ketin ser kurm û kirasê (yekî)

Keça min dibistana amadeyî (lîse) kuta kir. Di pola duduyan a zankoyê de kete ser kurm û kirasê xwe, malbata xwe, civakê, dibistana xwe, rûçikê xwe, navê xwe, derdora xwe û hevalên xwe û gihişte pênasa xweya rasteqîn. Dema ku cara pêşîn wê ji min re qala rewşa xwe kir, tiştê ku wê wek “Dayê, bedena min cuda ye, gîyanê min cuda ye” derbirrî, me bêahengî bi hev re kir aheng.

2015, (terciman: Kawa Nemir), ez dayîka transseksuelekî ê me, Koma Stenbolê ya Malbatên LGBT’yan, r. 15

Ev ayet der heqê wan kesan de ye ku bi her halê xwe ketine ser kurm û kirasê kafiran. Li gorî vê rewşê; halê wan kesên ku hêj eziyet nedîtine û bi gotin û amelên xwe bi kafiran re lihevkirî û bi aheng heyata xwe berdewam dikin wê çawa çêbe?

2018, Osman SADIKOĞLU, Dûrketına Jı Şırk û Muşrîkan û Dost Gırtına Allah û Dîn û Dostên Wî https://web.archive.org/https://tevhiddergisi.org/makale/d-rketina-ji-sirk-musr-kan-dost-girtina-allah-d-n-dost-n-w arşîv, tevhiddergisi.org


nava (yekî) çar gopal lê xistin

Guhartoyeke nava dilê (yekî) çar gopal lê xistin.


di stûyê (yekî) de man

Guhartoyeke (karek) di stûyê (yekî) de man.


wekî ku (yek) agir berde barûdê

Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.


di riya (yekî) de canê xwe dan

Guhartoyeke canê xwe di ber (yekî) de dan.


xwe lê qewimandin

ber bi tiştekî ve çûn/bezîn, xwe lê dan (xwe li derî dan).


caught red-handed

li ser sed û bîstê girtin, mitelebis girtin


li ser sed û bîstê girtin

bi kirina karekê xelet girtin, bi ser hilbûn


hem şiv û hem jî gêzer

şiv û gêzer
hem şivik û hem jî gêzer
hem şivtan û hem jî gêzer

wergera yekser ji biwêjeke navneteweyî, bidin ber îngilîzî

hem ceza û hem jî xelat
yan jî tehdîda cezakirinê û ehd xelatkirinê

Abdulkadir Selvi di gotara xwe de wiha gotiye: “Erdogan ji destpêka pêvajoya ve yekem car hem şiv û hem jî gêzer dirêj kir. Herwiha zimanê wî jî hatiye guhertin. Li şûna zimanê tund niha zimanekî nerm bi kar tîne. Herwiha hewl dide bertekên li hemberî Barzanî û xelkê kurd ji hev cuda bike.”


şiv û gêzer

hem şiv û hem jî gêzer
şivik û gêzer
şiftan û gêzer

şiv û gêzer. Wergera yekser ji biwêjeke navneteweyî, bidin ber îngilîzî stick and carrot yan carrot and stick

hem ceza û hem jî xelat
yan jî tehdîda cezakirinê û ehda xelatkirinê


Xwedê bê erê

bi izna Xwedê, ger xwedê destûr bide, inşela.

Xwedê bê erê emê sibê dest bi weşandinê bikin


iğne deliğinden Hindistan'ı seyretmek

tişt biçûk e, tu ewqas mezin dikî, ji dilopek av çemek çêkirin, ji mûyekî werîsek çêkirin, ji hebek tirî mahserek çêkirin


belirli geçmiş zaman

"adam geldi" belirli geçmiş zaman örneğidir.


the brain drain

derkeftina yên xudanşiyan bo welatên derve


the grass is always greener on the other side


dengê diholê ji dîr ve yê xweş e

دەنگێ دهۆڵێ ژ دیر ڤە یێ خوەشە (Kurdish-Arabic)

Guhartoyeke dengê defê ji dûr ve xweş e.


ne gotin him ne gotin gum

tu deng dernexistin, têkildar nebûn, nepeyivîn, ne hilimîn ne kilimîn

Di encamê de welatek û cîhaneke hatiye melisandin ku li hember zordariyeke êdî kiriye ku dilê mirov dikizirîne, ne him jê çêdibû, ne jî gum


ziravê (yekî) hatin devê (yekî)

Guhartoyeke ziravê (yekî) anîn ber devê (wî).


îmana (yekî) ji serê (yekî) derketin

Guhartoyeke îman ji serê (yekî) derketin.


çavên (yekî) di nav serê (wî) de reqisîn

Guhartoyeke çavên (yekî) ji nav serê (yekî) baz dan.


(tiştek) li ber çavê (yekî) nehatin

Guhartoyeke (tiştek) nehatin ber çavê (yekî).


mirazê (wî) di çavê (wî) de man

Guhartoyeke miradê (yekî) di çavê (wî) de man.


gotinê xweş ji devê (yekî) derketin

Guhartoyeke gotinên xweş ji devê (yekî) derketin.


peşêman li nîva rêkê

Dema mirov xelet dibe, eger li nîva rê jî bizivir e xirab nîne.


haste makes waste

Lez kirin di her karekî de arîşeyan û xeletiyan peyda dike.


gewadî kirin

Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.


te peqand!

Te karekê baş kir, te şolekê baş encam da.


busy as a bee

I haven't even had the chance to catch my breath

xwe nagehim serê xwe bixurînim, gelek bi şol


xwe nagehim serê xwe bixurînim

Ji xwe + nagehim + serê + xwe + bixurînim

gelek bi kar bûn, gelek bi şol, hebûna gelek karan ko bikî


dilate on

mezin kirin, fireh bûn, nepixîn, mezin bûn


xew jî divêt û kew jî divêt

خەو ژی دڤێت و کەو ژی دڤێت (Kurdish-Arabic)


xew jî çû û kew jî çû

خەو ژی چوو و کەو ژی چوو (Kurdish-Arabic)


a storm in a teacup

gengeşe li ser tiştekê biçûk, ji mêşê dikete gamêş


hindek hindek heta bigehit gundek

Ji hindek + hindek + heta + bigehit + gundek

a little, a little, until it becomes a village


dog eat dog

Tê bikaranîn ji bo wan rewşên dijwar yên ku xelik yek û dû di êşînin da ku bisekevin.


rojeke pêş de

Dixwazin rojekê pêş de ji wê giraniyê xilas bibin

Hêvîya me ev e ku rojekê pêş de aramiyek li welêt çêbe û rêya dîyalogê bêt vekirin daku bigihên encamekê!


hal û mede

‘Hal û mede wiha, min “Boxeyê Birîvayê” bi şêweyekî têrtijî û bi kêfxweşî xwend, her wekî xwînerekî ku ‘hewesa xwe ya li ser xwendinê çu caran ji dest nade


bi qasî serê derziyê

gelek kêm, pirr hindik, ti, hîç, çu, qet, qetiyen

Berpirsê polîtburoya YNKê Mela Bextiyar dibêje, di bûyerên ku niha li deverên Kurdistanî de diqewimin “bi qasî serê derziyê” gunehê min tê de nîne.


desperate times call for desperate measures


translators, traitors

Ji gotineke îtalî, “traduttore, traditore”.


no pain, no gain

when the going gets tough, the tough get going

heta nîva destî reş nebît tama devî xweş nabît


şaxên bizinan lê hatin

Ev biwêje tê gotin dema kesek ji mirovi daxwaz dike karek bo bike yan derfetê bidê, lê mirov razî nebe eger xwe ew kes çi bike.

Xwe şaxên bizinan li te bihên, ez nahêlim tu biçiye serê çiyayî.


avoid like the plague

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/en-au-avoid like the plague.ogg


bent as a nine-bob note

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/En-au-bent as a nine-bob note.ogg


brown as a berry

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/En-au-brown as a berry.ogg


dumb as a post

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/en-au-dumb as a post.ogg


fertile as a turtle

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q1860 (eng)-Flame, not lame-fertile as a turtle.wav


fit as a Mallee bull

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/EN-AU ck1 fit as a Mallee bull.ogg


like clockwork

(zimanê xeberdanê) wekî mekanîzmaya saetê sîstematîk

And every lunch period, you'd show up like clockwork.

Û te di her firavînê de wekî saetê sîstematîk derdiket pêşberî me.


like turkeys voting for an early Christmas


nervous as a long-tailed cat in a room full of rocking chairs


(filan kes) bi ava gemirî ra tê vexwarin


(filan kes) bi tiliya kul de mîz nakê

Binêre bi ser tiliya kul de mîz nekirin.


(filan kes) bilûra ber ga ye, çira ber kora ye

Binêre bilûra li ber ga ye, çira li ber kora ye.


(filan kes) li heft ava bidê, qolana piştê şil nabê

Binêre xwe li heft avaxê qolanê piştê şil nabê.


dayîk hato ji der de, xwedî rabû berda

Guhartoyeke dayîk hat ji der ve xwedê rabû di ber de.


dîwaro ez ji te re dibêjim, bûkê tê bigîn

Guhartoyeke deriyo ji te re dibêjim, piştderiyo tu guh bidiyê.


ez çiya tu çiya golik ma bê giya

Binêre ez çiya û tu çiya, golik man bê giya.


gotin: erebê kûna te reş e, got: malê min ev e

Guhartoyeke gotin: 'erebo qûna te reş e. got: 'male min ev e.


gû ji gû re dibêje: delalê ber dilê min

Guhartoyeke gû ji rêxê re dibêje: 'delalê li ber dilê min.'.


îro li gir e, siba li vir e

Guhartoyeke îro li vir, sibê li wir bûn.


ji kêfa mehoja dil çû guhoja

Guhartoyeke ji kêfa mewîja dil çû guvîja.


ji kerê re gotin bilezîne, wî çirtik avêtin

Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.


kurm û kêzikê newalan bûne kebanî ya malan

Guhartoyeke kurm û kêzikên newalan, bûne kevaniyên malan.


nalbenda kihêl nal dikirin, kêvjalê got: eve lingê min jî

Guhartoyeke nalbendan kihêl nal dikirin, kevjalê got: 'ev e lingê min jî'.


rovî tu çima xwe dihejînî, got; li min tê û ji min tê

Guhartoyeke rovî tu çima xwe dihejînî got: "li min tê û ji min tê.


seyê me ye, li ber deriyê xelkê direye

seyê me ye, li ber deriyê xelkê direyê
segê me ye, li ber derê xelkê direyê

kesê ku bi kêrî xwediyê xwe, însanên xwe nêye, bi kêrî tu kesî nayê


şeko, navê xwe li hevalê xwe ko

Guhartoyeke şekopeko, navê xwe li hevalê xwe ko.


şûna şêra mane kundê dêra

Guhartoyeke dewsa şêran, maye kundê dêran.


yek birin bihuştê, got: ma ji mirinê wê de çi heye

Guhartoyeke yek birin buhişte, digot: ma ji mirinê wê de çi heye.


berû dan bizinê dest avêt boçikê

Guhartoyeke berû da bizinê, dest avête qarçikê.


bila avis bê, bila bi derengi bê

Guhartoyeke bila avis be, bila dereng be.


dar bi tû ye, lê xwedî tûle ye

Guhartoyeke dar bitû ye, xwedî bi tûle ye.


dil li ser dile, jêre nîne ti derd û kul e

Guhartoyeke dil li ser dil e, jê re tune tu derd û kul e.


ez bi te, tu bi min, em tev de jî bi xwedê

Guhartoyeke ez bi te tu bi min, em tev bi xwedê.


filan kes bê diçine

Guhartoyeke (filan kes) bê bilûr direqisît.


gerriye û dirriye

Guhartoyeke (filan kes) geriye û diriye.


giya di bin kevra de namîne

Guhartoyeke giya di bin keviran de namîne.


golikê beş, ma li devê deriyê reş

Guhartoyeke golikê beş, ma li ber deriyê reş.


gundek û rindek

Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.


heta em bûn çavnas, dinya li me bû xelas


jûjî li têjikê xwe dinêre û dibêje: ez bi qurban pûrtika xwe ya hevrîşim bim

Guhartoyeke jûjî çêliken xwe miz dan û got: 'ez goriya pûrta we ya hevrîşîm bim'.


keroşk ji çiya xeyidiye, haya çiya jê tuneye

Guhartoyeke kergoşk ji çiyê xeyidiye, çiya haj pê tune.


miya birçî şîr nade

Guhartoyeke (filan kes) dikale, lê şîr nade.


nalbendan kihêl naldikirin, kêvjalî got, ev e ligên min jî

Guhartoyeke nalbendan kihêl nal dikirin, kevjalê got: 'ev e lingê min jî'.


rûnê me bi ser gêrmiya me de rijî

Erê, me wer nedixwest, lê dîsa jî rûnê me bi ser germiya me de rijiya.


şeko navê xwe li hevalê xweko

Guhartoyeke şeko, navê xwe li hevalê xwe ko.


têr nedixwar nan û jajî radikirin tole û tajî


xwe ne ji dêrê dikê ne ji mizgeftê

Guhartoyeke ne ji dêrê, ne ji mizgeftê bûn.


with a pinch of salt

Take it with a pinch of salt.


sîlehê şevê

Ji nokan re tê gotin, çinko dema mirov noka dixwe mirov bayî (tirr) ji piştê diavêje, herwisa beteniyê xwe pê gerim dike.


like something the cat brought in

xwe dê bejî pişîkan/mirîşkan şerê li ser serê te kirî

It's dark all day and it glows all night
 Factory smoke and acetylene light
 I face the day with me head caved in
 Looking like something that the cat brought in.


Xwedê bêhna (yekî) fireh bike

Xwedê bêhna te fireh biket
Xwedê bêhna (yekî) fireh biket

Ev biwêje tê gotin dema kesek dikeve di rewşeka gelek nexweş de, an jî ji dest dana kesekê pirr biha, an jî mirina kesekê nêzîk.


Xwedê bêhna te fireh biket

Guhartoyeke Xwedê bêhna (yekî) fireh bike.


çav berê dev dixwe

berî mirov tiştekî bixwe çav biriyarê dide ka ew tişt xweşe an jî ne


pê nevêt

pêtvî naket, qeyd nake, mihtac nîne; dema kesek tiştekî yan harîkariyekê pêşkêşî mirovî dike, paşan mirov dibêje supas ew dibêjin pê nevêt


ev hevîre dê gelek avê vexot

Ji ev + hevîre + dê + gelek + avê + vexot

biwêjeke tê gotin dema mirov bizane ku arîşek an jî babetek dê gelek dirêj be an jî dem bibe


bab çûne

dema ku rwîdaneka xirab bi serê yekî/ê tê, dema yek dikeve di rewşeka xirab de, herwisa wextê yek dimire

Tirumpêla hevalê min rwîdanê hatinûçûnê kir, bab yê çûyê.


xwe dan ber ziyanê

tehemila berpisiyariyê kirin, tehemila mesûliyetê kirin


ezîz î; ji pêrve ne mîzî

عەزیزی ژ پێرڤە نە میزی (Kurdish-Arabic)

you are dear to me, but do not pee standing


my way or the highway

difinbilindî,
 tê gotin dema ku axiftinker difinbilind be û dema tiştek dibêje divê wekî wî/wê be an jî cî rêyên din nînin


Adam and Eve not Adam and Steve

Ji Adam and Eve not Adam and Steve. Ji hîkayetê Ademê îbrahîmî û Hewa tê.

Biwêjek e bi îngilîzî ye ku qesd dike ku tenê têkiliyên heteroseksuel ango zayendetêvel normal in.


pass the baton

Di yariya beza alayê (veguhastina darikî ji yekî bo yek din) an jî pêşbirka alayê darik bo yek din veguhastin.


silavêt Xodê li ser bin

Misilman wisa dibêjin piştî navê her peyxemberekî


nedîtî bi xwe ve rîtî

نە دیتی ب خوە ڤە ریتی (Kurdish-Arabic)
nedîtî bi xo ve rîtî

xelkê ku an jî kesê/a ku ji nû ve zengîn bûye, herwisa tiştên giran û bihadar dikirin da serinca xelkê bikêşin


ewa te xwarî, afiyet bît; ewa te guh lê bûyî, bo min bêje

Ji ewa + te + xwarî + afiyet + bît; + ewa + te + guh + lê + bûyî + bo + min + bêje

what you have EATEN, all good health to you! what you've HEARD, please share with me

Ramana vî pendê ev e ku xwarin baş e, lê peyv bo belavkirinê.


li ser hemdê xwe

hêdîka, hêdî, bi rehetî, bi aramî, bi dilê xwe


nezanî birêve biçît, got erdê xware

nezanî dîlanê biket, got erdê xware
nezanî govendê biket, got erdê xware

ne + zanî + birêve biçît + got + erdê + xware

Ji bo wan kesan tê gotin yên ku herdem behaneyekê ji şaşiyên xwe re dibînin yan kêmasiyên xwe dixin stûyê tiştekî din.


