since

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q1860 (eng)-Nattes à chat-since.wav


xût

Xût ew e.

7/2008, Têmûrê Xelîl, Gotinên kurdî ko di nav kurdên Ermenistanê da mane https://web.archive.org/http://www.nefel.com/kolumnists/kolumnist_detail.asp?MemberNr=30&RubricNr=&ArticleNr=3399 arşîv, Nefel.com

Herkê xût gewrîya te ra çûn de’sî,
Gelo neheq in vêderê me’sî?

Çerkezê Reş, Şorişa Xebera (Helbest), Yêrêvan, 1986


weng

wisan, wisa, wilo, welê, bi vî awayî, wek wê / wî / wan


tot i que

tevî ku, digel ku, herçend e ku, herçi ku


hoewel

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q7411 (nld)-Robin van der Vliet-hoewel.wav


obwohl

tevî ku, digel ku, herçend e ku, herçi ku, herçiqasî


though

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q1860 (eng)-Nattes à chat-though.wav


even though

tevî ku, digel ku, herçend e ku, herçi ku, heta eger


despite

tevî ku, digel ku, herçend e ku, herçi ku, serbarî


embora

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q5146 (por)-Nelson Ricardo 2500-embora.wav

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q5146 (por)-Juliano P. Junho (Jjunho)-embora.wav


digel ku

digel ko
di gel ku
di gel ko
li gel ko
li gel ku
ligel ku
ligel ko

Digel ku em gelek kes bûn jî, me nikarî wî karî bikin.

Digel ku gelek salên dirêj di ser re derbas bûne, ew alfabe û rêzimana ku ji aliyê Celadet Bedir Xan ve hatiye danîn û di kovarên wî de hatiye bikaranîn, îro jî bersiva hewcedariya zimanê kurdî dide.


zîra

: Etîmolojiya vê peyvê nehatiye nivîsîn. Eger tu bi rastî bizanî, kerem bike bişkoka "biguhêre" ya di ser van gotinan re bitikîne û etîmolojiya vê peyvê binivîse. Çavkaniyên ku te ew etîmolojî jê girtiye jî binivîse.

ji ber ku, çimkî, çunku, çiku, loma, lewre, sebeb ew e ku


nor

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q1860 (eng)-Nattes à chat-nor.wav

I am neither hungry nor thirsty.


tewe-tewe

gotinek e ku civat dibêje dema ku dengbêj distire lê hinekî vedihese


waar

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q7411 (nld)-Robin van der Vliet-waar.wav


heçku

heçkî
heçko
= herwekî, herweçko
heç ko
heç ku
heçe ku

diyar e ku, wer dixwiye ku, mîna ku, wek ku, eyn

Heçku agir berbûbe leşê min wisan diêşe.

Dema tiveng bi milê xwe ve kirî û bûye pêşmerge wisa yê bi kêf û yê dilxweş bû, heçku diçû dîlanekê

Sidqî Hirorî, Kurê Zinarê Serbilind, Weşanên Nûdem, Stokholm, 1996

Hin paşa û generalên xanenişîn beşdarî bernameyên televîzyonan dibin û li hember hikûmetê îfadeyên ko sinorên hurmetê derbas dikin, bi kar tînin û ew bi wî awayî heçko di civakê de ketine hewla peydakirina hewayekî neyînî. Ew ne tiştên xweş in.


the most

She is the most beautiful woman.


hele

Hevreha farisî هله (helê) ji zimanên îranî. Bi rêya tirkî ketiye kurdî, li deverên dûrî tirkî di kurdî de ne li kar e.

peyvikek bangkirinê ye, ka, de, dê, yella, haydî, haydê

Hele were vê derê.


hele

Ew jina helî bedew e.


hela

Hela were vir!

Hela tu hatî, ew çû jî.


kêmî

Kêmî deh kesan hatin wir.


hindikî

Hindikî deh kesan hatin wir.


maşela

maşala
maşalla
maşallah
maşella
maşellah
maşele
maşelle
maşelleh

Ji erebî مَا شَاءَ ٱللَّٰهُ (mā šāʾa llāhu), têkildarî Ellah.

Xwedê (wê / wî / wan) bisitirîne!
Xwedê (wê / wî / wan) biparêze!
Xwedê (wê / wî / wan) bihêle!
Berketa Xwedê lê be!


jen

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q143 (epo)-Robin van der Vliet-jen.wav

Niha ... niha ..., va, va ye; geh... geh...; him... him...

Jen du, jen tri, antaŭ li falas.

Jen marŝante, jen kurante li venis al la domo.


bi dil û can

ب دل و جان (Kurdish-Arabic)
bi ruh û can

ji dil, cidî, samîmî, fedakar, xalis muxlis, muxlis

Yarê ez bi dil û can ji te hez dikim.


kusa

Ji ku + -san. Hevreha farisiya navîn san (“awa, şêwe”).

Yûsif te çira numa Zuleyxa
Wamiq te kusa gihande 'Ezra.


haşa

dûrî tiştekî, dijberî tiştekî, qetî, ji blî, qet nayê pejirandin, li min biborin lê

Haşa, gû xwar!

Tu besîret te nebit sîreta ecdad-i çi kit
Zêr û zêwer dikirin celb-i qulûban haşa
Husn û sur zatî nebit qameta meyyad-i çi kit


sorry

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q1860 (eng)-Nattes à chat-sorry.wav

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/Sorry about yesterday. - No worries.ogg


verder

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q7411 (nld)-Robin van der Vliet-verder.wav


más

hê, hêj, hîna, hîn, hêşta, pirtir, gelektir, zêdetir

herî, helî, ji hemûyan (zêdetir / kêmtir / gelektir, mezintir û hwd)


pêşberî

miqabilî, hemberî, hevberî, beraberî, li beramber

Mala me ya li pêşberî Dihok Mall.


kitkit

Her yek bi carekê, ne hemû yan gelek di eynî carê de.

Navên wan kitkit ji min re bibêje.

Cedwelê li jêr dîyar dike bê rêzimana me ya standard dê çawa be heger em kitkit formên li jor hilbijêrin.

24.01.2005, Newzad Hirorî, Kurmancîya standard: Tewang û ergatîvî wek nimûne https://web.archive.org/http://www.amude.net/Nivisar_Kurdi_deep.php?newsId=1305&newsLanguage=Kurdi arşîv, amude.net

Di dawiya Kursê de, Belgenameya Zimanî di Asta B2 de dikare bê dayîn. Wekî din kitkit pesendkirina Beşdarvan di dawiya Kursê de û Rapora Staj an –Bawername wê bê ragehandin û dayîn.

ESF(Bingehê Civakiya Ewropî) - BAMF(Dezgeha Federal ji bo Koçberiyê û Penaberan) https://web.archive.org/http://willkommen-in-schleswig-flensburg.de/F%C3%BCr-Fl%C3%BCchtlinge-for-refugees/Fragen-im-Alltag-/kurmanc%C3%AE-Kurdisch/ arşîv, willkommen-in-schleswig-flensburg.de

Herwesa hindek caran navên wan kitkit di pertûk û kovara da dihatine tomarkirin, belê bo cara êkêye seydayê hêja (Şewket Şêx Yezdîn) bi dûr û dirêjî û berfirehî sebaret van pêfimerga dinivîse û elbûmek ji wênên wan pêk di îne di bîranîna Yûbîla Zêrîna peydabûna navê (Pêşmergê) li ser destê van nehinga çapkirîye.

2002, Şewket Şêx Yezdîn (terciman: Ebdulkerîm Findî), Yobîla Zêrîna Pêşmergeyî, r. 154


jîrkî

birano kî ji we gotina `jîrkî` bi kar tîne... li ba me bi wateya `ji dema ku` tê.... ew di pirtûka Celadet Bedirxan û Roger Lescot derbas dibe... Lê ji bilî Efrînê min li tu der ew nebîst.... "Jîrkî ez hatim vî bajarî, min tu polîsek nedît. ango: ji dema ku ez hatim vî bajarî."

Azad Ekkaş di koma "Zimanê Kurdî" ya li ser Rûnameyê de, 1/2012

Jîrkî bi devoka Efrînê - û herweha ku nêzîkî herêma Behdînan û devoka Zizîrê ye - ji aliyê ku "û" dibe "î" mînak zeytûn > zeytîn, tembûr > tembîr - dibe hemberî peyva `j`cirkû` ya ku li Kobaniyê tê bikaranîn. Di nerîna min de jî ew asîmîlasyona van peyva ye "ji-cara-ku".

Li cem me [=li Çewligê / Bîngolê ] cîrkî an jî cîkî heye tê wateya "ji dema tiştek lê bûyiye vir ve" tê karanîn.


badê

Badê ke qiseykerdişe M. Malmîsanijî û J. Îhsan Esparî qedîyayî, na rey beşdaroxan persê xo persay, fikr û pêşnîyazê xo eşkera kerdî. Û badê ke kombîyayîş qedîya, endamê Grûbe û wendoxan lobîyê salone de bi qasê nîm saete ra vêşer sohbet kerd. Kombîyayîş de gelek kovara Vate û kitabê zazakî zî amey rotiş.

Roşan Lezgîn: Dîyarbekir de kombîyayîşe wendoxanê VATEyî, Netkurd.com, 7/2007


again

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q1860 (eng)-Nattes à chat-again.wav


zinhar

Hevreha farisî زنهار (zinhar), pehlewî zênhar, ji zimanên îranî, têkilî "ji" + farisî نهار (nihar: tirs, hewar)

hişyar be! hay ji xwe hebe! li xwe miqate be!

Dibî bavê te di şer de bimrî
Zinhar kurê min nebî tu bigrî
Em têne kuştin ji bo tu nemrî
De rabe ser xwe, kurê min rabe!

Cegerxwîn: Azadîxwaz im, Dîwana 7a, Hêvî


hindê

Wî dijûn gotin. Ji ber hindê ez sil bûm.


ticarî

Ez ticarî te ji bîr nakim.


hergîz

Ji farisî هرگز (hergiz), ji farisiya navîn [skrîpt hewce ye] (hegriz, “yekcar jî”), ji [skrîpt hewce ye] (hegr, “yekcar”) + [skrîpt hewce ye] (-iz, “jî, -iş”), farisiya kevn 𐏃𐎣𐎼𐎶𐎨𐎡𐎹 (heker-mçî, “yekcar jî”), proto-hindûewropî *sm̥-kr̥t (“carekê, yekcar”). Bide ber yekcar.

ticar, qet, hîç, ticarî, ne carekê jî, ne ti caran

Ez hergîz te ji bîr nakim.

Mirovê ku bi regezê xwe bi wî cûnê berpirsiyê ve girêdayî cihê daxê ye nekare hergîz rizgar bibe ji nişteyê efsaneyên têkel bi rûdanên rasteqîne di qunaxên dîrokî yên ciyawaz de, herweha rasteqîniya kesayetiyan jî yên ku di rojgara me de mîna qehreman yan pêşrew yan pêşewa dihên li bîr û qelem dan.

Sebrî Silêvanî: Medya Erebî, Avestakurd.net, 2003, jêwergirtin 10/2011

yekcar^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


gerçi

welew, tevî ku, rexma, rexmen, çendî ku, her çiqas ku, çawa be jî, herçend e ku, dîsan jî

Gerçi ku wan zilm li me kiriye jî, divê em zilmê li wan nekin!

Şerh-i halê min Mela narit beyadê hê temamVê sewadê gerçi herdem jê birin sed intixab


nîvco

Ne temam, neqedandî, ne xilasbûyî, ne xilaskirî, bikêmasî, biqisûr, binuqsan.

Wê dibistana xwe nîvco hêla.


tro

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q143 (epo)-Robin van der Vliet-tro.wav

Tro grandaj kalkuloj kondukas al nuloj.

Hesabkirina pir zêde dibe sebeba sifirê.


über

Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.


yaq

eh, wexta madê mirov ji ber xwarinekê yan jî tiştekî pîs li hev dikeve dibêjin "yaq" (berd)
#* Nimûneyekê lê zêde bike [//ku.wiktionary.org/w/index.php?title=yaq&action=edit [ biguhêre ]]


weer

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q7411 (nld)-Robin van der Vliet-weer.wav


endîrek

endîrekt
indîrek
indîrekt
îndîrek
îndîrek

ne rastûr, ne yekser, ne dîrek, ne rasterê, ne rasterast, ne rikerast

Tê zanîn ku beriya vê 5 salan, Tirkiyeyê ji bona ku bi YE-yê re bibe endam û hevbeş, qanunên lihevkirinê amade kirin. Di van qanûnên lihevkirinê de her çiqas kurdî vekirî nebe jî, endîrek hatiye pejirandin.

2007, Îbrahîm Guçlu, Di civînên partiyên siyasî de jî bi kurdî qise kirin mafê min û mafê her kurdekî yê xwezayî û neteweyî û demokratîk e https://web.archive.org/https://www.welateme.info/kurdi/modules.php?name=News&file=article&sid=606 arşîv, welateme.info


dîrek

rastûr, yekser, rêk, rasterê, rasterast, rikerast,
 ne endîrek, ne xwehr, bê çepûçûr

Rê dîrek ji vir diçe bajarrî.


rasterast

raste-rast
rastorast
rasto-rast
rastûrast
rast-û-rast
rast û rast

rastûr, yekser, rêk, rasterê, rastewxo, rikerast, dîrek, dîrekt, yekderb
 ne endîrek, ne xwehr, bê çepûçûr

Rê rasterast ji vir diçe bajarî.

Ziman rasterast girêdayiyê jiyanê ye, girêdayiyê çandê ye. Di jiyanê de, di çandê de çi hebe di zimên de jî heye, çi tune be, di zimên de jî tune ye.

Berawirdkirina Kurmancî û Zazakî Ji Aliyê Felsefeya Zimên Ve, Ibrahim Bingol, The Journal of Mesopotamian Studies


als

2 ist größer als 1.

Als Polizist muss ich es tun.

Wek polîs neçar im wê bikim. / Ji ber ku polîs im, mecbûr im wisan bikim.

Als er ankam, öffnete sie die Tür.


als

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q7411 (nld)-Robin van der Vliet-als.wav


dema ku

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q36163 (kmr)-Key Mîrza-dema ku.wav

Dema ku ew zewicî, hê 15-salî bû.

Dema ku mirov gelek avê vexwe, mîza mirovî tê.

Dema ku xewa te bêt, binive.


rasterê

rastûr, yekser, rêk, dîrek, rasterast, rikerast,
 ne endîrek, ne xwehr, bê çepûçûr

Rasterê ji wir were vir û bi rê ve jî qet xwe gîro neke.


rikerast

rikorast
rike-rast
rik û rast
rik-û-rast

Ji rik + -e- + rast. Bide ber farisî رکراست (rok-o-rast).

rastûr, yekser, rastrê, dîrek, rasterast, rasterê,
 ne endîrek, ne xwehr, bê çepûçûr rêk, rastewxo, bênavber, bênavbir, bêçepûçûr, rast, yekderb^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)

Rikerast were û li ti deran nesekine.


plu

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q143 (epo)-Robin van der Vliet-plu.wav

Mi vidis plu nenian helpon.

plu diri; plu fari; plu labori ktp.

zêdetir gotin; zêdetir kirin; zêdetir xebitîn hwd.


else

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q1860 (eng)-Nattes à chat-else.wav


îlhes

xasma, bi taybetî, xaseten, nemaze, nexwasma, xusûsen


solo

tenê, tak, tenya, bi tenê karek kirin (nemaze firîn)


şitî

(wek, mîna, nola, fena, temetî) Guhartoyeke şibî.


dîsan jî

Dîsan jî bike.

Min du nan xwarin lê dîsan jî birsî mam.


justo

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q5146 (por)-Nelson Ricardo 2500-justo.wav


nexwe

Nexwe eger ez alîkariya te nekim, tu nikarî vî karî biqedînî.


bi xatirê te

bi xatira te
xwahafîz
xudahafîz
xodêhafiz

bimîne di xêr û xweşiyan de!,
silavek e tê gotin dema ku mirov ji kesekî vediqete yan dûr dikeve


except

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q1860 (eng)-Nattes à chat-except.wav


apart from

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q1860 (eng)-Flame, not lame-apart from.wav


biraz

qasek, weşek, bîskek, qederek, kêliyek, xêlek, pêlek

biraz kalemini bana verebilir misin?

dersini biraz biliyor

biraz iyi

biraz yağmur yağdı


belasebeb

Bê sebeb, bê sedem, ne ji ber ti sebeban.

Belasebeb bela xwe dihêle bi min ve.

Li gorî wî, bi garson re axaftinên belasebeb diviya nehatana kirin.

