ko

Guhartoyeke ku (“peyveke ku hevokan bi hev ve girê dide”).

Min nedizanî ko ew hatiye.


sed

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q143 (epo)-Robin van der Vliet-sed.wav

Nun estas varme, sed la nokto estos tre malvarma.

Niha germ e, lê belê şev dê pir sar bibe.


çawa

: Etîmolojiya vê peyvê nehatiye nivîsîn. Eger tu bi rastî bizanî, kerem bike bişkoka "biguhêre" ya di ser van gotinan re bitikîne û etîmolojiya vê peyvê binivîse. Çavkaniyên ku te ew etîmolojî jê girtiye jî binivîse.

Nayê bîra min, ev çawa tê helkirin.

Bila mirov azad bin û çawa bixwazin bijîn, bila wisa bijîn.

Çawa tu hatî derî kilîd bike.


ku

ke
kî
go
ko
کو (Kurdish-Arabic)
кӧ (Kurdish-Creole)
ko
kû

Herwiha ke, kî (2), ko (2), go (2)hevreha soranî که (ke), farisî که (kê) û forma berê کو (kû), tacikî ки, pehlewî kû, latviyayî ka, lîtwanî kad, fransî que, portugalî que, spanî que, îtalî che (bixwîne: kê)... hemû ji proto-hindûewropî *kʷ-.
Peyva tirkî ki, ûrdûyî کہ (ki) û hindî कि (ki) ji zimanên îranî hatine wergirtin.

peyv e du hevokan bi hev ve girê dide lê çi wateyê lê zêde nake.

Ez dizanim ku tu nayê.

Pakəž xodé, pakəž záhm, pakəž vémark, kóy hat'ì xač'é, əškə́rma. Rahmát'ē ma.

Pakê Xweda, Pakê Qadir, Pakê Nemir, mirina di xaçê de ku hat, Xweda bi me bê rehmê

Pakij xudê, pakij zehm, pakij vêmerg, koy hatî xaçê, ijkir me rehmetê me

~1430-1446, Matenadaran MS 7117, Amadekar: D.N. Mackenzie, The Language of the Medians, sala weşandinê: 1959

Baxê ku baxvan bête berErdek heye ew tê de bî

Ku tu bizanî, bibêje.


û

Bi wateya "herwiha" ji proto-hindûewropî * eti, proto-îranî *et, hevreha avestayî et (lê; û), pehlewî ud, u-, farisî و (u, we), rusî и (i), latînî et, fransî et, spanî y...

Peyvikek e bo girêdana du yan çend tiştên mîna hev yan yên beşdarî heman tiştî;
 herwiha, jî, hem ... hem ...

Ez û ew hatin.

Ez hatim, û ew çû.


an

yan
ya
ئان (Kurdish-Arabic)
ан (Kurdish-Creole)
û

Herwiha yan, hevreha soranî یا (ya) (ya), farisî یا (ya), pertî agam, pehlewî eyab, ji zimanên îranî. Peyva tirkî "ya" di ya (da) û (ve)ya de ji zimanên îranî hatiye wergirtin.

Hûn an ew herin.

Narit axir ger bi mûyek behsê zulfa yar-i bit
Silsila behsê ji xwîna dilber an zulfa biçîn
Dê xeta bit navê misk er nafe'ê tatar-i bit

Cîhan an dinya.


kengî

Guhartoyeke kengê (“çi dema (ku), çi çaxê (ku)”).


kengê

çi dema (ku), çi çaxê (ku), çi wextê ku, çi gava (ku), her dema ku, her gava ku:

Kengî tu bixwazî, ez hazir im.


bê

girêdekek e bo çêkirina pirsên nerasterê

Nizanim bê sax e yan miriye.


ya

a
یا (Kurdish-Arabic)
йа (Kurdish-Creole)
-ya

Herwiha a, forma mê ji girêdeka yê / ê, hevreha soranî هی (hî), hemû ji zimanên îranî ji proto-hindûewropî.

wa

di hin devokan de lêkera "bûn" di rewşa yekjimar ya dema nihoyî de bo kirdeyên yekjimar yên zayendmê dide

li şûna peyvên yekjimar yên zayendmê yên diyar

Ya min sor e.

li şûna navdêrên zayendmê daku navdêr neyê dubarekirin

Roj ya wan e.

dikeve navbera du diyarkeran yên ku li dû peyvek yekjimar ya zayendmê tên

Pirtûka sor ya li erdê.

Ya got wî got, me ji mêj ve dizanî.

Ew tişta ku wî got, me ji mêj ve dizanî.

ji çend kesan yan tiştan yeke diyar ya zayendmê

Du keç bûn. Ya bejndirêj pirçreş bû.

Sê kes bûn: yek şabanû, yek dotmîr û yek jî xidam. Navê ya xidam Xecê bû.

bi gotina, li gor gotina, bi şîreta, li gor şîreta, li gor pêşniyaza

Ger bi ya min bikî, qet ji vir naçî.

di hin devokan de dikeve pey kirdeyên / subjeyên yekjimar yên zayendmê û wateya berdewamiya kirinê didiyê

Xezal ya dinivîse.

