ger neyê ecibandin were îade kirin


on the rack

gelek biêş, dijwar, goştê gerden û pirûskê a mih û gayan, ji durdê bîra an jî mey çêkirin, ji geravê bîra û mey çêkirin, xerakirin, talan


take it or leave it

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/En-au-take it or leave it.ogg

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/En-us-take it or leave it.oga


tied to her apron

Bi diya xwe an jî jina xwe ve gelek girêdayî.


what's it to you

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/En-au-what's it to you.ogg


yours truly

bi hurmetên min (li hemberî we), bi rêzgirtina min


dudak payı bırakmak

ber tije kirin (derdanên mîna piyale, zerik tam tije nekirin)


duman altı olmak

di bin dû de man (li cihê ku esrar lê tê kişandin, tesîr li yekî bibe)


durdu, durdu turnayı gözünde vurdu

Guhartoyeke durdu durdu turnayı gözünden vurdu.


ami ne kadar büyük olsa imam gene bildiğini okur


ayı gördüm yıldıza itibarım yok

hînî tiştekî xweş bûn û guh bi tiştê ji wan beijêr nekirin


baş başa kalmak

bi tena serê xwe pê re man, bi (yekî) re tena serê xwe man

kız onunla başbaşa kalmamalı

divê keçik bi tena serê xwe pê re bimîne


başına taş düşmek

kevir û kuçik bi (yekî) de barîn, kevir û kuçik pê de barîn


başından büyük işlere girişmek

Guhartoyeke başından büyük işlere girmek.


başını kaşımaya vakti olmamak

fersenda (yekî) tune ye ku serê xwe bixurîne, keysa (yekî) neketinê ku serê xwe bixurîne, wexta (yekî) tune ye ku serê xwe bixurîne


beti bereketi kalmamak

xêr û bêr tê de neman, xêr û bereket tê de neman


bir atımlık barutu olmak

adamı boş verin, zaten onun bir atımlık barudu var

dev jê biqerin, jixwe ya wî êrişa ewil e


bir baştan bir uca

ji vî seriyî heta wî seriyî, ji serî yek heta serê din


bir dokun bin ah işit

hema tu (yekî) didî xeberdanê hezar kul û derdên xwe dibêje


bir eli yağda bir eli balda

destekî (yekî) di rûn de, yek jî di hingiv de ye


bir kıyamettir gitmek

olay olduktan sonra, bir kıyamettir gidiyordu

piştî bûyer qewimî, dê weledê xwe diavêt


bir sıçrarsın çekirge, iki sıçrarsın çekirge, sonunda yakalanırsın çekirge

ev car nebe careke din ew jî nebe careke din tu dê bikevî destê min, kengê be tu dê bêyî qefaltin, tu herî erş tu herî ferş tu dê werî ber gunikê reş


bir tarafa bırakmak

danîn aliyekî, danîn dera hanê (ji bo guh pê nekirinê, girîngî pê nedanê)


bir şeyler olmak

tiştek pê hatin. tiştek pê bûn, tiştek hatin serê (yekî) (ji bo guherîna kurm û xûyê yekî)

son zamanlarda ona bir şeyler oldu

tiştek pê bun (ji bo rewşa ku mirov ditengije, dike ku bixeriqe)

tiştek hatin serê (yekî), tiştek pê bûn, tiştek pê hatin (ji bo mirin an jî kuştinê)

ona bir şey olursa, senden sorarım

eger tiştek pê bibe, ez dê te jê berpirs bigirim


bodur tavuk her gün piliç

mirovê dirêj zû didehebe, yê kin esûsekî ye, dereng didehebe


boğaz boğaza gelmek

dest kirin qirika (gewriya) hev, bi qirika hev girtin, ketin qirika hev


boş atıp dolu tutmak

lêlê kirin lolo hatin (ji bo tiştê ku jê hêvî nedihate kirin, pêk were)


bugünden tezi yok derhal, hemen

bu günden yarına yiyeceği yok

îro ji sibehê re (tiştê ku ji nifşa niha ji ya dahatû re bimîne)


bülbül gibi konuşmak

eynî bilbil bûn, wekî bilbilan axivîn (peyivîn), wekî bilbilan xwendin

kadın bülbül gibi Fransızca konuşuyor

jinik mîna bilbilan bi Fransizkî diaxive


bülbül gibi konuşturmak

lê bi cih kirin, pê dan gotin (mirov bike ku yek tiştê ku kiribe an jî zanibe li xwe deyne)


doksan kapının ipini çekmek

li pêncî cihê din gerîn, serî li pêncî cihê din xistin


dokuz yorgan eskitmek

emrê (wî) emrê sîsyareka gurî ye, hevalê sîsyareka gurî ye (kesê ku pir emr dike)


domuzdan kıl çekmek (veya koparmak)

jê çirpandin (ji kesê cirnexweş û destgirtî)


dost ağlatır, düşman güldürür

ê ku te da girinê dostê te ye, ê ku te da kenandinê neyarê te ye, gotina rast tehl e


dört bir taraf

çocuklar babalarını iyileştirmek için dört bir yana koştular

zarok ji bo ku bavê xwe baş bikin bi her alî de çûn


dünya başına dar olmak

dinya lê hatin hev, dinya li ser serî bûn tara bêjingê


dünya gözü ile

hingî ku ez li dinyayê me (hingî ku ez nemirîme)

evlen de dünya gözü ile zevceni göreyim

lawo bizewice hingî ku ez li dinyayê me ez pîreka te bibînim


dünya gözüne zindan olmak

kêfa (yekî) ji dinyayê şikestin, dinya li ber çavê (yekî) reş bûn


dünyaya gözlerini kapamak

dinyaya xwe qedandin, koça dawîn kirin, serê xwe danîn ser axa sar, ax ketin çavê (yekî), koçbar bûn (ji bo mirovan, mirin)


dünyaya kazık çakmak

kufarê kevn bûn (ji bo kesê ku pir emr û temen kiriye), bi gur re çûn qiyametê


dünyayı zindan etmek

dinya lê kirin zîndan, kirin ku dinya li ser serê (yekî) rûniştin


düğüm üstüne düğüm vurmak

girê li ser girêyan lê xistin (an jî lê dan)

girê li ser girêyan lê xistin, kirin qulik û bexşikan, kirin qulik û milikan, kirin potik û kincikan (kesê ku xwe dizêfine, pereyên xwe naxwe û wan vedişêre)


düğününde kalburla su taşımak

ji kêfan çiya dan milê xwe (ji bo xortê ezêb û ku ji ber alîkirineke wî tiştekî mezin pê re hatiye gotin), di dîlana xwe de pir xizmet kirin, (bi henekî tê gotin)


kapı baca açık

derî li ser piştê ne, derû û pace vekirî ne, li aziya Xwedê ye (an jî derî dadayî ye, derî radayî ye, derû û pace lê asêkirî ne)


kapı kapı dolaşmak

daîre bi daîre gerîn (li daîreyên dewletê)


karıncayı bile ezmemek

zerarê nedan kurmoriyê jî, kurmorî biketa bin piyê (yekî) nedipelaxt


karnı ağzına varmak

zikê wê li ber devê wê ye, zikê (yekê) hatin ber devê wê, zikê (wê) li berê ye


kendi kendini yemek

xwe xwe xwarin, xwe bi xwe beri nava xwe dan

Borcun altından nasıl kalkacağım diye kendi kendini yiyip durmuştu.

Xwe bi xwe beri nava xwe dabû û gotibû ez dê çawa ji binê vî qerzî derkevim.


kerem gibi sevmek

wekî Memê Alan helîn (an jî wekî Memo li serê dîn bûn)


keskin sirke küpüne zarar

sirke çiqas ar be wê kûpê xwe biteqîne, bitiri ji gayê cot re namîne


kimseden kimseye hayır yok

xêra vî desti ji vî destî re tune, xêra kesî ji kesî re tune


kırdığı koz kırkı (veya bini) aşmak

tiştê kesnekirî kirin, tiştê nelirê kirin


kırk yılın başı

Kırk yılın başında bize gelmişsiniz, sizi öyle kolay kolay bırakmam.

