southern

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q1860 (eng)-Samuel Muldoon (Muldoonsamuel55)-southern.wav


wooden

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/On a recent windy day, hundreds of visitors climbed wooden stairs to take pictures in front of the glacier.ogg


darî

darîn, textîn, textî, depîn, depî, ji darê


bîrbir

bîrbirtir (comparative)
herî bîrbir (merkezî) (superlative)
tewrî bîrbir (rojavayî) (superlative)
bîrbirtirîn (soranîzm) (superlative)

Lê ez zanim, tu xortekî bîrbir û jêhatî yî.

Firat Cewerî, Payiza Dereng, Avesta, 2014, r. 22

Vegêrana ku (ser)lehengê wê bi cînaveke xîtabkirinê tê referekirin (gelek caran tu) û herwiha deqên kesê-duyem gelek caran xwedî zemîneke komunîkatîv in ku li ser wê zemînê vegêrek (axêver) çîroka yekî (tu) jê re vedibêje, ji halê nuha yê wî (tu) re ku an tuneye, miriye an jî bi nav salan de çûye û bîrbirtir e (288).

Nûbihar Akademî, Vegêrana Kesê Duyem di Edebiyata Kurdî de https://web.archive.org/https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/1169101 arşîv, 2019, Ümran ALTINKILIÇ, hj. 12, r. 58

Zimanê edebî, berîya her tiştî ji alîyê bikaranîna mîqdarî ve ji zimanê rojane cuda dibe, ji ber ku di zimanê edebî de jêderên zimên bi awayekî bîrbirtir û sîstematîktir tên xebitandin

Wêje û Rexne, Zimanê ku dimeşe pêdaçûnek li ser zimanê edebî û çîrokên Nûredîn Zaza https://web.archive.org/https://www.academia.edu/16075325/Ziman%C3%AA_ku_Dime%C5%9Fe_P%C3%AAda%C3%A7%C3%BBnek_li_ser_Ziman%C3%AA_Edeb%C3%AE_%C3%BB_%C3%87%C3%AErok%C3%AAn_N%C3%BBred%C3%AEn_Zaza arşîv, 2015, Inan Eroglu, r. 114


minetdar

minetdartir (comparative)
herî minetdar (merkezî) (superlative)
tewrî minetdar (rojavayî) (superlative)
minetdartirîn (soranîzm) (superlative)


naked

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q1860 (eng)-Samuel Muldoon (Muldoonsamuel55)-naked.wav


lean

narîn, nazenîn, zirav, bejnzirav, zeîf, nazik, qels


jixwebawer

jixwebawertir (comparative)
herî jixwebawer (merkezî) (superlative)
tewrî jixwebawer (rojavayî) (superlative)
jixwebawertirîn (soranîzm) (superlative)

bixwebawer

Kesa/ê ku bawerî bi xwe û şiyana xwe heye.
kesa/ê ku ji xwe natirse,
kesa/ê ku bawer dike ku dikare bi ser bikeve

Herriya xwe li dinyaya janan dihêlî û jivanê bi mirinê re dikî mîna yê piştî karek giran betilî lê jixwebawer xwe pal dide bal yara xwe.

Axel Fredenholm: Refên stêran şevê ron dikin (10 helbest), wergerrandin: Husein Muhammed, Kovara Mehname, hejmar 59, sala 2004


equivalent

bergend, hevta, hevber, wekhev, beramber


keen

dilxwaz, mereqdar, hezker, hêzdar, xurt, tûj


narîn

Hevreha soranî نارین (narîn) (narîn), farisî نارین (narîn), hemû ji mongolî [Peyv?]нарин (narin: zirav, nazik, hûrik, biçûk).


favourite

bijare, favorî, hezkirî, xweşdivî, mifezel


favorite

bijarde, dilxwaz, hezkirî, xweşdivî, hilbijarde, hellbijarde, hellwijarde


kwîr

Herfa ku me gotî nexşê hwîr eLê meqsed û maneya wê kwîr e

Ev çale egerçi zêde kwîr eEma ji edaletê ne dwîr e


relative

Ji fransiya navîn relatif, ji latîniya dereng relātīvus, ji latînî relātus.


