reng avêtin

ji ber tirs, tatêl an jî tiştekî din rewş guherîn

çawa ku qala faysal bû, rewşemji tirsan reng avêt

piştî ku cemal ew xwarin hema ji nişka ve reng avêt.


bêvilkirin

li ber xeydê bûn, mahdkirin
 wa bûk dîsa bêvilê dike


tewl

Belkî bi rêya erebî hevrehastewl (axur) ji yûnanî στάβλος (stávlos) (stavlos: axur) ji latînî stabulum (axur) ji stabilis (sabit, qayim) ji stare (sekinîn, rawestîn) + abilis (karîn).


emrê Xwedê

Bavê wî emrê Xwedê kiriye.

Bavê wî zû emrê Xwedê kir, Qet pêncî jî tune bû. (mir berî ku bibe 50-salî jî)

Dr. Eskerê Boyîk: Komîtas, Pen-kurd.org, jêwergirtin 1/2007


emrê Xwedê kirin

wefat kirin, mirin, rehma Xwedê kirin, çûn ber rehma Xwedê


rehma Xwedê kirin

wefat kirin, mirin, çûn ber rehma Xwedê, emrê Xwedê kirin


çûn ber rehma Xwedê

wefat kirin, mirin, rehma Xwedê kirin, emrê Xwedê kirin


emir dan haziran

mirin, emrê Xwedê kirin, koça dawîn kirin, wefat kirin, çûn ber dilovaniya Xwedê, rehma Xwedê kirin, çûn ser heqiya xwe, çûn gorê

Di 30 salîya min de jina min emir da haziran.


koça dawîn kirin

mirin, emrê Xwedê kirin, wefat kirin, çûn ber dilovaniya Xwedê, rehma Xwedê kirin, çûn ser heqiya xwe, çûn gorê, emir dan haziran


çûn ber heqiya Xwedê

mirin, emrê Xwedê kirin, koça dawîn kirin, wefat kirin, çûn ber dilovaniya Xwedê, rehma Xwedê kirin, emir dan haziran, çûn gorê


çûn gorê

mirin, emrê Xwedê kirin, koça dawîn kirin, wefat kirin, çûn ber dilovaniya Xwedê, rehma Xwedê kirin, emir dan haziran, çûn ber heqiya Xwedê


hatin serî

Belayek mezin hat serê mala wan.

Wî ji mêj ve ez nedîtibûm loma hat serê min.


çûn serî

Min ji mêj ve ew nedîtibû loma çûm serê wî.


ji şîr vebûn

êdî şîrê dayika xwe yan maka xwe nemêtin anku venexwarin


ji şîr vekirin

êdî zarokê/a xwe nemêjandin,
êdî şîrê xwe nedan zarokê/a xwe


di xwe re nedîtin

newêrîn, cesaret nebûn, kasilîn, bêxîretî kirin, bêxîret bûn, cangiranî kirin,
hez yan hêz bo kirina tiştekî nebûn,
nebûna baweriyê bi biserketina xwe,
bawer nekirin ku dê bikare tiştekî bike

Ez di xwe re nabînim (ku) helbestan binivîsim


kurt û kurmancî

Yanî bi gotineka kurt û kurmancî kurteçîrokên Selahattîn Bulut bi şêweyeke nûjen li gor metoda çîrokên hevdem hatiye nivîsîn...

Selahattin Bulut, Bihuşta Lal https://web.archive.org/https://web.archive.org/web/20200309210010/http://www.avestakitap.com/urun_151_Avesta_Bihu%25C5%259Fta%2520Lal.html arşîv, Avesta Kitap

Bi kurt û kurmancî pîrozkirina Cejna Newrozê li dijî sirûşta Aşûriyan e.

22.03.2020, Hereketa Azadî: Newroz ne cejna gelên Rojhilata Navîn e!, Hereketa Azadî: Newroz ne cejna gelên Rojhilata Navîn e! https://web.archive.org/https://web.archive.org/web/20200322111323/https://www.rudaw.net/kurmanci/kurdistan/220320204 arşîv, https://www.rudaw.net/kurmanci/kurdistan/220320204

Kurt û kurmancî ez bêjim serê wan kesên dixwazin dibistanên serbest qedexe bikin tevlîhev e.

30.08.2018, Pirsa dibistanên olî bereyên siyasetê parçe dike. https://web.archive.org/https://web.archive.org/web/20180831130324/https://sverigesradio.se/sida/artikel.aspx?programid=2200&artikel=7032490 arşîv, https://sverigesradio.se/sida/artikel.aspx?programid=2200&artikel=7032490


ya ji min ve

bi baweriya min..., ez bawer dikim ku...

Ya ji min ve îro dê bawer bibare.


ji xav ve bûn

sexbêr nebûn, miqate nebûn, hay jê neman, konsantre nebûn


Xwedê neke

xwezî qet wisan nebe ku…, înşellah ku ne…


min girtî

me girtî
mi girtî
me-girtî
mi-girtî
min-girtî

bo nimûne, mînak, dê bêjîn, em bêjîn ku, meselen, wek mînak

Min girtî ez çûme nav berwariya, dê sêvan bidin min?


Înna lillahi we înna îleyhî racî'ûn

"Em yên Xwedê ne û em ê li Wî vegerrin"
(tê gotin dema ku kesekî wefat kiribe)

Ji Xwedayê mezin dixwazim canê Xwedêjêrazî bi bihuşta fereh şad bike û hedariyê jî bi de hemû aliyan. "Înna lillah we înna îla racî’ûn."

Mesûd Barzanî di nameyek sersaxiyê bi boneya wefata Mehmed Uzun, Netkurd.com, 10/2007


dike ku bike

Dike ku bêt.

Dike ku bimire.

DTP dike ko karekê baş bike – partiyeka dî ava nake (anku niyeta kirina karek baş heye)


rojbûna te pîroz be

rojbûna te pîroz
rojbûna we pîroz
rojbûna we pîroz be

haerzliche Glueckwuensche zum Geburtstag

ick wuensch Di allns Gode ton Geburtsdach

herzlischen Gliggwunsch zum Geburdsdaach

wszystkiego najlepszego z okazji urodzin

silavek li wê/wî kesî re tê gotin yê ku rojbûna wê/wî ye


ji te hez dikim

te dievînim, hez ji te dikim, evîndarê te me mê, evîndara te me mê, min tu divê, aşiqê te me mê, aşiqa te me, ez ji te hez dikim, ez hez ji te dikim, ez hej te dikim, te dihebînim


golikê beş

Niha jî îcar serokê partîya me Nûrettîn Demîrtaş bûye golikê beş (gotinek Kurmancî ye - filankeso wek golikê beş e anku xuya ye). Dibêjin Xwedêgiravî Nûrettînê me bi belgeyên sexte xwe çirûk kiriye da ku neçe eskerîyê neke. Yanî qaçaxê eskerîya dewleta virqo ye.


di bextê yekî de bûn

jê hêvî kirin, jê tika kirin, jê rica kirin:

Dîsa negirîn di bextê we de me!
Nabe ku em bi xeyalên xwe re biwestin. Barê xwe yê ji bask û bageran bavêjin. Ba û baran bila di himêzên me de bimînin. Genim û endeko di xurcikan de. Zînên hespên me bila amade bin. Xewnên şîn ji bîr nekin.

Fatma Savcî: Xema payizê, Diyarname.com, 11/2007


bismila

bismile
bismilah
bismilla
bismillah
Bismil

Ji erebî [Peyv?]bi ism Ellah (bi navê Xwedê), kurteya bismillahi rehmani r-rehîm (bi navê Xwedayê dilovan û mihrevan)

bi navê Xwedê
 (gotinek e ku li destpêka karekî tê gotin; carine jî mirov dibêje dema ku ditirse)


şûrê Demokles

Ji çîrrokek kevn ya yewnanî ku dibêje Demokles berdestkê mîrekî bû û jê re got ku mîr gelek bextiyar e ji ber ku xwedî ewqas hêz û desthilatê ye. Mîrê wî jî xwest ku rojekê herdu cihên xwe bi hev biguherrin û Demokles wê rojê mîr be. Demokles bi hindê pirr kêfxweş bû. Lê li ser şîvê dît ku şûrek li raserî wî ye ku tenê bi davek pirça hespî ve hatiye hilawîstin û her gavê ihtimal e ku bikeve û Demokles bikuje. Bi vî awayî ew tê gihişt ku kesên desthilatdar hertim di bin gef û talûkeyan de ne.

Aluzyonek e û tê wê wateyê ku kesên ku pirr hêz û desthilat heye di heman demê de di xeter û talûkeyên mezin de ne jî.

Her çiqas sifetê fermî yê Y. Buyukanıt serokê erkana giştî be jî, bi rastî ew serokê Partîya Hêzên Çekdarên Tirk e. Ev partî seranserî dewra komarê bûye hevparê dîyar an veşartî yê desthilatîyê, an jî li ser serê îqtidarên sîyasî bûye ‘Şûrê Demokles’. Ya duyem, li dijî vê axaftinê tu reaksîyonên girîng çênebûne. Ne ji ewên ko tepûrep dibêjin, ‘Kurd çi dixwazin’, ne jî ji ewên ko dibêjin, ‘Pirsgirêka Kurd heye’. Rastîya ko li Tirkîyê leşkerek dikane gefên wisa toqbar (bi dehşet) û zalimane bixwe, ji bo raya giştî ya Tirk a pêşverû, wekhevîxwaz û azadîxwaz cîhê xemê ye, û dijwarîya karê kesên ko li ‘çareserîya bê tundûtûjî’ digerin xuya dike. Ya sêyem, tu têkilîya armancên dîyarkirî bi ‘têkoşîna li dijî terorê’ tuneye, ji dewsa wê hatiye armanckirin ko rasteqînîya netew û dewleta gelekî ji navê bê rakirin, anku tê îtirafkirin ko bi tevahîya wateyê ‘terorîzm’ tê kirin.

Fuat Onen: Welatek di ronkaya rojê de ji gelên wî yên otokton hat dizîn, Nefel.com, 12/2007


eleyhîselam

silav lê bin
(bi taybetî li gel navê pêxemberan tê gotin)

Mûsa eleyhîselam piştî ponijîn û endîşeyan çû çîyayê Turê û xwest Xweda bibîne.


Elest

"ma Ez ne Xwedayê we me?"
(ji ayetek Quranê)

Saqî mi bigir ko ez bidest im
Mexmûr im û meynexwarî mest im Gava ko vexwar Memê û Zînê
Axift li min cihê birînê Em ‘aşiq eger çi meyperest in
Emma ji meya Elestê mest in Ew mey ne wekî meya te al e
Ew mey ji cemala Zulcelal e Ew hubba ‘hebîba pakzat e
 Qinwanê ‘hedîqeyê sifat e Saqî bide min ji boy Xwedê ra
Camek ji meya te duh digêra


welcome

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q1860 (eng)-Nattes à chat-welcome.wav

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/Chinese foreign ministry spokesman Lu Kang welcomed cooperation with South Korea.ogg

bi xêr bên, bi xêr hatin, bi xweşî hatin

bixêrhatin, vehewandin, pêşwazî lê kirin


Qalû bela

"gotin belê"
(ji ayetek Qur'anê ye ku dema Xwedê berî afirandina dinyayê ji giyanê mirovan dipirse

Em ji qalû belayê vir de busulman in.


çav lê ketin

lê rast hatin û dîtin, bi şansê lê rast hatin

Wexta Elî ji Midînê bi rê ket
gelek eshabe rabûn pê ket
Çavê Mihemed Henîfî lê ket
ew jî rabû, ew jî bi pê ket

efrin.net, e-pirtûk, Pîr RUSTEM, Mihemed henîfî 15.03.2007


pere dikutin mere

Ji bo mirov bibêje pere bûye sedema rûdan yan bûyera ku hatiye holê, bi pera çêbûye yan ji bo pera çêbûye

Kuro dilê çi yabo qurban, pere ne pereeeeeeeee! De ka bila Ebdulwedûd efenî zilamekî feqîr û hejar bûye, bê birastî wê Kejal xanim biçûya ser hewîyê? Tobe!
Ji ber vê ye ku dibêjin „Pere dikutin mere“ brakoooooo…!


aqil nehatin serî

ji bûyeran ders negirtin, rûdanên nexweş bên serê mirov û mifa jê negirtin

Di derbarê terorê de jî gotiye:“Cîgerlerim, em bi biryar in ku bi Tirkiyê re serêşa PKK ji holê rakin. Me serokê PKK li ezmanan gerand, welat bi welat danî, li Kenya kir mêvan, lê xuyaye aqilê wan nehatiye serê wan. Vê carê emê li Marsê ciyekî ji wan re peyda bikin ku têkilîya wan û dinyayê ji hev qut bibe“ filan û dîsa fîstan.


xew bi çavan neketin

qet nenivistin, hîç nerazan, qeten neketin xewê, ji ber egerekî nekare bixewe

Şevê dî xew bi çavên min neket.


xwe ji tiştekî bêrî kirin

nepejirandina berpirsiyaretîya tiştekî, red kirin xwe şuştina ji tawan an têkiliyan, xwe bê guneh derxistin, xwe jê paqij kirin

Abdullah Ocalan xwe ji kuştina wan 15 000 kurdan bêrî kir û got hinekên wekî Selim Çurukkaya, Şahin Donmez, Selahattin Çelik û Şahin Baliçî ew kar kirine. Yê ko PKK-ê nas bike dizane ko ev dereweka mezin ya Abdullah Ocalanî bi xwe ye û heger 15 000 kurd ji aliyê PKK-ê ve hatibin kuştin ew bi plan û emrên Abdullah Ocalanî bi xwe bûye çimkî Abdullah Ocalan dîktatorê yekdest yê PKK-ê bû.

Nefel.com, FLAŞ – Abdullah Ocalanî kuştina 15 000 kurdan û ergenekoncîbûna xwe îtiraf kir, 25/07.2008


tiştek li bîra xwe neanîn

li ber çav negirtin yan biha pênedana tiştekî, girîngî bi tiştekî nedan

Di heman demê de, berpisiyarên şerê qirêj jî xwe bi ti awayî di dergehên hiqûqî de nabînin. Her wekî dewleta Ergenekonê ti caran hiqûq û mafê mirovan li bîra xwe neanî.


li ber çavê yekî/hinekan şikenandin

Ji li + ber + çavê + yekî/hinekan + şikenandin

Rûmeta hineka li pêşiya hinekên din şikenandin, bê rûmet kirin, fedîkar derxistina hineka

Bila em digel xwe de rastgobin; niho me kurdan tu destkevtî bi dest ve hînaye; heya em wê cisaretê bidin xwe û bi vî awayî hevdu li ber çavên yar û neyaran bişkênin?!


subhanellah

biwêjek pesndana Xwedê ye ku tê gotin dema ku mirov heyirî û ecêbgirtî dimîne

Min got subhanelaaaa! Nexwe ev qismetê vê mirîşka reben bû, ji bo wê heta vê saetê min nikaribû li derekê bikim.

Rêzan Tovjîn: Baqê Nîskan, Amidakurd.com, 7/2008


hê lê lê ye, lo lo jî tê

Wisa diyar e gengeşî û nîqaşên li ser vê rêxistinê (Ergenekon) dê demên dirêj bidome. Li gorî gotineke kurdan; “ev hê lê lê ye, lo lo jî tê!..”

Salihê Kevirbirî: “Ev hê lê lê ye”: Îdîanameya Ergenekonê, Netkurd.com, 7/2008


Apê faris, tu hatî ber garis, ez ê te bikim du tir û du fis

Bi wateya ku ezê derd û belayan bînim serê te û ezê te li gotin û kiryarên te poşman bikim

Piştî ku serokwezîrê Komara Tirkiye yê fermana kuştina Kurda bi şêweyek sergirtî anî ziman Kurdekî ev nivîsand:
Kero Erdo (Recep Tayyip Erdoğan) dê tu bedela vê axaftinên xwe bidî.. Tu bisekine.. Digot "Apê faris, tu hatî ber gêris, ez ê te bikim du tir û du fis".. Cê qaytê serwezîrê paşayê xwe, li hember onbaşîyan dibe pisîng, tê xwepêşandarên Kurd re qebedayîtîyê dike!!


ji binî ve

Rojnameya emerîkî Waşington Posta duhî belav kir ko sê balafirên bulxarî yên tejî çekên sivik û giran li balafirxaneya Silêmanîyê danîne. Berdevkê resmî yê hêzên pêşmergeyên Kurdistanê Cebar Yawerî îro got ew nûçe ji binî ve ne rast û derew e.


serî li hevdû pelixandin

Di şer de serê hevdû şikenandin, birîn û xwîn kirin

Her ku hilbijartina herêmî nêzîk dibe, rojev jî germtir dibe û li hinek ciyan jî dilopên xwînê rojeva hilbijartinê dixemilînin.
DTP li Erdexanê dest bi lotikên hilbijartinê kir û cewrikên demokratîk cimhûrîyeta Tirko jî bi dar û keviran êrîşî wan kir. Her du alî wek gurên ku têkevin nav pez, serî li hevdû pelixandin û nîşan dan ku heta roja qiyametê jî Kurd û Tirk nikarin bibin birayên hev.


li qelem dan

bi nav kirin, nav danê, tarîf kirin, nasandin

Rexnegiran ew wek nivîskarek baş li qelem daye.


te hind dît ku

min hind dît ku
me hind dît ku
we hind dît ku

te hind dît ku baran barî.


elweda

bi xêr bimîne!,
bi xêr biçî!,
bi xatira te!,
bi xatirê te!,
oxir be!

