ne akar ne kokar

çi ji defe re dibe, çi jî ji zirneyê re, çi qencîya wî heye, çi xerabîya wî


ne alacak ne verecek

ji bo qutbûna têkilîya du kesan tê gotin


ne çiçek olduğunu biliriz

me hêka (yekî) deqandîye, me sihetîya (yekî) kirîye


ne deve yürüsün ne çan seslensin

em bê xirecir û teşqele bikin, (ji bo karekî)


ne dost belli ne düşman

ziman û zik ne wekî hev in, dost û neyar ji hev ne kifş e


ne idik ne olduk

ji bo vegotina rewşa ne baş ya di pey guherînekê re, tê gotin


ne izi var ne tozu

bûye wekî hîva bin ewr, esman qelişîye pê de çûye


ne kızı verir ne dünürü gücendirir

ne ji hefsarê sor dibe ne jî ji hop hopê dikeve, ne xwe ji dêrê dike ne jî ji mizgeftê


ne kokar ne bulaşır

ne kara (wî) digihîje meriv ne zerara (wî)


ne kumaş olduğunu biliriz

em pê dizanîn bê çi tişt e, em dizanin ku çi teba ye, em pê dizanin ku çi mal e


ne lehte ne aleyhte

ne elenî ne selenî, ne ji başîya (wî) re, ne jî ji xerabîya (wî) re


ne mal olduğu anlaşılmak

hat zanîn bê çi tişt e, hat zanîn ku çend pîne bi qûna (wî) ve ne, hat zanîn ku çi teba ye, ji zû de delava (wî) hatin qamkirin, hat zanîn ku çi mal e


ne ölü görmüş ağlamış ne düğün görmüş oynamış


ne ölüye ağlar ne diriye güler

çi dikene em bikenin çi digirî em bigirîn, ne dikene mirov pê re bikene ne digirî mirov bigirî


ne senden bazlama ne benden gözleme

ne tu tiştek'ji min bipê ne jî ez, bila têkilîya me li gor berjewendîya me be


ne sihirdir ne keramet

ji bo hunera cambazekî bidin fêmkirin, berî xwepêşdanê, tê gotin


ne şam'ın şekeri ne arab'ın yüzü

ne di tirban de razê ne jî xewnê xweş bibîne, ne dixwim savarê ne diçim hewarê, ne şekirê Şamê ne jî rûyê Ereb


ne Şam'ın şekeri ne Arab'ın zekeri

Guhartoyeke ne şam'ın şekeri ne arab'ın yüzü.


ne şeytanı gör ne kullu vahi oku

Guhartoyeke ne şeytanı gör ne kulluvahı oku.


ne şiş yansın ne kebap

ji bo xwexelaskirina ji zirarekî bila (yekî, tiştekî) din zirarê nebîne, bila rîyek ku her du alî jî jê zirar nebînin, were dîtin, ne bist ne kebab, ne şîş ne kebab


ne tadı var ne tuzu

tehmesarkî ye, tu tehma (wî) tune ye, (ji bo rewşên ku kêfa kesî jê re nayê tê gotin)


ne yer ne yedirir

ne dixwe ne jî dide hevalan genî dike diavêje newalan, xalitê xesî ne dixwe ne dide kesî, xwedîyê xîyarê çilmisî ne dixwe ne dide kesî, xursî xwedîyê xîyarê çilmisî ne dixwe ne dide kesî kerê wî pê difetisî


ne zekât verecek mal ne zekât verecek hal

hema nanoziko ye, (ji bo kesên ku bi qiriktahlî debara xwe dikin)


nefsine mağlup olmak

ji bo nefsê ketin hepsê, bi xebera nefsa xwe kirin, bi nefsa xwe nikaribûn


nerde akşam orda sabah

li ku derê dar e ew der war e, li ku derê xwar ew der war, derzîya (yekî) di ber serê (wî) de ye, ne cih e, ne war e, li ku bim, li wir im


nikâhım helâl canım azat

berê jinên ku dixwestin dev ji mêrên xwe berdin, bi bergîdana şûnekirinê ev digotin


nohut oda bakla sofa

xanîyekî biçûk û tengalokî, derîyek û du çavik


o abacı bu kebeci sen neci?

çi îşê te bi vî kari pê ketîye? çi yê te jê ye?


o duvar senin bu duvar benim

bi vir de û wir de şewişîn , xwe li pê negirtin, bi diwaran girtin (ji bo rewşa kesê pir serxweş)


o hacı bu hacı kim olacak boyacı

ez çîya tu çîya kulîlk ma bê gîya, ez axa tu axa kî pez bibe nav baxa(n), ez mîr û tu mîr kî soqil hemîr, ez axa tu axa, wê kî here ber dewara


o kapı senin bu kapı benim dolaşmak

kuçe bi kuçe gerîn, cihek nehiştin negerîn


on parmağını kandil edip yakmak

xwe jê re kirin erd, xwe kirin cil û xistin bin (yekî)


orasını ne sen sor ne ben söyleyeyim

min nede xeberdanê, (tiştên ku ez ê bejim qet ne xweş in)


ortalığa çeki düzen vermek

derdor bi keys kirin, bi rêk û pêk kirin, der û dor dan hev


ortalığı telaşa vermek

xistin qilqalê, wişewiş çêkirin, dan teşqeleyê, qurf çêkirin, panîk çêkirin, (ji bo navrast û derdorê)


oturduğu dalı kesmek

axurê xwe xera kirin, li kodika xwe xistin, bi nanê xwe lîstin, bi afirê xwe de rîtin, li ser xwe lîstin


öfke tepeme çıkmak

bi ser tapanê ketin, agir ji dev barîn, dûman ji serê (yekî) hilkişîn


öğretirler sana hacı mahallesinde salyangoz satmayı

tu yê li xwe bibînî, (ji bo kesê ku derveyî edetên jîyana civakî tevdigere û cezaya xwe dibîne, tê gotin)


öğünme çeltik el esti gördük

me dît çend pîne bi qûna te ve ne, me tu jî dîtî, (ji bo kesê ku beredayî pesnê xwe didin û tiştek ji destê wan nayê, tê gotin)


öküz altında buzağı aramak

rîya ku pê de çûn ne rast bûn, (tiştên ku pêkhatina wan ne mimkun e, ji xwe re kirin manî û hincet)


öküz öldü ortalık ayrıldı

bizin mir gir birîya, ga mirî hevaltî firî, çêlek mir dew birîya, bizin mir şîr qetiya


ölmek var dönmek yok

mirin heye rev tune ye, mirin heye veger tune ye


ölmüş eşek arıyor ki nalını düzsün

li kerê mirî digere ku nala wî jê bike, li kerê mirî digere, ku mexberekî vala bibîne tê xwe tê de dirêj dike


ölür müsün öldürür müsün?

mîrat be, ji xweyî xwe re mîrat be, (li hember nelihevîyê tê gotin)


önü sıra gitmek

li pêşîyê çûn


öp eşiği çık dışarı

ji bo kesên ku her tiştê xwe winda dikin, tê gotin


öpüp başına koymak

(tiştekî) bi hûrmet û şêkirîn qebûl kirin

de îcar yek dan ser serê xwe, de îcar yek bi bîr anîn


öpüp de başına koy

te xerab dîtin de îcar qencan bişikirîne


ötesini beri etmek

karekî birin serî, ji şîr vekirin, encamek ji tiştekî derxistin


öve öve göklere çıkarmak

(yek) gihandin tebeqa heftan, (yek, tiştek) bilind kirin gihandin erşa xwedê, navê (yekî) mezin û bilind kirin, (bi pesindanê)


pabuç kadar dili var

zimanê (yekî) hebûn helebîyek, zimanê (yekî) dirêj bûn


paldır demeden çalıya çıkmak

berî baranê xwe şil kirin, bêkelek û gemî li avê siwar bûn, nagihe delavê derpî diavê


pamuk gibi atmak

mala yekî xera kirin, mala (yekî) li kerê kirin


pamuk ipliğiyle bağlı olmak

bi tayekî xav bi hev ve girêdayî bûn, li ser mûyek bend mayîn, (tiştek) bi pifê ve bi hev ve bûn


parmağı olmak

tê de tiliya (yekî) hebûn, tiliya (yekî) tê de hebûn, darikê (yekî) tê de hebûn, pêçiya (yekî) tê de hebûn, zixtika (yekî) tê de hebûn


parmağını bile oynatmamak

paxav bi (yekî) nekirin,poz bi (yekî) nekirin, talaşa wî nîn bûn, qet xema qûna (wî) jî nebûn, guh pê nekirin, têkilî pê nekirin


pars gibi bacaklarından ayırmak

ji bo çavtirsandina (yekî) tê gotin, (wekî: ez ê eynî te bikujim ha!)


patırtıya pabuç bırakmamak

jê re milhildayî bûn, ji gef û guran re mil dananîn, gur ji baranê bitirsîya wê ji xwe re kavilek çêkira, paxav bi gefxwarinan nekirin, ji xirecirê minet hilneanin


patlıcan çenginde şehit düştü

çû xêra dê û bavê xwe, li ber tirên keran çû, çû ji kîsê bavê xwe


pazar dağıldıktan sonra sergi açmak

piştî çûna aşê ketin pey çeqçeqokê, tiştê çûn dan dû


pir yoluna gitmek

çûn xêra dê û bavê, li ber tirên keran çûn


pireyi gözünden çakalı dizinden vurmak

li kurîya derzîyê xistin, kêr li werselê xistin, tam li navê xistin, li nîşanê xistin, hingivandin


pirince giderken evdeki bulgurdan olmak

çûn heyfa bavê qûna dê li ser kirin, hatin ji, simbêl jî li ser kirin, li heyfa bave gerîya, kitana (çika) dê li ser kir, beran çû zozanan, got, ez ê xwe qelew bikim, rabû her du satorên xwe jî li ser danîn, li heyfa bavê xwe digerîya, xwîna xwe jî li serê da


pirinci su kaldırmamak

sîr di qûnê de neçûn, kes nikare bibêje sîya te xwar e, sîrqûn, tîzek, ji sîya xwe sil dibe, xeydokî bûn


rengten renge girmek

rengê (yekî) sor û zer bûn, rengê (yekî) qusikîn, rûyê (yekî) qelibîn, reng û rung lê neman, ji (wî) rengi derketin ketin rengeki din


saat gibi çalışmak

wekî aşê avê ye, eynî çirik bûn, bêhn nedan xwe, (xebitîna bênavbir)


sabahtan sonra akşamlar hayrolsun

li hember fikr û rewşeke tewş nelihevîyê tîne zimên, (wekî: tir û dasê çi tevî hev in? das li ku werîs li ku?)


saç sakal birbirine karışmak

por û rîyê (yekî) hatin, por û rîyê (yekî) kişîn


saçı sakala karışmak

Guhartoyeke saç sakal birbirine karışmak.


saçından başından utanmak

qey porê xwe li ber tavê spî kirîye, ji rî û porê xwe yî spî şerm nekirin


saçlarını değirmende ağartmak

Guhartoyeke saçlarını değirmende ağartmamak.


safa geldine gitmek

çûn xêrhatinîya (yekî), xêrhatinî lê kirin


sağ gözünü sol gözünden kıskanmak

wekî çavê xwe lê miqate bûn, xwîn li ser kelîn, dilê (yekî) pir bi (yekî) ve bûn, (yek) naxwaze neynoka (yekî) li kevir bikeve


sağ tarafından kalkmak

karê (yekî) li rê bûn, karê yekî rast gerîn


sağına soluna bakmamak

li ber pozê xwe nenihêrtin, li der û dora xwe nenihêrtin


sağır sultan bile duydu

dinya alem pê hisiyaye, di hemekeranê de derketîye, ma tu di guhê gê de yî


sağlığa yüz tutmak

ji nexweşînê xelas bûn û ber bi başbûnê ve çûn


sakal başı dağıtmak

(yek) çavtirsandî kirin, gef li (yekî) xwarin


sakal falına bakmak

bi fikirîn û mitalekirinê re destê xwe di ser rîyê xwe re gerandin


sakala soğan doğramak

tajang li (yekî) kirin, heqaret li (yekî) kirin


sakaldan kesip bıyığa ulamak

Guhartoyeke sakaldan kesip bıyığa eklemek.


sakalı ele vermek

ketin bin emrê (yekî), ketin terîqa (yekî), hefsarê xwe dan dest


sakız gibi yapışmak

wekî mozeqirtikê pê ve zeliqîn, wekî benîştê qanikê pê ve zeliqîn


salma deve gibi gezinmek

meşîna bi hêdîka û bi acizkirina kesên derûdora xwe


saman elinse samanlık senin

ka ne ya te ye ma kadîn jî ne ya te ye, (ji bo kesê ku çilek in û bi çilekîya xwe pir dixwin an jî zirarê didin xwe û derûdora xwe, bi henekî tê gotin)


samana kazık çakmak

pûş kutan, kesmûk dêrandin, di serê keçel de sîr çandin, av kolan, dara nokê av dan


sana göre şapla şeker bir

ji te re her der teşt e, ji te re şeb û şekir yek e


sap derken saman demek

gotina ku ji devan dertên guhên (wî) nebihîstin, bêtam û xwê bûn


sarı yağ ile yağlayıp kuyruk yağı ile dağlamak


sarığı pek kaba gaba ama altı kabak değilse

Guhartoyeke sarığı pek kaba ama altı kabak değilse.


sarımsak yemedim ki ağzım koksun?

Guhartoyeke sarımsak yemedim ki ağzım koksun.


sebilhane bardağı gibi dizilmişler

wekî karwanên devan, wekî rêza tizbîyê, (rêza ku ji mirovan hatîye pê)


seksen tarakta bezi olmak

Guhartoyeke seksen kapının ipini çekmek.


sel önünden kütük kapar

mû ji maran dike, di karekî pir zehmet de bi ser ketin


selamün aleyküm kör kadı

ji bo zêdebûn û nelicihbûna rastgoyîyê tê gotin


sen ağa ben ağa inekleri kim sağa

Binêre sen ağa ben ağa koyunları kim sağa?.


sen bilirsin bir iki ben bilirim on iki

zanîna min ji ya te zêdetir e, (ji bo ravekirin û vegotina nezanîya kesê li hember xwe, tê gotin)


sen de mi brütüs

wexta dostekî nêzîkî mirov bêbextî li mirov bike, tê gotin, hevaltîya rovî û qulingê ye


sen giderken ben geliyordum

tu ji gerê tê ez ji gerafetê têm, ê te gerandîye min çêrandiye


sen söyle sen dinle

tu bi xwe bibêje û bi xwe jî guhdarî bike, (ji bo kesê ku gotin bi serê wî de naçe)


senden gelecek hayır allah'tan gelsin

xêra ku ji te bê bila ji şeytên bê, bila xêra ku tu yê bikî tune be, (ji bo kesê ku texsîrîya alîkarîyê dikin)


senin aradığın kantar bursa'da kestane tartar

ew rê û rêbaza ku tu pê dizanî li vir derbas nabe


senin kanın benimkinden kırmızı mı?

ma bavê te ji bavê min çêtir e??, ma tu birê bûkê yî?, ma tu serê biskê yî?, ma ez ji eyşika ereb im, ma xwîna te ji ya min sortir e?


senin ne kumaş olduğunu bilirler

bi te dizanin bê tu çi tişt î, bi te dizanin ku çi teba yî, bi te dizanin ku çi mal


ser verip sır vermemek

gotin pê re çûn tirbê, ser dan sir nedan


serçede ötme yok nara çok

tu xêr jê nayê hema vartan vartana (wî) ye


serçeden başka kuş zeyrek'ten başka yokuş bilmez


set sepet demek

xwe li hev şaş kirin û gotinên tewş û nelihev kirin


sıcak aşa soğuk su katmak

xerakirina karekî ku temam bûye û çûye serî

tiştê ne di ser de wekî girara av di ber de


sıçan deliğe sığmamış kuyruğuna bir de kabak bağlamış

Guhartoyeke sıçan deliğe sığmamış bir de kuyruğuna kabak bağlamış.


sıçan deliği bin altın

qul û qewer jî bi dest neketin, (di rewşeke xetemak de bûn û cih û starek tune be ji bo xweveşartinê)


sıçan olmadan çuval delmek

hê nebûye dîk azan dide, hê nebûye conega li dewsa gê rêx dike

qam qama mêşê (kermêşê), deng dengê (fêl fêlê) gamêşê, qûna (wî) qûna tûtikan (mirîşkan) e, hekên betan (qazan) dike


sıçtı cafer bez getir

pê de rîye de îcar bişon, rîye navê, de îcar bişon


sıra dayağına çekmek

doredor lê xistin, bi dorê lê dan, bi dorê kutan


sırra kadem basmak

bûn cûmîcelat, birq û birûsk lê xistin, bûn heyva bin ewr


sırtı yere gelmek

pişta (yekî) hatin danîn, bi bin ketin, feqîrî pê karin


sırtında yumurta küfesi yok ya

Guhartoyeke sırtında yumurta küfesi yok ya!.