bêziyan

bêziyantir (comparative)
herî bêziyan (merkezî) (superlative)
tewrî bêziyan (rojavayî) (superlative)
bêziyantirîn (soranîzm) (superlative)

bêzerer, ne xeternak, ne talûke,
tişta/ê yan kesa/ê ku ti ziyan û zerer jê çênabin,
kesa/ê yan tişta/ê ku ti ziyan û zereran li mirovî nake


bêzerer

bêzerertir (comparative)
herî bêzerer (merkezî) (superlative)
tewrî bêzerer (rojavayî) (superlative)
bêzerertirîn (soranîzm) (superlative)
bêzirar

bêziyan, ne xeternak, ne talûke,
tişta/ê yan kesa/ê ku ti ziyan û zerer jê çênabin,
kesa/ê yan tişta/ê ku ti ziyan û zereran li mirovî nake


smart

(Britanî) yê/a cil û bergên rêk û pêk dikete ber xwe.


definite

binavkirî, diyar, xwiya, eşkere, berçav, bêguman, nasraw, niyas


dilxweşker

dilxweşkertir (comparative)
herî dilxweşker (merkezî) (superlative)
tewrî dilxweşker (rojavayî) (superlative)
dilxweşkertirîn (soranîzm) (superlative)


dilşaker

dilşakertir (comparative)
herî dilşaker (merkezî) (superlative)
tewrî dilşaker (rojavayî) (superlative)
dilşakertirîn (soranîzm) (superlative)
dilşadker


bilqok

bilqoktir (comparative)
herî bilqok (merkezî) (superlative)
tewrî bilqok (rojavayî) (superlative)
bilqoktirîn (soranîzm) (superlative)

ava ku dibilqe anku bilqe-bilqê dike
(bi taybetî dema ku dikele)


bizdandî

behecandî, tirsandî, xofandî, bizdiyayî, tirsiyayî, behecî,
kesa/ê ku hatiye bizdandin / tirsandin


behecandî

behecandîtir (comparative)
herî behecandî (merkezî) (superlative)
tewrî behecandî (rojavayî) (superlative)

bizdandî, tirsandî, xofandî, bizdiyayî, tirsiyayî, behecî,
kesa/ê ku hatiye behecandin / tirsandin


tirsandî

behecandî, bizdandî, xofandî, bizdiyayî, tirsiyayî, behecî,
kesa/ê ku hatiye tirsandin


slightest

kêmtirîn, piçektirîn, hindiktirîn, herî kêm / piçek / {{hindik]]


profound

a profound reserach


kûrûdûr

kûrûdûrtir (comparative)
herî kûrûdûr (merkezî) (superlative)
tewrî kûrûdûr (rojavayî) (superlative)
kûrûdûrtirîn (soranîzm) (superlative)
kwîr û dwîr
kûrkûr
kûr û dûr
kûr-û-dûr
kûr-kûr

lêkolînek kûrûdûr

Herçend kûrûdûr di dîroka Îbn ul-Ezreq de jê nehatibe gilîkirin jî filehên yaqûbî di ss. 5/11 de li Meyafarqînê xwedî metranî bûne (Vryonis, 53). Î

Carole Hillenbrand: The Encyclopaedia of Islam, New Edition, Volume VI, Leiden, E.J.Brill, 1991., wergera ji îngilîzî: Rojen Barnas, wergirtin ji malpera: http://amedlideniz21.blogcu.com, 10/2010


hûrûkûr

hûrûkûrtir (comparative)
herî hûrûkûr (merkezî) (superlative)
tewrî hûrûkûr (rojavayî) (superlative)
hûrûkûrtirîn (soranîzm) (superlative)
hûr û kûr
hûr-û-kûr

lêkolînek hûrûkûr

Eşkere ye, li Tirkiyê her tişt pirr hûrûkûr ji bo tinekirinê tê deribandin û hûnandin.

Rêşat Sorgul: Başûr dê bibe Başûr, Aktuelbakis.org, 11/2008


stupid

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q1860 (eng)-Nattes à chat-stupid.wav


ham

Ham teklif.

