xwehr

xêl, çemiyayî,gêrr,xwar, tewiyayî, çemandî, tewandî, çepûçûr, çirtovirt


xelet

xelettir (comparative)
herî xelet (merkezî) (superlative)
tewrî xelet (rojavayî) (superlative)
خهلهت (Kurdish-Arabic)
xelat

Ji erebî غلط (ẍelet) ku herwiha wek hełe ketiye soranî û wek galat ketiye tirkî jî.

Surperî 'illet nizanî sihreya Ebyed dikit
Pir xelet erzan me dî derheq xwe ew 'alîcenab
Ah-i eyyamên wisalê weko xweş borîn û çûn


virr

: Etîmolojiya vê peyvê nehatiye nivîsîn. Eger tu bi rastî bizanî, kerem bike bişkoka "biguhêre" ya di ser van gotinan re bitikîne û etîmolojiya vê peyvê binivîse. Çavkaniyên ku te ew etîmolojî jê girtiye jî binivîse.


arode

arodetir (comparative)
herî arode (merkezî) (superlative)
tewrî arode (rojavayî) (superlative)
arodetirîn (soranîzm) (superlative)

tiral, tembel, bêxîret, kislan, teral, terale, têral, têrale, tirale,
kesa/ê nikare yan naxwaze tiştekê/î bike tevî ku ew tişt ne dijwar e jî

leşgiran, zexel, moris, destgiran, qûngiran, gewende, kasûlî^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)

Kesê eware, yanî yê ku tu karî nake û her dem vik-û-vala li kolanan digere.


tembel

tembeltir (comparative)
herî tembel (merkezî) (superlative)
tewrî tembel (rojavayî) (superlative)
tembeltirîn (soranîzm) (superlative)
تهمبهل (Kurdish-Arabic)
tenbel

tiral

Kesê nikare yan naxwaze tiştekî bike tevî ku ew tişt ne dijwar e jî.


tembel

tiral, tembel, bêxîret, keslan, toranî, kasûlî, arode, pirole, pirol


kislan

Herwiha keslan ji erebî كسلان (keslan) ji كسل (kesel, “tembelî, tesel, kislanî”), hevreha aramî ܟܫܠܐ (keşla, “têkçûn, biserneketin”), îbrî כשל (keşel).

tiral, tembel, arode, teral, terale, têral, têrale, tirale,
kesa/ê nikare yan naxwaze tiştekê/î bike tevî ku ew tişt ne dijwar e jî

bêxîret, leşgiran, zexel, kasûlî, gewende, destgiran, qûngiran, moris^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


boz

بۆز (Kurdish-Arabic)
боз (Kurdish-Creole)
bozix

Ji osmanî بوز (boz) yan ji tirkî boz, hevreha azerî boz, tirkmenî boz, ozbekî boʻz, пус (pus)... mongolî börü

spî yan zer (bi taybetî pûrtê mirovan yan heywanan)

Ji êvarê ve hespekî boz li devê deriyê Ehmed rawestiyabû.

Çiyayê Agirî, Yaşar Kemal, Weşanxana Çanda Kurdî


çal

چال (Kurdish-Arabic)
ч'ал (Kurdish-Creole)

Ji tirkî, bi tirkiya kevn [skrîpt hewce ye] (çal, “rengîn”), hevreha tirkiya niha çil. Ev peyv ji mêj ve ji tirkî ketiye kurdî û li derveyî Bakurê Kurdistanê jî tê bikaranîn.

parçeyek spî ya pûrtî di nav komek pûrtê tarî de
 (li porê mirovan yan pûrtê heywanan)

Bi zimanê reşiyan ev peyva çal tê maneya "sereş", ango gava te go nêriyê çal, miya çal,berxê çal tê wê manê ku nêrî ser reş e,mî ser reş e, û berx ser reş e. Li aliyê din ew heywanên ku serê wan reş û û li ser eniya wan xaleke spî hebe bi wan re bi reşwendî dibêjin "beş". heywanên spî û xalên reş li ser hebin bi wan re dibêjin "deq".

Apê Xilik dibê: "Ez di xwêdanê de mame û tamîr dikim, şivanek hat nêzî min. Min ji şivan ra got: “Çavnêrî be bila bizinên te benzîna ku di teştê da ye venexwin ha”. Gava min barxane bi cîh kir û zîvirîm benzînê dagirêmê, çi bibînim! Nêrîyê çal (rû sipî) li ba teştê sekiniye. Lê di teştê de qet benzîn nemaye."


berşê

berşêtir (comparative)
herî berşê (merkezî) (superlative)
tewrî berşê (rojavayî) (superlative)
berşêtirîn (soranîzm) (superlative)

veşartî, neberçav, nediyar, nepenî, nehînî


hênik

hêniktir (comparative)
herî hênik (merkezî) (superlative)
tewrî hênik (rojavayî) (superlative)
hêniktirîn (soranîzm) (superlative)
hînik
hûnik
hên
hîn
hûn
hênk
hînk
hûnk

Hevrehasoranî فێنک (fênk), kurdiya başûrî húnik, zazakî honik û farisî خنک (xonak) ji îraniya kevn *xonak.


hember

ههمبهر (Kurdish-Arabic)
himber
hemberî
himberî

hevber, beramber, miqabil, dij, ters, zid, eks, pêşber, wekhev, beraber

Serfê Mewlûda me yek derhem fereHemberê yek guhê zêrê ehmereFî sebîl-îllah bi bexşî her feqîr

Mela Hesenê Bateyî, Mewlûda Kurdî, ~1720


iskud

iskudtir (comparative)
herî iskud (merkezî) (superlative)
tewrî iskud (rojavayî) (superlative)
iskudtirîn (soranîzm) (superlative)
hiskid
hiskit
hiskud
hiskut
huskid
huskit
huskud
huskut
iskid
iskit
iskut
uskid
uskit
uskud
uskut
wiskid
wiskit
wiskud
wiskut
wuskid
wuskit
wuskud
wuskut

bêdeng, bêpêjn, kesa/ê yan tişta/ê ti deng anku pêjn jê nayê


mendehoş

mendehoştir (comparative)
herî mendehoş (merkezî) (superlative)
tewrî mendehoş (rojavayî) (superlative)
mendehoştirîn (soranîzm) (superlative)
mendehiş

Ez mendehoş im ji ber hatina te.

Coşa Mîhrîcanê ez mendehoş kirim

sernavê nivîsarek Jîr Dilovan, Rojev.com, 9/2005


sersar

sersartir (comparative)
herî sersar (merkezî) (superlative)
tewrî sersar (rojavayî) (superlative)

xemsar, ne jidil, ne cidî, kesa/ê ku naxwaze karê xwe wek ku pêdivî ye bike


xemsar

xemsartir (comparative)
herî xemsar (merkezî) (superlative)
tewrî xemsar (rojavayî) (superlative)
xemsartirîn (soranîzm) (superlative)
خەمسار (Kurdish-Arabic)
(dengnasî: خەمصار)

sersar, ne jidil, ne cidî,
kesa/ê xeman ji karê xwe naxwe,
kesa/ê ku naxwaze karê xwe wek ku pêdivî ye bike
 kesê/a ku karê xwe bi diristî encam nede


cidî

jidil, ne henek, ne galte, ne qerf, ne yarî, ne tinazî, ne tirrane


cûn

çûr, sîs, spî, spîçole, spîçolkî, boz, sîxboz, cûnekî


gihar

tenik, nekûr, req, teyar (ji bo çem, robar û hwd) : sığ su ava gihar, bihurê gihar: suyun sığ yeri gihara avê

serkî, rûxarkî (raman û hizra ku kûrbûna wê nîn e) : sığ düşünce ramaneke gihar


peregende

peregendetir (comparative)
herî peregende (merkezî) (superlative)
tewrî peregende (rojavayî) (superlative)
peregendetirîn (soranîzm) (superlative)
pergende
perkende

Ji zimanên îranî, hevreha farisî پراگنده (peragende), pehlewî peregendek, têkilî ber + îraniya kevn *ken- (avêtin)

hejar, belengaz, jar, feqîr, perîşan, reben, goyîn, nedar, belingaz

Ma qey li dinyayê kesî dîtî ku neteweyek 50 milyon bi dîroka xwe a hewqas kevnare, bi keda xwe a ji bo dergoşvaniya mirovahiyê a herî yekemîn... bi ev qas trajedî pergende û bindestê dinyayê bimîne?

Xelîl Xemgîn di hevpeyivînekê de li gel Mehdî Cilgin, Netkurd.com, 2/2007


herwe

Dibe ku ji proto-îranî *harwátaHth (“tevahî, tevavî, giştî”), proto-hindûîranî *sarwátaHts, ji proto-hindûewropî *solh₂-wó-teh₂ts, ji *solh₂-, hevreha her. Wek *herweta (wek di avestayî 𐬛𐬭𐬎𐬎𐬀𐬙𐬁𐬝 (druuatāt̰) û îraniya rojavanî *druweta, -t- a dawîn namîne) > *herwed > *herwe. Ev bêje navê xwedayekî têkilî pare û dêrahiyê jî bûbû û hevreha farisî خرداد (xordad) e ku niha li Îranê maye wek navê mehekê û ji avestayî 𐬵𐬀𐬎𐬭𐬎𐬎𐬀𐬙𐬁𐬝 (haᵘruuatāt̰) hatiye deyn kirin. Dibe ku hevreha havil jî.

belaş, ji qesta, pûç, zeê, bêpere, bêpare


olan

Malından olan bu.

Beş çocuğu olan bir baba.


hêja

hêjatir (comparative)
herî hêja (merkezî) (superlative)
tewrî hêja (rojavayî) (superlative)
hêjatirîn (soranîzm) (superlative)
hejî

Herewsan hejî û hêjan (“tê çûn, hêja bûn”), zazakî erjiyae (“hêja”) û erjiyaene (“hêjan”), farisî ارزیدن û erzan, avestayî 𐬆𐬭𐬆𐬱𐬬𐬀 (ər^əšva), sanskrîtî ऋष्व (ṛṣva) , yûnaniya kevn ὄρος (oros: çiya), hemû ji proto-hindûewropî *h₂elgʷʰ- (“tê çûn, hêjayî bûn”).

bihadar, binirx, birêz, rêzdar, efendî, ezbenî, mamoste, nirxbilind, biqedir, biqîmet, bihagiran, giranbiha, jêhatî, berkeftî, heja

Hemiyan bi wî girtine temettu'
Hêja ne zemîn ne ev sema bû
Ew serwerê cumle enbiya bû

seyda, berketî, beg, rind, giran, nirxdar, nirxgiran, birûmet, rûmetdar, axa, kek, kak, camêr, mîr, qenc^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


hejî

Min diyariyeke hejî bo te heye.


bihadar

bihadartir (comparative)
herî bihadar (merkezî) (superlative)
tewrî bihadar (rojavayî) (superlative)
bihadartirîn (soranîzm) (superlative)
بهادار (Kurdish-Arabic)
behadar
buhadar

bihagiran, giran, giranbiha, binirx, birêz, rêzdar, ezbenî, nirxbilind, biqedir, biqîmet, hêja, hejî, jêhatî, berkeftî

nirxdar, nirxgiran, birûmet, rûmetdar, efendî, mamoste, heja, berketî, seyda, rind^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


behadar

behadartir (comparative)
herî behadar (merkezî) (superlative)
tewrî behadar (rojavayî) (superlative)


bihagiran

bihagirantir (comparative)
herî bihagiran (merkezî) (superlative)
tewrî bihagiran (rojavayî) (superlative)
bihagirantirîn (soranîzm) (superlative)
بهاگران (Kurdish-Arabic)
behagiran
buhagiran
giranbeha
giranbiha
giranbuha

bihadar, giranbiha, nirxdar, nirxgiran, binirx, birêz, rêzdar, ezbenî, nirxbilind, biqedir, birûmet, rûmetdar, biqîmet, hêja, hejî, jêhatî, berkeftî, giran

rind, bişeref, binamûs, şerîf, qedirgiran, qedirbilind, efendî, mamoste, heja, berketî, seyda^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


behagiran

behagirantir (comparative)
herî behagiran (merkezî) (superlative)
tewrî behagiran (rojavayî) (superlative)


giranbiha

giranbihatir (comparative)
herî giranbiha (merkezî) (superlative)
tewrî giranbiha (rojavayî) (superlative)

/ɡɪɾɑːnbɪˈhɑː/

Her wiha we ev derfeta pirr giranbiha bi dest xistiye û di kar û xebatên we de, li ser navê hemû hevalên xwe yên rêveberiyê, ji we re serkeftinê dixwazim.


nirxdar

binirx, nirxgiran, bihadar, bihagiran, giranbiha, birêz, rêzdar, ezbenî, nirxbilind, biqedir, birûmet, rûmetdar, biqîmet, hêja, hejî, jêhatî, berkeftî, giran

bişeref, binamûs, şerîf, qedirgiran, qedirbilind, berketî^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


binirx

binirxtir (comparative)
herî binirx (merkezî) (superlative)
tewrî binirx (rojavayî) (superlative)
binirxtirîn (soranîzm) (superlative)
binerx
binurx

nirxdar, nirxgiran, bihadar, bihagiran, giranbiha, birêz, rêzdar, ezbenî, nirxbilind, biqedir, birûmet, rûmetdar, biqîmet, hêja, hejî, jêhatî, berkeftî, giran

binamûs, bişeref, qedirbilind, giring, watedar, efendî, mamoste, heja^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


nirxgiran

nirxdar, nirxbilind, binirx, bihadar, bihagiran, giranbiha, birêz, rêzdar, ezbenî, biqedir, birûmet, rûmetdar, biqîmet, hêja, hejî, jêhatî, berkeftî, giran

qedirbilind^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


hêşîn

hêşîntir (comparative)
herî hêşîn (merkezî) (superlative)
tewrî hêşîn (rojavayî) (superlative)
hêşîntirîn (soranîzm) (superlative)
hêşin
şên

kesk (bi taybetî ji bo rengê riwek/giyayan tê bikaranîn)


banehî

banehîtir (comparative)
herî banehî (merkezî) (superlative)
tewrî banehî (rojavayî) (superlative)

Qet nedihat gund û nehyeyê her di odeyeka wî xaniyê banehî yê ji kevr û axê yê birayê xwe de dima...

9/2005, Mihemed Evdila, Mijara nivîsandinê, Nefel.com


berdewam

berdewamtir (comparative)
herî berdewam (merkezî) (superlative)
tewrî berdewam (rojavayî) (superlative)
berdewamtirîn (soranîzm) (superlative)
بهردهوام (Kurdish-Arabic)
berdem

Ji ber- + erebî دوام (dewam) yan jî hevreha farisî بردوام (berdevam), ji zimanên îranî.

herdemî

Ya / yê ku herdem heye yan dibe yan têt kirin.

herherî, ebedî, hetahetayî, herheyî, daîmî, herwextî^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


kelê

bêxwê, bosî, xwarina yan vexwarina xwê di nav de nîne yan pirr kêm heye

Bo çi hûn ji kelehê re dibên "kelê"? / Li aliyê me ji xwarina bê xwê re, "kelê" dibêjin.

Seyidxan Anter: Ev ne kar û barên baweriyan e!.., Amidakurd.com, 2005


ruha

Em hêvî dikin [Mîr] Memê ruha ket [rizgar bike] / derdê di dilê Memê dewa ket [derman bike].


zamote

tûle, tolaz,
kesa/ê ti karek mifadar anku bifeyde nake,
kesa/ê bi karûbarên bêwec ve mijûl

Piştî ku me xwe di odeya xwe de bi cîh kir, kurê min derhal kameraya xwe derxist û berê wê da ser dîmenên ava şîn û daristana şêhn, keçikên çîprût, navsereyên zikbel û xortên zamote.

Enwer Karahan: Rêwîtiyeke kin, Netkurd.com, 9/2005


tolaz

tolaztir (comparative)
herî tolaz (merkezî) (superlative)
tewrî tolaz (rojavayî) (superlative)
tûlaz

Belku ji peyva „tolbaz“ e bi esl.
proto-hindûewropî: *tr̥- ("terr"), binere: terr

Kesa/ê êdî ne zarok e lê hê pîr nebûye yan jî nebûye navsere.

Mariyê ciwaniya xwe ji dest daye belê Bêl hêj wek xwe maye, law û tolaz.

Langston Hughes: Payîz, wergêrr: Sebrî Silêvanî, Rojava.net, 5/2005

kesa/ê ti karek kêrhatî anku bifêde nake, kesa/ê bi karûbarên bêwec ve mijûl.

Ez li nava sûkê tolaz tolaz digerîyam.

