diçim aş, aş xira dibe, têm kaniyê kanî zûha dibe; ga dikirim dibe golik, genim diavêjim dibe şolik

ev çi qeder e ya rebê alentê? diçim aş aş xira dibe, têrn kah-niyê kanî z.uha dibe; ga dikirim dibe golik, genim diavêjim dibe şolik.


dijminê heft bavan bûn

Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.


dil berdan (yekî)

ji yekî hez kirin, ecibandin, dil kirin, dil ketin

Lawikê me dil berdaye keçîka anted, divê em wê bixwazin.

Ji wê hez dikir. A rast, dil berdabû wê.

Mîran Janbar, Qolyeya Cécileê, Weşanxaneya Lîs, 2012, çapa 1ê, r. 44, ISBN 9786054497010


dil dibijiya goşte kerê, digot "guhen wê wekî yen kêrguhan in"

dema pêdiviyeke mirov a girîng hebe, ji bo çareseriyê, tiştên herî ne di cih de jî wek tiştên as ahî dibîne yan jî dide nîşan dan

pêdiviyên bingehîn, psîkolojiya mirovan jî diguhennîn. du dibijiya goşte kerê, digot guhên wê wekîyên kêrguhan in.


dil li ser dil e, jê re tune tu derd û kul e

heke du mirov bi rastî jî ji hev du hez bikin, kul û derden wan gelekî sivik dibin

hema bila em ji hev û din re rust bin, ji we pê ve ne xem e. çi got me: “dil li ser dil e, je re tune tu derd û kul e.


dilê (yekî) hatin ber dêv

gava min deriyê avdêstxaneya wan vekir, dilê min hate ber devê min.


dilê mêrik ji jinê ne xweş bû, digot: “tu ard eleg dikî qûna xwe ba dikî."

ma dil ku bixwaze mehne û hincet tune ne? dilê mêrik ji jinê ne xweş bû, digot: “tu ard eleg dikî qûna xwe ba dikî.


dilê (yekî) neçûn

"bi xwedê tu xêr û berxêr di tê de nemaye. ya qenc ew e ku te daqurînim. bes, bi rastî jî dilê min ni lul naçe te; zilcê min têr e... dr. cuwan batû


dilê (yekî) xof girtin

carekê dilê wê xof girtibû, heya em ji wir derketin, dilê wê di destê wê de bû.


dilkevir bûn

ma tu nizanî ew yekî dilkevir e, tu ji çi re çûyî ber derê wî?


dimisê yekî rijiya, got: “bila xêra bav û diya min be

ji bo kesên ku dixwazin xêr an jî qenciyê bi malê kêrnehatî bikin tê bikaranîn

tu ji dizanî ji tiştekî re kêr nayê loma wer dibêjî. wekî nieseleya ku dibêjin; dimisê yekî rijiya, got: “bila xêra bav û diyu ntin be.


dinênediyan dinê dît, rabûn savar çêkirin gotin: “cejn e!”

kesên ku haya wan ji rê û rêbazên civakê nîn bin, carinan dikevin nav rewşeke eletewş

ew jî dibe. dinênediyan dinê dît, rabûn savar çêkirin gotin: “cejn e.


dinya tev bişewite, gurzek gîhayê wî naşewite

Guhartoyeke agir bi erdê keve, gurzek pûşê wî naşewite.


diranbeş, hundirreş bûn

Tu nizanî ew çi xinzîrek e, ew mirovekî diranbeş, hundirreş e.


bi ser zimana ketin

Li nav xelkê gelekî û bi berbelavî li ser bêne bahs kirin, paşgotiniya wî/wê bêne kirin

Qezenca te ya bazirganiyê û perê te bi ser zimana ketiye, xwe bistrîne, dilnexaz derbekê li te nexin.


dixwe nanê me, li ber derê xelkê direye

Guhartoyeke nanê îso dixwe, selawetê li mûso tîne.


dîwaro ji te re dibêjim, bûkê tu fêm bike

Guhartoyeke deriyo ji te re dibêjim, piştderiyo tu guh bidiyê.


dîwaro ji te re dibêjim, bûkê li te eyan be


dîwaro min ji te re got, piştdiwaro tu guhê xwe bidiyê


dîz ji beroşê re dibêje: “bi wê de here rûteniyê!”

kazan kazana kara demiş tavanın da gülmekten aklı gitmiş

ji bo kesên eslê xwe înkar dikin tê bikaranîn

ma tu ji min çêtir î, tu ji min re wer dibêjî? dîz ji berosê re dibêje: “bi wê de bere rûteniyê!”


dîzikê got: "ez tijî zêr im"; hesikê got: "min tu hemû seh kirî"

Guhartoyeke dîzike got: "zike min spî ye"; heskê got: "ez hê jê derketim".


însaf însaf ! tu çi dibêjî kuro? “dîzikê got: “zikê min spî ye.; ıleskê got: “ez hêjê derketim”


boçika dehşê ye, ne kin dibe, ne dirêj dibe

ji bo tiştên pêşve naçin û di cihê xwe de dimînin tê gotin

rewşa dikana vî kurxalê min bûye boçika deş ê, ne kin dibe, ne dirêj dibe.


dengê xwe bi guhê xwe bihîstin

Ji dengê + xwe + bi + guhê + xwe + bihîstin

Yê rûmet, nirx yan jî bihayek gelek zêdetir û pirtir ji heqqê xwe dide xwe


eşîr dahl e, hirç jî, rêvî jî û şêr jî têde heye

Ji eşîr + dahl + e + hirç + jî + rêvî + jî + û + şêr + jî + têde + heye

Di nav komên mirovan de yan jî di nav gelekî, neteweyek de mirovên qenc û baş û yên xerab û pîs bi hevdû re hene. Nabe mere hemû endamên komekê, gelekî yan eşîr û malbatekê wek hev qebûl bike, bi yek çavî li herkesî binere


çû guzim hat nizim, ne hûn bin, ne jî xizim


du mişk ji qulekê derketin, yekî ji yê din re got: “tu ji ku derê têyî”

ji bo yê ku esil û esasê xwe winda dikin tê gotin

got, du mişk ji qulekê derketin, yekîji yê din re got: “tu ji ku dere (tê)yi?”lawo ne em tevji zikekîderketine, tu çi xwe dinepixîni?


dûpişk tu zivistanê ne diyarî got: “pa ne, havînê min gelek rû li ba hewe heye”

qerfên xwe bi mekin lo, ka çi rûmeta min li ba we heye? dûpişk tu zivistanê ne diyarî? got: “pa ne, havînê min gelek rû li ba (be) we heye?


afsûn kirin

Bi niviştan parastin û li hemberî xirabiyan bi hêz kirin.

Digotin evdile efsûnkirî ye, gnîe lê nakevin, lê bû xwerê guleyeke mîrzeyê gehxwar.


eftere xwedê bûn

Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.


erka (yekî) derbas bûn

ji bo wî kari hên ape şewqî bişînin; ekla wî li we malbate derbas dibe. yeka wî nakin dudu. ekla: bandor, erk


elo ji belo re dibê(je): “min çavê te yê kor haha kiro"

yên ku rewşa wan nêzîkî hev in, zêdetir ji hev du re pirsgirêkan derdixin

ma zelif ji wî pişdetir e? elo ji belo re dibê: “min çavê te yê kor haha kiro.


em ne ji maleke ne, lê bi halekî ne

helbet ez tedigihîjim. belê, em ne ji maleke ne, lê li halekî ne.


erd qelişîn û tê de çûn xwarê

çaxa ku bi çav wê ketim, min wisa hîs kir ku erd qelişî, ez tê de çûm xwarê


erd û ezman lê sond xwarin

mêrikî çawa kir, nizanim lê erd û ezman lê sond xwarin ku qet nehatiye wî welatî.


ev çi gotin û ev çi kirin

te berê şîretên a.'jtiyê kirin, lê clû re jî ciwan hadandine şerê eşîrtay1. musa axa, ev çi gotin, ev çi kirin?!


ev ez, ev jî kefenê min

Guhartoyeke kefenê xwe dayîn piçenga xwe.


ev hindik e, ez têr naxwim; ev jî zede ye ez naqedînim

ev hindik e, ez têr naxwim; ev jî zêde ye ez naqedînîm.


ev ne şûna dewara yeksim e

kuro lawo hûn kê dixapinin? ev ne şûna dewara yeksint e.


ev pîvaza mezin, ev nane genimî, ev jî ava cemidî; dîsa jî dibêjin eliye sino malê xwe naxwe

ji bo kesên temahkar û nezan tê bikaranîn

ka edî ez ji bili wê çi dikarhn bikim? ev pîvaza mezin, ev nanê genimi, ev jî ava cemidî; dîsa jî dibêjin eliye sino malê xwe naxwe.


ev pîvaza wî ya hêşîn, ev jî şekirê wî ye spî di nav destmalê de; dîsa jî dibêjin: 'bavê te ji nêz de mir'

ev pîvaza wî ya beşin, ev jî şekirê wî ye spî di nav destmale de; dîsa jî dibêjin: “mavi te ji nez de mir. edî min ji bilî wê çi bidayê?


ew ker, ne kerê wî barî ye

rast e, tu dixwazî bişînî wê dibistanê, lê mixabin ku ew ker ne kerê wî barî ye.


ew xem bila ji bo wê demê be

divê her helwest li gorî pêvajoya xwe be

ji nişka ve te çi kûkekûk e? ew xem bila ji bo wê dentê be.


eynî berf e, eynî çiftexas e

tu tişt neguheriye, jixwe eynî berf e eynî çiftexas e.


tenê avêtin stûyê hev û din nabe. ez axa tu axa, kî golikan bibe nav baxan.


ez bi te tu bi min, em tev bi xwedê

mirov ku bi hev û din re baş û sax be, Xwedê jî dibe alîkarê mirov

Min ji te re got, ez bi te tu bi min, em tev bi Xwedê.


ez dibêjim aş ê min e, ew dibêje: 'dora min e'

ev çi mirovekîbêfêm e, ez dibêjim aş ê min e, ew dibêje: 'dora min e


ez çiqasî bi niyeteke erênî nêzîk dibim jî, ew sar nêzîkî min dibe

tu li min û vî bini-hêre, ez dibêjim bira, ew ji min re dibêje: “kirîv”.


ez dibêjim ewr tune, tu dibêjî: 'wê baran be'

ben diyorum hadımım o diyor oğul uşaktan neyin var

ev befemji min tiştekîfem nake. ez dibêjim ewr time, tu dibêjî : “we baran be.


ez dibêjim hirç va ye, tu dibêjî: 'rêç wa ye'

Guhartoyeke ez dibêjim ewr tune, tu dibêjî: 'wê baran be'.


ez didime gula geş, ew dibe: 'bide min keleme reş'

bi mirove tenegihîştî re debar zor e, ez didime gula geş, ew dibe: “bide min keleme reş.


ez hatim daweta te, tu hatî diziya min

ez ji bo xêra te, dixebitim, tu jî ji bo xirabî û ziyana min hewl didî xwe

ez gelekî saf hn. ez hatim daweta te, tu hatî diziya min.


ez kor, tu kor, îcar wê kî here jor

Binêre ez axa tu axa, kî golikan bibe nav baxan.


wek darikê hewdelê bûn

Ev biwêj ji bo kesên ku tevliheviyê dikin tê gotin, anku gelacî, fitine Û fesadiyê dike


ez sax, tu silamet

aha bavo videoya te, min anî û teslimi te dikim, ez sax tu silamet


ji bo kesên ku ji xwe re li hincetan digerin tê bikaranîn

na lo, ez zehf bi stranan dizanim lê dengê min tune, (qerf)


fîkefîk kirin

Osmên ji xwe re dihanek daniye, fîkefîk dike


fîtik pê xistin

bi awayekî lezgîn û bi bandor û di demeke pir kin de qedandin

maşelah ew û as xortan carekê xwe lê qerase kir, di navîna saetekê de fîtik bi zeviyê xistin

her du ji di eynî kîloyê de bûn, lê cindo fitik bi seyîd xist.


ga û gîsn li hev asê bûn

ji bo rewşa berevajî û bimyad tê bikaranîn

kuro derde wan çi ye, ma ga û gîsne wan li hev ase bûne?


galteyên xwe pê kirin

henekên xwe pê kirin, tinazê xwe pê kirin

Tu li wî menêre, ew tişt wisa galteyên xwe bi xebatê xwarziyê xwe dike.


garan hate zeviyê, jina çavan nû rahişte teşiye, çavan got: “ez xulama wê paşiye

gavano, rebenol.. garan hête zeviyê, jina çavan nû rahişte tesiyê, çavan got: “ez xulama wê paşiye.


gava ez ciwan bûm, bitîr û kevan bûm; gava ez kal bûm, notirvanê şikefta keviran bûm

pir kalbûn, bêrûmetiyê jî tine ber derê mirov


gayê reşo te çi xwariye!

ji bo kesên ku pir lêdan xwarine tê gotin.

nadir û her du kurên wî pêşî li sedo girtine û gayê reşo te çi xwariye? thşo! de lê dane, de lêdane...


gevezeyan avêtin dojehê, gotin: 'çiqas sar e'

xwedê kesî meke rewşa wan. gevezeyan avêtin tlojehê, gotin: “çiqas sar e.


gilî jê derxistin

Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.


gira xwe tê dan

anku gava mirovek bixwaze ji ne tiştekî kêşeyekê bi yekî dî re derxîne


giraniya xwe dayîn ser

dêhn û bala xwe zêdetir li ser kûr kirin

ev çendek e ku parlemena tirkiyeyê giraniya xwe daye ser cezayê dardekirinê.


gîsk dibêje: tirt û tirt sibatokê, ez gihame xwehka xwe adarokê, va min xwar serê gingilekê

li herêma tor û botan ji bo xedariya meha sibatê û xweşbûna (nermbûna) meha adarê tê gotin

ma we nebihîstiye, gîsk dibêje: “tirt û tirt sibcitoke, ez gihame xwelika xwe adarokê, va ntin xwar serê gingilekê


golikê beş, ma li ber deriyê reş

ka di wî de çi ma? di dawiya dawî de golikê beş, ma li ber devê deriyê reş.


got ha got; got: çi got got: kerê kundir kot

keçê êdî bes e. got ha got; got: “çi got?” got: “kerê kimdir kot. heyran ji vê peyvanditia pûç hûn qet aciz nabin?


carinan mirov ji bo kar û derfeta carekê tenê, derfetên piçûk lê demdirêj bidefine dikeve xisareke mezin

got kûçiko te çi kir, bi xwe kir; te simek bir, lê lingê xwe jî ji vir kir. a girîng, derfet û firsendên demdirêj in, naxwe bi carekê re tiştekî zêde pêk nayê. (bnr. çîrok) kûçikek tim li ber derê qesabekî vedikeve. qesab jî tim goşten ji ber hestiyan mayî û hestiyan diavêje ber, bi vî awayî kûçik zikê xwe ter dike. rojekê dîsa wekî her car eynî ew kûçik li ber derê qesab veketiye. lê çawa dibe wê rojê çavçiliyeke mezin dike. çawa ku firsendê dibîne, simeke dêwêr dixe nav diranên xwe û ji wir direve. dcma ku qesab vê helwesta kûçik dibîne, pir hors dibe, diqîre û ji kûçik re dibêje: 'kûçiko te çi kir. bi xwe kir. te simek bir. lê lingê xwe jî ji vir kir.


gotin: "avê çima deng ji te tê" got: "hevalê min kevir e

mirov li gorî der û dor û nêzîkên xwe reng dide

hawirdor û derfet bandorê didin ser jiyana mirov. gotin: "avê çima deng ji te tê?" got: "hevalê min kevir e.


gotin: "bavê te ji birçînan mir. got: "we jê re şorbeya birinc çêbikira

gotin hêsan e. gotin: "bavê te ji birçînan mir. got: "we jê re şorbeya birine çêbikira.


gotin: "bavê te ji nêzda mir. got: "ka hebû ku min nedayê"

xwezî hebûiya. gotin: "bavê te ji nêzda mir. got: "ka hebû ku min nedayê?"


gotin: "bavê te siyaran kuşt an peyan" got: "ew ku kuştin, ha siyaran ha peyan

gotin: "bavê te siyaran kuşt an peyan?" got: "ew ku kuştin, ha siyaran ha peyan. a girîng encam e.


gotin: "betalî mêrkuj e, ha mêrkuj e" heta ku betal mêrek kuşt

gotin: "betalî mêrkuj e, ha mêrkuj e, " heta ku betal mêrek kuşt. wekî wan ew kişkiş nekira, belkî jî wisa tiedibû.


gotin: "bave te bû axa. got: "ji min re çi, jina wî bû xatûn

di jiyanê de jin beri birayati tê. gotin: "biraye te bû axa. got: "ji min re çi, jina wî bû xatûn.