Mîran Janbar, Qolyeya Cécileê, Weşanxaneya Lîs, 2012, çapa 1ê, r. 110, ISBN 9786054497010

Diyar dibe ku gelek ji wan yên ku nikaribûn deynê xwe yê xwendinên bidin û ji ber wê ketine nav qeydên daîreya îcaryê (Kronofogden), ew belasebeb kiriye.

26.10.2017, Bi hezareha deyndar belasebeb ketine cem Kronofogdenê https://web.archive.org/https://sverigesradio.se/artikel/6807542 arşîv, sverigesradio.se

Çelik ji bona nîqaşên derbeyê destnîşan kir nîqaşên derbeyê ji bona Tirkiyeyê rojeveke belasebeb e û got hemû saziyên me yên girêdayî demokrasiyê ne hişyar in.

18.02.2020, "Nîqaşên derbeyê ji bona Tirkiyeyê rojeveke belasebeb e" https://web.archive.org/https://www.aa.com.tr/kk/pol%C3%AEt%C3%AEka/n%C3%AEqas%C3%AAn-derbey%C3%AA-ji-bona-tirkiyey%C3%AA-rojeveke-belasebeb-e/1737561 arşîv, aa.com.tr/kk

Xwedê bike tirseke belasebeb be!

Robert Louis Stevenson, (terciman: Ciwanmerd Kulek), Meseleya Seyr a Dr. Jekyll û Mr. Hyde, Avesta, 2020, r. 63, ISBN 978-605-2246-80-1


inşela

îşale
înşela
işela
inşaella
inşaalla
inşaallah
inşaellah
inşella
inşellah
şalê

Xwedê bike, xwedê hez bike, Xwedê bibêje erê, hêvî ji Xwedê dikim ku.

Inşela îro baran nebare.

Inşela Kurdistan dê rizgar bibe.


pêxemet

پێخەمەت (Kurdish-Arabic)
pêximet
ji pêxemet

bo, bo xatirê, ji ber, sera, seva, seba, di pênavê...

Em vê xebatê pêxemet rizgarbûna Kurdistanê dikin.

Me, pêxemet diyarkirina egerên hatina xwarê ya vê rêjeyê xwast dîtina bisporekî werbigirin û jê bizanin ka egerên vê rêjeya nizim û lawazbûna xwendinkaran li wîlayeta Dihokê çi ne.


teamiden

bi qesd,bi beled, bi zanetî, qesden, ne bêhemd, ne ji bêdestî


ebediyen

Bi rêya tirkî ebediyen ji erebî أَبَد (abad, “dem, bi taybetî dema gelek dirêj”).

herûher, hetaûheta, bi ebedî, bêveger, bêdawî

Mehemed Uzun ebediyen ji nav me bar kir (anku mir)


îlelebed

herûher, ebeden, ebediyen, bêdawî, berdewam, hetaheta, hetaûheta


aqlebe

Ji erebî أَغْلَبِيَّة (ʾaḡlabiyya), têkildarî eqeliyet

piranî, zorîne, para pêtir, behra pirtir,
ji 50% zêdetir, ji nîvê gelektir


birayane

qenc, çak, baş, wek birayan, mîna birayan


texmînen

bi texmînan, li gor texmînan, ihtimal e ku, tê bawerkirin ku


maalesef

Ji erebî مع الاسف (me'e-l-esef) di bin bandora bilêvkirina tirkî de.

mixabin, heyf e ku, cihê daxê ye ku, lîlesef


lîlesef

mixabin, heyf e ku, cihê daxê ye ku, maalesef


pelepel

lezgîn, acîl^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


kitekit

yek bi yek, her yek carekê, her carekê yek, ne bi hev re, ne pêkve


heçko

goya, mîna ku, dibêjî qey, wisan,wisan ku dixwiye ku (lê belkî ne)


miqabilî

Mala me miqabilî mizgeftê ye.


nihayet

Baharın nihayetiydi.

di dawiyê de, axirê, asoxîn, dû re, paşiya paşîn, soxî, nihayet

Nihayet anladın.


herfiyen

herf bi herf, her herf, gotin bi gotin, her gotin


virve

Virve were!


hakeza

wiha, hosa, wisan, wilo, wer, bi vî / wî awayî,
herwiha, herwesa

Me ew pêşgotinên ku ji aliyê jesên cihê cihê ve hatine nivîsîn kirin dawiya kitêbê, hakeza ew belgeyên bi destê me ketin û qepaxên wergerên bi zimanên din jî me avêtin dawiya kitêbê.

Pêşgotina wergêrr Ziya Avci ya kurmanciya "Şerefname"ya Şerefxanê Bedlîsî, Apec 1997, r. 15


ebedilebed

ebedî, ebeden, hetahetayî, herherî, bêdawî, herheyî, miebed,
tişta/ê ku bi dawî nayê,
tişta/ê ku naqede, ta ebed,
tişta/ê ku xilas nabe,
tişta/ê ku namire

Sovyeta berê hilweşiya, dîwarê Berlînê hilweşiya, şerê sar nema, Sedam Hisên û Iraqa berê nema û tirk hê jî dibêjin qey Tirkiye û bakurê Kurdistanê heta ebedilebed dê ji tirkan tenê re bimîne û 25 milyon kurd dê ne xudanê welatê xwe bakurê Kurdistanê û şirîkê Tirkiyeyê jî bin.

11/2007, Arif Zêrevan, Tirk tiştên jixwezêdetir dixwazin, Nefel.com


ebeden

ta ebed, ebedilebed, hetahetayî, herherî, bêdawî, herheyî, miebed,
tişta/ê ku bi dawî nayê,
tişta/ê ku naqede,
tişta/ê ku xilas nabe,
tişta/ê ku namire


ebed

ebeden, ebedilebed, hetahetayî, herherî, bêdawî, herheyî, miebed

inkara di dîn da nebit i'caz-i çi hacetEsrarê ezel dê di ebed bêne zuhûrêEncamê serencam-i ji axaz-i çi hacet


de fakto

Ji latînî de facto (di rastiyê de, ji pratîkê de)

Başûrê Kurdistanê de fakto dewletek serbixwe ye.


de facto

Ji latînî de facto (“di rastiyê de, ji pratîkê de”).

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/EN-AU ck1 de facto.ogg

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q1860 (eng)-Flame, not lame-de facto.wav

de fakto, di pratîkê de (lê ne bi fermî)


de jure

bi fermî yan li gor qanûnê (lê belkî ne di pratîkê de)

Başûrê Kurdistanê de jure beşek ji Iraqê ye lê de fakto dewletek serbixwe ye.


bem

Bem şêwe


beman

Beman hatîn


teko teko

Banga min ji partî, grûb, şexs û rêxistinên ji bakûrê Kurdistanê re (çi li welêt, çi li derve), yên ko ne PKKyî ne: Teko teko an bi hevdû re, bêyî tu pêşhukmek, piştgiriya xwe bo vê helwest, gav û deklarasyona PKKê destnîşan bikin û bi awayek aktîfî, hemû hêz û îmkanên xwe pêşkêşê vî prosesê bikin û bi PKKê re hevkarî bikin da ko ev Deklarasyon hêz û goşt bigre û bigije armanca xwe: aşîtî û siyaseta azad.

Rojda Çelîker: 'Yekîtiya Bakûr, parastina Başûr û Deklarasyona PKKê, Nefel.com, 12/2007


lutfen

Ji erebî [Peyv?]: lutfen (bi delalî, bi bedewî) ji lutf + -en

ji qenciya xwe, ji kerema xwe, bêzehmet, tenikî

Lutfen, ka hinek avê bidin min.


çire

(ji) + çi + re, ji proto-hindûewropî, binere: çi

çima, bo çi, ji ber çi, ji çi re, sedem çi ye ku?

Çire tu nayê?

Çire ew digirî?


bo çi

bo çî
boçi
boçî
bona çi
bona çî
ji bona çi
ji bona çî
boy çi
boy çî
ji boy çi
ji boy çî

çima, çire, ji ber çi, ji çi re, sedem çi ye ku?

Bo çi tu nayê?

Bo çi ew digirî?


ji ber çi

jiber çi
ji ber çî
jiber çî
ber çi
berçî

çima, çire, bo çi, ji çi re, sedem çi ye ku?

Ji ber çi tu nayê?

Ji ber çi ew digirî?


ji çi re

çima, çire, ji ber çi, bo çi, sedem çi ye ku?

Ji çi re tu nayê?

Ji çi re ew digirî?


hewna

Hewna, na hemkarî rayîr akena ke kalîteyê edebîyatî zî berztir bo.

Roşan Lezgîn: Kirmanckî, Kirdkî, Dimilkî, Zazakî, Zazaki.net, 9/2009


labelê

lê, ema, feqet, lêbelê, lakin, welê, belêpa


meşte

Grûba Xebate ya Vateyî ra zî Malmîsanijî bi sernameyî “Rayero ke antîkurdolojî ra ver bi kurdolojî şino û Îsmaîl Beşîkçî” Munzur Çemî bi sernameyî “Vizêr, ewro û meşte Elewîtîye” û Seyîdxan Kurijî zî bi sernameyî, “Peter Lerch û xebatê ey ware kurdolojî de” teblîxî pêşkêş kerdî. Na konferans 30î aşm roja dişeme bi yew konser a qedîya.

Seyîdxan Kurij: Hekarî de Konferansa Kurdolojî, Zazaki.net, 6/2011


halbûkî

Ji tirkî halbuki ji halbuki (rewş ev e ku), ew bi xwe wergera ji farisî حال آن کی (hal an kî).

ya rast ew e ku, ya baş ew e ku,
lê, lêbelê, helbet, jixwe, bêguman

Li Kurdistanê her cara ko rojnamevanek nûçeyeka ne bi dilê hinek desthilatdaran binivîsîne desthilatdar nerazîbûna xwe ji xudanê rojnameyê re diyar dike û xudanê rojnameyê jî rojnamevanî ji kar diavêje û xwe xelas dike. Halbukî divêt xudanê rojnameyê bêt ceza kirin ji ber ew biryarê dide ka nûçeyek belav bibe yan nebe.


resmen

bi fermî, bi resmî, de jure, li gor qanûnê, aşkira, vekirî, eşkere


vêşî

Kirmanckî (zazakî), nisbet bi lehçeyanê bînan ê kurdkî, taybetmendîyê ziwananê qedîman hîna vêşî xo de muhafeze kerdê.


there

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q1860 (eng)-Nattes à chat-there.wav

li wir, li wê derê* {{#tag:phonos|{{#if:||Deng}}{{#if:DYA| (DYA)}}|lang=en|text=|wikibase=|file=en-us-there.ogg}}


their

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q1860 (eng)-Nattes à chat-their.wav

(ya/yê/yên) wan* {{#tag:phonos|{{#if:||Deng}}{{#if:DYA| (DYA)}}|lang=en|text=|wikibase=|file=en-us-their.ogg}}


very

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q1860 (eng)-Nattes à chat-very.wav


over

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q1860 (eng)-Nattes à chat-over.wav

xilas, bi dawî bû, bi dawî hat, nema, qediya


ready

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q1860 (eng)-Nattes à chat-ready.wav


until

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q1860 (eng)-Nattes à chat-until.wav


also

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q1860 (eng)-Samuel Muldoon (Muldoonsamuel55)-also.wav


back

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q1860 (eng)-Nattes à chat-back.wav


never

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q1860 (eng)-Nattes à chat-never.wav


ever

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q1860 (eng)-Nattes à chat-ever.wav


often

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q1860 (eng)-Nattes à chat-often.wav


still

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q1860 (eng)-Nattes à chat-still.wav


than

hingê (wê demê, wî çaxî, wî wextî, wê gavê, wî zemanî)


even

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q1860 (eng)-Nattes à chat-even.wav

Even he can do this.


alone

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q1860 (eng)-Nattes à chat-alone.wav


soon

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q1860 (eng)-Nattes à chat-soon.wav

I soon learnt more about the Sultan.

I soon had more trouble.


sometimes

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q1860 (eng)-Nattes à chat-sometimes.wav


brother

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q1860 (eng)-Nattes à chat-brother.wav


much

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q1860 (eng)-Nattes à chat-much.wav


really

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q1860 (eng)-Nattes à chat-really.wav


ago

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q1860 (eng)-Nattes à chat-ago.wav

ten years ago


early

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q1860 (eng)-Nattes à chat-early.wav


well

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/This day is not going well.ogg

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/Well, I am sorry. - It’s okay, Anna.ogg

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q1860 (eng)-Nattes à chat-well.wav


therefore

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q1860 (eng)-Nattes à chat-therefore.wav

loma, ji ber hindê, lewra, evca, ji ber vî egerî


help

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q1860 (eng)-Nattes à chat-help.wav


fresh

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q1860 (eng)-Nattes à chat-fresh.wav


instead

Ji in + stead, ji îngilîziya navîn ine + stede. Têkildarî almanî statt.


siyasiyen

Eger Îbrahîm Guçlu ”hevkarê dewleta kûr, yê JÎTEM-ê be” divê hûn delîl û belge derxin meydanê. Gava belge derkevin ji xwe ne hewce ye ew ji bo ”ciwanên welatparêz” hedef bê nîşandan, ew belge ê siyasiyen Îbrahîm Guçlu bitemirînin, bikujin. Eger na, bêdengkirina têkoşeran, yan welatiyên ji rêzê divê ne ew qas bi îdîayên pûç, vala û bêbingeh be û kesek nikaribe mafekî wiha di xwe de bibîne.


yesterday

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q1860 (eng)-Nattes à chat-yesterday.wav


probably

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q1860 (eng)-Nattes à chat-probably.wav


nearly

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q1860 (eng)-Nattes à chat-nearly.wav

nêzîkî, teqrîben, dorî, hema hema, hema mabû, hindik mabû

The horse nearly died.


immediately

tavilê, di gavê da, hema, di cih de, zû,resen


di cih de

tavilê, zû, bê derengbûn, xafilde, cîlê, êkser, demildest

Dema min gazî kiriye wî, di cih de hat.

Ew mînaka wî gotî di cih de ye.

li heman der, li nefsî erd, li dera ku lêye

Demê min ew dîtîn, ez di cih de mam.


through

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/It includes patent requests in machine learning through 2016, the last year for which details are available.ogg


while

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q1860 (eng)-Nattes à chat-while.wav


outside

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q1860 (eng)-Nattes à chat-outside.wav


generally

Ji îngilîziya navîn generally, generalliche, wekheva general + -ly.


cumleten

hemû pêkve, tev bi hev re, hemî li gel hev, vêkre, hemû, tev, giş, temamen

Li hember Komara Tirkîye talûkeyek (!) bê bihîstin, cumleten zû radibin ser xwe û bi mitîngên parastina Cûmhûrîyetê berê xwe didin ser gora Ataturk û dibêjin komar di talûkeyê de ye!

Serdar Roan: Dermanê hemî derdan: Gora Ataturk!, Nefel.com, 2/2008


temamen

hemû pêkve, tev bi hev re, hemî li gel hev, vêkre, hemû, tev, giş, cumleten


serve

ji aliyê serî ve, layê ji derve yê tiştekî


deq bi deq

kirina tiştekî bi eynî şêweyî, kopyakirina bizav an karekî

lê piştî rizgarkirinê ew her eynî modelê ji bo perwerde û zimanê resmî hildibijêrin, wê netewetiyê diparêzin ku deq bi deq qopyeya ya kemalîzmê, baasîzmê û stalînîzmê ye.

ISRARA ”ZIMANEKÎ YEKGIRTÎ” STALÎNÎZM E, Netkurd.com, 05/02/2008


diha

Li Kurdistana Azad qudreta herî mezin û payebilind ya xelkê Kurd e û divêt ew dengê xwe bilind bikin, li dijî vê rewşa xerab derên, ku hên gelê Kurd rûbirû tiştên diha jî xerabtir nebûne.

Fuad Sîpan: Îdia û tawanbariyên Michael Rubin, Netkurd.com, 2/2008


fenanî

Serokkomarê Tirk Abdullah Gul fenanî mizginiyê bide mam Celal, ku Tirkan şer li dijî çekdarên PKKê di hundirê Kurdistana Azad de vekirine û di heman demê de jî wî vedixwîne, dawetî Tirkiyê dike.