Ji salan mehan hîro hûn hatine mala me, ez we wisa bi rihetî bernadim.


kısmeti ayağına gelmek

qismetê (yekî) hatin, nisîbê (yekî) hatin


kıssadan hisse almak

aqilê ji çîrokê girtin, dersa ji metelokê hildan


kıtlıktan çıkmış gibi

tu dibêjî qey ji ber xelayê filitiye, tu dibêjî qey ji xelayê hatiye


kız beşikte çeyiz sandıkta

keç hê ne li danê ye rakirine rihela wê, qîz hîna nehatiye dane dest avêtine cihêzê wê


kızım sana söylüyorum, gelinim sen anla

Guhartoyeke kızım sana söylüyorum gelinim sen dinle.


kıçına tekmeyi atmak

pehîn li qûnê xistin, tepik li qûnê xistin


korkulu rüya görmekten uyanık yatmak yeğdir

nîvê rê nîvê zirarê ye, serê ku neêşê benikan lê girê mede


köküne kibrit suyu dökmek

qirandin, koka (tiştekî) qelandin, qelihandin, koka (yekî) anîn, qira (tiştekî) anîn, reh û riçalê (...) ji dinyayê birandin, qelha (tiştekî) anîn, koka (yekî) dan tavê, kok lê anîn, kok lê danîn, qelînoka (...) anîn, fermana (yekî) rakirin, qira (...) rakirin, nîşara (yekî) anîn, riç raweşandin


köpeksiz köy bulmuş da çomaksız geziyor

Guhartoyeke köpeksiz köy bulmuş çomaksız gezer.


ne şamının şekeri ne arabın zekeri

Guhartoyeke ne şam'ın şekeri ne arab'ın yüzü.


nur topu gibi

Nur topu gibi bir erkek çocuğu oldu.

Jê re zarokekî topikî yê li ser xwe çêbû.


o gün bu gün

ew roj îroj e, ew ro îro ye, ew roj ev roj e

O gün bu gündür benle konuşmuyor.


öfke ile kalkan ziyanla oturur

hêrsa (yekî) ne ji xêrê re ye, hêrsa (wî) rabûye lê wê zerarê jê bibîne


es war einmal

Carek ji caran, hebû tune bû ti kes ji Xwedê mezintir nebû, wextekî, demekê.


çawa yî

hevokek e ku pê li rewş û halê kesekî tê pirsîn,
 bersiva wê dikare wiha be

Baş im, gelek spas, Pa tu çawa yî?


ajawekar

: Etîmolojiya vê peyvê nehatiye nivîsîn. Eger tu bi rastî bizanî, kerem bike bişkoka "biguhêre" ya di ser van gotinan re bitikîne û etîmolojiya vê peyvê binivîse. Çavkaniyên ku te ew etîmolojî jê girtiye jî binivîse.

nemam^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


dibêje lê napêje

talks the talk but doesn't walk the walk

Ew bi xwe jî li gor gotina xwe nakin, axiftina xwe dibêjin lê bi cih nayînin. Dema ku yek yan hinek tiştekê bêjin lê ew bixwe jî neken, ev biwêj tê gotin.

Kal û pîrên me ji berê de gotine: “Dibêje, lê napêje.” Mixabin ev rewş hema bêje ji bo hemû nivîskar, serokên sazî û dezgehên Kurdan û parlamenteran tevan derbas dibe.

2017, Mela Mihyedîn, Ceribînek li ser “ferhenga bişaftinê” https://web.archive.org/http://www.rupelanu.com/ceribinek-li-ser-ferhenga-bisaftine-295yy.htm arşîv, rupelanu.com

“Ev 47 sal in ku Joe qet tiştên ku niha dipeyîve nekirine. Ewê qet neguhere. Ew tenê dibîêje, lê qet napêje!

2020, Trump Dibêje Biden Tiştekî Nake, Tenê Diaxife https://web.archive.org/https://www.dengeamerika.com/a/trump_biden_twitter/5552284.html arşîv, dengeamerika.com

Em dîsa dixwazin bi gotinek pêşiyan nivîsa xwe biqedînin. (Dibêje lê napêje) birez Arinç tu jî xweş dibêjî lê qet napêjî.

Azadiya Welat, Ji Arinç re nameya vekirî, Paşa Şeker, 9 Tebax 2011, r. 2


ma xelq bi devê xwe dixwe,em bi guhê xwe .

ma hûn/tu pir dizanî em/ez nizanim, em/ez jî dizanim


nanê bide nanpêj bila nanekî zêde biçe

Ji nanê bide nanpêj bila nanekî zêde biçe.

Karê xwe/tiştê xwe ji bo çêkirinê bide kesê zana, bila çend mesref hinek zêdetir biçe, lê karê te bi awayekî dirist çêbe.


çemê mezin tê dibore diçe

Çemê mezin çiqas mezin be jî lê dema berîyê neyête girtin beredayî ye bi kêrê ti tiştî nayê, dema bi kêrî te neyê kesê beredayî ye.


bi navê Xwedayê dilnerm û dilovan

Weka êzdîtîyê, di dînê arîya de tê gotin.
Wergerra بِسْمِ ٱللّٰهِ ٱلرَّحْمٰنِ ٱلرَّحِيمِ (bismi llāhi r-raḥmāni r-raḥīmi, “bismillahirrehmanirrehîm”) ya erebî.

In the Name of Xweda, the Merciful Benefactor, the Merciful Redeemer.

In the Name of God Most Gracious Most Merciful

bismillahirrehmanirrehîm
(gotinek e ku bawermend û xwedanas bi destpêka daxwaz û kâran dibêjin.)


heta destên mirov nebine gû, devê mirov nabite tû

Ji heta + destên + mirov + nebine + gûdevê + mirov + nabite + tû.

Heta mirov dijwarîyê nekêşe, rihetî bi dest nakeve; digel dijwarîyê hêsanî heye.


germavxweş

germav baş

Piştî serşûştinê tê gotin da ku yekî daxwaza xweşiyê bigihîne kesekî.

/ɡɛɾmɑːvxˈʷɛʃ/


کورت و کرمانجی

kurt û kurmancî, rasterast, bêyî dirêjkirin, bi sadeyî


a good samaritan

kesê dilovan û dilrehm, kesê ku nemaze jî alî nexweşan dike


a job lot

tişt û miştên cihêreng yên ji bo kar û qezencê hatine kirîn


a kind of millionaire

eyn wekê milyoneran, tê bêjî qey milyoner e


a plea of duress

bi egera ku di bin zor û pêkutiyê de hatiye danîn daxwaza betalkirina kontratê


a warm welcome

pejirandina bidilgermî, pêşwazîkirina jidil


at a disadvantage

(li gorî yên din) di rewşeke lawaz de bibin, bi dezavantaj bûn


at death's door

li ber sekeratê, piyê yekî li hafa gorê bûn, lingê yekî de gorê de bûn


at the drop of a hat

Dema ku tê nîşandan, cihde, bi dest xwe re, tavilê.


between the devil and the deep blue sea

betwixt the devil and the deep blue sea
the devil and the deep blue sea

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/en-au-caught between the devil and the deep blue sea.ogg


beyond dispute

Ya ku gengeşiyê qebûl nake, ji aliyê herkesî ve hatiye qebûlkirin.


contrary to the best usage

Ya ku li îhtîmala baştirîn nakeve, ya ku berovajiyê îhtîmala baştirîn e


do something unbeknown to someone

kirina karekî bêyî hay û agahiya kesekî din


doubting thomas

kesê şikbir, kesê gumanker. şik, guman, dudilî, bêbiryarî, erênayî, sidinî, xwişîş


how do you do

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/En-au-how do you do.ogg


kick up a row

(zimanê k.) di ber de çûn, desthilanîn, jê gilî kirin, gazind

qewet, tundî (ereq), karîgeriya teşwîqê (madeya tilyaq, hişber, tevzîner)


prick up one's ears

jê re guhên xwe vekirin, guhên xwe bel kirin


raining cats and dogs

baran ji erd û esmana lê diket, Bişkojk û kûçeyan barîn, wekê ji lûlika misînê baran hatin, wekê ku ezman qelişî be baranê lêkirinê


something is up

bêhna tiştekî nexweş tê, dolabinin tên gerandin


canım çok sıkılıyor

Bîhna min pir teng dibe. / Bîhna min zehf teng dibe


seni çok istiyorum

Ez te pir dixwazim. / Ez te zehf dixwazim


seni çok seviyorum

Ez ji te pir hez dikim / Ji te pir hez dikim


seni çok özledim

Min gelek bêriya te kir / Min zehfbêriya te kir


seni çok özlüyorum

Ez pir bêriya te dikim. / Ez zehf bêriya te dikim


a devê (yekî) gotin guhê wî nebihistin

hay ji gotina xwe tune bûn, gotinên giran gotin

tu guh mede wî, ya ku deve wî dibê-je, guhê wî nabihize.