gotin: "biraye te mirovekî çawa ye" got: 'min pê re hevaltî nekiriye'

bi yekî re hevaltî kirin pir girîng e, rastiya kesayetiyê di hevaltiyê de xwe dide der

min pê re hevaltî nekiriye, loma jî nikarhnji bo kesayetiya wê biryarê bidim. gotin: "birciye te mirovekî çawa ye? " got: "min pê re hevaltî nekiriye.


gotin: "dijmin hat. kor got: 'min qeraltiyek dît'. topel got: 'em birevin'. ker got: 'min dengek bihîst'

mirov wekî psîkolojiya bûyeran xwe amade dikin û hin caran wekî we jî tiştan li hev tinin

mêze dikim ku, her kes wekî rew. şa îro dipeyîve. gotin: "dijmin hat. kor got: "min qeraltiyek dît. ’’ topa! got: "em birevin. " ker got: "min'dengek bihîst.


gotin: "gayê te dizîn!" got: "wey dîkê min. gotin: "çima wisa dibêjî" got: "wekî min li dîkê xwe bipirsiya, gayê min nediçû'

mirov ku di demê de tedbîra xwe negire, dû re nikare pêşiyê lê bigire

her tedbîr di dêma xwe de divê. gotin: "gayê te dizîn! " got: "wey dîkê min. gotin: "çima wisa dibêjî?" got: "wekî min li dîkê xwe bipirsiya, gayê min nediçû.


gotin: 'gurî çima porê te tune" got: 'porê xaltîka min gur e'

mirov naxwazin kêmasiyên xwe bipejirînin an jî bidin nîşandan

helbet kes naxwaze neyîniyên xwe derxe peş. gotin: "gurî çima porê te tune? " got: "porê xaltîka min gur e.


gotin 'guro here ber berxan. got: 'lingê min diêşê'

carinan ji hinekan re derfetên pir xweş dertên, lê xwe bi nazî dixin

ew jî tiştekî ecêb e. gotin gur: "here ber berxan. got: "lingê min diêse.


gotin: "horê rebenê, te çi dît" got: "herçi dît, min dît

gotin: "horê rebenê, te çi dît?" got: "herçî dît, min dît. qinyas jî hema digot: "ya ku min dît, qet nepirse.


gotin: "jina te zehf digere. got: ’’derewan mekin, heke wisa bûya wê rojekê jî bihata mala min

gotin: "jina te zehf digere. got: "çira nexwe ez rojekê di mala xwe de nabînim. hema ez qijikê, bi xwedê jî ketime rewşa wî camêrî.


ligel rewşa xwe ya xerabtir jî xwe zêde hesibandin

herhai ew jî taybetiyeke awarte ye ku ev qas eletewşî çêdibe. gotin jûjî: "were ser xalîçeyê. got: "zivir e û gij e.


gotin: "kelkele tu li ku dimînî" got: "ba dizane

kî di nav çi hawirî de be gelek tişt wekî wî reng digirin û pêk tên

hawirê min jî wisa ye. gotin: "kelkele cihê te ku dere?" got: "bu dizane.


gotin: "kero, were em te bibin cinetê. got: "ma givzonek li wir heye"

daxwaz û armanca her kesî wekî rewş û asta wan e

her kesek li gorî xvre tiştan dixwaze. gotin: "kero, were em te bibin cinetê. got: "ma givzonek li wir heye?"


gotin: 'kê mal ava kir' got: 'mêvanan'

mêvan bêhn û bereketê tînin malan, mêvan sedema derfetan nin

gotin: "kê mal ava kir? got: "mêvan. divê mirov tu car ji mêvanan aciz nebe.


gotin koro çi dixwazî got: 'çavek ronî, girarek têr rûn'

ji bilî hewcedariyên bingehîn tiştek nexwastin

heyran ez tiştekî zêde naxwazim. gotin koro çi dixwazî? got: "çavek ronî, girarek têr rûn.


gotin kund: 'tu çima nayê gund' got: 'ji destê çavanê ço bilind û ji destê qîz û bûkên rind'

yên herî ne xweşik jî di barê dilê xwe de xwe zehf zêde dihesibînin

her kes di barê dilê xwe de şerek e. gotin kund: "tu çima nayê gund? " got: "ji destê çavanê ço bilind û ji destê qîz û bûkên rind.


gotin: 'kul hatiye gund wê ji her malê du kesan bibe. hemû kesî li çavên xulam nihêrî. xulam got: "belê yek ez lê ka yê din"

erê ez jixwe amade me, lê ka hûn ê çawa bikin? ji bêgavî divê ji we jî hebin

helbet her dem wer nabe. gotin: "kul hatiye gund wê ji her malê du kesan bibe. hemû kesî li çavên xulam nihêrî. xulam got: "belê yek ez lê ka yê din?"


gotin mirîşke: "tu kelivî yan kovî" got: "ez hevalê xwe di serê bistê de dibînim

qet derka wê nîn e, di encamê de ez ziyanê dibînim

çi dibe bila bibe, qedera min xuya ye. gotin mirîşke: "tu keliyî an kovî?" got: "ez hevalê xwe di serê bistê de dibînim.


gotin pê re çûn gorê

ew mêrekî wisan e ku gotin pê re diçin gorê.


gotin: 'pisîka xalo hate te, ha pisîka xalo hate te!' got: "ca berdin bila pisîka xalo bê min lo!"

bes e êdî hûn min bi wê ditirsînin, ka çi dibe bila bibe lo!

gotin: "pisîka xalo hat te, ha pisîka xalo bat te! " got: "ca berdin bila pisîka xalo bê min lo! " çiye yaho êdî bes e we ez hetikandim.


gotin: 'pisîkê gûyê te derman e. pisîkê rî xist xerman e

dema kesek zehf tê têfirandin, xwe winda dike

gelek caran pesindan encamên nebaş jî dertîne. gotin: "pisîkê gûyê te derman e. pisîkê rî xist xerman e.


gotin: 'pîso tu çima pîs î' got: 'xwedê li eniya min nivîsî

ma ew jî sûcê min e? gotin: "pîso tu çima pis î?" got: "xwedê li eniya min nivîsî.


gotin: 'pişo, diya te yan bavê te" got: 'miyaw mivaw!'

welehî ez nizanim çi bibêjim. gotin: "pişo, diya te yan bavê te?" got: "miyaw miyaw!"


gotin: 'piyala mîr ketiye, şikest yan kupiya' got: 'hey deng jê hat'

ez jî baş nizatûm çi qewimî. gotin: "piyahi mîr kefiye, şikest yan kupiya?" got: "hey deng jê hat.


gotin: "qehpikê, tu çima ber nagirî" got: "heta yek çêdike yê din xera dike

ji ber ku bi sazûmanî nabe, encam jî nagire

jixwe ew karên bêberî û bêserî encam nadin. gotin: "qehpikê, tu çima her nagirî?" got: "heta yek çêdike yê din xera dike.


gotin rovî: "me tu kirî mîrê mirîşkan." got: "ez ji siûda xwe ne bawer im

ji eşqan xwe bi naziyê xistin, ji guhê xwe bawer nekirin

gotin rovî: "me tu kirî mîrê mirîşkan. got: "ezji siûda xwe ne bawer im. tu wer dibêjî, lê ez dizanim tu çiqasî dixwazî.


gotin vala çûn

Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.


gotin: 'rûto, malan bar kir'. got: 'teyşta min li piçenga min e'

tiştekî min î wisa zêde tune ku ez pê biheyirim

hûn nekevin tatêlê, kes ji bo min dereng nakeve. gotin: "rûto, malan bar kir. got: "teyşta min li piçenga min e.


gotin: 'seyo, tu çima direyî' got 'ez ji gur ditirsim'

gelek caran zêde axaftin ne nîşana wêrekiyê, lê zêdetir nîşana tirsê ye

bila ew qasî bike barebar. gotin: "seyo, tu çima direyî?" got "ez ji gur ditirsim.


gotin: 'singo çima tu xweş bi dîwêr de diçî" got: 'ji zora pişta xwe

zor gizêrê radike. gotin: "singo çima tu xweş bi dîwêr de diçî? " got: "ji zora pişta xwe.


gotin: 'siwaro dizgîna hespê te dirêj e. got: "kin û dirêjiya dizgînê di destê min de ye

gotin: "siwaro dizgîna hespê te dirêj e. got: "kin û dirêjiya dizgînê di destê min de ye. hûn têkildar nebin ez dizanim, çi dikim.


gotin: 'te çiqasî emir kir' got: 'bi qasî vê demê'

dema ku em îro dijîn, berhema duh e, sibe jî girê-dayî îro ye. gotin: "te çiqasî emir kir? " got: "bi qasî vê demê.


gotin: "tu ji ku yî" got: "hera hê nezewicîme

ji ber bandora jinê ya li ser mêran, mêr ji ku dizewicin zêdetir bi wir ve tên girêdan

ma we nebihîstiye? gotin: "tu ji ku yî?" got: "hela hê nezewicîme.


gotina (yekî) li erdê xistin

bi rastî min ji wê ew qas jî hêvî nedikir. keçikê bêminet gotina min li erdê xist.


gotina (yekî) pêpes kirin

Guhartoyeke gotina (yekî) li erdê xistin.


gotina xwe derbas nekirin

a rastî min kir û nekir, gotina xwe lê derbas nekir.


gotinên (yekî) li hev nenihêrîn

Gotinan li hev negirtin ango derew axivîn.

Ew zehf zêde dipeyîve, belki jî loma wisa gotinên wî li hev nanihêrin.


guhên xwe bel kirin

Bi demekê şûn de gujeguka kamyonê hat. Kalo guhên xwe bel kirin ka ew kamyona xwarinê ye an na.


guhên xwe fît kirin

Herdu jî bimeraq, guhên xwe fît kiribûn li devê melê dinihêrîn.

2016, Mihemed Şarman, Pirça Winda, Avesta, çapa 2an, r. 53, ISBN 978-605-5585-41-9


guhên xwe miç kirin

Gava ku goşeyen secadeya xwe ji hev vedikirin cara hatinê, navberkê li xwe varqilî guhên xwe miç kirin. Peşî bû ku bawîşken dirêj dirêj mem


guhên xwe tûj kirin

Û dema ku guhên xwe tûj dike, nalîna kesekî di taya mirinê de tê wî.


guliyên (yekê) bi heft kêran û heft dûzanan jêkirin

li rastî cezayekî giran hatin, (ji bo jinan tê bikaranîn.)

divê guliyên biharê bi heft kêr û dûzanan bênjê kirin.


gulî li qirika (yekê) gerîn

Înşelah gulî li qirika wê bigere. (nifir)


gur dibêje: heta kuştina heft pezan wesiyeta bavê min e, ji wir bi şûn de mêraniya min e

ji bo beînsafî û ziyankariya guran û miroven wekî guran tê gotin

jixwe gur bi xwe rewşa xwe aniye ziman û gotiye: "heta kuştina heft pezan wesiyeta have min e, ji wir bi şun ve meraniya min e.


gur dibêje: "şeva reş, şûva reş, mîha qer, berx li ber, ji hev dikim der

ev biwêj zelal û zede dîtina gur tîne ziman

gur dibêje: "şeva reş, şûvu reş, mîha qer, berx li ber, ji hev dikini der. çavên wîjî wekîyen gur tûj in.


gur girtin û şîret kirin, got: 'zû bibêjin, paşiya kerî ji deste min çû'

ere, hema te got wî jî fehm kir û biaqil bû ha(!). gur girtin û şîret kirin, got: "zit bibêjin, paşiya kerî ji deste min çû.


gur got: "hevalo, gerîn ne ev gerîn e, dema ku xwediye golikan da ser me, hevraz û berjêr da ber me, ya we çaxe gerîn e

her tiştek demeke we heye, heke mirov wekî we neke, we ziyane bibîne

gur got: "hevalo, gerîn ne ev gerîn e, dema ku xwediye golikan da ser me, hevraz û berjer da ber me, ya we çaxe germ e. ez jî ji te re dibêjim, lê tu tenagihîjî. (bnr. çîrok)


gur gote seg: 'bêhna xwe bide min'. seg gotê: 'ku bidime te, tu yê dinyayê talan bikî'

ev biwêj erjengî û ziyandayîna gur û yen ku wekî guran zirare didin mirovan tîne zimen

bi rastî jî gur ajaleke xurt û ziyan/car e. dibêjin, gur gote se: "bêhna xwe bide min. se gote: "ku bidime te, tu ye dinyaye tahin bikî.


gur hate diyaran, delîl halê jaran

Guhartoyeke gur hate nav malan, wey li halê feqîr û jaran.


gur ji birçîbûnan nikaribû bi rêv here, digotin: 'mîratî wisa xwariye ku nikare di bin zikê xwe de bi rêv here'

dibe ku ji dûr ve rewş bi awayekî din bê xuyan, lê ya girîng, rasteqînî bi xwe ye. gur ji birçîbûnan nikaribû bi rêv here, digotin: "mîratî wisa xwariye ku nikare di bin zikê xwe de bi rêv here.


gû ji rêxê re dibêje: 'delalê li ber dilê min.'

yên rewş û naveroka wan nêzîkî hev du ne, bi hev du re têkildar dibin

ma zehf ji hev û din cudatir in? gû ji rêxê re dibêje: "delalê li ber dilê min. (argo)


gûzên pûç li ser serî şikênandin

karên xwe yên zor û qilêr bi yekî din dan kirin

di dema fireh de kesek li rûyê min nani-hêre, lê di demên zor de jî gûzên pûç li ser serê min dişikenin.


hatin ser hemdê xwe

aqil hatin serî, hay li xwe bûn, aga ji xwe bûn, hay ji xwe hebûn

Bi qasî çil rojan di nexweşxaneye de ma. Paşe hedî hedî hate ser hemdê xwe.

Paşê çawa hat ser hemdê xwe, got “kerem ke ezbenî”. Min got “hatime bo çîroka Arthur Rimbaud”. Mêrik bêyî ku pirseke din ji min bike mîna gedeyên li Gola Halîl ul-Rehman dest bi çîroka xwe ya jiberkirî kir. “Arthur Rimbaud di sala hezar û he…” Min got “ka bise mosyo, bira ew plaketa li ber derî rast e?” Got “helbet” û qala serpêhatiya kin a Rimbaudyê li wir kir.

Divê ez qasî çend deqeyan rûnêm û bêm ser hemdê xwe, û tiştekî vexwim.

2023, J.R.R. Tolkien (terciman: Samî Hêzil), Hobbit, Cervantes, çapa 1ê, r. 16, ISBN 9786257724838


hawar û gazin kirin

alîkarî xwestin, qerînî kirin, banga xeteriye kirin

"ew her du jî zar û zeîfbûyî, şev û rojan hawar û gazin dikirin û haled wan perişan bû. mele mehmûde beyazîdî


hay ji dinê tune bûn

Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.


hay ji qûne tune bûn

rewşa xwe ya rasteqin nenirxandin, ji xwe ve çûn, xewirîn

wixwe bi derewan girtibû diçû, lê hay ji qilna xwe nin hû.


hefsarê (yekî) kişandin

jixwe heke hesike bawa hefsare wî nekişanda tu car û tu kes nikaribû li pêş wî biselciniya

xezale hefsare we nekişanda, we zû bi zû dev ji min bernedida.


hefsare (yekî) di dest hinekên din de bûn

gotinen wî ne giring in. ji ber ku hefsare wî ne di deste wî de ne.


heft hevling xistine bin nekebê gotin: 'hê cih heye.'


heft jin civiyan cilekê, gotin: 'haho li me bêkesan!'

li cihê sekinî. negotine: "heft jin civiyan cilekê, gotin: "haho li me bêkesan!


heft pihîn li gorê xistin

hê xerabtir kirin, ji yê din xerabtir bûn, sola kesekî di taqê re avêtin.

mejiyê din re digot "pîs ", lê vî heft pihîn li gora wî xistiye.


heft tenûr nan xwarin

adam oluncaya kadar dokuz fırın ekmek yemek

lawo ji bo ku tu beyî we radeye, dive he heft tenur nan bixwî.


helal û heram tevlihev kirin

helal û heraman tevlihev dike. ew çi zaneji xêr û gunehan?


her ez dizanim û Xwedê dizane

"her ez zanim û Xwedê dizane ku bê me çawa debara xwe dikir. Zana Farqînî


hesikê ji negrê re got: "nava te tenî ye" negrê got: "tu di nava min de diçî û têyî

ew tiştê ku tu naecibînî tu bi xwe jî di nav de yî

ez çi bim. tu jî ew î. hesikêji negrê re got: "nava te tenî ye" negrê got: "til di nava min de diçî û têyî? "


hesp û kesp li nik (yekî) yek bûn

hesp û kesp li nik ser dar yek in.


heta ew aş e, ew qeraş e

ew nebe, ew ê din jî nabe. hela ew aş e, ew qeraş e.


heta malê me hebû, alem dostê me bû, malê me xelas bû, alem ji me derbas bû

Guhartoyeke heta qeliya me hebû, mamik bûka me bû; roja qeliya me xelas bû, mamik çirtek da xwe, ji me derbas bû.


heta me hilatî kir, wan şikevayî pê ve danîn


tenê ji bo berjewendiyên xwe hevaltî yan jî hevkarî berdewam kirin

heta qeliya me hebû, mamik bûka me bû; roja qeliya me xelas bû, mamik çirtek da xwe, ji me derbas bû. hevaltiya wî jî eynî ya mamik hû.


heya ber qirika (yekî) hatin

êdî ez nikarim li ber xwe bidim. heya ber qirika min liêt.


heyf hilanîn

intîqam, tolvekirin, li hemberî ziyan an jî jiyana kesekî xwe, ji ye neyar bedel girtin

Ew heya heyfe neltilîne, tu car nasekine.