Ridwan Karaaslan: Pîrebok, Mehname, hj. 27, avrêl 2001: http://welcome.to/mehname

kesa/ê bi hêsanî anku sanahî li gel xelkê dest bi têkiliyên cinsî dike,
kesa/ê dixwaze bi gelek kesan yan her kesî re têkiliyên cinsî hebin


bêwec

bêwectir (comparative)
herî bêwec (merkezî) (superlative)
tewrî bêwec (rojavayî) (superlative)
bêwectirîn (soranîzm) (superlative)

tişta/ê kêr ti tiştî nayê, bêmifa, bêfêde, bêsûde, bêkêr, kêrnehatî, bêkelk

Herdu bi helalî dane Tacdîn
Bêwec ji min tu bûyî wehşî
Daxwaz te kir ko min nebexşî

bêsûd, pûç, bêber, bêxêr, xirab, nebaş, bêqezenc, nekêr, nebikêrhatî^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


tekrar

dubare, dupat, çendcare, wekilandin, îade
#* Fi l-hali bezîne pê û destanTekrar li dest û pê û dawanSed bûse didan ewan du lawan — (Ehmedê Xanî, Mem û Zîn, ~1692)


şûm

şûmtir (comparative)
herî şûm (merkezî) (superlative)
tewrî şûm (rojavayî) (superlative)
شویم (Kurdish-Arabic)
şwîm
şîm

Ji erebî شؤم (şuim, “bêxêrî, bêoxirî”), hevrehaشأم (şeim, “çep”). Ji heman rehî: şîmal.

Kesê di fêlbazîyê de biaqil, lixwe xuyî.

Cewab da ku di beri niha weqtê mazîyê, zehf pehlewan namdar ji Îranê bi leşker û memûrîyet çûyne Hîndîstanê û li wê derê telef bune. Çûna Hîndîstanê ji boy me şûm e û bêyomî ne.

1857, Mela Mûsayê Hekarî, Amadekar: Hêmin Omer, Durrû’l Mecalîs, sala weşandinê: 2022, r. 107


neqet

neqettir (comparative)
herî neqet (merkezî) (superlative)
tewrî neqet (rojavayî) (superlative)
neqettirîn (soranîzm) (superlative)

şûm, nehs, nejîqurt, destmatî, ne vehewiyayî, ne tebitî, ne aram, ne rehet, ne hêmin,
kesa/ê karên xirab dike yan li cihê xwe nasekine (bi taybetî zarok)


destmatî

şûm, neqet, ne vehewiyayî, ne tebitî, ne aram, ne rehet, ne hêmin,
kesa/ê xwe tevlî her tiştî dike, kesa/ê karên xirab dike

nejîqurt, nehs^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


girane

ducan, bihemle, avis, hamîle, jina zarok di zikî de


hêgin

hêgintir (comparative)
herî hêgin (merkezî) (superlative)
tewrî hêgin (rojavayî) (superlative)
hêgintirîn (soranîzm) (superlative)
êgin

agirek gurr û hêgin

jîr, zîrek, jêhatî, bilîmet, dahî, çeleng, fêris, egîd, gernas


jîr

jîrtir (comparative)
herî jîr (merkezî) (superlative)
tewrî jîr (rojavayî) (superlative)
jîrtirîn (soranîzm) (superlative)
jîrik
ژیر (Kurdish-Arabic)

Herwiha jîrik, hevrehazîrek (ji farisî), soranî ژیر (jîr) (jîr), farisî زیرک (zîrek), pehlewî zîrek, ji zimanên îranî.

zekî, zîrek, jêhatî, hêgin, bilîmet, dahî,
kesa/ê zû tiştên nû fêr dibe yan fam dike

Aştî korekê jîre, berdewam bu xwe dixwîne.


jîr

zîrek, jêhatî, hêgin, bilîmet, dahî,
kesa/ê zû tiştên nû fêr dibe yan fam dike


geş

geştir (comparative)
herî geş (merkezî) (superlative)
tewrî geş (rojavayî) (superlative)
geştirîn (soranîzm) (superlative)
گهش (Kurdish-Arabic)
reş
xweş

Ji proto-îranî *gerş-, hevreha parsî geş-, sogdî wxeş-, soranî گهش (geş), sanskrîtî ghŗṣuh- / ghŗvi-.

Paşê wê berê xwe da Ganemî, bi çavên xwe yên geş li wî mêze kir(...)

Çîroka Hezar û Şevekê, werger: Serdar Roşan, Weşanên Nûdem

Ellah li min hubba te çi şekker û nebat e
Ji nû ve dê ciwan bim ger bihn bikim gula geş


qayîm

qayîmtir (comparative)
herî qayîm (merkezî) (superlative)
tewrî qayîm (rojavayî) (superlative)
qayîmtirîn (soranîzm) (superlative)
qahîm
qaîm
qayim

Ji erebî قائم (qaîm), hevreha qam, qamet, qiyam, meqam, qeymeqam.

mukum

Tişta/ê zû pûç nabe, kesa/ê zû têk naçe.

Deng pir nazik û zelal e, lê bi qasî vê yekê, ewçend jî xurt û qayîm e.

Mehmed Uzun, Mirina Kalekî Rind, Weşanxana Orfeus, 1987

Biqewet, bizever, bitaqet, şidyayî, bişiyan, mayinde.

(...) hevaltiya wî bi wan re qayîm û xweş e.

Sidqî Hirorî, Kurê Zinarê Serbilind, Weşanên Nûdem, Stokholm, 1996


zişt

zişttir (comparative)
herî zişt (merkezî) (superlative)
tewrî zişt (rojavayî) (superlative)
زشت (Kurdish-Arabic)

Hevreha farisî زشت (zişt), farisiya navîn [skrîpt hewce ye] (zyšt' /zišt/) (< avestayî 𐬰𐬀𐬉𐬱𐬀 (zaēša)) ji proto-hindûîranî *ȷ́ʰáyždas, ji proto-hindûewropî *ǵʰéysd-os, ji *ǵʰeysd- (“hêrs, diltengî”). Hevreha proto-cermenî *gaistaz (“can, giyan”), ku jê îngilîzî ghost, almanî Geist...

kirêt, ne bedew, ne delal, ne spehî, ne rind, ne xweşik, ne şîrîn, ne xwînşîrîn

Pergala vê dewletê wekî marekî cûn û zişt e.

Fêrgîn Melik Aykoç: Marê cûn kiras diavêje, Yeniozgurpolitika.org, 7/2008

pîs^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


kaso

kasotir (comparative)
herî kaso (merkezî) (superlative)
tewrî kaso (rojavayî) (superlative)
kasotirîn (soranîzm) (superlative)
kasû

birçiyê xwêyê, bizinê pêwîstî bi xwê heye û divêt bêt xwêdan


aciz

aciztir (comparative)
herî aciz (merkezî) (superlative)
tewrî aciz (rojavayî) (superlative)
adiz
êciz
êdiz
'aciz
'êcizî
'adiz
'êzid
عاجز (Kurdish-Arabic)
'ащьз (Kurdish-Creole)

nerehet, bêzar, tengezar, şeqiz, şerpeze, perîşan, nexweş, nesax, nehêsa, nearam

»E'redet 'ennî we-qalet ma du'au l-kafirîn«Ey şehê 'alîcenab pir 'aciz û perkende emAh ji dest cewra evînê çi bikirim min bende em


'aciz

'aciztir (comparative)
herî 'aciz (merkezî) (superlative)
tewrî 'aciz (rojavayî) (superlative)


rehet

aram, hêsa, tena, hêmin, hêwir, aşt, asûde

Mewc û pêlan tavêy belavBê sekne û bê rahetêBê rahet û bê sekne yî


hêmin

hêmintir (comparative)
herî hêmin (merkezî) (superlative)
tewrî hêmin (rojavayî) (superlative)
hêmintirîn (soranîzm) (superlative)
êmin
êmn
hêmn

Ji erebî امن (amin), têkilî amîn, Amîna, emîn, Emîn, emn, emniyet, êminahî, aramî ܐܡܢܐ (emna)

aram, hêwir, tena, rehet, aşt, ne şûm, ne şiloq, leserxwe


ewle

yûnaniya kevn αὐλή (aulḗ), bi yûnaniya nû αυλή (avlí) (ewlê: "kotan, koz, cihê parastî/çeperkirî anku "ewle") ihtimalen bi riya osmanî آولو (avlı, avlu) yan tirkî avlu.

ne xeter, ne talûke, ne di xeteriyê de, ne di talûkeyê de, aram, emîn


fêr

fêrtir (comparative)
herî fêr (merkezî) (superlative)
tewrî fêr (rojavayî) (superlative)
fêrtirîn (soranîzm) (superlative)
fêl
فێر (Kurdish-Arabic)

: Etîmolojiya vê peyvê nehatiye nivîsîn. Eger tu bi rastî bizanî, kerem bike bişkoka "biguhêre" ya di ser van gotinan re bitikîne û etîmolojiya vê peyvê binivîse. Çavkaniyên ku te ew etîmolojî jê girtiye jî binivîse.

hîn, perwerde, elimî, elimtî, hînbûyî, xwenda

Fêr bûn

Fêr kirin.


şêlî

شێلی (Kurdish-Arabic)
şêlû
şêlo
şolî
şulû
şwilî
şwêlî


dînî

olî, ayînî, mezhebî, têkildarî dînekî yan dînan


gelêrî

stranên gelêrî

Em ji arşîva Aleksandr Jaba dizanin ku Mela Mûsayê Hekarî hîn di sedsala XVII. de zêdetirî 50 çîrokên kurdî yên gelêrî berhev kirine û ew bi navê Duru’l Mecalîs wekî pexşankî nivîsîne.

2015, Mehmet Bozkoyun, Beşek Ji Folklora Kurdî: Çîrok, Bingöl Üniversitesi Yaşayan Diller Enstitüsü Dergisi


îranî

Kesa/ê yan tişta/ê ji yan li Îranê yan têkildarî wê

Kurdî, farisî û zimanên din yên lêzimî wan zimanên îranî ne.


batmanî

batmanîtir (comparative)
herî batmanî (merkezî) (superlative)
tewrî batmanî (rojavayî) (superlative)


êlihî

Tişta/ê Batmanê anku Êlihê yan têkildarî wê.


pag

pagtir (comparative)
herî pag (merkezî) (superlative)
tewrî pag (rojavayî) (superlative)
pagtirîn (soranîzm) (superlative)
pak

kavil, wêran, xopan, xirabe, pûç, ruxandî, hilweşandî, pelixandî, pelixî, hilweşiyayî, ruxiyayî

nîvê şevê têne derê pagê...

2010, Mele Mehmûdê Bazîdî, Cami’eya Riseleyan û Hikayetan Bi Zimanê Kurmancî, Lîs, çapa 1ê, r. 108, ISBN 978-605-5683-27-6


hilweşandî

ya / yê ku hatiye hilweşandin anku ruxandin


mişe

Gelek, pirr, zaf, zêde, zor, zehf, rewşa zêdebûna hejmara tiştek yan kes yan her çibe.

Li van dumahîka pêşî yê mişe dibin.


exte

Exte: hespê nêr ê xesandî ye. Dema hespek xesandî be dibe exte.

Kazım Özdemir: Newala Qesaba, Navkurd.de, 2005


asûde

asûdetir (comparative)
herî asûde (merkezî) (superlative)
tewrî asûde (rojavayî) (superlative)
asûdetirîn (soranîzm) (superlative)
ئاسووده (Kurdish-Arabic)
asod
asode
asûd

Hevreha soranî ئاسووده (asûde), آسوده (asûde) ji آسودن (asûden, “asûde bûn”), têkilî asa, asan, asayiş.

aram, tena, hêwir, rehet, hêsa, vehewayî, tebitî, sekinî, rawestiyayî, hêmin, tenah

Sermayeyê wehşetê cunûn e
Asûde dibin bi yekdu hemqal
Xasma ko hebin bi yek ve hemhal

vehewiyayî, tebatî, aşt, milahim, miskîn^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


asod

asodtir (comparative)
herî asod (merkezî) (superlative)
tewrî asod (rojavayî) (superlative)


asode

asodetir (comparative)
herî asode (merkezî) (superlative)
tewrî asode (rojavayî) (superlative)


asûd

asûdtir (comparative)
herî asûd (merkezî) (superlative)
tewrî asûd (rojavayî) (superlative)


asûdebûyî

asûdebûyîtir (comparative)
herî asûdebûyî (merkezî) (superlative)
tewrî asûdebûyî (rojavayî) (superlative)


asûdekirî

asûdekirîtir (comparative)
herî asûdekirî (merkezî) (superlative)
tewrî asûdekirî (rojavayî) (superlative)


hêwir

hêwirtir (comparative)
herî hêwir (merkezî) (superlative)
tewrî hêwir (rojavayî) (superlative)
hêwirtirîn (soranîzm) (superlative)
êwer
êwir
hêwer
hêwr

aram, tena, asûde, rehet, hêsa, vehewayî, tebitî, sekinî, rawestiyayî, hêmin, tenah

aşt, vehewiyayî, tebatî, bêqerebalix, ewle, xweş, milahim, miskîn, bêşer^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


yekta

yektatir (comparative)
herî yekta (merkezî) (superlative)
tewrî yekta (rojavayî) (superlative)
êkta
yêkta
yekane

Hevreha farisî یکتا (yekta), pehlewî êyek-dat ("yê bi tenê dayî/afirandî", "Xwedê"), avestayî eêvo-date- ji zimanên îranî, têkilî yek û dan

Nisbet perî zîba ye ew
Wek nêrgiza yekta ye ew
Ya men re'a xillî fe-hel

unîk, bêwêne, bêmînak, bênimûne, yekane, tenha, bêmînak, bêmîsal,
tişta/ê ti tişt mîna wê / wî nîne,
ne wek ti tiştek din


yekane

yekanetir (comparative)
herî yekane (merkezî) (superlative)
tewrî yekane (rojavayî) (superlative)
êkane
yêkane
yeke
yekîne
yekta

Ji yek + -ane, hevreha farisî یگانه (yeganê), pehlewî êkanek, ji zimanên îranî

zaroka/ê bitenê ya ku dêbavan heye,
kesa/ê ti xwişk yan bira nîne

yekta, unîk, bêwêne, bêmîsal, bênimûne, bêhevta,
tişta/ê ti tiştek wek wê nîne,
tişta/ê ne mîna ti tiştek din e


nivîsandî

nivêsandî
nivêsiyayî
nivsandî
nivîsiyayî
nivîskî


in

Ji îngilîzî in (li, tê de, di ... de). Heman peyv bi heman wateyê ketiye gelek zimanên din jî.

mode, a la mode, nûjen, nû, li kar, hezkirî


kenkene

giregir, mezin, serok, rayedar, berpirs, maqûl

Çîrok û romanên kenkene yên edebê cîhanî, mîna Dostoyevskî, Tolstoyî...

Kurê Zinarê Serbilind


sirpîsax

sirpîsaxtir (comparative)
herî sirpîsax (merkezî) (superlative)
tewrî sirpîsax (rojavayî) (superlative)
sipîsax
sipsax

bi temamî sax, bi her awayî sax, bêyî ti nesaxiyan

Mar bi geza xanimê mir lê jinik sirpîsax ma!

Pozqirêj Kilmûşmêj: Poznûçe, Kovara MEHNAME, hj. 32, 9/2002: http://welcome.to/mehname


naqol

şûm, neqet, destmatî, netebitî, venehewiyayî, nearam, nerehet,
kesa/ê karûbarên nebaş dike yan xwe tevlî tiştên ne karê wî ne dike (bi taybetî zarok)


pîroz

pîroztir (comparative)
herî pîroz (merkezî) (superlative)
tewrî pîroz (rojavayî) (superlative)
pîroztirîn (soranîzm) (superlative)
پیرۆز (Kurdish-Arabic)
пироз (Kurdish-Creole)
pêroz
fîroz

Hevreha farisî پیروز (pêrûz, “serketî”), farisiya navîn [skrîpt hewce ye] (pêrôz), farisiya kevn *Pariaujah (“serketî”), dabestî ji *pari (peri, “li dor”) + *aujah (ewceh, “hêz”) (>hêz). Yeksanî ber- + hêz.
Bide ber pêşnavê ermeniya kevnՎարազ-Պերոժ (Varaz-Perož), navên cihan Պերոժ-Կաւատ (Perož-Kawat), Հրաքոտպերոժ (Hrakʻotperož), Սպանդարանպերոժ (Spandaranperož), Որմզդպերոժ (Ormzdperož) û herwiha pêşnavê Պելուժավր (Pelužavr), tev deynên ji îranî.
Ramana rastîn bihêz û serketî û serfiraj bû, wateya dînwer di kurdî de paşê wergirtiye.

Xweş, bixêr, xêrdar, bimibarek, mubarek.

Cejna we pîroz be!

Newroz pîroz kirin.

Îd e û herkes ji dîdara te lê pîroz e 'îd'Îd e û herkes ji dîdara te lê pîroz e 'îd

Mibarek, tiberrk, miqedes, qudsî, evra, xwedayî, yezdanî, olî, dînî, ayînî.

Qurana pîroz.


lawaz

lawaztir (comparative)
herî lawaz (merkezî) (superlative)
tewrî lawaz (rojavayî) (superlative)
lawaztirîn (soranîzm) (superlative)
لاواز (Kurdish-Arabic)
lahwaz
lehwaz
lewaz
lihwaz

qels, zeîf, bêhêz, bêçare, ne sax, ne sax, ne qayîm, ne xurt, ne qewî


naşî

xişîm, cahil, nefam, negihiştî, netêgihiştî, nezan, kawik

Ev sewtê sotî, janeke teze, naşî û saf, ji nav cîgereke paqij derdiket û li çiyan belav dibû.

MEHNAME, Huzna, Roşan Lezgîn, hj. 35, 2002

Sibetirê kinc û cilê xwe; pênûş lenûskê xwe û hinek amûrê xwarin û vexwarinê hilda, ji sukê jî hinek pêwistiyên din standin, derê mala xwe dada, bi coşeke naşî, min berê xwe da rawestgehê.