a di binê zimanê xwe de gotin

... tu ya di binê zimanê xwe de bibêje, karê min heye divê ez derkevim.


a di dilê xwe de negotin

rast û durist neaxaftin, xwe bi awayeki din nîşan dan

erê, rihan wisa dide nîşandan, lê ez bawer im ku ya di dilê xwe de nabêje.


a dil nîşan nedan

Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.


a dilê xwe veşartin

" ... bes a dilê xwe veşere û bes dilê min xweş bike. Ji te pêvetir, kes hindî min nizane... " kerim cemîl biyanî


a ku te xwar, di zikê tê de dê tu zikrê bike!

ya ku te kir, ma gelekî zêde û girîng e?

te ji bo nefsa xwe çima wisa xwe rezîl kir, ma ya ku te xwar, di zikê tê de dê tu zikrê bikir a?


a (yekî) lê hatin

a yekinme baş lê hat, ji wê dojehê xelas bû.


a (yekî) pê man

ma bi wê fesadiyê çi kete destê wv. hemaya wî pê ma.


a (yekî) tê de man

Wê çaxê ew jî gelekî bi min re kire xirecir lê ya wê jî tê de ma. a tîr di binî de ye. ya sexte û xerab wê dû re bê, yan jî ya xerab di binî de ye.


a xwe gotin

armanc û berjewendiyên xwe derxistin pêş

ez wî baş dinasim, ew tenê ya xwe û ji bo xwe dibêje.


qenc li yekî hatin

dema kesek ji kesekî re aciz dibe, wek nifir bi kar tîne; mînak


adarê berf giha guliyê darê, nema danê êvarê

mart kapıdan baktırır, kazma kürek yaktırır


adarê dew li darê, ne li bîrik û bêdarê, li gova şatirê û kiraxîla xwarê

li gova şatirê û kiraxîla xwarê meha adarê jî wekî gelek tiştên din hinekî cuda ye, ne wekî herêm û cihên din e

heyran ne wekî ya te ye. adarê dew li darê, ne li bîrik û bêilarê, 'li gova çatirê û kiraxîla xwarê.


afatê lê xistin

afate li mala haci ûiso xist, kes lê nema.


agir barandin

Dema ku pez diket nav zeviya wan, xaltiya harê agir dibarand.

Qoriciyên gundên me, ku bi şev reşahiyek bidîtana, hema agir dibarandinê.


agir berda komê xwe da fêza zomê

xinisî û fesadî kirin, lê bi xwe jî ji ziyan û teşqeleyê dûr sekinin

eliye qaşo agir berda komê, xwe da feza zomê.


agir bi dilê (yekî) ketin

Dema ku ji nav wê daristanê darek tê birin agir bi dile min dikeve.

Serwer çawa ku rihan dit, hiş ji serî çû û agirek li dilê wî yê ciwan ket.


agir bi dinê bikeve, gurzek gîhayê wî naşewite

Guhartoyeke agir bi erdê keve, gurzek pûşê wî naşewite.


welehî qet xema wî nîn e, agir lê erdê keve gurzek pûşe wî naşewite.


agir bi lingen (yekî) ketin

xwe şaş kirin, dest û ling li hev piçikîn

bi bihîstina we bûyere re agir bi lingen baran ket. nizanibû ku çawa bike.


agir bi ser (yekî) de barandin

Mele sofi mîrzo her roj agir bi ser xulamen xwe de dibarîne.

Leşkeran agir bi ser gerîlayan de barandin.


agir bikeve dehlê, qevdek pûşe min tune ye

ji min re çi, agir bikeve dehlê, qevdek pûşê min tune ye.


agir ji devê (yekî) barîn

“bi wê hêrs û bi wê kelê, agir ji devê me dibariya. delû li halê pisîkan bil" felat dilgeş


agir ketin binê (yekî)

Ji wê nûçeyê pê ve agir ketiye binê simko, rebenî nizane seri li kê bide.


agir têber bûn

ji ber ku rewşa keçika wê van rojan hatiye guherandin, agir têberî dilê guharê bûye.


agir û bizot bûn

ev neviyê min î mezin agir û bizot e.


agirê kulê li mala bavê ketin

agirê kulê li mala bavê silo bikeve. dema ku hespê çal lije dikir, erd li ber dihejiya. (nifir)


agirê xwedê bûn

serhatê çi ye. agirê xwedê ye, ji ber nehsiyên wî serê min bi cînaran re ketiye belayê.


aha aş, aha çirçirik!

tiştên ku we digotin ev in, ha ji we re! her tişt eşkere ye

heyran çi ye we guhê min bir, aha aş aha çirçirik!.


ajotin ber derê malê

hea me hew dît ku leşkeran ajotin hundir û her der tm' û mar kirin.


an ji text, yan ji bext

divê ji her du vebijarkan yek bê hilbijartin

kalê jê re got: "lawê min yan ji text, yan ji bext.


an mirin an felat

ji bo serxwebûn û azadiyê, mirin dayîna pêş çavên xwe

me her tişt daye piş çavên xwe, yan mirin an fehlt.


anîn ser xwe

Bere qet qal nedikir, niha edî tîne ser xwe.

Helce ferîdûn nebûya, nur endam zû bi zû nedihate ser xwe.

Bi we gotina min a bi peyam ew hate ser xwe, naxwe, kare me we tevlihev bibûya.

Hildana ser xwe, xwe wekî berpirsyar daxuyandin.

Heke ku dîlawer neda ser xwe, wî ew erebe bi deyn nedida mehemed.


anîn ser zimên

“bele, niha heke em niha di ve rûpele de der heqe ve mijare de nivîsan diweşînin û pirsgirekan tînine zimen, deme mesele hene. kemal orgun


apê faris, niha tu nemirî tu ye bêyî nav garis

ape faris, tu nemirî, niha tu ye beyî nav garis. tu wisa bêminetiyan bike, xwedê ji min û te re jî kerîm e.


ape faris, ha li vir ha li ber garis

ji bo keleş derk nîn e, ape faris, ha li vir ha li ber garis.


apo kal e, lê galegal e

hûn li rûyê wî ye spi û qerpalên wî yên rizyayi menêrin, apo kal e, lê galegal e.


aqil qebûl nekirin

bi rasti ji ya ku wê kiriye, tu aqil qebûl nake.


aqilê serxweşan, tira gamêşan

Aqilê serxweşan, tira gamêşan. ma te çi ji wî serxweşî hêvî dikir?


aqilê xwe berdan ser

zilfînaz îsal hema bi tenê aqilê xwe berdide ser dersa xwe.


ar bi cilên (yekî) ketin

ji wê bûyerê şûn de agir bi cilên osê jî ket, mala xwe bar kir û ji vî welatî çû.


arê xwe bêtin, kapeka xwe rêtin

dev ji min berde dayê, min arê xwe petiye, kapeka xwe rêtiye.


arê xwe pehtin, ariya xwe rêtin

Guhartoyeke arê xwe bêtin, kapeka xwe rêtin.


av di gunikên (yekî) gerîn

xuya ye ku av di gunikên elî geriyaye. van rojan çawa û pey qîzan bûye tirikl


av di sûretê de xuya kirin

maşelah bûka zero wisa ne ku av di sttret de xuya dike.


av ji devê (yekî) çûn

av ji devê wî dikişe, ew çi dikare wî karî bibe serî?


av li ber hêlikên xwe werdan

xwe ji bo tiştekî baş amadekirin, an jî ji bo tiştekî xweş hêvîdarbûn

Hevalê Şemdîn qet avê li ber hêlikên xwe wernede, ez wê firsendê nadim te.


ava (...) di coyekê de neherikîn

bi hev û din re debar nekirin, bi hev nekirin, li dij hev bûn

‘vz dema tofana nûh ût vir ve ji ber şeytanî û cazgiriya zarokan tu carî ava zirnevan û zarokan di coyekê de neherikiye." adnan alp


ava (...) di coyekê de neçûn

Guhartoyeke ava (...) di coyekê de neherikîn.


ava rûyê (yekî) qetîn

qet qala Gulê ji min re nekin, bi rastî jî ava rûyê wê qetiyaye.