Fuad Sîpan: Mam Celal, Netkurd.com, 3/2008

...dilê min fenanî etfek tirî diguvişî

Înan Eroglu: Têbîniyek, Avesta, 2019, r.36

ez bivirekî wisan bidim te ku fenanî şûrekî ye

Zeynelabidîn Zinar: Xwençe Cild I Weşanxana Çanda Kurdî, 1987, r.200


alenen

Ji erebî عَلَنِيّ (ʿalaniyy) + -en. Tekildar îlan.

bi aşkereyî, zelal, xwiya, bêguman, berçav

Ji beşa nasnavê kovarê tê xuyakirin ku şêwirmendê huqûqê yê kovarê jî heye. Weşanger û sazîyên kurd ji ber ku hertim rastî neheqîyên dewletê tên pêwîstî bi şêwirmendekî huqûqê dibînin. Lê ez hêvî dikim, bila ji şêwirmendê xwe yê huqûqê bipirsin -em etîka weşangeriyê bidin alîyekî- bê hela ev îbareyên ku di vê çîrokê de bi vî awayî derbas dibin di huqûqa heyî de teqabulê çi dikin? Gelo bi riya kovara wan mafê merivan nehatiye îhlalkirin? Herçendî di beşa nasnanavê kovarê de îbareyek wekî “Her nivîskar ji nivîsa xwe berpirsiyar e” hatibe nivîsîn jî gelo dîsa bi rêya çapemeniyê (kovara W) nebûne sedem ku gundek, êl û eşîrek, kes û malbat bibin hedef? Bi riya kovara wan grûbek, komeka civakê alenen nehatiye tehqîrkirin, li ber çavê xelkê nehatiye reşkirin?

Roşan Lezgîn çîrrokek Aram Gernas şirove dike, Amidakurd.com, 3/2008


alenen

bi aşkerahî, aşkere aşkere, li ber çavan


şexsen

Li salên 1960yan, li salên 1970yan, li salên 1980yan bo Afrîkaya Başûr nîjadperesttrîn dewlet dihate gotin. Wê demê çermsipîyên ku li îqtîdarê bûn ji çermreşan re digotin, “Hûn mekevin nava me. Bila taxên we ji me cihê bin, bila xwendegeh û salonên sporê û otelên we ji me cihê bin, bila sînema û plajên we ji me cihê bin…” Bona vê yekê, meydanên gelek fireh ku jê re “bantustan” dihate gotin, bi têldirîyan hatibûn dorpêçkirin. Xelkê xwecihî di van qadan de diman. Di van deran de xizmeta avadanîyê gelek kêm bû. Lêbelê xwecihî xwedîyê xodmuxtariya xwe ya hundirîn bûn û ligel nirxên xwe yên etnîkî jiyana xwe dewam dikirin. Ez şexsen di wê qenaetê de me ku kirinên asîmîlasyonê yên ku li Tirkiyeyê li hemberî kurdan têne meşandin, ji wan kirinan gelek nîjadperesttir, gelek paşverûtir in.

İsmail Beşikçi: Komeleya Piştgiriya Jiyana Nûjen Çi Dide Kurdan?, wergerrandin: Roşan Lezgîn, Peyamaazadi.com, 3/2008


off

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q1860 (eng)-Nattes à chat-off.wav


already

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q1860 (eng)-Nattes à chat-already.wav

I have already seen it.


îmro

Bi avestayî im- + reoç, bi farisî dibe êm, bi kurdî dimîne îm, kurmancî dengê m'yê dike winda.


tomorrow

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q1860 (eng)-Nattes à chat-tomorrow.wav


either

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q1860 (eng)-Nattes à chat-either.wav


neither

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q1860 (eng)-Nattes à chat-neither.wav


indeed

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q1860 (eng)-Samuel Muldoon (Muldoonsamuel55)-indeed.wav

He is right indeed


heqîqeten

Tebe'iyyet wan bikit sezawarEv remze heqîqeten letîf eiz'an bike nukteyê zerîf e


quite

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q1860 (eng)-Nattes à chat-quite.wav


during

during summer


least

kêmtirîn, piçektirîn, hindiktirîn, herî kêm, herî hindik


at least

bi kêmî, herî kêm, kêm kêm, her çi nebît
(ne kêmtir lê belkî zêdetir)


at most

herî zêde, zêde-zêde, gelek-gelek (ne zêdetir lê belkî kêmtir)


along

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q1860 (eng)-Nattes à chat-along.wav


across

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q1860 (eng)-Nattes à chat-across.wav


suddenly

ji nişkê ve, êkser, nepayî, zû, nişkegavî


please

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q1860 (eng)-Nattes à chat-please.wav

bêzehmet, bi xêra xwe, ji qenciya xwe, ji kerema xwe, ka


twice

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q1860 (eng)-Nattes à chat-twice.wav


according to

According to him


particularly

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q1860 (eng)-Samuel Muldoon (Muldoonsamuel55)-particularly.wav


xaseten

xasen^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


altogether

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q1860 (eng)-Samuel Muldoon (Muldoonsamuel55)-altogether.wav


exactly

tam, bi temamî, aha wisan, bizzebit, filen


aside

varê, avarê, veder,
li rexekî, li aliyekî,
ne di rê de


sertaser

Herdu wezaretên plandanînê yên Iraq û Herêma Kurdistanê li ser mekanîzmeke bo senifandina hemû şîrketên li sertaserî Iraq û Herêma Kurdistanê, li hev kirin.


tifî

Baneşanek ku ji bo tiştên nebaş û nayê pejirandin tê bikaranîn, bi wateya "Xwedê belê bîne serê te".

Dayîka wî ji wîra bi hêrs got:

Tifî li te! Ma ji bo hinek pere mirov bi birê xwe ra şer dike.


êpî

Ji tirkî epey, ji epeyi, teşeya geleki a eyi (wek sarı > sapsarı, kara > kapkara), guhertoya zarawayî a iyi.


thenceforth

ji hingê pêve, ji wê gavê şûnve, piştî hingê


henceforth

ji niha pê ve, êdî jî wî demî, ji vê gavê şûnve, ji îro pê ve, jê pê ve


henceforward

ji niha pêve, ji vê gavê şûnve, ji îro pê ve


şûnve

şûnda
şûnde
şûnva
şûn da
şûn de
şûn va
şûn ve

(ji hingê / niha / îro) pêve, piştî (hingê / niha / îro ...)

Piştî qral Antîakos dostaniya xwe bi Romayê re xurt dike û şûnve, vêca mervantiya zewacê bi hikumdariya Partan re datîne. Bi vî awayî dîplomasiyeke bêhempa dimeşîne û herdu hikumdariyên dêwasa, dixesîne.


ferezî

: Etîmolojiya vê peyvê nehatiye nivîsîn. Eger tu bi rastî bizanî, kerem bike bişkoka "biguhêre" ya di ser van gotinan re bitikîne û etîmolojiya vê peyvê binivîse. Çavkaniyên ku te ew etîmolojî jê girtiye jî binivîse.

Tu dizanî lê ferezî xwe li nezaniyê datînî.


xeyrî

Ji erebî غَيْر (ẍeyr, “din, cuda, başqe”)

Şehkitêbek min divêt behsa muhebbet bit temam
 Sed tilism û sihrî tê da pêkve suryanî meqam
Ebceda işqê min xwend û eqlî winda kir û mam
 Horiya baxê bihiştê, tûtiya tawisxeram
Xeyrê Batê, padîşaha min, delala kê yî tu?


piço-piço

Lezê neke, piço-piço bixwe.


şevê dî

Ji bo guhertoya rastnivîsî binêre şeva din.


sif

bi tenê, bes, tenê tiştek lê ne ti tiştên dî


hiro

îro, evro, vê rojê, îroke, evroke, iro, iroke

vir, vê derê, ev der, vî cihî, ev cih, here, hire, êre


miheqeq

Ji esmayên heqqanîLi bal min muheqqeq eDi nêv keşfa subhanî


pêrgî

Ew pêrgî min hat

ew hat ber min, ew di ber min re derbas bûn, min ew dît.

Qedera xwe ya ku ew pêrgî bela û derdekî welê anîbû gunehbar kir.

1998, (terciman: Serdar Roşan), Çîroka Hezar û Şevekê


efsûs

Ji gotina farisî ”efsus”. Di îranîya navîn da ”efsos”. Gorî Nyberg H.S. (A Manuel of Pahlavi, Wiesbaden) ew di îranîya kevin da ”epesreu ra” ye, ko ji gotinên ”epe” û ”srev” çê bûye û tê maneya ”guhdarîkirin”. Di îranîya îroyîn da tê maneya ”heyf, mixabin”. Ji wira jî ketîye nava ermenkî û bûye ”apsos”, di tirkî da bûye ”efsus”.
(Têmûrê Xelîl: Gotinên kurdî-îranî di ermenkî da, Nefel.com, 11/2008)

mixabin, maalesef, eywax, çi mixab, bi dax e, sedkorayî, çi heyf, heyf û xebînet, cihê daxê ye, xwezî ne lê belê

Efsus ew hat kuştin.

Çi efsus e ku ew hat kuştin.

Efsusane ew hat kuştin.


gorekî

Gorekî tirkan, kurd ne milet in.


que

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q1321 (spa)-Anonymât (Kvardek du)-que.wav


başqa

bi zanayî, bi zanîn, bi zanetî, ji qesta, bi extiyara xwe tiştek kirin

Wî başqa xwe li nezanî na ku fehm bike ka ez dizanim an nizanim.


sirf

Ji erebî صرف (șirf: xwerû, safî, paqij, pak), têkilî serf, hevreha aramî צרפ (s-r-p-: xwerû kirin, safî kirin), akadî serapu. Ji heman rehî: serf, mesref.

xwerû, sade, safî, pak, paqij, petî, bi tenê, tek, ne tevlihev, ne têkilkirî

Cankurd, di wê „gotina xwe ya kurt“ de, wek ji nerînên wî yên „dirêj“ diyar dibe, dixwaze Êzîdiyan û ola Êzîdiyatiyê di „Yezîdîyê“, yan jî „Şîxadiyetiyê“, ku „terîqeteke“ sirf îslamî ye, werbike.

12/2008, Hoşeng Broka, Mizgîniya Can Kurd: Êzîdî jî Misilman in, Netkurd.com


angorî

herwiha anegorî ji tirkî "onagöre" (li gor wê / wî)

li gor, gorekî, bi gotina kesekî, wek ku kesek dibêje

Angorî tirkan, kurd ne milet in.


ahiste

Kay cismê letîf ê subhetî roh!
Dergahê beden li ber te meftûh.
Ez hêvî dikim ku bê teweqquf.
Rencîde qedem be bê tekelluf.
Carek here suddetelseadet.
Gavek here sudretelnihayet.
Ewwel here bibose astanê.
Paşê here pêş dilistanê.
Emma bi tewaduî û teizîm.
Sed mertebe ihtiram û tekrîm.
Ahiste ji bo bike duayê.
Wa besteyî wê bike senayê.
Şayiste bike tu ihrtiramê.
Destbeste vewest bike selamê.


piştî nîvro

paşnîvro
piştî nîvroj
êvar
sibe
spêde
şev

dema li navbera nîvro û êvarê, danê êvarê,
piştî nîvro lê berî êvarê,
piştî firavînê lê berî şîvê


elahwekîl

bi rastî, ez sond dixwim ku, Xwedê wekîl e ku, bi Xwedê


dibe ku

belim, belkî, ihtimal e ku, mimkin e ku, gengaz e ku, reng e ku, şayed


çarmêrkî

/t͡ʃɑːɾmeːɾˈkiː/

Awayekî rûniştinê. Nigên xwe her yek bi hêleke kirin û bi çeperast kirinê wan li ser wan rûniştin.

Lêbelê ne ku ji tizbîkişandina wî tê derxistibû, ji serê sicadeya wî yê ku hatibû qulipandin û ji rûniştina wî ya çarmêrkî tê derxistibû.

Mîran Janbar, Qolyeya Cécileê, Weşanxaneya Lîs, 2012, çapa 1ê, r. 120, ISBN 9786054497010

Helbest û Roman, wek du birayên hesûd in li mala wêjeya nûjen çarmêrkî rûniştine û ne yên çûyînê ne.

2020, Samî Hêzil, Helbesta serkêş & romana barkêş https://web.archive.org/https://xwebun.org/helbesta-serkes-romana-barkes/ arşîv, xwebun.org

Bi pilingê pêşî re şîyar dibin.
Têhn vedide l`lûlan ji teqînê.
Stran dikevin pêlên xuşînê,
şer dîne, şervan dîne
çarmêrkî rûniştî di bin berfê de
Ev çiya rûspî ne, heyran!

Arjen Arî, Ev Çiya Rûspî Ne https://web.archive.org/https://www.helbestakurdi.com/helbest/arjen-ari--ev-ciya-ruspi-ne.html arşîv, helbestakurdi.com


bîleheq

Dema Jînda çêbû, hevalên min û yên Micke, ku zarokên wan jî hene, lîstok û hin cilên kevn dan me. Ji bo min, û bi teybetî ji bo bavê Jîndayê, ji ber ku ew ekologîst e, ev yek baş bû. Lê we dayik û xaltîya min bidîtana! Xaltîya min got: “Ku tu cilên kevn li Jîndayê kî ez nayim mala we. Ma guneh nîne ku Jînda cilên kevn li xwe ke”. Na, li gor min guneh nîne, ji ber ku bîleheq xerckirina îmkanên dunyayê gunehkartir e.

03.02.2009, Şîlan Diljen, Mala min bû mîna Çarşiyê Şewîtî https://web.archive.org/http://hircok.blogspot.com/2009/02/mala-min-bu-mina-carsiye-sewiti.html?m=0 arşîv, Hircok.blogspot.com


car de

carekê re, tavilê, yekser, hemen, şirp, demildest, di cî de, zû, bênavbir,
bêyî derengî, bêyî gîrobûnê yan gîrokirinê

Gava ku me xeberek jê bihîst, em dê tavilê we agadar bikin.


serbiser

Ji seriyekî de heta serî din. sertaser, herder, hemû cih, tev erd

Dêrsim, serbiser asê û delal.


bileh

bilah
billa
billeh
billah
bille
bîlah
bîllah
bîleh
bîlleh
bilahî
billehî
billahî
billehî
bîlahî
bîllahî

bi Xwedê, weleh, tileh, sond bi navê Xwedê, bi sond

Weleh bileh tileh!


xerê

Tu malpera me, teqîp dikî xerê, ji bo wê fikirên te çi ne? ji me re pêşniyarine te hene?

Mîvanên ku hatin; (ji gundên dor-alî) merîyên mirine xerê, bi xwe re ji mala miri re pez, berx, çay-şekir û cixara tînin


yewmî

Di belgeyê de îmzeya Mudurê Matbuat Mehmet tevfik heye û taybetmendiyên daxwaza Saîdî Kurdî ji bo rojnameyê wisa ne " rojnameyek bi kurdî tirkî bi navê "ma`rifet û îttîhat-î Ekrad" (yekitiya kurdan û îlim) li ser Siyaset-î şer-îye" (siyaset li gor ûsîlê îslamê) û ulûm û şû`ûn-î muhtelifede( li ser hin kar û îlman) bê behskirin heftê carekê û di paşerojê de jî yewmî (rojane) ê derxistin destûr bê stendin..."


dêmek

mane^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


ayho

heyho! eyho! hayho! ho! wax! ax! wey, weyla!


eyho

heyho! ayho! hayho! ho! wax! ax! wey, weyla!


edî

Edî zû were!

Edî bo nehatît bo malman?


bo nimûne

meselen, wek mînak, wek nimûne, me girtî, min girtî

mînak, mesele, sermeselê^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


wek mînak

bo nimûne, meselen, wek nimûne, me girtî, min girtî, sermeselê


malkembax

Kuro tu li xwîne digerî malkembax!

Mustafa Borak: Ferhenga Biwêjan Enstîtuya Kurdî ya Stenbolê, 2005, r. 629


sezawer

Hejî, hêja, şayeste, babet, seza, şayan, layiq, şirjav, şan, serwe, liyaq.

babetî, sezaî, layiqî^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


serwe

hejî, hêja, şayeste, babet, seza, şayan, layiq, şirjav, şan, layiq, liyaq

sezawer, babetî, sezaî, layiqî^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


hêjan

hê, hêj, hîna, hîn, hêna, heta niha, heta hingê, hêşta, hê jî


yet

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q1860 (eng)-Nattes à chat-yet.wav

hê, hêj, hîna, hîn, hêna, heta niha, heta hingê, hêşta, hê jî, hêjan


li gor dilê xwe

li dû dilê xwe
li dûv dilê xwe
li gor serê xwe

mirov çawa bixwaze, wisa;
 li gor keyfa xwe,
mirovî çawa bivê, wilo

Li gor dilê xwe, bo xwe pirtûkan bibijêre.