Elweda, rinda min

sernavê helbestek Xizan Şîlan, Rojava.net, 1/2009


bi xêr bimîne

Elweda, rinda min


agir bigre rêlê, ter û hişk bi hev re dişewite

Dema yekî tawanbar cezayekî dibîne yan jî zirar dighê yekî ew kesê li gel wan yê bê tawan û bê guneh jî dê bê cezakirin û zirarê bibîne


pengir

: Etîmolojiya vê peyvê nehatiye nivîsîn. Eger tu bi rastî bizanî, kerem bike bişkoka "biguhêre" ya di ser van gotinan re bitikîne û etîmolojiya vê peyvê binivîse. Çavkaniyên ku te ew etîmolojî jê girtiye jî binivîse.

sor û pengirî bûn,ango fihêtî kirin,fehitîn,şermîn,şermezar bûn


agirê bin kayê

fesadker, fitneker, nermonermo, nemam, ajawekar


esfele safilîn

Ji erebî [Peyv?], ji Qur'anê esfelessafîlîn

Mamsoteyê çê/baş, li ser minareyê ye, yê xirap di binê bîrê de ye. Ji bo mamosteyan nîvek tune ye. Yan di cihê bilindtirîn de (e’layê illîyyîn) ye, yan jî di xartirîn xarê de (esfelê safilîn) ye. Nava wê çênabe.

Bedîûzzeman Mele Seîdê Kurdî, wergerandin: Abdulkadir Bîngol, Nefel.com, 7/2009


li gor serê xwe

Ew li gor serê xwe digerre.


bismillahirrehmanirrehîm

Ji erebî بِسْمِ ٱللّٰهِ ٱلرَّحْمٰنِ ٱلرَّحِيمِ (bismi llāhi r-raḥmāni r-raḥīmi, “bi navê Xwedayê mihrevan û bexşende”).

bi navê Xwedayê mihrevan û bexşende
(gotinek e ku misilman bi destpêka nimêjan û hin karên din dibêjin)


ferzê mehal

em ferz bikin ku, em bibêjin ku,
tiştê ne gengaz wek gengaz hesibandin

Eger ferzê mehal kurd zora Tirkiyeyê bibin jî, weka tecrubeya îro a Kurdistana başûr ku rejîma Sedam ne tenê li başûr li seranserê Iraqê bela wela bû; ordû, polîs, îstîxbarat û hemû burokrasî têkçû (Bi serkeftineke kurdan îhtîimaleka mezin ê li Tirkiyeyê dewlet li rojava û Anadoluyê ew qas belav nebe, tenê li Kurdistana bakur têk biçe) tevî wê jî li wê derê (li Iraqê) dewleteka serbixwe ava nebû. Çimkî eger kurdên başûr serbixweyiya xwe îlan bikiraya di serî de dewletên cîran, ê gelek dewletên herêmê êrîş bibiraya ser, di dinyayê de tu dewletê ev dewlet nas nedikir, karûbarên aborî, bazirganî, dîplomasî û siyasî pê re nedimeşand, dewletên mezin ên Rojhilat û Rojava qebûl nedikir, îmkana jiyana dewleteka serbixwe ya kurd nedibû.

Mûrad Ciwan: Veqetiyana kurdan ji Tirkiyeyê kar e yan zerar e?, Netkurd.com, 8/2009


Xwedê tev îşê te be

Xwedê bi te re alîkar be,
Xwedê bi te re hêlkar be,
 Xwedê bi te re yar be,
Xwedê alîkariya te bike,
înşella karê bi ser bikeve

Êdî tu dizanî, Xwedê tev li kar û îşê te be û rêya te rast bike !

Şivano, ji ber mîvandarîya te, xwedê tev îşê te be


ev lêlê ye, lolo jî hê maye

hê gelek tiştên xirab yan ecêb dê biqewimin,
hê pirr tiştên nebaş dê li pey vên bên

Axir, dibêjin piştî tehdîta lotik û zîtirkên herdu dezgehan, herdu hunermend newêrin bersiva telefonên xwe jî bidin û kerr û lal bûne. Tew ji xwe dibêjin di konserekê de xwestine hunermend Xemdar tirrek bikin û lêxin, lê hinek Êzîdîyên me qebûl nekirine û rabûne dev ji lêdana Xemdar berdane. Ez serê we neêşînim, dibêjin ev lêlê ye û lolo jî hê maye. Îcar wê di pêşerojê de kî tirrê ji kê berde ez jî nizanim. Xwedê neîne serê reşikên Efrîkayê jî, rebbî!


sedî sed

sedê sed
sedêsed
sedîserd
sed der sed
seddersed
serê sedî
sersed

bêguman, eseh, 100% rast, sed prosent durist

Birano, ew nivîs sedî sed rast e. Ji ber ez wek kesekî ku min sedî sed agahdarî girtine, gelek hunermendên me di bin tehdîtê de ne. Cara din jî min nivîsîbû. Hunermend Delîl Dilanar û Xemdar sedî sed ji hêla Akademiya Kurdî ve hatibûn tehdîdkirin.


bo xwe nekirin xem

xem jê nexwarin, terkexemî tê de kirin, bala xwe nedanê, guh nedan tiştekî, tişt bo xwe nekirin xem, tiştek piştguh kirin, tiştek paş guhê xwe ve avêtin, ihmal kirin


xem jê nexwarin

bo xwe nekirin xem, terkexemî tê de kirin, bala xwe nedanê, guh nedan tiştekî, tişt bo xwe nekirin xem, tiştek piştguh kirin, tiştek paş guhê xwe ve avêtin, ihmal kirin


piştguh nekirin

xem jê xwarin, terkexemî tê de nekirin, bala xwe danê, guh dan tiştekî, tişt tiştek tiştek paşguh nekirin, tiştek paş guhê xwe ve neavêtin, ihmal nekirin, pûte pê kirin, bayex pê dan, hemêt pê dan, ihtimam pê dan, îtina pê kirin, dîqet danê, xemxwerî kirin, giringî danê, muhim hesibandin


paşguh nekirin

xem jê xwarin, terkexemî tê de nekirin, bala xwe danê, guh dan tiştekî, tişt tiştek piştguh nekirin, tiştek tiştek paş guhê xwe ve neavêtin, ihmal nekirin, pûte pê kirin, bayex pê dan, hemêt pê dan, ihtimam pê dan, îtina pê kirin, dîqet danê, xemxwerî kirin, giringî danê, muhim hesibandin


paş guhê xwe ve neavêtin

xem jê xwarin, terkexemî tê de nekirin, bala xwe danê, guh dan tiştekî, tiştek piştguh nekirin, ihmal nekirin, pûte pê kirin, bayex pê dan, hemêt pê dan, ihtimam pê dan, îtina pê kirin, dîqet danê, xemxwerî kirin, giringî danê, muhim hesibandin


bala xwe dan

بالا خوە دان (Kurdish-Arabic)
bala xwe danê

dêna xwe danê, xem jê xwarin, terkexemî tê de nekirin, guh dan tiştekî, tiştek piştguh nekirin, ihmal nekirin, pûte pê kirin, bayex pê dan, hemêt pê dan, ihtimam pê dan, îtina pê kirin, dîqet danê, xemxwerî kirin, giringî danê, muhim hesibandin

Mamosta li zanîngehê herdem dibêje bala xwe baş bidin waneyê.

çavdan, lê nêrîn, sexbêrî kirin, xwedî kirin, guhê kesekî li kesek din be

Piştî babê min mirî, ez bala xwe dideme dê û xwişk û birayên xwe.


dêna xwe dan

bala xwe danê, xem jê xwarin, terkexemî tê de nekirin, bala xwe danê, guh dan tiştekî, tiştek piştguh nekirin, ihmal nekirin, pûte pê kirin, bayex pê dan, hemêt pê dan, ihtimam pê dan, îtina pê kirin, dîqet danê, xemxwerî kirin, giringî danê, muhim hesibandin


ji ber xwe ve

bi serê xwe, bi biryara xwe, ji nik xwe ve, ji aliyê xwe ve,
ne bi biryara yan fermana kesek din

Ew ji ber xwe ve dinivîse.


lê negirtin

Min xeletî kir, li min negire.

gerdenaza kirin^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


heft kevir li pey

ne bi xêr biçe,
paşpehnî li hirve, sertil li wêve


giyan dan

mirin yan hatin kuştin,
can dan, xwe fîda kirin, xwe gorî kirin, xwe qurban kirin

Wan bo azadiya Kurdistanê giyanê xwe da


ehlen we sehlen

Karayilan dibêje: "Kesên ku bi dostanî û bêyî ku înkara rastiyan bikin me rexne bikin, ehlen we sehlen, ser seran û ser çavan.

bila, baş e, ser çavan,
bersiva erênî ye


ser çavan

li ser çavan
li ser çavên min
li ser herdu çavan
li ser herdu çavên min
ser çava

bila, gelek baş e,
bersiva erênî ye, ehlen we sehlen


bi xêra

bi saya..., bi saya serê..., bi alîkariya..., ji ber, bi sedema...

Bi xêra te, em dikarin gelek karên baş bikin.


vê dawiyê

Vê dawiyê gelek pirtûkên baş bi kurdî hatine weşandin.


pişta xwe danê

hêlan, ihmal kirin, terk kirin, dema hemû kes mirovî dihêlin û diçin

xwe pê xurrandin, bi alîkariya kesekî yan tiştek jixwebawer bûn


lê hatin rehmê

lê borîn, efû kirin, lê dilovan bûn, dil pê şewitîn, ceza nekirin

Xwedêyo, li me were rehmê!


oxir be

bi xêr biçî, rêya te ya xêrê be, bay-bay


evîndarê te me

te dievînim, hez ji te dikim, ji te hez dikim, evîndara te me mê, min tu divê, aşiqê te me mê, aşiqa te me, ez ji te hez dikim, ez hez ji te dikim, ez hej te dikim


te dievînim

ji te hez dikim, hez ji te dikim, evîndarê te me mê, evîndara te me mê, min tu divê, aşiqê te me mê, aşiqa te me, ez ji te hez dikim, ez hez ji te dikim, ez hej te dikim


hez ji te dikim

ji te hez dikim, evîndarê te me (nêr), evîndara te me (mê), te dievînim, min tu divê, aşiqê te me (nêr), aşiqa te me (mê), ez ji te hez dikim, ez hez ji te dikim, ez hej te dikim


evîndara te me

ji te hez dikim, hez ji te dikim, evîndarê te me mê, te dievînim, min tu divê, aşiqê te me mê, aşiqa te me, ez ji te hez dikim, ez hez ji te dikim, ez hej te dikim


min tu divê

ji te hez dikim, hez ji te dikim, evîndarê te me mê, evîndara te me mê, te dievînim, aşiqê te me mê, aşiqa te me mê, ez ji te hez dikim, ez hez ji te dikim, ez hej te dikim


aşiqê te me

ji te hez dikim, hez ji te dikim, evîndarê te me mê, evîndara te me mê, te dievînim, min tu divê, aşiqa te me mê, ez ji te hez dikim, ez hez ji te dikim, ez hej te dikim


aşiqa te me

ji te hez dikim, hez ji te dikim, evîndarê te me mê, evîndara te me mê, te dievînim, min tu divê, aşiqê te me mê, ez ji te hez dikim, ez hez ji te dikim, ez hej te dikim


ez ji te hez dikim

ji te hez dikim, hez ji te dikim, evîndarê te me mê, evîndara te me mê, te dievînim, min tu divê, aşiqê te me mê, ez hez ji te dikim, ez hej te dikim


ez hez ji te dikim

ji te hez dikim, hez ji te dikim, evîndarê te me mê, evîndara te me mê, te dievînim, min tu divê, aşiqê te me mê, ez ji te hez dikim, hez ji te dikim, ez hej te dikim


ez hej te dikim

hej te dikim
hij te dikim
ji te hiz dikim
hiz ji te dikim
ez hij te dikim
ez ji te hiz dikim

ji te hez dikim, hez ji te dikim, evîndarê te me mê, evîndara te me mê, te dievînim, min tu divê, aşiqa te me mê, ez ji te hez dikim, ez hez ji te dikim


jeg elsker dig

te dievînim, hez ji te dikim, evîndarê te me mê, evîndara te me mê, ji te hez dikim, min tu divê, aşiqê te me mê, aşiqa te me, ez ji te hez dikim, ez hez ji te dikim, ez hej te dikim


mi amas vin

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q143 (epo)-NMaia-mi amas vin.wav

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q143 (epo)-Lepticed7-mi amas vin.wav


ich liebe dich

hez ji te dikim, evîndarê te me, evîndara te me}, ji te hez dikim, min tu divê, aşiqê te me, aşiqa te me, ez ji te hez dikim, ez hez ji te dikim, ez hej te dikim


ek is lief vir jou

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q14196 (afr)-Oesjaar-ek is lief vir jou.wav


Şam şekir e lê welat şirîntir e

nichts ist vergleichbar mit dem eigenen zu Hause

warê yan welatê mirovî ji her derê xweştir e


bi ser xwe ve hatin

(ji nesaxiyekê yan ji bêhêziyê) sax bûn, qenctir bûn, baştir bûn, xurttir bûn

Li hewşa kelehê hesp rabûn ser lingên xwe û xwe daweşandin. Tajî bi ser xwe ve hatin û kilikên xwe hejandin û di ber sivandeyan re hacîreşkan serê xwe ji nav çengên xwe derxistin, li dor xwe temaşe kirin û firrîn.

Jacob û Wilhelm Grimm: Sorgula di xewê de, wergerrandin: Husein Muhammed, Nefel.com, 11/2010

rabûn ser xwe, xwe hazir kirin, xwe amade kirin


ji kerrî ve

Ji bo guhertoya rastnivîsî binêre ji kerî ve.


rû bi rû bûn

tûşî bûn, pêrgî hatin, rastî hatin, lê qewimîn, hatin ber hev, ketin pêş hev


rabûn ser xwe

rabûn, rabûn ser piyan, rabûn ser lingan, rabûn ji piyan ve

Ew jî nemerdiyê nake, hema radibe ser xwe, radihêje şûrê xwe li serê mar dixe û dike qetqetî. Sê çar çêlikên baz hene, her çêlikekê qetekî datîne ber wan û yekî jî datîne dera hanê.

Eslîxan Yıldırım, Pirtûka Herdemciwanê, Enstîtuya Kurdî ya Amedê, Çapa yekemîn, 2009, rp:15


Ellahu ekber

Ellahuekber
ellahuekber
(gotina "Ellahu ekber")

Ji erebî اللّٰهُ أَكْبَر (allāhu ʾakbar) ji الله (Ellahu, “Xwedê, Ellah”) + اكبر (ekber, “mezintirîn”) ji كبير (kebîr, “mezin --> kibar, kubar”).

Xwedê mezin e, Xwedê mezintirîn e
(gotinek dînî ye)


Xwedê efû bike

Piştî telqîn jî qediya ew kesên gelik nêzîkî yê mirî (bab, kur, bira, pismam) dibûn rêz, hemû kesên li wir di ber wan re derbas dibûn û yekoyeko destê wan toqe dikir û serxweşî li wan didan. Malzemeyên serxweşiyê jî ev bûn: “Xwedê efû bike”, “Xwedê cihê wî bike biheşt”, “serê te/hewe sax be”, “Xwedê vê dinyayê neîne bîrê”, “Xwedê te/hewe şûna wî bihêle”...

Abdulkadir Bingöl: Li Cizîra Botan mirin û dêlindêza mirinê, Nefel.com, 12/2010


pere dikute mere

"pare mirovan digê" anku pare dikare her tiştê pîs jî bi mirovî bide kirin

Lawo, ev pere çi dike û çi nake. Belasebeb negotine "pere dikute mere", ellahwekîl. Ma ku ne ji pareyên wî bûya, dê Crystal Harris a 24 salî bi Hugh Hefner ê 84 salî re bizewiciya? Dikeve serê we?


kirmê şîrî heta pîrî ye

xirabiyên ku mirov di zarokiya xwe de bike dê di meziniya xwe de jî bidomîne

De werin li lîstikên dewleta Elî Osman binerin û kirasê xwe neçirînin. Tirkên ku qaşo dixwazin di sedsala 21ê de hinekî bibin insan û bêhna insanetîyê ji wan bê, dev ji dek û dolabên xwe bernadin û kerê Kurdan bera nizanim ser çiyî xwe didin. Ê helbet belasebeb negotine “Kurmê şîrî heta pîrî ye” canim, ma jina qereçî dibe xatûn? Na.


bi xêra xwe

من فضلك

min fáDlak (to a male), min fáDlik (to a female)

ji qenciya xwe, ji kerema xwe, bêzehmet, ji camêriya xwe

Ti kes mafan bi xêra xwe nade, mirov mafên xwe bi darê zorê distînin.