sidik yarışına çıkmak

qayîş bi hev kişandin, ketin hemberîya hev


sinirleri gergin olmak

(yek) li hev ketin, kela (yekî) germ bûn, lihevketî bûn, lihevqelibî bûn


siteisevir her saati bir devir

di heftikê nîsanê de bi rê û dirban de meçin


soğan dikmedim acısını çekmedim

ez li mezelan ranezame û xewnên reş nabînim, ez li erdê kaş ranazêm û xewnên şaş nabînim, ne li gelîyê kûr radizêm ne jî dibînim xewnên xerab, li mezelan ranezame ku xewnên reş bibînim, devê pîvazê nexwe bêhn jê nayê


soğan yemedim ki ağzım koksun

Guhartoyeke soğan dikmedim acısını çekmedim.


soğuk hava esmek

bi liv û tevgerên xwe kesên li derûdora xwe aciz kirin


sorgu suale çekmek

dan ber pirsan, hildan ber pirsan, dan ber pirsyarîyan


söz sözü açmak

gotin hatin ser gotinê, gotinê gotin anîn


sözü ağıza tıkamak

gotin di devê (yekî) re girtin, gotin ji berê hilanîn, gotin di dev de hîştin


su akar deli bakar

divê her kar di cih û wextê xwe de bê kirin, (wekî; pîra dawîya şixrê, piştî baranê cilkirina gê, piştî nûrê kezî kurê)


su üzerine yazı yazmak

gotinên bêqîmet kirin, wekî berfa li ber baranê ye, (ji bo gotin û şîretên bêbandor)


sultanahmet'te dilenir ayasofya'da zekat verir

pars dike ji derîyan dide xêra mirîyan, berhev kir ji derîyan da xêra serîyan, parsek e bişûr û qertek e, anîn ji deriyan dan xêra miriyan, tîne ji deriyan dide xêra miriyan


surata bak saati ayar et

mirov li rûyê (yekî) dinihêre heqê êş winda dike, mirov li wechê wî dinêre bi deh qirûşan deyndar dibe


suratı sirke satmak

mehd û mirûzê (yekî) tirş bûn, mirûzdaketî, mûrşikestî


suratına bakanın kırk yıl işi rast gitmez

mirov li rûyê (wî) dinihêre heqê êş (aş) winda dike, mirov li wehcê wî dinere bi deh qirûşan deyndar dibe, gû ji sikûmê (yekî) barîn


suratından düşen bin parça

mirov li rûyê (wî) dinihêre heqê êş (aş) winda dike, mehd û mirûzê (yekî) ketin hev


suratının ortasına budur demek

şîlmaq di ser çav de lêxistin, di ser û çav de danîn (yekî)


suya çizgi çizmek

li esmên nîsk ajotin, av kolan, dara nokê av dan

karê ku bandora wî tune ye, bêfeyde ye, kirin


suya götürür susuz getirir

mirovan tî dibe ser avê tî tine, şeytan tî birin ser kanîyê dîn vegerandin


suya pala çalmak

li esmên nîsk ajotin, av kolan, dara nokê av dan, kesmûk dêrandin, di serê keçel de sîr çandin, li ber çem bîr kolan


sümüğünü çekip durmak

zikê (yekî) vala bûn, wekî gayê xemo bûn, bêkêr bûn


süt anamın yoğurt oğlu

kurê şîrhelal, kurê paqij ê dîya min a pak, bi heft avan hatîye şûştin


şakadak yere serilmek

gotin tep û ketin erdê, (ji bo xeriqînê)


şaşıydı arı da soktu kör oldu

berê gul bû baranê lêxist şil bû, berê gul bû baran jî lê da şilomilo bû, rez berê ne tu rez bû tew terezê lê xist, garis gol bû baran lê hat şil û mil bû, rez baş bû teyrok jî lê hat


şehitliği göze almak

mirin dan ber çavê xwe, serê xwe dan ber oxirê


şeşi beş görmek

tu dibêjî qey bînahîyên te kêm bûne, (wexta kesek tiştekî şaş bibîne, bi tinazî tê gotin)


şeytanla çelik çomak oynamak

bi şeytên re kap avêtin, bi şeytên re dareqîtik lîstin


şeytanları başına toplamak

dûman ji serê (yekî) hilkişîyan, bi ser tapanê ketin, bûn xwê ketin agir, (pir hêrs bûn)


şeytanları başına üşüşmek

bûn xwê ketin agir, bi ser tapanê ketin, pir hêrs bûn


tabakhaneye bok mu götürüyorsun?

ma decal li pey te ye? ma keran pê li gunê te kirine? tu dibê qey cot û cobar li benda (wî) ne, ma hêkên te li malê sar dibin? ma şorbeya te li malê sar dibe?


takke düştü kel göründü

berf rabû, gûyê se (kûçik) derket, poxê (yekî) derketin, eyb û kêmasîya (yekî) aşkere bûn, kumê keçel rabû rîşkên (sîrkên) wî derket


talih yüzüne gülmek

şansê (yekî) lê hatin, a wî lê hatin, morîka siûdê pê re bûn, siûda (yekî) lê xistin


talihi yar olmak

lingê (wî) li kûpê zêran ketin, felek yar bûn, şansê (yekî) lê hatin, bayê wî rabûn, siûda (yekî) lê xistin, morîka siûdê pê re bûn


talihi yar olmamak

birûskê li dara (yekî) xistin, stêrka (wî) mê bûn, teyrokê tim li werzê (yekî) xistin, xwedê qirdê (yekî) xerab kirin, carek kodê (yekî) şikîn


talihim olsaydı anamdan kız doğardım

bila felek yar bûya dinya alem tev de neyar bûya, serê min bixêr bûya ji dîya xwe nedibûm, bila bextê min hebûya bila çavek min tune bûya, (mêrên ku şansê wan lê nayê, qirdê wan xerab e, dibêjin)


taş atıp da kolu mu yoruldu?

Guhartoyeke taş attın da kolun mu yoruldu?.


taş dikeceğine tüy dikti

(karek) ji dezgehî xistin, (karek) edim kirin

li şûna ku karê (wî) baş bibe, yekcar xera bû


taştan yağ çıkar ondan çıkmaz

bi tilîya kul de namîze, gûyê xwe hişk dike, gû ji mirîyan deyn dike


tavşan boku gibi

Guhartoyeke tavşan boku gibi ne kokar ne bulaşır.


tecrübe tahtasına dönmek

li ser hev (tiştek) hatin hêçandin (ceribandin)


tehlike çanları çalmaya başlamak

(tiştê) xeternak nêz bûn, wext e ku (tiştê) bi xeter pêk bê


tek kürekle mehtaba çıkmak

bi amadekarîya kêm û nîvco dest bi karekî kirin


tencere dibin kara seninki benden kara

şeko navê xwe li hevalê xwe ko, keçelo navê min li te kumê min li serê te, navê min li te qotik li serê te, mirîşkê hêk kir navê xwe li xelkê kir, dîzik dibêje bin min zêrîn e hesk dibêje ez ji ku têm?


tencere yuvarlanmış kapağını bulmuş

lê gerîyaye tê gerîyaye, hawayê ku saq e gorê liyaq e, mar û mişk bûne xwîşk


tenekesini eline vermek

toraqa (yekî) danîn ser nanê (wî), (ji kar dûr xistin)


tepesi aşağı gitmek

keleka (yekî) derbejêr bûn, (carek) heçîyê (yekî) qelişîn, kodê (yekî) şikîn, feleka (yekî) çep gerîn


tepesine kaynar su dökülmek

Guhartoyeke tepesinden kaynar su dökmek.


tepesinin tası atmak

dûman ji nav serê (yekî) çûn, qalpaxa serê (yekî) avêtin


teşebbüsü ele almak

serokatî li (tiştekî, karekî) kirin, kargerî bi dest xistin


tıngır elek tıngır tas

ji xelkê re xerat e ji xwe re malmîrat e, ji xelkê re hêkan dike ji xwe re zelqan dike, ji xelkê re kêr û kewar ji xwe re zikbetal, ji xelkê re hût e ji xwe re kût e, ji xelkê re masîgiro ji xwe re kosîgiro, ji xelkê re kewgir e ji xwe re mişkgir e, ji xelkê re xerat e ji xwe re malmîrat e


tıpış tıpış gitmek

çûn, ne bi xêra xwe, tu yê herî û herî jî, wekî birayê biçûk çûn, (bêdilê xwe çûna (cihekî))


tilkiyi kovalarken kurdu uyandırdı

bi karekî sivik re dilebikî lê leqayî yê zehmettir hat


timsah gözyaşı dökmek

hem zirar danê hem jî ji qazî ve hêsir barandin


topal eşekle kervana katılmak

li ba gayê mezin rêx kirin, ber dasa xwe fireh kirin, çûn li ba gayê mezin rêx kirin


toprak atsan yere düşmez

şênî hev dixwe, dê weledê xwe diavêje, tu derzîyê biavêjî nakeve erdê, tu axê bireşînî nakeve erdê


tozdan dumandan ferman okunmamak

li hev qelibîn, geremolî bûn, xirecir li kar ketin


tundan tuna atmak

ji xwe bi dûr xistin, berê (yekî) dan cihên dûr, sirgûn kirin


tuz biber ekmek

bûn derdê ser derdan, xeber tirş kirin, heycar xweş kirin, ser tilîya kul mîz kirin, agir berdan barûdê, (tiştek) heycar zêde kirin


uc uca gelmek

bi zorê gihîştin (tiştekî), bi zorê, bi kotek


ucu ucuna getirmek

hema hema, bi qasî ku têrê bike, bi zorê anîn serî


ucunda şu ya bu olmak

(tiştek) di dawîyê de bûn, (ma dawîya wê ne mirin e?)

(tiştek) bi destê (yekî) qedîn, (ev kar pê diqede)


uçta yatıp ortada bulunmak

tevî ku zêde keda (yekî) di karekî de tune ye û jê tu berjewendî napê jî, ji ber bûyer û qewamên rasthatinî qezenckirin


uma uma döndük muma

em li ser wî guhî razan, guh ker bû, (encama xerab ji hêvikirina zêde dertê)


un çuvalı gibi vurdukça tozmak

bi mal û hebûn e, tûrikê (wî) tijî ye, (her tişt li balê peyde dibe)


ununu elemiş eleğini aşmış

girêka xwe li paş heçikê xistîye, eba lê quripandîye, xeta xwe rast kir karê xwe xelas kir, bizmarê xwe xistîye avê, ardê xwe pehtîye kapeka xwe rêtîye, arê xwe bêjing kiriye kapeka xwe rêtiye


uykusu beyne sıçramak

ji xewan hêrs bûn, ji xewherimîyê hêrs bûn


uyuyan yılanın kuyruğuna basmak

pê li mala cinan kirin, lana mozeqirtikan der kirin


üst başa geçmek

li ser doşeka mezinan rûniştin, li raserê rûniştin


üste başa yapmak

(yek) dan ber çêr û dijûnan, çêr û xeberên giran li (yekî) kirin


üstüne bir bardak su içmek

êdî ji tiştekî hêvî nekirin, tasek ava sar bi ser tiştekî de vexwarin, (bi tinazî)


üstüne tüy dikmek

(karek, tiştek) heycar xerabtir kirin, bûn derdê ser derdan, bûn kula dû mirinê


var mı bana yan bakan

mêr hene! de werin meydanê ha! ew kî ye nav di xwe dide! (gotineke ebabozî ye, di wateya qaqibokirinê de ye)


vardık kebap kokusuna gördük ki eşek dağlıyorlar

em çûn dermanê mîzê gû li me esirî, em li dû bêhna kebabê çûn rastî daxdaxana kerê hatin


vermeyince mabut ne yapsın mahmut

carek kodê wî rijîyaye, keleka (yekî) derbejêr bûn, (carek) heçîyê (yekî) qelişîn


vız gelir tırıs gider

wek bayê li kevir xistî, ji (yekî) re qet bûn, bayek di guhan re çûn, ji (yekî) re hîç bûn


volkan gibi patlamak

bûn xwê ketin agir, agir ji devan barîn, hêrsa (yekî) rabûn


vur patlasın çal oynasın

ji adetê derxistin, ji usûlê derxistin, (ji bo kêf û zewqê)


vurdum duymazlıktan gelmek

paxav pê nekirin, guh nedan, girîngî pê nedan


vursan ölecek vurmasan payını elinden alacak

cihê derban tê tune û bûye qirnî bi me ve zeliqîye, ne ji kuştinê re dibe, ne ji hiştinê re, (ji bo kesên, digel lawazî û bêhêzîya xwe, zirarê didin mirov tê gotin)


vurulan av ürkütülen kurbağaya değmemek

bi qirûşekî ker xesandin bi du qirûşan destê xwe şûştin, bizin firotin bi heftan bezê wê kirîn bi heştan, kar û zirar hev dernexistin, xerabîya (yekî) ji qencîya (yekî) bêhtir bûn, zirara (yekî) ji kara (yekî) bêhtir bûn, kara patatêzê


ya dayak yememiş ya sayı bilmiyor

wer xuya ye, hay û bayê (wî) ji felekê tune ye


ya deve ya deveci

hoste necar razê wekî her car xwedê yek e dergeh hezar


ya sopa yememiş ya sayı bilmiyor

Guhartoyeke ya dayak yememiş ya sayı bilmiyor.


yabancı ot ayıklamak

ade kirin paqijkirina çandiniyê ji giyayên bêkêr


yağ mı yoğurttan çıkar yoğurt mu yağdan göreceğiz


yağ yiyip külünü azık etmek

gûyê xwe hişk kirin, gû ji mirîyan deyn dike, dixwe lê narî


yağma yok kazan da ye

ma talan e, araqê belaş mele jî vedixwe, (ji bo kesên ku dixwazin belaş bixwin tê gotin)


yağmur nereye yağarsa tarlayı oraya kaldırmak

av were li ser e ba were li ber e, (berjewendîya (wî) li ku derê be, berê xwe dan wê derê)


yaka bir tarafta paça bir tarafta

her goşeyekî cilên (yekî) bi alîyekî de çûn


yama küçük delik büyük

qul mezin e pîne biçûk e (dema zirar mezin be û derfetên heyî jî têrî dan û jibartina wê nekin dema ku hêza merivan neçe pirsgirêkê çareser bike, tê gotin)


yan cebe komak

digel ku (tiştek) xwestin jî, mîna ku bêdil be tevgerîn


yan gelip oturmak

xwe avêtin ser sîya piştê, pê avêtin ser pê, li ser sîya piştê raketin


yan yattı çamura battı

dims heye mast tune ye mast heye dims tune ye her du jî hene lê ez tune me, nok heye diran tune ye diran heye nok tune ye, mahnîya tirekan arê cehîn e (tu çi bibêjî ew qulpekê pê ve datîne, manîyek dibîne)


yandım Allah bağırmak

ji ber êş û janê xwe ranegirtin, êş û jana (yekî) zêde bûn


yaralı parmağına işememek

bi destê kul de jî mîz nekirin, wekî dara spîndarê bûn, bi kêrî tu kesî nehatin


yârdan mı geçersin serden mi

an tu yê dil hilînî an gurçikê, ya tu dê dil hilînî ya gurçikê


yaş tahtaya basmamak

pê li kevirê şil nekirin, pê li cihê şil nekirin, pîyên xwe bi hendaze avêtin


yaşı ne başı ne?