Serokê wan fermanên li gor dilê xwe dide û kes newêre jê re bibêje "Na!".


inside

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q1860 (eng)-Nattes à chat-inside.wav


pat

Reşîd dibêje ku ev metelok xwedî dîrokeke ne diyar in, lewre zimanê ku ew pê hatine vegotin jî wisa xwedî dîrokeke ne diyar e û di encamê de xelkê vî zimanî jî wisa kevin e û ji kûrahiya dîrokê tê… Bi vî teşeyî peresîna kesayetiya dîrokî ya miletê Kurd pat bi van metelokan ve girêdayî ye, ango çi qas metelok kone û dewlemend bin, ziman jî wisa kone û dewlemend e.

Mihemed Elî: Belgeyek dîrokî, Geocities.com/kurdistanclub, jêwergirtin: 7/2009


wêvetir

وێڤەتر (Kurdish-Arabic)
wêdatir
wêdetir
wêvatir
pêvetir

hê zêdetir wêve, hê pirtir ber bi wir ve

Ji derdê van kurdan ez nizanim ez ê ji Almanyayê wêvetir bi ku de biçim.

Evdile Koçer: Soza Emîne Aynayê û çend pêşniyarên xwendevanan, Pen-kurd.org, 7/2009


serqisê

bi kurtî, bi kurt û kurmancî, welhasil,
em dirêj nekin


herdîsa

herwiha, herwisa, herhosa, bi heman awayî, dîsa, cardin


herhosa

herwiha, herwisa, herdîsa, bi heman awayî, dîsa, cardin


îj

Bi avestayî -çe, bi partî îj, bi farisiya navîn îz. Bi kurmancî dibe jî, bi soranî îş.

Ez jî dixwazim bêm.

Wî du bira jî hene.

Ez dê bikirrim û bifiroşim jî.


a la şerqî

ji fransî à la ... (“li gor”) + erebî şerqî (rojhilatî)

li gor rojhilatê, li gor edet û şertên Rojhilata Navîn

Nuha cara pêşî di dîroka Kurdistanê de qonaxa rastîn a îmtîhana desthilat û mixalefeta siyasî ya li ber birêvebirina dewlet û welatekî demokratîk destpêkiriye. Gelo siyasiyên Kurdistanê bi desthilat û mixalefeta xwe ê karibin zemîna islûb û zimanê kultura demokrasîyê peyda bikin û bi hev re welat ber bi reform û demokrasiya pêşkeftî ve bibin, yan ê zimanê desthilat û mixalefeteka populîst a a la şerqî ya texrîbkar hilbijêrin?

Murad Cûwan: Encamên hilbijartinên Kurdistanê, Netkurd.com, 7/2009


ke wate

ke (bi soranî ye wateya "ku" dide) + wate


ne kêmtir ji

Ne kêmtir ji deh kesan mirin.


ne kêmî

bi kêmî, herî kêm, ne kêmtir ji, kêmtirîn

Ne kêmtir ji deh kesan mirin.


nema

Ez nema dikarim herrim.

Ew nema êdî diçû dibistanê.

Gava ku navê wê dihat hildan, nema dikaribû bi xwe û wer di xewn û xeyalan werdibû.

Mîran Janbar, Qolyeya Cécileê, Weşanxaneya Lîs, 2012, çapa 1ê, r. 44, ISBN 9786054497010

Porê wê spî bû û ji du diranan pê ve diran di devê wê de nema bûn.

Firat Cewerî, Girtî, Weşanên Nûdem, 1986


hetmen

bêguman, elbet, tabî, teben, ekîd, bivê-nevê, jixwe, çawan be jî, herhal, helbet, bê hirve-wêve

Hevserokê Giştî yê DTP-ê Ahmet Türk, tevlî bernameya TRT-ê a bi navê ’Politik Açılım’ bû û memnûniyeta xwe ya di derbarê atmosfera erênî de anî ziman. Qasê ku rojnameya Yeni Şafak radighîne, Türk li vê derê daye xwuyakirin ku, divê CHP û MHP jî hetmen di vê pêvajoyê de cîh bigrin.


tewrî

Hevreha zazakî tewr (“tewrî, herî”), guhertoyeka kurdiyên bakurî a her li gel dirêjbûna t, ku ji berê *herw e û îro herwisan hew (“bes”) e û hevramana wê tew (herwihan guherto tewr (“heta, jî”)). Bo dirêjbûyiya -t- bide ber kurmancî hêmin û zazakî tênin. Dawiyê bi heman awayê herî.

herî

Hokerek e bo diyarkirina ku tiştek yan kesek xwedî taybetmendiyekê ye ji hemî tiştên yan kesên din zêdetir an kêmtir.

tewrî mezin

tewrî baş

tewrî kêm

Armanca mehrecanê ya tewrî giring ew e, ku helbestvanên ...

2009, Heyder Omer, Ma qey nivîskarê kurd guh dide hevpîşeyê xwe?. [arşîv], efrin.net

Ez ê cilên xwe yên tewrî nû lixwe bikim.


terî

terî kêm (kêmtirîn, herî kêm, ji hemûyan kêmtir)


concretely

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q1860 (eng)-Flame, not lame-concretely.wav


gradually

pile bi pile, derece bi derece, hêdî-hêdî, bere-bere


hinekî

Canê min giran bû û hinekî jî serê min dêşiya.

Ez hinekî nesax im.


piçekê

piçekî
piçkê
piçkî
pîçekê
pîçekî
piço-piço

Ez piçekê nesax im.


a little

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/Hi, Amelia! Are you busy - I’m a little busy.ogg


um

Um, I don't know.


adilane

/ɑːdɪlɑːˈnɛ/

bi dadmendî, bi dadperwerî, dadmendane, dadperwerane, bi awayek adil


dadmendane

bi dadmendî, bi dadperwerî, adilane, dadperwerane, bi awayek adil, bi rengek dadmend


dadperwerane

bi dadmendî, bi dadperwerî, dadmendane, adilane, bi awayek adil


forever

herûher, hetaheta, herdem, hetaheye, îlelebed


herûher

هەروهەر (Kurdish-Arabic)
her û her
her-û-her

herherî, ebeden, ebediyen, bêdawî, berdewam, hetaheta, hetaûheta, bêveger, ebedî

Ti tişt nîne herûher bimîne ji bilî Xwedê.


hetaheta

herherî, ebeden, ebediyen, bêdawî, berdewam, hetaûheta

herûher, ta ebed, ebedî^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


hetaûheta

herûher, ebeden, ebediyen, bêdawî, berdewam, hetaheta, ta ebed

bêveger, herherî^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


ta ebed

herûher, ebeden, ebediyen, bêdawî, berdewam, hetaheta

ebedilebed, hetahetayî, herherî, herheyî, miebed^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


bi tena sereyê xo zî

bi tenê ji, bi serê xwe jî, serbixwe jî, xweser jî

Eke ma no xususîyet kurmanckî (kirdaskî) reyde muqayese bikin, na çeku her hîrê halan de zî kurmanckî de sey “golik” nusîyêna. Yanî, kurmanckî de hetanî ke çeku mîyanê cumle de nêyero şuxulnayîş, bellî nêbeno ke çeku nêrî, makî yan zafhûmar a. La kirmanckî (zazakî) de çeku bi tena sereyê xo zî taybetîya xo nîşan dana. No xususîyet qedîmbîyena lehçe zî nawneno.

Roşan Lezgîn: Kirmanckî, Kirdkî, Dimilkî, Zazakî, Zazaki.net, 9/2009


roje bi roje

roj bi roj, her ku diçe, her roj, herro, hero

Seba standardîzekerdiş û aktualîzekerdişê kirmanckî, serra 1996 ra nata tay xebatê organîzekerdeyî benê. Nê xebatî roje bi roje hîna bi îstîqrar dewam kenê.


êsta

Herwiha êste, hevreha kelhurî êse, Kirmaşanîîse ji zimanên îranîî- (ev, vê) + bi metatezêsat. dîsan û ewsan ne hevreh in.

niha, vê gavê, vê demê, nûke, nika, nihe


çarneçar

Çarneçar xema wê yekê dixwar

Robert Louis Stevenson, (terciman: Ciwanmerd Kulek), Meseleya Seyr a Dr. Jekyll û Mr. Hyde, Avesta, 2020, r. 40, ISBN 978-605-2246-80-1


pêde pêde

Lê Kurd, cara ewil li Êleşgirê bi van maciran re dikevin şer û pêde pêde wan ji welatê xwe dûrdixin.


willey

Rojêk qerarê xo dano, xo rê vano, ez zî ha eynî sey însanan qisey kena, ez êdî hemeyê dewijan şinasnena, ez nameyê hemîne zana, willey ez şina xo rê bena dewij. Û dano piro şino miyanê dewe.

Roşan Lezgîn: Sanikanê Dîyarbekirî ra Guldesteyêk, Enstîtuya Kelepûrê Kurdî, Hewlêr 2009, r. 68-71


manê

Manê eger te bela xwe ji marî vekiribûya, marî bi te venedida.

Manê heke pîla jî be wekî xwe namîne û dê hête helandin.

Sidqî Hirorî, Kurê Zinarê Serbilind, Weşanên Nûdem, Stokholm, 1996


acêr

- Ez hewn de bîya, şima ra ver terpî û repî ameye, ez bîya haya. Mi ewnîya ke yew heş mîyanê ereqî de mendibi. No dere ro acêr vazda şi.

Roşan Lezgîn: 'Sanikanê Dîyarbekirî ra Guldesteyêk, Enstîtuya Kelepûrê Kurdî, Hewlêr 2009, r. 68-71


away

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q1860 (eng)-Nattes à chat-away.wav


çavkorî

/t͡ʃɑːvkoːˈɾiː/

Hereketkirina bêyî baldana netîceyên tiştekî, bi piştguhkirina temamê encaman.

Bi awayekî çavkorî, bawerîpêanîna fermanên dînî.

2021, Ali Gurdilî, Nasandina Çend Têgihên Felsefeyî [arşîv], Çandname


bixwe

Ew bixwe jî bi xwe ewle nîn e.

Ez bixwe jî hezdikim ji te.Ez'ê bixwe jî bi xeyîdim ji te.

Paşê bir avête baxê CennetêXeyrî darê jê bixwe j' her nî'metê

Mela Hesenê Bateyî, Mewlûda Kurdî, ~1720


ilimjê

Ilimjê wî digot em herin.

Ez her xwarinê dixwum lê ilimjê ji kutulkan hez dikim.


belheq

bê sedem, bê hewcehî
tu belheq hatî.Te belheq hewqas xebat kir


extremely

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q1860 (eng)-Nattes à chat-extremely.wav


neîş

Tu neîş xerabî law!


xune

Xune ew zarok gihaşt malê?

Ma xune tu ê werî?


qene

bi kêmî, qet nebe, hema, balo,
Tu goşt naxwî, qene avdonkê bixwe.


ji kula re

xwedê gravî, bi wê niyetê, bi wê mebestê

Ji kula re em diçûn bajêr lê em hatin gund


hoşt

dengê ku ji bo qewirandina kûçikan dihê derxistin


geç

kahvede geç saatlere kadar sohbet ediyorlar: li qehweyê heya dereng sohbet dikin


demî

demkî, miweqet, berdem, demdiyar, rabor, ne berdewam, ne daîmî, ne herdemî, ne hertimî, ne mayinde,
tişta/ê bo demek diyar

Çelik got ku divê agirbesta PKK'ê ne demî lê mayînde be. Çelik ku diyar kir rawestiyana tundiyê geşedaneke baş e, got ku divê êdî tundî nebe amûra xweîfadekirinê.


wina

Peynî de veng ame dayene ke wa şar raya xo sey erê bido û wina ame vatene: “Sere de şarê xo, ma venga heme hêzanê demokratîkan danê ke referandumo ke 12ê êlula 2010î de beno de raya xo ‘eke qîm nêko zî, erê’ bidê.”


dema

Du secde ferd in fi l-hal bibîn berDema xwiya bin ew qedd û qametDa 'eybê rendan nekî bi badê


alike

Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.


lately

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q1860 (eng)-Nattes à chat-lately.wav


once more

hê carekê, ji nû ve, dîsan, cardin, dubare, dîsa


all over again

ji serî ve, ji nû ve, dîsan, cardin, dubare, dîsa


ji serî ve

ji serî da
ji serî de
ji serî va
ji binî ve


correct

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q1860 (eng)-Nattes à chat-correct.wav


tie

Ji ti- (jêderka peyvê) + -e (qertafa hokerê bo diyarkirina cih)

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q143 (epo)-Robin van der Vliet-tie.wav

Li trovis tie en la varmaj landoj.


pratîkane

di pratîkê de, di rastiyê de, bi pratîkî


hier

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q7411 (nld)-Robin van der Vliet-hier.wav


nun

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q143 (epo)-Robin van der Vliet-nun.wav

Nun mi estas maljunulo..


goodbye

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q1860 (eng)-Nattes à chat-goodbye.wav


consequently

loma, lewra, ji ber hindê, ji ber wê yekê, wek encam


wek encam

loma, lewra, ji ber hindê, ji ber wê yekê, ji ber wê


commonly

bi giştî, bi gelemperî, bi berbelavî, bi awayekî berbelav


ber bi jêr ve

ber bi xwarê ve, ji serî ve ber bi binî ve,
ber bi jêr de, jêr ve, ber bi binî ve, jêr de


downwards

ber bi jêr ve, jêr ve, ber bi binî ve, jêr de


sharply

bi tundî, bi tûjî, tûjane
(ne bi koyî, ne bi kutî)


properly

dirist, bi diristî, bi awayekî rast û dirist


plainly

bi awayekî sade, bi awayekî ron, bi sadeyî, bi hêsanî


bêzehmet

ji qenciya xwe, ji kerema xwe, ji camêriya xwe, ji merdiya xwe,
 peyvikek e ku daxwaz pê tên nermkirin

Bêzehmet ka piçek avê bide min.

Bêzehmet, dengê xwe wisa bilind nekin.


ji destpêkê ve

ji serî ve, ji binî ve, ji pêşiyê ve, ji ewilî ve


therein

thereabout
thereafter
thereagainst
thereat
thereby
therefor
therefore
therefrom
therein
thereinafter
thereof
thereon
thereto
theretofore
thereunder
thereunto
thereupon
therewith
therewithal
hereabout
hereafter
hereat
hereby
herein
hereinafter
hereinbefore
hereinto
hereof
hereon
hereto
heretofore
hereunto
hereunder
hereupon
herewith
whereabouts
whereas
whereafter
whereat
whereby
wherefore
wherefrom
wherein
whereinto
whereof
whereon
whereto
whereunder
whereupon
wherever
wherewith
wherewithal


gladly

bi kêfxweşî, bi dilşadî, bi dilxweşî, bi memnûniyet

-Would you like a buttermilk?
-Gladly, thank you.

-Tu dewekî dixwazî?
Helbet, mala te ava.


ber bi jor ve

ber bi jor
ber bi jor va
beref jor
berev jor
jor ve
jor va
jorve
jorva

ber bi serî ve, ji binî ve ber bi serî ve, silal, serî


today

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q1860 (eng)-Nattes à chat-today.wav


pêşnîvro

Berî nîvro yan jî berî nava rojê ye lê piştî sipêdeyê jî ye

Îro pêşnîvro li başûrê Kerkûkê bombeyeke çandî bi karwanê otomobîlên fermandarê Sehweyê yê nahiyeya Reşadê de teqiya.

05/11/2010, Fermandarekê hêzên Sehweyê hate kuştin, pukmedia.com


axirî

taliyê, dawiyê, dûmahiyê, li taliyê, li dawiyê, dawiya dawîn

Xweş li min 'alem siyah ma stêr û kewkeb qet nemanEz ji vê rojê ditirsam axirî zû kir şitabEv ne ew iqlîm e ya şems û kewakib tê bi seyr


hella hella

wey Xwedêyo, wey Xwedê, Xwedêyo, hey hey, wey wey, wey gidî, weyla li minê

Van rojan hunermenda Kurd Mijden Salih ketiye devê çapemenîya Tirko jî. Çi ye? Wey bavo, “keç û jinên Kurdan jî êdî xwe berdidin çolê, xwe şût û rût dikin” filan û fîstan. Halla hallaaaaa! Olan oxlim, dibêjin “kera nebin nav kera, ji bo ji hev hîn nebin tirr û fisa”.


yeko-yeko

yeko yeko
yekoyeko
êko-êko
êko êko
êk li dwîf êkê

yek li pey yê dî,
her yek bi carekê,
ne pêkve, ne bi hev re

Piştî çûyîna çûkê, Şivan jî bêdeng yeko-yeko, dudo-dudo ji golê bi dur dikevin û di nav tariyê şevê de winda dibin.