Şehîd Şêx Maşûqê Xiznewî, wergerrandina ji erebî: Ehmedê Huseynî, Beroj.org, 5/2009


ji qenciya xwe

bi xêra xwe, ji kerema xwe, bêzehmet, ji camêriya xwe


ji kerema xwe

bi xêra xwe, ji qenciya xwe, bêzehmet, ji camêriya xwe, tenikî


ji camêriya xwe

bi xêra xwe, ji qenciya xwe, ji kerema xwe, bêzehmet


ji dêr û mizgeftê man

di hewldana wergirtina tiştek baştir de hem tiştên xwe ji dest dan û hem jî negihiştin tiştê baştir

Bi axaftina zimanê cîran, me xwe bextewar û nûjen hîs dikir, cîran jî bi qûna xwe bi me dikeniya. Bi axaftina zimanê cîran, em ji kurdayetiya xwe bi dûr diketin, cîran jî qerf û henekên xwe bi me dikir. Piştî demekê ku hişê me dihat serê me, em ne diman kurd û ne jî dibûn cîran. Yanî em diman ji dêrê jî û ji mizgeftê jî…


tenikî

bi xêra xwe, ji qenciya xwe, ji kerema xwe, bêzehmet, ji camêriya xwe


kêr gihiştin hestî

Leyla Zanayê nerazîbûna xwe li hemberî şideta polîs û eskeran ya li Kurdistanê nîşan da û ji serokwezîrê Tirkiyeyê Recep Tayyip Erdoganî re got: — Tu tank û polîsên xwe paşde bikişîne, heger gelê kurd kevir avêt hingê berpirsiyarî ya min e. Ne tu û ne jî partiya te ji vî gelî mezintir e. Ev gel dixwaze ko dergehên zîndanan bên vekirin, û ciwanên li serê çiyayan dakevin û ji bo gelê xwe siyasetê bikin. Kêr giha hestî. Ew krediya ko gelê kurd dabû te xelas bû. Li vî welatî gelek tiştên tarî hene ko nahêlin ev problem çareser bibe û ji vê ditirsin. Heta ko ev problem çareser jî nebe ew tirs jî her dê mezintir bibe.


di navbera Xelîl û Celîl de man

bêbiryar bûn, nikarîn biryara xwe bide, nezanîn ka baştir e ku tiştekî bike yan neke,
rewşa ku tê de tenê alternatîv nebaş hene

Wezîrê derve yê Tirkiyeyê Ahmet Davutogluyî ji rojnamevana tirk Asli Aydintaşbaşê re (Milliyet, 6/5 2011) got ew ji aliyê wijdanî ve di nêvbera Xelîl û Celîl de maye lê belê di dilê xwe de piştgirê xelkê ye û li dijî dîktarorên wekî Muemmer Qeddafî û Beşar Esedî ye.


dan ser rê

ketina rê, ji bo çûna ciyê armanckirî dest bi çûnê kirin

Piştî telefona jê re hat hima di cî de li trimbêla xwe siwar bû û da ser rêya malê.


Xwedê ji te razî be

Xudê ji te razî be
Xudê ji te razî bê
Xudê ji te razî bit
Xudê ji te razî bît
Xudê ji te razî bitin
Xudê ji te razî bîtin
Xwedê ji te razî bê
Xwedê ji te razî bit
Xwedê ji te razî bît
Xwedê ji te razî bitin
Xwedê ji te razî bîtin

spas, malava, memnûn, şikir, teşekur, Xwedê te bihêle, Xwedê te bisitirîne, Xwedê te biselihîne, Xwedê emrê te dirêj ke


pişta xwe pê girê dan

xwe spartinê, pê bawer bûn, pê qayîl bûn, qîma xwe pê anîn

Birêveberê Giştî yê Otela Rotana Thomase Toma diyar kir ku mana şevek normal li vê otelê 230 dolar e û piraniya mêvanên wan jî bazirgan in. Ji ber ku hê jî li Hewlêrê turîzm ewqas pêş neketiye. Thomase wiha pê de çû: “Yek ji pirsgirêkên din ku em rastî wan tên, derbarê çavkaniyên mirovî de ye. Mixabin em nikarin zêde pişta xwe bi karmendên navxweyî girê bidin, ji ber li vî welatî pîşesaziya otêlê pêş neketiye. Ji ber vê yekê nabe em li benda gihiştina wan rawestin û divê di vî warî de ezmûna karmendan hebe.” Herwiha Thomase dibêje ku dîtina karmendên xwemalî ku fêrî biryarên otelê bibin û bipejirînin, karekî pir zehmet e.


derketin çiya

bûn gerîla / pêşmerge / têkoşer / serhilder / berxweder

- Dikarî şeva dawî ku tu ji malê veqetiyayî û derketî çiyê, vebêjî? - Ev biryareke gelek cidî bû ji bo min. Min her tişt xeyal dikir, her tişt difikirîm. Ji ber ku min dizanibû ku gavekî ji bo wê heyatê bavêjim, ez nikarim careke din vegerim. Vegera wê dê gelek zehmet be, bedelek mezin be. 1’ê nîsanê bû. Buhar bû. Ez û du hevalên xwe yên keçik bi hev re derketin çiyê. Ewçax ne ji wî gund û ne jî ji gundên derdorê keçik derneketibûn çiyê. Cara ewil em derketin.

rojnamevan Maşallah Dekak û gerîlaya berê, helbestvan Fatma Savcî dibersivîne, AKnews.com, 5/2011

ji bajarekî yan gundekî derketin û çûn gerîna li serê çiyayan


di bin çavan de

girtî, di nezaretê de, di bin çavdêriyê de, kontrolkirî, di nobeta polîs yan eskeran de,
rewşa kesên girtî di destê polîs yan eskeran de

- Piştre tu hatî girtin. Dema hatî girtin, leşkerên tirk çi ji te re gotin? - Bi rastî ez hêj jî ne ez im. Min ewdem pîvana zimên wenda kiribû. Ji ber ku ez bi nexweşiya tîfoyê ketibûm. Qet tiştekî ji wê demê nayê bîra min. Lê hin heval dibêjin li filan cihî, wexta em di bin çavan de bûn, çavên te girêdayî, dest û lingên te girêdayî bûn. Me tu bi kalorîferekê ve girêdayî dîtiyî.


dil hebûn

xwestin, viyan, hez kirin, niyet hebûn, li ber bûn, dil kirin


rehmet kirin

(mirov) mirin, wefat kirin, çûn rehmetê, çûn ber rehma Xwedê, çûn ber dilovaniya Xwedê, jiyana xwe ji dest dan, jiyana xwe winda kirin

Gilberte Favra Zaza: yew kitabê mi esto ke mi seba tutanê ke şerê Lubnanî de merdê, kerdo dîyarî û vateyo verên yê nê kitabî şaîr û nuştoxo pîl Andree Chedidî nuştbi ke demêk ra ver Parîs de rehmet kerd.. (Kitêbeke min heye ku min diyarî zarokên ku ji ber cenga Libnanê mirin kiriye û pêşgotina wê şair û nivîskarê mezin André Chedidî nivîsbû ku ku demek berî niha li Parîsê rehmet kir.)

Di hevpeyivînekê de li gel Hülya Yetişen, wergerandina li zazakî: Roşan Lezgîn bo Zazaki.net, wergerandina li kurmancî bo Wîkîferhengê: Husein Muhammed

mirin^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


çûn rehmetê

(mirov) mirin, wefat kirin, rehmet kirin, çûn ber rehma Xwedê, çûn ber dilovaniya Xwedê, jiyana xwe ji dest dan, jiyana xwe winda kirin


jiyana xwe ji dest dan

(mirov) mirin, wefat kirin, rehmet kirin, çûn ber rehma Xwedê, çûn ber dilovaniya Xwedê, çûn rehmetê, jiyana xwe winda kirin


jiyana xwe winda kirin

(mirov) mirin, wefat kirin, rehmet kirin, çûn ber rehma Xwedê, çûn ber dilovaniya Xwedê, jiyana xwe ji dest dan, çûn rehmetê


fek ra veradene

Gilberte Favre Zaza: Gama ke emrê Cengoyî panc serr û nêm bi, ey keman cenayêne. Badê ke babîyê ey merd, fek keman ra verada.

[Ji] gava ku jiyê Cengo pênc sal û nîv bû, wî keman dijenî. Piştî ku babê wî mir, wî dev ji kemanê berda.


biryar e

Hatiye biryardan ku..., hatiye plankirin ku..., li ber e ku.

Komisyona Asayîşê ya Parlamentoya Kurdistanê (PK) çend raporên siyasî û mirovî dan şandeya Parlamentoya Iraqê (PI) ku biryar e serdana navçeyên sinorî yên Kurdistanê bike û li ser topbaranên artêşa Îranê raporekê amade bike.


komara mûzan

Wergera banana republic ya îngilîzî ku serekaniya wergerrên heman gotinê yên bi zimanên din e jî.

dewletên biçûk yên ku debara wan tenê bi derfirotina berhemekî dibe û ew bi xwe jî ji alî hikûmetek gendel û zordar ve tên birêvebirin

Komara Tirk ji destpêka hebûna xwe heta niha tu heq û hiqûq nas nekiriye û nas jî nake! Komara ku bi gotin û daxwaza serleşkeriyê û serleşker rabe û rûne, nikare bibe komareke demokrat. Belku dikare bibe ‘Komara Mûzan’. Komara ku heq û hiqûqê nas neke, hem di biryarên navxweyî de û hem jî peymanên ku di qada navneteweyî de îmze kirine, her roj binpê bike û biçirîne, ancax dikare bibe ‘Komara Mûzan’.

Fuat Akpinar: Komara Mûzan, Pdk-Xoybûn, 3/2003


bi çi ser çû

çi hat serî, çi lê qewimî, qedera wê/wî bû çi

Demekê winda bû... bi çi ser çû? Digot: li bajar ji xwe re kar dike...

Luqman Asihî: Hêj hemû vodkayê vedixwin, Kovara Nûbûn, hj. 80, Duhok 2006


anîn serî

ئانین سهری (Kurdish-Arabic)
hanîn serî
hênan serî
înan serî
hînan serî
birin serî

bela yan acizî ji kesekî re çêkirin / peyda kirin

Tirk û ereb û farisan çi anî serê me!

anîn jor / silal / serî, gihandin serê derekê


birin serî

temam kirin, qedandin, xilas kirin, bi dawî anîn, kuta kirin

birin jor / silal / serî, gihandin serê derekê


& Co

& + co. ji îngilîzî company (“hevbend; fîrma”).

(filankes) û hevalên xwe,
... û hevbendên xwe,
... û hevrêyên xwe

Dema min ew nivîsa taze xwend, hevpeyvîna Şakelî ya berî salan hat bîra min û jariya hine “akademisyenên” kurd hat ber çav. Gelo mirov wan îgnor bike û nivîsînên wan ji pişt guhan re bavêje çopa gilêş yan jî bersiv bide û argumentên xwe pêşkêş bike. Di vê gengeşiya bersiv dan û nedanê de, min bi baş dît ew bê bersiv nemînin. Her wisa bi baş dibînim kesên gengaza xwendina wan nivîsînan nîn e ji egerên cuda cuda bêpar nebin.

6/2007, Suleiman Sulêvanî, F. Şakelî & Co fenomeneke xirab di nav întelektueliya kurdên Başûr de, Diyarname.com


destê sibê

Polîtburoya Partiya Demokrata Kurdistanê (PDK) ragihand ku îro destê sibehê Hemaîl Xanim a hevsera Barzaniyyê nemir û dayika Serokê Herêma Kurdistanê Mesûd Barzanî koça dawî kir. Heta niha nehatiye ragehandin ka dê merasim li çi cihekî be, lê li gor Kurdistan Tv piştî demeke din dem û cihê merasiman tên diyar kirin.


koça dawî

wefat, mirin, wexerkirin, çûn ber dilovaniya Xwedê


Xwedê xêra te binivîse

Ji baweriya ku dibêje: Xwedê yan firîşteyên Wî her xêr û gunehên mirovan dinivîsin daku paşî li roja qiyametê werin jimartin û mirov pê bên xelat- yan cezakirin.

spas, memnûn, teşekur, şikir, mala te ava, Xwedê ji te razî be, Xwedê te bihêle, sihetxweş, destxweş,
peyvek şîrîn kesek ji ber qenciya kesek din dibêje

Dibêjin serokê Herêma Kurdistanê Mesûd Barzanî dê Şivan Perwer û Gulistan Perwer li hev bîne!! Ma ev ne ecêbe looo. Lê ez dibêjim çi karên serokê herêmê nemane loma ji xwe re li van karan digere. Seroko, ev ne karê teye ez benî! Raste tu kesekî camêrî lê pêtivîye û dikarî karên camêranetir bikî.Ka carê tu arîşeyên hemwelatîyên herêma Kurdistanê çareser bike piştre bi dû van karan bikeve. Li dawîyê her dibêjin sipas û Xwedê xêra te binivîse... Ev jî karekî başe lê baştir jî hene, hesdikin tu ji bîra nekî...


mala te ava

mala te ava be
malîava
avatir
malkembax
malmîrat
malxirab
malwêran

spas, memnûn, teşekur, şikir, Xwedê ji te razî be, Xwedê xêra te binivîse, Xwedê te bihêle, sihetxweş, destxweş,
peyvek şîrîn kesek ji ber qenciya kesek din dibêje

Spas û Mala te ava Şivan Perwer! Rehma Rebbil-Alemîn li te be û dengê te yê zêrîn her li dinê be! Sedema vê karesata ku bi ser min de hat, peydakirina kaseta te û ev kilama jorîn bû. Mala te ava, ji ber tu bûyî sedem ku ez bi ser xwe ve hatim. Min qalikên xwe yên gemar bi saya serê te şikandibûn. Êdî min ji ziman, cil û berg û sola piyê dayîka xwa Fatîmeyê şerm ne dikir. Ji wê rojê ta îro min deng û awaza te ya zêrîn ji guhên xwe, kaset û sêlik (CD) ên te jî ji çentezenda xwe kêm nekirin. Soz ezê kêm jî nekim.

Salihê Kevirbirî: Harmoniya dengbêjiya klasîk û stranbêjiya nûjen [ya] Şivan Perwer, 2/2002


Xwedê te bihêle

mala te ava be
malîava
malkembax
malmîrat
malxirab
malwêran

Xwedê emrê te dirêj ke, Xwedê te bisitirîne, Xwedê te biparêze,
gotinek e li cihê


her bijî

aferim, aferin, sihetxweş, destxweş,
peyvek şîrîn kesek ji ber zîrekiya kesek din dibêje

Her bijî kurd û Kurdistan!

- Heçiyû! (dengê bilind yê bêhnijînê)
- Her bijî!"


sihetxweş

spas, memnûn, teşekur, şikir, mala te ava, Xwedê ji te razî be, Xwedê te bihêle, her bijî, destxweş,
peyvek şîrîn kesek ji ber qenciya kesek din dibêje

sax bî, aferin^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


destxweş

sihetxweş

Ji bo ecibandina karekî baş û kêrhatî tê gotin, armanc ew e ku dilê kirar xweş bibe.

- Yadê, min firaq tevahî şûştin.
- Destxweş kurê min.


sax bî

mala te ava

Peyvek şîrîn e ku kesekî ji ber qenciya kesekî din dibêje.


anîn wucûdê

peyda kirin, afirandin, çêkirin, xuliqandin


bi dilî bûn

pê xweş bûn, li xweşiyê hatin, pê dilxweş bûn, pê kêfxweş bûn, jê hez kirin

Ev kitêb bi dilê min e.


pê xweş bûn

پێ خوەش بوون (Kurdish-Arabic)
pêxweş bûn
pêxoş bûn

bi dilî bûn, keyf pê hatin, pê xweş hatin, li xweşiyê hatin, pê dilxweş bûn, pê kêfxweş bûn, jê hez kirin

Min gelek bi vê pertukê xweş e.


pê xweş hatin

bi dilî bûn, pê xweş bûn, li xweşiyê çûn, li xweşiyê hatin, pê dilxweş bûn, pê kêfxweş bûn, jê hez kirin

Ev kitêb bi min xweş tê.


li xweşiyê çûn

bi dilî bûn, pê xweş bûn, li xweşiyê hatin, pê dilxweş bûn, pê kêfxweş bûn, jê hez kirin

Ev kitêb li xweşiya min diçe.


li xweşiyê hatin

bi dilî bûn, pê xweş bûn, li xweşiyê çûn, pê dilxweş bûn, pê kêfxweş bûn, jê hez kirin

Ev kitêb li xweşiya min tê.


guhê xwe danê

گوهێ خوه دانێ (Kurdish-Arabic)
guhê xwe dan

guhdarî kirin, hewl dan ku bi guhan bibîze

Guhê xwe bide min dê bu te tiştekê giring bêjim.

guhdarî kirin, îtaet kirin, bi gotina kesekî kirin, li gor daxwaza kesekê/î kirin

Eger te guhê xwe daba min, wisa çêne dibû.


ne ti hal bûn

ne çi hal bûn
ne çu hal bûn
ne tu hal bûn

di rewşek xirab de bûn, bêhal bûn, halê wê/wî nexweş bûn, ne di halek baş de bûn

Halê me ne ti hal e.


bi avê zanîn

melevan bûn, avjen bûn, sobar bûn, melevanîkirin zanîn, şarezaya/ê avjeniyê bûn

Min dil da te, poşman im: te dil da ber derba şûr
Ez bi avê nizanim, te ez kirime behrek kûr.