ê wiha û wî karî? serî çi ye, binî çi ye?


yavuz er sinan gibi

ez av tu beyar, jê re bêmal bûn, jê re bêçek bûn, li bin sîya xelkê digere, (ji bo kesê ku hemû gotinan, hemû fermanan tavilê bi cih tîne)


yaz boz tahtasına çevirmek

kirin wekî singê nav kayê, (kirin nekirin li ser karekî neman)


yediği kaba sıçmak

bixwe li ber me, birî li ser me, nan û xweya (yekî) li ser çonga ye, bê nan û xwê ye


yeldir yelek yeldir saç

ji xelkê re xerat e ji xwe re malmîrat e, ji xelkê re hêkan dike ji xwe re zelqan dike, ji xelkê re kêr û kewar ji xwe re zikbetal, ji xelkê re hût e ji xwe re kût e, ji xelkê re masîgiro ji xwe re kosîgiro, ji xelkê re kewgir e ji xwe re mişkgir e, ji xelkê re xerat e ji xwe re malmîrat e


yengeç gibi yan yan gider

marê kor e, marê duserî, xwînheram e, zikreş e, marê pê di zik de ye, marê di qulê de ye, marê xel e


yenice eleğim seni nerelere asayım

ji bo wî kesê dinyanedîtî ku wexta rastî tiştekî ku hêvî jê nake tê û pê diheyire, tê gotin

qîmeta demdemî ku ji bo tiştên nû û mode tê dayîn, tê gotin


yenilir yutulur gibi olmamak

tehma (tiştekî) giran bûn, neçûn xwarê, (ji bo xwarina ku êdî nayê xwarin)

ne bi kuştinê ne bi hiştinê tê, (ji bo kesê ku mirov nikare çax pê bixe)

mirov xwezî nake lê binêre, mirov naxwaze lê binêre

tê de neçûn, nehatin daxwarin, (ji bo gotinên ne baş)


yerden yere çalmak

wekî keran lê xistin, ava (yekî) derxistin, (yek) ji helal û heramên xwedê xistin


yerden yere vurmak

ava (yekî) derxistin, (yek) ji helal û heramên xwedê xistin


yılanı ben tutmalıyım ki gözüne sen bakasın


yıldıza kement atmak

(yek) mîna gizikê dizivire, (yek) çav li serî dixe, (yek) kewê zinaran e, (yek) bi devê xwe kewan (çivîkan) digire, (yek) çêlikê şêran e, (yek) wekî agir e, (yek) wekî kabê vîç e, (yek) kapê asê ye


yiğit hoş yancık boş

li malê tune dînar navê keçikê hezar, bejntît e mal mesçît e, şalşîn e tiştek di mal de nîn e, di mal de tune jajî kur pê diavêje kajîvajî


yoğurdu yumruğu ile yer

nan di çavê xwe re dike, (ji bo kesê ku rê û rêçikan nizane, kar tevî hev dike û nikare nehf jê bibîne, tê gotin)


yoksul gözünden medet ummak

feqîrtî zingaro mêrayî, şêwra çûkan li ser garisê feqîran e


yorgan gitti kavga bitti

bizin mir gir birîya, bizin mir, şîr qetîya


yuf borusunu çalmak

lê hiryohiryo daxistin, (gir û nefrîna xwe ya li (yekî) bi dengekî bilind gotin)


yukarı tükürse bıyığı aşağı tükürse sakalı

wer dike bav dimire ha dike dê dimire, ron dikim elo naxwe tîr dikim welo naxwe, tîr bike dan diçe ron bike nan diçe, di bin re lêv e, di ser re simbêl, serjêr çakûç berjêr çakûç, serê dar (ço) bigû ye, binê dar bigû ye


yüreğine dağ açılmak

êş ketin dilê (yekî), êş û azar kişandin


yürü de enseni görelim

here ku tu neçî, de biteqize here, de biqeşite here


yüzünden düşen bin parça olmak

mirov li rûyê (wî) dinihêre heqê êş (aş) winda dike, mirov li wechê (wî) dinere bi deh qirûşan deyndar dibe, mirûzê (yekî) wekî çîyayê berf lê bibare


yüzünü yerlere sürmek

zêde zêde lavayî kirin, çûn dest û pîyên yekî


yüzünün akıyla çıkmak

bi rûyekî spî ji nav karekî derketin, bi serfirazî jê derketin


zamirleri bir olmak

ava wan di coyekî de çûn, kewê wan ji hev re xwendin, bayê wan li hev hatin


zırnık bile vermemek

gunehê xwe jî nedan, piçek jî nedan, gûyê xwe hişk kirin, xwarin û nerîn, xîçek jî nedan


zilleri takıp oynamak

ji kêfan rabûn govend girtin, ji kêfan hatin ku bifirin, ji kêfan hatin ku bi hewayê ketin


zurna çalanın kapısında limon yemeğe benzer

wekî qeşartina pîvazê ye, tewşomewşo axaftin


zurnada peşrev olmaz ne çıkarsa bahtına

ettehîyato çawan lê hato, (ji bo karên ku bêyî plansazî û bê ser û ber tê kirin û dawî û encama wan ne dîyar e û ji bo tiştên ku derveyî adetî ne, tê gotin)


zurnanın son deliği

(yek) bi serîyekî sîr nake, ava qûna cêr e, kesî pê re pîvaz jî hûr nekirin


so long

bi xatirê te, heta hevdîtineke din, elweda, Xwedê hafiz, oxir be, wexera xêrê be


bûn parîk nan û hilatin

Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.


xwe ji ber avêtin

dama ku yek xwe ji kirina karekî dide paş


tu ji gerê tê, ez ji gerafetê têm

Guhartoyeke tu ji gerê tê, ez ji gerefenê têm.


good effort!

kes dibêje demê yekê din pêkolê dike lê sernakeve.

My father was always so encouraging. He would watch my football games and call out 'Good Effort!' when I took a shot and missed the goal completely


abûr çûn

piştî ewqas neheqîyê, êdî abûrê wî çû, nikare derkeve pêşîya xelkê


agir bûye ketîye canê me

lawikê min yê baş, nuha bûye agir ketîye canê me


agir dan ser

êş û kulê me hindik bû dayê jî agir da ser


agir hildan

keko piçek em rûnên, nuha ewê bêjin qey bo agir hildanê hatine mala me


agir li heriyê xistin

me got faysal wê tiştekî pêk bînê lê wî jî agir li heriyê xist û destevala berê xwe da me


agir û pêt ji devan dibare

ji bo wî kesê ku gelek hêrsbûyî de tê gotin.

"agir û pêt ji nav nigan difûre!" jî, ji bo kesên bi şehwet tê gotin. agirê di filankesê de difûre, sîtileke ava cemidî nikare vemrîne


agir xistin

ew keçîka hanê agîr xistîye dilê xortên gundê me


agirê dilan

Agirê dilê evîndaran tu wext natemire.


agirê kulê

agirê kulê bikeve mala xezalê, vê sibengê me heland.

bavo agirê kulê ye tu dî cîyê xwe de disitire


agirê xwedê

dest jê bikşîne ji xwe agirê xwedê li ser wî barîye


ahê li çavên (yekî) girtin

neheqiyên ku berê hatine kirin xenîm bûn

kê çi dibêje bila bibêje, lê ez baş dizanim ku ahê ked û xwîn a min wê li çavên wî bigire


alem komî ser xwe kirin

usa bikin ku ewî alemê topê ser xwe nekin


alevêre dalevêre kirin

ew şev ewana alevêre dalevêre kirin û em xapandin


anîn û birin

di devê xwe de bir û anî, lê me tu tişt fehm nekir


aqil çeliqîn

jê vegere, guh nedê ji zû ve ye ew aqilê xwe çeliqandîye


aqilê (yekî) birîn

aqîlê min dibire, zerê dibistana xwe wê îsal biqedîne


aqilê wî ji kîsî xelkê ye

Yanê îşê xwe li gorî dîtin û ramanên xelkê pêk tîne.


arode arode gerîn

rodiyê fehîm îsal dibistan jî berdaye, hema heta êvarê arode arode li van kuçeyan digere


aş betal

ji bo alîkarîyê neçe cem wî, ew ji zû ve aş betal kirîye


av ji dêv hatin

gelo ev merivê av li devê tê, wê çawa jin û zarokên xwe xwedî bike?


av zelal kirin

dagirker tu caran bo kurdan av zelal nekirine


ava binê şerbikê

tîbûna me neşikest, lê ava we wek ava binê şerbikê şîrîn bû


ava te kelîyaye

edî ava te jî kelîyaye, tu nikarî ji destê me xelas bibî


avê lê venaxwe

kengê derfet jê re çêbibe wê hema wê biryara xwe bi cih bêne û înfaz bike


avêt ceyndika min

dema ko dijûn da, avêt ceyndika min


avika rûyê wî teqiya ye

Ji bo wî kesê bêar bûye tê gotin, ew qas ku êdî nizane ka şerm û fihêtî çi ye.

Wey dayê rebenê, ka lê binêre çi rûyê wî qayîm e, tu dibêjî qey betankirî ye, pakiyê ji tu kesî nake, ne ji evdan fihêt dike ne ji xwudê ditirse.

Kînorê ku ser sûretê meriyan çê dibe û bi avî ye an hewa tê da heye re bativk dibêjin, wexta ev diqete, dibêjin ava ruyê wî qetiya, ango edî hew şerm dike.


axirîya xwe bi xwe re neanîn

dema ciwan bû gelek bo welatê xwe karkir, lê axirîya xwe bi xwe re neanî


axreta xwe qezenc kirin

bi dîtina min, bi vê nimêj û taetê û bi van xêr û xêratan xelîlê cemîl axreta xwe jî qezenc kiriye


ayîkê (yekî) kişandin

ew îro ayîkê wê bûkê dikişîne


azara ker û lalan pê de hatin

li hember wê bûyerê azara ker û lalan bi yargul xanimê de hatibû


badek li xwe xistin

helwesta xwe eşkere negotin û li hincetan gerîn

piştî ku rêwşa xezûrê wî guherî, wî jî badek li xwe xistin û devê xwe guherand


ban û bangerek in

ji bo wan herdu kesên ku li hev xweş û in de tê gotin


banek e bagurdanek e

yek bûn, ji bilî wê tu çare û vebijark (altemetîf) tunebûn

em çawa bikin ezbenî? kes nikare tiştekî zêde bibêje, gundek e, bagurdanek e


baş bû ku

baş bû ku tu nehatî malê, dayîka min wê bi te re şer bikira


bayê bezê

bayê bezê pêgirtîye, qet paş xwe jî nanihêre


bayê wê bilind bûn

bayê cîrana min gelek bilind e!


bê hiş mayîn

pey mêrkirina dergistîyê xwe, serkevt diçû dihat, lê bê hiş mabû


bê per û bask

pey şehîd bûna serliq, di şerê giran de qederekî em bê per û bask man


bê ser û bê berate

faşîstan gelek însanê me bê ser û bê berate winda kir


bê te xweş nebe

bê te xweş nebe, me li wira gelek xûrekên bi tam xwarin


bê way bê wayîk

ew gelîyekî bê way bê wayîk bû, lema em pir tirsîyan


bê zar û ziman

wexta zînê jî xewê hişyar bû û bedewîya memê dît, qasek deng jê derneket, qey bêjî ew bê zar û bê ziman e


bêbingeh bûn

erê mihemedê reşo xweş diaxive, lê gotinên wî bêbingeh in


bêhn ketin poz

li ser vê çiyayê bêhna xurekên bi tam kete pozê min


bêjinga bêxweyî ye

ji bo kes yan jî tişta ku tim digere û nayê zanîn ka li ku derê ye tê gotin


bêkar û bêemel bûn

ew mirovekî bêkar û bêemel e, heya êvarê li qehwexaneyan e


belaya namûsê

carekî em ketinê, wek belayê namûsê ye divê bikişînin


belayê xwedê

kurê xwîşka min bûye belayê xwedê ketîye kûçên gundê me


bêmêjî bûn

Keçika min qet ji vî birayê xwe nexeyîde, ew mirovekî bêmêjî ye.


benda aqilê

hemû kombûn avêtinê benda aqila û têderxistin ku paşa çi ji wana dixwaze, divê ewana bibînin


bênder li erdê ye

ji bo wî malê li erdê hatiye danîn, hêj nehatiye rakirin û parvekirin tê gotin


beng benga wî ye

ji bo xort û keçên ciwan ên gehîştine dema xwe ya herî bedew tê gotin


beqê req hilgirt

dema mirov yekî, yan jî tiştekî ji xwe mezintir, yan jî girantir dane ser milê xwe û wî/wê hilgire ev biwêj tê bi kar anîn.

li aliyê serhedê ev bivêj wekî "beq reqê siwar bûye" jî tê gotin


bêqulp bûn

ew yekî bêqulp e, tu qanûn û zagoneke wî tune ye, eman pê ewle nebe


ber bêjingê mayîn

kê bi wî re emel bike, ew li ber bêjingê maye


ber defê lîstin

usa bi kêf û eşq bûn, te qey digot ber defê dilîstin


ber derî mezin bûn

mamosteyê me ber derîyê mamê min mezin bûye


ber dil dayîn

bide ber dilê wê, usa bike ku dîya wê neyê bîrê


ber dile hevdu dayîn

herdu xwîşk qederî du saet dane ber dilê hevdu


ber dile xwe dayîn

dîlanê destgirtî kiribûn, lê dîsa jî ew dida ber dilê xwe ku wê rojek bighîje serhed


ber poz sekinîn

hat ber pozê min sekinî, min kir nekir çarê lê nedît, paşê min lêxist kuşt


berdan canê xwe

amojna min ew xweyî kir, paşê berda canê xwe


berde bila biçêre

tu çi ew qasî xwe aciz dikî lo! berde bila biçêre. (argo)


berê kîrê xwe neguherîne

xalê serdar nebe nebe tu berê kîrê xwe li wira diguherînî!


berûya ji qalikê xwe der e

ji bo wan kesên ku eslê xwe winda dikin de tê gotin.

di herêma botanê de "berûya ji qalpûçka xwe der e " tê gotin .ji bo mirovên ku qîma xwe ji rewşa xwe re naynin re dibêjin


berxê serê lodê

usa delalî ye ku tu bêjî berxê ser lodê ye


bextê (yekî) girê dan

wê jinika cezû bi nivişt û fêlfistikan bextê keça min girê daye


bi aqilê xwe kirin

çiqas zana bî jî, dîvê tenê bi aqilê xwe nekî


bi bêna fireh

nuha na, bi bêhna fireh paşê emê werine mêvanîya we


bi bendê sist ve girêdan

ji xwe bi bendê sist ve bi me re girêdabûn, lema di roja teng de pişta xwe da me çû mala xwe


bi çar çavan

xecê li bintara çiyayê sîpanê bi çar çavan benda sîyabend bû


bi çavan dîtin

walle bille min bi çavên xwe dît ku ew ji mala elîyê simo derket


bi çavê girtî

divê tu kes bi çavê girtî xwe nevêje nav karekî ku qet jê fehmnake


bi çavê kirîne

ya rastî bêjî, me ji bîr kir ku em bi çavê kirînê lê mêzebikin


bi çavê xirab lê nihêrîn

riza beg nedixwast mirovên ku bi çavên xirab li jin û keçikan dinhêrin, werine mala wî


bi çi aqlî

bi rastî ez bêjim, ez jî nizanim gelo bi çi aqlî ew vî xanîyê nû çêdike


bi deriyan ketin

ji bo kesê ku dibe parse û li geştê digere tê karanîn


bi dest berdan

gulleyek bi dest berdane, bedena egîdê mala bavê min rebenê xwedê


bi dest pêyan ketin

ew bi dest û pêyan ketîye nav karê welatê xwe


bi devê xelkê qisekirin

ewê ku bi devê xelkê qisebike, tu xêr jê nayê


bi devê xwe hate girtin

di dadgehê de qaşo xwe diparast lê bi devê xwe hate girtinê û paşê jî kete zîndanê


bi deyn û du

bi deyn û du me evî xanîyê ji xwe re çêkir


bi dil rehetî

ev zarok nahêlin ku mirov bi dil rehetî galegal bike


bi hemdê xwe

hêdî, bi sebir, bi fesal, bi awayekî sade û nazik.


bi hesp û tîrek

bi hesp û tîrek çû bajêr, nizanim wê çi bike?


bi ked û xwêhdanê

mirov dikare bi ked û xwêhdana xwe ve gelek tiştan pêkbîne


bi keda enîya xwe

ew bi keda enîya xwe gihîşte vê konaxa bilind


bi kêfa xwe

ew bi kêfa xwe ye, dixwaze dixebite, dixwaze destê xwe jî nade tu karî


bi mirinê şad bûn

ji ber derd û kulan, daxwaza mirinê kirin

di dawiyê de meleknas kete rewşek wisa ku, bi mirinê şad bû


bi per û bask bûyîn

gava mirov alîkarîya ciwanan bike, ewana bi per û bask dibin û gelek kar pêktînin


bi pere nîne

vir û derew bi pere nîne ku cînarê me neke


bi qûna xwe hesab nekirin

hesabê xwe baş bike. gêjo, wa ye ew jinik te bi qûna xwe hesab nake


bi rûyê nerm

apê selîm tim bi rûyê nerm bi yemen re galegal dikir, lê di dawîye de ew jî ji rê derket


bi sê telaqê jinberdanê

bi sê telaqê jinberdanê, ezê sibê wira bikime gola xwînê


bi sê telaqê ku jin dişînine mala bavê

usa nekeve rikê min, bi sê telaqê ku jin dişînine mala bavê, ezê tiştên ecêb bînime serê te û malbata te


bi serê kalikê te kim

bi serê kalikê te kim ku ez naçime dîlana zeynebê


bi serê te kim

bi serê te kim min tu tiştek xirab jê re negotîye, ji xwe berê ji min xeyidîye


bi tepa hatin

pêşîyê pevçûn, paşê bi tepa hatine hevdu


bi tiştekî hesab nekirin

Her kes ji sedulah ditirsiya, lê eyvaz ew bi tiştekî nedihesiband


bi xêr û silamet

bê nexweşî, bê miqeder, bê mişkîle, bê bela

Ev îş jî qedîya êdî hûn bi xêr ez jî silamet, de bi xatirê we.