Selîm nizanibû dê çi bêje. Ji duh ve ji axîn û nalîna jina xwe xew neketiye çavan, bi şev de sond xwariye ku here heyfa jin û kurê xwe hilîne.

2016, Mihemed Şarman, Pirça Winda, Avesta, çapa 2an, r. 50, ISBN 978-605-5585-41-9


hezretî mûsa gur şîret dikir, gur got: 'zû bike tu dê çi bibêjî bibêje, wa ye keriyê pêz qulibî

ji bo helwest û gotinên bêbandor tê gotin

lawo tu belasebeb şîretan li wî dikî. gotine, hezretî mûsa gur şîret dikir, gur got: "zu bike tu dê çi bibêjî bibêje, wa ye keriyê pêz qulibî.


hê nepîvayî, tu dibêjî sê çap e

ji bo kesên bêsebr ku bi lezgîn û ji ber xwe de diaxivin tê gotin

Malavawo, di destê tê de metro tune, hê nepîvayî, tu dibêjî sê çap e.


apo te divê goştê piran bixwe, te divê yê ciwanan û te divê lib û lib sêvan jî bi ser de bixwe

Guhartoyeke goştê ciwanan dixwî tu zanî, goştê pîran dixwî tu zanî; na dilê te dişewite, tirşikan jî dixwî tu zanî.


çav dan (yekî)

çavdêrî kirin, berê xwe dan, sexbêrî kirin, giringî pê dan

ne bi xêr, lawê min jî çav da apê xwe, wer bû cixarekêç.


dewleta pelegewr, qîz avis, bûk stewr

Guhartoyeke dewleta bikiltûz e, bûk stewr e qîz avis e.


di destê xwe de hêkerûnê çêkî û bidiyê ew ê beje: devê min şewitî, destê te neşewitî

rast e, qafo û jina wî wisan in. tu di destê xwe de hêkerûnê çêkî û bidêyî, ew ê bêje: "devê min şewitî, destê te neşewin.


di dilê xwe de xwedî kirin

ji bo armancekê tim di nav hewldan û firsend bidestxistinê de bûn

Wê ew yek tim di dilê xwe de xwedî kir heya ku ev firsend bi destê xwe xist û derba xwe lê da.


di guhê rastê re ketin, di yê çepê re derketin


di ser re bûn

bilindtir bûn, jê berztir bûn, bihêztir bûn, biqedir bûn

Xwe li benda wî nehilavên, ew di ser we re ye.

tu çima j1. wî dixeytdi? ma tu nizani ew yekî di ser re ye?


dirantûj bûn

Gidiara leylo jineke dirantûj e, ku neyê hesabê vê, kes nikare bi zorê tiştekî bi vê bide kirin.


gotin: "kero ji te re dehşek bû. got: 'êmê min kêm bû, barê min zêde bû'

helbet ewled zehf şirin in, lê barê wan jî barekî giran e. gotin: "kero ji te re dehşek bû. got: "êmê min kêm bû, barê min zêde bû.


gotin: "kero rêza te çi ye" kerê boça xwe hilda û ziriya

di navbera me de tiştek nemaye. gotin: "kero rêza te çi ye?" kerê boça xwe hilda û ziriya.


guhên xwe vekirin

bala xwe baş dayîn, bi hişiyarî û baş guhê xwe danê, bi dil û can guhdarî kirin

Gelî gundiyan! mizgîniya min li we be, guhên xwe vekin û qenc li min guhdarî bikin.


heger yeke got: "ez koleyê te me. tu de misase bidî destan

ji her tiştî re pîvan, ûsil û însafek dive

hinekî bi insaf lawo. heger yeke got: "ez kêleye te me." tu de misase bidî destan.


heger yekî got: "mala min a te ye. ma te agir berdeyî

heke yek rûmete bide te, dive tu jî li hemberî we tiştên nebaş nekî

ew çi kemfirsendî ye? heger yekî got mala min a te ye, nui tu de agir berdeyî? .


heramonî kirin

Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.


hiçik û piçikên (yekî) derxistin

gu!îzere jî wisa hevî nedikir, lê tahar hiçik û piçiken wê derxistin.


hirç hat, va rez; diz hat, va pez

ji min re çi? hirç hat, va rez; diz hat, va pez.


hirç û govend, rovî û sûk, kevrojk û dewlok!

Guhartoyeke hirç û govend, şivan û dîwan!.


hirç û govend, şivan û dîwan!

ji bo tiştên lihevnehatî, ne layîq û berevajî tê gotin

heyran tiştekî wisa bibeje ku bila nezîld aqilan be, hirç û govend. şivan û dîwan?


hirçek li rezekî bi sû hat, wê salê çil kel mewûj zede bûn


his û pis jê nehatin

em çiqasî li bendê jî man, lê tu his û pis ji wan nebat

pişti çûna evrûpaye bi şûn de, me tu his û pis ji we negirt.


holika xwe li golikê kirin

ji xwe di serî de jî kifş bû, di dawiyê de riza holik da ser golike.


hûr biajo kûr biajo, li ser tate biajo

Guhartoyeke hûr biajo, kûr biajo, zû biajo, lê ga meêşîne.


hûr biajo, kûr biajo lê gaye pir neêşîne


hûr biajo, kûr biajo, bila ga jî newestin


karekî bimerîfet, hunerwer û bipêşk bike

merîfet ew e ku wekî ku dibêjin: "hûr biajo, kûr biajo, zû biajo, lê ga meeşîne. bikaribî pêk bin1.


hûr û kûrbûn

"dema mirov li ser dîroka kurdistanê hûr û kûr dibe, dibine ku ji hezar salan heta niha, hinek mir, eşîr, tarîqat, axa û hinek kesati xwe ji bo nav û dengên xwe, ji bo mal û pereyan an xwe firotine an jî spartine dijmin. amed tîgrîs


out of the blue

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/En-au-out of the blue.ogg

bêyî hişyarkirinê, ne bi şêweyekî çaverêkirî, bê çaverêkirî, ji nişkê ve, ji nedî ve, gavişkî, ji taf de, ji xafil de

She phoned me out of the blue.

Wê ji nişka ve haya min jê tunebû telefonê li min kir.


a dime a dozen

biwêjeke ji bo tiştê pir û belav û hêsan e ku were bidestxistin


ilmdar e, dîn û har e

mirovên zana gelek caran bi awayeki cuda li jiyanê û civakê mêze dikin, ji ber wê ji gelek caran li derî nirxên civakê hereket dikin

Ilmdar e, dîn û har e. Divê hûn balê hidin ser berhemên dindaran.


hîletê (yekî) jê çûn

ji kesekî nefret kirin, rihê (yekî) jê çûn

hêleta min ji refîqeyê diçe, hez nakim rengizê wê bibînim.


îlet kirin

vê keçikê em îlet kirin, berdin bila here lo!


îmana (yekî) hatin serê bêvilê

"axa ez xulam, jixwe îmana min hatiye serê bêvila min. çêleka te ez gund bi gund gerandime. zinar soran


îmana (yekî) jê çûn

dev ji van bêjeyên pîroz berdin, îmana min ji van gotinan diçû û min xwe yek ji endamên sadiq a bîrdoza fermîya tirk didît. Salihê kevirbirî

Di riya rêveberiyê de, a rast , di vê zankoyê de, kesê ku qet nedixwest lê rast were ew bû û niha bêgav mabû ku silavê li wî vegerînê. Îmana Remezan ji Thomas diçû.

Mîran Janbar, Qolyeya Cécileê, Weşanxaneya Lîs, 2012, çapa 1ê, r. 42, ISBN 9786054497010


jê direvim lê digerim

çiqasî dixwazim xwe jê biparêzim, zêdetir têkildar dibim

wê çawa be axiriya min û vê? jê direvim, pê digerim.


jê re çaw banedan

qet guncan e ku rewşen ji zilfînazê re çaw bade? jê re deriyek vebûn ji pirsgirêkê re çareyek peyda bûn

perîxanê gelekî li ber xwe da, lê di dawiyê de jê re deriyek vebû û çû ji vê cehenemê xelas bû.


jê re şîr qelandî bûn

ew erebe jê re şîr qelandî ye, hê çi dixwaze?


ji ber çavên (yekî) neçûn

Rahişte defter û xama xwe, ku li ser van tiştan binivîse, lê belê çerê ku do ketibûnê ji ber çavên wî nediçû...


a girîng ne şikil û şemal e, şans û bext e

tu li şikil û şemala wê menêre. ji deveyê re dibêjin: "çokên te xwar in. dibêje: "qedera min rast e.


ji deveyê re gotin: "çima tu bêmede yî" got: "hefsarê min di destê kerê de ye

bi rastî jî heqê wê ne ew e. ji deveyê re gotin: "çima tu bêmede yî? " got: "hefsarê min di destê kerê de ye.


ji deveyê re gotin: "wê te bişînin dawetê. deveyê got: "ev stûyê min ê xwar ne layiqî dawetê ye; yan wê min bibin mêşe daran an jî bişînin rewanê birinc

ez dizanim ku ew yek ne layîqîwê ye. ji deveyê re gotin: "fiê te bişînin dawetê. deveyê got: "ev stûyê min ê xwar ne layîqî dawetê ye; yan wê ntin bibin meşe daran an ji bişînin rewanê birine.


ji deveyê re gotin: "xet"; got: "ez nikarim qet

ji deveye re gotin "xet", got: "ez nikarim qet. ev lawe min jî hema dibêje bidin nûn, ez bixwim, vexwim, bigerim, lê ji min re qala tu karekî mekin.


ji doxîna xwe re durist bûn

tu li gotinên vi wî menêre, ew mirovekîji doxîna xwe re dirust e.


ji golikê re gotin: "em ê boçika te jê bikin ji kesî re nebêje. golikê got: "ma ez nebêjim, lê wê nebêjin ka boçika te"

tiştê ku li holê û eşkere be, nayê veşartin

qebûl, lê ka çawa veşerhn? dibêjin, ji golikê re gotin: "em ê boçika te jê bikin ji kesî re nebêje. golikê got: "ma ez nebêjim, lê wê nebêjin ka boçika te? "


ji gur re gotin: "çima stûye te stûr e" got: "ez bi deste xwe dikim, bi deve xwe dixwim

kesen azad, dikarin serfiraz û rehet bin

azadî û serxwebûn rûmet û pewistiya herî mezin e. ji gur re gotin: "çima stûye te stûr e?" got: "ez bi deste xwe dikim, bi deve xwe dixwim.


ji hal de ketin

bi gotinek din ez kerixî bûm. ji hal de ketibûm û bêtaqet bûbûm. Firat Cewerî


ji heqê xwe hatin der

karê xwe birin serî, li ser kare xwe hakim bûn

tu nekeve tateli, ew dikare ji heqe xwe be der.


ji hespê peya bûn, li kerê siwar bûn

rewşa şexmûs he xerabtir e, ew ji hespe peya bû, li kerê siwar bit


ji hev cihê kirin

ژ هەڤ جهە کرن (Kurdish-Arabic)
ji êk cuda kirin

edî neviya min mezin bûye, dikare erênî û neyîniyan ji hev cihê hike.


ji hev derxistin

naverok û taybetî nas kirin, rewş fêm kirin

wê çawa ku bi wî re axivî, ew ji hev derxist.

maşelah keçika me çawa ku çû ser wî karî, di navîna du rojan de ew kar ji hev derxist.


ji hev safî bûn

(...) Ez bi xwe jî nizanim dawîya wê çilo bû, çawa ji hev safî bûn.

Mahmûd Lewendî, Compûtera ber dilê min, Weşanxaneya Nefel, 2002

deyn an jî pirsgirêka di navbera hev de çareser kirin

şilcir min ew beşa deynê xwe ya dawiyê jî da û em ji hev safî bûn.


ji kar ketin

ژ کار کەتن (Kurdish-Arabic)
ji kar keftin

êdî kar nekirin, karûbar pê nebûn, îş nekirin, şuxl nekirin, atil bûn

Piştî we nexweşiye, xelîl ji kar ket.


ji kenan hişk bûn

Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.


ji kerê ket, ya stûkur; ji hespe ket ya elah

yen ji hespe bikevin zede tiştek pê nayen, lê yen ji kerê bikevin, dikevin rewşeke xerab

tu li gevdeye wan menere. ji kerê ket, yu stûkur; ji hespe ket ya elah.


ji kevjalê re gotin: "tu çima xwar bi rê ve diçî" got: 'keysa min hew jê tê'

heyran hûn çi ji min dixwazin? ji kevjalê re gotin: "tu çima xwar bi rê ve diçî?" got: "keysa min hew jê tê.


ji kevjalê pirsîn: 'çima tu li yan li yan bi rê ve diçî' got: 'pêşî bireşî ye'

yên ku hûn mzanin hene, tiştên xerab li pêşiya min in

heyran her kes bi xwe hesabê xwe dizane. ji kevjalê pirsîn: "çima tu li yan li yan bi rê ve diçî? " got: "pêşî bireşî ye.


ji kêfa mewîjan, dil çû guhîjan

Guhartoyeke dil dibijiya goşte kerê, digot "guhen wê wekî yen kêrguhan in".


ji kefan firîn

dema ku min bihîst neviye min bû, ez ji kefan firîm.

Marie ji kêfa dihat bifiriya, hema xwe çenk dikir û digot dunya xweş e dunya xweş e.


ji meranî ketin

ji mêrên ku di hêla zayendî de qels dibin re tê gotin

dibêjin xoşeng ji mêranî ketiye û jina wî jî li cem nasekine

"gava min pişta wî cendekê birîndar quliband, tevzînokên sawnak ketin nava min. qirika min zuha bû, belin li min çikiya. ku gotin rast be, hinekî ji mêraniya xwe jî ketibûm. evdile koçer


ji mirovatiyê derketin

ji dest wan zarokên xwe yên rezîl nitro ji mirovahiyê der-ket.


ji mîrate re gotin: 'tu diçî kû derê' got: 'cihê ku bikaribim bixim mîrate'

xerabî li xerabiyê digere, mîrate gelek caran rewşê lap mîrate dike

xwedê kesî li hêviya intrata mehêle. ji mîrate re gotin: "tu diçî ku derê.’ " got: cihê ku bikaribim bixim mîrate.


ji nav hesaban derxistin

madem ku wî ezji besaban der-xis- tim. divê ez jî wekî wê bersivekê bidim

me got. lê me negot ew qasîjî besaban jî derxîne.


ji pêş çavan neçûn

ez çi dikim bikim, ew li pêç çavên min naçe.


ji pêz re gotin: "derdê te deşt û çiyan e" got: "na derdê min şivan e

ji bo hemû kesî ya girîng, têkiliyên nêzîk û kûr in

zêde bi kê re têkildar bim, ew ji bo min girîng e. ji pêz re gotin: "derdê te deşt û çiyan e? " got: "na derdê min şivan e.


ji qeyd û bendan xelas bûn

andok ancax ji wan qeyd û bendan xelas bûye, qet disekine?


ji rê derxistin

wê eyşana cemîleyê keçika zezê jî ji rê derxist.


ji rê û dirban derketin

ژ رێ و دربان دەرکەتن (Kurdish-Arabic)
ji rê derketin

varê bûn, dûr bûn, ji ya asahî dûr ketin, wekî zagon û rêçikên civakê hereket nekirin

1sal jî yargul tarn ji rê û dirban derketiye.


ji riya xwedê ketin

"... ma tu ji riya xwedê ketiyî ku welê dikî gazî?" osman sebrî

Ma ez ji rêya Xudê ketime ku di vî weqtî danê bibime sebebê helāka hinde kulfet. Û evê êlê di destê neyaran danê bihêlim.