2011, Said Yusuf, Min dil da te https://web.archive.org/http://www.stranenkurdi.com/said-yusuf-min-dil-da-te/ arşîv, stranenkurdi.com


dil dan

Ez dil nadem çi bêjmê.


ji bîrê çûn

ji bîr kirin, li bîrê neman, ji bîra kirin

Tu qet ji bîra min naçî.


li bîrê neman

ji bîr kirin, ji bîrê çûn, ji bîra kirin

Ew li bîra min nemaye.


hîva bin ewr bûn

law ma hûn hîva bin ewrin, ev çar mehe em li we digerin. Hela ka bêjin hûn li ku bûn?


a me û te qediya

Em nema bi tere kar û bazara dikin, Êdî ezê têkiliyên xwe ji te bibrim


li kundir dan

Xeter kirin, Carna di civatan de ku mirov gotinekê dike û yek di wê civatê de jî, ji wê gotinê xuy bike ev tê gotin, Yanî bi gotina acizkirina kesekî

Carna ji bo derba vala re jî tê gotin, Weke ku mirovek here seydê (nêçîr) li ber Xezalê tit bide û berekê berde, lê lê nekeve, Ev gotin tê gotin

Carna yek bi demeke dirij li karekî di cadîne, weke çandinî, lê di dawîya wî karî de, dev ji karê berde bi ser taba xwe de dixisire, Îca te li kundir da? tê gotin, Yanî taba te belaş û tevdilhewa çû


xistina koda kemançê

Zebt û ewraq lê jidandin, Ew jî bû nîşana rexne û lometiya, Li herema Mêrdîn lêdana kemançê karê qetegoriyeka civakî ku ji wan re dibêjin Mitrib an Mitirb Mitrib ji xeyrî sazbendî û dengbêjiyê pêve tu kedê nakin û bi vê sedemê jî eboriya wan gelê heremê pêktîne, Îcar ku yekî geşta wan nedana ew dixistin koda kemançê û li her dever û civakê, di kilam, awaz û qerfiyên xwe de kêmanî û qisurên wî mirovî tanîn ziman, Rumet û şerefa wan dişkandin


ji yekî ra lê hatin

Jêre li hev hatin, Xwedê jêre li hev anî, Ku ji yekî lê hat her kes dibê eferîn, Wek dilê mirov bixwaze karê yekî meşîn

İro ji min ra lê hat û li orta vê zivistanê tav derket û hewa pir germ bû, em jî çûn pîknîkê.


di guhê gayê de bûn

Ji bo guhertoya rastnivîsî binêre di guhê gê de bûn.


destnimêja xwe şkandin

destnimêj şkandin
destnivêja xwe şkandin
destnivêj şkandin
destnimêj girtin

destava xwe xweş kirin, mîstin yan rîtin

Gav Şemsoyê Qado bi şev, ji bo ku destnimêja xwe bişkîne, derdiket paş xênî û vedigeriya, 'Îsal wê zivistan no derbas be', digot û li dora xênî diçû û dihat.

Selahattin Bulut: Bihuşta lal, çîroka Alimê rewşa hewayê, r. 46, Weşanên Avesta, Stenbol 2005


ji betanê ûrê xwe diaxive

kesê ku li mijarekê dipeyive bê ku tiştek rast jê bizane

Îşev ji dilê min tê ku biwêjekê binivîsim: Ji betanê ûrê xwe diaxive. Dema ku kesek bêyî ku haya wî ji mijarekê hebe û li ser wê mijarê biaxive, ev biwêj tê gotin.

Şengul Ogur di koma Zimanê Kurdî ya Rûnameyê de, 11/2011


hesinê sar dikute

dema ku kesek karekî bike û ji wî karê ku dike ti sûd jê neyê

Şengul Ogur dibêje: "biwejeke din: hesinê sar dikute. Dema ku kesek karekî bike û ji wî karê ku dike ti sûd jê neyê, ev biwêj tê gotin.


sala nû pîroz be

sala nû li te pîroz be
sala nû li we pîroz be
sala te ya bû pîroz be
sala we ya nû pîroz be

sersal pîroz be,
silav yan hêviyek e ku li dawiya yan destpêka salê tê gotin


sersal pîroz be

sersala te pîroz be
sersala we pîroz be
sersal li te pîroz be
sersal li we pîroz be

sala nû pîroz be,
silav yan hêviyek e ku li dawiya yan destpêka salê tê gotin


dîkê şevê

kesê ku bi şev xewa wî nayê,
kesê ku bi şev şiyar dimîne

Dîkê şevê li ba me bi wateya yê ku ranaze, yê ku diçe û tê tê bikaranîn.

Oktay Mastfiroş di koma "Zimanê Kurdî" ya li ser Rûnameyê de, 3/2012


xêr tê de neman

qêmeta xwe kêm bûn, ehemiyeta xwe qeyb kirin


xêr jê nedîtin

ji kesekî/keseke an ji tiştekî fayde nedîtin, sûd jê wernegirtin


te xêr e

تە خێرە (Kurdish-Arabic)
we xêr e
wî xêr e
wê xêr e

ev biwêj e tê gotin di gelek haletan de û hin berbelav e ku ne bi sanahî ye bên jimartin lê ji wan haletan

Te xêr e, hevalê delal! Bêhna te çima wisa çikayaye.

Kêzê, ma te xêr e, tu bi ku ve diçî.


seku

Li devera Amêdiyê, bêjeya "seku" heye. Ew ji dêvla "wî/wê/wan got ku" yan jî "ew dibêje/dibêjin ku" bi taybetî ji bo veguhastina qeseya kesekî bo kesekê din tê bi kar anîn. Bo nimûne: - Kesê yekê: "Ez hevalê te me" - Kesê duyê ji kesê sêyê re: "Wî çi got?" - Kesê sêyê ji kesê duyê re: "Seku, ew hevalê te ye"

Newzad Hirorî di koma "Zimanê Kurdî" ya li ser Rûnameyê de, 4/2012


girara gavan

Keko, te kir girara gavanan. Tu herf û dengan tevlihev dikî. Herf tiştek e û deng tiştek e. Di peyva farisî de dengê "e" jî nayê nivîsîn lê kes nikare bibêje ku ew peyv "şkft" e. Di farisî de hem dengê (lê ne herfa) "i" û hem jî yê "e" heye. Di kurmancî de tenê "e" heye. Berevajî ku tu texmîn dikî, di erebî, farisî, tirkî û soranî de du dengên (ne herfên) bêdeng li destpêka peyvê di peyvên xwemalî de nînin. Tirk, faris, ereb, soran mecbûr in herfekê li serê peyvên wek STENBOL (ji yûnanî konSTANtînoPOLis) bikin û wê bikin Îstanbul, Estembol, Îstembûl daku bixwînin. Kurmanc bêyî ti dijwariyan dibêjin Stenbol.'

Husein Muhammed di Koma "Zimanê Kurdî" li ser Rûnameyê de ji Perwîz Cîhanî re li ser meseleya ka gelo peyva rast şkeft yan jî "şikeft" e, 6/2012


bi serê poz

bi dil nekirin, kirina tiştekî ya ne bidil


die Runde machen

zivirîn, viz bûn, dor dan xwe, di dor xwe re zivirîn


ein Auge zudrücken

damilandin, paşguh kirin, paşçav kirin, ehemiyet nedan


abam var atarım, nerede oba yatarım

Sere min şûştî ye, keziya min vegirtî ye (ji bo kese bi serê xwe ku dikare bi rihetî ji xwe re bihewe)


acı patlıcanı kırağı çalmaz

Ew ê ku Xwedê daye ser te, ji vê mezintir (an jî xerabtir) wê bi ku de here (bi henekî)


ad çekmeye girmek

ketin navkişandinê, ketin peştavêtinê, ketin qur'ayê


adam içine çıkmak

derketin nav mirovan, derketin nav dost û hevalan


adam olacak çocuk boyundan belli olur

berxê çê li ber koze diyar e, berxê çê li ber koze kifş e


adam sen de

adam, vazgeç


adamakla mal tükenmez

tu dibêjî û pê naynî (ji bo wan kesên ku tişt bi xwe re dikin gazî lê pêk naynin)


adamlık sende kalsın

mirovayî bila ji te re be, însanî bila ji te re be

bila mêranî ji te re be, bila mêranî ji te re bimîne


adet yerini bulsun diye

de hema ev jî adetek e, de hema ev jî bûye adet


adı bile okunmamak

navê (yekî) nehatin hildan, navê (yekî) tune bûn, navê (yekî) winda bûn


adı gibi bilmek

wekî navê xwe zanîn, mîna navê xwe zanîn


adı kötüye çıkmak

navê (yekî) bi xerabiyê derketin, bednamî bûn


adı çıkmış dokuza inmez sekize

carekê navê wî derketiye, li serê nayê hilanîn


adımını geri almak

xwe jê dan paş, jö vekişiyan, bi paş de vekişiyan (ji bo devjêberdana karekî)


adını ağzına aptesle almak

hezarê bi hezaran navê (yekî) hildan (ji bo bi giramî navê yekî bi bîr anîn)


adü bokuna karışmak

ziravê (yekî) pelişîn, firşik jê neman, zirav pê ve neman


af kapsamına alınmak

orman yakmak af kapsamına alınmaz


afyonu başına vurmak

ji hiş çûn, sinêra (yekî) li serê (yekî) xistin


ahı yerde kalmamak

nifira (yekî) li erdê neman, ayîkê (yekî) ji (yekê) hatin stendin


ahir zaman peygamberi

pêxemberê axrê zeman, yanê Hz Muhemed ahiren di van demên dawî de, di van rojan de, dawiya dawî


ahmaka yüz, abdala söz vermeye gelmez

ne qenciyê bi dînan re bikin ne jî xerabiyê, ne bidin dînan ne jî ji wan bistînin


ahretlik sorular sormak

pirsên sir û kerametan kirin, pirsên axretê ji (yekî) pirs kirin


ahrette on parmağı yakasında olmak

li wê dinyayê wê destê (yekî) di qirika (yekî din) de bûn, li wê dinyayê em dê bibêjin îman tû dê bibêjî eman, li wê dinyayê dawedarî îmana (yekî) bûn


ak gün ağartır, kara gün karartır

hebûn mirov ciwan dike, tunebûn mirov kal û pîr dike


ak koyun kara koyun dönemeçte belli olur


ak koyunun kara kuzusu da olur

ji peliyan welî ji weliyan pelî, ji xweliyan pelî ji peliyan xwelî


ak köpek kara köpek geçit başında belli olur

heta mirov bi hev re dan û stendinê neke mirov bi hev nizane, heta ku mirov kodek xwê bi hev re nexwe hev nas nake


ak mı kara mı önüne düşünce görürsün

mekeve xaylan reş be, spî be wê kifş bibe


akıl akıldan üstündür

aqil di ser aqil re heye, aqil ji aqil zêdetir e, dest di ser destan re heye


akıl havsala almamak

neketin ji işê (yekî), hişê (yekî) hilneanîn (an jî negirtin)


akıl var, izan var

aqil ji aqil zêde ye, çi serê xwe li serê diêşînî


akıl yaşta değil, baştadır

aqil ne ji mezinatî û biçûkayî ye, aqil li seriyan e ne li bejnan e, aqil ne di salan de ye di serî de ye


akıllar gelin olmuş herkes kendininkini beğenmiş

Guhartoyeke akıllar pazara çıkmış her kes kendi aklını beğenmiş.


akılları pazara çıkarmışlar, herkes yine akıllarını almış

aqil tevî hev kirine her kesî rakiriye aqilê xwe


akıllı düşününceye kadar deli çocuğunu everir


akılsız başın cezasını ayak çeker

çi bê serê mirov ji bêaqiliya mirov e, çi bê serê quling ji qêrîna quling e


akla gelmeyen başa gelir

tiştê ku mirov bîra wî nabe te serê mirov


akla karayı seçmek

bu işi bitirene kadar akla karayı seçtim

heta min ev kar qedan min stêrk bi roj dîtin, heta karek kirin eniya (yekî) qelişîn, heta ku (yek) karek kirin dinya (wî) tarî bûn


akla sığar gibi

di serê (yekî) de çûn, ketin serê (yekî), di aqilê (yekî) de çûn, di sere (yekî) de niçilîn

sözlerin akıla sığar gibi

gotinên we di serê min de diçin, gotinen we di serê min de diniçilin


akla sonradan gelmek

aqilekî dinê hatin (yekî) (ji bo lê poşmanbûnê)


aklı başına gelmek

hişê (yekî) hatin serê (yekî), hişê (yekî) hatin serî, aqilê (yekî) hatin serî

bi hişê xwe ve hatin, hişê (yekî) hatin serê (yekî)


aklı başında olmamak

hişê (yekî) ne li serê (yekî) bûn, aqilê (yekî) ne li serê (yekî) bûn


aklı başından gitmek

hiş di serê (yekî) de neman, aqil ji serê (yekî) çûn, xwe winda kirin, hiş li serî neman


aklı başka yerde olmak

hişê (yekî) li cihekî din bûn, aqilê (yekî) li cihekî din bûn


aklı bir karış yukarıda olmak

aqilê (yekî) li ser serê (yekî) bûn, aqilê (yekî) bi ser kum ketin


aklı birinde olmak

hişâ (yekî) pê de bûn, hişê (yekî) lê bûn

akılım onda


aklı tam ayar

bu ailede aklı tam ayar kimse yoktur

di vê malê de kesê ku aqilê wî temam e tune ye


aklına geleni söylemek

li ber devê xwe nenihêrtin, çi hatin berdevê (yekî) gotin


aklından zoru olmak

gotin bi serê (yekî) de neçûn, serhişk bûn


aklını başına almak

hişê xwe dan serê xwe, aqilê xwe dan serê xwe, aqilê xwe anîn serê xwe, aqilê xwe civandin (an jî top kirin)


aklını başından almak

(bir şey birinin) (tiştek an jî kesek) hişê (yekî) ji serê (yekî) birin, (tiştek an jî kesek) aqilê (yekî) ji serê (yekî) birin


aklının terazisi bozulmak

aqilê (yekî) li hev qelibîn, aqilê (yekî) li hev ketin


aklınla bin yaşa

tu xêrekî ji wî aqilê xwe bibînî (henek)


akşam ahıra sabah çayıra

zikê wan têr be, bejna wan nû be (ji bo kesên ku tenê dizanin dinya ji bo xwarin û vexwarinê ye û xema tiştekî naxwin)


akşamdan kavur, sabaha savur

hesabê paşiya xwe nekirin, destê xwe lê negirtin


akşamın işini sabaha bırakma

xwarina êvarê bihêlin sibehê, lê karê êvarê nehêlin sibehê


al aşağı etmek

onu muhtarlıktan al aşağı ettiler


al benden de o kadar

em jî eynî wekî te (an jî em jî eynî mîna we)


al elmaya taş atan çok olur

kesê ku xuyanî bibe dikeve ser zar û zimanan, sêva sor a li darê ye kes nizane nesîbê kê ye


al giymedim ki alınayım

kerê ku barê min nelê ye çima ezê ço bikimê, ne em li mezelan ne heta ku em xewnan bibînim


al gülüm ver gülüm

canê canê ne (ji bo du kesên ku ji hev hez dikin)

li ser çerm, dest di dest de (ji bo gava ku karek tê kirin, hîna xwêdana karker ziwa nebûbe, heqê xwe bistîne ev tê gotin)


al kanlara boyanmak

di xwîna sor de gevizîn, di xwînê de mewicîn


al takke ver külah

(di ba zarkirinê de zêde) di ber hev dan

xweş û bêş (ji bo canêcanêbûna navbera du ke san)


ala sulu olmak

av tê gerîn (ji bo mêweyan), deqên zer avêtinê (ji bo gundoran), zer bûn (ji bo zebzeyên mîna firingiyan)


alacağına şahin, vereceğine karga

ji deynê xwe re heqnexweş e (ji bo kesên ku heqên kesê din lê dike helalî heram)


alacağını tahsil etmek

alacağımı ondan tahsil ederim


alan taklan etmek

tevî hev kirin, berî nava hev dan, ser û binê hev kirin, tar û mar kirin, kirin kafir keratî


alan talan olmak

tevî hev û din bûn, ketin nava hev, ser û binê hev bûn, tar û mar bûn, bûn kafir keratî alan topu tenîs


alavere dalavere yapmak

(tiştê) qi lopilo kirin, di nav destan de birin û anîn


aldığı aptes ürküttüğü kurbağaya değmemek

ne bi vî karî ne bi vê zerarê, kara patatîzê


ali kıran baş kesen

Þêrê Alî: Ali kıran baş kesen misin?=ma tu bûyî Þêrê Alî? (ji bo kesên pir zordest, zorbaş)


alık alık bakmak

etrafına alık alık bakındı


alın teri dökmek

xwêdana eniyê rêtin, di ber de xwêdan rêtin, di ber de tehb û kêferat dîtin


alinin külahını veliye, velinin külahını aliye giydirmek

Guhartoyeke alinin külâhını veliye velinin külahını aliye ters giydirmek.