li ser çavan, bersivdana pirsa ku divê pirsa rewşa mirovî bike

Çawanî başî?

ya bi xêr û silamet, her saxbî.


bi xêr xweşî biçî, bi xêr û xweşî werî

Ji bi + xêr + xweşî + biçî + bi + xêr + û + xweşî + werî

lawo, bi xêr û xweşî biçî û bî xêr û xweşî werî mala xwe


bi xwe re kişandin

merîfeta te tunne be, kes heta hetayî nikare te bi xwe re bikişîne, bibe


bi xwîn û xwêhdan

dewra berê, xelk bi xwîn û xwêhdanê ve welatê xwe rizgar kirine


bi ya min dikî

bi ya min dikî were bi wana re neçe nêçîra kewan


bi zikê birçî

bi zikê birçî radibe diçe dîlana keçika şewêş axa


bi zor û bela

nuha li elmanyayê jî mirov bi zor û bela kar bi destdixînin


bi zora ziman

xalê welo, li wira bi zora zimanê xwe dikare bisekine


bibe nebe

bibe nebe dîsa neyarên me îşev loda me şewitandine


bide aqilê xwe

merivek tiştek dibêje baş bide aqilê xwe, çika ew çi dibêje


biheq e, wekî deq e

bêşik û bêguman e. mafekî eşkere û nîşankirî ye

ma kî dikare înkar bike? belê rast e, biheq e, wekî deq e


bihostek ziman hebûn

ka tu dikarî serederî pêra derkevî, bihostekî zimanê wê heye


bila here serê xwe keviran xe

hemî keçik ji te hezdike, tu here keçikê birevîne bîne, bila ew jî here serê xwe keviran xe


bila qûna xwe ava sar xe

emê keçîkê îşev birevînin, paşê bila ew here qûna xwe ava sar xe


bila şeytan rûyê wî bibîne

ez naxwazîm ew bê mala me, bila rûyê wê şeytan bibîne


bila şîrê dayika te bibe

here, her tiştên min da te, bila şîrê dayika te bibe


bimirî, ya axa sar î, bimînî ya min î

Guhartoyeke bimirî ya axa sar î bimînî ya min î.


bin destan

evî pereyê bin destan bide dilo ku kes pê nehese.

min ewê dinê bin destan girtîye, dibe ku rojekî teng em pê hewcedar bin


bin guhê hevdu ketin

usa bikin ku neyar, bin guhê hevdu kevin, em jî bi rehetî li wira derbas bibin


bin lêva kenîn

çaxê simo hate hundir, dergistîya wî bin lêva kenîya


bin qûna xelkê ketin

serhedê me bin qûna xelkê ketîye, dizanim axirîya wî wê çawa be


birîna xwe xurîn

wextê min nebû ku ez birînê xwe bixurînim


bivir lê neketîn

gelî hevalan, qusûra wî mêzenekin, hin bivir lê neketîye


bûkek rû bi xêlî

tu qey bêjî seyran bûkeke rû bi xêlî ye, ji mêvanan fedî dike


bûn heyva îdê

ji bo kesên ku zêde li benda kesekî disekinin tê gotin

ferzendeyê cango bû heyva îdê, lê ew dîsa jî nehat


bûn nêriyê tov

ji bo kesên di zewacê de dereng mane tê gotin

lawo helbet divê tu jî bizewicî, ma tu bûyî nêriyê tov?


bûye birîna heydo

ji bo derd û pirsgirêkên hêsan tê bikaranîn

erê, erê birîna te jî bûye birîna heydo


bûye qisa te

bûye qisa te, her şev li malekî dibe mêvan û zikê xwe têr dike


can saxbûn

canê te saxbe kurê minê delal, bila ewê çûyî malê dinê be


canê hevdu ketin

usa bikin ku neyar canê hevdu bikevin, ne ku hûn!


canê te sax be

malê dinê çi ye? keko, bila canê te bo me sax be!


canik û camêr

dema di civatên canik û camêran rûdinê pesna xwe nede


cehenem be!

walle êdî ez tevnabim, bila cehenem be biçe!


cî lê teng hatin

cî li dengbêjê me re teng dihat, lema nikaribû baş bistirê


cil avêtin ser

hindik mabû derewê wî derkeve, lê kek elbîstan cil avête ser


cila bin mirovan bûyîn

hin kurd dibin cila bin mirovên xerîb, hin jî dibin ya gelê xwe


cin lê taştê kirin

xwezî çend sîle lê xista, lê ew wisa tirsandiye ku cin li lawik taştê kiriye


cin pê girtin

carna cin pêdigire û nizane çi bêje û bike


cina bi te leyistîye

tu qey bêjî cina bi te leyistîye tu usa guherîyî


cina te guhartîye

usa dîyar e cina te guhartîye, wek berê nînî


cîyê bilind danîn

heyran, em nuha dikarin pêra bigerin, ew cîyê bilind danîye


cîyê tî û tunne

ew, serê sibê li meydana şer cîyê tî û tunne hat kuştine


cot bi keviran qoş kirin

bavo ew cot bi keviran qoş dike, em çi bikin êdî keçikê nade me


cot û cobar

tu qey bêjî cot û cobar benda te ye, usa lezê dikî


coya xwe ji behrê girtîye

dema ko yek xwe bispêre tiştek saxlem an jî gelekî ji xwe ewle bit, ti pakîyan ji kesê neke

tu nikarî ser ji wê bistînî wê coya xwe ji behrê girtîye


çav badan

me pêlê hanê hevdu li sûkê dît, lê ew çavê xwe ji min bada


çav deranîn

çawa dikare tiştekî wiha bike, ezê çavên wî derînim


çav di rêyan da man

çavê dîya ker û kulik di rêya wana de ma


çav lê hebûn

çavê wî lê heye bes ji şerman nikare jî te bixwaze


çav lê tijî bûn

dema behsa şehîdan dibe, çavê wî tijî dibe, lê ye bigirî


çav li dinyaye bûn

salî, lê dîsa jî çavê wî li vê dinyayê bû


çav li para mayîn

min seyranê siparte xatîya wê, êdî çavên min li para namîne


çav li serî ketin

heke rojekê çavê min li serê wî bikeve, hûn mêze bikin ka ez ê jê re çi bibêjim


çav nedîtin

gava hêrsa wê tê, çavê wê tu kesan nabîne


çav pê neketin

ev çend roj in ez çav bi sertîf neketim, gelo bi ku de çûye?


çav qerimîn

çavê dîya min li rêya birayê min de qerîmî, lê ew, şeva duhê jî nehate malê


çav rê kişandin

dê gazî dikir, lê tu qey bêjî çavê wê rê dikişand, zûr bûbû li derî dinhêrî tîştekî nedibihîst


çavan de xew rijîn

ew çend roj bûn ku ew bê xew bû, êdî xew di çavan da dirijîya


çavê te xwelî têr bike!

kuro! tu ji malê dinê qet têr nabî, bila çavê te xwelî têr bike


çavê xwe qelaştin

bi îşaretan çavê xwe qelaşt, lê ew nedît, her qisekir


çavkanî bûn

herdu çav bûne çavkanî û ji çavên dêya metîn hêsîr namiçiqin


çavqûnek

kê tê û diçe lê dinhêre, çav qûnekek wira ye


çavşeytan

tu nizanî ew çi çav şeytan e, ew her tiştî dibîne


çawa hebe

edo, çawa hebe tu yê sibê herî bajêr, bi kerema xwe keçika min jî bi xwe re bibe mala xalê wê


çaxê hevdu bûn

kurê xalê şêrko û kurê min çaxê hevdu bûn


çerxa felekê

çerxa felekê bo me kurdan tim çep zîvirîye


çi dikeve kîsê te?

ew ji xwe re jin tîne çi dikeve kîsê te ku tu direqîsî?


çi ji destê te tê dirêx neke

hova ez diçim, çi ji destê te tê dirêx neke


çi pîşe yî?

evê hanê çi pîşe ye ku her radibe ser xwe çilo-çepo dipeyîve?


çika çavan

dayika şîlanê her tim wê ji çîka çavan diparêze


çilo çepo xeberdan

çawa bû nizanim lê çilo çepo xeberda û dilê gelekan jê ma


çima ez nizanim tu çi rêx î!

çima ez nizanim tu çi rêx î, rabûyî li ber van kesan pesna didî xwe?


çima mû bi zimanê te ve hatîye?

kuro, çima mû bi zmanê te ve hatîye tu îşev napeyivî?


çima tu ji kê paşta yî?

çima tu ji kê paşta yî ku tu naçî kişiklîstine hînbibî?


çîrok û çivanok gotin

ji me re çîrok û çivanokan nebêje, rastî çi ye ewî bêje


çirp kirin û banzdan

hindik mabû em dora wî xelek bikin, lê fehmkir û çirp kir û banzda, ji destê me filitî


çog dayîn

biwêjeke kurdî ye yanê ji bo baş nîşangirtinê çog dayiye erdê.

biwêjeke tam ji bo min û ferhenga şikestî ye. ew dixwaze çog limin bide erdê. belkî ez jî dixwazim


çûn pêşîya filankesê

ez bawer im, ku gelek kes hene, ku wê bêjin xudanê pirtûkê rast şirovekirîye, ji ber ku di nav milet da usa tê gotinê. lê di vê gotinê da ez usa fêm dikim, ku kesek çû bi yekî ra şer bike, riya wî bibire, bela xwe tê de, bibezê û h.w.d. lê ew fikra ku çûn pêşîya mêvanekî bona bînine malê, ji wê ra tê gotin pêşîya wî da çûn


daketin meydanê

divê kurd dakevine meydana demokrasîyê ku bikaribin hin tiştan bidestbixînin


dalewêre kirin

bi wî re dan û sitandina neke lawo! ew dalewêre dike, paşê wê te bixapîne


damara namûsê

di nav kurdan de damara namûsê zû serî hildide


dan hevraza

dil tune karbike, lema her tim dide hevraza


dara şikestî

jê gazinan neke, ew hurmet e, dar şikestî ye


darûdest

: Etîmolojiya vê peyvê nehatiye nivîsîn. Eger tu bi rastî bizanî, kerem bike bişkoka "biguhêre" ya di ser van gotinan re bitikîne û etîmolojiya vê peyvê binivîse. Çavkaniyên ku te ew etîmolojî jê girtiye jî binivîse.

di nav hemû gelan de kesên darûdestê biyanîyan dibin, her peyda dibin


dawî paşê tê

pêşîyê meriv ditirse lê ku te carekî destpêkîr êdî dawî tê


dê û xwişk bûyîn

sînem dê û xwîşka min be, bi rastî jî gelek bedew e


defa hewarê

Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.

Berê ku dijmin li ser gund bigre, defa hewarê di nav kuçên gund de gerîyabû.

Eger yeqîna hatina dijmin kirin, defa wan î hewar e heye, bi şêv û bi roj çi wextî dibe ewê defa hewarê cihekî bilin didine kutan ko deng bigehe hemû zomeyan.

2010, Mele Mehmûdê Bayezîdî (terciman: Jan Dost), Adat û Rusûmatnameê Ekradiye, Weşanxaneya Nûbihar, r. 46, ISBN 9789944360678


delav qam kirin

heta hoso delav qam kir, wan jî karê xwe xelas kir


deng bûye wek qulingan

bi rastî jî dengê keçika wê nuha bûye wek qulingan


deng dernexistin

minê çi bikira? ewana gotin kurê te jî dengê xwe dernexist û da pey wana û çû


deng guhê de çûn

bila dengê wê guhê min de carek din jî biçûya, çi dibû bila bibûya


deng guhê de ketin

dengê dayîka min tenê carekî din jî biketa guhê min, bila ez bimirama


deng jê derketin

ev çar sal e lawîkê min çûye elmanyayê, bes heta nuha qet deng jê derneket


dêr û mizgeft

xwedê, çima em ketibûne dêr û mizgevta te, te evî yekî anî serê me?


derd hatin ji der de, kul hatin bi ser de, kul û keserên min hindik bûn, a vê keçikê jî hate ser


derdê min kula te

tu çima tev dibî? tu derdê min kula te ye?


derdê xwe ji hev re gotin

herdu xwîşk di kuncika odê da derdê xwe ji hev re gotin


derewkarê kesekî bûn

walle saetek berê cefer gote min, ez derewkarê wî me


derîyê xêrê

lawo belkî derîyê xêrê li ber te her tim vebin!


derketin rûyê merîyan

tu qey bejî emê wana bixwin, dernakevine rûyê merîyan


derketin sibê

bavê min bedhal e, dixtor dibêje ew dernakeve sibê


dermanê êşê bûn

madem ku rewş wilo diyar e, bi zimanê xwe axaftin, bi zimanê xwe xwendin û bi zimanê xwe nivîsandin, dermanê êşa me ye


dernakeve sibê

gor min birîndarê me dernakeve sibê, wê bimire


derpêyê jinan serê xwe pêçandin

tu cîyan nebêje ez mêr im, here derpêyê jinan li serê xwe bipêçe


derzî erdê neketin

mehşerek usa komî serhev bûbû ku te derzî bavêta nedikete erdê


dest bi dest xistin

xecê destê xwe bi destê sîyabend xist û tev berê xwe dane çîyayê sîpanê


dest dalistin

xwelî li serê te be! keçikê dan çû, tu here destê xwe dalêse


dest êşîn

destê te neêşe, bi rastî jî te şixulek baş kirîye


dest hildan

gelê me her tim dest hildaye, bes serneketîye


dest li pêsîrê bûn

heke tu gotina min nebêjî wê, destê min wê her tim li pêsîra te be


dest û pê ji erd û ezman hate birîn

dema esker ketine kemîna me, dest û pîyên wana ji erd û ezman hate birinê


destê min di nav rûnê sor de be

Ji destê + min + di + nav + rûnê + sor + de + be

ez li ber mirinê jî bim ez ê werim. destê min di nav rûnê sor de be jî, ez ê werim


destê xwe ji îş û karan kişandin

Ji destê + xwe + ji + îş + û + karan + kişandin

Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.

Însanên avrûpayê dibine heyştê salî jî, ji îş û karan destê xwe nakişînin.


destê xwe kirin xwînê

cîyê sekînî, mala eloyê gavan destê xwe kirine xwînê


destê xwe livandin

di wî qalmeqalê de walle, ew qet destê xwe jî nelivand, ma ku here serê çend kesan bişikêne


destê xwe rakirin

simko tu caran li ber bavê xwe destê xwe ranedikir


dev bi kulan vekirin

mam dewrêş, piranî devê xwe bi kulan vedike


dev hewle

bi wî re şevbuhurî kirin mirovan nerehet nake, jî ber ku ew dev hewle ye


dev şirîn kirin

me devê wana bi gotinên xweş şirîn kir û paşê birêkir


dev tijî kirin

ew devê xwe tijî kir, lê nizanim di civînê de çima tiştek negot?


dev û diran li hev xistin

ji tirsan bû ji sermayê bû nizanim, lê dev û diranên wî li hev dixist


dev û lêv gerîn

ewqas qerisî bû, dev û lêv nedigerî ku xeberbide


dev zûha bûn

dema dor berê gundê me girtin, ji tirsan devê zarokan zûha dibûn, lema pir av vedixwann


devê bê xwedî

kesê devê bê xwedî be, gelek bela têne serî


devê te çawa digere!