ava sar tê de çûn

dema ku nefelê ew gotin bihîstin, ava sar tê de çû.


ava sarê, bi ser çi de diçî xwarê!:

bûka maleke dewlemend ji ber zêdebûn û çetinaya karê malê, xwe li nexweşiye datîne, dema ku kes ne li mal be, ji nav ciycn xwe radibe û bi lez ji xwe re hevrîşkc çêdike û dixwe, dû re, dev û ıêvên xwe paqij dike û dîsa dikeve nav ciyên xwe.


avê da qirikê

Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.


avê ku da serî, çi bihostek çi çartilî

mirov ku kete nav êdî ji wê şûn de zêde ne xem e

edî ji min re derka wê nîn e, jixwe ketime nav. avê ku dci serî, çi bihostek çi çar tilî.


avêtin pişt gihê xwe

girîng negirtin, guh nedan, piştguh avêtin

Heke partiyê di serê sêrî de pirsgirêka ziman neavêta pişt guhê xwe, hawer un ku niha rewş cuda bu.


ax û wax kirin

li pey keçika xwe ya ku bi xortekî biyan, ye leşker re revi, zerê geleki ax û wax kir.


axa bin gû bûn

bê bîhn û bê bereket bûn, bi tiştekî re kêr nehatin

karên dinyayê carinan berepaşkî ne, xuyanga zerîfê baş tê xuyan, lê karê wê axa bin gû ye.


axa gote mirtib: “ez ê li te xim!” mirtib got: “axayê min ez ê rûnim

divê mirov hedê xwe bizanibe û carinan dengê xwe meke

axa gote mirtib: “ez ê li te xim! mirtib got: “axayê min ez ê rûnim. " wekî ku dibêjin carinan rev ji ji mêraniyê ye.


dema ku hêzên mezin şer dikin, ên piçûk ziyanê dibînin

axa rabûn hingurman, feqîr û xizan çûn li ber lingan. li xwe miqate bin! hûnê di nav imgê wan de biperçiqin!


ba bi ber ketin

çima ku di nav wan hemûyan de ba bi ber ket, ji şerman çû û car din nehat.


ba dibeje mêrik: “deri veke ez kaye bînim”; mêrik dibeje: “ji min dûr here, kara ji min re bikî ne lazim e

mm xera te nave qurban. ma te nebihîstiye? dibejin: “ba gotiye merik: “derî veke ez kaye bînim”; merik gotiye: “ji min dûr here kara ji min re bikî ne lazim e.


ba ji berfê re dibeje: “ez bidim pey te, dê tu xwe li ku bixî”

gef xwarin û tehdîta yên ji hêza xwe bawer tîne zimên

baji berfê re dibêje: “ez bidim pey te, dê tu xwe li ku bixî? " belengazo, tu bi çi aqilî, bi min re kap davêjî?


ba ji zinar çi dibe!

tiştên an jî kesên bêhêz nikarin bandorê li yên bihêz bikin

ew pariyekîpiçûk e, çi dibêje hila bêje. ma ba ji zinar çi dibe?!

wekî ba nikare ji tahtê perçe biqetîne.ev gotin ji bo mirovên qels ku nikaribe ji yekî pir xurt tiştekîbiqetîne.mînak, mirovek tenê li dijî dewletekê şer bike û bibêje “ezê wê dewletê xera bikim”. mirovek tenê û bêrêxistin, dikare çi bike?


bal kişandin ser

dikkatleri (bir konunun veya bir şeyin) üzerine çekmek

girîngiya mijareke li ber çavan raxistin

wî tim bal kişande ser girîngî û rista liman, lê mixabin em baş tenegihîştin.


bar hilgirtin

بار هلگرتن (Kurdish-Arabic)
bar helgirtin

binbarî pejirandin, bar rakirin, bilind kirin û guhastina tiştekî ji cihek bo cihek din

“dema mirov dike barekî hilgire, lazim e li gorî hêza xwe wî barî hilgire. lê belê, barê gelê xwe hilgirtin jî ne hêsan e. sûleyman çevik


bar sivik kirin

“va vî kesî jî ilinek ji gunehên min bir; barê min hinekî sivik kir. " fewaz ebdê


baran hat, qulên keviran tijî bûn

ji bo xeta û çewtiyên ku dem di ser re derbas dibe û bi demê re tên jibîrkirin tê gotin

baran hat, qulên keviran tijî bûn; ka kî dizane ku îsmaîl çawuş li vî welatî çi bûyer pêk anîne?


barê xwe danîn

Piştî heft salan dema ku bûka wan hemla xwe danî, hemû malbat şad bû.


barê (yekî) kifş kirin

zêdetir ji bo çendanîya qelenê bûkê yan jî berpirsyariya kesekî zelalkirinê tê bikaranîn

heyran me qebûl e, lê divê hûn barê me kifş bikin ku em li gorî wê xwe amade bikin.


bavo, min bivirek dît. got: “kane” got: “min winda kir

heyran ev gotina te wekî meseleya ku dibejin, law ik got iye: “bavo, min bivirek dît. got: “kane?” got: “min winda kir.


baweri pê hatin

Ji bo guhertoya rastnivîsî binêre bawerî pê hatin.


bayê bendera (yekî) hatin

qet deste xwe medine, îro roj roja mehmed e, îro baye bendera wî katiye.


bayê ecem e, çend qurişen me li cem e

ji bo rewşa ne zelal, bêbawer û girêdayî rasthatinan tê gotin:de weleh ez çi bibêjim, bayê ecem e çend qurişên me li cem e, de ka çawa, her xwedê dizane.

carna bo deyndara jî tê gotin; zimanekî xweş danûstandina ku divê bê kirin, tê qal kirin

Ba tê bayê Ecem e

Bila apê Xalid were

Çend qiruşê me li cem e


bayê sar lê ketin

dest û pê negirtin, felç bûnpiştî ku bayê sar lê ket, te digot ew çûye û yekî din hatiye.


bazar qewîn bûn

Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.


bejn tît e mal mecît e

ji bo kesên ku di mal de nanê xwarinê nîn e, lê ji derve ve bejn û bala xwe pir xweş çêdikin û forsê davêjin tê bikaranîn

rast e ser û guhê m û forsa xwe baş mêze dike, lê bejn tît e, mal mecît e.


bejna (yekî) pîvandin

piştî hevaltiya demelcê bi şûn de rizgo bejna simko pîvand û bi rewşa wî ya rasteqîn hesiya.


belika guhê (yekî) xwê nedan

dinya tev bişewitejî, belika guhê vedoyê çarsim tu caran xwê nade.


beqê çav da çeleke, zikê wê teqiya

yên ku li gorî zerengiya xwe tevnegerin, ziyanê dibinin

ezbenî, her kes li gorî hempaye xwe; beqê çav da çêlekê, zikê wê teqiya.


ber bi dil ve hatin

“kûrekûra zarokan bû, digiriyan. min pişta xwe vedilar, her du zarok jî dikirin paşila xwe, germ dikirin û ber bi dilê wan de dihatim, ku negirîn." Erebê Şemo


ber bi (yekî) ve çûn

bo aliyê yekî/ê çûn, ber bi derekê yan tiştekê ve, çûn bo cihek, ji cihek bo cihek din

li hemberî yekî tavîz dan, ji lihevhatin û têkiliyên erênî re nêzîk bûn

selehedîn maf-dar bit, lê dîsajî ew ber bi reşo ve çû


ber dayîna hespê xwe

rast e. çetoye fezende geleki bera dide hespê xwe, lê rewş ne wekî gotina wî ye.


bero ji ceftê xwe derket, go: “devî çere ye!”