kumê Celo dan serê Xelo, fesê Celo dan serê Xelo, yê Xelo dan serê Celo, kimê Elo dide serê Welo, yê Welo dide serê Elo


alıp vereceği olmamak

onun benimle ne alıp vereceği olabilir?


alış verişi kesmek

têkilî jê birin, dan û stendina xwe jê birin


Allah acısını unutturmasın

Xwedê derdan nîşan nedê, Xwedê ji vî derdî mezintir derd nîşanî (yekî) nede


Allah bahtından güldürsün

Xwedê miradê (an jî mirazê) wê bike, Xwedê wê bi miradê wê şad bike, Xwedê bextê wê spî bike (ji bo keça ku dike bize wice)


Allah bana, ben de sana

ku Xwedê bide emê jî bidin te (ji bo dayîna deynan) (ku xwedê bide me em dê jî bidine te)


Allah belanı versin

Xwedê bela xwe bide te, Xwedê bela xwe bigihîne te ,Xwedê te nehêle, Xezaba xwedê li ser te be(allahın gazabı üzerine olsun)


Allah belâsını versin

Xwedê bela xwe bidê, li ser belaya xwe vebe, belaya (yekî) ji ber piyê (yekî) jê re bê


Allah bereket versin

Xwedê berekata xwe bikê, bereketa Xwe dê tê de be


Allah bir dediğinden başka sözüne inanılmaz

ku got Xwedê yek e jê bawer bikin, weki din na, tenê ku dibêje Xwedê yek e, jê bawer dikim


Allah canını alsın

Xwedê canê (te) bistîne, Xwedê (te) bistîne, Xwedê ruhê (yekî) bistîne, Xwedê lê bixe


Allah cezasını vermesin

Xwedê jê re nehêle (nî vî bera, nîvî henek)


Allah dağına göre kar verir

Xwedê çiya dibîne berfê lê dibarîne, Xwedê li gora dilê (yekî) didê


Allah dokuzda verdiğini sekizde almaz

qeder çi be ew e, qedera ku li jor Xwedê kiribe li jêr betal nabe


Allah dört gözden ayırmasın

Xwedê dê û bav ji serî kêm neke, Xwedê ji dê û bav mehrûm neke


Allah düşmanıma vermesin

Xwedê neyne serê bavkuştiyê me, Xwedê neyne serê gurê serê çiya, Xwedê neyne serê neyarê me


Allah eksik etmesin

Xwedê (yekî) ji serê (yekî) kêm neke, Xwedê kêmasiya (yekî) nede

Xwedê kêmasiya (yekî) nede (ji bo malavatiyê)


Allah eksikliğini göstermesin

Xwedê kêmahi yê nede, Xwedê zêde bike, ji serê me zê de ye

Allah eksikliğini göstermesin ama, ekmekler pek siyah

Ji serê me zêde ye, lê nan jî gelek reş in


Allah emeklerini eline vermesin

Xwedê ked û kuspa (yekî) ji nisîbê (yekî) nebe, Xwedê ked û heda (yekî) beredayî nebe


Allah Halil İbrahim bereketi versin

Xwedê bereketa Xelîl Îbrahîm bide, bereketa Xelîl Îbrahîm tê de be, Xwedê destê te bi ba û baran bike, bereketa Xwedê tê de be.


Allah hayırlı etsin

Xwedê bi xêr bigerîne, li ser xêrê be, bi xêr û xweşî be


Allah iki iyilikten birisini versin

Xwedê ji du deriyan deriyekî lê veke, kîjan xêr e Xwedê wî pê re bike (ji bo nexweşên giran tê gotin)


Allah işini rast getirsin

Xwedê tevî kare te be, Xwedê kare te li hev bîne, Xwedê tev îşê te be


Allah kabul etsin

Xwedê qebûl bike, Xwedê bi xêr bigerîne, Xwedê bibe qebûlê


Allah kazadan belâdan saklasın

Xwedê ji qeza û belayê muhafîze bike, di binê hifz û muhafizeya Xwedê de be


Allah kısmet ederse

Xwedê bike qismet, Xwe dê li hev bîne, îzna Xwedê pê hebe, Xwedê hez bike


Allah manda şifalığı versin

(ji bo kesên ku pir nan dixwin an jî hêdî nan dixwin, bi awayekî henekî tê gotin)


Allah mübarek etsin

Xwedê mübarek bike (bi awayekî tinazî, ji bo tiştê ku nayê pejirandin tê gotin)


Allah müstahakkını verir

Xwedê çiya dibîne berfê lê dibarîne (an jî dide serê)


Allah rızası için

Allah rızası için artık sus

ben ona Allah rızası için, on gün baktım

min ji bo Xwedê (an jî ji xêra xwe re) deh rojan lê nihêrt


Allah sağ gözü sol göze muhtaç etmesin

Xwedê me ji qeweta gavan û ronaya çavan neke, Xwedê çavê me nede destê tu kesî, Xwedê me muhtacı nemerdan neke


Allah selâmet versin

Xwedê selametiyê bide (di şûna Xwedê ji qeza û be layê muhafize bike de)

Xwedê li (yekî) bê rehmê, Xwedê alîkariyê bi (yekî) bike (duayê ji bo kesên ku di rêwîtiyeke zor û zehmet de ne)

Xwedê rihetiyê bide (yekî), Xwedê selametiyê bide (yekî) (gava ku xizm û lêzimên li cihên dûr tên bibîra nîn, tê gotin)

Allah selâmet versin, Ahmet'in bu işe aklı

ermez Xwedê jê razî be, aqlê Ahmet nagihî je vî karî

kêfa te, tu zanî, de tu zanî (di van wateyan de jî tê bikaranîn)


Allah senden razı olsun

Xwedê ji te razî be, Xwedê ji te xweş be


Allah seni inandırsın

Xwedê heq şahid e, baweriya te hebe ji Xwedê, Xwedê wekîl


Allah son gürlüğü versin

dawiya emrê (yekî) bi xêr be, Xwedê (yekî) neke nav dest û piyan (ji bo kesên pîr û kal tê gotin)


Allah sonunu hayır etsin

Xwedê dawiya vî (tiştî) bi xêr bigerîne, dawiya wî (tiştî) bi xêr be


Allah taksiratını affetsin

Xwedê ef û mexfuret bike, Xwedê (yekî) efü bike, cihê ku herê Xwedê (yekî) nede şermê (ji bo miriyan)


Allah tamamına eriştirsin

bê qeza û bela Xwedê vî (tiştî) bibe serî, Xwedê miyaser bike


Allah tekrarına erdirsin

Xwedê van rojan careke din bi wê bide dîtin


Allah vere de

Allah vere de, yağmur yağmasa!


Allah yarattı dememek

têra dilê (yekî) danê, hed û nîvê (yekî) da nê, hemtirka (yekî) danîn, golikê soro te çi xwariye (ji bo ku bi awayekî xedar li yekî tê xistin)


Allah yazdı ise bozsun

qedera ku Xwedê nivisandiye bila betal bike


Allah ziyade etsin

Xwedê zêde bike, Xwedê bereketa xwe têkê, me kêm kir Xwedê zêde bike (piştî xwarinê tê gotin)


Allah övmüş de yaratmış

milyaket li berê rû niştiye û xweşik xweşik çêkiriye (ji bo kesên xweşik tê gotin)


Allah şahidim olsun

Xwedê heq şahid e, Xwedê wekîl be, Ella wekÎl, Ellah wekîl


Allah şifalar versin

Xwedê şîfaya xêrê jê re bişîne, Xwedê lê bê rehmê


Allaha bir can borcu var

ji kula felekê pê ve tiştek lê tune, mirin tenê lê kêm e


Allah'ın gazabı

xezeba Xwedê (ji bo tiştê ku mirovan zivêr û tengav dike)


Allahın işine bak

tu li îşê Xwedê binêre, tu li hikmeta Xwedê binêre


Allahtan umut kesilmez

hêvî ji Xwedê nayê birîn (bi piranî ji bo nexweşên giran tê gotin ku, di wateya dibe ku baş bibe de ye)


allak bullak etmek

ser û binê hev kirin, serobino kirin, tevî hev kirin, berî nava hev dan, kirin kafir keratî

li hev û din qelaptin, li hev û din qulipandin (ji bo mêjî, hiş)


allak bullak olmak

ser û binê hev bûn, serobino bûn, tevî hev bûn, ketin nava hev, bûn kafir keratî

kötü haberî alınca allak bullak oldu


alemin ağzı torba değil ki büzesin

deve xelkê ne doxîna mirovan e, devê xelkê ne doxîna diya me ye ku em girê bidin


alnı açık yüzü ak

rûyê (yekî) spî, eniya (yekî) bilind e, rûyê (wî) spî û eniya (wî) hildayî ye, enî tîlak û rû spî


alnına kara sürmek

leke li (yekî) xistin, lê kedar kirin (ji bo rewşa kese ku vî tiştî heq nekiriye)


alnında yazılmış olmak

li eniya (yekî) nivisandî bûn, di qedera (yekî) de nivisandî bûn


alnının akı ile

bi rûyekî rûspî, bi rûyî spî, bi serbilindayî, bi eniya hildayî

alnımızın akı ile bu işten çıktık

em bi rûyekî spî (an jî bi serbilindayî) ji vî karî derketin

alnımızın akı ile bu işten çıktık

em bi eniyeke hilmaştî ji nava vî karî derketin


alnının kara yazısı

alnının kara yazısı böyle


alt hava yuvarı

tebeqeya jêr a atmosfere (ku qalindiya wê


alt yanı çıkmaz sokak

dûrika wê dûr e (ji bo tiştekî ku bi encambûna wê dûr e


alt çene kemiği

hestiyê cêlefekê, hestiyê çena jêrîn, hestiyê jê reçeneyê


alt üst böreği

cureyek börek e ku pêşî rûyekî bi dû re jî rûyê din tê sorkirin


alt üst etmek

jêrejor kirin, berevajî kirin (ji bo rûyê tiştekî ku biqelêbin aliyê dinê)

gözlemeyi alt üst etti

berî nava hev (û din) dan, li hev qelaptin, li nav hev xistin

erzaklarımızı alt üst ettiler

ser û binê hev kirin, serûbin kirin, serobin kirin, serobino kirin

deprem köyü alt üst etti


altı kaval üstü şişhane

serî şarîn e, binî behrin e (ji bo kincan)


altı okka etmek

bi çengurê (yekî) girtin, bi çepilê (yekî) girtin


altı yaş olmak

(bir işin) tê de dek û dolab hebûn (ji bo karekî ku tê de fen û fût he ne)


altın adı pul oldu, kız adı dul oldu

Guhartoyeke altın adı pul oldu kız adı dul oldu.


altın leğene kan kusmak

kesê ku di nav hebûnê de tengasî û nexweşînê dikişine, di nav hebûnê de tunebûn jîyîn


altın tutsa toprak olur

destê xwe diavêje zêr di dest de dibe xwelî, zêr di dest de dibe paxer


altın yıl dönümü

salvegera zêrîn (jin û mêrên ku bi hev re .. salî li dû xwe dihêlin)


altın yumurtlayan tavuk

dewleta (yekî) dirêse, hêka (yekî) duzerik e


altından girip üstünden çıkmak

ji binî de ketinê heta serî safî kirin, lê xistin ji binî heta serî winda kirin (ji bo xerckirina serwetekê)

babasından kalan servetin altından girip üstünden çıkmıştı

ji binî de kete serweta bavê ku ji re mabû, heta serî safî kir


altını üstüne getirmek

berî nava hev (û din) dan (gava mirov bi gotin an jî bi kirinên xwe derdorê berî hev dide)

ser û bin kirin, li nava hev xistin (gava mirov li tiştekî digere)


altta kalanın canı çıksın

her kes bila li çareya serê xwe binêre, her kes û zerara xwe


altta yok üstte yok

li serê ne starek û ne jî tiştek, xizan, belengaz


alçak dağları ben yarattım demek

pif kirin esmanan, nîsk li esmanan tov kirin, şûr simbhelê (yekî) nebirîn


cami ne kadar büyük olsa imam gene bildiğini okur


ana avrat düz gitmek

dê û jin kirin pereyekî, dê û jin û xwişk tev dan ser hev


ana baba yavrusu

delaliyê dê û bavan, şirinê berdilê dê û bavan, ezîzê ber dilê dê û bavan


ana bir, baba ayrı

dê (an jî diya wan) yek, bavên wan cihê ye


ana gibi yâr olmaz, bağdat gibi diyar olmaz

tu kes bi qandî dê li ser mirov naşewite


ana kızına taht kurar, kız bahtı kocadan arar

menêrin li textê qîzê, binêrin li bextê wê


ana rahmine düşmek

ketin zikê diya xwe, ketin hernia diya xwe, pê bihurîn


anadan doğmuşa dönmek

hê ji diya xwe bûn, wekî ku hê nû (yek) ji diya xwe bûn


anahtarı beline takmak

kilîd kirin ber pişta xwe, nifte kirin ber pişta xwe


ananın ak sütü gibi helâl olsun

li te xweşî helal be wekî şîrê diya te, li te xwe şî helal be wekî şîrê spî yê diya te, wekî şî rê pêsîra diya te li te xweşî helal be


anası turp babası şalgam

Guhartoyeke anası turp babası şalgam soğan.


anasına avradına sövmek

çâre dê û jinên (yekî) kirin, dê û jina (yekî) kirin pereyek


anasına bak kızını al, kenarına bak bezini al


anasından doğduğuna bin pişman

poş man e ku ji diya xwe bûye, tu dibêjî qey Xwedê (yekî) li ber beravê daye (ji bo keşi tiral û xwerenedîk e)

poşman e ku ji diya xwe bûye (ji bo kesê ku ji canê xwe aciz e)


anasından doğduğuna pişman etmek

kirin ku (yek) poşman bibe ji diya xwe bûye, kirin ku şîrê çilîtiyê di pozê (yekî) de derê, şîrê çilîtiya diya (yekî) di pozê (yekî) de derketin


anasının ipini satmış

bi diya xwe re ne rast e, sibeh û êvar jê re tune, bêesl, bêhawa


anasından emdiği sütü burnundan getirmek

çi ji diya xwe mêtibe ji pozê (difinê) yekî anîn


anlata anlata bitirememek

hema karê (yekî) ew bûn behsa (derekê) kirin


anlayana sivrisinek saz, anlamayana davul zurna az

^ji dînan re li defê bixe ji jîran re serê xwe bihejînin, ji jîran re serê xwe bihejîne ji dînan re li def û zirneyê bixe


anlaşıldı vehbinin kerrakesi

hela (tiştekî) kirin, binê (tiştekî) derxistin, (tiştek) eseyî kirin


ant olsun ki

bila soz û qerarê Xwedê li canê min şikes tî be, qesem û qerarê Xwedê li canê (yekî) şikestî (şikandî) be


aptal yerine koymak

(yek) kirin şûna evdalan, (yek) kirin şûna bûdelayan, (yek) kirin şûna xirexavan


ar damarı çatlamak

(yekî) heyaya xwe avêtin, perdeya rûçikê (yekî) qetîn, perdeya rûyê (yekî) qetîn, perdeya rû çirandin


ar namus tertemiz

rûşûştî, bêşerm


ar ve hayâ perdesi yırtılmak

şerm li rûyê (yekî) tune bûn, rûyê xwe şûştin, heyaya xwe avêtin, şerma xwe avêtin


ar yılı değil, kâr yılı

şerma xwe avêtin (ji bo berjewendiyên xwe)


ara buluculuk etmek

navbeynkarî kirin, navberî kirin, navçînî kirin, navbijvanî kirin


araba devrilince yol gösteren çok olur

piştî ku (tiştek) dibe hê rê nîşan didin


arabanın ön tekerleği nereden geçerse art tekerleği de ordan geçer


arabasını düze çıkarmak

ketin firehiyê, ji tengahiyê derketin, derketin firehiyê


arafatta soyulmuş hacıya dönmek

Guhartoyeke arafat'ta soyulmuş hacıya dönmek.


aralarına kara kedi girmek

ji hev çûn, neletâ şeytan kete nava wan, nava wan xera bûn


aralarındaki buzlar erimek

dilê (wan) li hev ronî dan, kîna nava (wan) hatin hilanîn


aralarından dağlar kadar fark olmak

di nav wan de we kî çiyayekî ferq hebûn, di nava wan de ji vir û çiyayekî ferq hebûn, di navberê de çiya hebûn, ferqa wan wekî deşt û zozan e, di nava wan de ji vir û heya çîyê ferq hey e


aralarından su sızmamak

kerekê bi kurtan di nav wan re derbas nebûn, kerekê bi kurtan di nav de derbas nebûn, nava (wan) canêcanê bûn, bi serê hev sond xwarin, wekî nal û bizmar bûn


aralarında kan olmak

(di navbera wan de) xwîn hebûn, mêr ji hev kuştin


arası hoş olmamak

ji hev ne xweş bûn, nava (wî) û (yekî) tune bûn, nava wî û (yekî) ne xweş bûn


araya soğukluk girmek

dilsarî ketin nava (wan),dilsarî ketin navberê


arayıp soranı bulunmamak

kes û kû sê (yekî) tune bûn, bêkes û kûs, bêkes û bêxweyî, bêxwey û xwedan: arayıp soranı olmayan bir hasta=nexweşekî bêkes û kûs


ardı arası kesilmemek

atle nekirin, atlebûn tune bûn]], venekirin

bir kaç gündür yağmurun ardı arası kesilmedi


ardına kadar açık

kapımız sana her zaman ardına kadar açık


ardında yüz köpek havlayan kurt, kurt sayılmaz

serê ku serî jê nebehicin bila ew serî qet tune be


ardından atlı kovalamak

kulê dan ser (yekî) (Decal li dû/pey (yekî) bûn

nedir bu telâşın, sanki arkanda atlı kovalıyor?

ev çî leza te ye, tu dibêjî qey Decal li dû te ye


ardından sapan taşı yetişmez

Guhartoyeke ardından sapan taşı yetişememek.


arı kovanı gibi işlemek

(cihek) wekî mêşan zehîdan, ximexima (cihekî) bûn


arka yere gelmemek

pişta (yekî) dananîn erdê, pişta (yekî) saxlem bûn, pişta (yekî) nehatin danîn


arkadaş değil arka taşı

hevalê zerarok (hevalê ku zirara wî heye kara wî ji hevalê wî re tune ye)


arkasına bakmadan gitmek

li pey xwe nenihêrtin û çûn, li dû xwe mezê nekirin û çûn, li dû xwe nebûn xweyî


arkasında yumurta küfesi yok ya!