2016, Mihemed Şarman, Pirça Winda, Avesta, çapa 2an, r. 80, ISBN 978-605-5585-41-9


xişîm

xişîmtir (comparative)
herî xişîm (merkezî) (superlative)
tewrî xişîm (rojavayî) (superlative)
خشیم (Kurdish-Arabic)
xeşîm
şatir

naşî, cahil, nefama, negihiştî, netêgihiştî, nezan, saf, xav, dilsaf, dilpak, dilpaqij

torî, ecemî, naîv, sade, nefam, bêhiş, aqilsivik, sava^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)

-Tu çi yekî xişîm î,- ewî bi awakî sade lê vegerand.- A tuyê kal bibî, lê ez ne kal im û tu cara jî kal nabim.

Î. A. Bûnîn: Xortanî û kaltî, wergerrandin: Têmûrê Xelîl, kurteçîrrok, Roja Nû, hj. 10, 1999: http://welcome.to/mehname


rojî

Zarokeke 10 rojî.

Tavî, hetavî, li gor rojê, li pey rojê, li dûv rojê, wek rojê.

Salnameya rojî.


tat

goc, destê nikare ti tiştî bigire,
mirova/ê nizane baş bi destên xwe tiştan bike

Tat bûn: Weke ku destê yekî tu tiştekî pênegir e.

Mem Mîrxan: Elî li vir e lê Mihê ne li vir e, ne li vir e, Kovara MEHNAME, hj. 30, 7/2002


hevbeş

hevpar, hevpişk, mişterek, wek hev, mîna hev, eynî, heman


hevpar

Hevbeş, hevpişk, mişterek, wek hev, mîna hev, eynî, heman.


eletewş

eletewştir (comparative)
herî eletewş (merkezî) (superlative)
tewrî eletewş (rojavayî) (superlative)
eletewştirîn (soranîzm) (superlative)
'eletewş

bêmifa, bêfeyde, bêsûd, bêkelk, bêqezenc, bêkêr, kêrnehatî, bêwec, tevlîhev, bêteşe

bêwec, bêfêde^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


'eletewş

'eletewştir (comparative)
herî 'eletewş (merkezî) (superlative)
tewrî 'eletewş (rojavayî) (superlative)


bive

biv
bivve
biw
biwe
biwwe
buv
buve
buvve
buw
buwe
buwwe
kixe
tixe

Behskirina tiştên bive, wek hemî hewldanên guhorînê, li destpêkê vejena dij peyda dike.

Dr. Ebdulbaqî Mayî: Mirovên min gazî min kirim, Kovara Nûbûn, jimare 77 û 87, 6-7/2006


siyasî

Ji erebî سِيَاسِيّ (siyāsiyy), têkildarî siyaset.

Partiyên siyasî

Doza me dozek siyasî ye, ne aborî ye.


salih

Dîsa emê bi gelê xwe re behs û qala Mewlana Şêx Xalid (Q.s) û Melayê Cizîrî bikin. Da milletê meyî jar û perîşan bizanibe ku; riya selametê lipeyçuna pêşiyên salih û qenc e. Lewra ewin ê ku çand, ziman û dînê me parastine.

ji danasîna kovara "Kelha Amed - Banga Heq", 8/2009


zexim

zeximtir (comparative)
herî zexim (merkezî) (superlative)
tewrî zexim (rojavayî) (superlative)
zexm
zext

gir, girs, mezin, giran, bilind û qelew, xurt, bihêz, biqewet, qayîm

qewî, bizever, bitaqet, bişiyan, qelew^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


zexm

zexmtir (comparative)
herî zexm (merkezî) (superlative)
tewrî zexm (rojavayî) (superlative)

Ji bo guhertoya rastnivîsî binêre zexim.

(...) Gurî bûbû qels û rût/ Roviyekî zexm û têr / Jê ra dike silavê (...)

Hawar, , Amadekar: Firat Cewerî, Weşanên Nûdem, cild 2, hj. 24-57, 1934-1943, sala weşandinê: 1998

Li wî qametek mu'tedil bû letîf, / Ne kurt û dirêj û ne zexm û zeîf.

Mele Xelîlê Sêrtî, Nehc-ul Enam, Weşanxana Kurdistan, ~1800, sala weşandinê: 1988

Tevî vê yekê av gur, pêl bi zexm û doraliyên bihurê tijî kevir bûn.

Mehmed Uzun, Hawara Dîcleyê 1, Weşanên Nefel, 2003


moral

wire, sinc, sincî, bi rewişt, akar, şopeweriya çirokê, torî


aqil

aqiltir (comparative)
herî aqil (merkezî) (superlative)
tewrî aqil (rojavayî) (superlative)

Jîr, biaqil, bieqil, hişyar, hişmend, fama, fehma.


fama

famatir (comparative)
herî fama (merkezî) (superlative)
tewrî fama (rojavayî) (superlative)
famatirîn (soranîzm) (superlative)
fahma
fehma
fema
fêhma
fêma

têgihiştî

fêrkirî, fêrbûyî, hînbûyî, hînkirî, ne cahil, ne nezan


hoste

We hostehost hatim we îre.

Hoste çîm û hoste hatim.


rêvin

Herwiha rîvin, hevreha farisî ریمن (rêmen: 1. pîs 2. hîleker, xapîner), pehlewî rêman. (Ehrêmen: Ehrîmen, Şeytan, avestayî 𐬀𐬢𐬭𐬀 𐬨𐬀𐬌𐬥𐬫𐬎 (eŋre meynyu: GiyanêRuxîner anku "Şeytan", dijberî 𐬀𐬵𐬎𐬭𐬀 𐬨𐬀𐬰𐬛𐬁 /Ehure Mezda/ "Ahûra Mazda" anku "Xwedê") ji Ji 𐬀𐬢𐬭𐬀 (engre: ruxandin, hilweşandin, wêran kirin) + 𐬨𐬀𐬰𐬛𐬁 (meynyu: giyan, can, ruh), ji zimanên îranî. Forma pehlewî wek "Ehrîmen" bi maneya "Şeytan" di zerdeştiyê de di kurdî û farisî de jî li kar e.

Pîs, qirêjî, lewitî, herimî, neşûştî (bi taybetî cilên yan leşê hewceyî şûştinê).


rêzdar

rêzdartir (comparative)
herî rêzdar (merkezî) (superlative)
tewrî rêzdar (rojavayî) (superlative)
rêzdartirîn (soranîzm) (superlative)

birêz, hêja, mamoste, seyda, axa, kek, kak, ezbenî, ez-qurban, ez-heyran, ez-xulam,
gotinek rêzgirtinê anku qedirgirtinê ye mirov ji kesa/ê pê rê dipeyive re dibêje.

Rêzdar Azad, tu çi dibêjî?

efendî, bihagiran, nirxbilind, binirx, hejî, berketî, bihadar, birûmet, heja, ezîz^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


jixwe

bêwec, bêsûd, bêmifa, bêkêr, bêfêde, bêkelk

Jixwe ye ku şîretan lê bikî: ew dê her wek dilê xwe bike.


zatî

hukmê zatî


zatî

Zatî mal.


bêsûd

bêwec, bêmifa, bêkêr, bêfêde, bêkelk, bêfeyde
 tişta/ê sûd jê nîne yan nabe

bêqezenc, kêrnehatî, bêxêr^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


bêmifa

bêmifatir (comparative)
herî bêmifa (merkezî) (superlative)
tewrî bêmifa (rojavayî) (superlative)
bêmifatirîn (soranîzm) (superlative)
bêmefa
bêmufa

bêwec, bêsûd, bêkêr, bêfêde, bêkelk, bêfeyde
 tişta/ê mifa jê nîne yan nabe

bêxêr, kêrnehatî, bêqezenc, nekêr, nebikêrhatî^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


bêkêr

bêwec, bêmifa, bêqezenc, bêfêde, bêkelk, bêfeyde, nekêr, bêxêr, kêrnehatî, nekêrhatî, bikêrnehatî, nebikêrhatî,
 tişta/ê kêr anku qazanc jê nîne yan nabe


bêkêr

bêçeqo, bêşefir, kesa/ê kêr anku çeqo anku şefir nîne

J6 xêran ra di xweşmêr binNe mislê min di bêkêr binDibe kesp û dibê kar e


miç

miçtir (comparative)
herî miç (merkezî) (superlative)
tewrî miç (rojavayî) (superlative)
miçtirîn (soranîzm) (superlative)
miçe
mij
miz


qepat

girtî, daêxistî, daxistî, ne vekirî
(bi taybetî derî yan pace)

miç, bestî^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


new

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q1860 (eng)-Nattes à chat-new.wav


taze

Bi alfabeya latînî nivîsina تازە (taze).


taze

Ji osmanî تازه (tâze), ji farisî تازه (tâze).

Taze peynir.

Daha taze ve güzeldi.

Taze havadis.

Taze fasulye.

Lobiyên ter, fasûliyeyên teze, fasûliyên hêşîn.

Taze süt.


teze

taze (positive)
tazetir (comparative)
herî taze (merkezî) (superlative)
tewrî taze (rojavayî) (superlative)
تەزە (Kurdish-Arabic)
taze
tezî

Bide ber soranî تازە (taze)farisî تازه (tazê/taze), farisiya navîn tazek (ji texten (“bezîn, herikîn, ne genî bûn”), rehê dema niha -taz-), avestayî tek-, teçeyti-, belûçî تاجگ (tájag).

Ez çûm li cem wî rûnijtim; min bala xwe dayê, ew mirov dijibiya heyva çardehê; gewdê wî xwej lihev, rengê rûyê wî mîna xurmeyên teze û çermê canê wî mîna krîstal bû.

Çîroka Hezar û Şevekê, werger: Serdar Roşan, Weşanên Nûdem

Mudrîk e paşî Xuzeym e, taze 'eyş
Hem Kenen e, paşî Nedr e, bû Qureyş

Mela Hesenê Bateyî, Mewlûda Kurdî, ~1720

Wî ji gulfirojan hemî gul, ji goştfiroşan berxê herî başsorkirî, çorek û nanê herî teze; mêweyên herî teze û têrşîre kirîn.

delal, bedew, spehî, xweşik, ciwan, berketî, nestêle

Ez li wan çil keçên ciwan fikirîm; ji bîranînên wan ez gelekî dilxwej bûm; ji jêrîniya wan, ji laşê wan yê ter û teze, ji hêtên wan yê esnek û xwejlihev, ji berzikên wan yên narîn, ji kulîmekên wan yên girover û nerm; bi qêrîn û dengên wan yê bi agir û pêtî, yç lerzok: 'Ax çavê min!', 'Ox jiyana min, dilê min!', 'bi Xwedê îşev şeva xêrê ye!' Ez mest bûm..


rewa

Hevreha soranî ڕهوا (rewa), farisî روا (reva, “ya/yê ku diçe", bi mecazî "li rê, rast, maqûl”), pehlewî rewag, rewak, pazendî rewa, ji reften (çûn). Ji heman rehî: rayic, -rew, rewac, -ran.

Awişt, lejîtîm, heq, helal, rast, dirist.

Serxwebûna Kurdistanê mafekî rewa yê gelê kurd e.

Îsal rewa di erdê de nîne, ango hêwiya di axê de.


biyanî

bêgane, xerîb, derekî, derveyî, xaricî, ecnebî, namo, tarawî, henderanî


xerîb

biyanî, bêgane, derekî, derveyî, xaricî, ecnebî, namo, tarawî, henderanî


xerîb

nenas

ji bo wî/ê tê gotin yê/a mirov ne zane ku kiye


xerîb

ji kesekî xerîb bûn


namo

biyanî, bêgane, xerîb, derveyî, xaricî, ecnebî, derekî, tarawî, henderanî, nenas


derbas

derbastir (comparative)
herî derbas (merkezî) (superlative)
tewrî derbas (rojavayî) (superlative)
derbastirîn (soranîzm) (superlative)
derbaz

Ji der- + baz, ji derbaz. Ramana rastîn filitîn, bi der baz dan bû, bi soranî û zimaninên kurdî hêj ramana filitîn dide. Bide ber farisî پرواز (pervaz, “filitîn, firrîn”) ji پر- (per-, “ber-, dor”) + واز (vaz, “baz”).

derbas bûn: borîn, buhirîn

derbas kirin: borandin, buhirandin


derbasbûyî

Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.


zeft

zefttir (comparative)
herî zeft (merkezî) (superlative)
tewrî zeft (rojavayî) (superlative)
zemt
zevt
zebt
zept
zep

Ji erebî ضَبْط (ḍabṭ, “zeft”) ji lêkera ضَبَطَ (ḍabaṭa, “girtin, zeft kirin”), hevreha zabit, mezbût... Herwiha hevrehên akadîṣabtu, ṣabātu, ṣābitānu, ṣābitu, ṣabbutītu.


mat

mattir (comparative)
herî mat (merkezî) (superlative)
tewrî mat (rojavayî) (superlative)
mattirîn (soranîzm) (superlative)
met
mit
mot

Hevreha farisî مات (mat), ji zimanên îranî.

Ez ji ber vê yekê geiekî mat nebûm ji ber ku min baş dizanîbû ku ji biiî gerestêrên mezin ên ku nav ii wan hatibûn kirin wek Erdê, Muşterî, Merk, Zuhrê, bi sedan gerestêrên din hene û di nav wan de wiio biçûk hene ku ew bi zorê bi dûrbînên asmanî tên xuyakirin.

Mîrzayê Biçûk, Saint-Exupéry, werger: Fawaz Husên, Weşanên Nûdem

Rohnîkê wî şîn kirin dar û nebat
Çûn di erdê da û pa û mayî mat
Pir girî û xweş girî bê hed gelek


mit

Hevreha sanskrîtî मूक (mūka), latînî mūtus, îtalî muto, fransî muet, îngilîzî mute... hemû ji proto-hindûewropî *mewH- (mit, bêdeng; lal). Herwiha bide ber erebî صامت (şamit, “mit, bêdeng”).
Ji heman rehê, bi guherra ramanê bi guvaştinê ve, dibe ku mismitîn, miçandin, miçirandin (“dest guvaştin, dest dan hev”), miçiqîn, damikandin (jê >damilandin, bi tevliheviya /k/ wek hûredarekê û paşê jî bi bestina bi mil)...

bêdeng

Kesa/ê ku naaxive; tişta/ê ku ti deng jê nayê.


bilyan

Azad mirovekî bilyan e.

Go: Rast tu bilyan-zaneyî, lê te ya wê devê çawa tê derxist?
Min devê usa zanibû, deve alîkî rê çêrya bû-min zanibû kore.

2005, Hikyatêd Cimeta Kurda - Kitêba VI, , Asoxîk, Êrîvan, r. 220


çik

çak
çek
çîk
çok
dik
jik
lik
nik
rik
şik
zik

Ev robar bihar û payizan boş diherike
 lê zivistanan diqerise û havînan çik dibe.

Nefesa min çik dibe.


fena

neçê, bed, fena, netû, xerab, nebaş, nepak

Rüşvet fena bir şeydir.

Fena bir haber.

Bu gün fena işim var.

Fena bir öğrenci.

Fena bir koku.

Fena bir hava.

Fena kadın.

Fena bir yağmur yağıyor.


xewle

xewletir (comparative)
herî xewle (merkezî) (superlative)
tewrî xewle (rojavayî) (superlative)
xewile
xirrandî
xirriyayî

Ji erebî خَلْوَة (ḵalwa, “veşarîtî, mahremiyet”).

Varê, avarê, veder, ne li ser yan nêzî rê, dûrî navendê dûr.

Min xwe xewle kir.

Di rê de polîsan em xewle kirin.


varê

varêtir (comparative)
herî varê (merkezî) (superlative)
tewrî varê (rojavayî) (superlative)
ڤارێ (Kurdish-Arabic)
varrê
averê
xirrandî
xirriyayî

xewle, avarê, veder, ne li ser yan nêzî rê, dûrî navendê, dûr


varêbûyî

ji rê derkeftî, vederbûyî, neman di rê de

Dema pêya diçûn gundî, me mirovekê varêbûyî dît.


avarê

avarêtir (comparative)
herî avarê (merkezî) (superlative)
tewrî avarê (rojavayî) (superlative)
avarêtirîn (soranîzm) (superlative)
ئاڤارێ (Kurdish-Arabic)
avarrê
xirrandî
xirriyayî

xewle, varê, veder, ne li ser yan nêzî rê, dûrî navendê, dûr


avarrê

avarrêtir (comparative)
herî avarrê (merkezî) (superlative)
tewrî avarrê (rojavayî) (superlative)


avarêbûyî

avarêbûyîtir (comparative)
herî avarêbûyî (merkezî) (superlative)
tewrî avarêbûyî (rojavayî) (superlative)


avarêkirî

avarêkirîtir (comparative)
herî avarêkirî (merkezî) (superlative)
tewrî avarêkirî (rojavayî) (superlative)


daqol

daqoltir (comparative)
herî daqol (merkezî) (superlative)
tewrî daqol (rojavayî) (superlative)
daqoltirîn (soranîzm) (superlative)
daqûl
qoz

Stephen bi pêş de daqûl hat û zûr nihêrî li neynika derzeke xilexwarî lê ketî, ya ku Mulligan da ber rûyê wî, bi nihêrînê re, porê serê wî bû bijî bijî. Di qula çavên wî û xelqê de ez ‘eynî ev im ha. Kê ev rû ji min re bijart? Ev î tûlikê reben ê devê derîyê dewletê, spî tê de hişk dibin û diweşin. Sikûmê bêsikûm jî vê pirsê ji min dike ha.