Çiyayê Agirî, Yaşar Kemal, Weşanxana Çanda Kurdî


yaho

babo! yabo! kuro! de, wey Xwedêyo,
gotinek xweacizkirinê yan ricakirinê ye


hi

Hey xiyar oxlî xiyar, ma ne qaşo tu profesor î, ma tirr li kûûû û das li kû, oxlim? Helbet kurdî û farisî pismamên hev in, meriv û xizmên hev in, ji kokekê ne. Lê kengî û çawa Kurdî bûye zaraveyek farisî hi? Olan ewladim, heger kurdî zaraveyek farisî be, gelo tirkî jî ne zaraveyek çeqel û heftaran be? Ne zaraveyek seg û kûçikan be? — (Lotikxane.com, 12/2010)


hi

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/Anna Pete, hi! Hi, we are here!.ogg


ezgorî

ezheyran, ezqurban, ezxulam, ezbenî,
tu bi Xwedê kî, ji te rica dikim ku, ji te tika dikim ku,
bila ez gorî bim, ez heyranî te me

rêzdar, hêja^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


ezheyran

ezgorî, ezqurban, ezxulam, ezbenî,
tu bi Xwedê kî, ji te rica dikim ku, ji te tika dikim ku,
bila ez gorî bim, ez heyranî te me


ezqurban

ezgorî, ezheyran, ezxulam, ezbenî,
tu bi Xwedê kî, ji te rica dikim ku, ji te tika dikim ku,
bila ez gorî bim, ez heyranî te me


ezxulam

ئەزخولام (Kurdish-Arabic)
ez-xulam
ez xulam

ezgorî, ezheyran, rêzdar, hêja, ezqurban, ezbenî,
tu bi Xwedê kî, ji te rica dikim ku, ji te tika dikim ku,
bila ez gorî bim, ez heyranî te me


derhal

Ji farisî در حال (der ḥal) ji در (der, “di ... de, tê de”) + ji erebî حال (ḥal, “hal, rewş; dem, car”).

di cih de, di cî de, di gavê de, tavilê, tafil, hemen, demildest, filhal

Ew Şems û Qemer ko muttesil bûnDerhal bi yek ve mudmehil bûnGava weko pêk ve muqtebis bûn


derhal

di cih de, di cî de, di gavê de, tavil, tafil, hemen, heman, derhal


di cî de

Bêyî gîrobûnê yan gîrokirinê, yekser, hemen, şirp, car de, demildest, zû

Piştî telefona jê re hat hima di cî de li trimbêla xwe siwar bû û da ser rêya malê.


andante

hêdiya navî, livîn yan birgeha hêdiya navîn


andante

andante, nîv hêdî, di navbera adagiyo û andantînoyê de


peyderpey

hêdî-hêdî, gav bi gav, pêve-pêve, berre-berre

Lê hin melekeyên min hene ku dibêjin, 'tişt nabe, di vê qonaxa nuh a piştî hilbijartinan de ku karê herî giring û herî pêşîn ê vê TBMM-yê ê derxistina destûreka nuh be, baştir e MHP ne li parlamentoyê be, nikaribe bi nasyonalîzm û regezperestiyê serê parlamentoyê zêde biêşîne.' Ev meleke dibêjin di demên berê de yên ku gurên boz berdidan kolanan, qetlîam û suîqasd bi wan didan kirin dewleta kûr, heta dewleta tirk û mitefikên wê bi xwe bûn. Îro gava wan dev jê berdabe, dezgehên ewleyî yên dewletê hişk bi paçika hustuyê wan ve bin, ew nikarin tu tiştî bikin ê dûva xwe berdin nav şeqên xwe, venişin, peyderpey hûr bibin, marjînalîze bibin.


peyderpey

pey der pey, peyapey, hêdî hêdî, hindik hindik, hin hin, hino hino, guva guva, bere bere, geh geh, de de, pê de pê de


ji roja roj ve

ژ ڕۆژا ڕۆژ ڤه (Kurdish-Arabic)
ji roja roj de

ji destpêkê ve, ji roja ku hebûye heta niha, herdem

[Serokê berê yê Partiya Sosyalîst ya Kurdistanê Kemal] Burkay got piştî guhertina rewşa Tirkiyeyê ew vegeriyaye welêt. Ew ji roja roj de li dijî şidetê bûye û mihawele kiriye ku pirsgirêk bi riyên aştiyane çareser bibin.


ژ ڕۆژا ڕۆژ ڤه

Bi alfabeya erebî nivîsina ji roja roj ve.


xweşbextane

Pir başe ku, şense ku, spas ji Xwedê re ku, mala Xwedê ava ku, gelek baş bû ku

Bizaveka dî ya Malikî bo diktatoriyê ewe ku bizav dikir komisyona bilinda serbixo ya helbijartinan li Îraqê helweşînît, ku bêguman mezintirîn metirsî bo li ser paşeroja Îraqê, lê xweşbextane bi hevkariya kurdan û layenên dî yên Îraqê neşiya wê çendê bidestve bînît.

Malikî diktatorekê nerme, Helgord Nihêlî, 09/2011, rojnamawar.com


luckily

şense ku, mala Xwedê ava ku, pir başe ku, xweşbextane, axirkê


iyi ki

hêşku, baş e ku, xweşbextane, axirkê, ya çê, xwedê kirî


anê

Ji tirkî anne + kurdî -ê (paşgiragazîkirinê)


hêdiya

hêdîka, bi awayekî hêdî
==== Etîmolojî ====


tewre

herî, hokerek e bo diyarkirina ku tiştek yan kesek xwedî taybetmendiyekê ye ji hemî tiştên yan kesên din zêdetir:

Kevotka tewre piçûk

hokerek e dikeve berî kêm yan zêde yan hin peyvên din û wateya "bi kêmî" yan "bi zêdeyî" û hwd.


yekderb

Çavên Helîm yekderb mîna birûskê vebûn


heqo

kurtkirina hewqas e ku formeke devokî ya ewqas e ku ji ew + qas e

Kekê Mehmet, gelo ji ferza ye ku şîrove bi îngilîzî bin lewra îngilîziya min heqo ne baş e.

Evdirehman Xelef di koma "Zimanê Kurdî" ya li ser Rûnameyê de, 4/2012


gava dî

çendek berê, hinekî berî niha, di van demên nêzik de

Gava dî min nivîsa A. Tîgrîs di www.e-weje.com'ê da xwand. Li gorî ragîhandina wî miletê kurd yê ku ber bi meydana newrozê dimeshiya ji nîviyê zêdetir bi tirkî u yê din jî bi kurdiyeke xirab bi hevdu ra deng dikirine

2009, Zinarê Xamo, Newroza îsal û evîndariya kurdan ya zimanê tirkî https://web.archive.org/http://zinarexamo.blogspot.com/2009/03/newroza-isal-u-evindariya-kurdan-ya.html arşîv, zinarexamo.blogspot.com

Guh bide min. Ka çî hate serê min. Gavadî ezli ser sergo yê Rizo runiştî bûm. Hayê min ji tiştek tine bû.

Bedirxan Epözdemir, MİHEMEDÊ HELİME https://web.archive.org/http://www.pen-kurd.org/kurdi/bedirxan-epozdemir/mihemede-helime.html arşîv, pen-kurd.org


li ser vê

Li pey tiştekî, ji pey tiştek an bûyereke re, bona vê/wê, wek encam

Li ser vê dagîrkerên xwînrêj rapêyî wî dikin ku bigrin. Apê Osman, sala 1929, sînor derbas dike û diçe Sûriyê da ku xwe bigihîne Xoybûnê...


wêstê

hevrehaêsta / êste (niha, vê gavê) ya soranî, herwiha bide ber hasty ya îngilîzî.

zû, bi lez: Ez ê bi otobûsê dereng herim lê ez ê bi balafirê wêstê herim.


hutil-mutil

bivê yan nevê
bivêt yan nevêt
bivêt-nevêt

Îlle, her, herhal, çawa be jî, bêguman, çi bibe jî îlle dê wisan be.


balo

Ji *balû ji *balî, hevrehabarî, farisî "barî" (bi kêmî, carekê) ji "bar" (car) - binêre: dubare


hoje

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q5146 (por)-Juliano P. Junho (Jjunho)-hoje.wav

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q5146 (por)-Nelson Ricardo 2500-hoje.wav


traurig

Ji almaniya bilind a navîn trūrec, ji almaniya bilind a kevn trūrag, ji proto-cermenî *dreuzagaz (“xwînî”), ji proto-hindûewropî *dʰreus- (“şikestîn, şikestandin, parçe bûn”). Bide ber holendî treurig (“xemgîn, xembar”), nedersaksî trurig (“xemgîn”), hunsrikî traurich (“xemgîn”), îngilîzî dreary (“xemgîn, tirsnak, dehşetdar, tarî, çilmisokî, bêcoş”), norsiya kevn dreyrigr (“xwînî”).


abends

êvarkî, bi êvarî, di heyama êvarê de, êvarî


aber

axir, belam, bes, emma, feqet, gelo, lê, lê belê


anders

bi awakî din, ji bi vê yekê, ji vê tirê, yeke din (f), yekî din (m)


auf jeden Fall

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q188 (deu)-Natschoba-auf jeden Fall.wav

çi dibe bila bibe, bi herhalî, bi her awayî, bêguman


außerdem

her wiha, ji xwe, li hêla din, bi ser de, wekî dî


beinahe

hindik ma, tew hindik, hema hema, nêzikva


besonders

bi taybetî, bitaybetî, nemaze, xas, xususî


damit

bi vê, da ku, bi wê, pê re, vek re, vê ra, de qene


dann

dûvre, hele, hema, hingê, îcar, paşê, peyre, piştre, vêca


darum

wê lomê, bona vê yekê, ji lewre, lewma, loma


dort

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q188 (deu)-Nattes à chat-dort.wav


mîtî

Ez ne mîtî te me.


natê

Ez ne natê te me.


adam kıtlığında

ji xelaya mirovan re, ji qata mirovan re


adetçe

hejmarkî (ji aliyê hejmarî ve, ji hêla jimarî ve, ji hêla aded ve)


adım adım

adım adım ona yaklaştık


adım başı

adım başı bir asker çıkıyordu karşımıza

serê gavekî leşkerek derdiket pêşiya me, her cara ku me pê diavêt leşkerek derdikete pêşberî me


affettuoso

affettuoso (dide nîşan ku beste wê giran û bidilşewatî bê jenandin)


agitato

agitato (dide zanîn ku wê besteyek sivik û bi coş bê lêxistin)


ailece

ailece gezmeye gideceğiz

em dê bi malbatî herîn gere, em ê bi koçemal herîn geştê


akabinde

pişt re, di pey de, bi dû re, li dû, paşê


aksine

berevajî (tiştekî), tersî (tiştekî), dijraberî (tiştekî)


akşam akşam

akşam akşam mesele çıkarma


akşam saati

çaxê êvarê, êvarkî, danê êvarê, mexribkî


ala ala

ha yela ha yela, hela hela, yela yela, hê hê, çip çip


alabildiğine

alabildiğine boş bir çöl


alelacele

zûzûka, hanhanka, bi lez û bez, lezelez, leza beza, lezlezî

bi bayê bezê, bi xar û lez, reverev, reverevî (zûzûka ji cihekî çûn)


alessabah

serê sibehê, sere sibehê li wî serî, li serê sibehê


alev alev

kelandî, sincirandî, kirin agir pêketin, eynî sotikê agir e

yüzü alev alev yandığı halde elleri sop soğuktu

rûyê wî kelandî lê desten wî sip sar bûn


allegretto

alegreto (dide nîşan ku parçeyeke muzîkê ji alegroyê girantir tê jendin)


altlı üstlü

altlı üstlü oturuyorlar


alâkart

alakart (xwarina ku ji lîsteya xwarinan tê bijartin û hesabê wê cihê tê kirin, dijraberê tabldot)

ji lîsteya xwarinan, bi nişmîtî xwarin xwestin


amabile

amabile (dide nîşan ku parçeyeke muzîkê wê xweşik û şîrîn bê jendin)


andantino

andantino, ji andanteyê hîn siviktir, livdartir


anha minha

Ji erebî عنها û erebî منها.

Bu ev anha minha 2 milyar eder.


aniden

ji nişka ve, ji yek ve de, ji hindav de, gavişkî, ji xaftila, nagah, ji nedî ve, nagihanî, ji xafil de, ji taf de, xirp, lepira, ji cih de


ansızın

ji nişka ve, lepira, ji xaftila, ji gavişkî


appassionato

appassionato (dide nîşan ku wê parçe bi awayekî çoşdar bê jendin)


apriori

apriorî (agahiya ku di encama ezmûnekê de nehatiye bidestxistin, bi riya aqil hatiye dîtin)


apul apul

bu çocuk apul apul gidiyor


ara sıra

hin caran, hinde caran, carinan, car caran


aracılığıyla

bi rêya (yekî), bi navberiya (yekî), bi destê yekî, bi alîkariya yekî,


aralıkta

aralıkta bu işler de çıksın


arka arka

berepaş, paşpê ya li dûv hev, li pey hev, şelîpan


arkası sıra

neden arkamız sıra geldiler anlayamadım?


asla

hew, tew, qet, tu car, ji bin, li dinyayê, li qiyametê

Bu asla olmaz.


aslen

aslen Amedli


ayakta

li piyan, li ser piyan, ji piyan, li ser lingan, şipya

kahvelerimizi ayakta içtik

li ser piyan, li ser lingan, li piyan (ji bo rewşa heyecan û eceleyê)


ayık

li ser hişê xwe (ji bo kesê serxweş ku bi hişê xwe ve hatibe)


aynı zamanda

di heman katî de, di eynî demê (zemanî) de, di heman demê de


ayrı ayrı

ayrı ayrı işleri var

çocuklar için ayrı ayrı oyuncak aldı

cihê cihê, cuda cuda (ji bo her yekê bi awayekî cuda)

yemeklerin tadına ayrı ayrı baktı


az kaldı

hema mabû, hindik mabû, pir nemabû, wextî

Az kalsın araba çarpıyordu.


az sonra

qederek bi şûn de, qasek bi şûn de, weşek bi şûn de, kêliyek bi şûn de, bîskek bi şûn de


az çok

az çok bunu sana verdi


açıktan

ji der ve, ji dûr ve (ji bo ji dûrî cihekî)


açıktan açığa

li ber çavan, bi aşkerayî, li rastê, li pêş çav


ağır ağır

giran giran, hêdî hêdî, bêyî ku lez bike

ağır ağır bir kilo gelir


bakarak

sen onlara bakarak daha iyisin


bar bar

bar bar bağırıyordu


bayramda seyranda

di şên û şayiyan de, kêm caran, car caran


baş başa

bir yer bul da başbaşa oturalım

iki güreşçi başa baş güreştiler


başlı başına

yazmak başlı başına bir sanattır


baştan

meseleyi baştan anlat


behemehal

berî her tiştî, di her halî de, teqeze, mutleqe


bel bel

bêmane (ji bo nihêrtina li yekî bi awayekî vala)


beraberinde

ligel xwe, digel xwe, bi xwe re ile ligel, digel, bi re

kardeşiyle beraber


beyninde

arkadaşlar beyninde bu konuyu konuştuk

di nav hevalan de em li ser vê mijarê axivîn


bilahare

Ji osmanî بلاخره, ew jî ji erebî بِلْآخِرَه (bilʾāḵirah).


bilerek

bi zaneyî, ji qazî ve, bi zanebûn, bi zankî, bi qest, mexsûs, qesdanî, bi zanayî


bilistifade

jê kelk girtin, jê sûd girtin, jê sûd wergirtin, jê istifade kirin


bilmukabele

hürmetler ederim Bilmukabele


bilvasıta

bi wesîteya (yekî), nerasterê, neyekser, nerasterast


binaenaleyh

ji ber vê yekê, li ser vê yekê, ji bo vê/vî


bir arada

di zik hev de, pevre, digel hev, li nik hev, li cem hev, li ba hev


bir boy

bir boy gidelim, bakalım ne çıkar


bir daha

bir daha isteme

bir daha mı, tövbeler tövbesi


bir elden

ji destekî (tiştên ku ji aliyê eynî kesî ve hatiye çêkirin)


bir nefeste

li bêhnekê (navbemedana ji bo xwarina xurik û vexurikan)


bir tahtada

kadının ilk istediği parayı bir tahtada sayıyorum

pereye ku jinik xwest, min di carekê de jimarte destê wê


birdenbire

pêre, ji nişkav de, lepira, ha dît, a ku dît

birden bire bulunduğumuz odanın kapısı açılıverdi

ha me dît deriye odeya ku em lê bûn, vebû


birer birer

parmağıyla ağaçlan birer birer saydı


birer ikişer

güvercinler trenin sesinden ürküp birer ikişer uçmaya başladı

kevokên ku ji dengê trenê bizdiyabûn yeko yeko an jî bi kom dest bi firînê kirin


birlikte

bi hev re, pevre, pêkre, vêkre, beranber, têkre, bi hev û din re, bi hev dû re, tevî hev

kitabınızı birlikte getirdiniz mi?