2019, Mele Mehmûdê Bazîdî, Tûhfetu'l-Xîlan Fî Zimanê Kurdan, Weqfa Mezopotamyayê, çapa 1ê, r. 161, ISBN 978-605-80975-1-3


ji rovî re gotin: "tu bûyî padîşah' mirîşkan. rovî tilinc da, girî û got: "ez ji şansê xwe ne bawer im.'’

carinan ji hinekan re derfetên baş dertên, lê ew xwe bi naziyê dixin

ew jî xwe wisa nîşan didin. ji rovî re gotin: "tu bûyî padîşahc mirîşkan. rovî tilinc da, girî û got: "ez ji şansê xwe ne bawer im.


ji ser a xwe nehatin xwarê

ew gund hemû bû yek, lê dîsa jî ew ji ser a xwe nehat xwarê.


ji serî heya piyan

ne yek an ji dudu, di vê hewldanê de azîneya wan ji serî heya piyan çewt e.


ji şîrî heta pîrî

ew silaleyek derewîn e. ji şîrî heya pîrî hemû derewan dikin.


ji taqet ketin

gelekî betilîn, êdî kar nekirin, lawaz kirin, karûbar pê nebûn, îş nekirin, şuxl nekirin, atil bûn, bêhêz kirin, ji hayî xistin

pêmerkirina wî baxçeyê zerîfe xanimê wisa zor bû ku ez ji taqet ketim.

bi wan dek û dolaban wan dixwest ku min ji taqet bixin, lê min ji zu de bergira xwe girtibû.


ji tirsa kûçikan newêre here gund dibê: "şev reş e

gelek caran mirov a rast nabêjin, lê li şûna wê ji xwe re hincetan diafirînin

a rastî ne ew e. ji tirsa kûçikun newêre here gund dibe: "şev reş e.


ji ya xwe daneketin

Guhartoyeke ji yek û nîva xwe daneketin.


ji yekî pirsîn: "te çima karê xwe pêk neanî" got: "bi lawijan, ji dergûşan û bi tirê gamêşan

ji yekî pirsîn: "te çima karê xwe pêk neanî?" got: "bi lawijan, ji dergûşan û bi tirê gameşan. ka çawa kar pek bê?


ji yekî re gotin: 'tu bext dixwazî yan text' got: "bext ku hebe, texte bi xwe bê

ku bext hebe wê dûmahîk bê. ji yekî re gotin: "tu bext dixwazî y an text?'’ got: "bext ku hebe, texte bi xwe bê.


jinike got mela: 'mela, mehra min mehkem nebire, ez yeke dest û pê nesekinî me.'

bi min zehf bawer meke, ez yeke pir bi ewle nîn im

wisa te xuyan ku ew jî dibêje: "mela, mehra min mehkem nebire, ez yeke dest û pê nesekinî me. (bnr. çîrok) jinikeke ku gelek mer kirine û bear hebûye. ew jinik eareke din ji bo birîna mehreke nû te pêş mele. ji ber ku mer- guherandin di jiyana we de bûye karekî hesan û ji reze, he berî rnehre dema mele dike ku ji bo mehre bixwîne, bi awayekî rehet û bexem hedîka di guhê mele de dibêje: 'mala, mehra min mehkem nehire, ez yeke dest û pê nesekinî m e.


jûjî destê xwe li çêliken xwe dide û dibêje: 'pore wan çi nerm e'

Guhartoyeke jûjî çêliken xwe miz dan û got: 'ez goriya pûrta we ya hevrîşîm bim'.


her kes bi ya xwe razi ye. jûjî çeliken xwe miz dan û got: "ez goriya pûrta we ya hevrîşîm bim.


kafirkeratî bûn

di rûyê vî dînikî de dîsa şeva me bû kafirkeratî.


kapê gotiye: "diya min yek e, bavê min yek e, heft rojan li ser min bar neke, paşê min di geliyan re wer ke

dive ecele mek1. kape gotiye: "diya min yek e, bave min yeke, heft rojan li ser min bar neke, paşe min di geliyan re wer ke.


kar pê nebûn

bêzereng bûn, ji destê yekî tiştek nehatin

zîvgîri keçeke karpênebû ye.


karoz karoz, dîsa kerê boz

Guhartoyeke eynî berf e, eynî çiftexas e.


keçelo mû bi serê te ve nîn e. got: 'keziyen xaltiya min li qûne dikevin

Guhartoyeke gotin: 'gurî çima porê te tune" got: 'porê xaltîka min gur e'.


ked di avê de çûn

Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.


kefenê xwe dayîn piçenga xwe

di oxira serokê xwe de îdo jî kefenê xwe dabû piçenga xwe. têbinî: ji bo yen ku sûcdar in, lê pişti demeke ji bo leboûne diçin xwe diavejin mala dijmine xwe tê bikaranîn. di çanda kurdan de ku yekî çend mer kuştibin jî, dema ku xwe biaveje mala dijmine xwe, çi dibe bila bibe, di we malê de kes ziyanekî nade wî û ji ber ku bere xwe daye mala dijmine xwe bi îhtimalek mezin te baxişandin. di dema leborînxwestine de bi rastî jî ye ku kelene xwe dibin jî hene. ev te we wateye ku, va ye min kefene xwe jî aniye, hûn dixwazin min bikujin, dixwazin bibexşînln.


kefenê xwe li ber serê xwe danîn

ji wî re ne xern e, jixwe wî kefenê xwe li ber serê xwe daniye.


kelogirî bûn

Jina keşiş her du zarok hembêz kirin, ramûsandin, giriya, cariya wê jî kelogirî bû.

Wê gavê bazirgên dest bi girî kir û bû miz miza wî; herweha wan her sê kalan jî nerazîbûna xwe nîşan dan û kelogirî bûn.

Çîroka Hezar û Şevekê, werger: Serdar Roşan, Weşanên Nûdem


kenê guran pê hatin

zelîxati ketibû rewşeke wisa ku kenê guran pê dihat.


ker dikeve, dibêje: "hela xwedê!"

her kes dema ku dikeve tengasiyê, xwe dispêre keseld mezin

ker dikeve, dibêje: "hela xwedê! " ew taybetiyek mirov e, dema dikeve tengasiyê xwedê dikeve bîrê.


ker û gêj bûn

ji dest wî dengê wê, ez ker û gêj bûm.


kerr û gêj kirin

Ji bo guhertoya rastnivîsî binêre ker û gêj kirin.


kerr û lal bûn

Ji bo guhertoya rastnivîsî binêre ker û lal bûn.


kerekê bi kurtan di nav de derbas nebûn

maşelah, navbera wan wisan e ku kereke bi kurtan di nav wan de derbas nabe. (qerf)


kerê digot: "dengek tê. caşikê digot: "hinek tazî ne, dê me jî tazî bikin

yên ku tiştekî wan tune ye jî xwe bi tiştekî dihesibînin

ew jî ecêbek e, kerê digot: "dengek tê." caşike digot: "hinek tazî ne, dê me jî tazî bikin.


tiştên mezin û girîng na lê yê piçûk û ne girîng zêdetir mirov aciz dikin

ji xwe ew tiştên wisa nayên kişandin. kerê got: "bar min nakuje, serbar min dikuje.


kerê reş, li ber danîn qaçilên zebeş, got: "min divê welatê xweş

ma çi wekî welat şîrîn heye? kerê reş, li ber danîn qaşilên zebeş, got: "min divê welatê minê xweş.


kergoşk û sûk

Guhartoyeke hirç û govend, şivan û dîwan!.


helbet. her alî jî serkeftinê dixwazin. kergoşk dibeze û tajî dibeze, her du jî dibêjin: "ya xwedê!"


tavşan dağa küsmüş de dağın haberi olmamış

hinek rewşê baş nanirxînin, hesabên çewt dikin û xwe dixapînin

belengazî ew jî xwe bi tiştekî zêde dihesibîne. kergoşk ji çiyê xeyidiye, çiya haj pê tune.


kergoşke got: "min da hevrazan, tira min bidin cambazan; min da berjêran, goştê min bidin ber kêran

wekî ku kergoşki gotiye: "min da hevrazan, tira min bidin cambazan; min da berjêran, goştê min bidin ber kêran. di hevrazan de kes bi min nikare.


kero kero, weke hero

berê çawa bû bila wisa bimeşe, dengê xwe meke

kero kero, weke hero. ma ya rastî gotin tene bi te maye?


kesî pişta (yekî) daneynîn erdê

ew mêrekî wisa bû ku tu kesî di jiyana wî de pişta wî daneynî erdê.


ketin ber destên (yekî)

înşelah kes nekeve ber desten bami xanime, kare we zor e.


ketin qirika (yekî)

کەتن قرکا (یەکی) (Kurdish-Arabic)
ketin qirika hev

gengeşe kirin, nîqaş kirin, bi kesekî re ketin gengeşê û devejeniyê

zubete xosrof ketibû qirika seyade dedo, li cihê sekini merik gelekî aciz kir.


ketin rê

dest bi çûna derekê kirin, ber bi cihekî ve çûn

sîneme serê xwe hilda kete re, çû ku we jî nizanibû de here ku. ketin riya xerab bi karen qiler û xeter re mijûl bûn

bere rewşa wî baş bû, lê hingî ketiye riya xerab, jehr ji rûyan dibare.


ketin ser dilê (yekî)

her du bira ketine ser dile xembar îja dane

dibêjm, heydo ketiye ser dile gulçîne û heya sibehe nehiştiye ku raze, (argo)


ketin serê (yekî)

Ne pirsên olî dizanî, ne dengê wî ji azanê re baş bû, ne jî rabûn û rûniştina wî diket serê gundiyan.

Lê bê fêde, tiştek nedikete serê wan.

2016, Çapa Duyem, Mihemed Şarman, Pirça Winda, Avesta, r. 44, ISBN 978-605-5585-41-9

Vê êvarê dilê min şêranî xwest. Min got xanim ka were em ji xwe ra bastêq biqelînin. Me cara nekiriye. Bi Xwedê min pir bêrîya bastêqê bi hêk kiriye... Pêşniyara min ket sere wê û got baş e.

12.01.2019, Zinarê Xamo, Min bêriya bastêqê hêka kiribû https://web.archive.org/http://zinarexamo.blogspot.com/2019/01/min-beriya-basteqe-heka-kiribu.html arşîv, Zinarexamo.blogspot.com


ketin dilqê şeytên

qet qala zekî neke, ew ketiye dilqê çeytên, xirabiya ku bi me nekir nema li dinê.


kevaniye çêlek dot çêleke şîre xwe rêt got: 'dile padîşe ji me xera bûye'

belengaze hew dizane gelek talaşa we dikişinin. kevaniye çelek dot. çeleke şîre xwe ret. got: "dile padîşe ji me xera bûye.


kevçiye çilan, nû got: "bismila!"

maşelah, zikê feysal jî zor ter dibe, wa ye kevçiye çilan, nû got: "bismila!"


kevirê ku ew dayne, kes nikare hilîne

Binêre kevirê ku wî danîye kes nikare rake.


kevirê xwe bi rûberî xwe berdan

berê niyeta wî pir xerab bû, lê piştî xeberdana bavo, kevirê xwe bi rûberî xwe berda.

kêmasîya xwe pejirand bi halê xwe razî bû

dil dikir lê belê cirhet nekir ku bersîvê bidîyê deng bike


kewê rêl li ku xweş e got: "cihê ku ez lê bûme ferx

her kes di dilê xwe de welatê xwe xweşiktir dibîne

ma ji ser welatê mirov re welat hene? kewê rêl li ku xweş e? got: "cihê ku ez lê bûme ferx.


kezeb teslîmî pisîkê kirin

Guhartoyeke lingê gur girtin avêtin nav koza berxan.


kê gotiye: "dewê min tirş e"

helbet xwe bi xwe tawanbar nake. kê gotiye dewê min tirş e?


kê gotiye: "dizo malî ava"

helbet tu kes ji xeraban re tiştekî baş nabêje

ya rastî, gotin tiştekî din e, kirin jî tiştekî din e. kê gotiye dizo malî ava?


kê kir û kê xwar!

Divê mirov zêde mezin xeber nede. kî dizane gelo kê kir û kê xwar? kê kir xatûn, mêr kir xatûn; kê kir darqûn, mêr kir darqûn. helwesta mêran a li hemberî jina wan pir girîng e

Kê kir xatûn, mêr kir xatûn; kê kir darqûn, mêr kir darqûn. mêr ku rûmeta jina xwe negire zor e.


kê kire kê!

Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.

Li vî welatî dad nîn e, heke tu dikarî derkeve ser. Çimkî zagona vir, kê kire kê ye.


kir kirin, pir kirin

Bi viran xwe pêkhatî û nîşan dan, lafekî kirin

Nazim kir kir, pir kir, lê di dawiyê de gotina xwe bi cih anî.


kirin nava kêşekî gû û agir berdanê

ma rezîl û ruswakirin jî tiştek e? pelşîna zohati dîno kirin nava keşekî, gû û agir berdane.


kî dibêje: "were kar, li dilê min dibe azar, ki dibêje: "were taştê. li dilê min gelek xweş tê"

xwe? tê, ji bo kesên teral û ji rehetiya xwe hez dikin tê gotin

kî dibêje: "were kar. li dilê min dibe azar. kî dibêje: "were taştê. li dilê min gelek xweş tê. rezan ji dibêje hema bidin ez bixwim û velezim.


kî diwêre bibêje şêr: "bêhn ji devê te tê

yên ku bihêz û bibandor bin, ji tirsan kes nikare kêmasiyeke wan ji bibêje

ki diwêre bibêje şêr: "bêhn ji devê te tê.?" carinan ji bo wê ji hêz û zanin pêwist e.


kor gote kor: "min di çavê te yê kor gawo!"

bila ew bi xwe ne wisa bû ya ne kul bû, loma gotine: "kor gote kor: "min di çavê te yê kor gawo! "


koro li vir be, ez ê bigerim; heke min ji korê xwe çêtir dît baş e, hey ne, ez ê li korê xwe vegerim

ez ê li ya hê baştir bigerim, ku nebe, jixwe ev ya min e

ew bêguman nîn e, loma jî dibêje: "koro li vir be ez ê bigerim, heke min ji korê xwe çêtir dît baş e, hey ne, ez ê li korê xwe vegerim.


ji bo kesên ku bêxem bêsazûman in, kar û tedbîrê di demê de pêk naynin tê gotin

ya te jî bûye ya tîtî, ew jî li pey n. ftên demborî ye. ku dibe sar, tîtî dibêje: "ez ê ji xwe re xaniyekî bigirim.


heke em nemirin, em ê wê demê bibînin ka kê çi kiriye

bila qet kes xeber nede. ku xwedê bibêje: "erê" em dê hev bibînin li ser bênderê.


heke ku xwediyê sikurê meke, kes nikare tiştekî bike

bi hewldana te nabe ezbenî. ku xwediyê aşî dev ji aşî berda, ma qeraş wê çi bike?


kundirê vala bûn

ji bo kesên bebandor û bêhiş tê bikaranîn

tu çi deve xwe didî ber deve wî kundire vata?


kundiro jî gotina xwe got

kuudiro jî gotina xwe got. mexseda wî ew bû ku bila nebejin tiştek negot.


kurm û kêzikên newalan, bûne kevaniyên malan

xwede dizane ku kurm û kêziken newalan, bûne kevaniyên imilan.


kurmance nezan got: "bila bibe erzan, heta ku dev û deling lê bûne pizdan

ji bo kesên ku bi hesabê xwe nizanin tê gotin

kunnaûcê nezan got: "bila bibe erzan, heta ku dev û deling !e bûne pizdan. ew jî azînek çewt e.


hinek kes tênagihîjin ku bi saya hinekên din debara xwe dikin

hê bi serê wî neketiye. kûçik li ber siya dîwêr ketibû, digot: "siya min çiqasî mezin e.


kûsî hêkên xwe dixe bin axê û dibêje: "heke ji xwedê re divê dê çêlikan derxe

li ser tiştekî bi girîngî nesekinîn, bi tevekelî tevgerîn

ya wîjî bûye meseleya kûsî. got kûsî hêkên xwe dixe hin axê û dibêje: "heke ji xwedê re divê dê çêlika derxe.


kûsî ji xezalê re got: "hey bê nêçîrvano destê te bikişe, çi dixwaze ji te xezalê, ji min xezalê"

ji bo kesên ku xwe dixin hempayê yên ser xwe tê gotin

ew gêjê heram jî xwe dixe hevalê lawê min î dêla1. kûsî ji xezalê re got: "hey bê nêçîrvano destê te bikişe, çi dixwaze ji te xezalê, ji min xezalê?" ( bnr. çîrok)"kûsî ji xezalê re got: 'hey bê nêçîrvano destê te bikişe, çi dixwaze ji te xezalê, ji min xezalê?"' neçîrvanek berî ser xezalekê dide. xezal direve xwe diavêje ber kendalekî. li ber kendal kûsiyek jî li wir ji xwe re sekiniye, kûsî ji xezala bêhnçikiyayî û perişan dipirse: "tu çima direvî?" xezal dibêje: "ji ber nêçîrvan direvim." kûsê dibêje: "hey he nêçîrvano destê te bikişe, çi dixwaze ji te xezalê, ji min xezalê?"