Xezal aniha / vê gavê / vê kêlîkê dinivîse.

Ez ya dixwim.

Tu ya dixwînî.

Ew ya dipêje.

Jiyan ya li malê.

Ez ya li malê nînim.

di hin devokan de di dema borî ya dûdar de li bireserên (objeyên) yekjimar yên zayendmê zêde dibe

Min ew kitêb ya kirriye.


se

Ji îtalî se, ji fransî si, ji spanî si û hemû ji spanî sī.

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q143 (epo)-Robin van der Vliet-se.wav

Se ĝi estas malbona — ĵetu ĝin.


lê

لێ (Kurdish-Arabic)
ле (Kurdish-Creole)
belam
belê
belêm
belêpa
lêbelê
welê

Ji erebî لكن (lakin) > lêkin > lê ki/ku > lê. Bo hin nimûneyên din jî, ku "a"ya erebî di kurmancî de bûye "ê", binere: kitab > kitêb, hesab > hisêb, bela > belê... Bide ber yûnanî αλλά (allá), ûkraynî але (ale), sirboxirwatî ali, polonî ale. A xwemalî nê ve cih kiriye.

Peyvik e bo pevgirêdana du hevokên dijî hev.

Ew dê biçe lê ez na.

Ew ne kurd e lê kurdiyek xweş dizane.

Ne yek lê du kes lazim in.

Ez çûm lê min nedît.

Min sê heb çêkirin, lê tu?


çimkî

çikî
çiko
çiku
çikû
çim
çimke
çimko
çimkû
çuke
çukî
çuko
çuku
çukû
çumke
çumkî
çumko
çimkû
çinke
çinkî
çinko
çinku
çinkû
çunke
çunkî
çunko
çunku
çunkû

Hevreha farisî چونکه (çûnkê) ku wek çunkî ketiye kurdî jî, ji چون (çûn, “ji ber; wek”) + که (kê, “ku”), ji zimanên îranî.

Ez nehatim çimkî we ez agadar nekiribûm.


çunkî

ھەردەم دا لورین چیتە نك و دا بویکا باربی ژبیر کەت ھێلیتە ل مال، چونکی یاری دگەل ھەڤالا خۆ دکرن و بەس ھزرا وێ لسەر یارییا بوو دگەل وێ

Herdem da Lurîn çîte nik û da bwîka barbî jibîr ket hêlîte li mal, çunkî yarî digel hevala xo dikirin û bes hizra wê liser yarîya bû digel wê.

2012, Leylan Îsmeîl, Bêrîvan û Hîvî (Çîrokêt Zarokan), Çapxana Xanî, Dihok, r. 15


ol

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q143 (epo)-Robin van der Vliet-ol.wav

Ŝi estas pli bela ol li.


ka

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q36163 (kmr)-Key Mîrza-ka (hoker).wav

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q36163 (kmr)-Key Mîrza-ka (hoker 2).wav

peyvikek e du hevokan bi hev re girê dide

Ez nizanim ka tu çi dibêjî.


lakin

lê, lê belê, belam, feqet, lakin, ema, hema


ve

Ben ve sen.


kaj

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q143 (epo)-Robin van der Vliet-kaj.wav


yanî

یەعنی (Kurdish-Arabic)
yahnê
yahnî
yanê
ya'nê
ya'nî
yenî
yenê
yehnî
yehnê
ye'nî
ye'nê

Herwiha ye'nî, hevreha farisî یعنی (ye'nî), tirkî yani, hemû ji erebî يعني (ye'nî)

ango, bi vê wateyê ku, bi vê maneyê ku, dêmek, bi gotinek dî


and

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q1860 (eng)-Nattes à chat-and.wav

you and I


yaxud

Tu dê qehwekê yaxud çayekê vexwî?


ji ber ku

ژ بەر کو (Kurdish-Arabic)
ji ber ko
jiber ko
jiber ku
ji bo ku

Wî xwe veşart ji ber ku ditirsiya.

Kes li malê nemaye ji ber ku newroz e û hemû çûne şahiyê.


ji ber ko

Ji bo guhertoya rastnivîsî binêre ji ber ku.


for

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q1860 (eng)-Nattes à chat-for.wav

Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.


nek

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q143 (epo)-Robin van der Vliet-nek.wav

Li estas nek bona nek malbona.


ou

moi ou toi


because

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q1860 (eng)-Nattes à chat-because.wav


çim

Nimêja esir dibe, çim sîyê ra kifşe, sî çûye derkeyîye ber mala hanê.


why

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q1860 (eng)-Nattes à chat-why.wav


et

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q150 (fra)-T. Le Berre-et.wav


parce que

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q150 (fra)-Ash Crow-parce que.wav

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q150 (fra)-T. Le Berre-parce que.wav


herçend e ku

tevî ku ... jî, digel ku ... jî, herçi ye ku

Herçend e ku ez nesax im jî lê naxwazim biçim nexweşxaneyê.