Ji rûpela facebookê ya bi navê [James Joyce "Ulysses"ê bi Kurdî dibêje], wergêr: Kawa Nemir


qol

bîrek qol

ava qol


piç

bîjî, bîje, xwînheram, pîç, weledzina, xirofaş, şîrheram, sînorte, xurofaş


beyan

Ji erebî بَيَان (bayān) ji rehê ب ي ن (b-y-n-, “diyar bûn, aşkere bûn, xuya bûn, ron bûn, zelal bûn”). Ji eynî rehî: beyn, mabeyn, beynelmilel, mubîn, beyanî...

Ger xeberdar î ji sirra »kuntu kenzen« guh bidêrDa bi sed torê beyan kit me'neyê »lewlaki« rûh


beyanbûyî

beyanbûyîtir (comparative)
herî beyanbûyî (merkezî) (superlative)
tewrî beyanbûyî (rojavayî) (superlative)


beyankirî

beyankirîtir (comparative)
herî beyankirî (merkezî) (superlative)
tewrî beyankirî (rojavayî) (superlative)


asêbûyî

asêbûyîtir (comparative)
herî asêbûyî (merkezî) (superlative)
tewrî asêbûyî (rojavayî) (superlative)


asêkirî

asêkirîtir (comparative)
herî asêkirî (merkezî) (superlative)
tewrî asêkirî (rojavayî) (superlative)


aware

awaretir (comparative)
herî aware (merkezî) (superlative)
tewrî aware (rojavayî) (superlative)
awaretirîn (soranîzm) (superlative)
eware
awar
awarte
avarê

Bi riya soranî ئاواره (aware) ji farisî آواره (avarê). Ne demek dirêj e ku di kurdî de belav bûye û hê jî di nav kurmancên gelek deveran de peyda nabe. Ji hêla Bidlîs û Wanê şûna tiral bi şîve ya 'eware tê bikaranîn.

Kesê ku bê xanî yan karekî berdewame ku cih bi cih digere û li ser parsê dijî; êgle, penaber, mihacir.


kose

Hevreha farisî كوسه (kûsê). Köse ya tirkî ji îranî ye.

zelamê ku rih û simêl lê nayên,
zelamê rî û simêl nînin yan pirr kêm hene

erd an jî çiyayê ku li ser giha hêşîn nabin.
 erdê kose


hestî

hestîtir (comparative)
herî hestî (merkezî) (superlative)
tewrî hestî (rojavayî) (superlative)

* Ji peyva hestî ya navdêr, li jortir binêrin

Kurik hestî ye.

ya/yê/yên hestiyan, têkildarî hestiyan,
hestiyane, hestîkî, osteo-:

êşeke hestî


hestî

hisî, hesas, hestiyar, emosyonel,
têkildarî hestan


germ

germtir (comparative)
herî germ (merkezî) (superlative)
tewrî germ (rojavayî) (superlative)
germtirîn (soranîzm) (superlative)
گهرم (Kurdish-Arabic)
гәрм (Kurdish-Creole)
gerim
garm
garmik

Hevreha soranî گهرم (germ), hewramî/zazakî germ, belûçî/farisî گرم (germ), peştûyî ګرم (gerëm), avestayî 𐬔𐬀𐬭𐬆𐬨𐬀 (garəma, /gerime/)... sanskrîtî घर्म (gharma) (gharmá), hindî घर्म (gharma), ûrdûyî گھرم (gharm, gherm)... ermenî ջերմ (ǰerm) (ǰerm)... almanî/holendî/îngilîzî warm, danmarkî/norwecî/swêdî varm... latînî formus (germ)... yûnaniya kevn θερμός (thermós) (thermós)... rusî горе́ть (gorétʹ) (gorétʹ: sotin, şewitîn, hilbûn) û греть (gretʹ: germ kirin)... hemû ji proto-hindûewropî*gʷʰer- (germ).
Peyva yûnanî θερμός (thermós) hem wek termos û hem jî wek pêşgiratermo- ketiye gelek zimanan û kurdî jî.
Heman rehê proto-hindûewropî herwiha serekaniya peyva latînî fornus / furnus e ku wek firin ketiye kurdî jî.
;Çavkanî:
* Chyet, Michael L. (2003): Kurdish-English Dictionary, Ferhenga Kurmancî-Inglîzî, Yale University Press.
* Horn, Paul. (1893): Grundriss der neupersischen Etymologie [Bingehê etîmolojiya farisî] (bi almanî). Strassburg
* Rix, Helmut, edîtor (2001): Lexikon der indogermanischen Verben, çapa duyem, Wiesbaden: Dr. Ludwig Reichert Verlag. ISBN 3895002194
* The Tower of Babel - An Etymological Database Project [Birca Babilê - Projeyeke Danegeha Etîmolojî] (bi îngilîzî û rusî): http://starling.rinet.ru/
* Tsabolov, R. L., Ferhenga etîmolojî ya zimanê kurdî ["Цаболов, Р. Л.: Эмцмолоƨцческцц̆ словарь курδскоƨо языка"], Moskova, 2001-2010
* Watkins, Calvert, The American Heritage Dictionary of Indo-European Roots, Houghton Mifflin Co., 2007, çapa 2an

sar

ne sar, ne tezî,
xwedî tîn, tesîra agirî yan jî ya rojê

Hewayê germ, çaya germ, welatên germ.

Agir gelek/pir germ e.

Îro hewa germ e.

Havînê dinya germ e û zivistanê sar e.

Her dema xutbe dihate
Germ dibûn zikr û civate
Keşf dibûn jê mucizate

Bazar germ bûye.

Gotûbêj li ser wê mijarê germ in.

Silavên germ, spasiyeke germ, bixêrhatineke germ.


kel

gelek germ, zêde germ, wisan germ ku dikele

Geh şubhetê 'abidan bi daxwaz
Herlehze digel kela girînê
Evrengehe wî digote Zînê

nêrî fehl, fel, beranê kelê, beranê ku ji bo tovandina mihan hatiye gihandin


çel

: Etîmolojiya vê peyvê nehatiye nivîsîn. Eger tu bi rastî bizanî, kerem bike bişkoka "biguhêre" ya di ser van gotinan re bitikîne û etîmolojiya vê peyvê binivîse. Çavkaniyên ku te ew etîmolojî jê girtiye jî binivîse.

çilek, xwazok, xwestek,
kesa/ê tiştên xelkê ji xwe re dixwaze yan hêvî dike ku xelk ji yê xwe bidiyê
(bi taybetî zarok dema zarokek din şirînahiyek hebe)


fînî

her tiştê Fînlendayê yan fînlendiyan yan zimanê wan


yekjimar

/jɛkʒɪˈmɑːɾ/


arî

arîtir (comparative)
herî arî (merkezî) (superlative)
tewrî arî (rojavayî) (superlative)

Tişta/ê ku ti tiştek din nehatiye tevlîkirin

Roja biçî pêşedestê barîDestê te ji genc û malî 'arîEv cennet û ev qumaş-i dîdar


hol

Guhertoyeka hur (2), bide ber hirehir û soranî وڕ (wirr), ji dengê hirrehirr kirin.

cahil, nezan, nefam, bêhiş, bêaqil, peledîn, delodîn, tirredîn, xişîm, naşî


nin

ez ninim, tu niniy, ew nine, em ninin, hûn ninin, ew ninin

Ew mamoste nin e.

Ew kurd nin e.


bilot

bilottir (comparative)
herî bilot (merkezî) (superlative)
tewrî bilot (rojavayî) (superlative)
bilottirîn (soranîzm) (superlative)
belot
bellot
billot
bel

Destê xwe ber bi me ve bilot kir.


bellot

bellottir (comparative)
herî bellot (merkezî) (superlative)
tewrî bellot (rojavayî) (superlative)


ehram

her tişta/ê dirûvê wê / wî wek gorên fîrewnan


şêt

Vê dawiyê bi rêya soranî شێت (şêt), ji farisî شیدا (şeyda), herdu ji aramî ܫܐܕܐ (şêḏa, “cin, dêw, xwedawendê xirab”), hevreha îbranî שד (şêd) ji akadî 𒀭𒆘 (şêdu, “xwedawendê xirabiyê”). Bo guherîna maneyê ji "cin, dêw" bide ber "mecnûn" (dîn) ji "cin". Ji eynî rehî: şeyda, şêda

dîn, bêhiş, bêaqil, serserî, ehmeq, peledîn, delodîn, tirredîn, cahil, nezan, naşî, aqilkêm, aqilsivik, peledîn


cam

Tiştê ku ji wê materyalê hatiye çêkirin.

Ev aman hemû cam in.


gemarbûyî

Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.


şerpeze

şerpezetir (comparative)
herî şerpeze (merkezî) (superlative)
tewrî şerpeze (rojavayî) (superlative)

perîşan, belengaz, hejar, feqîr, jar, reben, goyîn, nedar, bêhal, rezîl, riswa, şerpelî

bêzar, tengezar, nexweş, nesax, belingaz, bêserûber, kepaze, aşifte, xizan, muhtac, hewcedar, miskîn, destkurt, aciz, xax^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


rezîl

rezîltir (comparative)
herî rezîl (merkezî) (superlative)
tewrî rezîl (rojavayî) (superlative)
rezîltirîn (soranîzm) (superlative)
رهزیل (Kurdish-Arabic)

Riswa, şerpeze, perîşan, belengaz, hejar, feqîr, jar, reben, goyîn, nedar, bêhal, xax, kepaze, aşifte, bêserûber, belingaz, xizan, muhtac, hewcedar, destkurt, bêçare.


riswa

riswatir (comparative)
herî riswa (merkezî) (superlative)
tewrî riswa (rojavayî) (superlative)
riswatirîn (soranîzm) (superlative)
reswa
ruswa

Rezîl, şerpeze, perîşan, belengaz, hejar, feqîr, jar, reben, goyîn, nedar, bêhal.

Me ji herdu çeşman kifş in 'elamet
Riswayê 'işqê tenha ne ez bûm
Kes dî zemanan hub bê melamet

kepaze, aşifte, bêserûber, belingaz, xizan, muhtac, hewcedar, destkurt, bêçare, xax^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


neheq

neheqtir (comparative)
herî neheq (merkezî) (superlative)
tewrî neheq (rojavayî) (superlative)
neheqtirîn (soranîzm) (superlative)
neḧeq
niheq
niḧeq
bêheq
biheq
heqdar


abê

abêtir (comparative)
herî abê (merkezî) (superlative)
tewrî abê (rojavayî) (superlative)

rêzdar, hêja, birêz, mamoste, seyda, mîrza


ulan

ûlan
gewad
hîz
orispî
pezeweng
qebrax
qehbe

qûnder, îbne, homo, qûnek, qûnde, qûnfiroş,
 zelamê yan kurrê evîndarî mêran û yê seksê bi wan re dike


qûnder

îbne

Zilamê yan kurrê evîndarî mêran û yê seksê bi wan re dike.


şabanî

hukim, desthilat, serwerî, silte, karbidestî

Pirr salan rejîmaê şabanî li Kurd û Kurdistanê dikir.


bişoş

bişoştir (comparative)
herî bişoş (merkezî) (superlative)
tewrî bişoş (rojavayî) (superlative)
bişoştirîn (soranîzm) (superlative)
بشۆش (Kurdish-Arabic)
buşoş

rûbiken, bişirok, mizicok, girrnijok, bişkurrok,
kesa/ê dibişire, digirrnije, dibişkurre, dimizice


zelût

zelûttir (comparative)
herî zelût (merkezî) (superlative)
tewrî zelût (rojavayî) (superlative)
zelît
zelwît
zilût
zilît
zilwît
zil

rût, tazî, çîp, rûs, verûtandî, verûçikandî, bêpûrt, bêmû

Tê ragihandin ku stêrka Popê Britney Spears piştî ku ji mêrê xwe Kevin Faderline veqetiyaye ketiye depresyonê û nuha jî serê xwe zilût kir. Li gor hin agahiyan Britney Spears piştî ku porrê xwe jêkiriye çûye nexweşxanê û li wir alîkarî xwestiye û giriye.


gulî

gulîtir (comparative)
herî gulî (merkezî) (superlative)
tewrî gulî (rojavayî) (superlative)


miskîn

Deyn ji erebî مسكين (miskîn), ji akadî muşkênu/muşkênum. Heman peyv ketiye farisî û tirkî miskin lê herwiha fransî mesquin, spanî mezquino û îtalî meschino û hin zimanên din jî yên ewropî.

milahim, tebitî, vehewiyayî, tena, ne şûm, ne neqet, ne destmatî, ne şeroke, ne şerûd, ne şerxwaz, ne şerker

Xefletî ew keşşifî şîr dest bi dest hatin cegerGo xebînet'ya Mela miskîn me lê ker kir kezeb

tembel, tiral, arode, keslan, zexel, gewende, bêkare, moris, teral, leşgiran, destgiran, qûngiran, xewar, bêxîret


milahim

milahimtir (comparative)
herî milahim (merkezî) (superlative)
tewrî milahim (rojavayî) (superlative)
milahimtirîn (soranîzm) (superlative)
milahîm
mulahim
mulahîm

miskîn, tebitî, vehewiyayî, tena, ne şûm, ne neqet, ne destmatî, ne şeroke

Şemoyê ko demekê xelkê zarokên xwe pê dikir xewê, dewletê bi hemû hêzên xwe êrîş dibir ser wî û yekîneyên wî û hewil dida ko wî teslîm bistîne ko ew di dilê kurdan de mîna efsaneyekî, mîna qahremanekî bû, vê gavê di nav rîhûsimbêlê dewletê de bûye sivîlekî milahîm ko mirov malpera wî vedike, rismê Ataturkî û alaya tirkan dê pêşberî mirovî.

aram, asûde, hêwir, hêmin, rehet, sekinî^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


tometkar

tomatkar
tomatker
tometker
tihmetkar
tihmetker
tuhmetkar
tuhmetker
gunehbar
tawanbar
tometbar


xirrandî

xafil, ya / yê ku hatiye xirrandin,
ya / yê ku ji ser rêya rast hatiye varêkirin

xirriyayî, abal^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


yekser

tavilê, rastûr, dîrek, rasterast, rikerast, yekderb, rast, bênavbir

'işq-i teb'etnar e hingî dê biçit dijwar-i bitLeşkerê 'alem meger yekser te dijmin bin MelaXem bi mûyek nakişînî ger te dilber yar-i bit

zindî, bernameya di heman demê de tê amadekirin û weşandin


camêr

camêrtir (comparative)
herî camêr (merkezî) (superlative)
tewrî camêr (rojavayî) (superlative)
camêrtirîn (soranîzm) (superlative)
canmêr
ciwamêr
ciwanmêr
cuwamêr
cuwanmêr

Ji cuwan + mêr, ji cuwamêr, hevreh soranî ciwamêrd, farisî comerd, cewmerd, ji zimanên îranî. cömert ya tirkî ji farisî ye. Bide ber xweşmêr

(zilamê) qenc, çê, çak, baş, rind, xweşmirov


ciwanmêr

...belke ciwanmêrekî wekî te nehatîye rûyê dinê.

1857, Mela Mûsayê Hekarî, Amadekar: Hêmin Omer, Durrû’l Mecalîs, sala weşandinê: 2022, r. 164


tirsonek

Lewranî Ekrad dibêjine xwecihan: Goran û ewan laşey (netiştek, kêmnirx) û bêcesaret(tirsonek) 'ed dikin (hesêb dikin) û dibêjin ko herçî zarokêd ko ji jinêd goranan biwelidin (ji dayik bibin), kew zarok bê wech û 'eware û tirsonek dibin.

Mele Mehmûdê Bayezîdî, Amadekar: Jan Dost Adat û Rusûmatnameê Ekradiye, Weşanxaneya Nûbihar, 2010, r. 118, ISBN 9789944360678


tirsnak

tirsnaktir (comparative)
herî tirsnak (merkezî) (superlative)
tewrî tirsnak (rojavayî) (superlative)
ترسناک (Kurdish-Arabic)
طرسناک
tirsok
tirsonek

bitirs

Kesa/ê yan tişta/ê ku mirovî ditirsîne; kesa/ê yan tişta/ê mirov jê ditirse.

/tˤɪɾsˈnɑːk/

Kûçikên li hewşa pêş û paşî, ji hîva rûnixumandî tirsnaktir û ji ecacokê hartir, gez dikin bê.