laşê (yekî) sivik bûn

"xwe ji hev vezeland, wek barekî giran ji ser milê xwe dabe alî, wiha iaşe wî sivik hû. mem


lawikê qureyşî, kes nîn e pişt neêşî, belê xîret namûsê dikeşî

miroven bi xiret, der bare namûs û şanaziye de ji pejinkar in

helbet we wer be. lawike qureyfi, kes nin e pûjt neeşi, bele xiret namûse dike ft.


lawo gûz keştandin ne karê min e, lê teze ez dizanim ku, gor warê min e!

weki meseleya ku pire ji kure xwe re dibêje: "lawo gûzkeştandin ne kare min e, lê teze ez dizanim ku gor wäre min e!.. ez ji dizanim ku edi ez kal bûm e.


lawo li her derê ji xwe re maleke çêke

bila li her dere dost û hevalen te hebin

peşiyen me dibêjin, dosteki te ku zede be, deh dijminen te kêm dibin. lawo tu ji li her dere ji xwe re maleke geke. (bnr. firok)


leke neanîna ser xwe

ew jineke wer bimerifet e ku, heya iro tu leke neaniye ser xwe.


leke zû lê çêrîn

kemasi û gewtiya yekî zehf zede hatin ditin, beşans bûn

kega min a porkur hema wisa ye, leke zu lê digerin

ew qumaşeki wisa ye, hera lekeya rûn zu lê digere. "lawo li her dere ji xwe re maleke çeke.


lep hilanîn

em gelekî bi deretigî ketin. hevalno, êdî lepan hilînîn.


a drop in the bucket

kar û keda bêsûd bi taybetî eger karê ku divê bê kirin pir be li gor xebata tê kirin


lê banîn

Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.


lê hûr bûn

bi awayekî kûr û zirav li ser mijareke sekinîn

rezdar wisa lê hûr bû ku di mijara muzîke de tu çi jê pirs b'ikî, dikare bersiveke pir fireh bide te.


lê sêwirîn

em demekê li tirba xanî baba (ehmedê xanî) sêwirîn, dûv re dîsa em ketin re.


lê tê, dibêjin: 'jê tê', lê nayê, dibêjin: 'jê nayê'

carinan karên ku bi rasthatinan pêk tên jî ji dûr ve wekî merîfet û hunerweriya kesan tên xuyan

kes nizane çawa bûye, lê tê, dibêjin: "jê tê. lê nayê, dibêjin: "jê nayê.


lê zivirîn

dor an ji dest bi beşek, kesek an jî tiştekî kirin

pişti ku karê derve xelas kir, kemal paşa li kurdan zivirî.


li ber çavan girtin

bal dayîn ser, di nav hesab de bûn, girîng girtin

jixwe min qet ew ji hesaban dernexist, wê îhtîmalê tim li ber çavan digirim.


li ber çavan bûn marê reş

Guhartoyeke li ber çavên (yekî) reş bûn.


li ber çavên (yekî) reş bûn

ل بەر چاڤێن (یەکی) رەش بوون (Kurdish-Arabic)
li ber çavan reş bûn

lê xweş nehatin, jê aciz bûn, êdî hez jê nekirin, di çavan de kêm bûn, bêqîmet bûn, bêrêz bûn

Piştî Hevalî dizî kirîn, ew li ber çavên min reş bûye.

nizanim ji bo çi ye, lê ez çi dikim, dîsa jî li ber çavên xesûya xwe reş im.


li ber dilê (yekî) dan

Peyv bi peyv: li ber + dil + -ê + yek + -î/ê + dan

dele dilî dan (li Dihokê gelek berbelave)

aram kirin, beşdarî xema yekî/ê kirin, xema yekî/ê li ser sivik kirin
 ji bo sakînbûn û aramiya yekî/ê di nav hewldanê de bûn

"... min hinekî li ber dilê wîyê birîndar da û gêra me ya rojane li kolanan berdewam kir. " helîm yûsiv


li ber guhên (yekî) xistin

bi awayekî ne rasterast pê hesandin, agahdar kirin.

Emer Begê biryar dabû ku keça xwe bide silêman, lê sosinê bi awayekî li ber guhê wî xist ku ew mirovekî qumarbaz e.


li ber mirinê bûn

divê em jî herin serekî bidinê, dibêjin hecî xalid li ber mirine ye.

Hûn dixawzin em biçîn seredana Kaweyî ji ber ku ew li ber mirinê bû.


li devê (yekî) gerîn

Ji bo hînbûna tiştekî bi awayekî ne rasterast, ji kesekî gilî kişandin.

Ez tigihîştim ku ew li deve min digere ji bo ku der barê wê bûyerê de tiştekî hîn bibe, lê min tu tiştek jê re negot.


li deriyê (yekî) xistin

Em daketin û me li deriyê Raymond xist.

wê çaxê min li deriyê wan jî xist, lê mixabin ew jî nebûn alîkar.


li dinyaya din dewakarê îmana (yekî) bûn

ji ber neheqî kirina yekî dad û ceza daxwaz kirin

ew nikare ji destê min xelas bibe. ez li dinyaya din dewakarê îmana zerdeşt im.


li dû xwe hîştin

derbas bûn, dîv xwe da hêlan, di dema borî de man

"ka ew mal û milkên axa û mîrên din, ên hevkarên roma reş? çi bi wan hat? tiştên ku ji wan man an jî li dû xwe hiştin? " amed tîgrîs


li ezmanê heftan gerîn, li erdê bi dest ketin


li êk ketin

berê navbera wan baş bû, dû re wer li êk ketin.


li hev aliqîn

bi hev din re têkildar bûn an jî di nav têkildariyeke ku di radeya astengî û bergirî de bûn

ji hev û din re doz ajotin, gengeşî kirin

ew li hev dialiqin, hew dibinin ku êvar bûye

ew her du wisa ne, ku li hev aliqîn, kes nikare wan ji hev veqetîne.


li hev piçikîn

dest û pê li hev alîn, ji nav de derneketin

di dewata lawê xwe de refîq û xanê wisa li hev piçikîbûn ku nayê gotin.


li kerê siwar bûye, li kerê digere

ji bo helwesta şaşo faşoyî û berevajî tê bikaranîn

qet qala silo nekin, ew li kerê siwar bûye, li kerê digere.


li mexel pişkul tune, li pirêzê deve tune

li mexel pîşkul tune, li pirêze deve tune, tu li teçqeleya ku derdixe binêre.


li nav çavan xistin

ez tenê li nanê xwe digerîm, lê wan li nav çavên min xistin û ez ji hevalan hiştim.


li nav hev ketin

li hev û din qelibîn, bi hev û din re şer kirin

hew me dît ku her du eşîr li nav hev ketin

ew nivîsarên wê wisa li nav hev ketibûn ku heya min rast kirin, ez betilim.


li nefsa xwe xwedî nebûn

Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.


li ser çengek av soberî kirin

di serê serî de ez ji we re bibêjim, sercan li ser çengek av, soberî dike.


li ser hêkan meşîn

ji bo kesên sist û hêdî hereket dikin û dimeşin tê gotin

teresî tu dibêjî li ser hêkan dimeşe, wisa xwe hêdî dimilmilîne.


li ser zar û zimanan bûn

her kesî qal kirin, tim mijara gotgotan bûn, Navdar bûn

pişti wê bûyerê li her derê ew li ser zar û zimanan in.


li xatûnan hat, li qewraşan hesilî

bi hêviya tiştekî baş çûn, lê li rastî tiştekî nebaş hatin

"ya memo, ew ê ku li şekir hat, li çebê hesilî ew tuyî, ew ê ku li xatûnan hat, li qewraşan hesilî dîsa tu yî. celîlê celîl-ordîxanê celîl


li xwe mukir hatin

wî jî dizanibû ku tiştên xerab wê bên serê wî, loma li xwe mukir hat1.


lihêfa li ser çavê (yekî) birevînî, deng nake

qet qala wî meke, tu lihêfa li ser çavê wî birevînî deng nake.


ma bave tê bilûrvan e, yan kalike tê

tişten ku tu nizanî û ne beled î, çima tekildar dibî?

ew tişte ku tu jê serederî nakî, çi kare te pê ketiye? ma bave te bilûrvan e yan kalike te?! (bnr. çîrok): Rovî dîsa ji bo dek û dolaban ji bizinê re li bilûre dixe, lê di ve navberê de gelek bela û qotik têne serê wî. Di dawiyê de xwe zor rizgar dike û dibêje: 'Ma bave te bilûrvan bû yan kalike te?" Ango çi karê te bi van pîşeyên ku tu nizanî ketiye?


ji bo kesên dewlemend, jiyan hesantir û birûmetir e

pir zelal e ku malê wî heye, dinya gişk jê re birak e; malê wî tune, dinya gişk jê re kirak e.


malmasî bûn

na lo! ew mirovekî malmasîye, tu dê çawa bi wî bawer bî, iro li vir e, sibe li cihekî din e.


ji ber sedemên serdema asta civaka îroyîn, jin wekî mêran nikarin malxwetiyê pêk bînin

li gorî serdemê her tişt lêhatineke wê heye. malxwetî ket destê jinê; karik birî, berxik hişt di bin livayê de.


malxwetî ket destê jinê; karik birî, berxik mirî

Guhartoyeke malxwetî ket destê jinê; karik birî, berxik hişt di bin livayê de.


mar dibêje: 'min dikujî bi dijminatî, min çal bike bi dostî'

tu çi diki bike, lê mirovahî û însafê ji destê xwe bemede

her tişt zagoneke wê heye. mar dibêje: "min dikujî bi dijminatî, min çal bike bi dostî.


mar û dûpişk, bûne xwîşk

yên ku dişibînin hev an jî hinek taybetiyên wan nêzîkî hev in, hev û din dibînin û bi hev û din re têkildar in

pehe pehe! tam jî hev û din dîtine; mar û dûpişk, bûne xwîşk.


me baxçe danî bi nezanî, ji der de hat got: 'ez xweyî, tu cenan î'

ji bo kesên ku bê ked dest didin ser malê hinekan tê gotin

edaleta wisa dibe? me baxçe danî bi nezanî, ji der de hat got: "ez xweyî, xweyî tu cenan î.


xeyalên xweş hêvî kirin, lê rastî rewşeke berevajî hatin

ew jî şansi me ye. me got em herin mala apê xwe, firo fir kin; me negot em ê herin guliyan kur kin.


mele her dibêje: 'elif û be'

mele tim qala berjewendiya xwe dikin, ango dibêjin bila her ji min re "be

edeta wan e, hema mele her dibêje: "elif û bêeee". hema tene "be", lê qala dayîne zede nakin.


meriv û însan hesibandin

Guhartoyeke xistin şûna meriv û însanan.


mêjiyê (yekî) çelq bûn

"çend salen dirêj di zindanê de qedandin. digotin ji lêxistinê mêjiyê wî çelq bûye. helîm yûsiv

Tê gihiştibû ku xapexap bi ser wî de girtibû. Tê gihiştibû ku mêvana Remezan a taybet heye û tew jî jinek e û tazî... Mêjiyê wî çelq bûbû, zimanê wî li hev geriyabû.

Mîran Janbar, Qolyeya Cécileê, Weşanxaneya Lîs, 2012, çapa 1ê, r. 70, ISBN 9786054497010


mêjiyê (yekî) şûştin

kartêkirin li kesekî/ê kirin, bandoreke mezin li ramana yekî kirin

"di jiyê heftan de zimanê zarokên me neguhêrin li mêjiyê wan neşoit. bes e! ev zilin e! ev hovîtî ye! " dr. alan merwanî


mêr kuştin nermenerm, qîzxwestin germegerm

bavê min tim digot: "mêrkustin nermenerm, qîzxwestin germegerm.


mêran xwe avêtin kewaran, jin çûne hewaran


mêrik got: 'ez mêraniyê ji kûçikê xwe hîn bûm'

çi dibe, kî dibe bila bibe, divê mirov ji kesên an jî mînakên erênî dersê bigire

mêrik got: "ez mêraniyê ji kûçikê xwe hîn bum". bi rastî, hema ezjî di ramana wî de me.


mêrikê misliman bi çengan hildaye gotiye: 'bismillah, bismillah' mêrikê fheh gotiye. "kewarê tijî ke, bi ser de tirekê jî bike!"

bi bismilah û înşelahe nabe. mêrikê misli man bi çengan hildaye gotiye: "bismillah, bismillah merike fileh gotiye: "kewarê tijî ke, bi ser de tirekê jî bike! "


mêvan got: 'hewa çawa ye' xwediyê malê got: 'riya rêwiyan vekirî ye'

ji bo kesên ku naxwazin mêvan li malê zêde bisekinin tê gotin

ez tegihîştim armanca te çi ye. mêvan got: "hewa çawa ye?" xwediyê malê got: "riya rêwiyan vekirî ye.


mêvanê şehîdan, mehrûm bû ji du îdan

mer im kûre mêran im îro jî qatix sibê jî qatix.


mil dayîn hev

Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.


min cihê xwe jê re kir war, ew ji min re bû neyar

ew jî bersiva qenciya min e. min cilte xwe jê re kir war, ew ji min re bû neyar.


min çi xêr dît ji benderê, çi bibînim ji kozerê!

min çi xêr ji ya zede dît ku ji ya hindik jî bibînim?

qet aqile min nabire. min çi xêr dît ji bendere, çi bibînim ji kozere.


min çi kir ji pezê pir, ez ê çi bikim ji kavira kur!

Guhartoyeke min çi xêr dît ji benderê, çi bibînim ji kozerê!.


min ji kê re got: "bira", ji min re gotin: "birakuj"

Guhartoyeke min cihê xwe jê re kir war, ew ji min re bû neyar.


miriyê canê xwe bûn

jinik miriye canê xwe ye, kelem di tiliye de here hefteyeke ranabe.


mirîşkê got: 'qey min çê kir', çû ser dîwarê hesen axa hêk kir; ew bû sedem ser jê kir

carinan bi pakî û niyeteke baş nêzîkbûn jî dibe sedema ziyan dîtinê

carinan qencî dibin gincî. mirîşke got: "qey min çê kir", çû ser dîwarê hesen axa hêk kir; ew bû sedem ser jê kir.


mirîşkê hêk kir, heval ji xwe re çêkir

her kes bi yên wekî xwe re têkildar e, xelk wê tawanbar dike, ew jî dest diavêje min û min jî wekî xwe nîşan dide, (qerf)


mirov xwarin

ezji ht rastîwê hatim, ev jinik mirovan dixwe, kuro!

eman lawo bila hezîme qundaxa te nebine, tu dizanî ew mirovan dixwe.


mirûzê xwe kirin

pirçiyê xwe kirin, ji ber hinek pirsgirêkan moral xerab bûn

Îsmaîl axayê rehmetî got:
"çi bû, çi qewimî, te çima mirûzê xwe kiriye? veysel çamlibel


mişk digote kêçê: 'kêça devzer, te xwar sîng û ber, te malê ji war kire der', kêçê lê vegerand: 'mişko diranhûro, te xwar têr û tûro, te mal ji war kir dûro

ji bo xerabtirbûna her hêlan tê bikaranîn

mişk digote kêçê: "kêça devzer, te xwar sîng û ber, te malê ji war kire der. kêçê lê vegerand: "mişko diranhûro, te xwar têr û tûro, te ma! ji war kir dûro. hema ew her du jî ji hev xerabtir in, lê kirina wan bi xwe, nayê ber çavên wan.


mîna hêka dilmeyî bûn

çevriye mîna hêka dilmeyi ye, eman destê xwe nedinê.


mîna marê nig di zik de

şêxmûs wisa bê deng disekine, lê mîna marê nig di zik de, çi hebe ji bin ve dike.


mîna nalên keran

ew çi zincîra wisa qalind e, te mîna nalekî keran xistiye stûye xwe


mîr gote diya xwe: 'xwezî tiştê mê nebûna li dinê', dê lê vegerand: 'ku çêlek nebûya, dê gayê cot nebûya, ku bizin nebûya dê konê reş nebûya, ku ez nebûma dê mîre wek te nebûya'

her tişt bingeh û jêderkek wê heye, jin jî bingeha jiyana însanan in

jin bi rastîjîbinge-ha jiyanê ne. mîr gote diya xwe: "xwezî tîşte mê nebûna li dinê. dê lê vegerand: "ku qêlek nebûya, dê gayê cot nebûya, ku bizin nebûya dê konê reş nebûya, ku ez nebûma dê mîre wek te nebûya.


mû ji mar qusandin

ji bo kesên di diziyê de pir biserkeftî ne tê gotin

çavê wî derketo, ew pîşeyi bavê xwe berdewam dike, loma wisa mû ji mar diqusîne.


mû neçûn qûna (yekî)

eman dest nedin kêmasiyên Cewdet, him jî dizanin ku mû naçe qûna wî

ji tiştên herî piçûk jî xeyidîn, xolî bûn, sil bûn

tu çima dikevî rex, ma tu nizanî mû naçe qûna wê?