Guhartoyeke berû ji qalikê xwe baz da û got: “magî devî çawa ye!”.


beroşe got:“ez qûnzêrîn im. hesikê got: “ez di nav te de me

yên ku bi rewşe dizanin, rastiyê dertînin holê. beroçê got: “ez qûnzêrîn im. hesikê got: “ez di nav tê de me.


berû da bizinê, dest avête qarçikê

carinan ketina heyra hinek derfet û berjewendiyên piçûk, dibe sedema ziyanên mezin

beni da bizinê, dest avête qarçikê. mahar çi dizanîbû ku ji bo kêfa şeveki wê ew qas belayê bînin sêrê wî.


li esil û esasê xwe ievîn an jî fedî kirin

berû ji qalikê xwe baz da û got: “magî devî çawa ye!.. dibêjin lawê wesîleyê hingî ji stenbolê hatiye ji bav û diya xwe re bi tirkî dipeyîve.


bextê xwe reş kirin

Li ser vê baweriyê bextê xwe reş mekîn.


bêqanûn û bezagon bûn

Di nav we rewşa bêqanûn û bezagon de bûn çawa dikarin qala demokrasiyi bikin?


bêser û bêber bûn

min ji wê perwerdehiye fem nekir, zede bêser û bêber e.


bêhna fisan bi ser xistin

serhat û fadil gulaş girtin, serhat bêhna tir û fisan bi ser fadil xist.


bêhnefişk dan xwe

wisa bêhnefişk didane xwe ku ez tirsiyam, min got wê eseh serê xwe têxe belayê.


bêvila xwe bilind kirin

van rojan xelîl wisa bêvila xwe bilinil dike ku tu dibêjî qey kurê kor hisêyîn paşa ye.


bi baranê re hatin, bi lehiyê re çûn

ji bo tiştên demborî ku pekhatina wan ji ji hole rabûye tê bikaranîn

jixwe tiştekî bebingeh hû; bi barane re hat, bi lehiye re çû.


bi bin ketin

em bi bin ketin. ev kar zêdetir girêdayî hêz û qewetê ye.


bi çar qurişan nekirin

Guhartoyeke bi pênc qurişên qul nekirin.


bi çavên xwe dîtin

bêşik û bêguman bûn, bi xwe şahid bûn, rûdanek an mijarek dîtin

“ew, kirin cinawirekî wisa ku benî adem ne tê de, dirûvê her tiştîpê diket. şehrezada dayika wî ku ew bi çavên xwe dît, ji hêrs û heye-canê yeliser ji hişi xwe çû. mem


bi darî hev ketin

wî qet ew yek nedixwast, lê hema li serê kolanê bi darî hev ketin.


bi destê (yekî) girtin

destê yekî girtin
dest bu yekî dirêjkirin

xwedêjê razîbe, keke faris bi destê wê ¡inikti belengaz negirta, kî dizane dawiya wê dê çawa bûya.


bi dilê xwe bûn

wekî daxwaz û gotina xwe kirin, ji bo pêkanînê serbest bûn

keçika min, tu bi dilê xweyî, min rewş ji te re got, êdî biryarya te ye.


bi dora (yekî) ketin

ji bo xapandin û ziyanê li dor yekî çûn û hatin

“bi dora jinikê ket, pereyên wê jê stendin û ew anî. " zana farqînî


bi firê ketin

Wê her car kêfxweşiya xwe bi baskên xwe nîşan dida; bi firê diket û baskên xwe diçerpitandin.

Mehmed Uzun, Mirina Kalekî Rind, Weşanxana Orfeus, 1987

Me got êdî zarokên me bi firê ketine û em ê rehet bin, lê îcar ent bi derdên zarokên wan re em mijûl dibin.


bi hev germ bûn

berê hinekî bi hev nedikirin, lê dû re bi hev germ bûn.


bi hev ve girê dan

Şîndar hema li cihekî ku rûdinê, deh derewan bi hev du ve girê dide û radibe.

Ji bo karekî yan jî xeberekê gelek kes têkildar kirin.

Wî lawikê ji rojhilata kurdistan, di îfadeya xwe de gelek kes bi hev du ve girêdan.


bi kêfa xwe bûn

min dîtinên xwe gotin; êdî ji vir û bi şûn de tu bi kêfa xweyî, tu çawa dikî tu serbest î.


bi lingê rovî girtin û avêtin nav holîtka mirîşkan


bi pênc qurişên qul nekirin

ji bo kes an jî tiştên nebaş û xerab tê gotin

ew mase û kursiyên ku bavo kirine welehî bi pene (¡arisen qul jî nakin.


bi qewl û qerarê mêrên berê

ez soz didim we, bi qewl û qerarê mêrên berê ku ez ê ji we re wê makînê bînim.


bi soza mêrên berê

Guhartoyeke bi qewl û qerarê mêrên berê.


bi qîma xwe bûn

êdî ez çi bibêjim, êdî tu bi qîma xwe yî, çawa dikî tu dizanî.


bi rastê ketin

Mendo pir nexweş bû, lê niha rewşa wî baş e, va ye êdî bi rastê ketiye.


lê li ba ketin

ji bi awayekî hovane nêzîkbûna tiştan re tê gotin

xalidê şeşmexelî wisa bi reşekur-nulncî li wê sifrê li ba ket ku min li şûna wî şerm kir.


bi rûyekî spî ji nav derketin

Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.


bi ser avê ketin

wan çerê di navbera xwe û zavayê xwe de ji exrebeyên xwe jî veşartin lê di dawiyê de her tişt bi ser avê ket.


bi ser belaya xwe ve bûn

wî gelekî serê xwe û qûna xwe li ba dikir, di dawiyê de bi ser bela xwe ve bû.


bi ser ... de girtin

Ji bo ziyanê dor lê girtin, dijayetî kirin, çûn şerî, dorpêç kirin

Tîmên taybet bi dilqên gerîlayan bi ser gundan de di girtin.

Em ê îşev bi ser mala Bekir de bigirin. Em ê bi cop û darên xwe yên şoreşger we tevan bixin coniyan, bikutin, pişt re bigirin. Erê ku ji we tê hûn dikarin herin giliyê me bikin. Hûn mêr bin tiştekî wisa bikin. Copê me li ser serê we amade ye.

2016, Mihemed Şarman, Pirça Winda, Avesta, çapa 2an, r. 69, ISBN 978-605-5585-41-9

Me hew dît ku bavê min, diya min û meta min bi ser me de girtin.


bi ser (yekî) de qelibîn

me hew dît ku leş/cer bi ser me de qelibîn û em dan ber guleyan.


bi ser hev de çûn û hatin

têkilî berdewam kirin, li halê hev pirsîn

erê dereng be jî em dîsa bi ser hev de diçin û tên.


bi ser tiliya kul de mîz nekirin

tu alîkarî nekirin, mixris, kesekî xêmexwaz û neqenc bûyîn

Keçe tu çi ji wî hevî dikî? ma tu nizanî ew bi ser tiliya kul de mîz nake.

Ji bo tu tiştî neçe ser cila wî bi tiliya kul de mîz nake.

Ji bo pereyan neçe mala wî bi tiliya te kul de mîz nake.

Misto bo arvanekî diçe ba Memê. Mîza wî derman bê jî pê de mîz nake.


bi xwe de rîtibû, digot: “min bi rewş bişon!”

hem xwedî xeta û qusûr bûn, hem jî xwe qure kirin

hûn li daxwaza wî ya ecêb binêrin, hem l>i xwe de rîtiye, hem jî dibêje: “min bi rewş bişou.


bi xwe ferx bûn

mirov ku ew qas bi xwe fexr bibe, helbet dê bibe pê keniyê xelkê.


bi xwe re kaş kirin

bi xwe çûye, ew rebenîjî bi xwe re kaşî wan deram dike. bi xwe re nedîtin


bi xwêdana eniya xwe qezenc kirin

bi ked û zehmetê bi dest xistin, heq kirin

wê wekîgelekan bi bertîlan na, bi xwêdana eniya xwe ew azimut qezenc kir


biavêjî ber segan, seg naxwin

ji bo kesên nerind, nebedew û di rewşa pejmûrde de ne tê gotin,

ew xwarin ne baş hatîye çêkirin ne xwarineke xweş e

keledoşa eyşê biavê-tana ber segan, segun nedixwar. " dilawer zeraq


bibe baran erdê şil nake

di asta hêza ziyandayînê de nebûn, bêhêz, bêzereng û pêknehatî bûn

ma kî wî çi dikesi bine? xwedê wekîl e, bibe baran erdê şil nake.


bidiyê û jê bireve

ziyan jê tê, çi dibêje bike û heya ji te tê jê dûr be

eman lawo bi wî re mekeve têkiliyê, bidiyê û jê bireve.


tiştên ku berjewendiyên min tê de tune bin çawa dibe bila bibe

ma tu xêreke wêji min re heye. bihuşta ku ez ne tê de bim bila ker tê de vegevizin.


bila avis be, kengê dizê bila bizê

bila + avis + be + kengê + dizê + bila + bizê

ku bingeh saxlem û bi kêr be zû yan jî derengbûn ne xem e

Heyran ez tiştekî nabêjim, bila avis be, kengê dizê bila bizê.