Guhartoyeke arkasında yumurta küfesi yok ya.


arlı arlarından, huysuz huyundan vazgeçmez


armutun iyisini ayılar yer

petêxa zer para kûsiyan, jina çê jina mêrê xerab e


armutun sapı var, üzümün çöpü var demek

Guhartoyeke armudun sapı var üzümün çöpü var demek.


arpa ektim darı çıktı

me genim avêt me ceh hilanî, me lolo kir lêlê hat


art arda teker tekere

paşî (tekere paşî yê ku bisîkletê dide ajotin)


asıl meseleye gelmek

hatin ser dabaşa xwe, (mele) devê pitpitkê girtin


aslan yatağından belli olur

menêrin li xanim û xatûnan binêrin li tifik û kanûnan


astar yüzünden pahalı olmak

Guhartoyeke astarı yüzünden pahalı olmak.


astığı astık, kestiği kestik

Guhartoyeke astığı astık kestiği kestik.


at başı beraber gitmek

wekî terezîyê bûn, bi hev re çûn, ling li ber hev xistin, beran berî hev bûn


at nalı kadar

bi qasî nalekî ye (ji bo tişt û miştên ku mirov bi xwe ve dike)


at olur, meydan olmaz, meydan olur at olmaz

hesp heye afir tune ye, afir heye hesp tune ye


at çalındıktan sonra ahırın kapısını kapamak

Guhartoyeke at çalındıktan sonra ahır kapısını kapamak.


at ölür meydan kalır yiğit ölür şanı kalır

mêr dimire nav dimîne ga dimi re çerm dimîne


ata et, ite ot vermek

goşt dan hesp, giya dan kûçik, îşekî bêserûqûn kirin, kare berepaşkî kirin


ateş olmayan yerden duman çıkmaz

cihê ku agir lê tune be dû jê hilnayê, agir nebe dûman der nayê, yê ku sîr nexwe bêhn jê nayê, heta ku mirov sîr nexwe bêhn ji devê mirov nayê


ateş bacayı sarmak

agir xweş bûn (ji bo nekariya rê libergirtina bûyerekê)


ateş gibi yanmak

wekî agir kelîn, canê (yekî) sincirîn, canê (yekî) kelîn, wekî sotikê agir bûn

vücudu ateş gibi yanıyor

canê wî dikele, canê wî we kî sotikê agir e


ateş olsa cürmü kadar yer yakar

Guhartoyeke ateş olsa cirmi kadar yer yakar.


ateşle barut bir yerde durmaz

agir û barûd li ba hev nabin, agir û barûd li cem hev nabin, agir û pîşo li cem hev nabin


atın ölümü arpadan olsun

hema seriyeke ne lazim, hema seriyeke di riya dîn de here


atla arpayı dövüştürmek

dê û ewlad ji hev kirin, berevdanî kirin


atlar nallanırken kurbağalar ayak uzatmaz

biçûk li ba mezinan divê pêdirê jî destdirêjî nekin, biçûk rayê mezinan nakin


atlar tepişir arada eşekler ezilir

ker û golik li hev dixin, dehşik di nav piyên xwe de dipelixe


avazı çıktığı kadar

heta jê hatin qîr kirin, bi dengekî bilind qîr kirin, qîrîn jê çûn, qîrîn pê ketin


avucunun içi gibi bilmek

qul bi qul zanîn(ya cihekî), wek kefa destê xwe zanîn, wek navê xwe zanîn


avucunun içine almak

(yek) li destê xwe pêçan, li ser tiliya xwe zîzikandin, (yek) kirin bin meyeta xwe


avuç içi kadar

biçûçikî, (cihekî) wekî quncikekî, wekî qula gur


ay ay olmak

ketin cilan, ketin hayzeyan, ketin bênimejiyan, ketin kirasan, kiras hatin, bênî mêjî dîtin


ay aydın, hesap belli

wekî heyva çardeh şevî ye (ji bo aşkerebû na tiştekî)


ay be ay

borcunu ay be ay ödeyecek


ayak ayak üstüne atmak

pê avê tin ser hev, ling avêtin ser hev û din


ayak yoluna çıkmak

derketin desta vê, dest li doxîna xwe xistin, dest li doxînê xistin


ayaklar altına almak

kirin nav dest û piyan, xistin nav dest û lingan, dan nav pi yên (lingên) xwe, avêtin nav dest û piyan

şerefini, namusunu ayaklar altına aldı

şerefa xwe, namûsa xwe kirin nav dest û piyan


ayakları geri geri gitmek

piyên (yekî) pê re nehatin, lingên (yekî) pê re neçûn


ayakları yere değmemek

perê (yekî) hebin wê bifirin, ji kê fan kirin bifirin


ayaklarına kara sular inmek

piyên (yekî) av daniştin, piyên (yekî) qerimîn, çokên (yekî) êşîn (ji bo mana zêde li ser lingan)


ayaklarını yerden kesmek

ji rê filitîn (ji bo siwarbûna li erebe yekê)


ayaklarının ucuna basmak

li ser pêçiyan çûn, li ser pêçiyên pi yên xwe çûn


ayağı yerden kesilmek

pê ji rê xelas kirin, pê ji rê filitandin (ji bo xelasbûna ji çûna bi peyatî)


ayağı yürüten baştır

ê ku mirovan li hev dide keys kirin sere mirov e, serî bajarê mirov e


ayağına bağ olmak

piyê (yekî) kirin qeydê, (yek) dan girêdan

ayaklarına bağ olmuşum, benden ötürü bir yere gidemiyorlar

min piyên wan kirine qeydê, ji ber min nikarin bi cihekî ve herîn


ayağına sıcak su mu, soğuk su mu dökelim?

Guhartoyeke ayağına sıcak su mu dökelim soğuk su mu?.


ayağına çelme takmak

bi dostanî (yek) xistin, (yek) şihitandin, (yek) lepikandin


ayağında donu yok, fesleğen ister başına

Guhartoyeke ayağında donu yok başına fesleğen ister.


ayağını altına almak

piyên xwe dan binê xwe, piyên xwe kirin binê xwe


ayağını denk almak

piyên xwe bi denk avêtin, piyê xwe bi hindaze avêtin


ayağını tek almak

roke bi pîve hêja, hişê xwe dan serê xwe (ayakkabı)


ayağının altına almak

(yek) avêtin nav dest û piyê xwe, (yek) avêtin nav pihînan, (yek) avêtin nav lingên xwe, (yek) dan ber pihînan, (yek) girtin bin lingan


ayağının altını öpeyim

ez bêm bin piyê (an jî piyên) te, ez bêm bin lingê (an jî


ayağının bastığı yerde ot bitmez

cihê ku rêça (yekî) bike yê giya lê hêşîn nabe (ji bo kesên bêyom)


ayağının bağını çözmek

sola ku ji piyê (yekî) re nebûn avêtin, jina xwe berdan

xwe jê filitandin, xwe jê xelas kirin (ji bo dawîanîna têkiliyekê)


ayağının pabucunu başına giymek

çavê xwe girtin û deste xwe pelandin (ji bo ke sekî ku bi yeka ne li hingûvê xwe re bizewice)

anîna kesekî nehêja ji bo meqamekî bilind


ayağının tozu ile

baş bêhna xwe ne dan, qene bêhna xwe venedan

eve döndüğü gün ayağının tozu ile bize geldi

roja ku hate malê hîna baş bêhna xwe neda hate ba me


ayı görmeden bayram etme

hê dûrî avê yî te xwe hildaye, hîn negihaye ber çêm xwe dişemirîne, hê hesp tune, afir çêdike


ayı yavrusu ile oynuyor

eynî şabûna hirçê ye (ji bo kesen mezin ku gava bi zarokên piçûk re şa dibin, hezra destê xwe nakin wan diêşî nin)


ayıbını yüzüne vurmak

kêmasiya (yekî) dan ruyî (yekî), eyba (yekî) dan rû yê (yekî),qisûra (yekî) dan rûyî (yekî), eybikên (yekî) dan rûyê (yekî)


ayın ondördü gibi

wekî heyva çardehşevî ye (ji bo jin û keçi kên bedew)


ayının kırk türküsü var, kırkıda ahlat üstüne

Guhartoyeke ayının kırk türküsü var hepsi de ahlat üstüne.


ayıya kaval çalmak

wekî tu ji vî (dîwar an jî kevirî) re bibêjî (ji bo kesê nefehma, fehmkor tê gotin)


ayıyı vurmadan postunu satmak

te hîna av nedîtiye te xwe hil daye, hesp tune tu afiran çêdikî


aynı ağzı kullanmak

siz hepiniz aynı ağzı kullanıyorsunuz


aynı telden çalmak

bakıyorum da aynı telden çalıyorsunuz

ez dêhna xwe didimê ku gotinên we tevan yek in


aynı yola çıkmak

bi ku de ajotin eynî rê bûn, bi ku de biavêjî weqî çar tuxt e


aynı yolun yolcusu

baban bu yoldan gitti, sen de aynı yolun yolcususun

bavê te di vê rê de çû, tuyê jî li eynê rêyî herî


ayranı yok içmeye, atla gider sıçmaya

Guhartoyeke ayranı yok içmeye, tahtırevanla gider sıçmaya.


Guhartoyeke ayranı yok içmeğe atla gider biçmeğe.


ayranım budur, yarısı sudur

li hesabê we bê neyê ev e (kesê ku karekî serobero kiribe, gava rexne lê tê girtin dibêje)


ayrı seçi yapmak

ferqî xistin nava wan, meyî kirin nava (wan)


az günün adamı olmamak

(yek) ne mêre kî hindik bûn (ji bo kesê ku pir dinya dîtiye, jiyaye û xwedî tecrübe ye)


az olsun öz olsun

bila hindik be lê rindik be, bila zirav û dirêj be lê ne qut û qalind be


aza çoğa bakmamak

li pirî û hindikiyê nenihêrtin, li kêmî û zêdehiyê nenihêrtin


azı çoğa saymak

Me hindikiyê te bi pirî qebûl kir, me bi sere xwe qebûl e, me bi temamî qebûl e


azıcık aşım kaygısız başım

bila dilê min rihet be, bila loqeq nanê ziwa be


azraile bir can borcu olmak

mirin li me kêm e (ji bo bêdeyn û dûbûnê)


azrailin elinden kurtulmak

ji gorê vegerîn (ji bo kesê ku ji mirinê xelas dibin)


azraille burun buruna gelmek

mirin û nemirin, Ezraîl hatin û bi paş de vegerîn


aç ayı oynamaz

don nekî çirayê çira ronî nade, çiraya bêdon naîse


aç doymam, tok acıkmam sanır

ê birçî têr naxwe, ê têr çav lê ye, qîma xwe pê neanîn


aç kurt gibi

bêser û çav xwarin, wekî gur êrîş kirin (xwarinê), wekî guran dirêjî (xwarinê) kirin


aç tavuk kendini arpa ambarında sanır

mirişka birçî di xewna xwe de gilgilan (an jî garisan) dibîne, mirişka birçî di xewna xwe de garisan dibîne, tûtika birçî di xewna xwe de gilgilan (an jî garisan) dibîne, mirişka birçî xwe di enbara garis de dibîne, tûtik di xew de gilgilê sor dibînin, weka tûtika birçî di xewna xwe de gilgilan dibîne, xwe di kewara garis û dexlê de dîtin


açık bono vermek

i awayekî bêsînor raye/selahiyet dan yekî


açık göz

çavvekirî, kêrhatî, çavbel, çarçav, wurya, çavhilkirî


açık kapı politikası

siyaseta ji bo ku bi serbestî malê xerîb bikeve hundirê welet


açlıktan bitkin düşmek

ji birçînan ketin (an jî mirin), ji birçînan ketin (an jî mirin), ji nêzan ketin (an jî mirin), ji nêzan ketin (an jî mirin)


açlıktan gözü kararmak

ji birçînan çavê (yekî) tarî bûn, ji birçînan hişê (yekî) çûn, ji birçînan çavên (yekî) tarî bûn


açlıktan imanı gevremek

ji birçînan îman ji serê (yekî) derketin, ji birçînan (yek) çûn helakê


açlıktan nefesi kokmak

hema li ser lepan bûn, hema lepelep bûn (ji bo rewşa xizanbûnê)


açlıktan ölmeyecek kadar

bi qandî ku ji birçînan nemire (ji bo pir hindik xwarina xurek û vexurik

qûtê nemirinê (tiştê ku ji hewcedariyê re hindik e)


açtı ağzını yumdu gözünü

agir ji devê (yekî) çûn, agir ji devê (yekî) barîn


ağaca dayanma kurur, adama dayanma ölür

tiştê ku dest dike dê û bav nake, bi kîrê xwe mîz bike, ne bi yê hevalan (argo)


ağaca çıkan keçinin dala bakan oğlağı olur

aşo tu bi çi digerî bi avê kuro tu li çi digerî li senetê dê û bavê


ağacı kurt, insanı dert yer

dar bi kurman, însan bi derdan dikeve, dar ji kotinê hişk dibe, mirov bi gotinê ji hev diçe, derd însan datîne


ağanın alnı terlemese ırgadın burnu kanamaz

ku xweyê mal zehmetê nebine rencber qet nabîne


ağaç ebe gümeci

giyayekî ji familyeya tolikê ye ku telê wî bilind e (Fr lavetêra)


ağaç yaş iken eğilir

dar bi terî ditewe, dar bi terî vetê, dar bi terî neyê tewandin bi hişkî dişikê


ağılda oğlak doğsa ovada ot biter

Xwedê daye nesîb jî pê re ye, nesîbê her tiştî bi Xwedê ye


ağız ağıza vermek

devê xwe kirin devê hev, dev kirin dev (ji bo awayê axaftina bi pistepist)


ağız birliği etmek

bi devekî axaftin, bi devekî xeber dan, bi tifaqî xeber dan


ağız burun birbirine karışmak

dev û pozê (yekî) ketin hev, dev û pozê (yekî) tije xwîn bûn

rengê (yekî) li hev ketin, rengê (yekî) li hev qelibîn, sikûmê (yekî) ketin hev, sikûmê (yekî) li hev qelibîn


ağız dalaşı yapmak

devjenk avêtin hev, bi devjeniyê çûn hev


ağız dil vermemek

zimanê (yekî) negerîn, devê (yekî) ketin hev, devê (yekî) negerîn


ağız yer, yüz utanır

rû li ber (yekî) çûn erdê, li ber (yekî) rû nedan


ağıza tat, boğaza feryat

çav dît, dev nedît (ji bo xwarina hindik ku mirov pê ditamije)


ağızda sakız gibi çiğnemek

bu nedir sakız gibi çiğneyip duruyorsun?