آبروی کسی بباد رفتن

آبرو+ ی + کس + ی + ب + باد + رفتن

rezîl bûn, bêrûmet bûn, berhewabûna rûmetê kesekî


Xwedê bike

daxwastin, daxwastina ji Xwedê, xwastina ji Xwedê ku bikêrhatî bibînê

Xwedê bike ku em biserkevin.


here bide

ne mîne li pêş çavêt min, ji vêrê here
 (gelek kirêt e ger bêjîn kesek mezin an jî neniyas, lê di nav hevalan de asayiye)


çi heye çi nîne

ç + heye + çi, biwêjeke bi qalibekî hevpar yê Rojhilata Navîn, bidin ber tirkî ne var ne yok û erebiya iraqî شكو ماكو (şekû makû).

tu çawa yî? tu çi dikî? çi xeber e?,
pirskirina halê kesekî


آب خوردن در یک

* آب خوردن + در + یک


مثل آب خوردن

Ji مثل + آب خوردن.


از خجالت آب شدن

* از + خجالت + آب شدن

Ji ber şermê wekî avê lêhatin, şerm kirin


دختر آب کردن

Ji دختر + آب کردن.


ketin destî

bi dest ve hatin, peyda bûn, gihiştinê, bi dest ketin:
Nan nakeve destê feqîran. (Feqîr nikarin nanî / xwarinê bo xwe peyda bikin.)

ketin bin dest yan bin kontrolê:
Efrîn ketiye destê dijminan.


xwe kil û pil dan

karê xwe baş kirin û xwe xemilandin, xwe bi baştirîn û ciwantirîn şêwe xemilandin

Mirovên niha xwe gelek kil û pil didin.


the straw that breaks the camel's back

geheştin serê difna yekî, zêdê taqeta me ye, tihemil nema


الحاجة أم الإختراع

hewceyî deyka dahênanê ye, pêdivî deyka dahênan ye

ku-الحاجة_أم_الإختراع-ar-phrase-0tqT~xPC


wekî şelwalê bê doxîn e

وەکی شەلوالێ بێ دوخینە (Kurdish-Arabic)

Ji wê yekê tê ku demê şelwal bê doxîn be, ewê bikeve, anko şelwalî pêdiviyekaberdewam bi doxînê heye

biwêjek e tê bikaranîn dema mirov an jî tiştek pêdivî bi tiştek din hebe, bêyî tiştek nabe

Yara min, jiyana min bêyî te wekî şelwalê bê doxîn e.


aba altından değnek göstermek

Guhartoyeke aba altından sopa göstermek.


aba altından sopa göstermek

ji bin ve ehd lê xwendin, devê (yekî) xweş bûn lê diranê (wî) di gewrîya (wî) de bûn, doqik ji bin eba derxistin, (bi dev û helwesteke xweş û nerm ew tirsandin, gef lê xwarin)


abacı kebeci ya sen neci

nedîtî çima dibêjî heft û nîv, tu nizanî mala dawetê li ku ye radikî kevçîyê xwe


abasını başına çekti

bi sêhr û silûkê ket, ket xamê, xwe da qunc


abayı yaktı fatma'nın bezine

li bejnê nihêrî bi zêran kirî lêçek rakir kertikê gurî, (ji bo kesên ku dil berdidin dilkêşî, cil û tevgirêdanên keçikan)


abbas yolcu

ebasko rêwî ye, ebasko ketîye rê, ebasko li rê ye

(yek) li ber sikratê ye, (bi henekî tê gotin)


abdal dili dökmek

lavelav ji (yekî) kirin, devê xwe lê xwar kirin


abdestinden şüphesi olmamak

ji ar û namûsa xwe bawer bûn, ji xwe bawer bûn


abesle iştigal etmek

palê pûş kirin, li ber çem bîr kolan, karên tewş û beredayî kirin, bi tiştên beredayî re mijûl bûn


abuk sabuk konuşmak

tewşo mewşo peyivîn, bergîya (parêza) devê xwe nezanîn


acem kılıcı gibi iki taraflı kesmek

hem li defê xistin, hem jî li zirneyê, hem dikire, hem dibire (dualî lê xistin)


acıkacağım diye sıçmaya korkar

gûyê xwe hişk dike, gû ji mirîyan deyn dike


acısı tepesine çıkmak

pir zêde êş û jan kişandin, pir zêde êşîn


aç kurt gibi yemek

wekî erebê çav li penêrê ter ketî, bê ser û çav xwarin, wekî guran dirêjî xwarinê kirin


açık çek vermek

bi awayekî bêsînor raye û selahîyet dan (yekî), (jê re gotin, tu bi destê xwe yî)


açlıktan götü örümcek bağlamak

zik bi piştê ve zeliqîn, ji birçîna mirin


açlıktan köpük kusmak

ji birçînan çavên (yekî) tarî bûn, ji birçînan îman ji serê (yekî) derketin


adam bildim eşeği altına serdim döşeği

gotin filankeso baş e, wî jî çû di kanîya gund de rî (min qedr û qîmet dayê, lê pîs û xerab derket)


adam oluncaya kadar dokuz fırın ekmek yemek

heft teşt nan xwarin, heft teşt nan û heft bar xwê xwarin


a'dan z'ye kadar

ji serî heta dawî, ji serî heta binî, bi tevayî


adı ata bindi ayağı yerde gezer

navekî mezin ser gundekî xopan e, behra şîn e av tê nîn e, navekî giran bajarekî wêran, (qaşo rewşa (wî) xweş bûye lê dîsa jî wek berê feqîr û belengaz e)


adı kaale alınmamak

kesî pîvaz jî pê hûr nekirin, kes girîngî pê nedan


adı ulu götü kuru

navekî mezin li ser gundekî xopan e, behra şîn e av tê nîn e, navekî giran bajarekî wêran


adım adım yer edeyim gör sana neler edeyim

ku roja min hat! ku min keys lê anî, ez dizanim ka ez dê çi bînim serê te


adımını denk atmak

dan ber hev û ser hev, baş tê fikirîn, (berî ku karek were kirin, tê fikirîn)


adını ...e çıkarmak

xwe wekî (, , , ) nîşan dan, xwe wekî (, , , ) dan nasandin


agop'un kazı gibi yutmak

ji ber xêtikîya (xêvotîya) xwe hatin xapandin


ağaca çıksa pabucu yerde kalmamak

morîka siûdê pê re bûn, lingê (wî) li kûpa zêran ketîye


ağır ezgi fıstıki makam

xanima xanimî, lûr bi lûr vî meqamî, bi giranî, rewş û wezîyeta xwe xera nake


ağırlığınca altın etmek

pir hêja û biqîmet bûn, bi qasî giranîya xwe hêjayî zêran bûn


ağırlığını ortaya koymak

dest avêtin (tiştekî), (ji bo pêkhatina encama ku tê payîn, hêza xwe dan ser (karekî, tiştekî) û bi kar anîn)


ağız patırtısı yapmak

ketin heftûheştê, hevîr di zike hev de stirîn


ağlama duvarına dönmek

bûn qalibê qûnxwaran, bûn dara bêkesan, bûn kîsê (tûra) kul û derdan


ağustos'ta suya girse balta kesmez buz olur

felekê pişta xwe dayê, teyrokê li werzê (wî) xistîye, qirdê (wî) pişta xwe dayê, xwedê qirdê (yekî) kor kirîye, xwedê qirdê (yekî) reş kirîye


ağzı bir karış açık kalmak

dev ji hev man, devê (yekî) bihostek ji hev man


ağzı burnu çarşamba pazarına dönmek

dev û pozê (yekî) di nav xwînê de man, (ji ber lêdanxwarinê)


ağzı söze yakışmak

xweşbêj bûn, zarxweş bûn, şekir ji devê (wî) rijîn, çûkê çil zimanan bûn


ağzı torba değil ki büzesin

devê xelkê ne doxîna dîya me ye ku em girê bidin


ağzına ağız vermek

piştgirîya (yekî) kirin, piştgirîya kirinên (yekî) kirin


ağzına aptesle almak

hezarê bi hezaran navê (yekî) hildan, (ji bo bi hûrmet û giramîyê navê (yekî) hilanîn)


ağzına bakan yokluk görmez

(yek) çûkê çil zimanan e, tu dibê qey şekir ji devê (wî) dirije, zarşîrîn, devşîrîn, devnerm, xweşbêj


ağzına bir zeytin verir altına tulum tutar


ağzına kemik atmak

dilê kûçik bi savar xweş kirin, bi rîya menfeetê devê kesekî xerab girê dan, qurçek avêtin devê (yekî)


ağzında torba mı var?

ma xwê bi zimanê te ve hatîye? ma kulîyan zimanê te xwarîye? ma te zimanê xwe xwarîye? ma devê te li hev gerîyaye?


ağzından baklayı çıkarmak

hew hemilandin, (tiştekî ku heta wê çaxê veşartîye û negotîye, ji ber hêrs û tiştên din, bi carekê re gotin)


ağzından lakırdı dirhemle çıkmak

Guhartoyeke ağzından söz dirhemle çıkmak.


ağzından söz dirhemle çıkmak

gotinên (yekî) bi zêran bûn, bi zorê gotin ji devê (yekî) derxistin


ağzını çarşamba pazarına çevirmek

wekî keran li (yekî) xistin, golikê reşo te çi xwarîye? dev û pozê (yekî) xwîn kirin


ağzını havaya açmak

tiştê ku hêvî jê dikirin, bi dest nexistin, fersend ji dest revandin


ağzını hayra açmak

devê xwe li xêrê vekirin, devê xwe ji xêrê re vekirin


ağzının kaytanını çekmek

dev ji gotina gotinên pîs û xerab berdan


ah û figan etmek

ax û wax kirin, ax û fîxan kirin, ax û efxan kirin


ahfeş'in keçisi gibi baş sallamak

wekî hespê cehxwarî serê xwe hejandin, serî lê lablabik e, (bêyî fêmkirinê, tiştê ku tê gotin erêkirin û qebûlkirin)


ahı gitmiş vahı kalmış

çirika (wî) çûye virika (wî) maye, tirik çûye, virik maye


ahım şahım olmamak

ne ew qas e, ne (tiştekî) ew qas hêja ye


akçesi ucuz olmak

ga û golik li balê yek bûn, çavfireh bûn, destvekirî bûn, comerd bûn


akı kara karayı ak göstermek

mesele serobino kirin, (tiştek) berevajî gotin


akı karadan seçmek

destê çepê ji yê rastê nas kirin, reş û spî ji hev derxistin


akıl baliğ olmak

ketin darê jinan, bûn keça xama, (ji bo keçan)


akıl dağıtılırken değirmene karpuz öğütmeye götürmek

aqil mamiş, kundiro qamîş, kerê çarsim e, hevsar jê kêm e, kerê boz e, terî jê kêm e


akıllar pazara çıkmış her kes kendi aklını beğenmiş

aqil derxistine firotanê her kesî yê xwe kirîye, got: 'alemê çawan , dizanî?" got: "wek aqilê xwe dizanim', aqil tevî hev kirine her kesî rakirîye aqilê xwe


akına bokuna karıştırmak

alîyên qirêj û paqij yên (tiştekî) tevî hev kirin

alîyên rast û xerab yên (tiştekî) tevî hev kirin


aklı havsalası almamak

neketin hişê (yekî), hişê (yekî) hilnenanîn


aklım derken bokum demek

peyvên xwe li hev şaş kirin, bergîya (parêza) devê xwe nezanîn, xwe li hev şaş kirin û gotinên tewş kirin


aklına hiffet getirmek

aqil avêtin, mêjîyê xwe xwarin, aqilê xwe xwarin, dîn bûn


aklına yelken etmek

hema çi bê aqilê (wî) kirin, bêyî fikirîn tevgerîn


aksayanla aksak susayanla susak

(yek) dikeve her kirasî, kî çi bike ew jî wisan dike


akşam ahıra sabah nahıra

kêf kêfa (wî) ye, kêfa ser kelekê dike, li ser sîya piştê raketin

bila zik bel be bila ji kel û pel be, bila zik têr be bila ji qalikê dêr be, bila zikê mele bel be bila gîya û pel be, (ji bo kesên ku tenê xwarin û vexwarinê zanin)

agir bi erdê keve gurzek pûşê wî naşewite, pê avêtin ser pê, xwe avêtin ser sîya piştê, (ji bo kesên guhnedêr)


akşam kavil sabah davul

bi roj ji qulika misînê ditirse êvarê kefenê mirîyan jê dike, bi roj mele ye, bi şev file ye, sibê li dar e, êvar li xwar e, êvarî şêr e, sibê rovî ye bi şev şemamok e bi roj pîrebok e, lawê pirê bi şev bilbil e, bi roj pişkul e, bi şev şemamok e bi roj pîrebok e, bûka mam esmana bi rojê digire kolanan, bi şevê diçe kizwanan


akşamdan kavur sabaha savur

hesabê paşîya xwe nekirin, destê xwe lê negirtin, destbelav


al Allah kulunu zapteyle delini

Xwedê ji aqilê şîrîn neke, Xwedê aqil bide (yekî)


al aptesini ver pabucumu

ne bi karê te kirî, ne bi zirara te kirî


al birini vur ötekine

(yek) ji (yekî) xerabtir e, hemû jî ji eynî çamûrê ne


al sana bir daha

bûn zêdeyî li ser kezebê, bûn derdê ser derdan, nehekê ser dehekan, derdê me ne bes e, yê xelkê bi ser de hewes e, ha ji te re belayeke din


alacağın bir iğne çelik okkasından sana ne?

qûna te qûna hecheckê ye, te çi ji barê deve ye, qûna te qûna çivîkê ye tu hêkên betan dikî


alacağına şahin vereceğine karga

ji deynê xwe re heqnexweş e, (ji bo kesê ku heqê kesê din lê dike helalî heram)


alacağına şahin vereceğine kuzgun

Guhartoyeke alacağına şahin vereceğine karga.


alan talan etmek

tevî hev kirin, berî nava hev dan, ser û binê hev kirin, tar û mar kirin, kirin kafir keratî


alavere dalavere kürt mehmet nöbete

bi mebesta, hemû kar û berpirsîyarî li ser pişta kesên nezan û bêkes û bêxwedî tê barkirin, tê gotin

dehşê par kûçikê nobetê, (hemû dek û dolab li ser kesên nezan û bêhiş tên gerandin)


aldı fikri bir şeyde olmak

hişê (yekî) li (tiştekî) bûn]], hişê yekî li cihekî din bûn


ali'nin küllahını veli'ye veli'nin küllahını ali'ye giydirmek

kumê elo danîn ser serê welo, yê welo danîn ser serê celo, kumê xîço li ser pîço


ali'ye edik veli'ye düdük

pereyên ku ji bo hewcedarîyan tên xerckirin


Allah muhtaç etmesin

Xwedê me ji qeweta gavan û ronîya çavan neke, Xwedê çavê me nede destê tu kesî, Xwedê me hewceyî namerdan neke


Allah'a bir can borcu var

ji kula felekê pê ve tiştek lê tune, mirin tenê lê kêm e


Allah'ın belası

belayek xwedê (ji bo kesê ku netebt û nerihet)


almış satmış çekmeceyi kapatmış

girêka xwe li paş heçikê xistîye, kilît di ber kum (pişt) de ye, xeta xwe rast kir karê xwe xelas kir, eba lê quripandîye


alnı açık yüzü pak

rûyê (wî) spî, enîya (wî) bilind e, enî tîlak, rû spî, rûyê (wî) spî, enîya (wî) hildayî ye, serbilindî


alnının ar damarı çatlamak

şerm û heyaya (yekî) şikîn, ji ava rû derketin, noka enîya (wî) qetîn, îsma namûsê di pozê (wî) de tune bûn


alnının damarı çatlamak

gelek tengasî dîtin, pir zehmetî xwarin, (di kirina karekî de)


altın adı pul oldu kız adı dul oldu

ji ber tevgerên (wî) yên ne baş navê (wî) xerab bûn (bi kanîye xwe de rîn), zêr bû bû pa xer


altın tutsa bakır olur

diçe ber çem çem dimiçiqe, destê xwe diavêje zêr di dest de dibe xwelî, zêr di dest de dibe paxir


altmış altıya bağlamak

bi soz û wehdên vala û beredayî (yek) ewiqandin, serê (yekî) xistin tûr


Amasya'nın bardağı, biri olmazsa biri daha

dinya yek e, dergeh hezar, bi ber nekeve ew nebû yeke din (bi ber mekeve, ew nebû yeke din)


anadan sıska ne yapsın muska

ji hêka xwe de wisan e, ji dara xwe de xerab e


anaları ne ki danaları ne olsun?