Ham adam.


downward

ber bi jêr ve, jêr ve, ber bi binî ve, jêr de


ber bi xwarê ve

ber bi xwarê vetir (comparative)
herî ber bi xwarê ve (merkezî) (superlative)
tewrî ber bi xwarê ve (rojavayî) (superlative)
ber bi xwarê vetirîn (soranîzm) (superlative)
berev xwarê ve
ber bi xwarê

ber bi jêr ve, ji serî ve ber bi binî ve,
ber bi jêr de, jêr ve, ber bi binî ve, jêr de


ber bi jêr de

ber bi jêr detir (comparative)
herî ber bi jêr de (merkezî) (superlative)
tewrî ber bi jêr de (rojavayî) (superlative)
ber bi jêr detirîn (soranîzm) (superlative)
berev jêr de
ber bi jêr

ber bi xwarê ve, ji serî ve ber bi binî ve,
ber bi jêr ve, jêr ve, ber bi binî ve, jêr de


solid

req, hişk, biring, pêt, peyt, çekûr
 (ne ruhn)


biring

biringtir (comparative)
herî biring (merkezî) (superlative)
tewrî biring (rojavayî) (superlative)
biringtirîn (soranîzm) (superlative)

: Etîmolojiya vê peyvê nehatiye nivîsîn. Eger tu bi rastî bizanî, kerem bike bişkoka "biguhêre" ya di ser van gotinan re bitikîne û etîmolojiya vê peyvê binivîse. Çavkaniyên ku te ew etîmolojî jê girtiye jî binivîse.

hişk, req, pêt, peyt, çekûr
 (ne ruhn yan nerm)


çekûr

çekûrtir (comparative)
herî çekûr (merkezî) (superlative)
tewrî çekûr (rojavayî) (superlative)
çekûrtirîn (soranîzm) (superlative)

hişk, req, biring, pêt, peyt,
 ne ruhn yan nerm


peyt

Eve zelamekê peyt e.


vulgar

hetikî, herimî, lewitî, heram, pîs, ne maqûl


dêwane

dêwanetir (comparative)
herî dêwane (merkezî) (superlative)
tewrî dêwane (rojavayî) (superlative)
dêwanetirîn (soranîzm) (superlative)


negative

Ji îngilîziya navîn negative, negatif, ji fransiya kevn negatif, ji latînî negativus (“înkar kirin”), ji negare (“înkar kirin”).


çazan

* ça- (çê, ço,çak) + -zan
* to- (tê, tû) + -zan
# Peyva çê an çak tê maneya rind û baş.Lêbelê cureyeke din a vê peyvê heye ew jî tu,to tê ye. Nimûne 1:tew tew tew ango tu tu tu .Nimûne 2: Filan kes ne tu mêr e. Bêvan kes ne tu jin e ango ew ne mêr û jinên baş in.

qoz, goz, joker, tozan di leyistika xaran,gûzan û kawan de an di yên keviran de goza herî no xara herî bixêr kevirê yeman ku her tim qezenc dike,yan jî kawê her tim çik tê re re dihate gotinê û tê gotinê.

hişmend, hişyar, biaqil, aqildar, zana, karzan


agreeable

teba, hêjayê pêkhatinê, libar bo pêkhatinê


applicable

hêjayê bikarxistinê, hêjayê bikarbirinê, karbirî pejîr, libar û rewa bo xebitandin


dirty

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q1860 (eng)-Nattes à chat-dirty.wav


defective

gospe, seqet, naqiz, naqis, 'eybdar, nekamil, netemam, bikêmasî


sunny

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q1860 (eng)-Nattes à chat-sunny.wav


mirbar

mirbartir (comparative)
herî mirbar (merkezî) (superlative)
tewrî mirbar (rojavayî) (superlative)
mirbartirîn (soranîzm) (superlative)

mirok, mirek, fanî, ne nemir, ne ebedî, ne mayinde,
kesa/ê yan tişta/ê ku bivê-nevê dê carekê bimire yan bêt kuştin yan nemîne

Madem xanîkê me ne xweragir e,
neheqî ye em bê mey bin, bi tenê bin.
Ta kengî dê dinyayê têk vedî? Nê bo yê mirbar
ti ferq nake ka dinya afirandî ye yan herheyî ye.