Îrfan Amîda, Şevek Şîzofren, Weşanên Lîs, 2018, r. 6, ISBN 9786058152175


xeternak

xeternaktir (comparative)
herî xeternak (merkezî) (superlative)
tewrî xeternak (rojavayî) (superlative)
xeternaktirîn (soranîzm) (superlative)


talûke

xeter

Tişta/ê ku ihtimal e dê ziyan anku zerer jê çêbibe.


hêwaş

Ji tirkî yavaş, bide ber êriş. Bi etîmoljiya gelêrî peywendî hêmin û hêdî jî hatiye kirin nê ew ne hevreh in.

hêdî, hêdîka, ne bi lez, ne lezgîn, ne zû


tûj

tûjtir (comparative)
herî tûj (merkezî) (superlative)
tewrî tûj (rojavayî) (superlative)
tûjtirîn (soranîzm) (superlative)
tîj
twîj
bêxwê
tîr
sûr
xav

Hevreha tîj.
proto-hindûewropî *(s)teig- ("tûj kirin")
:proto-îranî *tî(n)c- ("tûj kirin")
::avestayî: teêçe- ("tûj")
::farisiya kevn: tigre- ("tûj")
::pehlewî: tîj, tyz ("tûj")
::farisî: tîz ("tûj")
::kurdî: tîj > tûj ("tûj")
::belûçî: tēz ("tûj")
::hewramî: tej, tîj ("tûj") ...
::zazakî: tûj, tîj ("tûj")
:sanskrîtî: tej- ("tûj kirin")
:yûnanî: stizein ("kun kirin")
:latînî: stinguere ("kun kirin")
:almanî: stechen ("kun kirin")
:îngilîzî: stick ("gilç, darikê zirav, "kun kirin") ...
;Çavkanî:
* Horn, Paul. (1893): Grundriss der neupersischen Etymologie [Bingehê etîmolojiya farisî] (bi almanî). Strassburg r. 92.,
* Cheung, Johnny, Etymological Dictionary of the Iranian Verb, Leiden, 2007, r. 389 ,
* Watkins, Calvert, The American Heritage Dictionary of Indo-European Roots, Houghton Mifflin Co., 2007, çapa 2an, r. 85,
* MacKenzie, David Neil, The dialect of Awroman (Hawraman-i Luhon) Grammatical sketch, texts, and vocabulary, Kommissionaer: Munksgaard (København), 1966,
* Etymonline. Online English Etymology Dictionary. <etymonline.com> by Douglas Harper.

Tişta/ê serikê wê / wî pirr zirav
(bi taybetî daku bikare tiştan kun bike, wek derzî yan nişterê):

derziyeke tûj

tişta/ê ku devikê wê xweş tiştan dibire:

kêreke tûj

Tişta/ê dikare devê mirovî biarîne anku bizûrîne ger mirov bixwe (wek bîberan anku îsotan anku filfilan).

bi qasî ku ji haya wî çêbûbu, daxwazeke wiha tûj di dilê wî de serî ranekirîbû...

Robert Louis Stevenson, (terciman: Ciwanmerd Kulek), Meseleya Seyr a Dr. Jekyll û Mr. Hyde, Avesta, 2020, r. 52, ISBN 978-605-2246-80-1

...û bezvanên herî jîr ên çav û guhên wan tûj bijartin.

2023, J.R.R. Tolkien (terciman: Samî Hêzil), Hobbit, Cervantes, çapa 1ê, r. 74, ISBN 9786257724838


berjêr

berjêrtir (comparative)
herî berjêr (merkezî) (superlative)
tewrî berjêr (rojavayî) (superlative)
berjêrtirîn (soranîzm) (superlative)

ji jor ber bi jêr, ji serî ber bi binî ve,
ji derek bilind bo derek nizm


berjor

berjortir (comparative)
herî berjor (merkezî) (superlative)
tewrî berjor (rojavayî) (superlative)

ji jêr ber bi jor, ji binî ber bi serî ve,
ji derek nizm bo derek bilind


şayîk

şayîktir (comparative)
herî şayîk (merkezî) (superlative)
tewrî şayîk (rojavayî) (superlative)
şahîk
şayik
şayan
şayî

hilû, rast, dûz, şiht,
rûyê ne gir,
porê ne qijavij

...yekî girs, lihevhatî, pencî salî û rûyê wî şayîk bû

Robert Louis Stevenson, (terciman: Ciwanmerd Kulek), Meseleya Seyr a Dr. Jekyll û Mr. Hyde, Avesta, 2020, r. 27, ISBN 978-605-2246-80-1

Li ba me şayîk ji bo tiştên "hilû"... tê gotin. Mînak: porê xwe bi şeh şayîk dike. An jî di vê wateyê de jî tê Rûyê wê şayîk e yanî kêm mû û hilû ye.

Hoger Hingiv di koma "Zimanê Kurdî" ya Rûnameyê de, 12/2011

Îşligekî paqij li xwe kiriye; pora wî, ku şil e, heta ser birûya wî şayîk hatiye şehkirin, weke ku wî ew serê xwe boyax kiribe şayîk û reş, qelefîskan rûdinê em jî lê dimeyzênin.

William Faulkner, "Li ber Sikratê " wer:Ciwanmerd Kulek, Weşanxaneya Lîs, 2012.


keşxe

keşxetir (comparative)
herî keşxe (merkezî) (superlative)
tewrî keşxe (rojavayî) (superlative)
keşxetirîn (soranîzm) (superlative)
keşixa
keşixe
keşxa
keşxo

şayîk, qeşeng, delal, spehî, bedew, ciwan, rind, xweşik
(bo taybetî kur û mêr)


qeşeng

qeşengtir (comparative)
herî qeşeng (merkezî) (superlative)
tewrî qeşeng (rojavayî) (superlative)
qeşengtirîn (soranîzm) (superlative)
قەشەنگ (Kurdish-Arabic)
qişeng
xeşeng
xoşeng
xuşeng
xweşeng

Ji farisî قشنگ (qašang), ew bixwe ji sogdî ʾγšnk- ((i)xšenk, “xweşik”), têkildarîpêş-îranîkî*grrşéti û hevreha kurdî geş.

Şayîk, keşxe, delal, spehî, bedew, ciwan, rind, xweşik, baş, şîrîn.


kevnar

kevnartir (comparative)
herî kevnar (merkezî) (superlative)
tewrî kevnar (rojavayî) (superlative)
kevnartirîn (soranîzm) (superlative)
كهڤنار (Kurdish-Arabic)
kevinar
kevinare
kêvinar
kêvinare
kevnare
kêvnar
kêvnare

dêrîn

Gelek kevn yan pîr; ya / yê zemanê berê.

Êver bû û çavêd wê kevnar bûn, ferq nekir ku ev tasa paxir e.

1857, Mela Mûsayê Hekarî, Amadekar: Hêmin Omer, Durrû’l Mecalîs, sala weşandinê: 2022, r. 137


qedîm

kevnar, pirr kevn, gelek pîr,
ya / yê zemanê berê

Bi xerabatê muxan er biresînEm qedîm bade dinoşîn ji tuhûrLew muqîm mest û xumar û teles în

dêrîn^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


spanî

tişta/ê Spanyayê yan zimanê wê yan gelê wê


hilû

hilî
hilwî
hulî
hulû
hulwî
ḧilî
ḧilwî
ḧulî
ḧulû
ḧulwî

Bi metatezê ji *kelçe (piçekê kel anku serrût) ji kel + -çe, ji proto-hindûewropî *gAlw- (hilû, rût, bêmû, kel, keçel), hevrehên kurmancî kel, kele, kelle, kulox, hilû, farisî کل (kel), كله (kelle), latînî calvus (> fransî chauve), rusî голый (goliy: rût), îngilîzî callow, almanî kahl, holendî kaal, çekî û holý, slovenî gol, polonî goły...

şît, dûz, sûs, rêk, cihê yan tişta/ê rast, ne yê geh bilind û geh nizm, ne yê gir yan dir

edil, rastgeh, rast^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


bêdeng

bêpêjn, mit, his, hiş, kesê/a ku ne axive
kesa/ê yan tişta/ê deng nîne yan den jê nayê

Bêdeng ji xewrê dil bi ahengSed reng seda bidim wekî çeng


bêpêjn

bêdeng, mit, his, hiş,
kesa/ê yan tişta/ê deng nîne yan den jê nayê

kerr^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


orange

Ji îngilîziya navîn orenge, orange, ji fransiya kevn pome orenge (“fêkiya pirteqalê”), li tesîra oksîtaniya kevn auranja û wergerandina yekjer ji îtaliya kevn melarancio, melarancia, ji mela (“sêv”) û (n)arancia (“pirteqal”), ji erebî نَارَنْج (nāranj), ji farisî نارنگ (nârang), ji sanskrîtî नारङ्ग (nāraṅga, “dara pirteqalê”), ji zimanên dravîdî.

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q1860 (eng)-Nattes à chat-orange.wav


xwerû

xwerûtir (comparative)
herî xwerû (merkezî) (superlative)
tewrî xwerû (rojavayî) (superlative)
xwerî
xwerwî
xwirî
xwirû
xorî
xorû
xurî
xurû
xwemalî

Saf, net, pak, paqij, xalis,
bi tenê ji tiştekê/î pêkhatî.

Ev rojname xwerû kurdî ye.

Safî, resen, bijûn, temîz, zelal, rast, dirist.^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


xurî

(tenê ji tiştekê pêkhatî) Guhartoyeke xwerû.


puhdas

pak, paqij, bijûn, temîz, xawên, xwerû, saf, net


siriştî

siroştî
siruştî
sirûştî
suriştî
suroştî
suruştî
surûştî
sûriştî
sûroştî
sûruştî
sûrûştî


pirteqalî

tutik, rengê pirteqalan,
rengê mîna rengê pirteqalan

oranjî^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


destbelav

desbela
desbelav
desbelave
desbelaw
desbelawe
destbela
destbelave
destbelaw
destbelawe
dezbela
dezbelav
dezbelave
dezbelaw
dezbelawe
çikûd
çirrîk
merd
tema


torincî

torencî
toroncî
toruncî
torûncî
turencî
turincî
turoncî
turuncî
turûncî
tûrencî
tûrincî
tûroncî
tûruncî
tûrûncî

pirteqalî, oranjî, rengê pirteqalan,
rengê mîna rengê pirteqalan: #ff4000#ff6000#ff8000


felîte

felît
filît
filîte
çikûd
çirrîk
merd
tema

destbelav,
kesa/ê zêde malê xwe diserifîne


kulbewî

kesa/ê ku pirr dixwe, têrnexwar
(lê dîsan jî têr nabe)


qirbûyî

Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.


qirrkirî

Ji bo guhertoya rastnivîsî binêre qirkirî.


hezkirî

kesê/a an jî tişta ku jê tê hezkirin, hebandî

Hezkirî yar e, dilber e, me’şûq e. Bi îngilîzî "beloved" e, di huner û sporê de bi piranî "idol" e. Bi tirkî "sevilen" û "sevgili" ye.

Husein Muahmmed, Hezker û hezkirî çi ne?, zimannas.wordpress.com

Roman ku hewla temsîlîyeta tevger, hest, serpêhatî û êşên merivan asayî ji bo xwe dike mijar, dema li dor karakterekî hemû xeml û xêza rindî, pakî, ciwanî, delalî, bêqisûr û dirustîyê dirêse, tîne karakterekî zeîf û çêkirî derdixe meydanê ku pêşberî xwendekaran êdî ne pêbawer ne jî hezkirî ye.

Ömer Delikaya, Ronîkirinek li Ser Çend Aliyên Romana Sîberê ya Wezîrê Eşo, Wêje û Rexne, 9-10/2018, r.185


qels

qelstir (comparative)
herî qels (merkezî) (superlative)
tewrî qels (rojavayî) (superlative)
qelstirîn (soranîzm) (superlative)
قهلس (Kurdish-Arabic)
qelis

Herwihan qers, hevreha farisiya navîn [skrîpt hewce ye] (kers, “qels”), ji zimanên îranî.

Lawaz, zeîf, bêhêz, bêçare, ne sax, ne qayîm, ne xurt, ne qewî.


zeîf

zaîf
zahîf
za'îf
zayif
zayîf
zehîf
ze'îf
zeyif
zeyîf

Ji erebî ضعيف (że'îf) ji ضعف (że'ufe, “zeîf bûn”).

Hingî diçî dijwar dibîŞêx pê zeîf û jar dibîÇend rojekan ma raketê

lawaz, qels, bêhêz, bêçare, ne sax, ne sax, ne qayîm, ne xurt, ne qewî


bade

badetir (comparative)
herî bade (merkezî) (superlative)
tewrî bade (rojavayî) (superlative)


serxweş

serxweştir (comparative)
herî serxweş (merkezî) (superlative)
tewrî serxweş (rojavayî) (superlative)
serxweştirîn (soranîzm) (superlative)
serxoş
serxuş
serxwiş

mest

Kesa/ê alkol ku vexwariye û di bin tesîra wê de maye.

bicoş

Kesa/ê bi kêfa wê / wî pirr bi tiştekê/î xweş bûye.

Du kêmasî di nav kurdan de tu carî bela nebûne: serxweşî û bênamusî. Belê bi danustandina rojanê bi Tirkan re hiştîye herdu kêmasî li hin welatiyan bela bibin.

Mele Mehmûdê Bayezîdî, Amadekar: Jan Dost Adat û Rusûmatnameê Ekradiye, Weşanxaneya Nûbihar, 2010, r. 235, ISBN 9789944360678

Ma li ser lewhê nivîsî dem bi dem
Serxweş û şukranê Wî navê şêrîn
Paşî bi ilhamê Rebb-êl 'alemîn


mest

مەست (Kurdish-Arabic)
sermest
mast
mist
mîstin

Hevreha yan ji farisî مست (mest), farisiya navîn mast (mest) ji *meyestê- (*meybûyî, bi meyê serxweşbûyî) ji mey.

serxweş

Kesa/ê mey vexwariye û di bin bandora wê de maye.

Da şahidê esma bi hemî wechî binasînYek mestê Semed kir bi yekê neqşê senem daYek girtiye zulfê we yekê xalê nima'î


dark

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q1860 (eng)-Nattes à chat-dark.wav


berev

berevtir (comparative)
herî berev (merkezî) (superlative)
tewrî berev (rojavayî) (superlative)


pînekirî

rizok, peritî, diriyayî, çirî, peritandî,
 tiştê ku hindî kevnbûye pûç bûye û peritî ye

Kincên wî pînekirî û pertal pertalî bûn.

Firat Cewerî, Girtî, Weşanên Nûdem, 1986


can

giyan, ruha min, hêja, qurban, ez-heyran, birêz, rêzdar


can

(delal, spehî, rind, xweşik) Binere: ciwan


hîz

qûnder, xwefiroş, gander, kalamît
(bi taybetî kurr yan zelam)


hîz

sotiyê kirina ganan, kesê/a gelek bi çavan berê xwe didete keç û jinan


çinçinî

tişta/ê niqteyên ji rengekî li ser rengek din hene


nixte

Belkî ji aramî ܢܚܬ (n-x-t-, “daketin, ketin, hatin xwarê - anku barîna baranê”) yan jî proto-hindûewropî *nókʷts (“şev”), Hevrehê avestayî upe-nexturuşu (berêvar), sanskrîtî नक्ति (nektî, “şev”), नक्त (nekte, “şev”), yûnanî νύχτα (nýchta, “şev”), hîtîtî nekuz (bi şev), latînî nox, fransî nuit, îngilîzî night, almanî Nacht, swêdî natt, rusî ночь (noçi: şev), lîtwanî naktis, îrî anocht...

baranî, xunavî,
rewşa seqayê dema baran dibare yan dike bibare,
rewşa hewayî dema ku dinya ewr yan baran e


next

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q1860 (eng)-Nattes à chat-next.wav

ya / yê bêt, yên bên, ya were, yê were, yên werin


berçavbûyî

berçavbûyîtir (comparative)
herî berçavbûyî (merkezî) (superlative)
tewrî berçavbûyî (rojavayî) (superlative)


no

dijwar, zehmet, sext, çetîn, qurs, giran, xedar

Ev zivistan no ye.

Gava Şemsoyê Qado bi şev, ji bo ku destnimêja xwe bişkîne, derdiket paş xênî û vedigeriya, "Îsal wê zivistan no derbas be", digot û li dora xênî diçû û dihat.

Selahattin Bulut: Bihuşta lal, çîroka Alimê rewşa hewayê, r. 46, Weşanên Avesta, Stenbol 2005

Mirovekî pir no ye.

Ev xwarin no ye.


bindest

bindesttir (comparative)
herî bindest (merkezî) (superlative)
tewrî bindest (rojavayî) (superlative)
bindesttirîn (soranîzm) (superlative)
بندەست (Kurdish-Arabic)

jêrdest, kole, dîl, êsîr, ne azad, ne serbixwe, ne xweser, ne rizgar


bindest

bindest, kesê ku li bin nîrê hinekî din de be


binerd

binerdtir (comparative)
herî binerd (merkezî) (superlative)
tewrî binerd (rojavayî) (superlative)
binerdtirîn (soranîzm) (superlative)
بنئەرد (Kurdish-Arabic)
bin-erd
jêr-erd

temartî, definkirî, bin-ax, tişta/ê di bin erdê ve

Hin tebaxên niha xwarina binerd dirist dikin.


serwext

serwexttir (comparative)
herî serwext (merkezî) (superlative)
tewrî serwext (rojavayî) (superlative)

têgihiştî, fama, haydar, agadar, famker, famkirî


nîgarvanî

nîgarkarî
nîgarkerî
nîgarkêşî
nîgarvanîtî
nîgarvantî


memnûn

kêfxweş, dilşad, şad, şa, bextiyar, bextewer


hêvîdar

hêvîdartir (comparative)
herî hêvîdar (merkezî) (superlative)
tewrî hêvîdar (rojavayî) (superlative)
hêvîdartirîn (soranîzm) (superlative)
hîvîdar
hêvîder
hêvîdêr

Ez hêvîdar im ku tu alîkariya me bikî.