biteviye

sereqet, bêatlebûn, bêaetlehî, tim û daîm


boşuna

beredayî, tewş, beyxûde, cihê beredayî, belesebeb, belheq


bu gidişle

bu gidişle ancak akşama eve varırız

bi vê çûnê ancax em dikarin êvarkî bigihîjin male


bu gözle

olayı bu gözle değerlendirmemelisin


bugün

bugünün işini yarına bırakma

bu gün hava güzel


bugüne bugün

îro roj, îro ro (di wateya ji bir meke, vê bizanibe, helalê hazir de)

bugüne bugün o sizin babanız


bugünlük

bugünlük çalışma yeter


bundan böyle

ji niha û pê ve, ji nika û pê de, jê û paşî


böcül böcül

çav birin û anîn (bi birin û anîne re nihêrtin)


büsbütün

kardeşlerim kendilerini büsbütün işlerine vermişlerdi

birayên min xwe bi temamî dabûn karên xwe


cayır cayır

qîjeqîj, qîreqîr, qirçeqirç, fîrefîr (ji bo dengê agir)

çîreçîr (ji bo dengê çirandina tiştên sirt)


cazır cazır

pilçepilç, pilepil (ji bo dengê kela tiştan)


ciden

Ji bo guhertoya rastnivîsî binêre cidden.


cıyak cıyak

cizye çeşîdekî baca ku li welatê misilman ji kesê ne misilman tê stendin


cızır cızır

çizeçiz, kizekiz (ji bo dengê ji goştê ku mirov li ser agir sor dike)

qijeqij (ji bo dengê ku ji tiştê di rûnê sorkirî de tê)


cumbadak

çelpîn (ji bo dengê kuji tiştê dikeve avê dertê)


cumburlop

got dim, bi dimîn (ji bo nimandina dengê tiştekî gir û giran gava dikeve avê, tê gotin)


dahi

ben dahi bunu bilmiyorum

jî (piştî lêkeren şertdaxwaz tê û şert nelê dike)

artık gelse dahi beni bulamaz


dair

sanata dair bir konuşma yaptı


dakikasında

di wê saetê de, di wê gavê de, derhal, heman


dan dan

dan dan konuşuyor


dan dun

dingeding, dimedim (gava ku dengê çekan dikeve hev)


darı darına

hema bi zorekê, hema hev derxistin, hema hema


decrescendo

decrescendo (dide nîşan ku parçe dê her here dengê wê kêmtir bê lêdan)


delice

dînikî, dînokî, dînoke, tewrdînî, tirdînk (kesê ku libat û tevgêrên wî ji adet dûr in, mîna yên dînan in)


delicesine

kızı delicesine seviyor


demet demet

gürz bi gürz, bax bi bax, gidîş bi gidiş, baq bi baq, melû bi melû


demin

demin aynanın arkasına baktım


der demez

gotin di devê me de, me got û ne got (hemen, tavilê)


derinden

derinden sesler geliyordu

ji dûr de dengin dihatin, ji kûr ve dengin dihatin


derinlemesine

(derinliğine) bi kûr û dûr, bi dorfirehî, bi dûvdirêjî, bi dûr û dirêj, bi berfirehî


derkenar

...lê vêga bi destnivîsa wî kufrîyên sawnak li derkenarên wê hatibûn nivisîn.

Robert Louis Stevenson, (terciman: Ciwanmerd Kulek), Meseleya Seyr a Dr. Jekyll û Mr. Hyde, Avesta, 2020, r. 62, ISBN 978-605-2246-80-1


devren

bi dewrkî (bi riya dewrkirinê, malekan jî heqekî xwe qelabtin ser kesekî)


didik didik

didik didik saçlar


dip bucak

qulik milik (cihê ku bi ber çavên mirov nakeve)


diye

qey (du hevokan bi sebeb nîşandinê bi hev ve girê dide)

bu gün gelir diye geldim

sen anla diye yaptım

Hasan diye biri seni sordu


diz boyu

heta çokê, heta kabokê, heyanî jinûyan, li çokê


dışarı

dışarıdan sesler

geceyi dışarıda geçirdi

dışarıyla alışveriş yapıyoruz

çocuk dışarıya kaçtı


dolayısıyla

lewma, loma, ji lew re, pêwanê, ji ber vê yekê

iş dolayısıyla onunla da tanıştık


domur domur

domur domur terlemiş

hastalıktan derisi domur domur olmuştu

ji ber nexweşînê çermê canê wê pelq pelq dabû


domuzuna

ji wehşîtiya xwe, ji beraziya xwe (yanê ji ber inyada xwe)


doyasıya

doyasıya babamı göremedim


dönüşümlü

bidorê, bibedêl, bi dorvegerî (tiştê bi dorê, bi bedêl)

dönüşümlü açlık grevi

dönüşümlü yayın


dünden

dünden kalma yemek

o çalışmaya dünden razı


dünyada

li cîhanê, li dinyayê (di wateya qethî, hîç de)

bu kitabı dünyada kimseye vermem


düşe kalka

pê re rabûn û rûniştin, pê re dan û stendin (ji bo têkilî danînê)

düşenin dostu olmaz

hevalê barê xwar tune lingê şemitî kesê (wî) tune


efendi efendi

wekî efendiyan (ji bo dengnekirin û rehetsekinînê)


efil efil

milemil (ji bo tiştên mîna por, cil û sivik ku li ber bayê li vî alî û li wî alî dimilmilin)


ekseriya

bi piranî, bi zêdetirî, bi axlemî, pirî car


el altından

di bin de, di binî de, di bin re (bi awayekî veşarî)


el ele

destê (wan) di hev de, dest li dest (ji bo kesê ku bi destê hev digirin û diğerin)


elden

parayı elden yolladım


eliyle

bütün işler onun eliyle yapılıyor


en azından

zihar, balo, balê, qene, tew nebe, qet nebe


erim erim

erim erim erimişti


erkek erkeğe

gel erkek erkeğe konuşalım


erkenden

sabah erkenden yola çıkacağız


evce

Sinemaya evcek gidiyoruz.


evire çevire

evire çevire dövdü helhelka dilê wî dayê (an jî têra dilê xwe lê da)


evvel

Bundan evvel düşünecek şeyler var.

Beriya vê, tiştên ku divê li serê bên hizirkirin hene.

Evvel zaman.


evvelleri

demên berê, wextên berê evvelâ pêşî, pêşîn, ewil, serê pêşîn, berê ewilî


ezbere

ji ber xwe (bêyî ku bifikire, eslê tiştekî bibêje, lê hema ji ber xwe de )


ezile büzüle

Ezilip büzülmek.

Xwe quncifandin ser hev, xwe melûsankî kirin.


ezim ezim

bi kutanê, bi pelaxtinê (bi lêkerên ezmek an jî ezilmek re tê bikaranîn û maneyê xurtir dike)


faraza

hesibankî, sergotinê, wisa hesab bikin, wilo ferz bikin, wekî ku, qewlî ku, feraza

Faraza sizin haberiniz olmadan bu iş yapıldı, ne düşünüyorsunuz?

Hesêbankî ku haya te jê tune bûye ku ev tişt hatiye kirin, hûn çi dihizirin?


fart furt

(farta furta) zirtezirt, vartan vartan (fort û pesnên bêbinî)


farzımuhal

Farzımuhal güneş bir daha doğmasa, dünyada neler olur?

Em ferz bikin ku roj careke din hilneyê, li dinyayê dê çi biqewimin?


fasla fasla

Vücudu fasla fasla kabarmış.


fazla

Bu yıl fazla yağmur yağdı.

pitir, bêhtir, zêdetir, herî zêde, herî pir

Cumhuriyet devrinde yirmiden fazla isyan patlak vermiş.

Di dewra komarê de ji bîstî zêdetir serhildan çêbûne.

Fazla ekmeğiniz var mı?.

zêde, pir, zehf (ne hewce, ne di cih de)

Fazla konuşma.


fellek fellek

(fellik felik) di qilqalekê de ye, bêhiş û bêaqil

Fellek felek çocuğunu arıyor.

Di qilqalekê de ye li zaroka xwe digere.


ferah ferah

Ferah ferah otüz yaşında.


fiilen

bi kardanî, bi kiryarî, bi rasteqîne, fiîlen, fiêlî

Kamu hizmetinde fiilen on beş yıl çalışmış.

Di xizmeta gelemperî de pazdeh sal bi tevahî xebitiye.


fıldır fıldır

Gözleri fıldır fıldır oynuyor.

Çavên wî di nav serê wî de çipik çipik direqisin.


fır

viz, guv, bi vizînî, bi guvînî (tiştê ku bêatlebûn li dora xwe digere)


fokur fokur

Tencere fokur fokur kaynıyor.


fortissimo

fortissimo (di berhemeke muzîkê de dide nişandan ku wê hin beşê wê hindrû lê bê xistin)


gacır gucur

(gacır gacır) qirçeqirç, çiflo çirk, çîreçîr


galiba

Galiba sen oradaydın.


gani gani

Allah sana gani gani versin.

Xwedê zêde zêde bide te, xwedê bi te de bibarîne.


garip garip

ecêb ecêb (ji bo tiştê kesnedîtî û nebînayî)


gayet

Gayet misafirperver birisidir.


gayret

Az bir gayretle bu işin üstesinden gelinebilir.

Bi hewleke hindik mirov dikare ji heqê wî karî derkeve.

Hemşehrilik gayreti.


gayri

êdî, ji bilî, ji derî, xeynî, dujna, dijn

ne, xeyrî (ev tê pêşiya rengdêran û wateya nebûnê dide)


geceleri

Geceleri ağlar dururdu.

Her şev dest pê dikir ji xwe re digiriya.


geceleyin

Geceleyin bir ses doydum.


gelip geçici

hatiye wê here jî (ji bo tiştê ne timî, demî)

Bunlar gelip geçici günlerdir, bu sıkıntılar da bitecek.

Wê ev roj jî derbas bibin, çawan hatiye wê wisa here jî.


genellikle

bi pirranî, bi giştî, bi tevayî, bi gelemperî


gerisin geriye

berepaş, paşpê, paşkî, paşpaşkî, belepaş, paşûpê, li ser qûnê


gerisingeri

(an jî: gerisin geriye) berepaş, paşe paş, paşopê, pêlepaş, beropaş, paşpaşko, qûnaqûna, li paşpê


geçende

Geçenlerde bir gezintiye çıkmıştım.


gibilerden

wekî () kirin, mîna () kirin, nola () kirin nizanim bîna

Asarım keserim gibilerden lâflar etti.

Gotinên mîna ez dê berat bikim, nizanim celat bikim kirin.


giderek

Hastalık giderek daha kötü bir hal aldı.


gıldır gıldır

Makina gıldır gıldır çalışıyordu.


gırla

Onda lâf gırla.


gırt gırt

Tenekeyi gırt gırt kesiverdi.


gitgide

Pantolonum gitgide küçülüyor.


gıy gıy

zîq zîq (dengê ku ji jiyê keman û sazên wekî wan dertê)


gizlice

dizîka, dizîkî, nihênî, razber, bi dizî, bi dizîka, kereker


göre

gor, gorî, şehn, anegorî wên,bîna ,pey ,dûv ,

Günün modasına göre.

Li gorî modeya rojê, an li bîna modeya rojê.

Bu giysi bana göre.

Ev kinc şehnê min e (di maneya munasîbiyê de).

gorî, anegorî (ku li ber çavan bê girtin, ku lê bê nihêrtin)

Söylendiğine göre.

Bu kalabalığa göre bu yemek az gelecek.

Li gorî vê qerebalixê dê xwarin têrî neke

bi ya (), gor, anegorî (di maneya ku ji min bê pirsi de)

Bana göre ikisi de bir.

Li gor min her du jî yek in bi wêna min her du jî yek in (an jî bi ya min her du jî mîna hev in).

Bu ev tam bize göre.


görünürde

Para harcadığı halde görünürde bir şey yok.

Digel ku gelek pere zêha kiriye, li ber çavan tiştek nîn e.


görünüşte

Görünüşte iyi birisi.


güle güle

Güle güle öldük.


günden güne

her diçe, roj ji rojê çêtir/baştir, roj bi roj


güya

qaşo, dilxwede, devalêk,qey,qay,goya, ji kula re

xwedêgiravî, goya, keno, heçku, guva, kenehû


güzel güzel

Çocuklar sokakta güzel güzel oynuyorlar.

Zarok li kuçeyê ji xwe re xweşik xweşik dileyizin.


güzellikle

bi xweşikayî, bi xweşkî, bi pakî, bi rindî


güçlükle

bi zorekî, bi dijwarî, bi zehmetî, bi çetînayî


güçsüzce

bi bêhêzî, bi bêbirhî, bi bêqewetî, bi nexurtî


hafif hafif

Hafif hafif sendeleyerek yürüyordum.


hafiften

Hafiften bir rüzgâr esiyor.

Bıçak hafiften kesmiş.


hakkında

derbarê (yekî) de, der mafê (tiştekî) de, der heqê (kesekî) de, di heqê (wî) de, sebaret

Bu sözlük hakkında konuşmak istiyor.

Hez dike der barê vê ferhengê de bipejnive.

Hakkında iyi konuşulmamak


hakkıyla

İşi hakkıyla yapmış.


haksız yere

ji neheqiyê, cihê beredayî, cihê netune, belaheq


halihazırda

niha, a nûka, nika, nuha, di van rojan de


haliyle

Eğer derslerine çalışmasa haliyle sınıfta kalacak.

Eger li dersên xwe nexebite jixwe wê di sinifê de bimîne.


ham hum

himehim (gava ku gotinên ku jê nayê fêmkirin tê kirin, tê gotin)

Ham hum edip durdu, ne dediği anlaşılmadı.

Kire himehim û rawestiya, çi got jê nehate sehkirin.


hant hant

hey û hey (bi awayekî pir eşirî tiştek xwestin)

Para diye hant hant ötüyor.


hapır hapır

(hapır hupur) firefîr (bi firefir xwarin xwarin)


harıl harıl

bêsekn, bêatlebûn, bêhn jê re tune, sekn jê re tune

Harıl harıl örgü örüyor.

Soba harıl harıl yanıyor.


hart hart

xirt xirt, kirt kirt, xirp xirp, kirp kirp

Ayvayı hart hart ısırıyor.


hart hurt

kirpekirp, xirpexirp, kirtekirp, xirtexirt


hatır hatır

kirpekir, xirtexirt, qirçeqirç (denge gava ku ji tiştekî req û hişk tê xwarin, tê jêkirin derdikeve)


hayhay

hayhay, li ser çavan, li ser çav û seran


hayır

na (di hevokê neyînî de wateya neyîniyê xurt dike)

Hayır, o bir daha gelmez.


haşım haşım

Güneş altında haşım haşım haşlandık.


hemen hemen

Hemen hemen ortalık kararacak.

hemen hemen, kêm zêde (nêzikî filan tiştî)

Hemen hemen iki yıl oldu buraya gelmemiş.

Hemen hemen bûye du sal ku nehatiye vira.


hep beraber

tev bi hev re, gişt bi hev re, pêkve, tevde, vêkre, têtre


hızla

zûzûka, bi lezûbez, bi lezgînî, bi lezayî


hiç

hîç, hêç, tu, çu, kok, qet (wateya lêkerê xurt dike)

hîç, tu, çu, qet (di hevokên pirsyariyê de dema nediyarkirî nîşan dide)

Hiç ava gittiniz mi?

Hûn hîç çûne nêçîrê?

hîç, tu, çu, qet (gava ku mirov bersiveke aşkera nede pirsekê)

-Ne gördün? -hiç.

O benim gözümde bir hiçtir.


homur homur

himehim, xurmexurm, pilewil, bilebil, çewteçewt


horul horul

Horul horul uyuyor.


hulâsa

kurte, kurtasî, xulase, kurtebirî (bi kurtî naveroka tiştekî)

Sütteki yağ hulâsası.


hâlâ

hîn jî, hîna, hîn hê, hêna, hêj, hêja, hêjta

Seksen yaşına geldi, halâ hafızası yerinde.

Bûye heştê salî, lê hîna jî hişê wî li serf wî ye.