Omer Xeyam: Perdeya şermê rake, wergerandin: Husein Muhammed, Kulturname.com, 9/2008


ned

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q1860 (eng)-I learned some phrases-ned.wav


mir

mirtir (comparative)
herî mir (merkezî) (superlative)
tewrî mir (rojavayî) (superlative)

Tahma dimsa we mir e.


aborijînal

aborijînaltir (comparative)
herî aborijînal (merkezî) (superlative)
tewrî aborijînal (rojavayî) (superlative)

Bi rêya îngilîzî aboriginal yan Aboriginal ji latînî ab origine (ji destpêkê ve, ji serî ve)

/ɑːboːɾɪʒiːˈnɑːl/

xwecihî, resen, eslî, orijînal
(bi taybetî miletên ku ji berê ve li welatekî dijîn, xasma gelên ne-ewropî yên Awistralyayê


void

betal, bêwec, bêkêr, bikêrnehatî, neguncav

bêkêr, bêkelk, bêsûd, bêmefa, bênehf, bêwec, bêhavil, bêfeyde


xwînawî

bûyera ku dibe yan bûye sedema kuştina gelek mirovan

şerrek xwînawî


sensitive

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q1860 (eng)-Cornflavouredyoghurt-sensitive (pin–pen merger).wav


sensîtîv

sensîtîvtir (comparative)
herî sensîtîv (merkezî) (superlative)
tewrî sensîtîv (rojavayî) (superlative)
sensîtîf

Ji fransî [Peyv?] yan îngilîzî sensitive ji sense (hest)


nexwaz

nexwaztir (comparative)
herî nexwaz (merkezî) (superlative)
tewrî nexwaz (rojavayî) (superlative)
nexwaztirîn (soranîzm) (superlative)
nexwez

bêdil, dilnexwaz,
 kesa/ê ku tiştekî naxwaze,
kesa/ê ku hez nake ku tiştekî bike


inferior

superior

payenizm, pilenizm, kêmbiha, kêmnirx, bênirx


superior

payebilind, pilebilind, bihagiran, nirxdar, qedirbilind, jêhatî, berz, bilind, bala


rude

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q1860 (eng)-Nattes à chat-rude.wav

bêedeb, hov, qeba, bêhurmet, çors, bênezaket, nenazik, tantiros


healthy

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q1860 (eng)-Nattes à chat-healthy.wav


goganî

Mîna gogê grover, wekî gogê grover, hertiştekî di şikl û dirûvê gogêde ye

Tişt yan jî bûyerek ku bandor li seranserê dinyayê heye, têkildarî hemû cîhanê yan jî dinyayê


grover

grovertir (comparative)
herî grover (merkezî) (superlative)
tewrî grover (rojavayî) (superlative)
grovertirîn (soranîzm) (superlative)
glover
gerîn
gilok
gindirîn
gindor
gog


serav

seravtir (comparative)
herî serav (merkezî) (superlative)
tewrî serav (rojavayî) (superlative)

Di çandiniyê de avdaniya yekem. Avdaniya ku dema şax tê dayîn tê kirin.

Ez ê îro biçim îsotan serav bikim.

Ferhenga Zaravên Teknîkî, TMMOB (Türkiye Mühendis ve Mimar Odaları Birliği


pixût

Kesa/ê xwe ji têkilyên civakî/komelayetî dûr digre, bi hizrên xwe ve dibile û berê xwe dide hendirê xwe.

Yanê xwe di nava xwe da, di derûniya xwe da girtin e, yan jî dîlê cîhana xwe ya hundirîn e pixûtî. Kesên pixût bi derûdorên xwe re têkiliyan pir zehmet datînin. Ji têkiliyên hevaltî û dostiyê direvin.

Pixûtî, Evdila Dirêj, avestakurd.net 12/11/2010


qaneker

Yan ne ji bo me wekî hereket û wekî gel ti beyan û rûdan ne qaneker û têrker in.

2011, KCK dixwaze ko Ocalan rêbertiya wê ya pratîkî jî bike https://web.archive.org/http://nefel.org/articles/article_print.asp?ArticleNr=6037 arşîv, nefel.org


qayilker

qaneker

Kesa/ê yan tişta/ê ku kesekî qayil dike.