şîrê wê ew e, dê mastê wê çawan be, mak ne tu mak e, dê çi be zarok jî ewin


anası sarımsak babası şalgam soğan

Guhartoyeke anası turp babası şalgam soğan.


anası turp babası şalgam soğan

em nizanin kurê kîjan mitrib î, kîjan derwêşê ye, ji hêstirê pirsîne bavê te kî ye gotîye xalê min hesp e


anasını ipini çıkarmış pazarda satmış

di dayika xwe nabore, kî dûrî (wî) be nêzî xwedê ye, ji kesî re nav nehiştîye, şîrheram e, sibeh û êvar jê re tune, evdê serreş, takî helal tê de tune bûn, dilxerab


anasını ipliğini çıkarmış pazarda satmış

Guhartoyeke anasını ipini çıkarmış pazarda satmış.


anasını sattığımın

ku der zirav be bila li wir biqete, jixwe me daye navê


anasının nikahını istemek

qelenê dîya xwe xwestin (ji bo kesê ku ji bo tiştekî, bihayekî ji adetê der dixwaze)


anlaşıldı pederin bayraktar olduğu

(tiştek) esehî bûn, hela (tiştekî) kirin


apar topar edip götürmek

zûzika birin, bi lez û bez birin, hanhanka


aptal yerine konmak

(yek) kirin şûna evdalan, (yek) kirin şûna keran, (yek) kirin şûna xêvoyan


arafat'ta soyulmuş hacıya dönmek

bûn wekî hecacê ku li erefayê bê şêlandin, hemû mal û maldarîya xwe winda kirin, wekî hecacê ku li Erefayê bê şêlandin


araları şekerrenk almak

tayê wan ji hev qetîn, dostanîya (wan) xera bûn


aralarında dağlar kadar fark var

Guhartoyeke aralarından dağlar kadar fark olmak.


arap araba yüzün karadır demiş

keçelo navê min li te kumê min li serê te, şeko navê xwe li hevalê xwe ko, navê min li te qotik li serê te, mirîşkê hêk kir navê xwe li xelkê kir


arap saçına dönmek

bûn girara gavanan, bûn girara qereçîyan, bûn gola gamêşan, li nav hev ketin, bûn kafirkeratî, bûn şorbe,li nav hev qelibîn


ardından sapan taşı yetişememek

bûn wekî şêxê pê li bizotê kirî, wekî guleya tifingê bûn, wekî keran pê li gunê wî kirine, tu yê bibêjî hêka (wî) li malê sar bûye, tu yê bibêjî qey cot û cobar li benda (wî) ne


arı satmış namusu kiraya vermiş

şerm û heyaya (yekî) şikîyaye, perdeya rûyê (yekî) qetîyaye, ne şerm e ne heya ye


arı yılı değil kâr yılı

şerma xwe avêtin, (ji bo berjewendîya xwe)


arık altından tarla bağışlamak

ji bo berjewendîya (wî), soz û bext dan (yekî)

ji bo berjewendîya (wî), bi dizîka û di binî re, rê li ber (yekî) xistin


arının dikenini görüp balından el çekmek

çavên zer di derîyê de dîtin û jê qerîn, (xetereya (tiştekî, karekî) dîtin û dev ji nehf û sûdeya ku jê bê berdan)


arının yuvasına dürtmek

pêlî mala cinan kirin, bela bi ser xwe de anîn

tilîya xwe kirin kulmozê, lana mozeqirtikan derkirin


arkası yere gelmemek

pişta (yekî) dananîn erdê, pişta (yekî) nehatin danîn, pişta (yekî) saxlem bûn


arkasında yumurta küfesi yok ya

qey (yek) dîzik e bipelişe, qey Ezraîl wê ruhê (yekî) bistîne!

qîble jê re tune ye, wekî nanê sêlê ye, qeys û qaba (wî) tune ye


arkasından sapan taşı yetişememek

Guhartoyeke ardından sapan taşı yetişememek.


arkasından teneke çalmak

li pey (yekî) hûhû kirin, huryohuryo lê daxistin, lê fîkandin


armudun sapı var üzümün çöpü var demek

eyb anîn ser her tiştî, lome anîn ser her tiştî, goşt bêhestî tune bûn


armut piş ağzıma düş

xwedîyê xwarina haziro, tirala bin dara xurmê, tu dibêjî hema bila ji kulekê de bê bikeve devê min, kesranê bin dara xurmê


art eteğinde namaz kılınmak

(yek) di nimêj û taeta xwe de ye, (yek) kesekî qenc û dilpak e


aslanın ağzında olmak

ji bo tiştê ku bidestxistin û qezenckirina (wî) ne hêsan û rehet e


aslı faslı olmamak

binê (tiştekî) tune bûn, bêesl û fesi, bêxîm û bingeh, ji binî de vir û derew bûn


aslını astarını öğrenmek

esehîya (tiştekî) hîn bûn, rastîya (tiştekî) hîn bûn, binê (tiştekî) aşkere bûn


astarı yüzünden pahalı olmak

bi qirûşekî ker xesandin bi du qirûşan destê xwe şûştin, bizin firotin bi heftan bezê wê kirîn bi heştan, doşanîyek dan û ukekî xwe vê re (pê re) rêkirin, bi qurişekî ketin bi hezarî jê pak nebûn, post ji goşt girantir bûn, kar û zirar hev dernexistin, kara kerxes e, li ser (yekî) buha rûniştin, li ser (yekî) giran bûn, zirara (yekî) ji kara (yekî) bêhtir hatin


astığı astık kestiği kestik

ê ku bikuje dikuje, yê ku bihêle dihêle, girtin û berdan di destê (wî) de ye, bi destê xwe ye


aş deliye kalmak

hemû dijber û hevrikên (yekî) xwe ji navê dan alî


aş pişti bayram geçti

dar ket, toz temirî, ku kela şorbeyê çû bihayê heskê perek e, hasil di musilê re derbas bû


aş yesem kaşığımda çıkar

di her girarî de dikele, wekî pezê col tev li her tiştî bûn, pincarê ber her girarî, dibe heska her girarî, dibe xwêya her girarî, di her şorbeyê de dikele


aşağı koysam pas olur yukarı koysam is olur demek

gotin, vî alî çal e, vî alî behr e, (ji bo her kar û tiştî manî çêkirin û xetere dîtin)


aşağı mahalle sen misin yukarı mahalle şen misin

wekî pisîka lingşewitî gerîn, gerokî kirin


aşağı mahalle sen misin yukarı mahalle şen misin diye gezmek

Binêre aşağı mahalle sen misin yukarı mahalle şen misin.


aşağı tükürsen sakal yukarı tükürsen bıyık

wer dikî dê dimire wiha dikî bav dimire, tîr bike dan diçe ron bike nan diçe, ron dikim elo naxwe tîr dikim welo naxwe, serjêr çakûç berjêr çakûç, ez li jor dinêrim simbêl li jêr dinerim rî ye, ketin nava Xelîl û Celîl


aşığı cuk oturmak

kapê (yekî) mîr hatin, karê (yekî) rast gerîn, karê (yekî) rast çûn


aşina çıktı ocak başına

me jê re got paşa, berê me da kaşa(n), (hûrmet, xweşbînî û nêzîkahîya ku mirovan tê didan, bi xerabî û ne di rê de bi kar anî)


at başı gitmek

wekî terezîyê bûn, bi hev re çûn, ling li ber hev xistin, beranberî hev bûn


at çalındıktan sonra ahır kapısını kapamak

piştî baranê ga cil kirin, paşîya tirê hê li min kezî kurê, piştî xesirînê tevdîra xwe girtin, piştî ku bû hîna ax û wax bêfeyde ye, paşiya tirê hê li min kezîkurê


at yerine eşek bağlamak

li şûna kesekî hêja, yekî nehêja û bêqîmet anîn


ata binmeden ayaklarını sallamak

berî baranê xwe şil kirin, bêkelek û gemî li avê siwar bûn, hesp tune afir dikole, nagihe delavê derpî diavê


ata nal çakıldığını görmüş kurbağa ayaklarını uzatmış

piyê xezalan nal dikin kûsî dibêje; ka pepim, deve nal kirin rovî çû got; pepe, nalbendan hespê xwe nal dikirin kevjalê digot; va pepikê min


ateş böceği görse yangın sanmak

ji hebek tirî mahserek çêkirin, nîsk kirin gîsk, mişk kirin qantir, ji mûyek werîsek çêkirin, ji dilopek av çemek çêkirin, ji hebek nîsk şorbe çêkirin


ateş olsa cirmi kadar yer yakar

bi baran be erdê şil nake, bi agir be xwe dişewitîne, pir pir bike li gorî kîloya xwe bike


ateşe vursan duman tütmez

destê (yekî) tije garis be dendikek jî jê nakeve (ji bo kesên pir çî kûs)


ateşin ağzına atılmak

(yek) avêtin nav agir, (yek) dan ber agirê


atı alan üsküdar'ı geçti

heta me hilatî kir xelkê şikeva pê ve danî, heta min kar kir, wî bar kir, heta te got gur û rovî post hate nîvî, heta xidir xemilî dawet betilî, heta yê giran xwe tazî kir ê sivik xwe şûşt, heta malxwê pê hisîya mêvan binê beroşê jî alisî, heta te hevîr kir xelkê şikeva kir


atına eşek mi dedik?

ma me got, golika te gonî ye? ma me tiştekî tewş got, ma me tu ji xwe kêm dîtî, ma me got serê sola (lingê) te xwar e?


atlama tahtası yapmak

ji bo mezinbûn û derbasbûna qonaxa bilindtirîn (yek, tiştek) ji xwe re kirin navgîn û wesîte, (kirin qada pêngavê, kirin qada apûmavêtinê)


atlıyı atından indirir yaylıyı yoldan çevirir

bi zilm û zordestî ji heqê kesan derdikeve der

ji dîkan hêkan çêdike, dikare mû ji maran bike


atma recep din kardeşiyiz

beede binê te erd e, virê te biqele, bitirîne heftêûpênc, biçirîne, bişeqîne, (filankes) her virek ku dike dendikek xwê tê de nîn e


atsan atılmaz satsan satılmaz

ne bi kuştin ne bi hiştin, bûye cil ketîye mil


attığı taş yerini bulmamak

peşka (wî) bigû ye, (di tu karekî de bi ser neketin)

toqa serî li newqê nehatin, (di tu tiştî de mirazê xwe nekirin)


av avlandı tav tavlandı

dar ket toz temirî, tiştê çû nede dû, her tişt bû û çû, bûye çûye, tiştê çû mede dû


avurdu avurduna dönmek

bûn wekî çêlikê hechecîkê, bûn wekî hijikê, sûretê (yekî) rûniştin


aya sen doğma ben doğuyorum der

ji hîva çardehşevî re dibêje: tu dernekeve ez derkevim, mû jê şaş nebûye, ji hîva çardehşevî re dibêje: bi wê de here!


ayağına pabuç olmamak

nekarîn lingê xwe li lingê (yekî) xistin, nekirin axa bin lingên (yekî), nekirin neynoka (yekî) jî


ayağına sıcak su mu dökelim soğuk su mu?

ca hesinekî biavêjin ber pîyê (yekî), ma pîyê te bi hine ye?


ayağında donu yok başına fesleğen ister

di malê de tune arvan e navê jinikê gulnîgar e, di malê de tune ar e jinikê navê xwe danîye dînar e, di mal de tune jajî kur pê diavêje kajîvajî, di malê de tune arvanok navê jinê dîndarok, şalşîn e tiştek di mal de nîn e, bejntît e mal mesçît e, nanê bêxwê dixwe tirên şor dike, kember dayê piştê li nav malan digere li teştê


ayağında donu yok başına fesleğen takar

Guhartoyeke ayağında donu yok başına fesleğen ister.


ayak bağı olmak

ji karê (yekî) re bûn asteng, zorî û zehmetî ji (yekî) re çêkirin, pê di qeydê de bûn


ayak işi görmek

suxreyên xelkê kirin, karê nav dest û pîyan kirin


ayak tabanı yanmış it gibi

wekî pisîka ling şewitî, (yek) tu dibêje qey lingê dîk xwarîye, wekî pisîka agir bi terî ketî


ayaklar baş başlar ayak oldu

sergêle bûne bingêle, bingêle bûne sergêle, çi serî ye, çi qûn e, ne mirov bûn mirov ne meriv bûn meriv (ji bo kesê nehâja ku bibin serok û yê hêja nebin se rok)


ayakları yerden kesilmek

kirî bifire, perên (yekî) hebin dê bifire, ji kêfan kirin bifirin, bask pê ve hatin


ayakları yere basmamak

perê (yekî) hebin dê bifire, ji kêfan kirin bifirin


ayaklarımın altında kar gıcırdıyor

di bin lingê mi de berf diçirike ( dike xizexiz)


ayasofa kadar kamburu olsaydı da bizimle beraber bulunsaydı

girar (savar) gebûl e, xwedî qebûl e, (ji bo pevrebûnê, ji bo jîyana bi hev re, mirov dikare qisûrên aşkere jî veşêre)


ayasofya'da dilenir sultanahmet'te zekât verir

pars dike ji derîyan dide xêra mirîyan, anî ji derîyan da xêra mirîyan, anîye ji parsê dide xêra xasê, parsek e bi şûr û qertek e


ayı günü belli olmamak

dem û wexta qedîna (tiştekî) dîyar nebûn


ayı postuna bürünmek

xwe wekî saf û dilpak nîşan dan û menfîet bi dest xistin, (gur e, di eyarê mihê de ye)


ayının kırk türküsü var hepsi de ahlat üstüne

sî û sê çîrokên hirçê hene hemû jî li ser hirmîyê ne, sî û sê meseleyên qijikê hene hemû jî li ser dara tihokê ne, heft meseleyên hirçê hene hema dibêje çêva min, heft helbestên hirçê hene hemû jî ser karçînan in


ayran içmeye geldik ara açmaya gelmedik

em nehatine hewarê, hatine xwarina savarê, (em hatin ku navber xweş bikin ne ku nava (wan) xera bikin)


ayranı yok içmeğe atla gider biçmeğe

di mal de tune arvan e navê jinikê gulnîgar e, di malê de tune ar e navê jinikê dînar e, şalşîn e lê tiştek li mal nîn e, di mal de tune jajî kur pê diavêje kajîvajî, di malê de tune arvanok navê jinê dîndarok, bejntît e mal mesçît e, nanê bêxwê dixwe tirên şor dike, dew tune fir bike li hespê siwar dibe çir dike, di mal de tune arvan e navê jinikê Gulnîgar e


ayranı yok içmeğe atla gider sıçmağa

Guhartoyeke ayranı yok içmeğe atla gider biçmeğe.


ayranım budur yarısı sudur

hal û malê min ev e, ya di destê min de ev e


ayyuka ser çekmek

erd û esman pê hesîn, li her derê belav bûn, (ji bo paşgotinîyan)


az ye de bir uşak tut

ma xulamê bavê te hene! kî xulamê bavê te ye? tu dibê qey lawê kor husên paşa ye, (ji bo kesê ku hema fermanê didin mirov, tê gotin)


aza sormuşlar nereye çoğun yanına demiş

mal diçe ser mal, pere diçe ser pere, mal xwe li mal digire


azraile can borcu kalmak

mirin li me kêm e, (ji bo kesê ku deynê wî tune)


azrail'le burun buruna gelmek

mirin û nemirin, ezraîl hatin û paş de vegerîn


baba bir hırsız tuttum! getir! gelmiyor! bırak! o beni bırakmıyor

got; "bavo min dizek girt, " got; "bîne!" got; "nayê!" got; "berde!" got; "ez wî berdidim, ew min bernade, "


baba değil trabzan babası

ne tu bav e, (kesê ku bavîtî li zarokên xwe nake)


baba hindi gibi kabarmak

wekî elokê xwe nepixandin, pişka xwe werimandin, wekî dîkê qoqo xwe qurifandin, wekî elokê panore xwe gij kirin


babası turp anası şalgam

ji hêstirê pirsîne bavê te kî ye gotîye xalê min hesp e, em nizanin kurê kîjan mitribî, kîjan derwêşê ye


bağdat'ı tamir etmek

zikê xwe têr kirin, xurek xwarin, têr bûn


bağlandığı yerde otlamak

kevirê êş (aşî) e, hîna kerê berê ye, di cihê xwe de man, pêşve neçûn


bahtım olsaydı anamdan kız doğardım

bila felek yar bûya dinya alem neyar bûya, sere min bi xêr bûya ji dîya xwe nedibûm, bila bextê min hebûya bila çavek min tune bûya, (mêrên ku şansê wan lê nayê, qirdê wan xerab e, ji bo xwe dibêjin)


bal yediği kaba sıçmak

nan û xwêyên (wî) li ser çongan e, bê nan û xwê ye, bixwe li ber me, biri li ser me


balaban aş pişirmiş çocuklarını başına üşürmüş


bardaktan boşanırcasına yağmur yağmak

Guhartoyeke bardaktan boşanırcasına yağmak.