şirovekirina wê ne tam e. ev fikra ji wî merivî ra dibêjin, yê ku bi neheqî yekî xeyîdandîye, bêhurmet kirîye, ew êşandîye, bêy ku ew layîqî wan gotinên ne li rê be


devê te xwaro!

min devê te xwaro! welleh û billeh te xweş gote wî kûçîk bavî


di bin de xeniqîn

usa bikin ku hevalekî di bin baran de nexeniqînin


di bîrê de mayîn

di bîra min de maye, dema em ji mefîyê vedigerîyan, me hemûyan li vagonên heywanan siwar kiribûn


di cîyê xwe de ker bûn

ne tu neheq î camêr! yek ji hatî diqîrî, bese, here di cîyê xwe de ker be


di cîyê xwe de ketin

me wulo ewî rezîl kir ku, di cîyê xwe de ket, êdî deng jê derneket


di cîyê xwe de mayîn

tu dengê xwe neke, usa di cîyê xwe da bimîne


di dû de kulîn

ew karekî usa berbiçav nake lê her di du me de dikule tê


di gewrîyê de man

merivên camêr hin tiştan tu caran di gewrîyê însanan de nahêlin


di guh de gotin

keçê here di guhê dêya xwe de bêje, bila heta derve were


di guh de guhar bûn

gotinên kalikan ne hemû, lê yên baş divê guhê merivan de bibe guhar


di gura (gotin) yekî de bûn

lawê wî di gura wî de ye


di nav xwe de hiştin

lawo! şer û dewên xwe her tim di nav xwe de bihêlin, nebêjine herkesî


di nav xwîn û xuhdanê da hîştin

Ji di + nav + xwîn + û + xuhdanê + da + hîştin

qaşo gureş girtin, lê hevdu di nav xwîn û xuhdanê de hiştin


di pozê de anîn

kalikê te li rê me gelek aciz kir û di pozê me de anî


di qûnê de av vexwarin

bes e pere bide wî bila here, êdî ew qûna me de av vexwar


di tilîyê xwe de leyistin

tu li bejna wî ya kurtik nenihêre, ew merivan di tilîyê xwe de dileyizîne


dijminê xwedê

lo were vira! jî wî dijminê xwedê vegere


dîk bang dan

qûna xwe qet nefifisîne, waye tu jî dizanî ku dîk bang da


dikana beko

wek dikana beko dikaneke wî ya vik û vala heye


dikeve çokên min

malava di vî emrê min de ev miqama koçerî dikeve çokên min, lême rabim bîreqisim


dil û pişik reş kirin

ev lawikê min, bi karên xwe yên ne rê bi rastî jî dil û pişikê min reş kir


dilê (yekî) vala bûn

çima ku delîl carekê gotiye dilê min vala ye. sûsan ji pey qûna wî naqete


dilê min naçe

şirînayî gelek hezdikir lê piştê nexweşîyê, êdî dilê wî nediçû ku şirînayî bixwe


dilpola

çima dilpola ye ku dê û bav bi hev re dimirin ew nagirî?


dilxweşî dayîn (yekî)

li ber dilê yekî gerîn. bi gotinên xweş dil hênik kirin

silava wan jî gihande wan û êmnayî û dilxweşî jî dan wan


dinya ewr bûn

lawo îro dernekeve der, çi dibe çi nabe, dîsa dinya bi ewr e


dinya gewrik

kesekî evdalê zeynikê tunne bû ku destê wî bigire dinya gewrik bigerîne


dinya ker bûn

ez, piştî ku dinya ker dibe, hîna bi pirtûkan re bi tenê dimînim


dinyayê fanî

kekê me jî di nav me de çû, çi dinyayekî fanî ye!


diran di qirikê de ye

ji bo kesên xayîn, ne merd û bê emel tê karanîn


diran ketin hev

qazî usa qîrîya ku diranê meta sosin kete hev, nekarî bipeyive


diran tûj kirin

newroz bona şîmal diranê xwe tûj kirîye û benda wî sekinîye


dîwar jenîn

heke dilê wê nexwaze li pêşîya merîyan gelek dîwar dijene


dola mêran

kuro ne tu dola mêran î, çima wiha bêtewşe xeberdidî?


dola tirê

tu dinhêrî, ewî ecêbê dola tirê anî serê me!


dost û yar girtin

xweperestek mezin e, ew nikare ji xwe re dost û yar bigire


doşega elî û mihemmed

tu qey dibêjî li ser doşega elî û mihemmed rûniştîye, mêrik qet derewan nake


doşega mirinê

usa dîyar e kalikê te ser doşega mirinê radizê


doxîn vekirin

ew kesê ku tu behsa wî dikî, ya rastî bêjime te, ew herkesî re doxîn vedike


du qiran nake

du qiran qîmeta wî nîne ku mirov wî bişîne xazgînîyê


dû rêçê ketin

miraz here dû rêçê bike, gelo nizanim rast dibêje an na, esse hîn bibe û paş de vegere were


duh yek îro dudu

di hêla demê de gelek zeman derbas nebûn

ma bû çi tu aciz bûyî jî hê duh yek îro dudu


duh yek îro jî dudo

duh yek îro jî dudo, nizanim tu çima pêyê me dixî solê teng?


dûrê can be

dûrê canê te be, pizik û birîn çavê wî karkiribûn


dûrê gotina

dûrê gotina be, tiştên pir neçê li wira qewimîn


eleleşkere

li ber dê û bavê xwe rabû, eleleş kere keçikê ramûsa, qet fedî jî nekir


eleyîbazar

me ew roj, eleyîbazar van xan û manan jê kirî


em hênik nebûn

hingî me xwe xûrand nexûrand em hênik nebûn


emr ji we re be

emr ji we re be, pîrika min deh roj berê di


erdê sitar lê kirin

li vê dinê debara wî nedibit. hema baş bû ku erdê sitar lê kir


ev dew hîn pir tê çeliqandinê

na bavo, zû bi zû safî nabe, ev dev hîn pir wê bê çeliqandinê


êvarê şêr, sibehê rovî bûn

kesî ji bager tiştek fêm nekir. êvarê şêr e, sibehê rovîye


ew çi ye

tu were carekî guh bide dengê şakiro, ew çi ye!


ew ewra baran nabarîne

we ewî karî sparte wî, lê ewê ez dizanim, ew ewra baran nabarîne


ewê bû çû

dayê ewê bû çû, êdî ne qise bike ne jî peykeve


ewrê giran

qey bêjî ewrê giran li ser te girtîye, lema usa gêjbûye


ez çûm ser

duhê ez çûm ser wî, bi rastî pir nexweş bû


ya herî baş nebe, jixwe ya piçûk di destê min de ye. tu tênagihîjî, ez dibêjim bibim qaymeqamê gîhadînê, ku ew nebe, gavaniya cûcanê destê min paç dike


ez şaş nebim

ez şaş nebim sêşema çûyî min jê re gotibû


êzing rahiştin

derdekî remziyê heye lê nizanim çi ye. îro rûyê wê nedikenî û tim êzing radihiştin


firaq dalêstin

yên ku firaqê neyaran dadilêsin, pişta wana tu caran rast nabe


firsend dest ketin

tu caran firsend nekete destê me ku em xwe ji wê belayê xilas bikin


firsend ji destê xwe berdan

gunehê kesî tunne, ew bi xwe firsend ji destê xwe berda


fît dayîn

xesûya keçika min fît dide lawê xwe û ew jî tê bi keçika min re pevdiçe


fort dayîn

jê netirsin, ew tim fort dide xwe lê nikare tu gû bela bike


gav neavetin

bavê wî jî ji gorê rabe, ew tu caran bo vî karî gav navêje


gayê belek

li bajêr pirsbike wek gayê belek herkes wî nasdike


gem ji destê xwe berdan

gelek malbat henin ku, gem ji destê xwe berdin wê zarokên wana ji rê û avrû derkevin dibêjin û zarokên xwe pir nerehet dikin


gep avêtin

mirovekî nesitirî ye, her tim gep davêje hevalan


gewrî hişk bûn

walle ezê usa bikim ku gewrî lê hişk bibe


gewrî şil kirin

evdal gewrîya xwe şilkir û dest bi stranê kirin


gola xwînê kirin

wê havînê li hev qelibîn, deşta şemzînan kirine gola xwînê


gor bi gor çûn

pîştê şerê gilîdaxê nidayî begê gor bî gor, di hewşa şewêş efendî de gelek kurdan kuşt


gor kolîn

me digotê ezîz, li pişt te gora te dikole, lê ew bawer nedikir


got bavo hirçê hêk kir got lawo hirç heywanek no ye, hêk kir, hêk kir

welehî heyran çi bibêjî ji wan tê hêvî kirin. got

bavo hirçê hêk kir. got


gotina camêran kirin

were keçika min gotina camêran bike, neçe nav refên wan, binihêre paşê tu yî poşman bibî haa!


gotinan girtin

lawikê min mezin bûye êdî gotinên min nagre


gotinên pûç

ew li pey gotinên pûç ket û di dawîyê de jina xwe berda


gotinên xwe anîn cîh

merivên ku gotinên xwe neanî cîh, hevaltî pê re nayê kirinê


gotinên xwe yek kirin

seyran û dara gotinên xwe yek kirin û şeva newrozê bi hev re çûne mahabadê


gotinên zêde

sîdo gotînên zêde neke, were rojek berê ser rayê


gû bela kirin

guh nedine gotinên wî, haşa ji we ew gû bela dike


gû jî di dest nehatin

derewê wî nenihêre, gû jî ji destê wî nayê


guh dagirtin

biwêjeke kurdî ye ji bo na baş bibihîze ji aliyê deng ve mêldayî û guhdarîkirin


gul bêhn kirin

min sond xwarîye, li ser zerîya xwe tu gulan bêhn nakim


gul sosin barîn

nuha di newrozên kurdistana azad de gul û sosin dibare


gul û gulistan

bi rastî jî rêya şoreşê gul û gulîstan nîn e


gul û nûr têda bûyîn

gul û nûr di mala we de be, bi rastî jî we me ji vê belayê xilas kir


gule erdê ketin

ewqas nîşandar e ku, tu caran gulla wî erdê nakeve


gulî kurkirin

wayla gulî kurkirî, dibînî çi anî serê me


gulî li ser nehiştin

kurdên başûr usa kirin ku gulî jî li ser dara azadîyê nehiştin


gundê bê kuçik

mîna gundê bê kuçik usa bê tirs herine nav malan


guneh dayîn

pintîyek usa ye ku gunehê xwe jî nade merîyan


guneh li stûyê bûyîn

guneh li stûyê zeytûnê be, pêlê hanê ew uha behs dikir


gurê heft çîyan

elî xarzîya gurê heft çîyan bû, lê dîsa jî feqîyê kor lêxist kuşt


hatin ber çavan

di dema nav doşeka mirinê de bû, yeko yeko xebatê kirî hate ber çavan


hatin hev

berê bezîyane hevdu paşê hatine hev û şerkirin


dema ko tiştek bi rengekî xuya bike û tişteka dî be

haaa ew mijar…. pa heçî dizane dizane heçî nizane dibêjit qey baqa nîskan e


helal be ji te re

walle carekî dinê jî te me xapand helal be ji te re


hem bibext, hem bitext bûn

bextewarê, hem bibext, hem jî bitext e


hemêz vekirin

li ser rûyê erdê tu welat nîne ku ji herkesî re hemêza xwe veke


hemû ji hevdu kajo-wajo bûn

me ecêbekî usa anî serê wana ku hemû ji hevdu kajo-wajo bûn


hemû jî yek gû ne

neyarên me kurdan hemû jî yek gû ne, yek ji yekî xirabtir e


hesab pirsîn

ji bo heyfe yan jî egera dozekê hewl dan

îro roja hesabpirsînê ye, xelasbûna te nîn e


hesêpke derîye te ye

şerm neke here mala wana, hesêpke derîyê te ye


hêsrê çavan rijandîn

hingî dîlber ketîye zîndanê, dayika min her roj hêsrê çavan dirijîne


heşir-neşir

dema polêz li stenbolê êrîşê ser taxa osman paşa kir, bi rastî bû heşir-neşir


heta çav vekirin

heta em çavê xwe vekin, alem wê ji hîvê derbas be here stêrkên dûr û wê vegere jî


heta çavê xwe bigrî û vekî

netirse, heta çavê xwe bigrî û vekî wê eskerîya te biqede


heta dinya xweş û sax be

heta dinya xweş û saxbe, ez ji vê rê venagerim


heta em gîhiştin

heta em gîhiştin ewana her tiştê xwe tekûz kiribûn


heta hîşê wî were serî

heta hişê lawikê te bê serî, gelek kendalan wê gilor be!


heta ji te tê

heta ji te tê, li welatê xerîbîyê de xwe ji belayan biparêze


hev re pişt bûn

di xerîbîyê de ewana her tim bi hev re pişt bûn


hevalê rastiyê bûn

ew tim hevalê rastiyê bû, lê ji ber wê jî jiyana wî di hepsan de derbas bû


hevdu anîn û birin

di meydana şerê de ewana hevdu anîn û birin lê kes serneket


hewara me maye xwedê

kal û pîrên me di dema tengasîyan da dimînîn, dibêjîn hewara me maye xwedê


hewşa devê wê

bi wan kesên ku xeber xwe di wan de girin re tê bikaranîn


heye jî ev, tunne jî ev

heye jî ev e tunne jî ev e, dixwazî pê qayilnebe, tu yî çi bikî?


heyfa xwe pê anîn

bila kirinên wî ji bîra we neçe û tu caran heyfa xwe pê neyênin, we kê derê dît, hildin bînin


hilneda ser xwe

di nav hevalan de ew gotinana hilneda ser xwe


hîn rê nêzîk e

werin hîn rê nêzîk e em vegerine gundê xwe


hindur qetîn

çawa çav li polêzan ket, hindurê wî qetîya


hînê rehetîye bûyîn

gelek kurd li welatên avrûpayê hînê rehetîyê bûne, welat rizgar bibe jî dibe ku piranî venegerine kurdistanê


hinkûfê hev bûn

bi rastî jî mem û zîn hinkûfê hev bûn, lê bekoyê ewan nehişt ewana bighîjine mîrazê xwe


hisab dayîn

tu xemê nekişîne, ez dikarim hisabê xwe li cem wana bidim


hişke hişk pê girtin

hin kes henin hişke hişk bi ramanên kartu ve girtine, tu cara bernadin


hîva çardeşevî re dibeje tu dernekeve ez derkevim

Ji hîva + çardeşevî + re + dibeje + tu + dernekeve + ez + derkevim

seyran ewqas bedew bû ku hîva çardeşevî ji wê re digot tu dernekeve ezê derkevim


hizûr revîn

di têkiliya jin û mêran de gelek caran, berê giramî winda dibe, dû re jî hizûr direve û dû re jî abûr û rû mala xwe bar dike


hoptirînînam meşko

dema ew ewqas vir kir, ji devê xalê ferzende hoptirînam meşko derket, ew di cî de sistbû ma


hukim ajotin

sulêyman demirel çendîn sal e ku li ser me hikimeke bêdadî dajo


ıfrît bûn

carna usa hêrsa mirovan tîne ku, bi rastî jî mirov ifrît dibe


îlam ya xwe kirin

merivê ku guh nade hevalan û îlam ya xwe dike, her tim nexweşî derdixîne holê


îlelah gotin

mirovên li taxa me ji dest wan zabitayên şaredariyê îlelah gotin


îllallah kirin

gundî ji destê sîyabend îllallah kiribûn


îro li vir, sibê li wir bûn

Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.