bila hindik, bila rindik

ezbenî min ji te re got, ez zêde naxwazim. bila hindik, hila rindik.


bilbil xistine qefesa zêrîn, gotiye: “ka gula min a bibêhn”

her tişt û her kes di nav xwezaya xwe û di nav egerên xwe de xweş e

li vî welatê xerîb her çiqas derfet zêde bin jî bêhna welat pir cuda ye. bilbil xistine qefesa zêrîn, gotiye: “ka guta min a bibêhn?


bilbil xistine qefesa zêrîn, gotiye: “axxx welatê min”


bimirî ya axa sar î bimînî ya min î

çi dibe bila bibe, di her şert û mercê de ez ê te bistînim, (xort ji dilketiya xwe re dibêjin.)

sosin, çi dibe bila bibe ez ê bi te re bizewicim. tu bi mirî ya axa sar î, bimîne ya min î.


binê tûr qul bûn

binê tûrê wî qul e, ew ji vir bi şûn de jî zor bibe mal û hal


birûye min şeh dikî, çave min jî derdixî

ev çawa alîkariye kuro? tu birfiye min şeh dikî, çave min jî derdixî


bivirvan dar birî, yê li ser darê guman ji xwedê nebirî

dive di demên heri teng de jî mirov hevî û gumana xwe winda melce

daye, sebir bike ka hela xwedê çawa dike. bivirvan dar birî, ye li ser dare guman ji xwedê nebirî.


adarê dew li darê, ne li dihok û hekarê, lê li ereb û sincarê

bihar ne li zozana destpêdike, lê li berriyê


bîr birin

Min dît ku lazim e ez yekî dî têxim devrê, û bîra lanyon bir.

Robert Louis Stevenson, (terciman: Ciwanmerd Kulek), Meseleya Seyr a Dr. Jekyll û Mr. Hyde, Avesta, 2020, r. 87, ISBN 978-605-2246-80-1

Ji roja ku wî bîr biribû, ew tu caran negiriya bû.

Firat Cewerî, Girtî, Weşanên Nûdem, 1986

Kotan hê du salî bû, bîra tiştekî nedibir.

Bêşik min bîra mirina xwe û kûrayiya gorê nedibir. Hew min dît, bêvilên min şewitîn û aveke germ û nerm bi ser dev û sînga min da herikî. Min hinekî xwe tev da, cihê ko ez î tê da î teng û tarî bû. Tu ne çû min dît bêhna min jî çikiya. Hînga min bîr bir ko ez î di gorê da me. Min zûka qerqes bi ser xwe va anî ko di jêr va bi vekirina gorê mijûl bibim. Lê gava Xwedê bixwaze yekî ji tengiyê bi derxe, bê west jî dike. Hîn min destên xwe li tehtên ser xwe negerandi bû ko pê ra teqayek di tala serê min da vebû û bayekî sar di pê ra li nav çên min ket. Ronahiya hîvê siya cinawirekî bi ber çavên min xist. Ji ber ko teqa di ser serê min ra e fereh bû, min nîvê cendekê xwe tê ra bi der xist. Cinawir ji min tirsî û baz da. Heke ez ne şaş bim, hirç bû.


bû xerman, nebû derman

digel ew qas derfetan, tu xêrek negihiştin kesî

qurbana xwedê me, nizanim çima der-fetan dide yen wisa? bû xerinan, nebû derman.


bûk bi dilê zavê ye, çi hêlehêla melê ye

a girîng ecibandina xwediyê sikurê ye, yên din ne girîng in


bûkê ji te re dibêjim, dîwaro tu fam bike

Guhartoyeke deriyo ji te re dibêjim, piştderiyo tu guh bidiyê.


bûkê pişta xwe da kulînê

weleh bûke pişta xwe daye kulîne, kare we zehfzor e.


bûkê xeniqandiye heft xesû, ji bulqiniya cêr ditirsî

ji bo helwesta berevajî û demborî tê bikaranîn

heyran min jî tiştek ji ve fem nekir. bûke xeniqandiye heft xesî, ji bulqiniya cer ditirsî.


bûn agirê qurman

debara me ya îsal bûye agirê qurinan, xelas nabe.


bûn çîrok

ji bo dûvdirejbûna gelemşeyeke ku zehf dirêj dibe û zû bi zû bi dawî nabe tê gotin

ev meseleya te û ve jitûke jî hema bûye çîranok.


bûn darike hewedele û tevdan

Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.


bûn dehşika dest gavanan

ji bo jinên bi rojê bi yekî re radizên tê gotin

xêra wê lune, her kes dizane ku ew bûye dehşika dest gavanan. (argo)


bûn gola xwînê

xwîn zehf herikîn, zêdetir ji bo şerên giran tê bikaranîn

dibêjin ji ber şerê her du eşîran ew qad bûye gola xwînê.


bûn kerê qiyametê

te digot bûye kerê qiyamete, mirov nedixwest li rûye wî binere.


bun maniye nane (yekî)

Ji bo debar û jiyana yekî astengî derxistin

Binere ji te re dibejim, nebe maniya nane wî rebenî, ji bo te qet baş nabe.


bûn pelewanê fis fis

me jî got qet nebe ew ê jî ji xwe re karekî bike, lê tu nebejî li metropole bûye pelewane fisfis.


bûn xesûya segan

qet li halê wê nepirse, ew bûye xesîtya segan.


bûye gurê di ber segan de mirî

kera wî ne gihîşt neteweya wî m jîya dijminê wî, her hû gnrê di her segan de mirî.


cihê ku tu diçiyê, ez jê têm

zêde pesnê xwe nede, cihê ku tu diçiyê, ez jê têm.


cihê (yekî) girtin

bi zerengî û hunera xwe wekî yê berê kar pêk anîn, çawa ku ez nexweş ketim, wê cihê min girt

"li hemberî vê pirsê ez ê îtirafekê bikin1. mixabin he ta niha kesê ku dê bikaribe cihê min bigire, min peyda nekiriye. "sabah kara


cihû, (ka) te bibim bihişte. got: “na îro şemî ye bi kêr nayê

carinan hinek derfetên mezin dertên, lê hin kes ji dest xwe direvînin

xwedê dide hinekan, nikarin bixwin. got: “cihû te bibim bihişte. got: “na îro şemî ye bi kêr nayê.


ciwan bûn nezan bûn, pîr bûn kislan bûn; ez poşman bûm!

mirov dema ku kal û pîr dibe, pê poşman jî bibe, lê di pêvajoya jiyanê de bi xwezayî gelek çewtî û nezanî jî pêk tên

ciwan bûn nezan bûn, pîr bûn kislan bûn; ez poşman bûm. lê dîsa jî divê ew bibûna.


cotyaro ew çi ye tu diçînî got: “dema hêşîn bû tê bibînî

hê ew hay ji rewçê nîn e. got: “cotyaro ew çi ye tu diçînî? got: “dema hgşîn bû te oibînî.


çav di (yekî) firandin

ne bi awayekî rasterast, lê bi peyam û îşaretan yek şiyar kirin

xalit çav di hesen firand, rewş da fêm kirin.


çav kirin (yekî)

/t͡ʃɑːv kɪˈɾɪn (jɛˈkiː)/

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q36163 (kmr)-Ebulfîda-çav kirin (yekî).wav

çawa ku çav kire razdarê, hema wê gavê derkete derve

yezdan çav kiriye qîza sîncarê metê, tim li pey e.


çav lê badan

"avrûyên çep avêtin. zilamê li ber tiştên xwe rûniştî, çav lê batîan tî bi san got... nizar mehemed seîd


çav lê bûn

Cevdet çav lê bû ku bibe rêvebirê saziyê.

Çavên gelek qîzên gund li Ûsiv bûn

sexbêrî kirin, xwedî kirin, nêrîn, li kesekî yan jî li tiştekî miqate bûn

şirîne got, çavi min de li be, lê heta ku ez hatim, zarokan baxçeye min tarumar kiri bûn.


çav lê têr nebûn

ji mehîre çiqas xwarjî lê çav lê têr nelmn.


çavên (yekî) li rê bûn

“sibê hetanî êvarê çavên wê li rê bûn, hêsirji çavên wê xalî nedibûn. emerîkê serdar


çavên xwe kor kirin

axxx! ez çawa bikim, roja ku min ji xwezgîniyên wê re got "erê ", aha wê rojê min çavên xwe kor kirin.