Hala o masal.


hürya

gur (gava ku çend kes bi hev re têkevin cihekî an jî jê derkevin)


ılgıt ılgıt

nermenem, hêdî hêdî (ji bo wezîna ba û herîkînê)


ığıl ığıl

Çay ığıl ığıl akıyor.


icabında

eger pêwist bike, ku hewce bike, heke îcab bike icar deman, îcare


idarece

ji hêla kargêriyê ve, ji aliyê rêveberiyê de, ji layê dolîwgeriyê ve


iken

Ben evde iken o gelmiş.


ıkıl ıkıl

Çok hastayım, ıkıl ıkıl gelebildim.

Ez pir nexweş im, ez bi inteint heta virê hatim.


ilk önce

sifteh, serê pêşîn, berê pêşîn, pêştir, pêşiyê, pêşiya pêşî


ilkin

pêşîn, ewilîn, serê pêşîn, berê ewil, sifteh, bere pêşin, nuxşecar, nuxşê, nuxşîn, nuxşîn car,


incecikten

İncecikten bir kar yağıyor.


inceden inceye

nerm nerm (bi dengekî wisa ne zirav, sivik)


ıpıl ıpıl

Ipıl ıpıl bir gök.


ister istemez

bivê nevê, bikî nekî, çameçar, hez bikî nekî


istinaden

bi palpiştiya (tiştekî), ji ber vê yeke, li ser vê yekê


ite kaka

Bi kul û derdan, bi zor û zehmetan, bi hêsîrî.

Çocuğu ite kaka bu duruma getirdik.

Me bi zor û zehmetan ev zarok anî vê rewşê.


itibarıyla

Bilgi itibarıyla.


ittifakla

bi hevgirtinî, bi hevratî, bi tivîkî, bi itifaq


izafeten

li ser (tiştekî), bi palpiştiya (tiştekî)


kabilinden

notlanî wê, mînanî vê, her wekî, wekî wê


kala kala

Okulun kapanmasına kala kala iki hafta kaldı.

Tevî hev ji girtina dibistanan re du hefte ma.


kana kana

Kana kana su içti.


kanalıyla

bi riya (yekî), bi navberiya (yekî), bi navbeynkariya (yekî)


kapalı gişe

gîşegirtî, hemû bilêt firotî (di sînema û tiyatroyan de gava ku gişt bilêtên leystikekê bên firotan)


karşı karşıya

li ber hev, li pêşberî hev, li hemberî hev

Karşı karşıya bağdaş kurdular.


kasten

bi zanebûn, bi zankî, bi hemdî, bi qestanî, bi qestî, qestîka, qestane, ji qazî ve


kat kat

Bu ondan kat kat iyi.

qat qat, tew tew, qat bi qat (li ser hev)

Kat kat giyinmiş.


katır kutur

Ayvayı katır kutur yedi.


kaçta

Dün kaçta yattın?


kelimesi kelimesine

gotin bi gotin, peyv bi peyv, kelîme bi kelîme

Ağabeyinin sözlerini kelimesi kelimesine bize söyledi.

Gotinên kekê xwe peyv bi peyv ji me re gotin.


kem küm

Kem küm etme, dilenci olduğunu kabul et.

Qet mineminê meke, parsekiya xwe qebûl bike.


kendi başına

bi serê xwe (ê ku bêyî alîkariya yekî tiştekî bike)

Problemi kendi başına çözdü.


henûz

Ji zimanên îranî, hevreha farisî farisî هنوز (hanuz), pehlewî ehenûz.


kesin olarak

bi misogerî, bi vebirî, bi wekat, bi qethî, bi sonda temam


kesinlikle

bi vebirî, herhal, bi misogerî, bi vebirî, qethiyen


kestirmeden

bi çolbirî, bi qutebirî (di riya qutebirê de)


keza

Kar beyaz, keza süt, keza pamuk hepsi beyaz.

Berf spî, şîr jî, pembû jî her wiha tev spî ne.


keşke

xwezik, xwezika, xwezil, keşkane, xozge, şalê, şamê, ji xêra Xwedê reh


kılıcına

Kirişleri kılıcına yerleştirmeli.


kımıl kımıl

Kımıl kımıl kaynıyor.


kısacası

bi gotina kurt, bi kurtasiya gotinê, bi kurtebirî, xulase


kıtır kıtır

Kıtır kıtır bir börek.

kirpekirp (gava mirov tiştekî jê dike, dibire an jî di xwe)

Ekmeği kıtır kıtır yedi.


kıyasen

bi berawirdiyê, bi rûberiyê, bi danberheviyê


kişi başına

Kişi başına tüketim.


kol kola

Kol kola yürüyorlar.


kolay

hêsan, sanayî, hêsa, rihet, sivik (dijberê zor, dijwar)

Kolay bir iş.

İşin kolayını buldum.


kolektif

kolektîv, pevrayî, hevteveyî (tişt an jî kesên ku ji hevkombûnê hatiye pê)

hevbeşî, pîgarî, girohî, pevrayî (tiştê bi şirikayî)


koyun koyuna

di paşila hev de, di paxila hev de, tevî hev (di çaxê razanê de)

Koyun koyuna yatmışlar

Di paşila hev de razane, an jî tevî hev raketine.


kucak kucağa

di berdilê hev de, di hembêza hev de, di ser dilê hev de


kudretten

Kudretten sürmeli gözleri var.

Çavên wî yê ji qudreta Xwedê kilkirî hebûn.


kulak kulağa

Kulak kulağa konuştular.


kulaktan

Bu kıza kulaktan aşık olmuş.


kuzu kuzu

qet dengê xwe nekirin, dengê xwe dernexistin


kâh

Kâh gidiyor kâh duruyordu.


körü körüne

bêrokirin û pîvan, ne rokirin û nepîvan, korkorane


küs küs

Küs küs gidip bir köşeye oturdu.

Hema bêdeng ji xwe re çû li quncekî rûnişt.


küt küt

Küt küt diye kapıyı vurdu.


layıkıyla

li şayesta (), li liyaqî (), li gorî pêwistiyê


loppadak

Et loppadak diye yere düştü.


lopur lopur

Bir sepet inciri lopur lopur yedi.


maestoso

maestoso (dide xuyan ku parçe wê wurşedar û giran bê Ihexistin)

maestoso (parçeya ku bi vê tempoyê tê lêxistin)


maşallah

Ji bo guhertoya rastnivîsî binêre maşela.

- Maşallah!... tu hîn jî le ser xwe î, sofî.

Hesenê Metê, Labîrenta Cinan, Weşanên Welat, 1994


maşallah

maşelah (di wateya xwedê ji nezera çavan bistrîne de)

maşelah (ji bo rewşa şaşwazî û gazinan de)

maşelah (maşelaha ku ji bo nezerê bi zarokan ve dikin)


memnuniyetle

bi kêfxweşî, bi dilşadî, bi dilxweşî, bi memnûniyet


merdane

Wey mubtilê mudde'iyê kazibMerdane dibexşî canî erzanHeyfa ko bi mir giran î lerzan


meydanda

li rastê, li nav rastê, li ber çavan, aşkere


mırıl mırıl

ginegin, miremir, pilewil, pilepil, pineping, minemin, çimeçim


naklen

bi guhezî, bi veguhêzî, bi neqlî, neqlen


nasıl

çawa, çawan, çilo, çito, çitol, çitolî, çiton, kusa, çer (ji bo ji çi terhîbûn û cureyîbûna kesekî, tiştekî)

Nasıl kâğıt istiyorsunuz?

Nasıl kızdır?

çer (ji bo destnîşankirina karekî, tiştekî ku bê bi çi riyî tê kirin)

Ben soruyu nasıl sorduğumu, niçin sorduğumu biliyorum.

Ez dizanim bê min pirs çawa û ji bo çi pirsiye.

çer (ji bo şaşwaziya li hemberî tevgerekê, kirinekê têri bikaranîn)

Siz buraya nasıl geldiniz?

Bu yaptıklarından sonra nasıl kızmam?

Piştî van kirinên te ez dê çawa nexeyîdim?

Seni nasıl seviyorum bir bilsen.

Bak nasıl gidecek.

çer (di maneya 'te dît, ma min negotibû' de)

Nasıl, kitap kiminmiş?

çer (dide nîşan ku kirina wî tiştî mecbûrî ye)

Okula nasıl gitmez?

çer (di maneyên 'we eciband, baş e' an jî 'we got çi' de)

Nasıl, iyi oldu mu?

Nasıl, bir daha söyler misiniz?

Çawa, hûn dikarin careke din jî bibêjin?

Nasıl biliyorsan öyle yap!


nasılsa

bê çawa bûye, bê çilo çêbûye, bê çito bûye

Bir gün nasılsa bu hayvan kurban edilecekti.

Çawa be dê rojekê ev heywan bikirana qurban.


nazaran

ona nazaran bu iş daha rahat


nazarında

li ber çavê (yekî), li gorî nêrîna (yekî)

Benim nazarımda bu adamın hiç bir değeri yok.

Li ber çavê min tu qîmeteke vî mirovî tune.


naşi

Hastalığından naşir gelmedi.


nece

Bu adam nece konuşuyor?


neden sonra

qasek bi şûn de, qederek bi şûn de, piştî bîskekê

Neden sonra başını kaldırdı bana baktı.

Qasek bi şûn de serê xwe rakir li min nihêrî.

Neden sonra adını öğrendim.


nedeniyle

ji ber, ji ber sedemê, seba, bi ûcba, bi ûşta


nedense

Nedense elini ona vermek istemedi.


nerde

Ozan nerede?


nerden

Nerden geliyorsun?


nere

ku, ko (di maneya ku derê de; ji bo pirskirina der û cih)

Bu nerenin resmi.

Buranın nere olduğunu biliyor musun?

ku der (ji bo bedenê, di maneya çiyê te, ku derê te de)

Neren ağrıyor?


nereden nereye

Nereden nereye geldik.


neredeyse

hema mabû, pir nema bû, hema hema, wextî, tu ... nema ku

Neredeyse düşecekti.


nezdinde

nik, cem, ba, def, bal, li bal, li cem, li nik, li def, li ba


nice nice

Nice nice yıllar göresin.


nispeten

Bu ona göne nispeten iyi.


niza

Kurtkirina nizanimê ye lê wate hinekî guheriye.

Niza Kawa vegeriyaye ji gundî?


nur

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q143 (epo)-Robin van der Vliet-nur.wav

Se mi nur estus sana, mi estus tute kontenta.

Heke ez tenê tendurist bibûma, ez ê bi temamî dilşa bibûma.


o halde

Ji bo guhertoya rastnivîsî binêre o hâlde (“nexwe, hingê”).


o kadar

Sana o kadar söyledim, yine bildiğini yaptın.

Min ew çend ji te re got, te dîsa bi ya xwe kir.

Bundan böyle onlara gitmeceksin, o kadar!

Ji niha û pê ve piyê te naçe wê derê, ew qas!


o sırada

di wê heynê de, wê hingê, hingavî, hinganî


o zaman

Dediğimi yap ben seni o zaman helal ederim.

Bi gotina min bike, ez hîna te helal bikim.


olarak

Öğretmen olarak.


olasıya

Olasıya beyaz bir kar.


oldum olası

min dîtiye nedîtiye, hingî ez fehmberî xwe bûme


oluk oluk

Oluk oluk su akıyor.


olur olmaz

Akşam olur olmaz ordayım.

Olur olmaz demeden alıp getiriyorsun.


omuz omuza

di milê hev de, mil bi mil, şan bi şan, pî bi pî (avêtina pişta hev)


onda

hingê (wê demê, wî çaxî, wî wextî, wê gavê, wî zemanî)


orada

Sen orada ne yapıyorsun.


oradan

Oradan git.


ortaklaşa

bihevparî, tevepayî, bi pişkdarî, bihevpişkî, bişirîkatî, kolektif


paşa paşa

Paşa paşa oturmuş yemeğini yiyiyor.

Axa axa ji xwe re rûniştiye nanê xwe di xwe.


pençe pençe

Yüzü pençe pençe kızarıyordu.


piti piti

giran giran, hêdî hêdî (ji bo rewşa kesê ku giran giran piyê xwe diavêje û bi rê de diçe)


pli

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q143 (epo)-Robin van der Vliet-pli.wav

Du homoj povas pli multe fari ol unu.


pratikte

di karvaniyê de, di emel de, di pratîkê de


raddelerinde

Sabah on raddelerinde.


rağmen

ligel, digel, tevî, dewêg, digel vî qasî, digel vê yekê, ligel vê yekê


ruhen

ji aliyê giyanî ve, ji hêla derûnî ve, ji aliyê ruhî ve


saati saatine

saet di saeta xwe de, tam di wextê xwe de


sabaha doğru

berdestî sibehê, devdevî sibehê, sergura serê sibehê, destê sibehê, berê sibehê


sabahleyin

sibehê, sibeynî, sibeda, beyanî, sibehînî, serê sibehê


sakin sakin

Sakin sakin dur.


sanki

qey, qeynî (di hevokên pirsyariyê de), gotin qey, wek hawê

heçko, tu dibêjî qey, maxwene (di wateya 'qaşo, xwedêgiravî' de)


sapır sapır

Elmalar sapır sapır döküldü.


sarmaş dolaş

dest di stûyê hev de, milê wan di hev de


sarsak sursak

hejo mijo (he ku gava bi rê de diçe şewş lê dikeve)


sağlıcakla

bi xweşî, bi xêr û xweşî, li ser xweşiyê

Sağlıcakla gidin.


sek

Sek içki.

xwerû, sek (bêyî ku tiştekî bikin nava alkolê)


sessizce

(sessizcene) bêdengkî, bi bêdengî, kereker, ji ker ve, di ker re, bi awayekî bêdengî


sık

gur, kors, himbiz, kulxe, sixlet (dijraberê firk)

Çiçekleri sık ekti.


sık sık

Köylüler sık sık kavga ediyorlardı.


sırası gelmişken

hemin gotin hatiye serê, hemin keysa me ketiyê


sittinsene

(şeşt sal), heta bi hetayê, heta ku (tu) hebî


sızım sızım

Bacağım sızım sızım sızlıyor.


soluksuz

bêhilm, bêhenase, bêbêhn, bênefes, bêbêhndan


sonra

pişt re, dû re, paşê, paşînga, di pey de, jê pê de, bi şûn de

Yoldan sonra orman başlar.

Genel müdürden sonra imza yetkisi onundur.

Ji gerînendeyê giştî bikeve rayeya îmzeyê ya wî ye.

Bu işi sonraya bırakmayın.


sonradan

di pey de, bi dû re, pişt re, paşê, paşayîn, piştî hingê, paşikê


sonraları

Önceleri iyi idi sonraları bozuldu.


sonunda

di dawiyê de, axirê, asoxîn, dawiya dawîn, axirkê, paşîya paşîn


sularında

Saat beş sularında görüşelim.


sözün kısası

bi kurtasî, xulasa gotinê, puxteya gotinê, hema em kin bibirin, hema em kin lê bixin


süklüm püklüm

quncifokî, melûsankî, quncifandî û melisandî


ta ki

ta ku, heta ku, heya ku, heyanî ku, heçî


tabii

Tabii meyve suları.

Tabii bir konuşma


tahminen

bi hezr, bi texmînî, eletexmîn, xwar û jêr


tamamen

bitûnî, hemûşk, bi temamî, têkde, yekcar


tangır tungur

xaldur xuldir, şingeming, çingeçing, gurmûrep


tartak martak

tarûmar, belawela (gava ku yek hêrs bibe tiştan belawela bike)


tedricen

guva guva, bere bere, niqir niqir, hino hino, piço piço


tel tel

tawo tawo (tiştê ku wekî têlê ji hev cuda ye)


tembelce

tiralane, tenbelane, kasûlane, keslane, bi tiralî, bi tembelî, bi keslanî, bi kasûlî


tepetakla

(tepetaklak) serserkî, qilopanî, qilopazî, teqlûtoqil, qilozanî, qilopanî, serserî


ter ter

Ter ter tepinip babamı istiyorum diyordu.