îş xwedê mayîn

li ser vî çîyayê bilind êdî îşê me ma xwedê, kes nikare hewara me were


îşê xwe zanîn

seyîtxanê me îşê xwe dizane, çawa xwe alîyê mesûlan berdide


jê re deriyek vebûn

perîxanê gelekî li ber xwe da, lê di dawiyê de jê re deriyek vebû û çû ji vê cehnemê xelas bû


jê rê kar namîne

cimaet hûn şahid bin ev gotin jê re kar namîne, simko heyfa bavê xwe wê jê bistîne


jehra silemanî

meriv divê jehra silêmanî bidê ku êdî ew zalim qet nefilite


ji bazara xwe xêr dîtin

"hecî kemal here mala xwe, ji bazara xwe xêrê bibîne."


ji ber şerma rûya

li dîwana surmelî memed paşa, ji ber şerma rûya, evdalê zeynikê bi gulê re peyivî


ji ber xwe derxistin

guh nedê, ew carna hin tiştan ber xwe derdixe


ji binê pêyê xwe diavêje

ژ بنێ پێیێ خوە دئاڤێژە (Kurdish-Arabic)
ji binê pê xwe çêkirin
(li Dihokê wisa dibêjin)

ji + bin + -ê + pê + -yê + xwe + diavêje ji lêkera avêtin

ji qesta, dema ku mirovek tiştek bêbingeh û vir bêje têt gotin

nexwe got mirad hej pirtûkên te nake, ew ji binê pêyê xwe diavêje


ji bona xatiran

ji bona xatiran mamê êzdîn keçika xwe da me


ji cîyekî destpê kirin

netirse, çawa hebe tu yê ji cîyekî destpê bikî, baştir ew e were nuha destpê bike


ji dev gerandin ketin

li ber mirinê bûn. ji dest nexweşiyeke giran di axaftinê de astengî kişandin

wexta kurê wî xwe gihande ser, ji dev gerandin ketibû jî


ji duhê ve razî bûn

besra xanim ji duhê ve razî ye ku keça xwe bide lawê min


ji erdê heta ezmana

ji erdê heta ezmana gotina xatîya min heq e, were em bi wî re neçin nêçîrê


ji ezmana bi zembîl peya bûn

usa delalî mezin kirine ku tu qey dibejî ji ezmana bi zembîl peya bûye


ji hev de hilhilîn

makîneya wan a cilşo, hema ji hev de hilhiliye


ji hev pişt girtin

gelo kurd ji hev pişt negirin, wê ji neyaran bigrin?


ji karê xwe bûn

ji rûyê wê dêlîkê, hindik mabû ew ji karê xwe bûya


ji kevirî nermtir

diçî bajêr ji kevirî nermtir çi tînî min qebûl e


ji perê esmanan hatin

helbet mihyedîn jî wê têkeve dorê, ma ew ji perê esmanan hatiye? (qerf)


ji pirsê eyb tine be

ji pirsê eyb tine be keko, tu diçî kê derê?


ji ser rê xwe alîkî dayîn

şer e, werin em xwe ji ser rê bidine alîkî, paşê emê binhêrin wê çawa be


ji serê te heft bavê te zêde ye

ji serê te û heft bavê te zêde ye ku tu li pêşîya biraye min bidî xebera


ji serê te zêde ye

ev gotina tu li vê dîwanê da dibêjî, ji serê te zêde ye


ji taqet xistin

bi wan dek û dolaban wan dixwest ku min ji taqet bixin, lê min ji zû de bergira xwe girtibû


ji te baş nebe

ji te baş nebe, kurikê rizgar pir xortekî delal e


ji te re bejim

ve carê ez ji te re bêjim, ne wek gotina xalê xelîl ev bûyer qewimî


ji text ketin

edî şeyê wî naxebite, ew jî ji text ketiye


ji tunne bûnê

ji merîfeta wî na, ji tunne bûna însanan ewî anîne ser kar


ji xwe bêzar bûn

dayê evê fisegenî ji xwe bêzar e ma rabe ji te re berderî bimale


ji xwe ra cîh çekirin

li zmanê wî yê şîrîn nenihêre, ew nuha ji xwe re cîh çêdike


ji xwe zêdetir

min gote te ji xwe zêdetir nepeyive, paşê wê bela bê pêşîya te


ji xwedê bitirse

ji xwedê bitirse lawo! ev çi belaye tînî ber derîyê me?


ji xwedê şerm bike

xorto ji xwedê şermbike! çima li vê pîrejinikê dixî?


ji xwedê xof girtin

metê, ji xwedê xof bigire, bûka xwe çima didî berdanê?


ji zarokan bigre heta kal û pîran

Ji ji + zarokan + bigre + heta + kal + û + pîran

di kurdistanê de, ji zarokan bigire heta kal û pîran ruhîyeta neteweyî êdî bilind dibe


ka pişik heye ku

di vê kuştî-kuştarîyê de ka pişik heye ku, evdile bi me re were meşîna newrozê


kanîya kila

çav û birûyê zelalê wek kanîya kilan reş bûn


kar xirab bûn

pêşîyê baş diçû lê ew hat karê me xirab bû


karê me ketîye tanga te

kek hemîd karê me ketîye tanga te, divê tu biqedînî û me destvala neşînî malê


karê şevê

heke kurê te dikare karê şevê bike, ezê keçika xwe bidimê, heke nikaribe ez nadimê


karwanê bê xêr e

ev kurik karwanê bê xêr e tîştek jê dernakeve


kaseyê cejnê

em naçine mala wana, kaseyê cejnê nîne ma şîv bidine me hemûyan


kêf kêfa wê ye

mal û milkê wî gelek e, kêf kêfa wî ye, bavo!


kêf pirsîn

dema tu diçî malê ji alîyê me jî kêfa dê û bavê xwe pirs bike


kela fetih kirin

tu qey bêjî kela dimdimê fetih kirîye, usa pesnê dide xwe


kelema xistin

ca em binihêrin, vê carê tu yê me kîjan keleman bixî!


kemfirsend

xwedê mirovan deyndarê wî neke, ew gelek kemfirsend e


kerengê ber bayê

meriv kerengê ber bayê be, nikare rêya rast û çewt ji hevdu cûda bike


kerika guhê xwe girtin

me bi hev re lê barand, di dawîyê de mecbûr bû kerikê gûhê xwe girt û çû


kês-fês bûn

şer kês-fês bû, paşê lawik hatine meydanê


kete qirika min

îro sîdar hat kete qirika min û deynê xwe ji min stand


ketin binî

mizeferê hurim pir caran dikete binê bahaddîn, jê agahdarîyan bidest dixist


ketin dest pêyan

jin û zarok di şeran de dikevine dest pêyan gelek diêşin


ketin kîsikê

tu li vira min bikujî, bawer bike ku tu tişt nakeve kîsikê te


ketin mesrefê

di dewata xwîşka min de bavê min gelek kete mesrefê


ketin nav derdan

di bîyanîyê de mirov hîn pirtir dikeve nav kul û derdan


ketin nav gunehan

usa bike ku di dawîyê de nekevî nav gunehan


ketin riya xerab

berê rewşa wî baş bû, lê hingî ketiye riya xerab, jehr ji rûyan dibare


ketin telê

çivîkên welatê me jî êdî hînê dafîkê însanan bûne, zû bi zû nakevine telan


ketîye xamê

tu qey bêjî ketîye xamê, kes ewî di van rojan da nabîne


kevçîkî av rokirin

bes e çay qehwe didine me, bihêlin em herin kevçîkî av rokin


kevir û kûçik li nav hev ketin

cîyek usa bû, te qey digot kevir û kûçik li nav hev ketibûn


kevir û zinar helîyan

ji derdê evîndaran kevir û zinarên welat helîyan


kevirê xazginîyê

axayê gund çû ber derîyê lewend, li ser kevirê xazgînîyê rûnişt


kêzikên kendalan, hatine bûne kabanîya malan

Guhartoyeke kurm û kêzikên newalan, bûne kevaniyên malan.


kîjan kevirê radikî li bin derdikeve

Ji kîjan + kevirê + radikî + li + bin + derdikeve

kîjan kevirê radikî li bin ew derdikeve, nizanim emê çi bikin?


kirin ker lê siwarbûn

dijmin pir kesên kurd, wextek kirin ker lê siwar bûn


kirin tomike

şeva çûyî, cîhangîr, feremez axa kire tomikê, ew êdî nikare ji dest cîhangîr bifilite


kîsê xwe

di vê qalme-qalê de kê hate kuştinê, çû kîsê xwe


kok qelandin

Rom hew dizanî bi qetlîamên gîlîdax û zîlanê ve wê koka kurdan biqelîne.


kumê xwe danîn pêşîya xwe û fikirîn

divê kurd ji bo karên xwe yên çûyî, carekdinê kumê xwe danine pêşîya xwe û li ser bifikirin


kûpê aqilan bûn

bi qerf ji bo yên ku zêde ne jîr in tê gotin

maşelah lawê heyder kûpê aqil e. (qerf)


kûpê zêran dîtin

tu qey bêjî kûpê zêran dîtiye, usa pere xerc dike


kurê paşê

ma ew kurê paşê ye ku destê xwe navêje tu karî?


kurê xelkê

xwazila tenê neçûya, kurê xelkê ye dibe ku tiştekî xirab bîne serê keçika me


kurm rokirin

îşev di dîlana ferîdun û gulbiharê de me kurmê xwe rokir


laçika jina serê xwe alandin

ewana laçika jina serê xwe alandine, tu caran dernakevine qada xebatê


lawikê bîngolî, nabe stenbolî

her tiştek an jî kesek taybetiyeke wê ya bingehîn û xwerû heye ku guherîna wê ne guncav e

ji bîr nekin, careke din ez ji we re bibêjim lawikê bîngolî, nabe stenbolî


lawikê kûçika

dibe ku hûn nizanin, lê ez baş dizanim, ew lawikê kûçikan e, çi xirabî bêjî ew dikare bike


lê baş hatin

dermanê hekîmê kurmancî bi rastî lê baş hat, di çend rojan de pîrika min rabû ser pêyan


lê bi ar û dan bûn

.salekê li balê ma, lê bi ar û dan bû, dû re berda


lê bû int

li pey gengeşîyan lê bû int, ji cîyê xwê ranebû û xeber neda


lê bûn xwîna donxizan

belkî lê bibe xwîna donxizan, ma ew ên ku min didayê hindik bûn?


lêv gez kirin

li ber sipehîya kela behlûl paşa, wezîrê îranê lêva xwe gez kir


li ba te bê edebî dibe

li ba te bê edebî dibe, lê bê menî dema da hevrazan ba li ber çû


li bêjingê xistin

heke parlemenên tirkan li bêjingê xî, dibe ku tê de tu camêrekî jî dernekeve


li ber çêm bîr kolandin

usa bêaqil e ku diçe li ber çem bîr dikole


li ber destê xwedê ehd kirin

bila li ber destê xwedê ehd be, careke din ez wî nahêlim hewşa xwe


li ber xwendinê bûn

heft zarokên wî hene, her heft jî li ber xwendinê ne


li bin çavan nêhîrîn

dema gotinek balkêş mirov dibêje, kek zîya li bin çavan mirovan dinihêrê


li dest bavê nêhêrîn

bûye çil salî hîn jî destê bavê xwe dinihêre


li dora xwe anîn û birin

çend salan li dora xwe anî û bir, haşa ji we paşê pînekî da qûnê ji ber derîyê qewirand


li dorê hatin û çûn

duhê di meydana çarçira de pastar li dora me hatin û çûn, lê me mecal me neda wana ku me bigirin


li dû gerîn

neyar li du egîdên kurdan pir gerîn lê destnexistin


li linge (yekî) xistin

ji bo xirabiya yekî di nav hewldanan de bûn

me ew anî xist vê derê, ew jî hatiye li linge me dixe


li rû xistin

di malê de sekinî gotinên nacîyê li rûya xist


li ser dil

ve gavê ji kurdistanekî azad û demoqratîk her li ser dile min wek kulek dimîne


li ser gerandin

xalidê suphan begê, kalikê xwe gelek li ser hekîm û tixtoran gerand lê tu çarê nedît


li ser hev rûniştin

gelek kes hatibûn, lema gişk merî li ser hev rûniştibûn


li ser hişê xwe nebûn

guh nede gotinen wî, ew li ser hişê xwe nîne


li ser hiştin

xwişk û birayên mistoyê golik, hemû karê malê li ser wî hiştin


li ser kaxiza man

xwedê bike ku vê carê yekîtîya wana li ser kaxizan nemîne


li ser lingan hezar derew kirin

Ji li + ser + lingan + hezar + derew + kirin

kuro, guhnedinê, ew li ser lingan hezar derewan dike


li ser mûyek bend mayîn

jîyana meta asîya li ser mûyek bendê maye


li ser pişt

tu qey dibêjî barê hemû dinyayê li ser pişta fezîla me ye, usa xembar tê xûyanê


li ser xwe kenandin

ronas, di konferansê de usa bikin ku xelk li ser we tu caran nekenin


li ser ziman bûn

kavê jina rêzan li ser zimanê min e, bes nuha nayê bîra min


li serê xwe bela kirin

carekî di devê wê derket û bi xwe re anî, lê li serê xwe bela kir


li xwe bihartin

ıro min nimêj a nîvro li xwe bihart


ling dane ber zik

pey serketina şoreşê lingê cehşan dane ber zik


ling dayîn

wan nihêrî ku bi wî awayî nabe, hema ling danê û di navîna du rojan de xwe gihandine wê derê


ling sist kirin

mamo qet behs neke, îsal me iîngê wana sist kirîye, wek salên berê fort nadine xwe


lingên xwe jê birîn

qet meraqan neke, ev demeke dirêj e, ku min lingên xwe ji wir biriye


mala bavê bûn

tu qey bejî mala bavê ye, usa bê minet li meqera neyaran xwe dirêj kirîye


mala felekê xirab bibe

mala felekê xirab bibe, tu yê jî biketîyayî vî halî!


mala vira şewîtî

mala vira şewîtî, tu dawîya derewên cîndî tên


mala xweyî lê xirab bûyî

mala xweyî lê xirab bûyî, ji pişt ve gulle berdane û lawîkê min li welatê xerîbîyê kuştine


marê birîndar

bavo, zahîr bûye marê birîndar, cîyê tu û tune van rojan dibeze xelkê


marê gewr

ku fesal bikeve destê celo wek marê gewr merîyan dixe


mede hilnedan

ya rastî medê min hilnade ku ez xwarinên wê malê bixwim, lema şeva çûyî ez nehatime mala wana


melayê nexwendî, digere li nav gundî

ji kesên sextekar ku xelkê dixapînin re tê gotin

dîsa reşo birçî maye, melayê nexwendî, digere li nav gundî


mêr derketin

di roja tengasîyê de kalemêr rastî jî mêr derket


mêrê ber talda

şoreşgerên rîya azadî ne mêrê ber taldan in


merhaba hebûn

merhaba min pêra heye, ez dikarim jê tika bikim ku evî karî bo we bike


merheba birîn

piştê wê bûyera nebaş min bi rodî ve merheba xwe birî


merivê bej

merivek pir bej e, divê tu qisûrê wî mêzenekî


merivê malekî bûn

tu guhnede gotinên der û doran em merivê malekî nin


merîyê malê

tu qey dibêjî mêvanê hanê merîyê malê ye, her bêperwa diçe alîyê xanî


merîyê xam

guh nede peyvên şêrzad, hîn merîyek xam e


mêvan hebandin

di her şertî de mêvan hebandin, xesleteke kurdan ya herî ber bi çav e


min nav rûhê xwe da

di dîwana ibrahîm paşayê mîllî de şîmal nav ruhê xwe da û stra


min nexe gunehan

were min nexe gunehan! vê carê jî em tev biçine mala wana


mîrê dilê xwe bûn

dara ji zîndanê derket, êdî ew mîrê dilê xwe ye


mirin emrê Xwedê ye

Biwêjekê ye ku bi maneya "wê her kes bimire, filitîna ji mirinê tine ye" tê bikaranîn.

Mirin emrê Xwedê ye, bes ew enkur menkur çi nin?


mirin li ber çavê wî tiştek nîne

hûnê bibînîn ewê here, ji ber ku mirin li ber çavê kekê min tiştekî nîne


mirina bi hêl dawet e

mirina di nava heval û dostan de, di nava piraniyê de mîna dawetê ye. xem ne mirine, mirina bi tenê ye


mix giran

bavê şebneme mix giran e zû bi zû tênagihîje


mîyê ber beranan

sed mîyê wî yê ber beranan heye, tu çi derewê wî yê belangazîyê dinhêrî


mîz zelal

ez gava dinê ve bala xwe didime gotinên elo, bi min be mîza wî zelal nîne, derewan dike. ya baştir ew e ku hûn jî pê re herin û di cî da bibînin


mîza mezin kirin

tu çi wî dinhêrî heyran! ew her wext mîza mezin dike lê haşa ji te nikare tu gû bela bike


morika siûdê pê re ye

Ji morik + -a + siûd + -ê + pê + re + ye

ji hemû belayan xwe rizgar dike, tu qey dibêjî morika siûdê pê re ye


morîya xewê

hişyar nabe qey bêjî morîya xewê xistine guhan


mû derbaz nebûn

tu mkarî ewî ji min sar bikî, di beyna me de mû jî derbas nabe


nan û av hate birîn

tu ya min dikî hingî nan û ava me nehatîye birîn, em li vê warê bê wayîk derkevin biçin


nanê me kor e

helbet nanê me kor e, ewana di roja teng de kêrê me nehatin


nanê me tahl e

çawa bikin nanê me tahl e kê dixwe pişta xwe dide me


nanê sêlê

mamê we teze na, ji berê ve nanê sêlê ye


nanê tisî

şayîyên mala xêro wana jî wek nanê tisî bû


nav dilê xwe

divê yên nav dilê te de henin gişka îşev ji me re bibêjî


nav heye bi xwe tunne

qado pesn dida, bes nav hebû bi xwe tunnebû


nava min qetand

şahîn li kêleka çem nişkê ve qîrîya û paşê jî girîya û nava min qetand


navik jêkirin

tu qey bêjî silo navika apê ferzende jêkiriye, bi navê wî gazî dîke


naziyên xwe kirin

dilê wê jî dixwaze lê ew jî hinekî naziyên xwe dike


ne bi zar ne jî bi qetil

ne bi zar ne jî bi qetil, tu kes bi wî re nikare


ne got, ne sitand

ne got ne sitand, ew duhê şev di destê me de mir


ne hatin xwarinê ne hatin daqurtinê

gilîyên usa got ku ne dihat xwarinê ne dihat daqurtinê, lewma jî bi dilê te me dawşanda canê wî


nefs kor kirin

fewzîyê me wek sofîyên dewra berê, di vî emrê xwe de nefsa xwe kor kirîye, nayê dilan û geştê


nefs tenik

nefs tenikek wira ye, wê dîsa biçe ser xirabîyê


nehatin bîrê

ne hate bîrê ku wê rojek feqîr bikeve, lema usa malê xwe belav kir


nêhêrî nabe

seydo vî alî bir wî alî bir, nêhêrî nabe, ji civînê derket çû mala xwe


neketin hişa

ji bo kesên ku fêm nakin û tênagihîjin tê karanîn


neketin serî

ji bo kesên ku fêm nakin û tênagihîjin tê karanîn (bnr

nakeve hişa)