Hêvîdar in em ji te, Şahê Kerîm
Îhdîna, ya Reb, sîratel musteqîm

Mela Hesenê Bateyî, Mewlûda Kurdî, ~1720

Em herdem ji azadbûnê hêvîdar in.


îlan

belav, diyar, xwiya, berçav, eşkere, beyan


tewş

tewştir (comparative)
herî tewş (merkezî) (superlative)
tewrî tewş (rojavayî) (superlative)
tewiş
tefşû

Paşvesazî ji tewişandin, darriştî ji tewîn.

Wilo tewş ne axive


ermenî

Hetta qiyam jê demetêTebetkubara ErmenîDêm xawer û xurşîd enî


serekî

serekîtir (comparative)
herî serekî (merkezî) (superlative)
tewrî serekî (rojavayî) (superlative)
sereke


serekî

Bavê wî serekî çûbû mala xuşka wî ya bi mêr li gundekî.

Ez serekî bi wan ra xebitîm, dîsa ne çû serî


sereke

sereketir (comparative)
herî sereke (merkezî) (superlative)
tewrî sereke (rojavayî) (superlative)

Hûn jî pê dizanin ku Akademiya me di kar û xebatên xwe de li cîhanê akademiyeke sereke ye.

Mîran Janbar, Qolyeya Cécileê, Weşanxaneya Lîs, 2012, çapa 1ê, r. 26, ISBN 9786054497010


apolîtîk

apolîtîktir (comparative)
herî apolîtîk (merkezî) (superlative)
tewrî apolîtîk (rojavayî) (superlative)

ne-siyasî, siyaset tê de ne, ji polîtîkayê bêpar


berdayî

berdayîtir (comparative)
herî berdayî (merkezî) (superlative)
tewrî berdayî (rojavayî) (superlative)
بهردایی (Kurdish-Arabic)
beradayî


debdebe

Vê debdebeyê we kirine 'aşiq
Bû zelzele rakirin xelayiq


tîr

Ji proto-hindûewropî *tegus, hevrehapeştûyî ټينګ (ṭing), ermenî թանձր (tencir), albanî thuk, îngilîzî thick, almanî dick, holendî dik...

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q36163 (kmr)-Key Mîrza-tîr (navdêr).wav

şileya ne zelal, şileya bihêz, şileya xurt
şileya kêm av û zêde tiştek din tê de heye

Xwîna ku jê dihat sorereş û tîr bû.

(...) carina jî bi hemû dengan ko hungiva tîr û xwîna ron tevî hev dikirin.

Mehmed Uzun, Hawara Dîcleyê 1, Weşanên Nefel, 2003

(...) di devê deriyê odê de dûmaneke tîr û tûj li ruyê wî dikeve (...)

Hesenê Metê, Labîrenta Cinan, Weşanên Welat, 1994

xestî. Mirovên bi nexweşiya şekir ketine, xestiya glukozê di nav xwîna wan de bilind e, ji ber wê yekê xwîna wan piçek tîr e.


fisek

, seyê ku bê xwedî û birçî ku li kenar û quncan digere,

sist, sisto-pisto, ne xurt, ne mukum, ne jixwebawer, ne jixwerazî

tiral, tenbel, dixwerenedîtî, kenare, xewar, pîs, keslan


hil

Hevreha soranî ههڵ (heł), pehlewî ul, zazakî er, partî hirz, avestayî ǝrǝδβa, sanskrîtî ऊर्ध्व (ūrdhvá), latînî arduus (bilind), arbor (dar), îrlendî ard, hîtîtî harduppi... hemû ji proto-hindûewropî *h₂erHdʰ- (“bilind, mezin bûn, gir bûn”). Bi maneya cihê bilind jî hatiye bikaranîn, we Helgurd, Hilwend, Hilberz ko nav ên çiyayan in.

Çengalê zulfan tab-i daDa 'işq-i hil bit pêl-i-pêlQelbê me bê cellab-i da

Agirek hil li serê çiyayî diyar bû.


dêm

Wan nuqteyan hin bûne kêmLê xettê reyhanî li dêmKatib ji nû i'rab-i da


eyan

'eyan
ewan
eyal
eyar
eyn
eyne
eynî
eywan

: Etîmolojiya vê peyvê nehatiye nivîsîn. Eger tu bi rastî bizanî, kerem bike bişkoka "biguhêre" ya di ser van gotinan re bitikîne û etîmolojiya vê peyvê binivîse. Çavkaniyên ku te ew etîmolojî jê girtiye jî binivîse.

Em dê ku heqîqetê 'eyan kin?
Serrişteyê tuhmetê beyan kin


'eyan

'eyantir (comparative)
herî 'eyan (merkezî) (superlative)
tewrî 'eyan (rojavayî) (superlative)


bî

Ji proto-hindûewropî: *weidh- ("cuda kirin") > *widh-evā- ("bî, bîjin").
* Proto-hindûewropî: *weidh- ("cuda kirin") > *widh-evā- ("bî, bîjin")
:*Proto-hindûaryanî:
::Avestayî: vithava- ("bî, bîjin")
::Farisiya navîn: vēvak vêpak- ("bî, bîjin")
::Farisî: bēve ("bî, bîjin")
::Kurmancî: bī ("bî, bîjin") ...
::Kurdiya başûrî: bîve ("bî, bîjin")
::Soranî: bêwe ("bî, bîjin")
::Zazakî: viya ("bî, bîjin")
:Sanskrîtî: vidhavā- ("bî, bîjin")
:Latînî: vidua ("bî, bîjin")
:Yûnanî: eitheos ("bêjin, bekar")
:Almanî: Witwe ("bî, bîjin")
:Îngilîzî: widow ("bî, bîjin") ...
:Çavkanî: Horn p.60, Watkins p.97, Etymonline

zaroka/ê li derveyî zewacê hatiye radan:
bîje
 bîjî


destkirî

دەستکری (Kurdish-Arabic)
deskirî
destkird
destgirtî

tişta/ê bi destan hatiye çêkirin,
tişta/ê mirovan çêkiriye,
tişta/ê ne bi xwe çêbûye


kot

Kêra te kot bûye tiştek nabire.


girr

(ne hilû, ne edil) Ji bo guhertoya rastnivîsî binêre gir.


girrkirî

Ji bo guhertoya rastnivîsî binêre girkirî.


gewher

گەوهەر (Kurdish-Arabic)
cehwer
cewher
gehwer
gewer

hevreha farisî گوهر (gowher, gewher), pehlewî gōhr, gōhar, sanskrîtî गोत्र (gotra)... ji proto-îranî. جوهر (cewher) ya erebî ji îranî hatiye wergirtin û paşî bi rêya erebî li gelek zimanan belav bûye (cevher ya tirkî, ջոհար /coher/ ya ermeniya navîn...) û dîsa li kurdî (cewher) û farisî (جوهر (/cevher/) vegeriye. Lê bi forma xwe ya îranî jî - bêyî rêya erebî - li hin zimanan belav bûye: aramiya cuhiyan גוהר (guher), ermenî գոհար (gohar), gurcî გოარი (goari), tirkmenistanî göwher... Ji kurdî yan farisî ketiye erebî lê ji ber ku di erebiya standard de "g" nîne, bûye "cewher". Paşî di bin bandora erebî de wek "cewher" li kurdî û farisî jî vegeriye. Ji erebî jî ketiye tirkî lê ji ber ku... di tirkî de "w" nîne, bûye "cevher". Mesela "gûz" û "ceviz"ê jî eynî ye. Di kurdiya û farisiya kevn de *gewz- bû. Ji kurdî yan farisî ketiye erebî û dîsa "g" bûye "c". Paşî ketiye tirkî jî û "w" bûye "v". Ji eynî rehî: guhar(k).

dur,
kanza û mîneralên bihadar
(wek: zêr, zîv, elmas, morî, mircan)

Bihar û gulan hatine; der û ber hêşîn, dinya germ, esman gewher e.

Mehmed Uzun: Bîra Qederê, Nefel, 2002, r.11


nepixî

perçivî, werimî, pifbûyî,
ya / yê ku nepixiye


werimî

werimayî
werimiyayî
werimyayî
wermayî
wermiyayî

(parçeya leşî ya ji ber êşekê yan birînekê)
perçivî, nepixî, pifbûyî,
ya / yê ku werimiye

Dîsan girî dikeve çavên werimî yên Rûşen Xanimê...

Mehmed Uzun, Bîra qederê, Weşanên Nefel, 2002 r.9


kelî

ya / yê ku keliye, ya / yê ku kel hatiyeyê


xirş

xirştir (comparative)
herî xirş (merkezî) (superlative)
tewrî xirş (rojavayî) (superlative)
خرش (Kurdish-Arabic)
xirşik
xirşk
qirş

kakilpûç,
gûz yan fêkiyek dî yê ku kakil tê de nîne yan jî kakila wê pûç e

pûç, bêkêr, bêsûd, bêmifa, nekêrhatî, nezûk

jina an jî zilamê ku nekare zarokan bîne dibêjin jineka xirş e


têkil

têkiltir (comparative)
herî têkil (merkezî) (superlative)
tewrî têkil (rojavayî) (superlative)
têkel

tevlihev, di nav hev de, di nav yekûdu de, bi hev re, li gel hev,
 pêkve, pêkre, vêkre, pêwend, peywend, ne jihevkirî, nebijartî

Êdî nişan nabin xwiya
Têkil kirin lazim seba
Min dî seba dayê seher

tevî, li gel, pêwendîdar, têkildar, eleqedar^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


têkel

têkeltir (comparative)
herî têkel (merkezî) (superlative)
tewrî têkel (rojavayî) (superlative)

Ji bo guhertoya rastnivîsî binêre têkil.

Lê, tişt, cîh û wextên têkel bi ser wî re tên.

Mehmed Uzun, Siya Evînê, Wêşanxana Orfeus, 1989

Xewn rastî ne û yêt dî hemî direw in, aşop in, paşî dê hemî tişt têkel bin.

Xelîl Duhokî, Antolojiya Çîroka Nû ya Kurmancên Başûr, Weşanên Nûdem, Stockholm, 1994

(...) tu tiştê rast û çewt têkel dikî (...)

Sidqî Hirorî, Kurê Zinarê Serbilind, Weşanên Nûdem, Stokholm, 1996

Çi baş çi xirab gelek tiştên me têkel bûne.

Serdar Roşan, Dara gozê, Weşanxaneya Nefel, 2002

Ew sedem, gelekî mejiyê Gurgînî têkel dikir.

Zeynelabidîn Zinar, Balafira Jînê, Weşanên Pencînar, 1993, ISBN 91 972090 3 1


qerrisî

Ji bo guhertoya rastnivîsî binêre qerisî.


qerisî

qerisayî
qerisiyayî
qerrisî
qerisyayî
qerrisayî
qerrisiyayî
qerrisyayî
cemidî
tezî

qefilî, qeşayî, qeriseyî, seholî, cemedî, cemidî, tezî, sar, bûzî, qefilandî
tişta/ê qerisiye

Çiqas diçû ba gurr dibû ji berfê çav çavan nedidît, laşên gundiyan tev qerisî bûn, êdî nikaribûn xwe di cî de biletibînin.

2016, Çapa Duyem, Mihemed Şarman, Pirça Winda, Avesta, r. 37, ISBN 978-605-5585-41-9


badar

badartir (comparative)
herî badar (merkezî) (superlative)
tewrî badar (rojavayî) (superlative)


bereba

berebatir (comparative)
herî bereba (merkezî) (superlative)
tewrî bereba (rojavayî) (superlative)


berba

berbatir (comparative)
herî berba (merkezî) (superlative)
tewrî berba (rojavayî) (superlative)
berbatirîn (soranîzm) (superlative)
bereba
berroj
bertav

Tu çewa xwe berbayê wan zarokan dikî.


hût

Ji têkiliya "hût" (heywanê avî) û "hût" (serê bêmû) bi esehî nayê zanîn lê du teorî dikarin werin pêşkêşkirin:
* "hût"a serî ji "hût"ê heywan e ji ber ku herdu hilû û bêpûrt/bêmû ne
* "hût"a serî varyanteke "rût/rûs" e. Li hin deveran mirovên bêcil "rûs" in, darên bêpelg "rût" in û serên bêmû hût in. Eger ji vê be, hingê peyveke ji zimanên îranî ye.

Rût, bêmû, hilû, sifir
(bi taybetî kesa/ê porê wî hatiye tiraşîn).

...kevirên hût daketibûn qadê.

2023, J.R.R. Tolkien (terciman: Samî Hêzil), Hobbit, Cervantes, çapa 1ê, r. 65, ISBN 9786257724838


avî

avîtir (comparative)
herî avî (merkezî) (superlative)
tewrî avî (rojavayî) (superlative)
ئاڤی (Kurdish-Arabic)
beyar
dêm


berhev

berhevtir (comparative)
herî berhev (merkezî) (superlative)
tewrî berhev (rojavayî) (superlative)
berhevtirîn (soranîzm) (superlative)

li gel hev, bi hev re, li rex yan nêzî hev, li ser hev


berhevbûyî

berhevbûyîtir (comparative)
herî berhevbûyî (merkezî) (superlative)
tewrî berhevbûyî (rojavayî) (superlative)


berhevdayî

berhevdayîtir (comparative)
herî berhevdayî (merkezî) (superlative)
tewrî berhevdayî (rojavayî) (superlative)


berhevkirî

berhevkirîtir (comparative)
herî berhevkirî (merkezî) (superlative)
tewrî berhevkirî (rojavayî) (superlative)


berçare

berçaretir (comparative)
herî berçare (merkezî) (superlative)
tewrî berçare (rojavayî) (superlative)


zazakî

/zɑːzɑːˈkiː/

Vate kovarek zazakî ye.


tikakirî

/tɪkɑːkɪˈɾiː/


nîv

50%, 1/2, pişkek ji du pişkan, parek ji du paran, beşek ji du beşan,
ger mirov tiştekê/î bike du parçeyên hindî hev, yek ji wan parçeyan

nîv euro

nîv seet

nîv kîlo

nîv perdaq av


araste

arastetir (comparative)
herî araste (merkezî) (superlative)
tewrî araste (rojavayî) (superlative)
arastetirîn (soranîzm) (superlative)
ئاراسته (Kurdish-Arabic)

Ji farisî آراسته (arastê) ji lêkera آراستن (arasten, “xemilandin, nexşandin, raber kirin”). Hevreha soranî ئاراسته (araste).

pêşkêş, raber, berçav, diyar, xuya, eşkere, zelal, raber, rapêş, nîşandayî

Mehda mirî pê dibûn muheyya
Araste bû 'erûsxane
Dîwar û der û 'urûşxane

berpêş, hizûr, pêşber^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


vebûyî

negirtî, negirêdayî, vekirî,
ya / yê ku hatiye vekirin, ya / yê ku vebûye

Dergah vebû li ber wî hadirTeyrê ko qefes li ber vebûyîEwreng-i firî wekî nebûyî

şînê vebûyî

şînê zêdetir ber bi spî ve, ne ber bi reşî ve


girêdayî

Min kerê Elî yê girêdayî, berda.

qeydkirî (bi rêbazekê an jî olekê an jî tiştekî ve), pê ve mayî, sozdar, wefadar

Birayê min gelek girêdayî pertûk xwendinê ye.