Herçend e bi gotin nebêje jî, rejîma teokratîk (ya Îranê) ji destekê ne bêpar e: Qet paxavê bi hişyarîyên rojavayiyan nake û ne xema wê ye. Li gel vê yekê jî hebûna wê pir qels bûye, lewre weke ku serokkomarê tirk Abdullah Gul jî 14ê sibatê di dema gera xwe ya Tehranê de dest nîşan kir: "Gava serokên dewletê guh nedin daxwazên neteweya xwe, hingê gel bixwe bi wê peywirê radibe."

lemonde-kurdi.com(Serge Halimi hj. 16, /2011


bu nedenle

loma, lewma, ji ber vê yekê, ji rûyê vê yekê


kama

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q7838 (swa)-Ismail Ibn Ahmed-kama.wav


mas

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q5146 (por)-Nelson Ricardo 2500-mas.wav

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q5146 (por)-Juliano P. Junho (Jjunho)-mas.wav


کە

ku, : dema (ku), gava (ku), wexta (ku); madem, pa madem: Ke wa ye, bo nayê? Madem wa ye, çima nayê?; daku, da :Hatim ke bitbînim Hatim daku te bibînim; ger, eger, heke, heger, heker, heko: Ne nazanî mellê Eger nizanî nebêje


hergê

heke, heger, ekî, hekî, şayet,
bi şertê ku

Gulîzerê, tu dibêjî: “Hergê dila dil hebandiye”…
Tu çi zanî, te li vira dilek ser xwe nehelandiye…

Fêrîkê Ûsiv, Bexçeyên Zarokan, Bijarte, JÎ Weşanên Êkîtiya Nivîserên Kurd-Duhok

ger, hek^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


будто

Podnjalsjá šum, búdto któ-to bil molotkóm po želéznomu listú.

Govorját, búdto on ujéxal za granícu.


ekî

hekî^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


حيثما

وَهَكَذَا كُنْتُ فِي أَهْلِي وَفِي وَطَنِي / إِنَّ النَّفِيسَ غَرِيبٌ حَيْثُمَا كَانَا

wahakaḏā kuntu fī ʾahlī wafī waṭanī / ʾinna n-nafīsa ḡarībun ḥayṯumā kānā


به خاطر

bo, bona (ji), boneya (bi), sewa, ji bo, seba, seba


lê belê

lê, ema, hema, belam, bes, feqet, feqet, lakin, lêkin


während

gava ku, wexta ku, di gava ku .. de, di wexta ku .. de, dema ku, di dema ku ... de


aŭ

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q143 (epo)-Robin van der Vliet-aŭ.wav

Mi aŭ vi iros.


kvankam

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q143 (epo)-Robin van der Vliet-kvankam.wav

tevî ku, digel ku, herçiqas, herçend e ku, herçi ku

“Jes”, mi respondas, kvankam mi ne vere konsentas.

"Erê", bersiv didim, herçiqas di rastî de nehevbîr bim jî.


kvazaŭ

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q143 (epo)-Robin van der Vliet-kvazaŭ.wav

Tutajn horojn paroladis pri tio kaj alia, kvazaŭ ĝi lin interesus!

Bi seatan wekî ku bala xwe dide, qala vê û ya din peyivî û peyivî..


ĉar

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q143 (epo)-Robin van der Vliet-ĉar.wav

Mi ridas ĉar vi grimacas.


ji dema ku

Ji ji + dem + ku. Bide ber soranî لە وەتی (le wetî), لە وەختی (le wextî, “ji wexta”).

ji gava ku

Ji demeke diyar heta niha yan heta demeke din.

Ji dema ku ez hatim vê derê, min ew nas kiriye.

Ji dema ku ez ji gundê xwe derketim, êdî lê venegerîme.


'cause

cause
cos
'cos
cus
'cus
coz
'coz
cuz
'cuz


from...to

They make many different things from wonderful pictures to beautiful boxes.

Ew dikarin gelek tiştên cuda çêkin ji resmên şahane heta qutîyên spehî.

I journeyed from city to city.


'cos

Awayekî din yê nivîsîna 'cause.; "because"


coz

Awayekî din yê nivîsîna 'cause.; "because".


ergo

Ji îngilîziya navîn ergo, ji latînî ergo.


derlêk

derlêk we ew karê qirêj nekira


howbeit

Tevî ku, digel ku, herçend e ku, herçi ku.


much as

Ji much (“ji bo muqayesekirin, diyarkirin, an nîşandana mîqdara tiştekî tê bikaranîn”) + as.

howbeit

Tevî ku, digel ku, herçend e ku, herçi ku.


like as

1799: Samuel Taylor Coleridge, Letters (1895), 272
*: I held the letter in my hand like as if I was stupid.
*:: Min nameyê di destê xwe de digirt, eynî mîna ku ehmeq bim.

1523: John Fitzherbert, The Boke of Surveying, 13.31
*: Lyke as and it were extortion.
*:: Ew eynî mîna şantajê bû.

Her wekî; bi eynî şiklî, bi heman awayî; heta wek.


atau

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q9237 (msa)-Caca (Muhammad Rifqi Saputra)-atau.wav


và

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q9199 (vie)-Penn Zero MSSJ-và.wav


s.t.

min f(x, y) s.t. x > 2 and y <3...