ağızdan burun yakın, kardeşten karın yakın

lêv ji diranan peştir in, dan a dev ji devan


ağlama ölü için, ağla diri için

megirîn li ser miriyan li halê xwe bigirîn


ağlamak para etmez

êdî girîn pere nake, tu bigirî negirî êdî venagere, berketin beredayî ye


ağlamayan çocuğa meme vermezler

heta ku sebî negirî dê pesîrê nade devan, heta ku sebî negirî dê pêsîr nadê, ku mirov li xwe negirî kes li mirov nagirî, ku mirov li xwe nepirse kes li mirov napirse


ağlar gözden, sahte sözden kendini sakın


ağzı açık kalmak

dev ji hev man, devê (yekî) bihostek ji hev man, devê (yekî) ji hev bûn


ağzı bozuk

devpîs, devlewitî, zimanbigû, devbigû, zimançepel, zimanfiltandî, çêrok, xeberok


ağzı burnu yerinde

dev û pozê (yekî) bi keys e, lihev, lihevhatî


ağzı dili bağlanmak

dev (an jî zar) û zimanê (yekî) hatin girêdan, ji devgerkê ketin, devgerk jê hatin stendin, dev û diranên (yekî) ketin hev


ağzı kulaklarına varmak

devê (yekî) çûn pişta guhê (yekî), devê (yekî) çûn paş kerikên (yekî), devê (yekî) gihîştin pelika guhê (yekî) (ji ken û kefan)


ağzı lâf yapmak

mû li zimanê (yekî) ne fetilîn, zimanekî lihû di devê (yekî) de bûn, devê (yekî) xweş bûn


ağzı teneke kaplı

dibê qey dev pê ve tune (bi henekî, ji bo kesên ku tiştên germ, tûj û tehl dikarin bi hêsanî bixwin, vexwin)


ağzı var, dili yok

dev heye ziman tune, seriyekî bêdeng (ji bo kesên bêdeng û di hedê xwe de)

bêzar û bêziman, dev heye ziman tune (ji bo kesên ku nikarin biaxivin û derdên xwe bibêjin)


ağzı çiriş çanağına dönmek

dev û qirika (yekî) ziwa bûn, dev û qirik lê ziwa bûn


ağzına bir zeytin verir, altına tulum tutar

Guhartoyeke ağzına bir zeytin verir altına tulum tutar.


ağzına bir şey koymamak

tiştek tehm nekirin (ji bo nexwarina xwarinê)


ağzına geleni söylemek

dev ji xwe berdan, çi hate ber dev gotin


ağzına gem vurmak

gem li devê (yekî) xistin, devê (yekî) ji xwe dan birandin


ağzına kilit takmak

qefl avêtin ser devê (yekî), devê (yekî) ji xwe dan birandin


ağzına sakız olmak

bûn benîştê devê (yekî), (yek) tiştek wekî benîşt cûtin


ağzına vur, lokmasını al

berê (yekî) bi ku de bikî nabêje na (ji bo kesên sernerm û dengnekir)


ağzında bakla ıslanmamak

tir di devê (yekî) de nesekinîn, tirdevkî bûn, zimanê (yekî) ne di hifza (yekî) de bûn


ağzında yaş kalmamak

o kadar sana söyledim ki, ağızda yaş kalmadı

ev bû çend car ji te re dibêjim êdî devê min ziwa bû


ağzından bal akmak

devo şekir tê de bûn, gotinên xweş ji devê (yekî) derketin


ağzından dirhemle çıkmak

bi zorê gotin ji devê (yekî) derxistin, gotinên (yekî) bi zêran bûn


ağzından girip burnundan çıkmak

bi lavahiyan bi dora (yekî) ketin (ji bo xapandinê)


ağzından hayır çıkmazsa bari şer söyleme

qenciya te nagihîje me bila xerabiya te jî negihîje me


ağzından lâf almak

gotin ji (yekî) girtin, gotin ji (yekî) kişandin, gotin ji dev derxistin


ağzından yel alsın

devê (yekî) biweşe, zimanê (yekî) biweşe


ağzından çıkanı kulağı duymamak

ca guhê xwe bidê te çi got, niha tu zanî te çi got?, hay ji devê xwe tune bûn


ağzından çıt çıkmamak

negotin televiz, ne hilimîn ne kilimîn , ne gotin him ne gotin gum


ağzını burnunu dağıtmak

dev û pozê (yekî) xistin hev, dev û diranên (yekî) xistin hev, di dev de danîn (yekî), dev û pozê (yekî) tije xwîn kirin


ağzını hayra aç!

devê xwe li xêrê veke, devê xwe ji xêrê re veke! (kendi)


ağzını sıkı tutmak

zimanê xwe di hifza xwe de girtin, zimanê xwe girtin


ağzının kaşığı olmak

(tiştek) li gorî (yekî) bûn, (tiştek) tam male (yekî) bûn


ağzının kokusunu çekmek

derdê (yekî) kişandin, mineta (yekî) kirin ser xwe, mineta (yekî) hilanîn, mineta (yekî) kişandin


ağzının payını vermek

heqê (yekî) danê, pûş xistin eyarê (yekî)


ağzının suyu akmak

av ji devê (yekî) kişîn, av bi devê (yekî) ketin


ağzının tadı bozulmak

heyatek ji (yekî) re neman, hizûr ji (yekî) re neman, hizûra (yekî) neman


ağzının tadını bilmek

bi tehma devê xwe zanîn (ji bo fehmkirina ji tiştên xweşik û baş)


ağzıyla kuş tutsa

li hewayê topan bigire jî li esman topan bigire jî

ağzıyla kuş tutsa yaranamıyor


ağzlara sakız olmak

bûn benîştên devan, ketin ser zar û zimanan


aşağı tükürsem sakalım yukarı tükürsem bıyığım

Guhartoyeke aşağı tükürsen sakal yukarı tükürsen bıyık.


aşkın gözü kördür

aşiqê çavê beqê bûn, ev eynî kesê ku aşiqê sila sergînê bûye, heft salan kiriye paşila xwe


baba adam

mirovê dilrehm (ji bo kesê navsere, kamil û birehm)


baba erik yer, oğlunun dişi kamışır

Guhartoyeke baba koruk yer, oğlunun dişi kamışır.


baba koruk yer, oğlunun dişi kamışır

meke li kesan wê bê serê pisan neyê serê pisan dê bê serê pisê pisan


baba oğluna bir bağ bağışlamış, oğul babaya bir salkım üzüm vermemiş


babadan babaya

ji bavê xwe heta kalikên xwe ve, ji zuretê, ji sulaleyê


babadan oğula

bunlar babadan oğula doktordurlar

ev ji bav û kalên xwe ve doktor in babalarımız; bav û kalên me, bav û kalikên me


babaları üstünde olmak

hêrsa (yekî) pê girtin, hêrsa (yekî) rabûn


babamın adı hıdır, elimden gelen budur

Guhartoyeke babamın adı hıdır elimden gelen budur.


bacak bacak üstüne atmak

pê avêtin ser pê, ling avêtin ser ling, çîmên xwe avêtin ser hev


bacak kadar boyu var türlü türlü huyu var

tu li telê (wî) binêre, tu li kurm û tebîetê (wî) binêre (ji bo kesê biçûk ku kurm û xûyên cure cure hilaniye)


bacası tütmez olmak

dû di kuleka (yekî) de neçûn, dû ji kuleka (yekî) nekişîn


badi badi yürümek

meşwerdekî çûn, wekî werdekan bi rê de çûn


bahanesi üstünde olmak

li bar bûn, li mehneyan bûn, li hincetan bûn, li ber mehniyan bûn, li hincêtan bûn


baharı başına vurmak

wekî conegayê kel lê bûn bihar, hilê (yekî) rabûn


bahtı bağlı olmak

bextê (yekî) girtî bûn, bext û talihê (yekî) hatin girtin

bextê (wê) girtî bûn (ji bo keçên xama ku hatiye zewacê lê kesê ku bê wê bixwazin nîn in)


baklayı ağzından çıkarmak

hew hemilandin (tiştekî ku nedabe gotinê, lê ji ber ku hew xwe ragire bibêje)

gotin ji devê (yekî) derketin, ji devê xwe gotin derxistin (ji bo derbirina gotineke ku ji ber fikarekirinê nedihate gotin)

bırak öyle konuşmayı çıkar ağzından baklayı

dev ji vê axaftina xwe berde; wê gotinê ji devê xwe derxe


bal alacak çiçeği bilmek

derba nişterê dîtin û çeq û lêxistin (ji bo kesê ku zane beıjewendiya wî li ku ye)


bal demekle ağız tatlanmaz

bi sozdanê tişt çênabe (kirinek ji hezar gotinî çêtir e)


bal dök de yala!

tu rûn birêjî rûn tê hilanîn! (ji bo cihekî têr paqij tê gotin)


bal mumu macunu

mecûna şimayê (ku di xiratiyê de tê bikaranîn)


balık baştan kokar

xeta xwar ji gayê pîr e, masî ji serê xwe genî dibe, av di serê kaniyê de şolî dibe, av di serê kaniyê de şêlo dibe, ava şêlî di cihikan de zelal nabe


balık kavağa çıkınca

roja nehşemê (bi henekî, ji bo tiştê ku çêbûna wî ne gengaz e tê gotin)


ballı börekli olmak

kerekî bi kurtan di nav wan re derbas nebûn, canêcanê bûn (ji bo kesên ku xweş li hev dikin)


baltası kütükten çıkmak

derketin firehiyê, ji tengasiyê derketin


bana da demesinler

bila ez kurê (qîza) çi bim, bila navê ne li ser min be, bila ez ne ji bavê xwe bim

bu yaptığını babana söylemesem, bana da adam demesinler

ez vê kira te ji bavê te re nebêjim bila navê mêraniyê ne li ser min be


bana dokunmayan yılan bin yıl yaşasın

tiştê ku zirara wî ji min re tune be eleqeya min çi jê ye, çi min jê ye


bana mısın dememek

iki paket sigara içtim bana mısın demedi

min du paket cigare kişandin, ji min re qet


bangır bangır bağırmak

bi dengê bilind qîr kirin, bi dengê bilind dan qîran


bardaktan boşanırcasına yağmak

wekî devê meşkê baran hatin xwarê, xulexula baranê bûn, te digot qey esman qul bûye û baran dibare


bardağı taşıran damla

dilopa eniyê (ji bo lebat û tevgera ku hêrsa mirov radike)


barut kokusu gelmek

li şer bar bûn (têderxistina qewimîna şer)


baskı altında tutmak

di bin bin tehdeyê de hiştin, di bin pêkutî û tehdehiyê de hiştin, di bin pest û guşarê de hiştin


bastığı yerde ot bitmez

cihê ku pêgeha (yekî) bikevê giya lê hêşîri nabe


battı balık yan gider

gava te da nava navê ha li saqê ha li navê


bayram değil, seyran değil, eniştem beni niye öptü

Guhartoyeke bayram değil seyran değil eniştem beni niye öptü.


bayram haftasını mangal tahtası anlamak

nizane mala dawetê kîjane radike kevçî (bi henekî)


bayram koçu gibi

xemlandina wan eynî wekî leystina zarokan e


bayramlık ağzını açmak

devê xwe li (yekî) vekirin (ji bo çêrkirin û xeberdana qebe) (argo)


bağa bak üzüm olsun, yemeye yüzün olsun

li rez binêrin wexta ku hûn tiri bixwin şerm mekin


bağımlı hale gelmek

bûn hînbûyê (tiştekî, bûn muptelayê (tiştekî)


bağrı yanık

kezebşewitî, kezebperitî, kezebsotî, dilsotî, dilşewitî, dilsotî, sotîdil, dilsojî


bağrına taş basmak

oğlum böyle bir şey yaparsa onu ölmüş farz ederim, bağrımada taş basarım

eger kurê min tiştekî wiha bike, ez dê ferz bikim ku miriye û ez dê kevirekî bikim berdilê xwe


baş ağrısı olmak

bûn emelê serê (yekî), bûn belaya serê (yekî)


baş aşağı olmak

sernivşîv bûn, serbeijêr bûn, sernigûn bûn


baş aşağı gitmek

ters çûn, dolaba (yekî) çep gerîn, şans û siûda (yekî) çep gerîn


baş aşağı olmak

serbeijêr bûn, derbejêr bûn, semişîvî bûn


baş başa vermek

civîn, kom bûn, li hev şêwirîn, Ppiştgirî dan hev, gûftûgo kirin


baş elde iken

hîna ku em nemirine, hê ku em li heyatê ne, hê ku em sax in


baş göz etmek

bu gece oğlumu baş göz ediyoruz


baş göz olmak

çocuk sonunda baş göz oldu


baş kırılır fes içinde, kol kırılır yen içinde

devê dîzikê vemekin, di malê de ding û aş tenê nagere (ji bo pevçûn, dilmayî û tiştên wisa ku di nav malbat, heval û hogiran de diqewime, pêwist e ku kes pê nehise, mebe dengî)


baş kıç vurmak

seroqûnko bûn, rabûn û rûniştin (gava pêlê deryayê li keştiyê dikeve, keştî li ser serî û qûnê radibe û bilind dibe) der


baş nereye giderse, ayak da oraya gider

mezin çi bikin biçûk jî li wê rêçê diçin, biçûk li rêça mezinên xwe diçin


baş ol da, istersen soğan başı ol

bila lawikê malê şane be, bila qet meaşê wî tune be


baş olan boş olmaz

helbet pê tîne loma bûye seriyek, helbet dikare loma daye milê xwe


baş yarılır börk içinde, kol kırılır kürk içinde

girar pîso ye, kevanî ji malê ye, aş û ding tenê di malê de tune (an jî nagere) (ji bo tiştên ku di hundirê malê de diqewime divê mirov nede der)


başı darda kalmak

ketin destengiyê, ketin tengiyê (ji hêla pereyan ve)


başı derde girmek

serê (yekî) ketin teq û reqan, serê (yekî) ketin gêjahiyan


başı hoş olmamak

jê zewq nestendin (an jî negirtin), tehm jê nestendin


başı için

bi serê (yekî) kirin, ji bo xatirê (yekî), dan xatirê (yekî)

Ali Bey'in başı için beni ele vermeyin

Hûn bi serê Alî Beg bikin min medin dest (an jî, hûn bidin xatirê Alî Beg, min medin dest)


başı kazan gibi olmak

serê (yekî) bûn wekî dolabê, serî lê bûn kundir, serî (yekî) bûn wek kundir


başı nâra yanmak

kuştiyo di ber xelkê de, di ber (yekî) de ketin belayê, ji rûyê (yekî) de ketin belayê, di agirê (yekî) de şewitîn


başı sıkıya gelmek

ketin tengasiyê, ketin tengiyê, lê qewimîn


başı taşa değmek

wekî miriyê ku serê (wî) li hedan (an jîtabûtê) ketin, hişê (yekî) hatin serê (wî)


başı yastık yüzü görmemek

serî dananîn ser balîfe, xew neketin çavê (yekî), serê (yekî) neçûn ser balîfe


başı yastığa düşmek

serî danîn, serî danîn û bilind nekirin (ji ber rehtbûn û bêmecaliyê xwe ranegirtin û ketin xewê)


başı zapt olunmamak

serî jê stendin (ji bo hespê ku serî ji siwarê xwe distîne)


başı üstünde yeri olmak

li ser ser û çavên xwe qebûl kirin (ji bo munasîp dîtina ramanek an jî lebatekê)


başın sağ olsun

bila serê (te) xweş be, bila serê (we) sax be


başına belâ olmak

bûn belaya serê (yekî), bûn emelê serê (yekî)


başına bir hal gelmek

lê qewimîn, lê bûn pêsîrtengî, tiştek hatin serê (yekî)

tiştek pê bûn (gava îhtimala mirinê hebe tê gotinê)


başına birşey gelmek

başına bir kaza geldi


başına dert etmek

serê xwe pê êşandin, ji xwe re kirin derd


başına devlet kuşu konmak

dewleta (yekî) rêstin, dewleta (yekî) lê xistin, şansê (yekî) lê xistin, siûda (yekî) lê xistin


başına iş açmak

ji xwe re kar (iş) derxistin, serê ku nediêşiya rabûn benik lê girê dan


başına iş çıkarmak

kar ji (yekî) re derketin, gêjayî ji (yekî) re derketin, gêjayî jê re derxistin


başına musallat olmak

mixeserî (yekî) bûn, museletî (yekî) bûn


başına vur, ağzından lokmasını al

Guhartoyeke başına vur ağzından lokmasını al.


başına çorap örmek

dek anîn serê (yekî), lê dek û dolap çêkirin, dek û dolab li serê (yekî) çêkirin, lê fend û fût çêkirin, fend û fût anîn serê (yekî), tor li serê (yekî) gerandin


başında değirmen çevirmek

li ber serê (yekî) kirin girînî, li ber serê (yekî) kirin giregir


başında kavak yeli esmek

haya (yekî) ji bayê felekê tune bûn, sergerm bûn (ji bo xortên ku tenê li xwe û zewqa xwe dinêre)


başından aşağı kaynar sular dökülmek

aveke kelandî bi ser û çokê (yekî) de hatin


başından kaynar su dökmek

cêrek ava sar bi nava serê (yekî) de kirin u bi çokên wan de hatin xwarê, weka beroşek ava kelandî bi canê (yekî) de hatin xwarê, ava sar bi çokên (yekî) de hatin xwarê


başını alıp gitmek

serê xwe hilanîn, serê xwe hilanîn û çûn, lê xistin û çûn, terkeserî bûn, terkeselatî bûn


başını ateşlere yakmak

serê (yekî) ketin teq û reqan, serê (yekî) ketin derd û belayan


başını bir yere bağlamak

(yek bi cihekî ve) girê dan (ji bo gava mirov yekî dike karekî)


başını boş bırakmak

(yek) bi tena serê (wî) hîştin, serê (yekî) berdan


başını derde sokmak

serê ku nediêşiya rabûn benik lê girê dan

serê (yekî) kirin derd û belayê, serê (yekî) xistin derd û belayan


başını dik tutmak

eniya (yekî) hildayî bûn, serê (yekî) bilind bûn


başını gözünü yarmak

herimandin, lewitandin (ji bo ne bi awayekî baş kirina karekî)

kardeşim sen bu işin başını gözünü yardın


başını nâra yakmak

(yek) xistin zirerarê, belaya xwe di (yekî) gerandin, peşka xwe li (yekî) xistin, peşka xwe tê gerandin


başını taştan taşa vurmak

serö xwe li vî dîwarî li wî dîwarî (an jî vî kevirî li wî kevirî) xistin


başının altından çıkmak

bu iş Saniye'nın ıstanbullu anasının başının altında çıktı

ev tişt ji binê diya Saniye ya Stenbolî derket


başının belası olmak

bûn bela serê (yekî), bûn cil û ketin milê (yekî)


başının dikine gitmek

tîk çûn (ji bo kesê ku tenê bi ya xwe dike û guh nade pend û şîretan)


başının etini yemek

serê (yekî) birin, serê (yekî) genî kirin, (yek) gêj kirin, hetka (yekî) birin


başının çaresine bakmak

li çareya serê xwe nihêrtin, ji xwe re çareyek dîtin


başka işi yok mu?