çavên xwe kutan

zînê çavê xwe kutabû nexşeyên xalîçeyê ku bi xwe jî hîn bibe

silo mînakê wan e, wan tev de çavên xwe kutane mala wî

çeto çavê xwe kutaye mata birayê xwe yê piçûk, lê pê re jî nagi- hîne.


çavpehn bûn

ji bo kesên di hêla namûsê de nepaqij in û bi bênamûsiyê re têkildar in tê gotin

heke ne mirovekî çavpehn buya, min jî meraq nedikir.


çiv dan xwe

tam di dema kar de miraz çivek da xwe û ji holê winda bû.

Li ber çavên gelek mirovan ku li odeyekê rûniştibûn bi hêza xwe ya dawî ku ji tirsa mirin û ji birçîbûnê dihat, çivek dabû xwe û bi bayê birûskê xwe avêtibû pişt pirtûkxaneyê.

2016, Çapa Duyem, Mihemed Şarman, Pirça Winda, Avesta, r. 40, ISBN 978-605-5585-41-9


çok danîn erdê

diyarî ji bo wan dayîkan ku ev zimanê şîrîn parastine, çok dane erdê û ev mirovên çê anîne... Zana Farqînî


çok lê sist bûn

piştî ew qas riyê, çokên min sist bûn û ez di cih de ketim

wî çawa ku ew nûçe bihîst, çok lê sist bûn.


çû bajer û got: “baba kenger nerede biter”

ji bo kesên ku ji xwe biyan dibin, esle xwe winda dikin tê gotin

ew meseleya ku dibejin, çû bajer û got: “baba kenger nerede biter?” bûye ya xosrof.


çûn ber tira golikan

berê gelekî rûmet didan wî zavayê xwe, lê dû re ew jî çû ber tira golikan.


çûn li ber kapê xwe sekinîn

berpirsyarî yan jî vatiniya xwe bi cih anîn

wîjî gelekî çiv done xwe, lê di dawiyê de çû li ber kapê xwe sekin1

lê mêze kir ku bi înkarê nabe, ya rastî pejîrand û çû li ber kapê xwe sekinî.


dan ber çavan

Min jî rewş da ber çavên xwe, bi rastî jî karekî ne xerab e.

Wî ew risk hemû dane ber çaven xwe

Ji birçînan serê wî hêj, çavên wî kor bibûn. Di halêkî wisa şepirze de bû ku êdî mirina xwe dabû ber çavên xwe.

Ew dabit ber çaven xwe ku kes nebe.


dan ber xwe

bi ser de qelibîn, lê li ba ketin, tapan kirin

mêrên malbata şergo, yên din dime ber xwe il ew li çiyê asë kirin.

xilas kirin, tê re borîn, tê re çûn, çûn. (zor caran bo rê û tiştan tê gotin)

Dê wê rê hemiyê deme ber xwe, bi tinê da ku bi dîtina te şa bim.


danî di dizmencekê de nekelîn

li hev nekirin, bi hev û din re debar nekirin


dar bitû ye, xwedî bi tûle ye

yên ku malên wan hebin, hêza wan a xwe parastinê jî heye

mal û milk dibe sedema hêzê jî. çand û zanebûnê jî. dûr bitû ye, xwedî bitûle ye.


dar bi verotinê mirov bi gotinê

bi axaftinê ve mirov dikare tiştinan bide fêr kirin

bi xweşikahiye bibêje lawo! dar bir verotinê, mirov bi gotinê.


dar xistin qula meşan

Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.


dawet firikî berbûk hetikî

her kes li kefa xwe dinere, bar di stûye berpirsyar de ye

berpirsyarî zor e, dawet firikî, berbûk hetikî.


dayîk hat ji der ve xwedê rabû di ber de

dayîk hat j1. der ve, xwedê rabil di ber de. bi rastî jî di vê dinê de divê cihê dayîkan pir cuda û bilind be.


defa hewarê lê xistin

Nûçeyek an jî agahiyek li her derê belav kirin.

Me got hila haya kesî ji vê pirsgirêka me nebe, lê du rojan bi şûn de hezîmê defa hewarê lê xist û her kes pê hesand.


deftera (yekî) di nav a mişkan de nehatin xwendin

xwedê dizane, heke xezûrê wî nebûya, deftera mûrad di nav a mişkiui de jî nedihûte xwendin.


dek û dolab li dora (yekî) gerandin

"wîji mêj ve dijmijnatî li tahar xan dikir û digel ku w meriv ûpismamê tahar xan bû, dek û dolab li dora tahar xan digerand. " mehmed uzun


dema xêr û şeran hatin

dema hesab pirsîna heqî û neheqiyê hatin

mela dibêje dema xêr û şerait wê bê, lê ka kengî? ma ev neheqî wê heta çi çaxê bidoine?


deng ji kêvir derketin ji wî/wê derneketin

qet hisa xwe nekirin, tu helwest nîşan nedan

Deng ji kevir ji yadê derneket. Bû weke pîreke sed salî, belki jî pîrtir bû.


derdê xwe ji paşayê ker re gotin

rebeno, bi ve azîneye ve tu derde xwe ji paşaye ker re dibejî, jixwe ew jî hewldaneke pûç e.


derdikevim dîwarê qurqurike, deng tê denge tûtike; ax li m in derde zûtike

ji bo yen bi nefsa xwe nikarin û dozîna zayendî gelekî li pêş digirin tê gotin

derdikevim dîwarê qurqurike, deng te denge tûtike; ax li min derde zûtike. ere gelek naynin ser bare xwe lê derde wan zedetir e zayendî ye. (bnr. çîrok) “derdikevim ddîwarê qurqurike, deng lê denge tûtike; ux li min derde zûtike. 1; dersjmê li gundekî elewiyan dawet çedibe. pîre wan li jor, li cihê tay bot rûdine. pîr çiqasî li bûke dinibere. pel bi pel bi a girê kî zayendî dişewite. bûk qet ji bîre dernakeve. (jixwe bere dawet çend rojan didomîn.) di ve pevajoye de pîr ji bili bl1ke li tu f'ştî nafikire. di dawiya şeva siseyan de dema ku gundî hemû bi heyecaneke mezin direqisin, pîr dinere ku wa ye her kes ketiye heyra xwe û bûk tene may«, pîr hema bûke hildide û ji hole winda dibe. gundî piştî demeke bi şûn de meze dikin ku bûk nîn c. hevraz, berjer dinerin, bûk li tu dere tune ye. piştî demeke yek dikeve derke ku wa ye pîr jî tune ye. bang dike û d i beje: "wa ye pîr jî nineye!" gundî hemû fem dikin ku pîr bûk biriye. difikirin û dibejin: "em li, 1.mr û kmllmm binit, erin!" dema ku dikevin axureke lê meze dikin ku pîr kare xwe qedandiye. derpiye xwe hildik-işîne jor. li hember ve eceba giran. gundiyek diqire û dibeje: derdikevim dîwarê qurqurike. deng te denge tûtike; tix li min derde zûtike.


gotina xwe ne rasterast, lê bi peyaman (mesaj) gihandin muhatabên rasteqîn

xwezî însanan gotinên xwe ne bi peyaman, lê rasterast ji muxatabên xwe re bigotana. deriyo ji te re dibêjim, piştderiyo tu guh bidiyê.


derzî di ber guhê (yekî) re kirin

ji bo mijarekê bi awayekî nerasterast peyam dan, şiyar kirin

bawer dikim fayzê derzî di ber guhê egîd re kir ku helwesta wî ew qasî guherî.


dest berdan

bisexbêr bûn, terikandin, terk kirin, dev jê berdan

çiqas malê te zêde he jî heke tu dest bernedî dawî pûç e.


dest û pê li hev piçikîn

ji heyecan an jî ji pêknehatinê li xwe heyirîn


dest û piyên (yekî) li hev alîn

Çûyînê ez diçim, lê dîsa jî ji şerman tepkên min li hev dikevin û dest û piyên min li hev dialin.


destfireh bûn

"bager xortekî destfîreli e"


dest av lê teng bûn

Destav ku li mirov teng bû, divê zêde neyê sekinîn.