Ez dê hindek tiştan girêdayî zanîngehê bu hewe bêjim.


kelek

Goştê berxan kelek e.


kurdî-erebî

Ferhenga kurdî-erebî.

sîstema nivîsîna kurdî bi alfabeya modîfiyekirî ya erebî

Danûstandinên kurdî-erebî.


sabir

bênfire

Kesa/ê sebr heye, kesa/ê zû-zû bênteng nabe.


kirêtbûyî

Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.


bangkirî

bangkirîtir (comparative)
herî bangkirî (merkezî) (superlative)
tewrî bangkirî (rojavayî) (superlative)


tendirust

tendirist (positive)
tendiristtir (comparative)
herî tendirist (merkezî) (superlative)
tewrî tendirist (rojavayî) (superlative)
tendirist
tendurist
tendurust

Ji farisî تندرست (tendurust), yeksanî ten + dirust, bide ber ewa xwecî canxweş, soranî لاشخۆش (laşxoş).


tendurist

tenduristtir (comparative)
herî tendurist (merkezî) (superlative)
tewrî tendurist (rojavayî) (superlative)


tendurust

tendurusttir (comparative)
herî tendurust (merkezî) (superlative)
tewrî tendurust (rojavayî) (superlative)


beradayî

beradayîtir (comparative)
herî beradayî (merkezî) (superlative)
tewrî beradayî (rojavayî) (superlative)
berdayî

kesê/a ku rojên xwe li kuçeyan û vala derbasdike, bohem


nepenî

nehînî, veşartî, raz, sir, dizîkî, ne diyar, ne xuya, ne eşkere, ne berçav

razber, sirrî, nihênî, surr^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


nihênî

نهێنی (Kurdish-Arabic)
nehên
nehênî
nehîn
nihên
nehînî
nihîn
nihînî

Hevreha soranî نهێنی (nhênî), farisî نهان (nihan), avestayî ni-δatey- (danîn, veşartin) ji ni- + danîn ji zimanên îranî. Ji eynî rehî: niyan, nihan, nan (danîn; gan).

razber

Ne diyar, ne xuya, ne eşkere, ne berçav; tişta/ê nayêt dîtin yan zanîn.

sirrî, surr^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


hêwirî

hêwirayî
hêwiriyayî
hêwirîyayî
hêwiryayî


sil

xeyidî, xeyidandî, enirî, enirandî, hêrs, tûre, aciz

Min xwîn bi co têtin ji dilEw baziyê bê tor û silDakefte nêv tora qizil


sil

kesên ku guhên wan rind seh dikin, ji dûr ve dibihîsin.


xeyidî

xeyidayî
xeyidiyayî
xeyîdayî
xeyîdiyayî
xeyîdî
xeydayî
xeydiyayî
xeyîdî
xeyîdîyayî
xeydîyayî

sil, tûre, bihêrs, enirî, enirandî, xeyidandî,
ya / yê ku xeyidiye yan hatiye xeyidandin

188. Zulfa siyah qet jê netê (Amedî).189. Şêx xeyidî ev şîretanîlam min mekin şîretan

aciz, bêzar, har, hêç, xinzirî, hêrs^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


xeyidandî

sil, tûre, bihêrs, enirandî, enirî, xeyidî,
ya / yê ku hatiye xeyidandin yan xeyidiye

aciz, har, hêç, hêrs, qehirandî, xinzirî^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


kozmopolît

kozmopolîttir (comparative)
herî kozmopolît (merkezî) (superlative)
tewrî kozmopolît (rojavayî) (superlative)
kosmopolît


birêz

bi- + rêz. Berê di medyaya kurmancî de peyva "birêz" jî wek "berêz" dihat bikaranîn ji ber ku di soranî de "berêz" bû. Lê vê dawiyê hema bêje her kes forma kurmancîkirî "birêz" bi kar tîne ji ber ku hevbera "be" ("by, with, -ful") ya soranî di kurmancî de "bi" ye.

Efendî, seyda, zêdeyî axaftinê de tê ber navên mirovan.


îngilîzî

Ya / yê îngilîzan yan Îngilistanê yan bi zimanê îngilîzî

Kitêbeke îngilîzî.

Ev tifeng malê îngilîzî ye.


'engilîzî

'engilîzîtir (comparative)
herî 'engilîzî (merkezî) (superlative)
tewrî 'engilîzî (rojavayî) (superlative)

/ʕɛnɡɪliːˈziː/


'engîlîzî

'engîlîzîtir (comparative)
herî 'engîlîzî (merkezî) (superlative)
tewrî 'engîlîzî (rojavayî) (superlative)

'en·gî·lî·zî


'englîzî

'englîzîtir (comparative)
herî 'englîzî (merkezî) (superlative)
tewrî 'englîzî (rojavayî) (superlative)


'ingilîzî

'ingilîzîtir (comparative)
herî 'ingilîzî (merkezî) (superlative)
tewrî 'ingilîzî (rojavayî) (superlative)

/ʕɪnɡɪliːˈziː/


'ingîlîzî

'ingîlîzîtir (comparative)
herî 'ingîlîzî (merkezî) (superlative)
tewrî 'ingîlîzî (rojavayî) (superlative)

'in·gî·lî·zî


'inglîzî

'inglîzîtir (comparative)
herî 'inglîzî (merkezî) (superlative)
tewrî 'inglîzî (rojavayî) (superlative)


'îngilîzî

'îngilîzîtir (comparative)
herî 'îngilîzî (merkezî) (superlative)
tewrî 'îngilîzî (rojavayî) (superlative)

'în·gi·lî·zî


'îngîlîzî

'îngîlîzîtir (comparative)
herî 'îngîlîzî (merkezî) (superlative)
tewrî 'îngîlîzî (rojavayî) (superlative)

'în·gî·lî·zî


'înglîzî

'înglîzîtir (comparative)
herî 'înglîzî (merkezî) (superlative)
tewrî 'înglîzî (rojavayî) (superlative)


dilpêve

dilpêvetir (comparative)
herî dilpêve (merkezî) (superlative)
tewrî dilpêve (rojavayî) (superlative)
dilpêvetirîn (soranîzm) (superlative)
dilpêva

xemgîn, keserkûr^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


mandî

westiyayî, betilî, qerimî, kerixî, bêtaqet

Wê rojê gelek mandî bû, can û leşê wî westay bûn.

tehibî, şeqî, mehû, bêçare^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


azadbûyî

azadbûyîtir (comparative)
herî azadbûyî (merkezî) (superlative)
tewrî azadbûyî (rojavayî) (superlative)


azadkirî

azadkirîtir (comparative)
herî azadkirî (merkezî) (superlative)
tewrî azadkirî (rojavayî) (superlative)
ئازادکری (Kurdish-Arabic)


aza

azatir (comparative)
herî aza (merkezî) (superlative)
tewrî aza (rojavayî) (superlative)
aza (2)

azad, serbest, rizgar, serbixwe, xweser,
ne kole, ne bindest, ne girtî, ne dîl, ne zindanî, ne êsîr

Dîsa şehîdan rakirit
Van koleyan aza kirit

çeleng, fêris, gernas, egîd, çalak, zîrek, wêrek, qehreman, mêrxas


azabûyî

azabûyîtir (comparative)
herî azabûyî (merkezî) (superlative)
tewrî azabûyî (rojavayî) (superlative)


azakirî

azakirîtir (comparative)
herî azakirî (merkezî) (superlative)
tewrî azakirî (rojavayî) (superlative)
ئازاكری (Kurdish-Arabic)


gernas

gernastir (comparative)
herî gernas (merkezî) (superlative)
tewrî gernas (rojavayî) (superlative)
gernastirîn (soranîzm) (superlative)
گهرناس (Kurdish-Arabic)

Hevrreha soranî گەڕناس (gerrnas, “gerrnas, şerrvan, wêrek”), ji ger + -nas.

çeleng, fêris, aza, egîd, çalak, zîrek, wêrek, qehreman, mêrxas

palewan, xweşmêr, biste, netirs, bêtirs, jîr, camêr^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


mêrxas

mêrxastir (comparative)
herî mêrxas (merkezî) (superlative)
tewrî mêrxas (rojavayî) (superlative)
mêrxastirîn (soranîzm) (superlative)
مێرخاس (Kurdish-Arabic)

çeleng, fêris, aza, egîd, çalak, zîrek, wêrek, qehreman, gernas, mûde, xweşmêr, camêr, aktîv, palewan, biste, netirs, bêtirs, rewan, segvan


telew

telewtir (comparative)
herî telew (merkezî) (superlative)
tewrî telew (rojavayî) (superlative)

telew bûn
telew kirin
telewbûn
telewkirin
telewbûyî
telewkirî

fal, heyamber, sor, kurt, ganxwaz,
ew heyama salê ya ku heywanên guhandar dixwazin cot bibin anku ganan bikin


bingehfire

bingehfiretir (comparative)
herî bingehfire (merkezî) (superlative)
tewrî bingehfire (rojavayî) (superlative)
bingehfiretirîn (soranîzm) (superlative)
bingefere
bingefereh
bingeferhe
bingefire
bingefireh
bingefirhe
bingehfere
bingehfereh
bingehferhe
bingehfireh
bingehfirhe

berfire, tişta/ê ji gelek tiştan pêk hatiye

hikûmeteke bingehfire


kul

کول (Kurdish-Arabic)
kal
kel
kêl
kil
kol
kull

Lingê min kul e.

Dikêşim jan û derda
Lew min birin di kul bû
Ji werdan ez bi êş im


boq

Simêlên wî boq in.


ezîm

ezîmtir (comparative)
herî ezîm (merkezî) (superlative)
tewrî ezîm (rojavayî) (superlative)
ezîmtirîn (soranîzm) (superlative)
azîm
'azîm
'ezîm
ezîz

Ew Xudayê malikê mulkê 'ezîm
Daye me mîrasa Qur'ana Kerîm


azîm

azîmtir (comparative)
herî azîm (merkezî) (superlative)
tewrî azîm (rojavayî) (superlative)


'azîm

'azîmtir (comparative)
herî 'azîm (merkezî) (superlative)
tewrî 'azîm (rojavayî) (superlative)


'ezîm

'ezîmtir (comparative)
herî 'ezîm (merkezî) (superlative)
tewrî 'ezîm (rojavayî) (superlative)


ezîz

ezîztir (comparative)
herî ezîz (merkezî) (superlative)
tewrî ezîz (rojavayî) (superlative)
ezîztirîn (soranîzm) (superlative)
azîz
'azîz
'ezîz
ezîm

Ji erebî عزيز ('ezîz: xurt, bihêz; hêja, bihagiran), hevreha aramî עזיז ('ezîz: bihêz), îbranî עז ('ez: hêz).

hêja, xweşdivî, berdilî, delalî, xoşewîst, hezkirî

- Ezîza min, çima wisa dibêjî, lê ez?

Heta ji destê min bê ez ê dayka xwe ya ezîz şa bikim."

Qîza min ezîz, tu di başte da / Baş bûyî, bedew heyf û hêje.

Fêrîkê Ûsiv, Pampa Min, Lîmûş, YÊRÊVAN, 2009, ISBN 978-9939-805-98-6

Ew dê dîsan vegere welatê xwe, nik merivên xwe yên ezîz û qedirgiran.

»Gohdarêd ezîz! Niha jî, ji devê Garabêtê Xaço kilameke ji Deşta Xerzan!...«

Salihê Kevirbirî, Filîtê Quto, Weşanxaneya Nefel, 2002

Birayê ezîz! Berî ko dest bi reşbeleka xwe bikim gelek silavên germ ji te re rêdikim (...)


azîz

azîztir (comparative)
herî azîz (merkezî) (superlative)
tewrî azîz (rojavayî) (superlative)


'azîz

'azîztir (comparative)
herî 'azîz (merkezî) (superlative)
tewrî 'azîz (rojavayî) (superlative)


'ezîz

'ezîztir (comparative)
herî 'ezîz (merkezî) (superlative)
tewrî 'ezîz (rojavayî) (superlative)


xweşdivî

/xʷɛʃdɪˈviː/

Xweşhalim îro li gel birêzan cenabê Wezîrê Perwerde, Parêzgerê Hewlêr û Birêveberê Giştî yê Perwerdeya Hewlêrê û Birêveberên Xwendingeha Diyarbekir ya Bingehîn li gel we yên xweşdivî li vê rêwresma hilkirina ala Kurdistanê da beşdar dibim.

Nêçîrvan Barzanî: Hemû pêkhat li bin sih û sêbera ala Kurdistanê xebatê kirine https://web.archive.org/https://web.archive.org/web/20200324221510/https://president.gov.krd/kmr/nechirvan-barzani-all-ingredients-fought-under-the-auspices-of-the-kurdistan-flag/ arşîv, President.gov.krd


bijîn

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q36163 (kmr)-Key Mîrza-bijîn (lêker_2).wav


êxtiyar

êxtiyartir (comparative)
herî êxtiyar (merkezî) (superlative)
tewrî êxtiyar (rojavayî) (superlative)
êxtiyartirîn (soranîzm) (superlative)
extiyar
extîyar
yextiyar
yextîyar

Çi biçim bi ava kewserê
Dê ixtiyar kim seqerê
Nar xweştir e ji firqetê

navsere, pîr, bitemen, kal, berbexte^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


qelp

Hevreha tirkî kalp, herdu ji erebî [Peyv?] ji rehê قلب (q-l-b-: guherandin) ku serekaniya قلب (qelebe: qulipandin, qelibandin, wergerrandin, guherandin). Ji heman rehî: qelib, qelibandin, qelibîn, qulp, qulipandin, qulipîn...

Sexte, mizewir, ne resen, ne heqîqî, ne orîjînal, ne eslî, çêkirok, ne ya / yê rast.


bejayî

bejayîtir (comparative)
herî bejayî (merkezî) (superlative)
tewrî bejayî (rojavayî) (superlative)

Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.


bejî

bejîtir (comparative)
herî bejî (merkezî) (superlative)
tewrî bejî (rojavayî) (superlative)

Erdê ku cotkarîya bêavdan lê tê kirin. Tiştê hatiye çandin tenê bi baranê çêdibe.


pelate

pelatetir (comparative)
herî pelate (merkezî) (superlative)
tewrî pelate (rojavayî) (superlative)
pelatetirîn (soranîzm) (superlative)
پەلاتە (Kurdish-Arabic)
pilate

Belkî proto-hindûewropîpleth₂os ("pan, berfireh"), hevrehafire ya kurdî, firewan ya soranî, pehn ya farisî, 𐬟𐬭𐬀𐬚𐬀𐬵 (freʮeh-) ya avestayî, प्रथस् (práthas), լայն (leyn) ya ermeniya kevn, plain ya îngilîzî, lled ya weylsî, πλάτος (platos, "fireh") ya yûnaniya kevn, platus ya planus. Yan jî ji zimanekî samî, bo nimûne ji aramî [Peyv?]ܦܪܕ (p-r-d-: belav bûn/kirin) yan bi rêya zimanekî din bi metatezê ji akadî [Peyv?]paṭāru [DUḪ: belav bûn/kirin)

pelate bûn
pelate kirin
pelatebûn
pelatekirin
pelatebûyî
pelatekirî

berbelav, belave, belawela, pijale,
ji hev dûr, her yek yan her hinek li derekê


pijale

pijaletir (comparative)
herî pijale (merkezî) (superlative)
tewrî pijale (rojavayî) (superlative)
pijaletirîn (soranîzm) (superlative)
pejal
pejale
pijal

pelate

Ji hev dûr, her yek yan her hinek li derekê.


pejal

pijale (positive)
pijaletir (comparative)
herî pijale (merkezî) (superlative)
tewrî pijale (rojavayî) (superlative)
pijaletirîn (soranîzm) (superlative)

Ji bo guhertoya rastnivîsî binêre pijale.

Dêrê keskî wek belçike kelem, / Dora tendûrê pejal vedayî...


rewane

rewanetir (comparative)
herî rewane (merkezî) (superlative)
tewrî rewane (rojavayî) (superlative)
rewanetirîn (soranîzm) (superlative)
rawane
rewa
rewan

33. K'ey şubhetê eşk-i min rewane
K'ey şubhetê eşk-i min rewane


holendî

tişta/ê Holendayê, holendiyan yan zimanê wan

Rojnameyên holendî dinivîsin ku...


cermenî

/d͡ʒɛɾmɛˈniː/


hindûewropî

hindûewropayî
hindo-ewropî
hîndûewropayî
hîndûewropî
hîndo-ewropayî
hîndo-ewropî

zimanên hindûewropî: mezintirîn malbata zimanan ya cîhanê ye û kurdî jî di nav de ye
(Ji piraniya zimanên ji Hindistanê ta rojavaya Ewropayê tên axivîn di nav de ne.
Komên wê yên serekî ev in: hindûîranî, slavî, cermenî û romanî.
Kurdî û farisî jî di nav de ne lê erebî û tirkî na.)


xax

xaxtir (comparative)
herî xax (merkezî) (superlative)
tewrî xax (rojavayî) (superlative)
xaç
xak
xam
xar
xav
xox

rezîl, riswa, şerpeze, perîşan, belengaz, hejar, feqîr, jar, reben, goyîn, nedar, bêhal


most

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q1860 (eng)-Nattes à chat-most.wav

The most important thing.

He used to look at his son and consider himself the luckiest (person) in the world.

Wî li kurê xwe dinêrî û xwe mirovê herî bextiyar yê dinyayê dizanî.

Mardin is the most backward city in Turkey.

Mêrdîn bajarê Tirkiyeyê yê herî lipaşmayî ye.

2006, W. M. Thackston, Kurmanji Kurdish: -A Reference Grammar with Selected Readings-, Renas Media


xeter

Ev kar xeter e.


veşartî

Ji Adem heta PêxemberVeşartî cûmle yekcar eEya xelqê kerr û gîr e


jêhat

jêhattir (comparative)
herî jêhat (merkezî) (superlative)
tewrî jêhat (rojavayî) (superlative)
jêhattirîn (soranîzm) (superlative)

jîrek, zîrek, çalak, çeleng, fêris, ya/ yê xebatên xwe baş dike, pêşketî, jîr

Kesên jêhatî xudan rêzin.


jêhatî

jêhatîtir (comparative)
herî jêhatî (merkezî) (superlative)
tewrî jêhatî (rojavayî) (superlative)
jêhatîtirîn (soranîzm) (superlative)
ژێهاتی (Kurdish-Arabic)

/ʒeːhɑːˈtiː/

zîrek, çeleng, pehlewan, jîr, çalak,
 ya/ê ku xebatên xwe baş dike


tirş

ترش (Kurdish-Arabic)
turş
sûr
şîrîn
tal
xav
şor
mize
bosî
kelê
tûj
xweş

Hevreha zazakî tirş, soranî ترش (tirş), belûçî truş, trupş, farisî ترش (torş), herwiha hevreha tên / tîn (hewcedariya bi avê) û hevwateyên wê bi gelek zimanên din yên proto-hindûewropî: farisî تشنه (têşnê), avestayî terşne, sanskrîtî तृष्यति (tṛṣyati) (tṛṣyati), ermeniya kevn թառամ (tʿaṙam: çilmisîn > ermeniya nû թառամել / (tʿaṙamel) û թարշամել / tʿaršamel) > kurdî çilmisîn), îngilîzî thirst (têhn, tîn), tart (tirş) û dry (ziwa, hişk), yûnaniya kevn τέρσομαι (térsomai) (têrmosoy: hişk / ziwa bûn), latînî terra (ax, erdê ziwa) û torrere (sotin, şewitîn), almanî dürr (ziwa, ziwa, hişk), albanî thartë (tirş) û ter (hişk / ziwa bûn)... hemû ji proto-hindûewropî *ters- (hişk, ziwa)

tama lîmonê yan sêkê yan tiriyê negihiştî yan tama wek ya wan

Ew şerbet eger şirîn e xam eW'er tehl e û tirş e natemam eHetta ne bi destê pîrê meyxwer


elm

ewlebûn, sihê pê zanîn, baş pê zanîn^([Ji bo vê maneyê çavkanî hewce ye. (+) ])

Ez bi wê yekê elm im ku wê baran bibare.