Gelek kesên ku li ser Şêxadî nivîsîne, hewilda ne eslê wî bi emewiyên ereb ve girê bidin û bi wî rengî wan ji kurdan dûr bixin, lê çi delîlekê wan yê qayilker li ser vê îdiaya wan nîne.

Sidqî Hirorî, Şêxadî (1075-1162) https://web.archive.org/http://candname.com/sexadi-1075-1162/ arşîv, candname.com

Di rastiyê de ti kes bi qasî kesên ku beşdarî di şer de kirine, bidawîjatina wan şeran naxwazin. Pêwîst e nîqaşeke qayilker hebe derbarê armancên konkirêtî yên têkildarî rewşa ewehiyê û babetên din.

2020, Mecîd Nizamedîn Gilî, Pisporên rojavayî xalên herî lawaz û bihêz ên Kurdan destnîşan kirin https://web.archive.org/https://www.rudaw.net/kurmanci/world/080320204 arşîv, rudaw.net


xweperist

xweperisttir (comparative)
herî xweperist (merkezî) (superlative)
tewrî xweperist (rojavayî) (superlative)
xweperest
xoperest
xoperist
xuperest
xuperist

xwehez, egoîst, kesa/ê ku zêde ji xwe hez dike,
 ezperist, ezez,
 kesa/ê ku pûte bi berjewendiyên xwe yên şexsî dike û yên giştî paşguh dike

narsîst, xweheyran^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


confused

Many people in Europe are confused, especially about marriage.

Gelek kes li Awrupayê ketin di şaşiyê de, bi taybetî li ser hevjîniyê.


backing

(di mûzîkê de )ya/yê ku piştevaniya mûzîkjen yan jî stranbêja/ê esas ya/yê li ser dikê dike.


incomplete

Ji îngilîziya navîn incomplete, incompleet, ji latîniya dereng incomplētus, ji in- (“ne-”) + complētus (“temam”), wekheva in- (“ne”) + complete.


pitik pitikî

Bi gelek pitikan ve xemilandî, hebûna gelek pitikan li ser zemînekê

Kirasê pitik pitîkî li keça min hatiye


xwedîgotin

xwedîgotintir (comparative)
herî xwedîgotin (merkezî) (superlative)
tewrî xwedîgotin (rojavayî) (superlative)
xwedangotin
xudangotin
xwidangotin

desthil

Kesa/ê ku xelk qedir û qîmetê dide gotinên wê/wî.

Serokwezîrê Kurdistanê Berhem Salihî jî got li Iraqê û li derve wisa dihat hesabkirin ku rola kurdan di destnîşankirina siyaseta Iraqê de zêde nemaye lê belê helwêst û rêberiya serokê Kurdistanê Mesûd Barzanî nîşan da ku kurd li Iraqê û herêmê xudangotin in û ji bo vê jî spasiya serokê Kurdistanê kir.


près

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q150 (fra)-T. Le Berre-près.wav


droite

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q150 (fra)-T. Le Berre-droite.wav


gauche

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q150 (fra)-T. Le Berre-gauche.wav


riziyayî

Tiştek ku saxlembûna xwe wenda kiribe, bi taybetî ji ber kevnbûnê yan jî şert û zirûfên hewayê,
 Qamyona me di gumrikê ji ber ku malê qaçax tê de hat girtin wê kişandin sehaya gumrikê. Ev 5 sale li bin baranê riziya. Heyfa wê welehî.

kirmî, kûfîkî, genî,
tiştên ku kirm yan bakterî ketiniyê,
tiştên ku kirm yan bakterî di nav de hene û loma êdî nayên xwarin yan bêhnek nexweş jê tê


êwrî

Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.


rûken

rûkentir (comparative)
herî rûken (merkezî) (superlative)
tewrî rûken (rojavayî) (superlative)

Maseyeke pir dirêj û li dora wê jî merivên rûken. Bi tirkî û kurdî mûsîka welêt. Çend dengbêj û sazbend. Her texlît xwarin û vexwarin. Bêgûman, araq jî.