nalbendan kihêl nal dikirin, kevjalê got: 'ev e lingê min jî'

ji bo kesên ku hedê xwe nizanin tê gotin

her kes di dilê xwe de xwe zêde dizane. nalbendan kihêl na! dikirin, kevjalê got: "ev e lingê min jî.


nan ji baniyê, av ji kaniyê

ji bo jiyana beked, bezehmet û belaş tê bikaranîn

bextewar bi serê wî be, nanji baniye, av ji kaniye, edî çiji xwedê dixwaze?


nan ji malan, av ji malan, taşteya palan

Guhartoyeke nan ji baniyê, av ji kaniyê.


nan û ava (yekî) li dinyayê qedîn

nan û ava mirov ku li dinyaye qedî, edî tiştekî ku be kirin namîne.


nanê îso dixwe, selawetê li mûso tîne

ji yekî qencî dîtin, lê ji yekî din re xizmet kirin

ez çi bibêjim? nanê îso dixwe, selawetê li mûso tîne.


nanê min dixwe, paletiya xelkê dike

Guhartoyeke nanê îso dixwe, selawetê li mûso tîne.


napeyîve, dema dipeyîve, dibêje: "deve!"

xwede mirov şaş neke. ûsiv napeyîve, dema ku dipeyîve, dibêje: "deve!"


navê min ne kure kerê ye, navê min emîn e; ew ahe min ji te re nemîne!

ji ber xirabiya te min wer kir, înşelah ew xerabiya te be ceza nemîne

ez çi bibejim, meseleya min jî bû meseleya: navê min ne kitre kereye, navê min emîn e; ew ahe min ji te re nemîne! (bnr. çîrok) mirovekî xizan diçe bal axayekî dibe şivan. axa jê re şert û mercên xwe dibêje û di dawiyê de dibêje: "navê te çi ye?" ji ber ku axayên berê zêde zilm lê kirine û tim jê re gotine: "kurê kerê, te çima wer mekir? kurê kerê de zû hike. kurê kerê here vir. kurê kerê here wir. " ji bo ku zêde lê zor meçe, şivan dibêje: "navê min kurê kerê ye." piştî ku şivantiya şivan diqede, heqê xwe hildide, ji axê re dibêje: "navê min ne kurê kerê ye, navê min emîn e; ew ahê min ji te re nemîne! "


navika (yekî) qetîn

lawe xwe yê piçûk wisa dide xebatê, ditirsim ku navika wî biqete.


ne bi kêrî defê, ne bi kêrî zirneyê hatin

ez çawa bikim heyran? lawê te ne bi kêrî defê tê ne bi kêrî zirneyê tê.


ne çarix, ne jî bendçarix jê çêbûn

Guhartoyeke ne bi kêrî defê, ne bi kêrî zirneyê hatin.


ne di dest de bûn

Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.


ne elenî, ne selenî bûn

hevran ez di riya xwe de diçim; ne elenî, ne jî selenî me.


ne hêjayî neynoka (yekî) bûn

kuro malxerab, tu çawa wan dixî tayê hev? ne zerîcan, ne hêjayî heynoka simbilê ye.


divê mirov di nav aramiyê de bijî. nebînim dilê xem tê de, nebînim mala şer tê de.


nediçû dawetê, dema diçû digot: 'lot ha lot'

jixwe ew wisa ne. nediçû dawetê, dema diçû digot: "lot ha lot.


neşibandin tiştekî

ezbenî, naşibîne tu tiştekî ku mirov nav lê bike û bibeje, filan an jî bevan.


nexweşê li nav ciyan bûn

piştî wê barana ku me xwar, ez û şexmûs bûn nexweşên nav ciyan.


nikare bi yekê; dibêje, dudu werin

hela tu li vi derewînî binêre. nikare biyekê; dibêje, dudu werin.


nizane kî miriye, dibêje: 'heylo birawo!'

ji bo kesên ji bo berjewendiyan tevdigerin tê bikaranîn

maşelah çiqasî li ber xwe dikeve. nizane kî miriye, dibêje: "heylo birawo! "


nîvkarê salê; yekî ka bir, yekî ga bir

di karen nîvekarî de hinek bi pêş ve diçin, hinek jî ziyanê dibinin

ka çend kes di karen nîvekarî de tevde bi pêş ve çime? nîvkarê salê; yekî ka bir, yekî ga bir.


nokên sor ên amedê, çûn bajêr bûn leblebî


nûh gotin, nebî negotin

me kir û nekir, mêrik nehate rê. nnh got nebî negot. ji ber rewşa dinyayê ku ber bi xerabûnê ve diçe, xwedê teala nûh nebî dişîne dinyayê. pêxemberê çaremîn nûh, ji bo ku însanan bîne ser riya rast gelekî hewl dide, lê tenê malbata wî û çend kesên exrebe û nêzîkên wî jê bawer dikin. ji ber wê xwedê teala fermanê dide nûh nebî ku ji ber xirabiya wan kesên xerab wê tufanê rake. ji bo wê jî divê nûh nebî gemiyeke mezin (sê qat) çêke ku mirovên bawermend û ji her nêr û mêyên jîndaran jî cotekî têke wê gemiyê û wan ji tûfanê rizgar bike. çêkirina gemiyê demeke gelek dirêj digire (wekî 600 sal), lê di vê demê de jî qewmê nûh ji wî bawer nake û ji wî re nabêje "nebî" ango pêxember. bi destpêka barana gur re nûh nebî ji hemû jandarên nêr û mê yek û mirovên bawermend dike gemiyê. çil roj û çil şevî baran dibare, ser rûyê erdê dibe lîç. nûh nebî her çiqas israr dike jî lê kurê nûh yam û ên din li hember wî disekinin, çok dikutin erdê, dikin inyat û ji nûh re nabêjin nebî. ji ber wê jî hemû li ber wê tûfanê telef dibin. gemiya nûh jî derdikeve ser serê çiyayê cûdî (di hinek dîtinan de li ser serê agiriyê) bi vî awayî ji ber tûfanê difilite. ew jandarên di hundirê gemiyê de jî bi vî awayî rizgar dibin. dibêjin ev biwêj jî ji bo mînaka inyata yên ku digel wê tofana mezin ji nûh pêxember re nabêjin nebî hatiye afirandin. loma ji kesên pir bimyat re dibêjin: "nûh dibêje, nebî nabêje o


nûmalan rahiştin koremaran, gotin: 'ev e, werîsê şahran, em ê mala xwe pê bigîhînin kevnemalan'

"nûmalan rahiştin koremaran, gotin: "ev e, werîsê şahran, em ê mala xwe pê bigihinin kevnemalan. yên nexwendî ji wan zêde kêmtir rim in.


par mirdî, pêrar mirdî, kefen zerdî, îsal dibêjî: 'şîrdî birdî'

berê rewş pir xerab bû, rewş rast bûye, vê carê hê di ser de zorbetiyê jî dike

ew jîtiştekî eletewş e. par mirdî, pêrar mirdî, kefen zerdî, îsal dibêjî: "şîrdî birdî.


pasinbarê barî, kerê şixre nalî, û got: 'aaax li min, vî halî!'

tişten baş û bibereket, pediviya hinek bedelan jî bi xwe re tînin

dîlan tene li dijwariya wî kari difikire, lê destkeftin û suda wî nayîne bira xwe. pasinbare barî, kerê şixre nalî, got: "aaax li min, vî halî.


payîze gote çiya: 'bila rewî ranewestin li ser riya.'

werza payîze, werzeyeke demborî û guherbar e, dive mirov bitedbîr be û li ser xwe ser-wext be

payîze gote çiya: "bila rem ranewestin li ser riya. dive bûn jî li ser xwe bal- dar bin, bi demsala payîze bawerî nabe.


pê derxistin

Çawa ku çavên min li wî ket, min pê derxist ku ew ne mirovekî xalî ye.

Ez derbasî hundirê qehwê bûm. Çend xort li ser maseyekê rûniştî çay vedixwarin, ji dirfa wan min zanibû ku ji gundê me ne, lê min dîsa pê dernexist ku kî ne.

2016, Mihemed Şarman, Pirça Winda, Avesta, çapa 2an, r. 80, ISBN 978-605-5585-41-9


pê li mala cunan kirin

rastî bela û qotikeke dijwar hatin, çewtiyeke mezin kirin

weydoyê çavqelişî pê li mala cunan kiriye, lê hê haj xwe tune ye.


pê re raketin

heke ew ê bîjpê re raneketa, ew ê çima wisa dest biavêta pêsîra wî?

ji ber ku nivîn zêde tune bûn, her du keçikên me bi diya xwe re raketin


pê şad bûn

karê gulistanê jî heya êvarê bi wan her du zarokên cêwî şad bûn bû.


pê ve girê dan

bi tiştekî ve kirin, pê ve bestin, bi yek ve kirin

Min herdu werîs pêk ve girê dan.

bi neheqî yek tawanbar kirin, derew kirin

rebenê faysal qet hajpê tune bû, lê ew keçik pê ve girê dan

jixwe karê wî ew e, heya roder pê ve girê nede tu carî rehet nabe.


pê ve girêdayî man

pê re dilsoz bûn, dev jê bernedan, bêbextî nekirin

"ez sond dixwim ku ez dê bi rêzikên vêpeymanê ve girêdayî bimînim. zana farqînî


pêgermok gerandin

êdî bes e van pêgermokan bigerîne te em gêj kirin.


pêkol kirin

vedan, ji bo eşkerebuna tiştan di nav hewldanê de bûn

wa ye. remo wê meseleya xecê û baran pêkol dike, ka dê çi ji binî derkeve.


pihîn li qûna (yekî) xistin

karê xwe pê da kirin, di dawiyê de jî pîhînek li qûna wî xist.


pisîka heft malan bûn

Rewşa wê cuda ye, ew pisîka heft malan e.


pişta (yekî) kirin

alîkariya yekî kirin, harî kirin, yarmetî dan, misaede kirin

Heke cesîm axa pişta wî nekira, wî ew yek nikaribû.


pişta xwe pê germ kirin

پشتا خوە پێ گەرم کرن (Kurdish-Arabic)

Dema yek bawerî bi kesek din hebe, pê bawer bûn, bawerî pê anîn

Çi dibe bila bibe, divê mirov pişta xwe zêde bi xelkê xerîb germ neke.


piştgiriya (yekî) kirin

alîkarî kirin, ji heleke yan jî kesekî re destek bûn

Heke wan piştgiriya me nekira, kare me zor bû.


piştrast bûn

Ew yekî piştrast e, bawer nakim ku wî karê piçûk jî pêk bîne.


pitpit kirin

gazin kirin, xepse kirin, ji ti tiştekî re ne razî bûn, ji ber nerazîbûnekê mizezemiz kirin

Ev xwarziyê min hema dike pitpit, lê ez tu tiştekî jê fêm nakim.

...hemû rojê pitpita fata jina wî bû: ...nê te ji ber van simbêlan hay ji me kesî nîn e. ...ma ev simbêl bûne çi, tu sibê dê heta êvarî ba didî û reş diki!

Salimê Casim, Ferhenga Biwêjan, Mustafa Borak


pîrê ji tendûrê çû ber kulfikê got: 'xwedê xera bike, ez çiqas erd geriyam

kesên bêhêz, tiştên pir piçûk jî mezin dibînin

ew jî tiştekî sirûştî ye. pîrê ji tendûrê çû ber kulfikê got: "xwedê xera bike ez çiqas erd geriyam.


porê xwe di aşe mîrze de spî kirin

Guhartoyeke riyê xwe di aşê mîrzo de spî kirin.


porê xwe li ber tave spî kirin

Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.


mirov gelek tawanan bi zimanê xwe pêk tîne

eman lawo, eman! li ser zimanê xwe ser-wext bin, çi gotine? "pozê wê jêdikin, dibêje: "sûcê zimanê min e.


qaz bi meşa werdekê çû, ket; qalçeya wê ji hev derket

divê mirov hedê xwe û zerengiya xwe bizanibe, naxwe wê ziyanê bibîne

divê her kes li gorî hêza xwe tev bigere. qaz bi meşa wardekê çû, ket; qalça wê ji hev derket

di heman demê de ji bo dexesî û çavnebarbûnê de jî tê bikaranîn

qaz bi meşa werdekê çû, ket; qalça wê ji hev derket. dawiya çavnebariye ji ew e.


qazî bi xwe çû, pêk neanî; mûyek ji rûyê xwe bi rê kir

nav û deng û giraniya saziyan ji ya kesan pêşdetir e. qazî bi xwe çû pêk neanî, mûyek ji rûyê xwe bi rê kir.


qefseng lê teng bûn

bêhn çikîn, sebr qedîn, aramî winda kirin

"tezînê sar ji binê lingan heya qotê sêrî diçûn. qefseng li min teng bûbû û têra dilê min nedikir. osman sebrî


qelenê diya xwe xwestin

na lo, min dest ji wê erebeyê berda, mêrik qelenê diya xwe dixwaze.


ağzından hayır çıkmazsa bari şer söyleme

ez qurban, hema qenciya te nagihîje me, qet nebe bila xirabiya te jî negihîje me.


qesem navê xwedê ye

qesem navê xwedê ye, ez çawa guhê wîbigirim, ez ê hildim, li erdê bixim.


qîza wî ya keçel mir, got: "wey li min gulîdirêjê!"

gelek mirov wisan in, nizarûm ji çi ye. qîza wîya keçel mir, got: "hey li min gulîclireje!’


qudûm (yekî) şikestin

Zimane babîr lal bû, hate girtin, çav pê ket, Qudûmen wî sist bûn, milen wî kişiyan.

"Li gorî ku wî hesab dikir û didît, kambaxi bû. Qudûm ji tirsan tê dişikestin.

Hinekan digot, Kardûk rihsitînê xwe dîtiye, ji tirsa qûdûmê wî şikestiye, ber vî bêzar û bêhal ketiye, hinekan digot bajêr hişê wî ji serî wî biriye, dixwaze ew jî mala xwe barke bibe here bajêr.

2016, Çapa Duyem, Mihemed Şarman, Pirça Winda, Avesta, r. 33, ISBN 978-605-5585-41-9

"Qudûmen min şikestin. Hestiyen çavên min bi ser bextreşiya min de heliyan. Lê tu nehatî.


qudûmê çokên (yekî) birîn

bi we tivinge qasimlo qudfune çêken wî bir1.


qul mezin, pîne piçuk bûn

çareseûya ku tê fikrandin, an jî tê bikaranîn, têra pirsgirêkê nekirrin

erê, ew jî dixwaze aztneke bibine, lê belê qul mezin e, pîne piçuk e.


qula ku tiliya (yekî) tê de tune be nîn e

ji bo kesên ku bi her karî re mijûl dibin û fesadiyê dikin tê bikaranîn

şeytan jî bi wî nikare, qula ku tiliya wî te da tune be nîn e.


qutiya dilê (yekî) vekirin

‘‘ma dengê wî yê mina qedîfe, qutiyê dilê kîjan keç û jina bedew venedikir? " mehmed uzun


quzê gur pê ve bûn

quzê gur pê re hebûn
quzê dêlegurê pê ve bûn
ziha gur pê ve bûn

Ji dab û nerîta nêçîrvanên Kurd; ku heke dêlegurek bikujin ziha wê dêlegurê jê dikin, xwê dikin, hişk dikin û dixin wek niviştekê û bi xwe ve dikin. Li gor baweriyê, ev bext û şans tîne mirovî û qismeta wî vedibe. Ev edet kevnare ye û niha pirole kêmpeyda ye û ji bo mebestên dijûn û gurkirina gotinê tê bikaranîn. Bide ber soranî کوزەکەمتیار (kuzekemtyar, “quzê keftarê; bo mebesta xapandin û firîvandin”).