Ez pê elm im ku ev mirovekî pak e.


federal

federaltir (comparative)
herî federal (merkezî) (superlative)
tewrî federal (rojavayî) (superlative)
federaltirîn (soranîzm) (superlative)

Ji latînî feodus (peyman), têkildarî feodal

pergala siyasî ya tê de hêz di navbera hikûmeta navendî û hikûmetên herêmî de hatiye parvekirin

hikûmeta navendî di pergala federalîzmê de, ne hikûmetên herêmî


giştî

gelemper, tevayî, amî, umûmî, piranî, tevî, tev, topyekûn,
ne taybet, ne xas, ne xusûsî, ne arizî, ne ferdî, ne radî


dilovan

dilovantir (comparative)
herî dilovan (merkezî) (superlative)
tewrî dilovan (rojavayî) (superlative)
dilovantirîn (soranîzm) (superlative)
دلۆڤان (Kurdish-Arabic)

birehm, dilnerm, germ, hestiyar, dilnazik

Çi dilovanî na gehine dilovaniya deykê. (dêreka helbestê)

Bi navê Yezdanê dilnerm ê dilovan.

Rehîm û Rehman, letîf û mihriban
Bi navê Xwedayê dilnerm û dilovan

Mela Hesenê Bateyî, Mewlûda Kurdî, ~1720


afrîkansî

afrîkansîtir (comparative)
herî afrîkansî (merkezî) (superlative)
tewrî afrîkansî (rojavayî) (superlative)

/ɑːfɾiːkɑːnˈsiː/

Tiştê bi zimanê afrîkansî yan têkildarî vî zimanî.

Rojnameyên afrîkansî


bengîn

bengîntir (comparative)
herî bengîn (merkezî) (superlative)
tewrî bengîn (rojavayî) (superlative)

evîndar, dildar, dilketî, aşiq, hezker, mecnûn


dîrokî

tarîxî, mêjûyî, kevnar, qedîm, tişta/ê demên berê

bajarrek dîrokî

giring, muhim, tişta/ê ku ihtimal e dê paşî di dîrokê de basa wê bêt kirin

peymanek dîrokî, biserkeftinek dîrokî


qemer

Zilamekî qemer ê di kirasê çermsoran de, hinekî li pêş, destê xwe ji me re bilind dike.

2020, Agîd Yazar, Welatê Antîakos ê zîrek Komagene IV https://web.archive.org/https://xwebun.org/welate-antiakos-e-zirek-komagene-iv/ arşîv, xwebun.org


esmer

esmertir (comparative)
herî esmer (merkezî) (superlative)
tewrî esmer (rojavayî) (superlative)
esmertirîn (soranîzm) (superlative)
ئەسمەر (Kurdish-Arabic)

Ji erebî أَسْمَر (ʾasmar, “bi çermê tarî”).

Hin gulê bo'enber in
Hin di şîrîn esmer in
Hin guherî-dane yin


swêdî

swêdîtir (comparative)
herî swêdî (merkezî) (superlative)
tewrî swêdî (rojavayî) (superlative)

rojnameyên swêdî


danmarkî

/dɑːnmɑːɾˈkiː/

Rojnameyên danmarkî dinivîsin ku...


qatî

xaniyek 3-qatî


portugalî

tişta/ê Portugalê, portegaliyan yan zimanê wan

Rojnameyên portugalî dinivîsin ku...


beraqil

beraqiltir (comparative)
herî beraqil (merkezî) (superlative)
tewrî beraqil (rojavayî) (superlative)
beraqiltirîn (soranîzm) (superlative)
بهرعاقل (Kurdish-Arabic)

berhiş

Tişta/ê li gor aqilî, tişta/ê ne dijî hişmendiyê, tiştê ku bikeve aqilê mirovî û mirov bişêt bawer bike.

rasyonel, aqilane, hişane^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


berbas

berbastir (comparative)
herî berbas (merkezî) (superlative)
tewrî berbas (rojavayî) (superlative)
berbastirîn (soranîzm) (superlative)
berbahis
berbahs
berbehis
berbehs
berbaḧis
berbaḧs
berbeḧis
berbeḧs

tişta/ê bas li ser e, tişta/ê têt baskirin, mijara suhbetê, babeta li ser têt axivîn

Recep Tayyip Erdoganî behsa îdiaya serokê MHP-ê Devlet Bahçelî ya ko dibêje Ak Parti dê rêberê PKK-ê Abdullah Ocalanî berde kir û got: — [Bahçeli] rabûye û tişteka nû dibêje. Dibêje ko [em] dê yê li Îmraliyê berdin. Dê hêj pir li benda wê bikin. Bila di dema desthilata Ak Partiyê de li hêviya qerareka wisa nemînin. Yên BDP-yî jî bi gotinên wisa lêdixebin ko ji xwe re dengên zêde kom bikin, Leyla Zana jî wisa dike… Îşê yê li Îmraliyê xelas bûye. Ez xiyanetê li welatê xwe nakim. Tişteka wisa ne berbehs e.


berbahis

berbahistir (comparative)
herî berbahis (merkezî) (superlative)
tewrî berbahis (rojavayî) (superlative)


berbahs

berbahstir (comparative)
herî berbahs (merkezî) (superlative)
tewrî berbahs (rojavayî) (superlative)


berbehis

berbehistir (comparative)
herî berbehis (merkezî) (superlative)
tewrî berbehis (rojavayî) (superlative)


berbeḧs

berbeḧstir (comparative)
herî berbeḧs (merkezî) (superlative)
tewrî berbeḧs (rojavayî) (superlative)


berbeḧis

berbeḧistir (comparative)
herî berbeḧis (merkezî) (superlative)
tewrî berbeḧis (rojavayî) (superlative)


berbehs

berbehstir (comparative)
herî berbehs (merkezî) (superlative)
tewrî berbehs (rojavayî) (superlative)


berbaḧis

berbaḧistir (comparative)
herî berbaḧis (merkezî) (superlative)
tewrî berbaḧis (rojavayî) (superlative)


berbaḧs

berbaḧstir (comparative)
herî berbaḧs (merkezî) (superlative)
tewrî berbaḧs (rojavayî) (superlative)


mixalif

dijber, rikeber, reqîb, hevrik,
kesa/ê yan tişta/ê dijî kesekî yan tiştekî

oponent, dijmin, pêşbaz, pêşbirkvan^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


meşrû

meşrûtir (comparative)
herî meşrû (merkezî) (superlative)
tewrî meşrû (rojavayî) (superlative)
meşrûtirîn (soranîzm) (superlative)

Ji erebî مَشْرُوع (mašrūʿ), têkildarî şerîet.

legal, rewa, heq, mafdar, qanûnî, lejîtîm

Ku em bikin lazim bûye
Gerçî ne meşrû dabûye
Derman necis bit mefu ye

yasayî, dadî, zagonî, hiqûqî, dadmendî, adil, edalî, dirist^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


beautiful

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q1860 (eng)-Nattes à chat-beautiful.wav

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/It is a beautiful kitchen! It is beautiful.ogg


lot

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q1860 (eng)-Nattes à chat-lot.wav


xoşewîst

xoşewîsttir (comparative)
herî xoşewîst (merkezî) (superlative)
tewrî xoşewîst (rojavayî) (superlative)
xweşewîst

berdilî, dilber, hezkirî, ezîz, xweşdivî

delal, delalî, hêja, yar, dost^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


dilber

dilbertir (comparative)
herî dilber (merkezî) (superlative)
tewrî dilber (rojavayî) (superlative)
dîlber

hevreha farisî دلبر (dilber), ji dil + -ber anku "kesa/ê ku dilê mirovî dibe"

yar, berdilî, hezkirî, ezîz, xweşdivî, xoşewîst, dost

Dilbertirîn tişt bo me ew e ya ko li ser me bihagiran sekiniye.

29.04.2009, Husein Muhammed, Ferhenga jiyanê – Jiyanname https://web.archive.org/http://www.nefel.com/kolumnists/kolumnist_detail.asp?MemberNr=33&RubricNr=&ArticleNr=4346 arşîv, nefel.com


jehrkirî

(...) çawa masîvan, hinek hevîrê jehrkirî, yan kurmikekî bi serê çengelan ve dikin û berdidin avê (...)


qilêr

qelêr
gemarî
genî
helal
heram
leke
lewitî
şêlî
tewizî
zelal

Bo bêhtir agahî binêre qirêj, nayê zanîn. Dibe ku têkildarî gil, bide ber soranî گڵاو (gllaw, “qirrêj, qilêr”) lê guherrîna dengî bêrave ye.

Ne zengil bi derî re hebû ne ji doqikek, her weha ji şilîyê rûyê wî peqik dabû û di qilêr de mabû.

Robert Louis Stevenson, (terciman: Ciwanmerd Kulek), Meseleya Seyr a Dr. Jekyll û Mr. Hyde, Avesta, 2020, r. 10, ISBN 978-605-2246-80-1

Ez ê aniha bi vê bedenê de bimîziiim
Heta go misqalek qilêr û xwîn pê ve nemîne!

H. Kovan Baqî, Heteroglossîa, Na Yayınları, r. 209


beyar

beyartir (comparative)
herî beyar (merkezî) (superlative)
tewrî beyar (rojavayî) (superlative)
بەیار (Kurdish-Arabic)
бәйар (Kurdish-Creole)
bor

Hevreha farisî بایر (bayir), tirkî bayır, hemû ji erebî بائر (bair), têkilî rehê ب و ر (b-w-r, “beyar bûn, neçandî bûn”), dema borî بار (bare), hevreha aramî ܒܘܪܐ (bûra), îbrî בור (bûr). Ji eynî rehî: bor.

erdê ku nehatiye kêlan û çandin, erdê betal û vala, erdê ziwa/hişk


beyarî

beyarîtir (comparative)
herî beyarî (merkezî) (superlative)
tewrî beyarî (rojavayî) (superlative)


hevrîşimî

Û aniha dilekî azad bibûya keziyên hevrîşîmî...

Arjen Arî, Bakûrê Helbestê Antolojiya Helbesta Bakûr, Weşanên Êkûtiya Nivîserên Kurd, r. 216

Ciline tenik û hevrîşimî lê.

2005, Mehmed Uzun, Siya Evînê, Îthakî, r. 31


ecêb

ecêbtir (comparative)
herî ecêb (merkezî) (superlative)
tewrî ecêb (rojavayî) (superlative)
ecêbtirîn (soranîzm) (superlative)
acaîb
acayîb
acêb
acîb
ecaîb
ecîb
ecayîb
'ecêb

seyr, sosret, mat, behît, xerîb, ne asayî, ne normal

Danî paxila xwe çend kitêbek
Din'ma bi hekîmekê 'ecêbek
Hadir xwe gihande pêşekaran

nedîtî, biyanî.^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


acêb

acêbtir (comparative)
herî acêb (merkezî) (superlative)
tewrî acêb (rojavayî) (superlative)


acaîb

acaîbtir (comparative)
herî acaîb (merkezî) (superlative)
tewrî acaîb (rojavayî) (superlative)


acayîb

acayîbtir (comparative)
herî acayîb (merkezî) (superlative)
tewrî acayîb (rojavayî) (superlative)


'ecêb

'ecêbtir (comparative)
herî 'ecêb (merkezî) (superlative)
tewrî 'ecêb (rojavayî) (superlative)


kefş

(berçav) Ji bo guhertoya rastnivîsî binêre kifş.


kifş

kifştir (comparative)
herî kifş (merkezî) (superlative)
tewrî kifş (rojavayî) (superlative)
kefş
kivş

diyar, berçav, xuya, eşkere, averû, zelal, aşkira

Lê îro kifş e pir êşiyaye, kifş e heya tiştekî xirab neke jî nasekine.

2016, Mihemed Şarman, Pirça Winda, Avesta, çapa 2an, r. 52, ISBN 978-605-5585-41-9

Di vî halî de, navdêr li gor hejmar û zayendê paşgirên cida werdigirin. Ferqên ji hemûyan kifştir di paşgirên navdêrên pirhejmar û yên yekhejmar yên nebinavkirî de diyar dibin.

22.08.2006-, Newzad Hirorî, Behdînî û kurmancî: Navdêr https://web.archive.org/http://www.nefel.com/kolumnists/kolumnist_detail.asp?MemberNr=10&RubricNr=24&ArticleNr=1433 arşîv, nefel.com

Şahiya Newroz, kîso gerî, Zêw û sersal mînakên herî kifş yên hatina Demsala Biharê û dawî hatina mercên zehmet ya Zivistanê ne.

11.03.2016, Hewar Gabar, Dîroka Şano https://web.archive.org/http://candname.com/diroka-sano/ arşîv, candname.com

Lê hê li uslûba berêLê kifş bibîte ji pencerêBê û biçit teşbîhê ba


kifşkirî

berçavkirî, diyarkirî, xuyakirî, eşkerekirî, zelalkirî, ya / yê ku hatiye kifş kirin


beled

beledtir (comparative)
herî beled (merkezî) (superlative)
tewrî beled (rojavayî) (superlative)
بهلهد (Kurdish-Arabic)
belek
belem
beleş
weled

: Etîmolojiya vê peyvê nehatiye nivîsîn. Eger tu bi rastî bizanî, kerem bike bişkoka "biguhêre" ya di ser van gotinan re bitikîne û etîmolojiya vê peyvê binivîse. Çavkaniyên ku te ew etîmolojî jê girtiye jî binivîse.

Ez li vê derê ne beled im.

Nîvê şevê dor avahî, em ji hespan peya buyîn û deh mirof li nik hespan mayî, min sî mirof înaye dora mala Memedî. Ez bi mala wî beled bûm. Ji kulekê peya bûm û min derî vekirî, em çuyîne nava malê...

2010, Mele Mehmûdê Bazîdî, Cami’eya Riseleyan û Hikayetan Bi Zimanê Kurmancî, Lîs, çapa 1ê, r. 63, ISBN 978-605-5683-27-6

...û behsa gelek tiştên din ku ew pê beled nebû dikirin, jixwe nedixwest jê beled be lewre hemû ji zêdetir biserenc dixuyan.

2023, J.R.R. Tolkien (terciman: Samî Hêzil), Hobbit, Cervantes, çapa 1ê, r. 17, ISBN 9786257724838


beledbûyî

beledbûyîtir (comparative)
herî beledbûyî (merkezî) (superlative)
tewrî beledbûyî (rojavayî) (superlative)


beledkirî

beledkirîtir (comparative)
herî beledkirî (merkezî) (superlative)
tewrî beledkirî (rojavayî) (superlative)


beleş

beleştir (comparative)
herî beleş (merkezî) (superlative)
tewrî beleş (rojavayî) (superlative)


çavsor

çavsortir (comparative)
herî çavsor (merkezî) (superlative)
tewrî çavsor (rojavayî) (superlative)
çavsortirîn (soranîzm) (superlative)

hêrs^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


merd

merdtir (comparative)
herî merd (merkezî) (superlative)
tewrî merd (rojavayî) (superlative)
merdtirîn (soranîzm) (superlative)
مـەرد (Kurdish-Arabic)
berd
derd

kesa/ê bi dilxwazî malê xwe xerc dike yan dide xelkê,
ne tema, ne çikûs, ne çepel

Xelq-i ko hebûn li rûyê 'erdan
Teklîf kirin hemî bi merdan
Xaqan bi xwe hind wê kemîn bû


tema

tama
tamah
temah
tima
timah
timih
tema'
tima'

Ji erebî [Peyv?], hevrehaaramî ܬܡܗܐ, îbranî תמה (têmeh).

çepel

Kesa/ê qet naxwaze malê xwe xerc bike yan bide xelkê.


çepel

çepeltir (comparative)
herî çepel (merkezî) (superlative)
tewrî çepel (rojavayî) (superlative)
çepeltirîn (soranîzm) (superlative)
چهپهل (Kurdish-Arabic)
çilek

Ji tirkî çepel / çipil (“pîs, çepel”), ji çıp (çip, dengê ketina yan firrîna avê yan herriyê) + -il / -ıl, bide ber yeşil, kızıl.

tema, çikûd, nemerd,
kesa/ê qet naxwaze malê xwe xerc bike yan bide xelkê