baş açık yalın ayak

bi tena derpê, (ji ber telaşeyê bêyî lixwekirina cil)

serqot û pêxwas, (ji ber telaşeyê bêyî lixwekirina cil)


baş beyin bırakmamak

serê (yekî) birin, pir axaftin, lewçetî kirin


baş kıç belli olmamak

sergêle bûne bingêle, bingêle bûne sergêle, çi serî ye, çi binî ye, ser û binê (tiştekî) ne dîyar bûn


başı darda olmak

destteng bûn, di desttengîyê de bûn, ketin desttengîyê


başı göl ayağı sal

heska nav malan, tûr li piştê ye, li ser heft kanîyan avê venaxwe, gerok


başı kalabalık olmak

serê (yekî) mîna oxila mêşan bûn, ser sere (yekî) tijî mirov bûn, di hewran de noq bûn, ser serê wî ne wesîyayî bûn


başı taşa taşı başa vurmak

ji bo biserketinê serî li her cih û der û çareyê dan


başına dert açmak

serê xwe pê êşandin, ji xwe re kirin derd


başına gün doğmak

dewleta (yekî) lê xistin, şansê (yekî) lê xistin


başına tac etmek

kirin tac dan ser serê xwe, danîn ser serê xwe


başına vur ağzından lokmasını al

tu berê (yekî) bi ku de bikî nabêje na (ji bo kesên dengnekir û sernerm)


başında kavak yelleri esmek

haya (yekî) ji bayê felekê tune bûn, sergerm bûn (ji bo xortên ku tenê li zewqa xwe dinihêrin)

li esmên nîsk ajotin, serê xwe kirin curnekî vala (bi tiştên beredayî mijûl bûn)


başından büyük işlere girmek

qam qama mêşan e, deng denge gamêşan e, qûna (wî) qûna tûtika ye hekên betan dike, zêdeyî xwe dan milê xwe, xwe di ber tiştên mezin re kirin


başından büyük işlere kalkışmak

Guhartoyeke başından büyük işlere girmek.


başından kaynar sular dökülmek

kunek ava sar bi ser de wer kirin, ava kelandî bi ser çokê (yekî) de hatin


başını gün ayağını yer yemek

li ber tavê xebitîn, (ji bo pale û cenanan)


başını kaşıyacak vakti olmamak

fersenda (yekî) tune bûn ku serê xwe bixurîne, keysa (yekî) tune bûn ku serê xwe bixurîne


başını taşa vurmak

serê xwe li vî dîwarî, li (wî) dîwarî xistin, gelekî poşman bûn


bayram değil seyran değil eniştem beni niye öptü

kêfa ku ji me re dike xêr e, gelo çima li dora me diçe û tê? gelo çima xwe bi me xweş dike?


bayram geçtikten sonra kınayı başına çal

tiştê ku di wexta xwe de neyê kirin bêqîmet e, (tiştê berî bûkê neyê dû bûkê re nabe)


belirli geçmiş zamanın hikayesi

çîroka dema boriya diyar (di rêziman de),


belirli sürekli geçmiş zaman

dema boriya domdar a diyar (di rêziman de),


belirsiz geçmiş zamanın hikayesi

çîroka dema borîya nediyar (di rêziman de),


belirsiz sürekli geçmiş zaman

dema borîya domdar a nediyar (di rêziman de)


ben diyorum hadımım o diyor oğul uşaktan neyin var

ez dibêjim stewr e tu dibêjî bidoşe, ez dibêm hirç va ye ew dibê rêç va ye


ben gidemem bendere alışmışım kaba döşek mindere

gayê zexel e timî li mexel e, (kesek) av di zikê xwe de naçeliqîne, bi xwe de anîye, (ez bi nazdarî mezin bûme, nikarim karên zor û zehmet bikim)


ben umarım bacımdan bacım ölür acından

ez parsa dinê dixwim, ew jî parsa min dixwin, ez jê hêvî dikim, zikê (wî/ê) bi piştê ve zeliqîye, ez li destê wê dinihêrim, ew ji birçîna dimire


benden uzak olsun da mısır'a sultan olsun

bila dûr be bila bi nûr be, dûro bi nûro


benim oğlum bina okur döner döner yine okur

tim heman tişt û karên beredayî dike û tiştek bi dest naxe, ji bo xebateke beredayî tê gotin (ji bo tim û tim dubarekirina karekî beredayî tê gotin)


beraber duşüp kalkmak

ligel hev jîyîn, ligel hev kar kirin, bi hev re jîyîn


besledik büyüttük danayı tanımaz oldu anayı

xwedî bike bi nanê xwe berde canê xwe, nan û xwêya (wî) li ser çongê ye, nan ji jûnê ketî, nankor


beş aşağı beş yukarı uyuşmak

ne ji te, ne ji wî, kêm zêde li hev kirin


beş para etmemek

nekirin pênc qiruş, daxî pere nekirin, nekirin bi eyarê xwe, bi serîkî sîr nekirin, se nan ji destê wî nagirin, nekirin bi polikekî


beşlik simit gibi kurulmak

xwe qure kirin, pişka xwe werimandin, kum li serî fireh bûn


bey danası gibi yan gelip geviş getirmek

Guhartoyeke bey devesi gibi yan gelip geviş getirmek.


pê avêtin ser pê, li ser sîya piştê raketin, xwe avêtin ser sîya piştê


beydir ama cebi omuzunda

nebî ye, lê ji xwe re bi tûrik digere, (ji bo çikûsên ku rewşa wan û kirinên wan ne wekî hev in, tê gotin)


bıçak bıçağa gelmek

bi kêran çûn hev, bi kêran li hev xistin


bıyık altından gülmek

di bin simbêlan de kenîn, di bin simbêlan re kenîn


bin bir ayak bir ayak üzerine

şênî hev dixwe, dê weledê xwe diavêje, axê biavêjî li erdê nakeve, serê kerîyan li hev dikeve


bin kuyruk ilavesiyle uçurmak

ji hebek tirî mahserek çêkirin, ji mûyek werîsek çêkirin, nîsk kirin gîsk, mişk kirin qantir, ji dilopek av çemekî çêkirin, ji hebek nîsk şorbe çêkirin


bin yiyip bin şükretmek

hezar car şikrîma (şikirîna, şêkirîna) xwe anîn


binin yarısı beş yüz o da biz de yok

ji kesê bi xayle re di wateya "çi ye tu wisan diponijî, xeman nexwe, " de bi henekî tê gotin, (ma kerê te mirîye?)


bir abam var atarım nerde olsa yatarım

serê min şûştî ye, kezîya min vegirtî ye


bir alem olmak

taybetîyên (yekî) hebûn, xweserîyên (yekî) hebûn


bir atımlık barutu kalmak

hal û malê (yekî) ew bûn, derb û nîveke wî man, zik hebano, gû tê dano, ser û qûna wî ew e, a (yekî) êrîşa ewil bûn, (der heqê (tiştekî) de gotinên (wî) ne zêde bûn, (tiştê) ku bibêje tev de ev e)


bir atıp iki vurdu

bi tîrekê du nîşan hildan, bi kevirekî du gûz xistin (qezenca ku hêvî jê nedikir, kir)


bir ayağı yerde bir ayağı gökte

bi desthilanîn e, ji heqê her tiştî tê sereder, kêrhatî ye


bir baltaya sap olmamak

nebûn xweyê xwe û tiştekî, nebûn xwedî îş û karekî


bir baştan bir başa

ji vî serîyi heta (wî) serîyi, ji serîyek heta serîyê din


bir batman ekmekle bir it ayartamaz

zikê (yekî) vala ye, ava li herîyan (agiran) e, xana vala ye, (ji bo kesê bêkêr û nejêhatî)

tevî ku şert û mercên wî guncan in jî, nikare ji heqê tu karekî derkeve der


bir buldu iki ister akça buldu çıkın ister

hiçî miçî dinya tev di zikê min de bi cî, mû ji mû diqusîne, çavbirçî, (qîma xwe bi yê heyî nayîne û yê zêde dixwaze)


bir dalda dokuz ceviz görmeyince taş atmamak

heta nebîne sicûrê, naçe ber tenûrê, heta ku negire dehan nade nehan, kewê xwe di mijê de bernedan, xwe li cihê germ girtin, (bêyî rokirin û pîvan û fikirîna hur û kur dest neavêtin karekî, heta ku bawerî bi qezenca karekî neanîn dest pê nekirin)


bir dediği diğer dediğini tutmamak

teqlê (yekî) li hev nenihêrtin, du tevirê wî li (cihekî) neketin, wek tavîyên biharê bûn, gotinekê (yekî) li gotinekê nenihêrtin


bir dereyi bal bir dereyi yağ etmek

karê ku tê kirin, li ber çavên kesan xweş û şîrîn kirin


bir deri bir kemik

bûn wek ta û derzî, bûn wek çêlikê hechecikan, bûn (man) komek hestî, bûn wek hijik, bûn wek darik, (yek) di hev de buhurîn


bir dilim ekmekle aç bir dilim ekmekle tok olmak


bir eli balda bir eli yağda olmak

kêfa mîran kirin, fîkefîka (yekî) bûn, kilora (wî) di rûn de bûn

di ser serê xwe re avêtin, derfetên xwe xweş bi kar anîn


bir gözü iki kulağı sağır etmek

paç xistin guhên xwe, xwe li kerîtîyê danîn, deng nebirin xwe, xwe li nedîtinê danîn


bir hayli kabarmak

kum li serî fireh bûn, wekî elokê xwe qurifandin, pişkên (yekî) werimîn, serî lê mezin bûn


bir iğne bir iplik kalmak

bûn wek hijikê, bûn wek darik, bûn wek textik


bir koşu gitmek

bi lez û bez çûn, bi bayê bezê çûn, hanhanka çûn, zûzika çûn


bir koyundan bir köroğlu bir ayvaz

ji malekê loqo û doqo, (loqo: ji bo jinan, doqo: ji bo mêran)


bir köroğlu bir ayvaz

loqo û doqo, ne weled e, ne teled e, ez û jina xwe, em li malê du kesin


bir kuyruklu yıldızdır ki kırk yılda bir doğar

dawîya ciwanî, xwedê carekê jê re lê anî, (ji bo tiştên ku her gav bi dest nakevin û gava bi dest ketin divê qîmeta wan bê zanîn, tê gotin)


bir lokma bir hırka

şîva şevê taştîya sibehê ye, (ji bo kesên ku qîm û qînyata xwe bi xwarinên hindik tînin tê gotin)


bir mum al derdine yan

tu bi halê xwe bigirî, çi yê te ji derdê xelkê


bir o yana bir bu yana

korfeleqî, darteleqî, ettehîyato çawan lê hato, çawan lê hato, topteleqî, geh vî alî geh wî alî


bir parmak bal olmak

bûn benîştê devê xelkê, ketin ser zar û zimanê xelkê


bir seksen uzanmak

li erdê pîj bûn, bi dirêjahîya xwe ramedîn


bir söyledi pir söyledi

xeber neda, ku xeber da, gotina (wî) li cih bû, gotin di cih de got


biri vardı geceden biri düştü bacadan

bû derdê ser derdan, bû nehekê ser dehekan, bû zêdeyî ser kezebê, kula dû mirinê, derdê heyî ne bes e, ê xelkê ser de hewes e


biz attık kemik diye alem kaptı ilik diye

em dibêjin paxir e diavêjin li ber çavê xelkê dibe zêr


biz kırk kişiyiz birbirimizi biliriz

em bi qûna hev zanin, me ji zû de kûnyeya hev xwendîye, me zû de kûnyaya hev xwendiye, em bi hev û din zanîn, me hêka hev deqandiye


biz leblebici deyinceye kadar pazar savrulur

heta tu bikî kar wê kûsî herin ser dar, heta bi xwe hisîya dinya alem pê hisîya, pîra pisî taze bi qûna xwe dihisî


bize de mi lolo

qey tu ji me vedişêrî, qey tu ji me re nadî gotinê


bizim gelin bizden kaçar tutar ele başın açar

bûka me rind û bilind e, bêjing û nava gund e, bi ser re şûtik e, bi binî re tijî hûtik e

ji me re bişkul e, ji xelkê re bilbil e, (ji bo kesê ku bi kêrî merivên xwe nayên lê bi kêrî xerîban tên)


bizim gelin bizden kaçar tutar ele kıçın açar

Guhartoyeke bizim gelin bizden kaçar tutar ele başın açar.


bol keseden atmak

ji kîsê kirin xweş dibirim, şeqandin, derewên hişk kirin, berde binê te erd e


borç gırtlağına çıkmak

deyn heya qirikê bûn, deyn di ser serê (yekî) re qelaptin


boş mezar bulsa içine girmek

Guhartoyeke nalını sökmek için ölmüş eşek aramak.


boşa koysam dolmaz doluya koysam almaz

ron dikim elo naxwe tîr dikim welo naxwe, serê darê bi gû ye binê darê bi gû ye, ketin nava xelîl û celîl, ev pir e wê ji ber bimîne, ev jî hindik e ez têr naxwim


boşuna telaş dikine traş

berhewa lê xebitîn, qûnqelaştina me çû ji kîsê me, di serê keçel de sîr çandin, (ji bo tevgerên tund û bêencam tê gotin)


boy hedefi olmak

ketin koda kemançê, ketin devê tivingê, di devê topê de bûn, hemû çav çûn ser (yekî), bûn qeşmerê qûçikan, bûn sergoyê qilçê her kesî, ji alîyê her kesî ve hatin rexnekirin


boyacı küpü değil ki hemen daldırıp çıkarsın

ne kûpê dimsê ye ku tê dakim û bidim, tu dibêjî qey tasek av dixwaze, (ji bo karekî ku kirina wî ne hêsan e)


boynu armut sapma dönmek

bûn wekî hijik, bûn wekî çêlikê hechecikê: bûn wekî textik, bûn wekî darik, tu dibê qey mar pê mijîyaye, bûn wekî ta û derzî, stû lê bûn wekî leglegê


boynuz isterken kulaktan olmak

çûn heyfa bavê qûna dê li ser kirin, li heyfa bavê xwe gerîya xwîna xwe jî li serê da, hem ji kerê hem ji perê bûn


boyu bacadan aşmak

qey serê (keçikê) gihîştîye kêranan? (hîna biçûk e, ne ya zewacê ye)


boyunca kalıbını basmak

dil û bext dan (yekî), ewlehî û temînat dan (yekî)


bu günden den yarına

bu gûnden yarina yiyeceği yok hema maye ku xurekê wan biqede

îro ji sibehê re (tiştê ku ji nifşa niha ji ya dahatû re bimîne)


bu ne perhiz bu ne lahana turşusu?

tir û dasê çi tevî hev in? das li ku werîs li ku? zirneya enisê mitrib li ber yasîna hafiz fethulah? tir li ku das li ku?


bu sıcağa kar dayanmaz

wêxfa meriv zêde pere xerc bike di dest de tiştek namîne

sedemên ji bêgavîyê encamên ku nayên payîn û xwestin jê çedibin


bucak bucak aramak

qul bi qul lê gerîn, li her derê lê gerîn


bulgurluya gelin mi gidecek?

ma ew ê here dîwana mîr? qey ew ê bibe bûka badikîyan? tu dibêjî qey xwezgînîyên wê li ber derî ne

ma benc xwarîye? ev xêr e, bûye wek hirça birîndar? (ji bo jina ku hêrs bûye)


buluttan nem kapmak

ji mêşê hilanîn, bi mû neçûn qûnê, li hemanan bûn, dilzîz bûn, (ji tiştên ne girîng dilê xwe girtin, ketin şik û waswasê)


bundan iyisi can sağlığı

jê çêtir rehma xwedê ye, jê baştir êdî wê bi ku de here, ji vê çêtir saxîya canê me, ji vê re jî mala xwedê ava, hew dibe


burnu bile kanamamak

neynûka (yekî) jî di ber kevir neketin, serê pozê (yekî) xwîn nebûn, pozê (yekî) xwîn nebûn


burnu kaf dağında olmak

pif kirin esmanan, ji nava xwe têr bûn, pêşiya pozê xwe nedîtin, li çîyayê qaf nihêrtin, pozbilind, kepîbilind, lûtberz


burnu yere düşse almaz

li xwe nenihandin, tenezûlî xwe nekirin, ji nava xwe têr bûn


burnundan düşen bin parça olmak

mirov li rûyê (wî) dinihêre heqê êş (aşî) winda dike, tu dibê qey helewçîyan helewa (wî) dizîne, mêş ji ser pozê (yekî) bikeve dibe hezar parçe


burnundan fitil fitil gelmek

di firnê pozê (yekî) de derketin, di bêvila (yekî) de derketin şîrê çilitîyê di pozê (yekî) de derketin, di firnikê (yekî) de hatin


burnundan fitil fitil getirmek

şîrê sêrojkî di pozê (yekî) re anîn, şîrê çilitîyê di pozê (yekî) de derxistin


burnundan kıl aldırmamak

rê û bihur tê de tunebûn (nedîtin), kes nikare bibêje serê sola te xwar e


burnunun dikine gitmek

bi ber firşika xwe re çûn, li tîka xwe çûn


burnunun ucundan ilerisini görememek

Guhartoyeke burnunun ucundan ötesini görememek.