nezer lêxistin

nizanim nezerê lêxist, ew mêrê qerase di nav du mehan de bû ta û derzî


nigê flankesê ji erdê qetîyan

ji vê îdyomê ez fêm dikim, ku yekî ji xwe re hespek (di demên me de erebeyek) kirîye, êdî hew peya digere, lingê wî li erdê nakeve


nîyet xirab bûn

were gotina min bike, em neçîne mehkemê, vê carê niyeta wana xirab e, wê me bigirin


nukul bi gû

jê wegere bila here, nikul bi gû gazî neke nav cimaeta me


nûr barîn

bi rastî jî ji rûyê kalikê min nûr dibare


oxirmê giran dîtin

dengbêj keremê kor gelek oxirmê giran dîtibû


pê erdê girtin

bi rûyê nerm pê re nepeyive, gava pê erdê bigre, tu caran ji vira dernakeve naçe cîyekî dinê


pê re ziman hatin

kevir kûçîk pê re hatine ziman û peyivîn


pê sebra xwe anîn

bi kesekî yan jî tiştekî aramî û hizûr dîtin

evîn jî nebe, wê bibehece. tenê bi wê sebra xwe tîne


pê xwe da tehtê

wê pê xwe da tehtê û ji ya xwe nehat xwar


pena û pişt

li welatên xelkê de pena û pişt dîtin gelek zehmet e


per û bask bûn

ehmedê xanî bo me kurdan bûye per û bask


per û bask kirin

qadoyê hesîça, jina xwe ya delal kirîye per û bask pê difire


pêsîra min teng neke

tu were deynê xwe îro ji min nexwaze û pêsîra min teng neke


pêşa (yekî) hejandin

diya ciwanmerd ji bo zewaca wî, tim pêşa lawê xwe dihejîne


pêşa xwe daweşandin

min pêşa xwe daweşand êdî gotinên min nema û nuha jî ez diçim


peşî jî ev gû bû

bavo tu nuha ew xurifîye, walle ew pêşî jî ev gû bû


pêştemalê hemamê

wek pêştemalê hemamê her roj li ber yekî ye


pey derdê xwe ketin

ez nuha ketime pey derdê xwe bi rastî mkarim alîkarîya te bikim


pey malê dinê ketin

gava sîyabend hate avrûpayê, kete pey malê dinê


peyîn belavkirin

herin bi dilê xwe têr lêxin, ew nikare tu peyîna belavbike


peyn belav kirin

ji bo kesên ku tiştek ji dest nayê tê gotin

wî peyn belav kiriye, ma ew dikare li hemberî te derkeve û tiştekî bibêje? (qerf)


pîne avêtin ser

pîne bavêje ser ku kes nebihîzin û pênehesin


pirsên axiretê kirin

polêzên hemu dinyayê jî ji merîyan pirsên axiretê dikin


pişt kayê girêdan

ew hew dizane pişta wî xurt e, lê ya rastî ew pişta xwe bi kayê ve girêdaye


pişt kutan

ciwanên me pişt kutane hevdu û zora dijmin birin


pişt vekirin

her tişt jê tê, dibe ku bo wî tiştî pişt jî vekirîbe


pişta çend gotinan şikandin

were vira em pişta çend gotinan bişkênin


poçik girêdan

kê diwêre bi mala xidoyan têkilî dayne, ewana poçikan bi merîyan girêdidin


poçik li destê xwe xistin

mêrîk usa dike ku poçika hevalên xwe dixe destê xwe, ewana jî êdî nikarin xwe bilivînin


por bîz-bîzî bûyîn

di roja azadîyê de ji şabûn porên gişkan bîz-bîzî bûbû


por kurkirin

usa kir heta serê lawê xwe xwar, bila nuha jî here porê xwe kur bike


por sipî kirin

cigerxwîn di rêya kurdistanê de por sipî kir, lê ew rêya bi rûmet tu caran berneda


poz firtix

cîhan poz firtixek wê derê ye, ka dikare ji xwe re malekî çêbike


poz lê pelixandin

kesî jê wer hêvî nedikir, resûl hema bi kuhnekê poz li nesîm pelixand


pozdirêjî kirin

karên pêwîst an jî nepêwîst bi hemûyan re têkildar bûn, tiliya xwe xistin nav her karî

ji dest vê pozdirêjiya te, tiştê ku nehate serê me nema


pozê sola xistin

pêyê xwe pozê sola mi dixînin, qaşo bi aqilê xwe bi min re qerfan dikin


pûrte vekirin

şeva çûyî di qumarê de usa kirine ku pûrte vekirine, tu tiştekî wî nemaye


qaf seqet

qaşo qaf seqetê qamûşlîyê jî hewar e! lê ew karê xwe baş dimeşîne


qasê bihostekî ye

hele mêzeke, qasê bihostekî ye, çi anî serê me


qasê giranîyê zêr dayîn

lawê xwedîyê karxana paktaşê, qasê giranîya keçikê zêr da bavê şevînê


qasê kerekî bûyin

qasê kerekî bûye, dîsa jî bê dayîka xwe naçe tu erdî


qasê kîrê min e

nanihêrî qasê kîrê min e, rabûye rûyê min disekine, dibêje tu nizanî, ez dizanim


qasê kurê xelkê nebûn

binihêre qasê kurê xelkê nabe ku ji xwe re karekî bibîne


qaşa kembera wê dişkê

tu qey bêjî qaşa kemberê wê bişkê li cî ranabe bo malê karekî nake


qaşogiravî

qaşogiravî çûye kar bike, lê sermîyanê heyî jî derda


qelîya mişka

qey dibêjî qelîya mişkan xwarîye, ji vê sibê de avê serhev vedixwe


qenciya bi dînan, çira li ber koran

ya ku tu dikî, qenciya bi dînan, çira li ber koran e


qet xwe nede hevraza

xwişkê qet xwe nede hevraza, were gotina bavo bike here mala xwe!


qewl û qirar

tu usa dibêjî lê qewl û qirarê vî zemanî nemaye


qîr û sîr bûn

duhê li meydanê, seferê kop nola qîr û sîrê pêsîra wî girt berneda


qiran ketin

tu qey bêjî qiran ketîye nav dikana kîlokî şekir jî peyda nabe


qirêjê destan

malê dinê qirêjê destan e, divê mirov tu caran bernekeve


qise gihîştin

elo kuro! dî vê cimaetê de qise nagihîje te ku tu rabî biaxivî


qismet ber pêyan hatin

li serê çîya em birçîbûna ji taqet ketibûn, qismet hate ber pêyê me, em rastî dîlanekî hatin


qismet derketin

îşev ji qismeta me derket, emê herine mala edoyê xalê min zikê xwe têr bikin


qîza merivan

ne tu qîza merivan î, rabe avekî bide mêvanan


qîza xelkê

qîza xelkê ye, nizanim dayîka min çima usa pir jê lome û gazinan dike


qulpa paşîn

tu dibêjî barê dinyayê dane piştê, avêtîye qulpa paşîn


qûn dalês kirin

ji bo malê dinê ew qûna xelkê her tim dalêst


qûn livandin

de zû bike bilezîne qûna xwe bilivîne, emê derengî bikevin!


qûn rakirin

tiralek usa bû ku qûna xwe li erdê ranedikir


qûna xwe dirîn

êdî ew qûna xwe jî bidirîne, nikare ji vê hidûdê derbas vî alî bibe


qûnê de av vexwarin

bes e pere bide wî bila here, êdî qûna me de av vexwar


qurban bûn

şehîdên kurdistanê her tim qurbana welat in


qurê zik birçî

du qiruş perê wî nîne, bi rastî jî ew qurê zik birçî ye


qutnîyê pîne kirin

heyfa me ye ku partîyên kurdan li başûrê kurdistanê qutnîyê pîne dikin


quzê gur

tu qey bêjî quzê gur pê re ne, tu tişt pê nabe


rabûn rûya

lawo, usa bike ku jin û zarokên te sibê ranebin rûyê te!


rabûn şahê

nizanim çi li apê we hatîye dîsa van rojan rabûye şahê


rastê belayê hatin

di rê de em rastê belayek hatin, me bi zor xwe jê xilas kir


rê jê re hiştin

hinek vebijark dan ber, rê tam li ber nebirîn

wê dîsa jî rê jê re hişt, êdî ew dizane


rê tê re derxistin

ez ketibûm rewşeke wisa ku min nikaribû rêyekê ji wê pirsgirêkê re derxista


rêç wunda kirin

camêr ew e ku di rojên tengîyê de jî divê rêça xwe wunda neke


reh û rîçal

reh û rîçalên berxwedanê di nav axa kurdistanê de gelek kûr in


rêx belav kirin

tu netirse here, ew nikare tu rêxan belav bike


rêya avê kirin

şîyarê kurê stîyê mala dergistîyê xwe kirîye rêya avê


rêya çivîkê

rêya çivîkê ji dest min ketibûya min xwe nedida destê wana


rêya te vekirî be!

rêya te vekirî be keçika min, tu bi xêr herî bi xweşî wegerî nav zar û zêçên xwe


rezîltayî derxistin

erê, zezê wisa bêdeng tê xuyan, lê hela we bidîta li wir rezîltayiyeke çawa derxist


rihê min xwar

êdî ew rihê min xwar, bihêlin ez carekî bi têra xwe lêxim


rik ketin

bavo bi me re ketîye rikê, tu gotinên me nake


rik kutan hev

nazo û zeko rik kutabûne hevdu, nedihiştin ku kar pêşta here


rite navê hişt

me çêkir kire rê, lê ew di dawîyê de hat rite navê hişt


rû bi rû sekinîn

eyşik rû bi rûyê bavê xwe sekinî û bê tirs daxwaza xwe got


rû nihêrîn

pey gotînên tahl û bêçine, êdî ez rûyê wî necamêrî nanihêrim


rûmet ketin

piştî dest ji kar kişandinê, rûmeta wê di nav hevalan da nema


rûnê helandî

pey birîndarbûnê, kamil gelek tî bûbû, xatîya kerîmê pêşmerge du lib tirî dane deve kamil, ew tirî li kamilê dilsoz mîna rûnê helandî hat


rûrehman

însanekî wiha rûrehman nabe ku dizî bike


rûyê xwe jê guherîn

felekê rûyê xwe yekcar ji belengazan guherîye


sal û zeman li ser re çûn

gava sal û zeman li ser bûyeran diçe, meriv hin tiştan bîrdike


salox bi dest xistin

berê min der barê wî de tu tiştek nizanïbû, lê dû re min hinek salox bi dest xistin


seba kîjan rojê sekinîyî?

ev belayê ku hatîye serê xalê te, êdî tu seba kîjan rojê sekinîyî lawo?


sehpa danîn

sehpa danîn, mêrxasan li pey hev rêzkirin


ser danîn erdê

mixabin xalê biro par serê xwe danî ser erda sar


ser de ajotin

şaşî û xetayê xwe qebûl kir êdî gelek nejo ser wî


ser dûya gerîn

tu zik û çavê wî têr dibe, ew her tim ser dûya digere


ser girtî bin vekirî

dixwast bi gotinên xwe ser bigire lê bin vekirî bû, her tişt eşkere dihate xuyanê


ser poçika xwe leyîstin

nêrgiz ji kêfa li ser poçika xwe dileyîze


ser pûş kirin

aras ji me pirskir lê me ser pûşkir, ew jî bawerkir û çû


ser serî çûyîn

piştê wê qewimandinê ser serî çû êdî nekarî pişta xwe rastbike


ser xwe avêtin

ewana ser xwe avêtin, guneh kete stûyê keçika te


serê çîya

çima vira bûye serê çîya ku kê çi dixwaze usa bikaribe bike?


serê çîya ketîn

pey mirina dîdemê, elo wek dîna kete serê çîyan


serê danîn ber hev

pey gale galek giran, herdu evîndar serê xwe danîn ber hev û razan


serê naêşe girêdide

ez naçime mala axê, serê ku naêşe çima girêbidim


serê serî de

pêwîst e partîyek serê serî de kadroyên xwe baş hilbijêre, ku paşê şaşî kêm werine holê


serê şefeqê

serê şefeqê me dora cendirmên romê girt, kesek ji destê me nefilitî


serê te xweş be!

mirin her li pêşîya me hemûyan e, bila serê te xweş be!


serê wî bixe tûr

hîn xort e serê wî bixe tûr, paşê poşman nebî!


serê xwe daye vê oxirê

me serê xwe daye vê oxirê, heta kurdistanê azad nekin, dest ji kar nakişînin


serê xwe yek kirin

xanê digot delîl, ez serê xwe tu caran bi te re yek nakim


serederî derketin

bavo rostem bela bû, tu kes pê re serederî dernediket


serî lê alandin

berpîrsîyarê me hat, serê me li wê belayê aland û lêket çû


sêva ber devan

çima meral bûye sêva ber devan ku her kes pê re bigere


sêva sor şandin

qey bêjî min jê re sêva sor şandîye, lêketîye hatîye dewata me


sî cara gotin

min sî cara gotê, lê dîsa jî ew gotinê xwe dike


sibatê bang kir adarê, got sê rojan bide min bi deyn, ez ê gîsikan ji tehtan bînim xwarê

li herêma tor û botan ji bo xedarî û zora meha sibatê tê gotin

ma te nebihîstiye ku dibêjin

sibatê bang kir adarê, got

sê rojan bide min bi deyn, ez ê gîsikan ji tehtan bînim xwarê. (bnr. çîrok)


sifra giran

ewana xwedîyê sifra giran in, ka em dikarin biçine mala wana


stoyê xwe kêrê ve anî

Ji yekî ko tiştek tehluke bike re têt gotin.

Wî dizanî şer e jî û welê jî çû. Stoyê xwe kêrê ve anî.


stû qalind kirin

ew tenê stû qalind kirîye, xwe nade ber barê kurdistanê


stû siwar bûn

hêza araratê li paş de stûyê leşkerê neyaran siwar bû


stûxwahr mayîn

pey mirina dê û bavê, mîrzo belengaz û stûxwahr ma


şanê mêran nebûn

bager a ku te kir ma şanê mêran e?


şans lêdan

şansê lawikê seîd lêda, çû gihîşte partîya rê dirûst û baş


şekalê xwe bin guhê mirovan dixe

ne tu mirov e, her tim şekalê xwe bin guhê mirovan dixe


şêlav ji devî hatin

şêlav ji devê wî tê, ma biçe kurdistanê bi dizî karê rêxîstinî bike û serkeve!