(hetikî) gelek xweşbext bûn, şansa yekî gelek hebûn, gelek bişans bûn.


qûn qûna mirîşkê ye, dixwaze hêkên qazan bike

ji bo helwest û hewldana ji hêza xwe zêdetir nîşandane tê bikaranîn

qûn qûna mirîşke ye, dixwaze hêkên qazan bike. her kesek li her tiştek hez li radeyeke wê beye.


qûn qûna mirîşkê ye, hêk hêka qazê ye

alacağın bir iğne çelik okkasından sana ne?

ji bo kesên ku ji hêza xwe zêdetir hûner û zerengiyê nîşan didin tê gotin

jixwe kifş bû, min zanibû ew ne xalî ye. tu nanêrî, qim qûna mirîfkê ye, bêk hêka qazê ye?


qûna bêaran, benîşten daran

ji bo kesên ji lêdanê jî şerm nakin tê gotin

malavawo tu çawa bikî çare nîn e, qûna bêaran, benîşte daran.


qûna (yekî) bisekine, serî nasekine

ew çi ecêb e, qima wî bisekine, serê wî nasekine. (argo)


qûna (yekî) dalistin

heke wî jî ew qusî qima wê dunelista, wî jî tiştek bi dest nedixist.


qûna xwe ba dan

Peymana me ne wisa bû, lê mixabin, xelîl qûna xwe ba da.


qûna xwe danîn erdê

me kir û nekir wê qûna xwe danî enlê û bi ya me nekir.


qûna xwe metah girtin

ji salan mellan carekê karê me kete hêla wê, wê jî qûna xwe gelekî metali girt.


qûna xwe pê şûştin

karê xwe pê qedandin, dû re jî bi tiştekî hesab nekirin

ez bûm navgîna wan, qûna xwe bi min şûştin û gotin, "kulavgûyo malî ava. " û çûn.


qûntazî bûn

malava, ew belengaz yekî qûntazî ye, tu dê canê wî bistînî?


rende lê ketin

tu metirse, keçik ew qas jî cahil û nezan nîn e, hinekî rende lê ketiye


reşheşîn bûn

reş û hêşîn bûn


reşê tu li vir bisekine, ez ê li gewran bigerim; ku min gewr nedîtin tu dîsa reşa min î


rê li (yekî) birîn

kengê ku min hewl da ez tiştekî bikim, wan rê jî min birîn..


rê li ber xistin

ji bo çareseriya derd û pirsgirêkan rê û rêbaz hînî yekî kirin

Heke zerîfe xanimê rê li ber wê nexista, dîsa jî wê nikaribû pêk bianiya.


rêwiyo carekê hatî rehmê li te be; du caran hatî rehmê li te be, cara sisiyan, gû di gora te be

di heman derbarê de xeta û çewtî carekê yan jî du caran asahî ye, lê ku zêde bibe ew nayê bexişandin

carek du car bûya ne xem bû. got: "rêwiyo, carekê hatî rehme li te be; du caran hatî li rehme te be, cara sisiyan, gû di gora te be.


riya rêwiyan vekirî ye

ji bo kesên ku naxwazin mevanan bihebînin tê bikaranîn

ez fent dikim ku tu dibêjî: "riya rewiyan vekirî ye. lê jixwe ez jî namînim. (bnr. çîrok) wekî ku te zanîn, li hela serhede zivistan pir dirêj û dijwar derbas dibin. ji ber ku bere erebe tune bûn, rewîtiyan car caran bi rojan dikişand. li ve hele rewiyekî ji ber ku hewa pir sar dibe, li maleke dibe irievan. çend roj derbas dibin lê hewa xweş nabe. Xwediye male, ye ku jixwe ji mevanan zêde bez nake, ji mayma wî mevanî jî pir aciz dibe. Dîsa sibeheke dema ku xwediye malê derdikeve derve, mêvan jê dipirse: Rewşci !iewaye qet çciwa ye?" Xwediye male, beyî ku bifikire yan jî ya rastî bîne ber çavê xwe, hema zû wî dibersivîne:"Riya rewiyan vekirî ye.


riyê xwe di aşê mîrzo de spî kirin

ji dinyayê tiştek fem nekirin, temene xwe bi awayekî vala derbas kirin

erê, ew jî rûspî ye, lê wer tê xuyan ku wî riyê xwe di açê mîrzo de spî kîriye.


roj lê hatin nîvro

roj jê hatiye nîvro, bê ew ji xewê ranebûye.


roja nehemîn

ji bo tiştên ku dê qet pêk neyên tê bikaranîn, roja ku hîç nayê

erê erê, mirovekîpir bibawer e lo (!), wê wan pereyên te roja nehemîn bide, (qerf)


roja xêr û gunehan

tu wisa bike. ka tu yê roja xêr û gunehan qawa biki?


rovî kirine şahê mirîşkan gotiye: 'kenê min tê, aqilê min nabire'

Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.


rovî tu çima xwe dihejînî got: "li min tê û ji min tê

yên ku pêk tînin, bi xwe bawer in, serê wan bilind e

yên ku serkeftî ne, bişanaz in. rovî tu çima xwe dihejînî? got: '‘li min tê û ji min tê.


roviyê reş derketin pêşiya (yekî)

înşelah roviye reş derkeve pêşiya te. (nifir)


rune me bi ser germiya me de rijiya

Ji bo guhertoya rastnivîsî binêre rûnê me bi ser gêrmiya me de rijî.


riyê xwe li ber tavê spî kirin

Guhartoyeke riyê xwe di aşê mîrzo de spî kirin.


sal mij e, kodik tije

sala ku baran û şilî hebe wê salê bêhn û bereket jî heye, zad û zêdehî jî zêde ye

sal mij e, kodik tije. şikir isa! rewşa me baş e.


sebra (yekî) pê derketin

ji kesekî yan jî ji tiştekî aramî û bêhnxweşî girtin

tenê sebra wê bi qîza wê derdiket, hema dixwest tim li ber serî be.


segê me ye, li ber derê xelkê direyê

Guhartoyeke seyê me ye, li ber deriyê xelkê direye.


ser û guhên xwe li ba kirin

ji bo şer û dozekê xwe çireve kirin, xwe li gemê xistin

di wê demê de wî jî gelekî ser û guhên xwe li ba dikir, lê bi qûna zuha filitî.


serê ço bi gemar binê ço bi gemar

yukarı tükürse bıyığı aşağı tükürse sakalı

di her helê de di nav rewşeke zor û bêçare de bûn

ez ketime nav derdekî wisa- ku serê ço bigemar, binê ço bigemar e.


serê darik di erdê dan

Kuro çi ye, hema tu serê darik di erdê didî, nekeve tatile, çend rojan bi şûn de rewş dê baş bibe.


serê ku neêşe çima bendan lê girê bidim!

serê neêşît ne hewceyî çi dersoka ye
serê ku naêşe girê dan
serê neêşe girê nede
serê neêşe dismalê lê girêmede
serê neêşî, destmalê nedê
serê neêşe ne hewceyî destmalê ye
serê ku neêşê benikan lê girê mede

korkulu rüya görmekten uyanık yatmak yeğdir

Heyran, ma karê min tune ye ku ez serê xwe yî neêşandî bendan lê girê bidim?!


serê me serê xêrnediyan ji qirşika hatin; çûn zeregûniyan

em mirovinên beşans in, tim dixebitin, tu caran vala namînin

ma ev jîjiyan e? serê me serê xêrnediyan ji qirşika hatin; çûn zeregûnlyan.


serê (yekî) xwarin

jinikê ew qasî kire kûkekûk, di dawiyê de serê mêrê xwe jî xwar.

Ya ku seriyan dixwe, ango dibe sebebê mirina merê xwe. Jin jinan re dibêjin 'te serê merê xwe xwarê!'. Yanî merê te bimire û tu bî bîmînî. Ev mîna nifirek jî tê bikaranîn.

Mele Mehmûdê Bayezîdî, Amadekar: Jan Dost Adat û Rusûmatnameê Ekradiye, Weşanxaneya Nûbihar, 2010, r. 61, ISBN 9789944360678

heke ew pez neyê dîtin, axa dê serê şivan bixwe.


serê xwe li dîwaran xistin

ew iro serê xwe li dîwaran dixe, lê her tişt demeke wê heye

"haho, hahol. . ez ê serê xwe li dîwar xim" sedat yurtdaş


serê xwe xwarin

Wê çi kir bi xwe kir. Tenê serê xwe xwar.


serên xwe danîn ser hev

jixwe tenê ew mabûn, wan jî serên xwe danîn ser hev û jiyana xwe wisa domandin.


serî jê standin

me rêzan sparte wî, lê rêzanê serî ji wî stand û ew xiste bi bandora xwe

zêde bi pêş de çûn, ji kesekê borandin, ji radeyê tiştekê borandin

zubeyde lê xwedî derket, ew perwerde kir, cindî serî jê stend û kar bire radeyek hê bilindtir.


serî lê bûn beroş

gelekî aciz bûn, betilîn, serî werimîn, mêjî baş neşixulîn


serî lê bûn tevnî

Heya min ew pirsen wê pirtûke bersivandin û ew vatinî çekir, serî li min bû tevnî.


serobino bûn

"agir di celebekî din digihurî. biryara dilê wî jî hêdîka serobino dibû. musa vazgali


sim sima kerê ye, fêl fêle perê ye

xwestine ku min bixapînin lê, ez dizanim ku kê ev yek ji hêla kê ve hatiye plankirin

hûn nikarin min bixapînin. ere, sim sima kerê ye, fêl fêlê perê ye. (bnr. çîrok) xesûyeke pir xerab û temahkar hebûye. sê hebjî bûkên wê hebûne. navê bûka herî piçûk perê bûye. perê jineke biaqil zana û jîr bûye. xesûya wan nanê tisî jî bi hejmar dide bûkên xwe. lê ji ber ku zehf hindikî dide, bûk tim birçî dimînin. ji ber wê jî gelek caran nan ji teşta nan didizin û hinekî pê birçîbûna xwe derbas dikin. xesûya wan mêze dike ku nan tê dizîn, teşta nên dibe datîne serê xênî yê jor. dema ku wê biçe der cînaran, ji teşte heyanî devê dêrî ard direşîne ku heke hinek bixwazin nan bidizin, bila rêça wan bê xuyan û ew hesab ji wan pirs bike. rojekê her sê bûk jî pir birçî dibin. nizanin bê ka çawa bikin. xesû çûye derve lê ji ber ku ard li dor teştê reşandiye bûk nikarin nêzîkî teşte bibin. di dawiyê de perê ji jintiyên xwe re dibêje: "min çare yek dît.hûn herin ji min reji tewlê kerê derxînin û hinin. " her du bûk kerê tînin, perê li kerê siwar dibe, heya ber teşte diçe û xwar dibe ji teştê nan derdixe û dîsa li ser pişta kerê heya ber dêrî tê û peya dibe. ew û jintiyên xwe têr nan dix win. perê dibêje: "qizikno, kerê li her dêrî hihêlin, bila xesûya me hew bizanibe ku kerê nan xwariye." demekê bi şûn de xesû tê teştê tese-le dike ku nan kêm bûye bang dike bûkên xwe û dibêje: "keçê t/îzên keran, ka bibêjin kê ev xwariye?" bûk sond dixwin û dibêjin: "me nexwariye, va ye .y opa kerê ye. xuya ye ku kerê nan xwariye." xesû li şopa kerê mêze dike, li bûkan mêze dike û di dawiyê de dibêje: 'sim sima kerê ye, fêl fêlê perê ye.


siwaran siwar leqandin, xalkotiyan xwe bi qûşa hespan xapandin

xwarzî li xalan diçin, (yên ku xalên wan nebaş û nemêrxwas bin, newêrek in.)

ma ji tir-sonekan re mehne tune ne? siwaran siwar ıeqandin, xalkotiyan xwe bi qûşa hespan xapandin.


siwaro xwedê riya te dirêj bike. got: 'bi destê min e'

mirov ku bitedbîr û serwext be, zêde qeza û bela nayên serî

siwaro xwedê riya te dirêj bike. got: "bi destê min e. lawo erebeya xwe zehf bi lezgînî neajo.


sofiyê remezanan, mîna kerê garanan

ji ber ku di meha remezanê de xêr û bêr zêde tên dayîn, sofî li her derê û li ser her sifreyê ne

sofiyê remezanan, mîna kerê garanan. bi vê meşe melayê me dê barêxwe baş bigire.


soz bûne toz

soza çi lo, soza çi? soz bûne toz


star tê de nehiştin

bavê keçikê qelenekî wisa ji siyaro stand ku star tê de nehişt


sûc tê de cemidandin

sûc bi ser (yekî) de tehm kirin, sûc bi ser (yekî) de tehm dan


şekopeko, navê xwe li hevalê xwe ko

ji bo kesên ku tawan û kirinên xwe dikin stûyê hinekên din tê gotin

ez çi bibêjim? hinekî bûnsaf! şekopeko, navê xwe li hevalê xwe ko.


şeko, navê xwe li xelkê ko

Guhartoyeke şekopeko, navê xwe li hevalê xwe ko.


şeqşeqî kirin

Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.


şerm li rûyê (yekî) neman

metropolê wisa kiriye ku şerm li rûyê çermînê nemaye.


şeva leyletilqedrê ji diya xwe bûn

kes ji we derbe xelas nedibû, lê her hal bedri şeva leyletilqedre ji diya xwe bûye.


şeytan ku şeytan e nikare wî bixirîne

tu ç.i dibêjîkuro? şeytan kti şeytan e, nikare m bixirine.


şeyten gotiye: 'yê ku li xwe biheyire, ez di wî nim'

kwo şeyten gotiye: "ye ku li xwe biheyire ez di wî nim.


şeytên zor dan (yekî)

pekanîna karen kiret di hundire xwe de sewirandin

şeytan zor dide remezan ka de çawa bibe.


şer gotiye: 'ku girêdana min bi destê rovî be, berdana min bi destê mişke heram be, bila nan û ava vî welatî li min heram be'

heke ku ez ew qasî bikevim, dawiya min xeter e, ev rewş ne layiqî min e

şer gotiye: "ku girêdana min bi destê rovî be, berdana min bi destê mişke heram be, bila nan û ava vi welatî li min heram be. ez nikarim bi vê eybê ve li vir bisekinim. (bnr. çîrok) bi kurtasî şer û rovî demeke dirêj bi hev û din re hevaltiye dikin. rovî li pey e ku raza heza şer hîn bibe. tim jê re dibêje: "şerç min, tu ew qas bihez û xurt î ku bawer nakim tu kesek an jî tu tiştek bikaribe te bide sekinandin?" bi vî awayî tim li deve şer digere. lê şer naxwaze raza heza xwe yan jî azîneya astengkirina heza xwe jê re bibeje. tim bi derewan wî dixapîne. rojeke şer dikeve valahiyeke û raza heza xwe jê re dibêje: "roviye defa/, tene bi awayeki di karin heza min hihirînin. ew jî ew e; kn heke her du peçiye lingen min, yên mezin bi mûyekî girê hidin, ez nikarim hereket bikim û xwe ji we tengasiye bifilitînim. " rovî rojeke bal lê tîne, dema ku şer radize, bi mûyekî qewîm her du tiliyen linge wî yên peşîn hişkchişk girê dide. şer heta ku şiyar dibe, rovî kare xwe xelas dike û şer di wî halî de li wir dihele û diçe. şer gelekî hewl dide ku bitil he, lê dike nake nikare mû biqetîne. mû goştê wî jê dike te li hestî dis-ckine. şer he m a li wir bi zarezar û bi ilgan dimine. piştî demeke dirêj bi şûn de mişkek di wir re derbas dibe. qîrîn û zarî-na şer dibihîze û diçe cem wî. rewşa şer dibîne, gunehe wî pê te. dibêje: "şete min tu merac/an meke, ez ê te xelas bikin1. " mişk bi diranen xwe yên tûj mû qut dike û şer rizgar dike. piştî ku spas-dariya xwe peşkeşî mişk dike, şer demeke difikire li ser ve eceba reş û dibêje:"ku girêdana min bi deste rovî he, berdana min bi deste mişke heram he, bila nan û ava vî welatî li min heram be.


şîn girê dan

Şekir Axa weha mixabin çûyî. Jin û keçêd wî zaf istiranan li Şekir Axa şînek girê dane.

2010, Mele Mehmûdê Bazîdî, Cami’eya Riseleyan û Hikayetan Bi Zimanê Kurmancî, Lîs, çapa 1ê, r. 90, ISBN 978-605-5683-27-6

wan ji bo şehide xwe şîneke wisa girêdan ku hemû alem li ser kete hev.


şîret li gur dikirin, gur got: 'zû bibêjin, ez nema digihîjim dawiya kerî'

ji bo gotin û şîretên pûç û bêbandor tê bikaranîn

heyran hişi wî li cihekî din e. şîret li gur dikirin, digot: "zû bibêjin, ez, nema digihîjim dawiya kerî.


şox û şeng

/ʃoːx uː ʃɛnɡ/

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q36163 (kmr)-Ebulfîda-şox û şeng.wav

Tu dê careke din jineke wiha şox û şeng ji ku bibînî?