Çîmi di dev didan digot île ez bavê xwe dixwazim.


ters pers

İşlerim ters pers.


tez beri

bi hêsanî, bi asanî, bi rihetî, zûzûka, bi lez û bez


tıka basa

repisandî, dewisandî, pizpizandî, pîpikandî, hiciqandî


tıkırında

İşi tıkırında.


tin tin

Tin tin uzaklaştı.


tıpatıp

Tıpatıp kendisi.


tıpkı

Bu masanın tıpkısı bizde de var.


tiril tiril

lerzok (ji bo hin cureyên qumaş, wekî tafta)


tırıs tırıs

xwe lûçikandin (bi awayekî şermkirî, şermezar )


titizce

Kendi yetkilerini titizce kullanıyordu.


toptan

tomerî, tevdeyî, tevahî, ji berêvkê ve, ji berevkê ve


tozuta tozuta

bi toz û tibarê, (dêrandina tiştekî di rewşa tozê de)


tümden

bi tûnî, bi tevayî, saxekî, têkde, pêkve


türlü türlü

çeşîd çeşîd, celeb bi celeb, cur bi cur, teşîd bi teşîd, texlîd bi texlîd


ucun ucun

Ucun ucun arabaya baktı.


uf

bi tiştekî nexweş bûn, axiftineka neşîrîne li def musilmanan


usul usul

hêdî hêdî, bi hêdîka, bi qayde, bi semt, bi semtika


uzaktan yakından

ne qenc ne xerab, ne ji nêzik û ne jî, ji dûr ve


uzunlamasına

dirêjkî, ramedankî, remtandî, bi dirêjayî, pehnkî


vasıtasıyla

bi navberiya, bi navbeynkariya, bi wesiteya


veya

Kavun veya karpuz.

Sen, ben veya başkaları.


vırt zırt

Vırt zırt bize geliyorlardı.


vızır vızır

li ser hev, bi bêatlebûnî, heb ji hebê neqetîn


yakında

Siz yakında mı oturuyorsunuz?

Yakında görüşürüz.

Yakında mı geldiniz?

Hûn di van nêzan de hatin? dan ji nêzik ve, ji nêz ve.

Yakından bakılırsa, iyi görülür.

Eger ji nâzik ve lê bê nêrin, wê baş bê dîtin.


yakınlarda

Yakınlarda lokanta var mı?

Bu yakınlarda onu hiç gördün mu?


yalandan

Yalandan bir temizlik yaptı.


yan yana

li kêleka hev, li ba hev, li tenişta hev, li rex hev


yanında

Çektiğim acı yanında ölüm hafif kalır.

Ew êşa ku min kişand mirin li berê ne tiştek e.

tevî bûn, beşdar bûn (beşdarbûna ramanekê)


yarence

dostkî, hogirkî, hevalkî, yarane, hogirane


yarım ağız

bêyî dilê xwe, nîvzar, nîvdev, bi nîvdevî


yaşın yaşın

nermenerm, bi dizî, di kere de, di nerma xwe de

Dost yaşın yaşın ağlama.


yekten

hema yek carê, destbidest, hema rasterast


yerli yerinde

her tişt li cihê xwe ye, li şûna xwe ye yerine li şûna (wê), li cihê (wî)

Eşyaları yerli yerine koy.


yeterince

bi qasî ku, bi qandî ku, têra xwe, bêdira

Sen bu işi yeterince uzattın.


yoksa

Ver diyorum sana, yoksa dayağı yersin.

Ez ji te re dibêjim bide, hekena tu dê lêdanê bixwî.


yokuş aşağı

derbejêr, berbijêr, serejêr, serbijêr, berjêrek, sernişûv serberjêr


yokuş yukarı

derbejor, berbijor, serejor, serbijorberjorek, berokaş


yoluyla

Deniz yoluyla geldim.

Kaymakamlık yoluyla dilekçeni göndermiş.

Bi riya qeymeqamtiyê daxwaznameya xwe şandiye.


yüzlemece

Arkadan söylemek doğru değil, yüzlemece söylenmeli.

Divê mirov li paşpenî nebêje, li pêşpenî bibêje.


yüzlü yüzlü

Borcunu ödemediği halde yüzlü yüzlü yine para istiyor.

Bi wî halê ku deynê xwe nedabû, çawa rûyê wî dida dîsa pere dixwest.


yüzükoyun

serdevkî, liserdev, liserzik, deverû, lidevûrû, zikîskî

Çimene yüzükoyun uzanmayı seviyorum.

Ez hez dikim ku li ser devkî xwe li ser çîmenê dirêj bikim.


yüzünden

ji rûyê, ji rûbalê ji ber, seba, manê (kesekî/tiştekî)

O da çocuklar yüzünden alışmış.

ekserî bi maneyeke nerênî tê bikaranîn; taybetî gava ji sedema tiştek yan jî kesekî bûyereke xirab rû dide

Senin yüzünden bu hale düştüm

Yemek senin yüzünden yandı.

Ekmek senin yüzünden boğazımda kaldı.

Nan ji pîxama te de di qirika min de ma.


zamanında

di wext de, di wextê xwe de, di qewlê xwe de, di çaxê xwe de, di zemanê xwe de


zararına

Malımızı zararına sattık.


zarfında

On beş dakika zarfında neler yapmamıştı!


zati

jixwe, a rast, bi rastî, di rastiya xwe de


zımnen

nerasterast, neyekser, bi awayekî sergirtî, bi zimnî


zımnında

Buraya bir iş zımnında geldim.


zıngadak

zing, ji nişka ve û bi hejik (sekinin, rûniştin, ketin)


zıppadak

Zıppadak içeri giriverdi.


zır zır

zirzir, hirhir, horhor, zirezir, hirehir, horehor

Bütün gön zır zır ağlar.

Ji sibehê heta êvarê zirezira wî ye digirî.


zira

lewre, ji lew re, çunkî, ji ber ku, lewma, zêra, çiku

zirî (pîvaneke ji serê tiliya navîn heta anîşkê)


zırıl zırıl

Zırıl zırıl su akar.


ziyade

zêde, pir, zehf, zor, mişe, bêhtir, ziyade


ziyadesiyle

Ziyadesiyle memnun oldum.


zorla

bi zorê, bi darê zorê, bi kotek, bi qewetî cebrî, kotekî

Onunla zorla konuşuyoruz.


zorlukla

bi zorê, bi zorekê, bi zehmetî, bi dijwarî


âdeta

Çocuğun sözüne âdeta inandınız.

Ez dibêjim qey we bawerî bi gotina zarok anî.


çala

kalem (bi awayekî serobero) bi lez û bez nivisîn, betalebûn nivisîn

bêatlebûn, misêwa, bêdîqatî (ev weki pêrkîtek tê pêşiya navan û wateya bêeatlebûn, misêwabûn, bêdîqatiyê dide nimandin)


çan çan

çingçing, çingeçing (ji bo dengê cangoçkê)

wîrwîr, wîrewîr (kesê lewce ku bi dengekî bilind diaxive)


çangıl çungul

gurmerep, teperep (tiştê ku dengen ne xweş ji wan dertê û mirov pê acis dibe)


çangır çungur

Tencereler çangır çungur devrildi.


çarnaçar

Çarnaçar (bivê nevê) ew çiwal tiji genim û ceh dikirin û dibirine malêd xwe. Eger nedayî îcarê dewared wan dajotin, dibirin bilzerûr.

Mele Mehmûdê Bayezîdî, Amadekar: Jan Dost Adat û Rusûmatnameê Ekradiye, Weşanxaneya Nûbihar, 2010, r. 116, ISBN 9789944360678


çatır çatır

qirçeqirç, qirçqirç (şikîna tiştekî hişk û sirt, ji bo şewitîna tiştekî û rakirina wî)

bi zorê, bi kotekî, bi darê zorê, bi qewetî cebrî

Çatır çatır İngilizce konuşuyor.


çatra patra

Türkçeyi çatra patra konuşuyor.

Tirkî parî dikirkitîne, bi kirkitînî Tirkî diaxive.


çağıl çağıl

Su çağıl çağıl akıyor.


çevikçe

bi çipikî, çipikane, şipilane, peyikdarane


çeşit çeşit

çeşîd çeşîd, texlît texlît, cure cure, teşîd teşîd


çıldır çıldır

Çocuklar çıldır çıldır bakıyor.

Elmas çıldır çıldır yanıyor.


çıldırasıya

Karısını çıldırasıya seviyor.


çim çim

Çim çim yemek.


çıplak gözle

bi çavan (bêyî ku bi alîkariya alavekê mirov li tiştekî binêre)


çıtır çıtır

qirçeqirç (ji bo dengê şewata êzing û komirê û ji bo şikîna tiştên hişk)

kirpekirp, qirpeqirp (ji bo dengê ku ji xwarinên qemqûş tê)


çoktan

ji berê ve, gelekî berê, ji zû de, ji mêj ve


çoğu

Tarlayı çoğu ben bellerdim.

Çoğu bana, azı sana.


çünkü

lewra, çimkî, çunkî, çiko, çikû, ji ber ku


öbek öbek

kom kom, gumlat gumlat, melû melû, lod lod, tilik tilik, qefle qefle, qefle bi qefle, qewde qewde


öldüresiye

weka ku bikin halê miriyan, mîna ku bikin halê ne hal


ölesiye

ji kerban mirin, ji kerbê (yekî) mirin, bi qasî dinyayê

Seni ölesiye seviyorum.

Ez ji kerbê te dimirim, ez bi qasî dinyayê ji te hez dikim.


ölçüsüz

Çok ölçüsüz para harcıyor.


ölü fiyatına

mirî, li ber avê (pir bi erzanî fırotina tiştekî)


önce

Önce o söyledi.

On yedi yıl önce.

Senden önce geldi.

berê, peşin, ewilî (ê serdestpêkê, beşa pêşîii)


önceleri

berê pêşîn, berê ewilî, serê ewilî, berê


öncelikle

di serî de, beriya her tiştî, pêşiya her tiştî, berê pêşîn

Öncelikle bu kanun görüşülecek.

Gere beriya her tiştî li ser vî qanûnî gotûbêj bê kirin.


öte yandan

ji aliyê din ve, li hêla din, ji milê din


öteden beri

ji mêj ve, ji roja ewil de, ji roja roj de


ötesinde

onun ötesinde bir durum söz konusu


öyle

wisa, welê, wer, wilo, werg, wakîno, wanîko, wanî, wang, werganî, wirge (tiştê wekî wê, manendê wê)

Öyle bir şey yok.

O delidir, ben öyle olmak istemem.

wisa, welê, wer, wilo (di wê terzê de, di wê rê de, weka wê)

Öyle tembel tembel gezip dolaşma.

Öyle de değil.

wisa, welê, wilo (di dawiya hevokê de û di maneya şaşwaziyê de)

O nasıl iş öyle!


öyle öyle

wisa wisa, wilo wilo, welê welê, bere bere


öyleyse

nexwe, hevtone, ku wisa be, heke welê be, îcar çi, lê


özcesi

puxteya gotinê, bi kurtasî, kurtegotin, kurtasî, xulase


özellikle

bi taybetî, nemaze, nefsê, xesma, nexasim, bîlhesa


özgürce

azadane, serbestane, bi serbestî, bi azadî


üstüne

Aşk ve evlilik üstüne konuştular.

Hesabı üstüme yaz.

Paris'e hesap üstüne gitti.

Bu yorgunluk üstüne kahve içilir.

Li ser vê rehtbûnê mirov dikare qehweyekê vexwe.


üzerinde

Yolun üzerinde.

Kitaplar üzerinde çalıştım.


üzerine

Bu sözler üzerine herkes rahat etti.

Yemek üzerine su içilince.


üzüm üzüm

(bi alîkariya lêkerên üzmek û üzülmek) têr

Onu üzüm üzüm üzüyor.


şahsen

Onu şahsen tanıyorum.


şakacıktan

bi qestûkan, bi henekan (di zimanê zarokan de)

Şakacıktan söyledim, ağlama.

bi hewesan, bi henekî, bi henekan, bi qestûkan (wekî ku henekan bike)

Şakacıktan epey iş görmüşüz.


şakadan

bi qestûkan, bi henekan, bi hewes, qestûka, heneka


şakır şakır

şireşir, xuşexuş, gujeguj (ji bo dengê şiliyê)

şîqeşîq, şeqeşeq, reqereq, şiqeşiq (ji bo dengê tiştên din)

xweş, bi rihetî, weka bilbil, bi awayekî baş

Şakır şakır Kürtçe konuşuyor.


şapır şapır

çelp çelp (gava ku xwarin tê xwarin dengê ji dev derdikeve)


şaşı

şaş, çavşaş, nixêl, çavnixêl, şehla, çavwir, wir, hewl, qir, şetat


şaşkın şaşkın

bi awayekî şaş û metelmayî, heyirîmayî, şaşmayî


şöyle

Şöyle bir yazı.


şöylesine

Öylesine baş vurdu.


mesela

wek mînak, bo nimûne, meselen, wek nimûne, me girtî, min girtî


degme

: Etîmolojiya vê peyvê nehatiye nivîsîn. Eger tu bi rastî bizanî, kerem bike bişkoka "biguhêre" ya di ser van gotinan re bitikîne û etîmolojiya vê peyvê binivîse. Çavkaniyên ku te ew etîmolojî jê girtiye jî binivîse.


dûvedirêj

/duːvɛdɪˈɾeːʒ/

tiştê ku di demeke dereng û nenêzîk de diqede

Hefteyek destûr xwestibû ji zankoya xwe, çûbû gundê xwe, welatê xwe, piştî serpêhatiyeke dûvedirêj, ku têra ne hefteyekê, salekê nake, vegeriyabû Parîsê dîsa.

Mîran Janbar, Qolyeya Cécileê, Weşanxaneya Lîs, 2012, çapa 1ê, r. 42, ISBN 9786054497010


çarnikar

Heware, xweş heware,
Çarnikarê bavê Hemîd bû neyare

2008, Hecîyê Cindî, Kilamên Cimeta Kurda, Weşanxana Lîmûş, r. 217


her hebî

her bijî!, aferin, bravo!,
peyvek şîrîn e ji kesekî re têt gotin dema karek baş dike

şabaş^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


bênavbir

berdewam, herdemî, hertimî, bêsinor, bêtalî, bêdawî


brûskasa

Di destpêka zemanekî nesalixdayî
Ku zeman hê nêremok
Û avis bû bi tarî û roniyê.Ji alîkî bêalî
Ji batin
Du kevok
bi fir
hatin
Geriyan li bilindayiya, li pehnayî
Noqî kûrayiyê bûn, brûskasa...
Warek ji xwe re hilbijartin
Danîn li erdê
Xwe şelihandin ji post û kirasa


boçî

بۆچی ئەم جارەکێ خێزانێت خۆ نائینین و بچینە سەیرانەکێ، ھوین چ دبێژن...؟!

Boçî em carekê xêzanêt xo na'înîn û biçîne seyranekê, hwîn çi dibêjin...?!

2012, Leylan Îsmeîl, Bêrîvan û Hîvî (Çîrokêt Zarokan), Çapxana Xanî, Dihok, r. 26


herçî

Herçî bînit, hindî tiştê xwarinê
Dê mubarek bit li ber vê xwendinê


ji nişka ve

Ji bo guhertoya rastnivîsî binêre ji nişkê ve.

Ji nişka ve ez dibînim ku em li ser zinarekî bilind û bilind in.


şeva din

şeva dî
şevê din
şevê dî
şevtira dî
şevtira din

Şeva din xew bi çavê min neket loma duhî ez gelek westiyayî bûm lê hêşko Şeva din ez baş nivistim loma îro gelek ne betilî me.


şevtira din

şeva navbera betrapêr û pêr,
şevek berî şeva din,
du şevek berî şeva din

Şevtira din ew li mala me mêvan bûn lê pêr çûn mala xwe.


alsdann

di pey re, ji dûv re, ji wê şûnde, ji paş re, ji dûv re, peyre, piştre


at its zenith

li spêda wê, li cihê wê ya herî bilind, li lûtkeya wê


behind someone's back

li pişt yekî (axaftin), li dû yekî (axaftin an jî tiştekî kirin)


dal segno

Nîşana ku wateya wê "vegere nîşaneya dubarekirinê" ye.


damned

What's so damned important about a football game?

Çi ye ew maçê futbolê ma ewqas girîng e?


fabulously

Mikemmel, têkûz.
Ewqas baş ku pê nayê bawerkirin.

That girl is fabulously beautiful.

Burying its head in the sand is fabulously attributed to the ostrich.

Serê xwe xistin qûmê di fablan de li hêştirmeyan tê atfkirin.


highest

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q1860 (eng)-Samuel Muldoon (Muldoonsamuel55)-highest.wav


ibidem

li cihê ku berê hatibû qalkirin, di heman pirtûkê de


in earnest

bi awayeke cidî, bi dilxwazî, ji dil, bi rastî, (huk) kaparo, avans, pey


in short

bi kurt û kurmancî, bi kinayî, bi kurtasî, bi kinayî, bi kurtasî


in the background

ji çavan dûr, dûrî çavan, nediyar, xumam, muxlaq


out of danger

ji talûkeyê filitî, ji xetereyê xelasbûyî


in the flower of one's youth

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/en-au-in the flower of one's youth.ogg

di dema bihara ciwaniyê de, şêrîniya ciwaniyê


ubi supra

Li cih an jî rûpela ku li jor mijara gotinê ye.