burnunun ucundan ötesini görememek

ji sîya pozê xwe pê ve li kesî nenihêrtin, zêdeyî pozê (bêvila) xwe nedîtin


burnunun ucunu görememek

serê pozê xwe nedîtin, pêşîya xwe nedîtin


burnunun yeli harman savurmak

pif kirin esmanan, li çîyayê qaf nihêrtin, ji xwe razî bûn


burun buruna gelmek

deqedeq di hev de derketin, serî di hev de derketin, serî li hev qelibîn


buyruk altına girmek

ketin bin fermana (yekî), li bin sîya (yekî) gerîn


buz üzerine yazı yazmak

av kolan, kesmûk dêrandin, pûş kutan, palê pûş kirin, dara nokê av dan, di serê keçel de sîr çandin, li ber çêm bîr kolan (beredayî xebitîn)

gotinên bêqîmet kirin, wekî berfa li ber baranê ye (ji bo gotin û şîretên bêbandor)


büyük söz söylemek

bi xwepesinandinê gotinên giran û mezin gotin


cadı kazanı gibi kaynamak

geremolî ye, tevlihev e, lihevketî ye, (cihek)


can alıp vermek

li ber sikratê bûn, di ber hikma rih de bûn


can kulağıyle dinlemek

ji dil û can guhê xwe dan (yekî), bi guhdîkî guhdarî kirin


canı boğazına gelmek

ruhê (yekî) hatin ber pozê (yekî), pir zêde zehmetî xwarin


canı cesedinden üzülmek

rihê (yekî) derketin, ji halê xwe de ketin, ji pişt û çokan ketin, ji per û baskan ketin, bêxut ketin, rihê wî hatin xwarin


canım dese canın çıksın diyor sanmak

wexta dipeyive ez dibêjim qey çêrî dîya min dike, bila bibêje ruhê te here ne ku bibêje tu canê min î (wexta kesek gotinên xweş jî bike li mirov wekî çêr û xeber hatin)


cebi delik tafrasından geçilmez

qurê zikbirçî ye, tevî ku zigurd e jî fortekîyan dike


ciğeri görmüş bayılmış eti görse ne yapar

dil daye (yekê) nexweşik wiha dike, ku (yekê) xweşik derketa pêş (wî) xwedê dizane bê çi bikira


cin ifrit kesilmek

xwar û peçkan dan xwe, mocê (yekî) rabûn, bûn xwê û ketin êgir, bi ser tapanê ketin, pir hêrs bûn


cin olmadan adam çarpmağa kalkmak

hê nebûye dîk azan dide, hê nebûye mişk tûr qul dike, hê nebûye conega li dewsa gê rêx dike


cinleri tepesine çıkmak

cinên (yekî) hatin (yekî), yê ji me çêtir pê gihîştin, cinên (yekî) gihîştinê, cinên (yekî) hatin dorê û peçkan dan xwe, mocê (yekî) rabûn


coğrafyadan sıfır almak

laşê wî çelexwarî bûn, laşê yekî ne li hev bûn


cürmü meşhut etmek

(yek) li ser sûc hatin qefaltin, bi ser de hatin girtin, (yek) li ser kerê hatin dîtin


çalı idi çırpı idi evim idi; ya ayı idi uyur idi erim idi ya

Guhartoyeke çalı idi, çırpı idi, evim idi ya, ayı idi, uyu idi, kocam idi ya.


çalıdan çalıya sıçramak

çûçê nekirin, ji vir çûn wir, di her deqeyekê de fikrek hatin (yekî)


çalıyı tepesinden sürmek

zorî û astengî li (karekî, tiştekî) çêkirin, nexwestin (karek, tiştek) çêbibe


çamura basıp çalıya asmak

(karekî) bi awayekî serobero kirin, kêlên koran lêxistin


çamura taş atmak

gûyê hişk tev dan, bela xwe di (yekî) xerab dan


çapağını alayım derken gözü kör etmek

(yekî) xwest çav kil bike kor kir, wê reh bibirîya simbêl li ser danî


çapıtına çuluna aşıklık ne halına

tu di axura keran de radikevî xewna pêxemberan dibînî, zikbirçî govend, qûntazî tembûr


çat orda çat burada çat kapı ardında

ji bo kesê ku li cihekî natebite, tim cih diguherîne tê gotin, (yek) çirt li vir e, çirt li wir e, çirt û vira, çirt û wira

Senin kız bir yerde durmaz, çat orada çat burada, çat kapı arkasında.

Keça te li cihekî nasekine, çirt li vira û çirt li wira ye.


çatlasa da patlasa da

ew bibehice jî... , ew biteqe jî... , ew niza'm (nizanim) xwe çi bike jî,


çattık donyağı ile bulgur pilavına

me pêlî mala cinan kir, em rastî belayê hatin

ket derê min, îcar me bi teşkên xwe de rît, (wexta zêde di ber mirov bê dayîn, tê gotin)


çingene çalar türk oynar

polan hişk û sar kadîn tar û mar, berdî berdan e


çingene pilici

bêar, rûşûştî


çizme ile tandıra çıkmak

tevgereke tewş kirin, tevgereke ne di cih de kirin


çoğu gitti azı kaldı

pir çû hindik ma, pirê (tiştekî) çû, hinekî (tiştekî) ma,me gayê xwe gura, ma dêla wî


çorbada tuzu bulunmak

piça xwe kirin (tiştekî), zehmeta (yekî) tê de hebûn


çuhasını giymedikse kenarını kuşandık

min deve nedîtine, lê pişkulên wan dizanim, heke me qam lê neanîbe jî, me ji çokê borandîye, ez ne xerîbî (yekî, tiştekî) me

ez jî di vê der heqê de tiştinan dizanim


çuldan çuvaldan olmak

hemû tişt û têkberên (pot û pertalên) (wî) ji dest çûn


dad bir feryad iki

ax û waxa (yekî) ye, ax û yemana (yekî) ye


dağlar misafir almağa başladı

havîn e, ber dar û devîyan taştê û firavîn e, havîn hat


dakikası dakikasına uymamak

teqlê (yekî) li hev nenihêrtin, wek tavîyên biharê bûn, wek sibatoka dînik bûn, gav û saetê (yekî) li hev nenihêrtin


dam üstünde saksağan vur beline kazmayı

ez çi dibêjim tembûra min çi dibêje, tir li kû das li kû, zirneya enisê mitrib li ber yasîna hafiz fethulah, das li kû werîs li kû, tir û das çi tevî hev in, kergoşk û sûk hurç û govend, maneya tir û dasê çi tevî hev e?


dam yandı içindeki sıçanda yandı

Guhartoyeke dam yandı, içindeki sıçan da birlikte yandı.


danalar gibi öğürmek

wekî gayan kirin orîn, mîna gê (gayî) orîn


darılan darı çüreği yesin

kî xeyîdî bila serê xwe li keviran bixe, kî dixeyîde bila bixeyîde


davul birinin elinde tokmak başkasının elinde

def li mil e, gopal di destê xelkê de ye, (ji bo kesê hemû kar û berpirsîyarî li ser (wî) ye, lê gotina (yekî) din pere dike)


davul falanın elinde tokmak filanın elinde

Guhartoyeke davul birinin elinde tokmak başkasının elinde.


davul görür oynar mihrap görür ağlar

bi gur re dixwe bi xweyî re şînê dike, hem dikire hem dibire


dayısı dümende olmak

taqê dîwarê (yekî) biber e, (yek) birê bûkê bûn, pişta (yekî) xurt bûn, xalê (yekî) hebûn


dede koruk yer torununun dişleri kamaşır

bav harsimê dixwe diranê lêwik diseqînin, nekin li kesan wê be serê kesan ku neye serê wan dê bê serê pisê pisan


defteri kebirden okumak

li pey hev çêr û xeberên pîs û xerab gotin


değirmen taşı altından diri çıkar

bikeve behrê jî naxeniqe (kesê ku di mercên heri dijwar de jî bi ser dikeve)


deli bir değil ki bağlayasın ölü bir değil ki ağlayasın

nizanim ez ê kemnikê li kîjan serî girê bidim, derd ne yek e, ne dudu ye


deli posteki sayar gibi

mîna ku, , , (ji bo mijûlbûna bi karekî tevlihev û acizker tê gotin)


deliksiz demire sürtünmek

palê pûş kirin, kesmûk dêrandin, bi karên beredayî re mijûl bûn


denizden geçip çayda boğulmak

Guhartoyeke denizden geçip karşı kıyıda boğulmak.


denizden geçip karşı kıyıda boğulmak

ji çem derbas dibe di newalê de dixeniqe, neqeba xirab devê derî ye


denize düşse ağzında balıkla çıkar

morîka siûdê pê re ye, quzê gur pê re ye


deve gibi başını kuma sokmak

Guhartoyeke deve gibi başını kuma gömmek.


deve gibi hamuttan yemek

ji kîsê bavo xwarin, wekî deveyê ji palanê (hamûdê) xwarin, (ji bo kesê ku naxebitin û hazirî dixwin, tê gotin)


deve nalbanta bakar gibi bakmak

li tiştekî xêrê vebûn, (li tiştê ku qet nedîtîye, bi şaşwazî lê nihêrtin)


devekuşu gibi yüke gelince kuşum uçmağa gelince deveyim der


deveye boynun eğri demişler nerem doğru ki demiş

got erebo çima qûna te xwar e, got çi bikim malê min ev e, dibê deve çima stûyê te xwar e dibêje ku dera min rast e


deveyi hamudu ile yutmak

li ser rûniştin, (tiştek) kirin malê xwe


deyip de geçmek

gotin û çûn, hema navê (tiştekî) hildan û pê de çûn


dıral dedenin düdüğü gibi kalmak

bûn mîna sêwîyê bêcih û war, bûn wek sêwîyê binçengşewitî, bûn wekî sêwîyê ber dîwaran, man bi tena serê xwe man tût û rût


dışı eli yakar içi beni yakar

devbiken, dilbikul, ne li malekê ne li hewalekê, ji par re hanêmanê ji pêr re korpoşmanê


dilenci değneğine dönmek

bûn wek hijikê, tu dibê qey mar pê mijîyaye, bûn wekî çêlikê hechecikê, tu dibê wey ji devê maran kişandine, bûn wek textik, bûn wek darik


dilenciye hıyar vermişler eğri diye beğenmemiş

devê pisîkê nedigihîşt mast digot ez naxwim bila xêra dê û bavê min be, devê rovîyê negihîşte tirîyê got tirş e


dilinin altından baklayı çıkarmak

Guhartoyeke dilinin altındaki baklayı çıkarmak.


dimyat'a pirince giderken evdeki bulgurdan olmak

Guhartoyeke pirince giderken evdeki bulgurdan olmak.


dini yiyip imanı arkasına atmış

ji dîn û îmanê derketîye, dîn û îman ji xwe re kirîye quşa hespan, mêrê dîya xwe ye


dipsiz kiler boş ambar

hundir bi qurbana derve ye, ker bikeve diran dişikê, (ji bo mala xizanan ku tê de tiştên xwarinê tune ye)


dişinden tırnağından artırmak

ji zik û bejna xwe birîn, ji zikê xwe kêm kirin

bir çok insan dişinden, tırnağından arttırdığı para ile bunları dinliyor

gelek mirov bi pereyên kuji zik û bejna xwe birine, li van guhdarî dike


dizginleri ele vermek

hefsarê xwe dan dest, hefsar dan destê (yekî)


dobra dobra konuşmak

li nav çav xistin, bi deqerûyî gotin, deqa deqa jê re gotin, hema bi mêranî gotin


doğduğuna pişman etmek

kirin ku şîrê çilitîyê di pozê (yekî) re were


doğmamış çocuğa don biçmek

berî baranê xwe şil kirin, rêç tune li hirçê digere, hesp tune ye afir dikole


doğum sancıları çekmek

tengasîyên ku di destpêkirin an jî derbasbûna tişt û pergalekê nû de tên kişandin


dokuz öküz ile bir mağaraya mı kapandı

ji bo pirsîna sedema tengîya cih û astengîyê tê gotin, (bêhntengî ji qûntengîyê ye, cih ji dilan teng e)


domuzdan kıl koparmak

ji kesê destgirtî û tima ku nayê hezkirin, tiştek bi dest xistin, (jê çirpandin)


donyağı ile bulgur pilavı

meriv ji mecbûrî goştê mirîşkan jî dixwe, meriv ji neçarîyê goştê kewan jî dixwe, (meriv ji bêgavî û mecbûrî tiştên ne guncan jî dike)


döner taşım yok öter kuşum yok

hal xweş, (ji bo kesê ku mal û milkê wî têrî wî dike)


dört ucunu suya vermek

(karek, tiştek) di hal û hemdê xwe de hiştin


dubara kapıları kapanmak

hemû rê û dirbên dek û dolabê lê hatin girtin


dumanı tepesine çıkmak

agir ji devan barîn,bûn xwê ketin agir, bi ser tapanê ketin, (pir hêrs bûn)


durdu durdu turnayı gözünden vurdu

(yekî) yek li ya sor xist, li deqê xistin, sekinî sekinî di çavê qulingê de lê xist


düğün bayram etmek

wekî dawet û dîlanê de bûn, bezm û şahî kirin, kêf û şahî kirin


düğün bizim oyna kızım

karê mirov bi xwe ji karên kesên din girîngtir e û divê mirov a xwe bike


düğün dernek hep bir örnek

an hesen keçel an keçel hesen, ya Hesen keçel ya keçel Hesen


düğüne gider su beğenmez hamama gider kurna beğenmez


düğününde elekle su taşımak

Guhartoyeke düğününde kalburla su taşıma.


düğününde kalburla su taşıma

Guhartoyeke düğününde kalburla su taşımak.


dünya gözü ile görmek

bi çavê rojê dîtin, bi çavên serê xwe dîtin, (yek) hingî ku nemirîye


dünya yansa umurunda değil

dinya li ba (wî) çardehê nîsanê ye, dinya xera bibe ne xema wî ye


dünyanın kaç bucak olduğunu göstermek

wisan kirin ku (yek) îman bi rebbê mûsa anîn, ser û binê erdê dîtin


dünyanın kaç köşe olduğunu anlamak

Guhartoyeke dünyanın kaç bucak olduğunu göstermek.


dünyayı başına zindan etmek

dinya li ser serê (yekî) gerandin, dinya lê kirin zindan, kirin ku dinya li ser serê (yekî) rûniştin


dünyayı zehir zindan etmek

kirin ku dinya li ser serê (yekî) rûniştin, jîyan lê herimandin, jîyan lê kirin jehr û ziqûm


düz yerde sivri bela

riho belayo! li belayê qelibîn, belaya sibê qedaya êvarê! belayên xelkê ji esmanan ên me ji ber lingê me dertên


ecel terleri dökmek

zîpikên xwêdanê di enîya (yekî) de avêtin, xwêdan di enîya (yekî) de avêtin, (di rewşeke xeter de pir tirsîn)


ecele derman fakire ferman

a xwedê kirî betal nabe, ku xwedê bike evd wê çi bikin, çareya her tiştî tune ye, her tişt bi emrê xwedê ye


edepsizden ırzını satın al

eyara bênamûsan fireh e, xwe ji bênamûsan biparêze


efendim nerede ben nerede?

ez dibêjim hirç va ye tu dibêjî rêç va ye, ez dibêjim stewr e tu dibêjî bidoş, ez li ku tu li ku?


eğri oturup doğru konuşmak

Guhartoyeke eğri oturup doğru konuşalım.