Lê ji dest selwa ciwan tê
Ew şepala şeng û şox
Ew şepala şox û şeng e

Hûn amade ne bo saeteke şox û şeng

Mîran Janbar, Qolyeya Cécileê, Weşanxaneya Lîs, 2012, çapa 1ê, r. 77, ISBN 9786054497010


tajî jî dibêje: 'ya elah!', kîvroşk jî dibêje: 'ya elah!'

her kes dicedîne ku ya xwe pek bîne û bi ser bikeve

tajî jî dibêje: "ya elah! ", kîvroşk jî dibêje: "ya elah! " helbet her kes ji bo serkeftina xwe dixebite, li dawî giredayî ked û zerengiyi ye.


tasek ava sar bi ser ... de vexwarin

xisir în, ziyan ditin û tiştek ji dêst nehatin

tu çiqas destê xwe li çoka xwe bixîjî bê feyde ye, hema bi ya min dikî, tu tasek ava sar bi ser wan pereyan de vexwe.


tazî rûniştiye ji bo kevir digirî û dibêje: 'ku baran hat kevirê belengaz wê çawa bike'

xwedê aqil bide vî biraziyê min. tazî rûniştiye ji bo kevir digirî û dibêje: "ku baran hat, kevirê belengaz wê çawa bike?"


tehl bûn

Ji tiştekî êşîn, posîde bûn, pê êşandin, dê ji kirina wî karî êşît an hêt azardan

Bi wan gotinên bawer keçik gelekî tehl bû.


teqereq kirin

bi awayekî asahî jiyana xwe berdewam kirin

karê wî bi tu kesî nîn e, hema teqereqa wî ye, karê dinyayê ye, dimeşîne.

kirin tepînî, kirin repînî, kirin çipînî, tepetep kirin, reperep kirin^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


ter û teze

Ez li wan çil keçên ciwan fikirîm; ji bîranînên wan ez gelekî dilxwej bûm; ji jêrîniya wan, ji laşê wan yê ter û teze, ji hêtên wan yê esnek û xwejlihev, ji berzikên wan yên narîn, ji kulîmekên wan yên girover û nerm; bi qêrîn û dengên wan yê bi agir û pêtî, yç lerzok: 'Ax çavê min!', 'Ox jiyana min, dilê min!', 'bi Xwedê îşev şeva xêrê ye!' Ez mest bûm..


tevir got darê: 'ez hatim te! darê got: 'ez çi bikim ku destiyê te ji min e!'

yên ku nêzîkî hev in, ji ber ku baş hev û din nas dikin, zêdetir dikarin ziyanê bidin hev

yên xerîb ew qasîpê nikarin. tevir got darê: "ez hatim te! darê got: "ez çi bikim destiyê te ji min e!"


têra xwe hebûn

xwebesatî, bi rehetî li çareya serê xwe nihêrin, Zerengî di asta pêwîst an jî pêkanînê de bûn

tu ji bo wî nekeve tatêlan, ew têra xwe heye.


tij û tîr avêtin

tu bi ya min bikî, bes van tij û tiran biavêje, ew ne çareserî ye.


tingeting

ev jinik hingî tingeting dike, jiyana min reş kir

ji bo yên ku nikarin saz an jî alavên wekî wê baş lêxin, lê dev jê bernadin ji tê gotin

sîdarji sibehê de saza xwe xistiye destê xwe û tingeting dike, guhê me bir.


tir li kû das li kû

dam üstünde saksağan, vur beline kazmayı

ya ku tu dibêjî tu têkiliyeke wê nîn e. tir li ku, das li ku? (bnr. çîrok) di nîvê werza zivistanê jinik li mal hevîr distirê. mêrê wê jî li balê rûniştiye. ji ber zora hasilkirina hêvîr, ba bi ber jinikê dikeve. jinik ji şerman xwe şaş dike nizane çi bibêje ku balê bikişîne cihekî din. hema ew dasa wan a ku havîna derbas-bûyî winda bûye dikeve bîrê. bi lez ji mêrê xwe dipirse: "mêrik, ka te ew das nedît?" mêrik rewşe baş dişopîne, di derka şerm û tewata jina xwe de ye, bi awayekî pir rehet jina xwe dibersivîne: 'jinik, tir li ku, das li ku?


tirên nav gamêşan kirin

zerengiyeke wî tune ye. lê tirên nav gamêşan dike.


tirs ketin dilê (yekî)

ترس کەتن دلێ (یەکی) (Kurdish-Arabic)
xof û tirs ketin dilê yekî
tirs ketin dilî

xof girtin, hest bi tirsê kirin, tirsiyan, ji ber tiştekî tirsîn

tirsa mezin ketibû dilê girtiyên bi me re. bavê hêmin


tu çi zû bûyî kundir, çi jî stûyê te dirêj bû!

ji bo wan kesan tê gotin ku karên ji xwe mezintir re mijûl dibin.

got, tu çi zû bûyî kundir, çi jî stûyê te dirêj bû. di ew qas demete kurt de ew qas pêçveçûn, bi rastî jî ecêb e.


tu çi zû bûyî kundir, te çi zû şax veda!

Guhartoyeke tu çi zû bûyî kundir, çi jî stûyê te dirêj bû!.


tu hemû riyan dizanî, riya bazarê nizanî

heke tu ew qas tiştan dizanî, dive tu ve jî bizanî, ji bo kesên bi taybetî naxwazin karekî bikin tê gotin

kuro ev çi eceb e? tu hemû riyan dizanî, çima riya bazare nizanî?


tu ji gerê tê, ez ji gerefenê têm

Guhartoyeke cihê ku tu diçiyê, ez jê têm.


tu li vi aliyî bixî, aliyê din dide berê

mehemed mirovekî wisan e ku tu li vî alî bixî, aliyê din dide berê.


tu poz di ser pozê xwe re nedîtin

Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.


tu sed salî li ser pişta xwe bigerinî, gava ku dayni erdê, dike: 'ha ho!'

ji bo kesên neşikirandi û rûmeta qenciyan nizanin tê bikaranin

tu çi biki bi tisiteki nayê hesibandin. tu sed salî li ser pişta xwe bigerini, gava ku dayni erdê, dike: "ha ho!"


tu teyr î, ez xak im; tu bi ku ve herî, tu yê li min vegerî

tu bifirî jî çara ta tune tu yê di encamê de bêyî cem min, a bingehin û giring ez im, tu hewcedari min î

tu çi dibêji bibêje, tu teyr i, ez xak im; tu bi ku ve herî, tu yê li min veger1.


tu tif bikî, ê bibêje: 'elhemdulilah!'

ji armanc re qi, tu tif biki, wê bibêje: "elhemdulilah!"


tu were dewê min bikê, ez ji yê mala mîr bikêm

ji bo helwest û fereseta berevaji û çewt tê bikaranin

wesîle jineke wer ecêb e, dibêje: "tu were dewê min bikê, ez ji yê mala mir bikêm.


wekî bayê li kevir xistin

ew gotinen min wekî baye ku li kevir xist, tu kelîjeke nade ser vî lawe min i piçûk.


wekî birçiyê ku tu nan ji ber birevînî bûn


خواب آشفته دیدن

* خواب + آشفته + دیدن


خواب به چشم کسی آمدن

# خواب + به + چشم + کس + آمدن

ku-خواب_به_چشم_کسی_آمدن-fa-phrase-Z0OSlQ1c


خواب خرگوش

Ji خواب + خرگوش.


از خواب بلند شدن

# از + خواب + بلند + شدن


به خواب رفتن

به + خواب + رفتن


wekî cûmek benîşt bûn

xwezî min qet yekta nedîta, ew xortê wekî bokeberan bûye wekî cûntek benîşt.


wekî dêla ku tu tûleyên wê ji ber bigirî bûn


wekî diya bûka bêcihêz, li hev çûn û hatin

rebena seyranê, ji fedîkarî wekî diya bûka bêcihêz, li hev diçe û tê.


wekî diya bûka bêcihêz ketin mitaleyan

Guhartoyeke wekî diya bûka bêcihêz, li hev çûn û hatin.


wekî ecemê ku çav bi penêrê ter bikeve

belengazi nedi ye, loma wisa wekî ecemê ku çav bi penêrê ter bikeve xwe li ber xistiye gilê.


wekî êtîmên çav bi hêkên sor ketî bûn

Guhartoyeke wekî ecemê ku çav bi penêrê ter bikeve.


wekî kîvroşkan xwe telandin

ew kar bi xwe wekî kîroşkan xwe tehindinê nabe.


wekî marê di tûr de bûn

xinisî û xayîn bûn, karê xwe ji bin ve meşandin

Ew wekî marê di tûr de ne, dê kingê bi mirov vedin kifş nabe.


wekî navê xwe zanîn

Ez wekî navê xwe dizanim ku niha ro li ber hilatinê ye. xalit temlî


wekî porê vepincirî bûn

Rebenê îsa bûye wekî porê vepinerrî, nizane xwe bigihîne pirsgirêka kîjan ewledê xwe.


wekî seg û pisîkên bi hev du ve girêdayî bûn


wekî seriyê vepincirî bûn

belengazê xembar di dest wê jinikê de wekî seriyê vepinerrî perişan bû.


welehi serê bend di destê pûştekî de ye

yekî ku xirabiye dike heye lê ka we dawî çawa be

we kî ku mezinan gotiye, welehî serê bend di deste pûştekî de ye, vî kare min jî dinek tevlihev dikin, li ka we çawa be. (bnr. çîrok) Meleyek nû te gundekî. Li mizgefte piştî ku muezîn sureyen Qurane dixwîne mela jê re dibêje: "hevalê delal, tu gelek cihan çewt dixwînî. Dive wer nehe, tu jî dizanî ku Quran çewt xwendin guneh e." Mnezîn dipej irine dibêje: "Dihc ku wer he, lê ka em çawa hikin?" Mela dibêje: "em ê hendekî bi finge te ve girê hidin. Dema ku te çewt xwend, ez ê bend kaş bikim, tu de bizanibî ku çewt e, tu de ji nû ve rast bikî" Mnezîn dibêje temam. Dema ku mnezîn derdikeve cihê xwe, dest bi xwendine bike, dibêje: "Gelî mumînên delal, ez ê niha ji we re sureya Qafe hixwînim." Hema di we deme de gundiyekî ku ji bo nimeje derbasî pêş dibe linge wî li bend dikeve û bend te kişandin. Mnezîn li dor xwe meze dike û nizane ku çi bibeje. Ve care diguhurîne û dibêje: "ez ê niha ji we re sureya Kefbixwmim. " Ji ber ku şûna "qaf' dibêje "kef', ve care jî mela bendê ling dikişine. Mnezîn lap xwe şaş dike, hers dibe û dipeqe: Welehî serê bend di deste pûştekî de ye.


werdek derdikeve ser darê û dibêje: 'xwezî bi mehên biharê'

her kes li gorî berjewendiyên xwe daxwazê dike

ew jî tiştekî asahîye. werdek derdikeve ser darê, dibêje: "xwezî bi mebên biharê.


were mala me, bibîne rewşa me

mirov heya ku bi xwe rewşê nebîne û nejî, baş tênagihîje

ji dûr ve gotin hêsan e, tu were mala me, bibîne rewşa me.


mirovên ciwan birûmet û rengin in, yên kal û pîr jî bêqedir

ew jî rewşeke xwezahî ye. wexta ciwan bû, ew bû çelengê siwaran; wexta ku kal bû, ma li dewsa waran.


wexta gîha bû kes ne xuya bû; dema bû firîk, hemo û heso bûn şirîk

mixabin ku mirov ne dema xebat û zehmet, lê di dema behrem girtin û xwarinê de xwe didin pêş, mirov ji bo berjewendiyên xwe tevdigerin

sed car heyfku gelek mirov wisan in. wexta gîha bû, kes ne xuya bû; dema bû firîk, hemo û heso bûn şirîk.


xanika xido, yek nebû, dora dudo

tu qet meraqan meke, xanika xido, yek nebû, dora dudo.


xew neketin çavên (yekî)

(...) xweş tê bîra min xew nediket çavên min, heya diya min çîrokek ji min re negota...


xeyîdî ji tira seyîdî

tavşan dağa küsmüş de dağın haberi olmamış

ma talaşa cezmî ye. xeyîdî ji tira seyîdî.


xort revîne keran, qîzan gotin: 'ya me ma bi xwede'

heke pedivî li heleke din be ditin, yên ku li heviye ne, beguman diminin

xort revîne keran, qizait gotin: "ya me ma bi xwede. ka em ê çawa bikin?


xwediyê kela potikê, tu xwe biaveje ser jinikê; sibê rabe, bike şîna ga, çêlek û golikê

tu ketiye heyra kefa xwe, lê tu di axiriye de bibîni be ka çi bûye

merike diz gotibû: "xûye kela potike, tu xwe biaveje ser jinike; sibe rabe, bike şîna ga, çelek û golike. bedir jî de sibehe bibîne be ka çi bûye. (bnr. çîrok)du heb diz diçin diziya maleke. bi xwezayi beri ku tekevin tewle û heywanan bibin, dixwazin hawirdore malê seh bikin ka rewş ijawa ye. dema difin ber peneereya oda xwediye male, di quleke de dinerin ku wa ye xwediye malê û jina xwe di nav hewldana tekiliya zayendî de ne. di qule de dibînin ku wa ye merik derketiye ser jinike ji aliyekî ve jî diaxivin. merik ji jinike re dibêje: "jinik tu dizanî ez derketime ser ku dere?" jinik dibêje: "ku dere merik?" merik berdewam dike û dibêje: "ez derketime ser kehi potike!" ev yek ji bo dizan rewşeke ıehatîtir diafirîne. her du diz jinik û merik di halê xwe de dihelin, be tirs diçin ga, çelek û golika malike ji tewle derdixin didin pêşiya xwe û dibin. lê ji dizan yek mirovekî pir miqelît bûye. ji hevale xwe re dibêje: "pvele/û heta ez neçim ji vî xwediye malê qend peyvan nehejim n ika rim bisekinim. tu dewer biajo ez ê niha bent." diz diçe ber pencereya odeye dinere wa ye jinik û merik he li ser hev û din tekiliya xwe berdewam dikin. diz deve xwe dixe qula pencereye û dibêje: :"xwediye kela potike, tu xwe biaveje ser jinike; sibe ra be, bike şîna ga, çelek û golike.


xwe avêtin ber bextê (yekî)

Guhartoyeke xwe avêtin ber tor û bextê (yekî).


xwe avêtin ber tor û bextê (yekî)

خوە ئاڤێتن تۆر و بەختێ (یەکی) (Kurdish-Arabic)
xwe avêtin bextê (yekî)
xwe avêtin tor û bextê (yekî)

xwe + avêtin + tor + û + bext + -ê + yek + -î

Ji kesekî bexişandin daxwaz kirin, ji kesekî alîkarî xwestin

ere raste xeta û guneh e min e, lê dîsa jî min xwe avetiye ber tor û bexte te.

...eger ku bedûv ez nikaribim bijîm, ez ê biçim cem pire, xwe biavêjin tor û bextê we, ez ê bibêjim min bibexşîne ...

Û ekrad qewî xweyî bext dibin. Eger mirovekî qebehetekî mêzin bike û biçe xwe baveje bextê yêkî, elbette ji qusara wî diborîn. Û bi bext sundê dixwin û bi cih derewî tiştekî naêxinê bextêd xwe. Wekî yekî got yekî mesela ew şola ne bûye, wekî ewî got ko di bextê min da bibe ko weha ye, elbette pê bawerî dikin. Yanê bi bext sûndxwerîn di newa wan de qewî mezin e. Wekî mesela: Mirovekî dixwazin bikujin xwe avetiye bextê yekî, elbette bi çi terzî bibe, dê wî mirovî kuştinê xilas biket.

Mele Mehmûdê Bayezîdî, Amadekar: Jan Dost Adat û Rusûmatnameê Ekradiye, Weşanxaneya Nûbihar, 2010, r. 42, ISBN 9789944360678


xwe avetin nav êgir

guriehe min bi we keçike te, hema ji bêgavîxtve avete nav egir


xwe avêtin ser siya piştê

bey devesi gibi yan gelip geviş getirmek

xebata çi bale çi lo, camerî hema heya evare tene xwe diaveje ser siya pişte.


xwe bi dest (yekî) ve berdan

qaçaxan mêze kirin ku xelasbûna wan tune, xwe bi dest leşkeran ve berdan

ji bo jinên ku dikevin têkiliya zayendî tê gotin

jinikê ji bo ji karê xwe dernekeve, xwe bi dest mêrik ve berda.


xwe bi heft avan şûştin

Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.


xwe dan ber çavan

"lê paşe hêdî hêdî her tiştîxwe da ber çavan. naci kutlay


xwe jê re kirin erd û xwelî

zêde rûmet dayîn, pir rûmet da yekî, jê re pir rêz girtin

ew qas jî nabe lo, jinikê xwe jê re kir erd û xwelî, lê dîsa jî kêrekjê nedît.


xwe jê re kirin qûl û kole

Guhartoyeke xwe jê re kirin erd û xwelî.


xwe lê qerase kirin

bi awayekî bê hesab ketin nav tiştekî yan jî karekî, bi cesaret, dest avêtin karekî

Te ew mirov ji ku anîne? Hema xwe wisa lê qerase dikin, bi tu azîn û ûsila kar jî nizanin.

Çawa ku Sînan bi xire cirê şiyar bû, wilo jî qêriya, «haho, zilamên Reyis!» got û xwe li pencereyê qerase kir. Van ên din jî xwe li derî. Heta ku dizan di hikmê deqîqeyekê de xwe gihandin sikakê, Sînan bi lingê xwe ê aryayî giha serê sikakê jî.

2002, Laleş Qaso, Wêran, Weşanên Pelda, r. 288, ISBN 91 97 22 75-6-0