Ku mala seydo dest nedana me, me nedikarî ev kar bibira serî.


destê (yekî) tijî garis be, libek jê nakeve

ı il timahkar û çikûs bûn, "tu bi ya min bikî, qet jê nexwaze û vu e erzan meke, destê wî tijî garis be, hbekjê nakeve.


destê xwe dayîn li ser wîjdana xwe

ez tiştekî nabêjim, tu rewşû dizanî, destê xwe bide ser wîjdana xwe û bit4yara xwe bide.


destê xwe dirêjî (yekî) kirin

kuro bêbav, ma min çi xerabî bi te kiribû, te di nav wan de destê xwe dirêjî min kir.


hila wê derxistin

Nayê zanîn. Tîpa h ya peyva hil wek ya tîpa h ya di peyvê heyf, hirs herf henek e yanî hişk tê xwendin.

Pizîşk hevalê min bû u got emê hila nexweşxanê derxin, çi test û fexs hene emê hemiya çêkin û nebû emê te sewq bikin.

Gava min xwend, ez ecêbmayî mam. Ji bo çi San Remo li ne bajarekî din?
Serhat bişirî û got:
- Xuya ye, tu dibêjî, hey mesele vebî, em hila wê derxînin.
Wî gotinên Serhêt bi serêxwekilkirinê ve tesdîq kir Ci qut birrî.

"PÊLÊN BÊRIKIRINÊ", Mustafa aydoğan, Weşanên NÛDEM, Çapa Yekem: Stockholm 1997


destê xwe jê şûştin

دەستێ خوە ژێ شووشتن (Kurdish-Arabic)

hêviya xwe jê birîn, hêlan, terikandin, pûte pê ne kirin, hiştin, bi cih hêlan

“carinan destê xwe jê dişûşt lê (ji) dilê wî nedihat şûştin. helîm yûsiv


destê xwe ji pêsîrê nekişandin

şakir kir û nekir, zerdayê destê xwe ji pêsîrê nekişand.


dev bêxwedî bûn but: devbelaş bûn dev bigû bûn


dev jê qerîn

Lê Raymond ne ew kes bû ku zû bi zû dev jê biqeriya.

Mîran Janbar, Qolyeya Cécileê, Weşanxaneya Lîs, 2012, çapa 1ê, r. 97, ISBN 9786054497010

Fermandeyê amerîkî dudil bû lê bide yan dev jê biqere, dev jê qeriya û Sulêymanî wê neqlê xwe li Hewlêrê ji ber çavan winda kir.

09.01.2020, Qasim Sulêymanî çawa hate kuştin? https://web.archive.org/https://web.archive.org/web/20200417225531/https://www.rudaw.net/kurmanci/middleeast/090120201 arşîv, https://www.rudaw.net/kurmanci/middleeast/090120201

Piştî ku tu bûyî nêviyê wanqas zanyaran, te da dûv pêşengên dijminê zanyariya xwe, piştî ku te Qu’ran xitim kir te dev jê qeriya, li zarokatiyê man rojên tenî binimêj.

21.03.2020, Zîwer Îlhan, Ma Ez Ji Te Re Bibêjim çi? https://web.archive.org/https://web.archive.org/web/20200417225756/http://candname.com/ma-ez-ji-te-re-bibejim-ci/ arşîv, http://candname.com/ma-ez-ji-te-re-bibejim-ci/


dev ji hev berdan

van rojan qet dengê wan nayê, wer tê xuyan ku van her du cîranên me, êdî dev ji hev berdane.


tenê bi niyet an jî bi daxwazan tu tişt pêk nayên

deve dikeve nav pembû, çavên xwe digire û dibêje: “kes min nabîne. em nikarin bi van xeyalan xwe bixapînin.


deve nal kirin, rovî got: “piyê min jî

deve nal kirin, rovî got: “piyê min jî. lawo tu nikarî wî barî wekî wî hilgirî.


devê rovî negihîşte tirî, got: tirş e

Yê ku nikare pêk bîne yan jî bi dest bixe, wê yekê wekî xerab dide nîşandan.

Got: “devê rovî negihîşte tirî got: tirş e. heke ku te bikaribûya, te bi deste tu kesî ve bernedida, lê niha jî xerab didî xuyandin.


devê xwe bi xêr vekirin

dev ji wan gotinan berele, hinekî jî devê xwe ji xêrê re l’eke la!


devê xwe li ber (yekî) xwar kirin

ji bo pêdivi yan ji hewcedariyekê lavayl kirin

xwedê kesî hewcedari kesî neke, min deve li ber wî xwar lar lê tu xwîn ji xwe berneda.


devê xwe mezin kirin

wi di nava cimaeta mezin de dîsa elevê xwe mezin dikir.


devê xwe pê nekirin

Zal wisa nexweş e. Ku tu çi didi ber qet devê xwe pê nake.


dewleta bikiltûz e, bûk stewr e qîz avis e

ji ber ku di xîmê wê de zilm û neheqî heye, ev dewlet zû bi zû rast nabe, dewleteke bikiltfiz e, bûk stewr e qîz avis e.


dewsa şêran, maye kundê dêran

in the footstep of lions, there remains the owl of monasteries

ew jî dewrana dinê ye, ez çawa bikim heyran? îro dewsa şerait, maye kulnlê dêran.


dê ewledê xwe avêtin

ji bo teşqele, helecan û qelebalixa zehf zêde tê gotin

...bi xezebek û tofanelce ku dê ewledê xwe diavêje...


dê li qîzê şîret kir, qîzê got: "dayê hela tu li kîrê kerê binêre çend e"

ji bo kesên ku bala wan li tiştekî din e û guh nadin gotin û şîretan tê gotin

dê li qîzê şîret kir, qîzê got: “dayê hela tu jî kîrê kerê binêre çend e. ez jê re çi dibêjim, ew çi bersiva min dide? (argo)


dêhna xwe dan

tu dêhna xwe baş nadiyê, loma fêm nakî.


dêla xwe pîj kirin

Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.


di avê de berdan

don't let your left hand know what your right hand is doing

orner erebeya xwe di avê de berda, ni ha jî dixwaze yeke wisa bikire, pereyên wî têrê nakin.

ji bîr kirin, li bîra xwe nehêlan, lê ne zivirîn, daxwaz nekirin beramber


di destê (yekî) de bûn

di bin erk û kelija yekî de bûn, li jêr kontrola yekî/ê bûn
 kontrolkirineka taybet e ji aliyê kompaniyekê an jî kesekî ve li ser xizmetguzariyekê yan beranînekê

her tişt di destê şakir de ye, herin bal wî.


di devê xwe de birin û anîn

Keçika min çi ye tu di devê xwe de dibî û tînî? tu yê çi bibêjî, bibêje.


di devê (yekî) de rîtin

Li pişberî wê knçeyê çîlê wisa kir ku di devê llecî xisret de rît.

Na lo! ka mêrikê reben dikare bibêje viq, jinik di dêv dirît


di bin erdê re çûn

“belê ziravê min dikir biqetiya, ji şerman jî ez di bin erdê de diçûm. felat dilgeş


di firnikekê de riyîn, di yeke de mîstin


di mal de man

ji bo keç û xortên nezewicî tê gotin, (zêdetir ji bo jinan tê gotin.)

berê wê kesek neeciband, dû re jî kesî serê wê negirt û di dawiyê de di mal de ma.


di nav gûyê xwe de nîsk dîtin

na lo! van rojan jandil gelekî ji çîzê jî derxistiye, tu dibêjî di nav gûyê xwe de nîskek dîtiye.


di nav hebûnê de bûn

heke em di nav hebûne de neblina, wan wer nedigotin.


di serê (yekî) de rûneniştin

neecibandin, di têgihîştinê de astengî kişandin

me çiqas got jî ew mesele di serê wî de rûnenişt.


di xwe de şeqizîn

wari qala zewaca we dikir, siltan di xwe de dişeqiz


dibê: “darê das hate te. dibê: “wekî destî ji min nebe, bi min nikare

yên ku nêzîkî hev in, an jî eynî ems in, ji ber ku bi her awayî hev û din baş dinasin, bêhtir ziyanê didin hev

dibê: “ilarê das bate te. dibê: “wekî destî ji min nebe, bi min nikare. ji bo wê jî çerê me zêdetir bi me bi xwe re ye.


dibêje, direqise; nabêje difetise

ji bo ketina nav nakokiya hinek helwestan tê bikaranîn

ew jî nizane çawa bike. dibêje, direqise; nabêje difetise.


mirov dibêje, direqise, mirov nabêje, difetise

Guhartoyeke dibêje, direqise; nabêje difetise.