ekmeğini ayağı ile tepti

mîna çêleka zer pihîn li elbika şîrê xwe xist, bi nanê xwe lîst, kêr di nanê xwe de cit kirin, bi afirê xwe de rîtin, li kodika xwe xistin, bi hesîra xwe de rîtin, kirin wek çêleka nîsê


ekmeğini it yer yakasını bit

ne dixwe ne jî dide hevalan genî dike diavêje newalan, xwedîyê xîyarê çilmisî ne dixwe ne dide kesî, ava goşt û bacanan, ne xwar, ne da cîranan, xalitê xesî ne dixwe ne dide kesî, xursî, xwedîyê xîyarê çilmisî ne dixwe ne dide kesî, kerê wî pê difetisî, hacanan, gû dikin fîncanan ne dixwin ne didin cîranan, (hacan: gundekî pasûrê)


ekmek bedir'in su hıdır'ı için kudurun

xêra xwedê çayira kerê, kêf kêfa we ye, hinek dikin hûn jî bixwin


ekmek elden su gölden

nan ji malan av ji taştîya palan, nan ji banîyê av ji kanîyê, malê belaş gorê belaş, xêra xwedê çayira kerê


ekmek yoktur yemeğe atla gider sıçmağa

di malê de tune ar e navê jinikê dînar e, bejntît e mal mesçît e, şalşîn e tiştek di mal de nîn e, di mal de tune jajî kur pê diavêje kajîvajî, li malê tune dînar navê keçikê hezar, parsek e bişûr û qertek e, nanê bêxwê dixwe tirên şor dike


el ârı düşman gayreti

roja xîretê, (hewl û cehda ku li hember dijminan tê nişandan)


el avuç açmak

destê xwe li ber (yekî) vekirin, (ji bo parskirinê)

kemnika xwe danîn, destê xwe vekirin, (di rewşa alîkarîxwestinê de)


el ele vermek

dest dan hev, mil dan hev, dest bi dest xistin

el ele verelim de bu kötü durumdan kurtulalım

em dest bidin hev da ku em ji vî halê xerab xelas bibin


el ermez güç yetmez

qeweta (yekî) negihîştin, ji qeweta (yekî) zêde bûn


ele verir öğüdü kendi keser söğüdü

şîretan li xelkê dike û bi xwe wan bi cih nayîne


eleğim var sacım var komşuya ne borcum var

ez cilika xwe ji avê derdixînim, ez keleka xwe di ser avê re derbas dikim, ez hekîmê êşa xwe me, ez birîna xwe bi xwe dixurînim


eleğini boğazına geçirmek

neynok pê ve neman, (hemû heyînên xwe winda kirin)


eli işte gözü oynaşta

ling li qeydê çav li seydê, çavê xezalê yek li avê ye, yek li revê ye


elifi görse mertek sanmak

dev û qûna xwe ji hev dernexistin, pir nezan, cahil


elim hamur karnım aç

kedkiro hedkiro ji mala axa re, kedkiro ji xelkê re kiro

ji xelkê re xerat e ji xwe re malmîrat e, ji xelkê re hêkan dike ji xwe re zelqan dike, ji xelkê re kêr û kewar ji xwe re zile betal, ji xelkê re hût e ji xwe re kût e, ji xelkê re masîgiro ji xwe re kûsîgiro, ji xelkê re kewgir e ji xwe re mişkgir e


elimi sallasam ellisi başımı sallasam tellisi

ji min re tune siwar, sed mêr pênc perekî, mêr wek porê serê însanan e, hema destê xwe li ba bike pêncî heb hazir in


elin gözündeki çöpü görüp kendi gözündeki direği görmemek

şûjina di çavê xwe de nabîne qirşa di çavê xelkê de dibîne, gîsinê di çavê xwe de nabîne derzîyê di çavê hevalê xwe de dibîne


elin gözündeki çöpü görüp kendi gözündeki merteği görmemek

Guhartoyeke elin gözündeki çöpü görüp kendi gözündeki direği görmemek.


elinde avucunda ne varsa

di sî û stara (yekî) de çi hebe, çi li ber destê (yekî) hebe


elinden geleni arkasına komamak

bêminetîya gewr e, ji bavê xwe de bêminet bûn, dixwim nan û avê min mineta kesî navê

çi ji destê (yekî) hatin texsîr nekirin, çi ji destê (yekî) hatin dirêx nekirin, (yek) bêminet bûn ji bavê xwe de, ji ba bavê xwe de bêminet bûn, destê (yekî) jê re bûn


elinden iş gelmemek

kar ji destê (yekî) derneketin, kar bi destê (yekî) nebûn


elinden kabuklu koz yenmez

kûçik nan ji dest nagirin, miha wê/î be şîrê wê ji guhan nayê xwarin


eline su dökememek

negihîştin neynoka (yekî), negihîştin şekala (wî), nekirin neynoka (yekî), ne hêjayî neynoka (yekî) bûn


elini kulağına atmak

destê xwe kirin kerika guhê xwe, dest birin guhê xwe, (ji bo dengbêj û stranbêjan)


elini verip kolunu almamak

tu bi mûyekî têkevî, bi werîsekî jê xelas nabî, destê xwe dan hûçikê xwe xelas nekirin, tu bi qiruşekî dikevî tora wî, bi hezar qurişî jê pak nabî, bi sîrekê tê gerîyan bi deh serî pîvaz jê xelas nebûn


elinin hamuru ile erkek işine karışmak

Guhartoyeke elinin hamuruyla erkek işine karışmak.


elinle ver ayağınla ara

dawo gerîyawo, (ji bo kesê ku deyn distînin û deynê xwe derengî dixînin, tê gotin)


eliyle hamur ovalar gözüyle dana kovalar


eliyle koynunun arası kırk yol

gû ji mirîyan deyn dike, kes tasek av ji destan nagire, ê wî teberik e, gûyê xwe hişk dike


emeği sağdıç emeğine dönmek

keda (wî) bûn xura mirîyan, tehba xelef çûn ber telef, keda (wî) bi erdê de teqîyan, kedkiro hedkiro ji mala axa re, çi bike jî tût û rût e


emirin iti gibi tir tir titrer

wekî kûçikê ber mala axê diricife, (yek) ji ber tirs û heyecanê lerizîn)


en iyisinin eğe kemiği kırılsın

yê baştir behdîn e ew jî hîz e diz e û derewîn e, başê wan kurê pîrê ye, xwedê belaya başê wan bide, (digel qehirîneke biçûk û sivik, bi awayekî nîvhenekî tê gotin)


ense değil kilise direği

stûyê (yekî) wekî sing e, (bi henekî tê gotin)


erdiğine erer eremediğine taş atar

agir xistîye dawa xwe, destê belayê, belavkir, hetek


eriyip eriyip hilâle dönmek

tu dibê qey mar pê mijîyaye, bûn wek hijik, bûn wek ta û derzî, tu dibêjî qey ji devê maran kişandine, bûn wek darik, (pir jar û qels bûn)


erkekliğe söz getirmemek

ji camêrîyê (mêranîyê) texsîr nekirin, gotin neanîn ser mêranîya xwe


ermeni gelini gibi kırıtır

badekan li xwe kirin, lotik dan xwe, (ji bo jinên ku bi xwe quraftineke tewş û ne xweş bi rê de diçin tê gotin)


eşeğe binmeden ayaklarını sallamak

berî baranê xwe şil kirin, bê kelek û gemî li avê siwar bûn, nagihe delavê, derpî diavê


eşeğe ters bindirmek

eyara (yekî) anîn deh pereyan, mûyê sor pê ve nehiştin, hilê (yekî) danîn ser milê (wî), li nav xelkê (yek) rezîl û riswa kirin, (yek) elewat kirin


eşek büyüdü semeri küçüldü

ji bo zarokên ku mezin dibin û êdî cilê wan li wan nabe tê gotin


eşek kanıyla aşılanmak

pir xemsar bûn, qet ne xema qûna wî bûn, poz bi tiştekî nekirin


eşek kuyruğu gibi ne kısar ne uzar

kurtanê kerê deccal e, wekî xwe bûn, emelê (yekî) neçûn


eşek lâlesi gibi açılmak

şerma (yekî) revîyan, tevgerên bêedeb kirin


eteğindeki taşları dökmek

hebanika xwe rêtin, tûrikê xwe vala kirin, pêşa xwe daweşandin, li binê kundir xistin


eti budu ne?

ka qeweta wî û halê wî çi ye? ka telezê wî çi ye?


etten yiyip kemikken atmak

koro tu li vir be, ku min yekî ji te çêtir nedît tu dîsa korê min


ettiği hayır ürküttüğü kurbağaya değmemek

kar û zirar ji hev dernexistin, zirara (yekî) ji kara (yekî) bêhtir bûn, xerabîya (yekî) ji qencîya (yekî) bêhtir bûn, xêra biguneh kirin


ettiği ile kalmak

lê şerifîn, bi kirina xwe man, kirina (yekî) bi (yekî) man, (ji bo wî kesê ku piştî kirina wî ya xerab, jê re dimîne şerma wî)


evdeki hesap çarşıya uymamak

hesabê mal û çarşiyê li hev nenihêrtin, xebera malê û bajêr li hev nenihêrtin, hesabê malê û sûkê li hev derneketin


eyere de gelir semere de

bi kêrî her tiştî tê, ji her tiştî re bûn


fare deliğine sığmamış bir de kuyruğuna kabak bağlamış

Guhartoyeke fare deliğe sığmamış bir de kuyruğuna kabak bağlamış.


feleğin germi serdini sürmüş

çerxa felekê nas kirîye, (yek) dinya ji her alîyê wê ve nas kirîye


fellik fellik aramak

kun û quncik lê gerîn, wekî dînan lê gerîn, di qilqalekê de li (yekî) gerîn, bê hiş û aqil li (yekî) gerîyan


fitil fitil burnundan gelmek

di firnikên pozê (yekî) de derketin, şîrê çilîtîyê di pozê (yekî) de derketin, fitîl fitîl di pozê (yekî) de derketin


fitil fitil burnundan getirmek

Guhartoyeke fitil fitil burnundan gelmek.


fosur fosur içmek

wekî kulekê kişandin, (cixare û tiştên wekî wê)


gaipten ses gelmek

ji anedî ve deng hatin, ji xeybê deng hatin


gece muma gündüz güne zararı var

takî helal tê tune ye, kesê dilxerab, kesê ku tim li xerabîyê difikire


geçti bor'un pazarı sür eşeğini niğde'ye

hasil giha mûsil, hasil di mûsilê re derbas bû, tu bûyî pîra paşîya koçê


geçti bülbül geçti gül

kela şorbeyê çû bihayê heskê perek e, dîwar hilweşîya toz hilkişîya, tiştê çû nede dû, dar ket toz temirî, dîwar ket toz hilat


gelirse hane boş gelmezse daha hoş

ku hat malxwê malê ku nehat xêra salê (ku bê ez jê re nabêjim na, ku neyê ez ê kêfxweş bibim)


gırtlağına kadar borcu olmak

heta qirikê ketiye deynan, deynan di ser serî re qelaptin


gırtlak gırtlağa gelmek

ketin qirika hev, bi qirik û gewriya hev girtin, dest kirin tînika hev


girmediği bir gerede zindanı kalmış

(yek) ketîye her qulê, (ji bo kesê ku di cihekî, di karekî de namîne û tim cih û karê xwe diguherîne tê gotin)


göbeği biriyle bağlı olmak

Guhartoyeke göbeği biriyle kesilmiş olmak.


göbeği biriyle kesilmiş olmak

tu dibêjî qey navika wan bi hev ve ye, navika wan bi hev re birîne


göğe merdiven kurmak

taştîya mîrê esmanan birin, (dest bi karê ku pêk nayên, kirin)


gökten zembille inmek

tu dibêjî qey ji esmanan de hatîye xwarê (ji bo kesê ku pesnê xwe didin bi henekî tê gotin)(ji bo heyîn û maddeyên ku di ber xwe de çêdibin)


gönlü bir şeye olmak

dilê (yekî) jê re hebûn, dilê (yekî) hebûn


görüp göreceği rahmet bu

ji vê qencihê pê ve, , , (êdî bi ku de here)


görüşeni karışanı olmamak

eleqa xwe bi karê (yekî) nekirin, têkilî bi karê (yekî) nekirin


göt altına gitmek

ketin rewşeke pir xerab, ketin astengîyê


götünün harcı olmamak

ne kerê wî bari bûn, qûna wî ne ew qûn bûn


götüyle balık yakalamak

quzê gur pê re bûn, morîka siûdê pê re hebûn


göze girer ocak dumanı gibi

(tiştê, kesê) ku bi tevger an jî xuyakirina xwe ne xweşik e û bala kesan dikişine ser xwe


gözleri üzerine yoğunlaşmak

çavên her kesî li serê bûn, çavên her kesî çûn serê


gözlerinin önünde cereyan etmek

Guhartoyeke gözlerinin önünde ceryan etmek.


gözü bir şeyde olmak

çavên (yekî) li ser (kes an tiştekî) bûn, bala (yekî) li (yekî) dîtir bûn


gözü hiç bir şey görmemek

tiştek li ber çavê (yekî) nehatin, çavê wî tiştek nedîtin, çavê (yekî) tiştek nedîtin


gözün bebeği gibi korumak

notila ronahîya çavê xwe xweyî kirin, nola ronahiya çavê xwe xweyî kirin


gözüne bit düşmüş gibi

tu dibê qey mera bavê (wî) tê de şikestîye, (ji bo kesê ku li ser karê xwe xwar dibe û bi geşahî dixebite)


gözüne kara sular inmek

ava reş bi çavê (yekî) de hatin, (ji bo nexweşbûnê)


gözünün kurdunu kırmak

çavtirsandî kirin, bi cewrî diranê wî/ê rabûn


gözünün üstünde kaşın var diyememek

mirov ji (yekî) re nikare bibêje serê sola te xwar e, jê re negotin serê sola te xwar e


gözünün yaşma bakmamak

av lê venexwarin, dilê xwe pê neşewitandin, lê nehatin rehmê, gunehê (yekî) pê nehatin, li halê (yekî) nenihêrtin


güler misin ağlar mısın?

em ê kêf bikin an em ê bigirîn? (li hember tiştekî ku mirov pê diheyire yan jî li xwe dimîne heyirî)


güler yüz göstermek

birîyên (yekî) li ken bûn, devkenokî bûn, devliken bûn, rûken bûn


güneş olsa kimsenin üstüne doğmamak

kesî baran ji ewrê (wî) nedîtin, xêra (wî) ji kesî re tune bûn


güneşe karşı işemek

rûyê xwe bi mîza xwe şûştin, (qîmeta qencîyê nezanîn, li hember tiştên hêja bêedebî kirin)


güneşinde mendil kurumamak

kesî baran ji ewrê (wî) nedîtin, baran ji ewrê (yekî) nebarîn


güttüğüm domuzu bana öğretme

lawê dê hînî gayînê neke, a wî wehşî ji min re neke, (ez bi hemû xûy û xisletên kesê ku ez bi salan e wî nas dikim, dizanim)


güvendiği dağlara kar yağmak

min pişta xwe da çîya çîya bû gîya, qulê malan min mişt min zilûk ji xwe re kir pişt, dara ku pişta xwe dan pûç derketin: (hêvîya xwe (yan jî pişta xwe) pê girê dan ku ew ê alîkarî pê bike lê wisan nebûn û jê hêvîşkestî bûn)


güvendiği dal elinde kalmak

Guhartoyeke güvendiği dağlara kar yağmak.


güvey olmadık ama kapıda bekledik

Guhartoyeke güvey olmadık ama kapı dışında bekledik.


hacı sandığımızın haçı sandığından çıktı

gotin: filankeso baş e, ew jî çû di kaniya gund de rî, (wexta qîmet û rûmet li kesekî bê dayîn û ew jî xerab û ne hêja derkeve, tê gotin)


haddeden ciddeyi seyretmek

di binê (tiştekî) de hûr gerîn, di binê (tiştekî) de nermenerm gerîn


hali harap olmak

halê wî halê helawçîyan e, rewşa wî rewşa kerê nêr bûn, halê (yekî) perîşan bûn, halê (yekî) xerab bûn


haline bakmaz hasan dağına oduna gider

qûna wî qûna mirîşkan e dixwaze hêkên betan bike


halka verir talkını kendi tutar salkımı

Guhartoyeke halka verir telkini kendi tutar salkımı.


halka verir telkini kendi tutar salkımı

Guhartoyeke halka verir talkını kendi yutar salkımı.


halkın ağzına düşmek

di devê xelkê de bûn benîşt, ketin devê xelkê


hallaç pamuğu gibi atmak

pê girtin û virvirandin, bi navê ketin û virvirandin


ham armut gibi insanın boğazına oturur

wekî kurmê eyûb dikeve pozê mirov, weke hestîyê naletê ye, weke dirî çalo dikeve nav (pêş) mirov, (ji bo wan kesan ku di hin mijaran de bawerî bi tiştan nayînin û ji ber vê jî bêhna meriv teng dikin, tê gotin)


hamama gider kurnaya düğüne gider zurnaya aşık olur

(yek) dilparsek e, (yek) dilkeçik e, (yek) dilkoçer e


hangi taş katı ise başını ona vur

tu serî li kîjan cih û meqamî dixî bixe, kîjan kevir mezin e here serê xwe lê bixe, kîjan kevirê mezin e serê xwe lêxîne


hangi taş pek ise başını ona vur

Guhartoyeke hangi taş katı ise başını ona vur.