şeqopîlo kirin

di wê hêrsê de heke min ew bigirta, min ê ew şeqopîlo bikira


şerma rû

ji şerma rû, îsmaîl axa wê yekê qebûl kir


şeva qedirê ji dêya xwe bûyîn

tu qey bêjî evdila şeva qedirê ji dêya xwe bûye, karê wî ji xwe berê dimeşe


şikir be

şikir be bi sax û silametî hûn vegerîyane malên xwe


şûna bavê xwe bûyîn

ew jî rabûye şûna bavê xwe bûye mîrê xirabkar


şûna bavê xwe girtin

bila tu kurekî wî jî ranebe nebêje, ezê cîyê bavê xwe bigirim


şûna mêra girtin

werin mêzekin lî vî warî şûna mêra ev dînê hanê girtîye


şûna mêra mayîn

li mala dewrêş begê şûna mêran ev kundê hanê mayê


ta û derzî bûyîn

însanên afrîqayê ji nêza bûne ta û derzî


tahl û tûd mayîn

heke ez wiha tahl û tûd bimînin, çima ezê karbikim?


tam da poçikê

tam da poçika wî, sibê êvarê wê dîsa biçe mala bedirxan efendî


tam jê dîtin

evdal di salên pêşîn de gelek tam ji gulê dît


tama devê xwe xweş kirin

ew roj li mala zavê, me tama devê xwe xweş kir


tamê daye poçikê

tama avrupayê daye poçikê, êdî bê wan deran nabe


tana kiras derpê

serwer ji hêrsa, tana kiras derpê da pey dizan


taya mîrinê

vê şevê dihat, lê belê taya mirinê li wî girtibû


teberik bûyîn

di dema şer de li kurdistanê şekir bûbû teberk, me nikaribû peyda bikira


têda mirin tunne

xweş tê de mirin tunne malava! were em îşev jî biçine sînemayê


têkiliya xwe jê birîn

di navberê de tu hevbendî û têkiliyek nehiştin

min ku ew kirinên wî bi çavên xwe dîtin, min têkiliya xwe jê birî


tême destê te

dayê can, çavê zarokan radimûsim û tême destê te


terkî dîyar bûn

dara, piştê mêr kirina seyranxanê ji wî bajarê derket, terkî dîyar bû


terkîdinya bûn

wê demê li nazê nêrî. nazê zîpzer bû. nazê terkîdinya bûbû. nazê gotin ji bîr kiribû. abidin panlti


terkîselat

mîrze mihemed pey mirina dêya xwe terkîselat bû


tev xêr û şera nebûn

kurikê min tu caran tev xêr û şeran nabe, her di rêya xwe de diçe


tevî zar û zêçan bûyîn

êdî ew tevî zar û zêçan bûye, şev dernakeve derve


tewn û teşî

layla keçikek bi tewn û teşî ye, tu dikarî jî lawê xwe re bixwazî


tik û tenê

li serê çîyayê araratê sîlo tik û tenê ma


tilî tê de hebûn

di birakujîya kurdan de tê da her tim tilîyên neyarên me henin


tilî û pêçîyên xwe hene kîrin

ji kêfa nuha bila here tilî û pêçîyên xwe hene bike


tirs da ser

bi rastî jî di gelîyê beraza de tirsê da ser me hemûyan


tirs pêketin

di tarîyê de me deng lêkir, paşê tirs pêket, qet paş xwe nenihêrî û zû bi zû çû


tirs pêsîr berdan

tişten ku di zîndana dîyarbekîrê de hatîye serê wî, qe dibe ku tirs pêsîra wî berde!


tiştekî hesibandin

bavo ew jî tu mirovan tiştekî dihesibîne, ku mirov here pêra gale gal bike


tiştên xerîb

di mala axê gundê me de pir tiştên xerîb dibin, bes kes pênizane gelo di wê malê de çi dibe, çi diqewime


toqa neletê

tu qey dibêjî toqa neletê avêtine stûyê wî, li bajarê me tu kes pê re napeyive


toqa şeytanê

evren, belkî toqa şeytanê bikeve stûye te!


tu bi sere xwe kî!

mamo, tu bi serê xwe kî îşev bi dê bavê min re here xazgînîyê


tu bi vî halî

tu bi vî halê xwe yê ducanî, tiştek nekî kesek ji te gazinan nake


tu gotin nîne

bi rastî jî tu gotin nîne li ser bûyerê ku te hêca qalkirî


tu ji ku derê derketî?

tu ji ku derê derketî? heylo ji wan deran hatî vira?


tu jî nanê xwe ziwa naxwî

tu dibêjî hemî sûc yê wê ye, pane tu jî nanê xwe ziwa naxwî


tu li ku, mala dawetê li ku?!

ji bo tiştên têkiliya wan bi hev re tune be tê bikaranîn

tu li pey çi yî kuro? tu li ku, mala dawetê li ku?


tu tişt pê kar nake

çima bûye rostemê zal ku tu tişt pê karnake?


tûrik tijî bûn

bêje, bistrê bavê min, em dizanin tûrikê te tijî ye


vir de wê de avêtin

vê sibê xeloyê te vir de wê de avêt, ewana jî bawer kirin


walle ez derewkarê me

walle ez derewkarê rûkena şefeqê me, pêlê hanê di mala me de ew wiha digot


wek bûk

mêvan li mal tijî bûbûn, nîzamê elîye baso jî wek bûka rûniştibû, qet kar nedikir


wek dêlika poçik hejandin

lî pêşîya mezinan wek dêlika poçika xwe hejand û di dawîyê de bû axayê taxa celalîyan


wek kerê bom

usa gêj bû ku wek kerê bom li der dorê xwe çû û hat


wek mêşan gulle barandin

pêşmerge li ser neyaran wek mêşan gulle dibarandin


wek qirnîya pê girtin

qet silav nedê, ew wek qirnîya merîyan ve digre û bernade


wek sîya bayê derbas bûn

pêşmergeyên siwarî wek sîya bayê bi lez û bez li besta pêşîya gundê me derbas bûn


wek xizir xwe gihandin

walle qe nebêje, ew şev bûka me zerîfe wek xizir xwe gihande me


wekî lana moriyan qilqilîn

maşelah mala sofi bedo wekî lana moriyan diqilqile


wexta sivikîyê

nuha xalîtê suphan axa kal bûye, we wexta sivikîyê bidîta, ka çi afat bû!


xeber danîn ber

dema seferê vegerîya, xeber anî danî ber serokê leşkeran


xefirxanî bûyîn

nanihêrî her dikûxe tu qey bêjî xefirxanî bûye


xêr e înşallah

vî nîvê şevê lêketîye hatîye vira, xêr e înşallah!


xêr lê nayê

salê mehê carekî dixwaze pakî bike, bes xêr lê nayê


xêr tê de hiştin

min ji tehsînê hevalê me otoyek kirî, lê tê de xêr nehiştîye


xêr û bereket anîn

welatparêzên dilsoz û rast xêr û bereket anîne gundê me


xêr û xweşî

dayika tahir di dawîyê de xêr û xweşîya me xwast û çû oda xwe


xerac mezad

di meydana helebê de xerac mezad kerîyê xwe me firot


xew ketin ser

dema xew kete ser eskeran, pêşmerge êrîşê ser meqerên wana kirin


xewa mirinê

sîyabend li ser çoka xecê kete xewa mirinê


xeyalên xam

tenê neyarên me dibêjin kurdistanekî azad û demoqratîk xeyalekî xam e


xwe bi xwazî ve kirin

wa ye asiya mexpûlê dîsa bi çavên nîvkêşkî xwe bi xwazî ve dike ku mêrê xwe bide tobedar kirin


xwe dabarandin

rebena felknasê xwe dabarand, lê wan fêm nekirin, niha jî ax dikin, bendê pişta wan diqete


xwe dan ber nîr

di zîndana dîyarbekîrê de hin kes bê teda û îşkence xwe dane ber nîr


xwe davêje kindira

mal û mîlkê wî yên berê nemaye, lema êdî ew xwe davêje kindira


xwe keviran xistin

ezê yêkê usa bînim serî ku, bila paşê here xwe keviran xe!


xwe kirin erd

şeva dinê ji bo me, mala bûkê xwe kirine erd


xwe lê hilkirin

dilbirîn di dilê xwe de xwedî kir, heta ku di axiriyê de xwe lê hil kir û serê wî jî şikand


xwe li hev negirtin

yekitî û tifaq nekirin. li ber xwe nedan

wan xwe li hev negirtin, joma wisa zû têk çûn


xwe pêş de avêtin

perwîzê birayê te, bikare nekare, her xwe pêş de davêje


xwe piçûk xistin

ji ber helwesteke neyînî rûmeta xwe qels kirin

heyfa wî ku ji bo wê têkiliya rezîl xwe ew qas piçûk xist


xwe pize vekirin

tu qey bêjî kurê paşê bexdayê ye xwe usa pize vedike


xwe ser guha avêtin

ew ker nîne, lê dema neyê şixûlê wî, xwe ser guhan davêje


xwe ser re berdan

derd û kulên me bes nebû mirina dayê ji xwe ser re berda


xwe ser re girtin

merivên xweparêz her wext xwe ser yên mayîn digrin


xwe tev dagirtin

gelî hevalno! zû bikin! xwe tev dagrin em deh deqîqê paşê rêdikevin


xwe vir de wê de avêtin

simo, xwe vir de wê de nevêje! tu yî di dawîyê de tûkazê bidî kurê min


xwe xwe bûn

di dîlanê de tu kesên biyanî tunne bûn, ewana xwe xwe bûn


xwe zor avêtin

polêz li du me bûn, me xwe bi zor avête mala elî xocê û em ji destê wana filitîn


xwedê bike usa bibe

xwedê bike wek gotina te bibe, ne ku wek gotina sirrîyê zavayê me


xwedê te têr bike

Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.


xwedê ya xwe bike

xwedê ya xwe bike, belkû ewana rêya xwe şaşbikin


xwedî zar û zêç bûyîn

dema mirov xwedî zar û zêç dibe, barê mirovan hîn girantir dibe


xwerê kulmekê bûn

xwedê dizane tenê xwerê kulmekê ye, lê çi bikim ku di navberê de xalê salih heye


xwîn li ser kelîn

xwîna dijwar her tim li ser zarokan dikele


xwîn û av çûyîn

çima ditirsin lo! çima ji me xwîn, ji wana av diçe? de rabin em herin!


yên ku bi aqil in

bi rastî jî zarokno! yên ku bi aqil bûn di wê şerê de ji mala xwe derneketibûn derve


yexme nîne

na bavo, yexme nîne, xelk were bi destê zorê keçika me ji me bistîne


zarokê duhê

zarokên duhê rabûne, dewa serokatîyê dikin


zarokê merivan bûyîn

were wiha neke heyran! ne tu zarokê merivan î


zarokê zabitan

ewê nasneke wê qey bêje, ev kurê zabitan e, destê xwe navêje tu karî


zêdeyî ser kezebê

derdê me hindik e ew jî zêdeyîya ser kezeba me bû


zenga mirinê

zenga mirinê avêtîye diranan êdî pîrika şemdîn nafilite


zik li ber dev bûn

zik hatîye li ber dev sekinîye, îro sibê tu yî dengekî bibihîzî


ziman gezkirin

gêlaza keça elî usa bêcî peyivî ku gelek kes zimanê xwe gez kirin


zincîra dîltîyê

di dîroka xwe de kurd tu caran zincîra dîltîyê qebûl nekirine


zîpika xûydanê

ji tirsa zîpikên xûydanê ji rûyê wî dihate xwarê


zîqbûn çavan nêhêrîn

li ser peyva xidir, kekê zîqbû li çavan nêhêrî


zû dereng

zû dereng emê welatekî azad û demokratîk damezrînin


agir bi yekî xistin

Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.


bavêjî ber seyê, se naxwe

Guhartoyeke biavêjî ber segan, seg naxwin.


bêhna gû ji devî hatin

Guhartoyeke bêhna gû ji devê (yekî) hatin.


belaya xwe di (yekî) gerandin

Guhartoyeke belaya xwe bi yekî gerandin.


bî soz û qirarê mêrê berê

Guhartoyeke bi qewl û qerarê mêrên berê.


bi xwe lêxistin bi xwe leyistin

Guhartoyeke bi xwe lê xistin, bi xwe lîstin.


bûn xeyd û ketin stûyê yekî

Guhartoyeke bûn derd û ketin stûyê (yekî).


çav li serî tarî bûn

Guhartoyeke çav di serê (yekî) de tarî bûn.


dest û pê li hev gerîyan

ji heyecan an jî ji pêknehatinê li xwe heyirîn


dev û diran tijî xwîn kirin

Guhartoyeke dev û pozê (yekî) tije xwîn kirin.


devê xwe da birin û anîn

Guhartoyeke (tiştek) di devê xwe de birin û anîn.


di gewrîyê de hiştin

Guhartoyeke di gewriya (yekî) de hîştin.


dilê yekî neçûn tiştekî

Guhartoyeke dilê (yekî) neçûn (tiştekî).


geriyaye û diriyaye

Guhartoyeke (filan kes) geriye û diriye.


giraniya xwe dan ser (tiştekî)

Guhartoyeke giraniya xwe dayîn ser tiştekî.


guhê xwe mûç kirin

Di "dewlet"a pêşîn de Albay Yasîn di ber derî de derbas bû, di "dewlet"a duyem de guhê xwe mûç kir û li hundirê dikanê mêyze kir, di "dewlet"a dawîn de ket hundir.

1997, Rojen Barnas, Hingê, Weşanên Nûdem, r. 32


li ber çavan mezin kirin

Guhartoyeke li ber çavê xwe mezin kirin.


me bexçe danî bi nezanî ji der de hat got ez xweyî tu cenan î

Guhartoyeke me baxçe danî bi nezanî, ji der de hat got: 'ez xweyî, tu cenan î'.


mêjî lê bela kirin

Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.


mineta xwe ji tu kesî negirtin

Guhartoyeke mineta xwe ji kesekî negirtin.


ne çarix, ne jî bendçarix jê çêdibe

Guhartoyeke ne çarix, ne jî bendçarix jê çêbûn.


peyîn li qûnê xistin

Guhartoyeke pihîn li qûna (yekî) xistin.


ser guhê xwe re avêtin

Wexta kesek gotinan bi zanebûn seh neke.

...wê mijarê teze di ser guhê xwe re avêt û li a xwe kudand.

Robert Louis Stevenson, (terciman: Ciwanmerd Kulek), Meseleya Seyr a Dr. Jekyll û Mr. Hyde, Avesta, 2020, r. 15, ISBN 978-605-2246-80-1


ser tilîya kul mîznake

Guhartoyeke (filan kes) bi tiliya kul de mîz nakê.


serî ji teşqeleyan qut nebûn

Guhartoyeke serî ji teşqela xelas nebûn.


simbêl nû avêtine ber devan

Guhartoyeke simbêlên nû avêtin ber devan.


tu ji gerê têyî ez ji gerefenê têm

Guhartoyeke tu ji gerê tê, ez ji gerefenê têm.


xwe avêtina ber bextê yekî

Guhartoyeke xwe avêtin ber bextê (yekî).


zîk li piştê ve zeliqîn

Guhartoyeke zikê (yekî) bi piştê ve zeliqîn.


zimanê (yekî) di hifza (yekî) de bûn

Guhartoyeke zimanê (yekî) di hîfza (yekî) de bûn.


kitek jê neman

xilas bûn, neman, birîn, qirr bûn, ti kes jê neman


adarê berf hat gulîyê darê, nema heya êvarê

Guhartoyeke adarê berf giha guliyê darê, nema danê êvarê.


avê çima deng ji te tê? Go hevalê min zuxir in

Guhartoyeke gotin: "avê çima deng ji te tê" got: "hevalê min kevir e.


bavo min baltek dîtîye, kanî? Min wenda kir

Guhartoyeke bavo, min bivirek dît. got: “kane” got: “min winda kir.


berû da bizinê dest avêt qaçikê

Guhartoyeke berû da bizinê, dest avête qarçikê.


berû ji qalikê xwe derî, go devê te çendeyî

Guhartoyeke bero ji ceftê xwe derket, go: “devî çere ye!”.


bi derzîyê bîr nayê kolan

Guhartoyeke bi derziyê, bîr nayên kolan.


bi tayekî xav tê fetisandin

Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.


bilbil xistine qefesa zêrîn, gotîye ax welatê min

Guhartoyeke bilbil xistine qefesa zêrîn, gotiye: “axxx welatê min”.


birhê min şeh dike, çavê min kul dike

Binêre birûye min şeh dikî, çave min jî derdixî.


cilika xwe ji avê derdixe

Guhartoyeke cilika xwe ji avê derxistin.


çû bajêr û hat, go "Baba kenger nerde bîter?"

Guhartoyeke çû bajer û got: “baba kenger nerede biter”.


dawet belav bû, berbû hetikî

Guhartoyeke dawet ferikî , berbû hetikî.


destê wî tije garis e, libek jê nakeve

Guhartoyeke destê (yekî) tijî garis be, libek jê nakeve.


destê xwe dixe qula moza

Guhartoyeke destê xwe xistina qula mozan.


di ku de zirav be, bere di wir de bi qete


di ku der de zer bû û di ku der de der bû

Guhartoyeke di ku re zer bû, di ku re der bû.


dîwaro ji te re dibêjim, bûkê tu fêhm bike

Guhartoyeke dîwaro ji te re dibêjim, bûkê tu fêm bike.


doayê derwêşa û tirrê gamêşa

Guhartoyeke aqilê serxweşan, tira gamêşan.


du mişk ji qulekê derketin, yekî ji yê din re got tu ji ku hatîye

Guhartoyeke du mişk ji qulekê derketin, yekî ji yê din re got: “tu ji ku derê têyî”.


em ne ji malekê ne, lê em ji rewşekê ne

Guhartoyeke em ne ji maleke ne, lê bi halekî ne.


ew li ku û mala dawetê li ku

Guhartoyeke tu li ku, mala dawetê li ku?!.


ez bi te me û tu bi min e, em herdu jî bi Xwedê ne

Guhartoyeke ez bi te, tu bi min, em tev de jî bi xwedê.


ez bi te tu bi mi, em tev de bi Xwedê

Guhartoyeke ez bi te tu bi min, em tev bi xwedê.


ez çîya û tu çîya golik ma bê gîya

Binêre ez çiya tu çiya golik ma bê giya.


ez çûme daweta wî, ew hate dizîya min

Guhartoyeke ez hatim daweta te, tu hatî diziya min.


ez dibêjim hirç va ye, tu dibêjî şop va ye

Guhartoyeke ez dibêjim hirç va ye, tu dibêjî: 'rêç wa ye'.


ez mêr û tu mêr, kî ji me şêr

Binêre ez mêr, tu mêr, kî ye ji me şêr!.


feqîr çûn xwe daleqînin dîtîn ku dewlemend li ba dibin

Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.


gîha dibin kevir de namîne

Guhartoyeke giya di bin keviran de namîne.