çi îşê (yekî) pê neketiye?, çi îşê (yekî) pê ye


baştan kara etmek

di rewşa xetereya noqbûna keştiyê de bi zanebûn berê keştiyê dan ser reşahiyê û tê de sekinandin


belayı satın almak

bela ji xwe re kirin, bela ji Xwedê xwestin, bela kirin


beleş atın dişine bakılmaz

tu dibêjî qey te pereyê (an jî perekê) xwe tê daye


ben ağa sen ağa inekleri kim sağa?

ez axa tu axa kî mirîşkan bibe baxan?, ez axa tu axa kî çêlekan bibe baxan?


ben bu işte yokum

ez bi xwe têkilî vî karî nabim, ez bi xwe tune me


ben hancı sen yolcu oldukça

çiya bilind e kengê be wê riya (te) pê bikeve


benekli köpek balığı

cureyek semasiyê belek (Scylliorhinus canicula)


beni sokmayan yılan bin yıl yaşasın

tiştê ku îşê me pê neketibe, min çi jê ye


benim oğlum bina okur, döner döner yine okur

Guhartoyeke benim oğlum bina okur döner döner yine okur.


benimle evlenir misin?

Bi min re nazewicî? Tu bi min re nazewicî?


benzinde kan kalmamak

di canê (yekî) de xwîn tune bûn, di rengê (yekî) de xwîn tune bûn, xwîn ji canê (yekî) kişîn


benzine kan gelmek

xwîn di canê (yekî) de gerîn, sor û gizrî bûn


besle kargayı oysun gözünü

xwedî bike canê xwe berde malê xwe, bûn sêwiyê Alî (yek) ji serê xwe re xweyî kirin, (yek) ji serê xwe re xweyî kirin


beterin beteri var

pêl ji pêlê mezintir heye, kevirê li kevir ketî

üzülmemek elde değil ama, beterin beteri var, buna da şükretmek lazım

ne ku ez bi ber nakevim, lê pêl ji pêlê mezintir heye, gere mirov jê re şikrîma xwe bîne


beti benzi atmak

qusikîn, reng û rûçik lê zer bûn, reng avêtin, sikûm lê neman


bey gibi yaşamak

wekî axayan bûn (ji bo kesê ku di hebûn û rihetiyê de dijî)


beyazın adı esmerin tadı

xwîna esmeran şîrîn e, spî ye lûlika gû ye, reş e mewija xweş e (ji bo pesindana esmeran tê gotin)


beyninde şimşekler çakmak

ji nişka ve bizdîn, tirkîn ji nava (yekî) çûn, mêjiyê (yekî) sekinîn

tiştek ketin mêjiyê (yekî), tiştek ketin aqilê (yekî), di aqilê (yekî) de tiştek çêbûn (gava ji nişka ve ramenek bê bîra mirov)


beyninden vurulmuşa dönmek

ava sar bi (yekî) de çûn, ava sar bi (yekî) de hate xwarê, dest û piyê (yekî) bi erdê ve zeliqîn


bezi herkesin arşınına göre vermezler

sêr çi be ew e, li gorî dilê yekî sêr (qaîde) nayê xerakirin


beş kuruş etmemek

nekirin bi pênc qurişan, bi polikekî nekirin, nekirin bi eyarê xwe


beş para almamak

pênc qiruş (an jî pere) nestendin (an jê negirtin)


beş paralık bir herif

yekî pênc pere ye, yekî pênc pereyê dera hanê ye


beş paralık olmak

senin yüzünden beş paralık olduk


beş vakit namaz

pênc wext nimêjên ferz: şeveq, nîvro, berêvar, êvar, şev anku fecir, zuhr, esr, mexrib, îşa


beşi birlik, beşi bir yerde

zêrê ku di gerewa pênc zêran de ye û jin bi xwe ve dikin


biber gibi yanmak

agir pê ketin, şewitîn (ji bo pir êşîna çav, ten û hwd)


bildiğini yedi mahalle bilmez

her diranekî (yekî) salekî hatin (ji bo kesê xasûk û pir zane)


bin bilsen de bir bilene danış

bi dinyayê bişêwire dîsa bi aqilê xwe bike, bê westayekî neçe çiyayekî


bin dereden su getirmek

di ber (yekî) dan, li ber (yekî) geriyan


bin işçi, bir başçı

yek hêja ye hezarî hezar ne hêja ye yekî


bin tarakta bezi olmak

pêçiya (yekî) di her qulî de bûn, tu kîjan kevirî bilind dikî di binî de ye


bindiği dalı kesmek

guliyê binê piyê xwe birin, axura xwe xera kirin


bini bir paraya

hezare (yekî) kirin pereyekî, hezarê (wî) bi pereyekî)

küfürün bini bir paraya


bir an önce

bir an önce gelsin, yoksa bizi göremez

bila gavek berî gavekê bê, heke na de me nebîne


bir araya gelmek

hatin cem (nik an jî ba) hev, li hev civîn, bi ser hev de hatin


bir araya getirmek

anîn cem (nik an jî ba) hev, li hev civandin, li hev kom kirin


bir ayağı çukurda olmak

piyê (yekî) li hafa gorê bûn, lingekî (yekî) di gorê de bûn


bir ağızdan çıkan bin dile yayılır

gotin ji nav diranekî derdikeve dikeve nava sî û sê sinceqan


bir aşağı bir yukarı

Ali sokakta bir aşağı bir yukarı geziniyordu


bir baba dokuz evladı besler, dokuz evlâd bir babayı beslemez

dê ber bi ewlad ewlad ber bi çiya ve, li hêviya hev hiştin û li aziya Xwedê man (ji ber pîr bûn a ewladan li aziyê mayîna dê û bave)


bir baltaya sap olmak

onca senedir sen hâlâ bir baltaya sap olamadın

ew qas sal e, hêja tu bi kerî tiştekî nehati


bir ben, bir de Allah bilir

nasıl geçindiğimizi bir ben bir Allah bilir

ez zanim Xwedê zane ku be me çawa debara xwe dikir


bir daha yüzüne bakmamak

êdî li hev nihêrtin, êdî hew be li rû û rûçikê hev nihêrtin, a (me) û (wê) qedîn (ji bo jê xeydanê)


bir dalda durmamak

qeys û qab ji (yekî) re tune bûn, bêqeys û qab bûn


bir dediği bir dediğini tutmamak

gotineke (yekî) li gotineke (yekî) nenihêrtin, gotinek li gotinekê nenihêrtin


bir dediği iki olmamak

gotina (yekî) nebûn du gotin (ji bo bicihhatina daxwazên yekî)


bir dediğini iki etmemek

gotina (yekî) hilnanîn û dananîn (tafilê bi gotina yekî kirin)


bir deli kuyuya taş atmış kırk akıllı çıkaramamış

xerakirin rihet e avakirin zor e, kela ku jin xera bike, avakirina wê zor e


bir deri bir kemik kalmak

bûn çerm û hestî, çermê (yekî) li ser hestî man, man çerm û hestî, (yek) di hev de bihurîn (ji bo pir jar û lewazbûnê)


bir dikili ağacı olmamak

deviyeke (yekî) tune bûn (ji bo bêmal û milkbûnê)


bir dirhem bal için bir çeki keçiboynuzu çiğnemek

pirça kerê dan ser pişta dehşikê, kar û zirara (yekî) tê de hev dernexistin


bir dudağı yerde bir dudağı gökte

ne li hev, nexweşik, kirêt, kesê ku nexşên (wî) ne li hev in


bir el bir eli yıkar, iki el yüzü yıkar

dest dest dişo vedigere rû dişo, kevirê hûr û gir bi hev disekinin (car heye ku mirovek bi tena serê xwe nikare karekî bike, pêwistiya wî bi alîkarekî çêdibe)


bir elin sesi çıkmaz

destê vala şêrê Alî be deng jê nayê, destê vala deng jê naçe, destê tenê deng jê nayê

dest dan hev, avêtin ber hev (ji bo bi zibare kirina karekî)


bir elinin verdiğini öbür elin duymasın

te bi vî destî da bila destê din pê nehise


bir elmanın yarısı o, yarısı bu

tu dibêjî qey te hêk (an jî sêv) di nav de kiriye du cihan, tu dibêjî qey eynî hêkek (an jî sêvek) bûne te ew di nav de kiriye du cihan (ji bo kesên ku dişibin hev tê gotin)


bir fincan kahvenin kırk yıl hatırı vardır

qencî hêkek (an jî sêvek) be jî nayê jibîrkirin


bir gömlek fazla eskitmiş olmak

kirasek ji (yekî) bêhtir qetandin (ji bo biemirbûn û tecrûbebûnê tê gotin)


bir göz gülmek

kenogirî bûn (ji bo rewşa ku ken û girî bi hev re ye)


bir günlük beylik beyliktir

rojek jî rojek e (ji bo demeke kina ku li xweşa mirov diçe)


bir ipte iki canbaz olmak

serê du beranan di dîzekê de nabin (an jî napijin), li textê kîşwerekê du padîşah nabin


bir işaretine bakmak

li ser bar bûn, li çavkirina (yekî) nihêrtin


bir kaşık suda boğmak

ku (yekî) berdin (an jî bihêlin) dikare (wî) bi diranan bixeniqîne


bir kızı bin kişi ister, bir kişi alır

qîz sêva sora li darê ye her kes gopalê xwe diavêjê êdî ka bû nisîbê kê ye, bûka ser hespê ye, kes nizanê qismeta kê ye


bir kulağından girip öbür kulağından çıkmak

guhek kirin serad yek kirin bêjing, li vî guhî dixe di guhê din de derdixe


bir köroğlu ayvaz

evde iki kişiyiz, bir Köroğlu bir Ayvaz


bir paralık etmek

beni el aleme bir paralık ettiniz


bir sıkımlık canı olmak

pir jar û lawaz bûn, wekî çêlika hechecikan, lepek can bûn, ruhê kulmekî tê de bûn


bir sözünü iki etmemek

gotina (yekî) nekirin du gotin, gotina (yekî) li erdê nehiştin, jê re nana nekirin, nanakirin jê re tune bûn


bir taşla iki kuş vurmak

bi kevirekî du teyr kuştin, bi tîrekê du nîşan hildan, lêlê kirin lolo jê re hatin


bir tuhaf olmak

ji xwe re êceb man, ji xwe re heyirî man


bir varmış bir yokmuş

hebû, tune bû (ji bo tiştekî ku hebe û mirov bala xwe bidê ku wayê tune ye)


bir yakadan baş çıkarmak

li ser yek kevçî û kodikê bûn (ji bo lihevkirina kesên malê)


bir yana dünya bir yana

(tiştek an jî kesek) li aliyekî dinya tev li aliyekî


bir yastığa baş koymak

serê wan bi hev re li ser balîfekê bûn, serê xwe bi hev re bi yek kirin (ji bo jin û mêr)


bir yaşına daha girmek

deh sal ji emrê (yekî) çûn (ji bo heyretmayîna ji tiştekî re)

hırsızın o olduğunu öğrenince, bir yaşıma daha girdim

piştî ku min bihîst diz ew e, deh sal ji emrê min çûn


bir yer kazan biri kepçe

(cihek) ser û binê hev kirin, (cihek) li hev xistin, qul bi qul lê gerîn

Amed kazan ben kepçe, üç gün onu aradım

min Amed ser û binê hev kir, ez sê roj an lê geriyam


bir yol tutturmak

herkes kendince bir yol tuturmuş gidiyor işte

her kes ji xwe re bi tiştekî girtiye û diçe


bir çekirdek yeri kalmamak

bi qasî misqalekî cih nemaye (ji bo tîşten ku tam di rnezîna hev de ne)


bir çift söz

sana bir çift sözüm olacak


bir şey sanmak

ben de seni bir şey sanmıştım


bir şey söylemek

tiştek gotin (ji bo destnîşankirina tiştekî)


bir şeye benzememek

bi kêrî tu tiştî nehatin, naşibe tu tiştî (ji bo tiştê ku di rewşeke bêxêr de ye)


bir şeyi çözmek

binê tiştekî derxistin, hela (tiştekî) kirin


bir şeyler, bir şeyler

kin lê xistin, kurt birîn (ji bo hîn bêhtir aşkerenekirinê tê gotin)


birbirini perişan etmek

hev perişan kirin, hev bêlezet kirin, malik li hev xera kirin


birbirinin ağzına girmek

devê (wan) di devê hev de bûn (ji bo kesên ku ji hev hez dikin, bêyî hev naqedînin)


birbirinin ağzına tükürmek

tû kirin devê hev û din, tif kirin devê hev (ji bo kesên ku li ser bûyerekê, mijarekê ramana wan mîna hev e)


birbirinin gözünü oymak

hev hêran, hev û din hêran (ji bo kesên ku qet li hev û din nakin)


birbirinin gözünü çıkarmak

çavê hev derxistin, hev pelaxtin, çavê hev û din derxistin (ji bo pevçûna ji dil û can)


bire bin katmak

pê ve danîn, kirin serê, biçûk bûn heycar mezin kirin (ji bo mubalexekirina tiştekî) (ilâç)


bire bir vermek

bu tarlamız bire on veriyor

ev zeviya me deh tov e (yanê tu welçekekê biavêjî jê tu deh tovî hiltînî)


biri eşikte biri beşikte

yek li hil e yek li mil e, yek di zik de pilewile (ji bo kesên ku pir zariyên wan hene, çi biçûk çi mezin)


biri yer biri bakar, kıyamet ondan kopar

hinek bixwin, hinek lê binêrin wê qiyamet li serê me rabe


birine kin gütmek

kîn pê re kişandin, pê re kîn kudirandin


birinin ağzına bakmak

li devê (yekî) nihêrtin (tevgerîna bi gotina yekî)


birinin üstüne türkü çağırmak

li ser (yekî) stran gotin, li ser (yekî) kilam strîn


birlikten güç doğar

yek yek e dudo komek e, dudo bûn yek ê din bû çêlek


bismillah

ji erebî بِسْمِ ٱللّٰهِ (bi-ismi Ellahi, “bi navê Xwedê”).

bi navê Xwedê,
kurtiya "bismillahirrehmanirrehîm" anku "bi navê Xwedayê dilnerm û dilovan"
(gotinek e ku misilmanên bawermend li destpêka karê xwe dibêjin)


bitmek tükenmek bilmemek

dawî lê nehatin, neqedîn, xelas nebûn, kêm nebûn

bitmez tükenmez veya bitip tükenmez

ser û bin jê re nebûn, ne serî ye ne binî ye


bıyık altında gülmek

di binê simbêlan de kenîn, di bin simbêlan re bişirin


bıyığı balta kesmez olmak

şûr simbêlê (yekî) nebirîn, çavê xwe ji şêr neniqandin


bıyığı ele almak

simbêl tije kirin (ji bo kesê ku êdî tam bûye xort)


biz attık kemik diye, el kaptı ilik diye

Guhartoyeke biz attık kemik diye alem kaptı ilik diye.


biz kırk kişiyiz, birbirimizi biliriz

Guhartoyeke biz kırk kişiyiz birbirimizi biliriz.