hangi taşı kaldırsan altında o çıkar

tiştek ji berê nafilite, (kesê ku jêhatî ye û ji gelek tiştan fêm dike)

tu kîjan kevirî bilind dikî di binî de ye


har vurup harman savurmak

destbelatî kirin, bolvirî kirin, vir de û wir de avêtin, tirt û belav kirin, tirtovirto kirin, li cihê beredayî xerc kirin


harama hile karıştırmak

li ser hev karên pîs kirin, heram li ser heramê zêde kirin


harcı içinden çıkmak

mesrefa xwe derxistin, sermayeya xwe derxistin


hastaya çorba sormak

ji nexweşan re çûn zebeşan, (hewce nake ku mirov ew tiştê ku divê bê kirin bipirse)


hatır için çiğ tavuk yemek

ji bo xatirê xatiran dan barê qantiran, ji bo xatiran mirov diçe ser dînê kafiran, ji bo xatiran mirov dixwe goştê qantiran, ji bo xatirê gulê stirî xistin paşilê, ji bo xatirê gulê mirov şîlavê dike paşila xwe


havanda su dövmek

karê bêkêr kirin, av kolan, kesmûk dêrandin, dara nokê av dan, di serê keçel de sîr çandin


havaya kılıç sallamak

av kolan, kesmûk dêrandin, pûş kutan, dara nokê av dan, di serê keçel de sîr çandin


hazır evin has kadını

bûk anî lez û bez bûka malê dîsa ez, bûk anî lez û bez sivika malê dîsa ez (ji bo jina ku silav li sifreya hazir dike û destê xwe bi tiştekî nake tê gotin)


helva demesini de bilirim halva demesini de

ez dikarim bi kubarî jî tevgerim, bi çorsî jî


hem kaçar hem davul çalar

aracûnê li devê qûnê, bûk jî jê dûdûk jî jê (him ji karekî ditirse û ji bo nekirina wî manîyan dike, him jî dike)


hem kaçar hem kuyruğunu dik tutar

ji hophopa xwe nayê xwar, hem serê xwe dişikîne hem heqê xwe dide, (tevî ku têk çûye jî mîna ku bi ser ketibe tevdigere)


hem kel hem fodul

hem diz e hem topiz e, ba jî tê bager jî tê, bûk jî jê dûdûk jî jê


hem nalına hem mıhına vurmak

hem li defê dixe hem jî li zimeyê, derbekê li nêl dixe yekê li bizmêr


hem suçlu hem güçlü

hem diz e hem jî topiz e, karê guhê berxê girt û karê kir qarîn


hem şamdan paklandı hem pilav yağlandı

bi tîrekî du nîşan hildan, (di karekî de bi du awayan qezenc hate bidestxistin)


hem ziyaret hem ticaret

hemû jî wekî hev bûn, her du rê di derîyekî re çûn


her boyayı boyadık de bir fıstıki yeşil mi kaldı?

te dêrik qedand me dêrûn, me di her teyrî nîya, ma legleg, (tu dibê qey me hemû tişt qedandîye, îcar dora wê ye)


her çorbaya maydanoz olmak

tilîya xwe kirin nav her tiştî, pozê xwe kirin nav her tiştî, xwe di her tiştî de kirin


her firavun'un bir musa'sı çıkar

Guhartoyeke her firavunun bir musası çıkar.


her işe burnunu sokmak

pêçîya (yekî) di her qulî de bûn, pozê (yekî) di her tiştî de bûn


her itin dilini bilmek

kî xal e, ew heval e, li her alî xistin, di her girarî de kelîn, çar alî lêxistin


her sakala bir tarak

ji bo meşrebekê şerbetek, li her du alîyê defê xistin, kî xal e ew heval e


her taşın altından çıkmak

di bin her kevirî de bûn, bûn heska her girarî, bûn xweya her şorbeyê, (yek) kîjan kevirî rakî ji bin derdikeve


herkes gider mersin'e biz gideriz tersine


hesap kitap etmek

hesab kirin, ji xwe re hesab kirin (fikirîn, sêwirîn)


hık demiş burnundan düşmüş

pik û li (dê, bav) çûn, mûyek jê şaş nekirin, hişkîye ji poz pişkîye, mûyek jê bernedan


hık mık etmek

çir û çav dan xwe (ji kar revîn, zexelî kirin)

di devê xwe de birin û anîn, di devê xwe de mizmizandin


hım hım ile burunsuz birbirinden uğursuz

yek ji yekî xerabtir e, gû birayê rêxê ye


Hızır gibi yetişmek

wekî Xocê Xizir li hawara (yekî) hatin, weka Xwedê li hawara (yekî) hatin


hikmeti lokman'dan haber almak

ji cih û kesên ewle û pêbawer agahî wergirtin


horozu başına bağlamak

dîkê sibê ye (kesê berî ku mele azan bide şîyar dibe)


huyu huyuna suyu suyuna uygun

du serî ne wekî hev bin naçin ser balîfê, wekî hev in loma li hev gerîyane, du serî ne weka hev bin naçin ser balîfekê


huyunu suyunu bilmek

bi kurmê (yekî) zanîn, bi exlaqê (yekî) zanîn


hüngür hüngür ağlamak

kirin îskeîsk, nîqrîskên girînê pê ketin


hünkarın atı bana baktı

aş digere qeraş xwe dipesinîne, aş digere aşvan xwe dipesinîne, baran dibare erd pesnê xwe dide


hüt dağı gibi şişmek

wekî dîkê qoqo xwe qurufandin, wekî elokê xwe nepixandin


ıcığını cıcığını sormak

li koka (yekî) pirsîn, li esl û feslê (yekî) pirsîn, li kurm û xûyê (yekî) pirsîn


içi beni dışı eli yakar

devbiken, dilbikul, ne li malekê, ne li hewalekî, meriv ne di govendê de be govend xweş e, ê ne ji malan, nizanin bi hewalan


içi cız etmek

nava (yekî) kirin tirkînî, di hundirê xwe de piçpiçîn, kirînî ji hundirê (yekî) hatin, tirkînî ji nava (yekî) çûn


içi dışına çıkmak

nav û dilê (yekî) hatin xwarê, kezeba (yekî) hatin xwarê, kezeba (yekî) qelişîn, dilê yekî hatin ber devê wî, nav û dil helisîn, (ji bo vereşînê)

nav û dilê (yekî) li hev xistin, nav û dilê (yekî) hatin xwarê, dilê yekî hatin ber devê wî, (ji ber hejîna erebeyê yan jî heywana bar)


içi hop etmek

nava (yekî) kirin tirkînî, nava (yekî) kirin terpînî


içi içine geçmek

tepetep ji nav û dilê (yekî) çûn, tepetepa nav dilê (yekî) bûn


içi içine sığmamak

tûtişî pê negirtin, nav û dilê yekî kirin gurpegurp, dikira bifirîya


içi kan ağlamak

dilê (yekî) li serê xera bûn, kezeba (yekî) peritîn, dilê (yekî) li sere êşîn (tevî ku ji derve de aşkere nake jî ji hundir de pir bikul û keser e)


içi rahat etmek

dilê (yekî) ketin cih, dilê (wî) hênik bûn, dilê (wî) lê spî bûn


içi vık vık etmek

nava (yekî) kirin gulpegulp, nava (yekî) kirin reperep


içi yağ bağlamak

bêhna (yekî) derketin, dilê (yekî) ketin cih


için için gülmek

di nermê xwe de bişirîn, di binê simêlan de bişirîn


için için yanmak

di hundirê xwe de şewitîn, di eyarê xwe de şewitîn, di nerma xwe de qaqijîn, di eyarê xwe de qaqijîn


içinden kan gitmek

dilê (yekî) li serê êşîn, dilê (yekî) li serê ji bîr ve çûn, dilê (yekî) li ser xera bûn


içine dert olmak

jê re bûn derd, bûn kul û qotik ketin nav û dilê (yekî)


içine hüzün çökmek

dilê (yekî) bikeser bûn, (yek) bihizn û keser bûn


içinin yağı erimek

pir zêde keribîn, agir bi kezeba (yekî) ketin, kezeba (yekî) peritîn


içtikleri su ayrı gitmez

navoka hev birîne, canê canê ne, bêyî hev firek av venexwarin


iğne deliğinden hindistan'ı seyretmek

Guhartoyeke iğne deliğinden Hindistan'ı seyretmek.


iğne yutmuş köpeğe dönmek

çeqelokî bûn, bûn wek textik, bûn wek çêlikê hechecikê


iki başlı tutmak

bi hendaze tevgerîn, bi îhtîyat tevgerîn


iki cami arasında binamaz kalmak

hem ji kerê bûn hem ji perê bûn, ji seyranan robarî bû, ji îdan kelê bû


iki cami arasında kalmış beynamaz gibi

di navbera xelîl û celîl de man, di nava nal û bizmarê de man


iki eli bağrında kalmak

nezanîn çi bikin, çawan bikin, neçar man


iki eli yağlı kara

kesê ku hema nebî û buxtan li her kesî dike, (sêlika rûtenî ye, gûyê hişk e, bi meriv ve dizeliqe, mîna gûyê di meriv digere)


iki gözü iki çeşme ağlamak

bi çar çavan girîn, (tevî maldarbûnê, tim gotin tune ye û gilî û gazine kirin)


iki kulak bir dil için

ji gotinê guhdarîkirin çêtir e, du guh ji bo zimanekî ye


iki şilte bir yastık onu da terkiye astık

cilik tim li ser kerê ye, (ji bo (kesek, malbatek) ku bi cihê ku lê rûdinê ve zêde ne girêdayî ye û bi koçerî dijî, tê gotin)


ikisi bir kazanda kaynamaz

ava wan di coyekî de naçe, fîşegên wan li hev nakevin, kewên wan ji hev re naxwînin, bayê wan li hev nayê


ikisini bir çifte koş

serê her duyan jî li hev bixe, (bi henekî ji bo kesên ku di tayê hev de ne tê gotin)


ikisini bir tahtada alıp gitmek

mirina du kesan a bi hev re yan jî li pey hev


iler tutar yeri yok

ava li herîyan, daxî pere nake, (tiştê) ku ne kêrhatî û ne girîng e)


imaret yapılmadan dilenciler dizildi

Guhartoyeke mescit yapılmadan dilenciler dizildi.


incir çekirdeğini doldurmamak

Guhartoyeke incir çekirdegini doldurmaz.


ip kaçkını zindan gülü

(kesê) serberdayî, (kesê) ku tim dikeve heps û zindanê


irgat pazarına döndürmek

kirin wekî bin konê qereçîyan, kirin sindoqa etaran, kirin mîna dangîya bavê xwe


isa için musa'yı kınamazlar

mî bi lingê xwe bizin bi lingê xwe, (ji ber sûcê (yekî), kesekî din nayê sûcdar û cezakirin)


isa'yı küstürdü muhammed'i memnun edemedi


iş üç nalla bir ata kaldı

ji bo kesên ku wexta fersendeke biçûk dikeve destê wan, xeyala tiştên mezin dikin, tê gotin


işi alaya almak

giringî pê nedan, bala xwe nedan ser karê xwe, pûte pê nedan


işi allah'a kalmak

hawar man xwedê, hêvîya (yekî) man li xwedê, hêvî ji homa, mefera (yekî) man li xwedê


işi iş olmak

kêf kêfa (yekî) bûn, yek bi esmanan re xeber dide


işi rast gitmemek

cilika (yekî) xwar bûn, lê xirab hatin, çawan jî avêtin xerab hatin, karê yekî çep gerîn


işler yolunda gitmek

barê (yekî) rast bûn, kar û barê (yekî) li rê bûn


it izi at izine karışmak

dims û mast tevlihev bûn, bûn girara gavanan, bûn girara qereçîyan, bûn gola gamêşan, dinya li hev ketin, dinya li hev qelibîn


itin ayağını taştan mi esirgiyorsun?

divê mirov neavêje pişta kesên xerab û nebaş, (ma dilê te pê dişewite? ma wê bibe benîyê devê tûr?)


itin kıçına sokup çıkarmak

(yek) xistin eyarê kûçikan, hilê (yekî) danîn ser milê (wî), mûyê sor pê ve nehiştin, bav ji (yekî) re çêkirin, (yek) kirin nav kêşekî gû û agir berdanê


iyot gibi açığa çıkmak

bûn wek berfa ser çîya, tira (tiştekî) ji kayê derketin, derketin rastê, aşkere bûn


jeton geç düşmek

zû serwext nebûn, dereng tê gihîştin (fêm kirin), jê re werîs û qetek lazim in, (bi henekî)


kabak başına patlamak

gûza pûç di serê (yeki) de şikîya, (ji karê xelkê zirar dîtin)


kabul olmayacak duaya amin demek

ji diaya ku wê qebûl nebe re gotin amîn, ji fikra ne maqûl û ne di cih de re gotin


kadı kızı kadire geldi çıktı sedire

siltik hate bû siltan pêlik danî çû esmên, keça kizîr, xatûn e li ser doşeka mîr, (ji bo jina ku xwe bi esl û binyad dide nîşan û destê xwe bi karekî nake)


kafa büyük içi boş tut kulağından çifte koş

ava li agiran (herîyan) e, zikê (wî) vala ye


kafa kafaya vermek

serê xwe kutan hev, serî dan serê hev, serî dan ser hev


kafasına vur elinden ekmeğini al

lihêfa ser çavê wî jî birevînin dengê xwe nake, tu li vî alî bixî alîyê din dide berê


kafasını duvardan duvara vurmak

polî poşman bûn, kor poşman bûn, serê xwe li dar û zinaran xistin


kafayı yere vurmak

ketin nav cîyan, ketin nav nivînan, (ji ber nexweşînê)


kafdağı'ndan kar bağışlamak

şîrê şêran li bazaran firotin, sozê ax li min birawo, (soz û belêna ku wê pêk neyê, dan)


kağıt gibi olmak

rengê (yekî) bûn wekî çiftexas, rengê (yekî) wekî şimayê zer kirin


kalaycı körüğü gibi nefes almak

singa (yekî) wek nepaxê rabûn û rûniştin, wek nixafê hilm girtin, helkehelk pê ketin


kalbinin sesini dinlemek

dan dû dilê xwe, bi ya dilê xwe kirin, li gorî hestên xwe tevgerîn


kan tepesine çıkmak

dûman ji serê (wî) hilkişîn, bi ser tapanê ketin, pir hêrs bûn


kanı kanla yıkamak

xwîn bi xwînê şûştin, (bi kuştina qatil û kujer, heyf hildan)


kanını iliğini kurutmak

kirin ku (yek) ji canê xwe aciz bibe, (yek) bêzar kirin


kantarı elinde divit belinde

(yek) ne yê xapandinê ye, (kesê) çavhilkirî, (kesê ku zû bi zû nayê xapandin)


kapıdan kovsan bacadan girer

Guhartoyeke kapıdan kovsan bacadan düşer.


kapıyı kırıp odun etmek

ji bo destfirehîyê firotana malê xwe yî hêja û biqîmet, (ji pezê sor ma kavirê kol)


kara kedi geçmek

avreşî ketin navbera (wan), dilsarî ketin navbera (wan), naletê şeytan ketin nava wan, nava wan xera bûn, tayê wan ji hev qetîn, ji hev çûn


karabatak gibi batar ve çıkar

eynî hîva binê ewr e, werdega li ser avê ye geh noq dibe geh dertê


karaca kuruca gönlüme görece

helal xweşê, tirîyê tirşê, li min xweşê, dibêje te dinya çawan dît dibêje li gorî dile xwe, (li cem kesên din ne xweşik be jî, ez jê hez dikim)


karadeniz'de gemilerin mi battı?

ma kerê te mirîye? qey kavir û gîskên te belav bûne? çi ye kûr kûr diponijî? çi ye tu ketîyî mitaleyan?


karadeniz'in ortasında değirmen taşı boğazında

em bi qurbana xwe bin, xelk jî bi qurbana ine be, ji xwe re dipêje, (bi henekî tê gotin)


karamürsel sepeti mi sandın?

zêr jî biçûk e, nenihêre li mirûz binihêre li kurûz, (tu dibînî em hûrik in û tu dibêje qey em bêkêr û ne hêja ne)


karanlığa kurşun sıkmak

eletexmînî tevgerîn, ettehîyato çawan lê hato kirin, çawan lê hato kirin


karda yürüyüp izini belli etmemek

pêlî darê rizîyayî dike di binî de naşikê, pêlî darê rizî dike bi xwe dernaxe, (karên veşartî kirin û kes bi xwe nehesandin)


kargadan başka kuş zeyrek'ten başka yokuş bilmez

Guhartoyeke serçeden başka kuş zeyrek'ten başka yokuş bilmez.


kargalar bile gülmek

kenê guran pê hatin, ker tevî barê xwe reqisîn


kargayı bülbül diye satmak

qîza mîr û kizîr, her du ketin nîrekî, sîs kirin, (hewl dan ku (kesekî, tiştekî) zist û ne xweşik, wekî delal û xweşik nîşan bidin)


karıncanın bile kanı var

pisîk pisîk e dîsa jî penc diavêje, çûk çûk e gava avê vedixwe li raserî xwe dinihêre, (ji bo ku kesên tirsonek, bêhest û dilqalind, lê bê cehdandin û li tevgerê xistin, tê gotin)


karnı karnına geçmek

bûn wekî hijik, bûn wekî darik, bûn wekî textik, bûn wekî çêlikê hechecikê, tu dibê qey mar pê mijîyaye


kasap et derdinde koyun can derdinde

mêran mêr dikuştin sînemê hûr dişûştin, aş li xeyalekî aşvan li xeyalekî, elo dibirin qazoxê, jinê tembîya kil û kildanê jê dikir, xelkê mêr dikuştin bizgûrîyan hûr dişûştin (her kes ketîye pey berjewejendîya xwe)


kasap süngeri ile silinmiş yüz

rûyê (yekî) wekî çermê keran e, rûyê (yekî) çaroxa gemarê ye, rûşûştî


kasım kasım kasılmak

pifî esmanan kirin, xwe qure kirin, ji nava xwe têr bûn


kaşar

qaşar (navê cureyek penêr e ku ji şîrêihan tê çêkirin)

mizawir (kesê ku di leystikan de çavekirî ye) (argo)


kaşık sepetinde fareler oynuyor

hundir bi qurbana derve ye, ker bikeve diran dişikê, mala tût û rût, (ji bo mala feqîr û xizanan)


kaşıkla toplayıp kepçe ile dağıtmak

bi sîtilê doşîn, bi beroşê belav kirin, bi bêjingê dan hev bi seradê belav kirin


kaz gelen yerden tavuk esirgememek

heta ku negire dehan nade nehan, ceh dan (yekî) genim jê stendin, li ku mefa ye li wir bav û bira ye


kaz gibi bakmak

wekî xêtan lê nihêrîn, wekî xêvoyan lê nihêrîn


kazan kazana kara demiş tavanın da gülmekten aklı gitmiş

reş bi reş kenî beş çû li newala tewş kenî, dîzikê go ez rind im heskê go ma ne ez di te de digerim, tewş bi tewş dikene, tewş vedigere bi eletewş dikene, dîzik ji beroşê re dibêje bi wê de here rûwê te tenî ye, berfa ber derîyê xwe diavêje ber derîyê xelkê


kedi gibi dört ayak üstüne düşmek

wekî pisîkê tim li ser lepan bûn, wekî pisîkê li ser her çar lepan ketin


kedi ile harara girmek

ji mecbûrî bi yekî cirnexweş û bêaqûbet re hevkarî kirin, (carinan mirov ji zirbavê xwe re jî dibêje bavo)


kedi uzanamadığı ciğere murdar der

devê rovî nagihîje tirî dibêje tirş e, devê pisîkê nagihîje goşt dibêje bila xêra dê û bavê min be, devê pisîkê negihîşt goşt got min xêra dê û bavê hişt


kedi yavrusunu taşır gibi taşımak

mozikê li dû ye, mîna manga bi gê ye,mîna manga bi gayî ye, tim û tim (yek) dan dû xwe, (hema çûn ku derê (yek) jî bi xwe re birin)


kedinin hacce gitmesine benzer

weke heca rovî ye, ker di bin barê xwe de direqise, dizan ji dizan dizî erd û esman lerizî, (ji bo rewşeke eletewş û bêwate, tê gotin)


kedinin sirke içmesine benzer

sofîyê remazanê wekî kerê du garanê, wekî azana kerê, (wexta kesek dest bi karekî bike û li şûna ku biedilîne, biedimîne, tê gotin)


kediye ciğer emanet etmek

ka teslîmî bayî kirin, ka dan ber bê, ji komê sarkîs nas kirin?


keklik gibi sekmek

meşa werdekî kirin, eynî çîpik e, (ji bo keç û jinan)


kel kız teyzesinin saçı ile övünüyor

got; "keçelo mû li serê te nîn e"; got; "kezîyên xaltîya min li qûnê dikevin", got; "gurî çima porê te tune?; got; "gulîyên xaltîya min hene"


kelepçe gibi yapışmak

hev qefaltin (ji bo kesê ku ji hev re dibin canêcanê)


kellesini ortaya koymak

ruhê xwe dan ber çavên xwe, kuştina xwe dan ber çavên xwe, kefenê xwe kirin stûyê xwe


kendi âleminde olmak

ketin xamê, mêşa di kundir de bûn, bi sêhr û silûkê ketin, li cihê xwe rûniştin


kendi derdine düşmek

ketin etriya xwe, ketin taya serê xwe, bi dabaşa xwe de ketin, di derdê xwe de bûn, ketin derdê xwe


kendi edip kendi bulmak

çi kiro bi xwe kiro qenc kiro bi xwe kiro xerab kiro bi xwe kiro


kendi göbeğini kendi kesmek

birîna xwe bi xwe xurandin, hekîmê êşa xwe bûn, karê xwe bi xwe qedandin


kendi havasında olmak

bi serê xwe çûn, çi hatin (ketin) serê (yekî) kirin


kendi kendine gelin güveyi olmak

bûk ji (yekî) tûtik ji (yekî) din bûn, xwe li ber baranê şil kirin, (bêyî ku bifikire wê encam çi be, xwe kirin nav tiştekî yan jî tiştek wekî ku baş bi encam bûbe, tevgerîn)


kendi kuyusunu kendi kazmak

binê xwe kolan, mîna çêleka zer pihîn li satila xwe xistin, bûn çêleka nîsê, yek bi xwe kirin


kendine alışkanlık etmek

ji xwe re kirin demîn, ji xwe re kirin xislet


kendini çekip çevirmek

cilika xwe ji avê derxistin, keleka xwe di ser avê re derbas kirin

bûn hekîmê êşa xwe, birîna xwe bi xwe xurandin, ji heqê xwe derketin


kendini duymazlığa vermek

Guhartoyeke kendini duymamazlığa vermek.


kendini görmezliğe vermek

Guhartoyeke kendini görmemezliğe vermek.


kenet gibi bağlanmak

hev qefaltin, pir ji hev hez kirin, (ji bo kesê ku bi hev re dibin canê canê)


kerameti kendinde bilmek

aş digere qeraş xwe dipesine, baran dibare erd pesnê xwe dide, ne kab e, ne xirak e, dibêje ez pêşek im, ji xwe ber li ber xwe xistin


kesesine danışıp pazarlığa girmek

li gorî pereyên di kîsê xwe de danûstendin kirin


kestane kabuğundan çıkmış kabuğunu beğenmemiş

kûsî ji qalikê xwe derketîye tû kirîye qalikê xwe, berû ji darê ket, got: devê kovikê çend fireh e, berû ji darê ket dar nas nekir, berû ji kovikê derdikeve dibê magî devî çawan e


kestiği tırnak olmamak

(yek) nagihîje şekala filankes, (yek) ne hêjayî neynoka filankes e, yek nake bi neynoka filankes, (yek) nekirin bi neynoka ku filan kes jê dike û diavêje


keyfi gıcır olmak

(yek) bi esmanan re xeber dide, kêf kêfa wî bûn


keyif benim köy mehmet ağa'nın

Guhartoyeke keyif benim köy mehmet ağanın.


kıçında pireler uçuşmak

kûsî li ser serê wî bazar kirin, kûsî li ber qûna (yekî) bazar kirin


kıl kadar kalmak

hema jê re mûyek mabûn, pir hindik mabûn, bi qandî mûyek jê re man


kılına bile dokunmamak

nekarin mûyek ji (yekî) kirin, nekarîn destê xwe bidinê, (ji bo zirardana yekî)


kılını bile kıpırdatmamak

belika guhê (yekî) xwê nedan, av di zikê xwe de neçeliqandin, mû li xwe nehejandin, talaşa (wî) nîn bûn, paxav pê nekirin


kırk fırın ekmek yemek lazım

heft tenûr nan xwarin, gerek heft teşt nan û heft bar xwê xwarin, heft teşt nan xwarin, heft teşt nan û heft bar xwê xwarin, gerek heft tenûr nan xwarin

Onun usta olması için daha beş fırın ekmek yemesi lazım.

Ji bo ku ew bibe osta divê ku heft tenûr nan bixwe.


kırmız ışık yakmak

li dij derketin, (tiştek, karek, kirinek) asteng kirin


kısmeti bol olmak

çira (yekî) di enîya (wî) de bûn, rizqê (yekî) fireh bûn


kıt kanaat geçinmek

bi zorê qîm kirin, bi qitûtî debara xwe kirin, qûtê nemirê


kıtlığına kıran girmek

(tiştek) tu dibê qey qelîyaye, xelaya (tiştekî) rabûn, qira (tiştekî) bûn, qira (tiştekî) hatin


kızılca kıyamet kopmak

hêwirze rabûn, helahela rabûn, qîyamet rabûn


kızım sana söylüyorum gelinim sen anla

Guhartoyeke kızım sana söylüyorum gelinim sen dinle.


kızım sana söylüyorum gelinim sen dinle

dîwaro ji te re dibêjim bûkê tu fêm bike


kim takar yalova kaymakamını

Guhartoyeke kim ipler yalova kaymakamını.


kime niyet kime kısmet

bûn qismetê kesê ne di hesêb de, me li kê nîyet kir, li kê bû qismet


kimin arabasına binerse onun türküsünü çığırır

Guhartoyeke kimin arabasına binerse onun türküsünü çağırır.


kimin nesi kimin fesi

esl û feslê wî çi ye, bezê guhê bavê (wan) ji ku ye


kimsenin burnu kanamamak

pozê yekî jî xwîn nebûn, tu tişt bi (yekî, kesekî) nehatin


kimsenin tavuğuna kişt dememek

pê li cila ser çavê kesî nekirin, kes jê tahl nebûn


koltuğunun altına sığınmak

xwe avêtin tor û bextê (yekî), xwe avêtin dexlê (yekî)


koyun kaval dinler gibi

Guhartoyeke koyun kaval dinler gibi dinlemek.


koyunun bulunmadığı yerde keçiye abdurrahman çelebi demek

Guhartoyeke koyunun bulunmadığı yerde keçiye abdurrahman çelebi derler.


kökünden kesip atmak

çareyeke baş û mayînde ji bo pirsgirêkê dîtin


kömürcü çırağına dönmek

bûn wekî qîr, bûn wekî binê beroşê, tu dibê qey xwe di pixêrîyê de berdaye xwarê, ser û binê (yekî) reş û qirêjî bûn


köpeğe hoşt kediye pişt demez

lihêfa ser çarşefa (wî) jî bibî dengê xwe nake


köpek ile yatan pire ile kalkar

tu razê mezelan tu yê bibînî xewnên ne baş, tu bi kê re rabî rûnî tu yê kurmê wî hilînî


köpek olalı kırk yılda bir av avladı

baran ji erdan çû esmanan, çawan bûye jin, hê vê carê nanê wê bi tenûrê ve zeliqî, ji salan mehan carekê karekî baş kir, di emrê xwe de carekê bi kêr hat


köpeksiz köy bulmuş çomaksız gezer

tekepeke ji kesî nekirin, kes tune ye ku ji heqê (wî) derkeve, (ji bo kesê ku derfetên baş bi dilxerabî bi kar tîne, tê gotin)


kör göze çifte gözlük

kerê pîr hevsarê rengîn, qûna tazî tembûr dixwazî, devê birçî benîşt dixwazî


kör kadıya körsün demek

qisûr û kêmasîya (yekî) li rûyê wî gotin


körün istediği bir göz Allah verdi iki göz

kor gopalek dixwest, Xwedê du çav danê, hindik ji Xwedê xwest, Xwedê pir danê


kuduz gibi saldırmak

wekî kûçikê har êrîş kirin, wekî marê birîndar êrîş kirin


kulak tozuna vurmak

di belegoşkê de lê xistin, belegoşk germ kirin, di pelegoşkê de danîn


kum gibi kaynamak

şênî hev xwarin, wekî xweliyê bûn, serê kerîyan li hev ketin


kurdu koyunla barıştırmak

pir baş û xweş navbeynkarî kirin, di navçîtîyê de serkeftî bûn


kursağında hâlâ ekmeği bulunmak

me gelek nanê te xwarîye, (ji bo kesê ku di rojên teng de texsîrîya alîkarîyê nake, tê gotin)


kuzlayıcı koyuna bıçak çekmek

hewldana ji navê (holê) rakirina (tiştê) ku kar û qezenc pê tê kirin


külahını önüne koyup düşünmeli

şaşika xwe danîn ber xwe, kumê xwe danîn ber xwe, li ser kirina (tiştekî) ro kirin û pîvan, kûr û dûr fikirîn


kürek gibi dili var

zimanê (yekî) heye heft helebî, zimanê (wî) dirêj bûn, zimandirêj


kütüğüne balta değmemiş olmak

xêra (wî) negihîştin tu kesî, tu kesî baran ji ewrê (wî) nedîtîye (ji bo kesê zengîn ku alîkarî li tu kesî nake)


lüp diye yutmak

gotin ep û kirin xwarê, gotin ep û dabelihandin, bi derbekê xwarin


maksadı üzüm yemek değil bağcıyı dövmek

li têra xwe tirî nagere li kuştina nahtorê digere


mal bulmuş mağribi gibi

Wekî Ecemê ku çav bi penêrê ter bikeve, wekî dinyanedîtîyan


malûmu ilam etmek

tiştekî ku ji alîyê her kesî ve tê zanîn, car din gotin


marmara çırası gibi tutuşmak

çavên (wî) ji serî baz dan, mû neçûn qûnê, agir ji dev barîn, sîr di qûnê de neçûn

dil dan (yekê), dil berdan, evîndar bûn, bi agirê evînê şewitîn


mart içeri pire dışarı

ji bo kesên ku gava (yek) tê, ew ji bo çûnê xwe tev dide, tê gotin, adar e dew li dar e


mavi boncuk kimde ise?

keçika sêv di paxilê de ye, morîka şîn e, hêşînoka min bi kê re, hezkirina min ji wê re


menzilci beygiri gibi koşar

mîna hespê behrî ye, wekî tajîyan e, rehtbûn jê re tune bûn

pir bixîret e (kesê ku ji bo qedandina karekî pir lê dixebite)


mescit yapılmadan dilenciler dizildi

nok firîk e mele şirîk e, genim firîk e mele şirîk e, tene firîk e mele şirîk e


meydana yılan ölüsü attılar

bi xasûkî û bêbextî tevgerîyan û xwestin çavên xelkê bitirsînin


meydanı birine bırakmak

meydan jê re fireh kirin, meydan jê re hîştin


mısır'daki sağır sultan bile duydu

ma tu di guhê gê de bûyî?, paşayê ker jî bihîst, (tiştek) di hemekeranê de derketîye


midesi ağzına gelmek

dilê (yekî) neçûn (tiştekî), dilê (yekî) jê li hev ketin, mehdê (yekî) neçûn (tiştekî)

dilê (yekî) qebûl nekirin, xîreta mirov bar nedan


muhabbet zincirini gerdana takmak

dil berdan (yekî), dil dan (yekî), dilê (wî) ketin (yekî)


muz gibi olmak

hemû cilên xwe ji xwe kirin û şilfîtazî man, (ji bo jinan)


müflise mal mı kaptırdın?

ma kerê te mirîye?( tu çi difikirî), (yek) li ser pereyên te rûnişt


mülahazat hanesini açık bırakmak

der heqê (yekî, tiştekî) de teqez û vebirî nepeyivîn, rasterast tişt negotin


nahır bütün gitti sen alaca danayı arıyorsun


nalını sökmek için ölmüş eşek aramak

ku mexberekî vala bibine, xwe tê de dirêj dike, li kerê mirî gerîn, li kerê mirî digere ku nala wî jê bike


namaz kıla kıla alnı mı aşınmış

hîngî ku çûye secdê enîyê (yekî) rewisîye, (ji bo tinazîpêkirina kesê ku ne oldar e lê xwe wisan dide nîşan, tê gotin)


nane dikeni batmak

birîna heydo ye, kula serhedê ye, birîna çeto ye, (êşeke biçûk wekî ku kûr û mezin be nîşan dan)


nazilli bardağı gibi dizilmişler

Guhartoyeke sebilhane bardağı gibi dizilmişler.


nazlı hanımın büzme çarığı

ava kulîlkê ye, (ew tiştê ku pê dipesinî çû, xelas bû, ew dem û dewran bihurîn)