2005, Mehmed Uzun, Siya Evînê, İthaki Yayınları, Stembol, r. 53, ISBN 975-273-098-1


kenok

kenoktir (comparative)
herî kenok (merkezî) (superlative)
tewrî kenok (rojavayî) (superlative)
kenoktirîn (soranîzm) (superlative)

Di hevpeyvîna Pişka Kurdî ya Dengê Amerîkayê de, senarîst û yek jî lîstikvanên vê rêzefîlmê, Murad Batgî behsa vê fîlme dike û dibêje, bi vê fîlmê em dixwazin nêrîna neyênî ya li hember Kurdan biguherin. Heta niha di fîlman de Kurd wekî kesên nezan û nexwendî dihatin nîşandan, lê bi vê fîlmê em nîşanî herkesî didin ku Kurd jî mirovên xwendî, gihiştî û kenok in.


miştaq

miştaqtir (comparative)
herî miştaq (merkezî) (superlative)
tewrî miştaq (rojavayî) (superlative)
miştaqtirîn (soranîzm) (superlative)
muştaq
miştax

xwazyar

Kesê ku dixwaze tiştekî bike; kesê ku ne ji bêdilî yan neçarî tiştekî dike.

Gava ev îdîa hatin kirin, bi rastî meriv ecêbmayî dima. Heta nuha burokrasiya dewletê, bi taybetî jî eskeran ku ew miştaq in gelek caran daxwiyanî û muxtirayên siyasî bidin, bi tu riyê îşaretek nedan ku ew li gel çareseriyeka ji ya AKP-ê pêşdetir in, an ew dixwazin lê AKP nahêle.

Mûrad Ciwan: Ka dewletê dixwest, AKPê nedihişt?, Netkurd.com, 12/2010


minêkar

minêkartir (comparative)
herî minêkar (merkezî) (superlative)
tewrî minêkar (rojavayî) (superlative)
minêkartirîn (soranîzm) (superlative)

dilxwaz

Kesa/ê ku dixwaze tiştekî bike; kesa/ê ku ne ji bêdilî yan neçarî tiştekî dike.

hewedar, xwekar, xwastekar, xwezîker^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


bidil

bidiltir (comparative)
herî bidil (merkezî) (superlative)
tewrî bidil (rojavayî) (superlative)
bidiltirîn (soranîzm) (superlative)


xwezkar

xwezkartir (comparative)
herî xwezkar (merkezî) (superlative)
tewrî xwezkar (rojavayî) (superlative)


xwezîker

xwezîkertir (comparative)
herî xwezîker (merkezî) (superlative)
tewrî xwezîker (rojavayî) (superlative)
xwezîkar
xwezkar


xwezîkar

xwezîkartir (comparative)
herî xwezîkar (merkezî) (superlative)
tewrî xwezîkar (rojavayî) (superlative)


arezûmend

arezûmendtir (comparative)
herî arezûmend (merkezî) (superlative)
tewrî arezûmend (rojavayî) (superlative)
arezûmendtirîn (soranîzm) (superlative)
ئارەزوومەند (Kurdish-Arabic)

/ɑːɾɛzuːˈmɛnd/


hewesdar

hewesdartir (comparative)
herî hewesdar (merkezî) (superlative)
tewrî hewesdar (rojavayî) (superlative)
hewesdartirîn (soranîzm) (superlative)

dilxwaz, minêkar, bidil, xwezkar, xwezîkar, arezûmend, arezûdar, xwezyar, xwazyar, xwezîyar, xwestekar, miştaq,
kesa/ê ku dixwaze tiştekî bike,
kesa/ê ku ne ji bêdilî yan neçarî tiştekî dike

xwekar, xwastekar, xwezîker^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


arezûdar

arezûdartir (comparative)
herî arezûdar (merkezî) (superlative)
tewrî arezûdar (rojavayî) (superlative)
arezûdartirîn (soranîzm) (superlative)


xwezyar

xwezyartir (comparative)
herî xwezyar (merkezî) (superlative)
tewrî xwezyar (rojavayî) (superlative)


xwazyar

xwazyartir (comparative)
herî xwazyar (merkezî) (superlative)
tewrî xwazyar (rojavayî) (superlative)
xwezyar
xweziyar
خوازیار (Kurdish-Arabic)

arezûmend

Kesê ku dixwaze tiştekî bike, kesê ku ne ji bêdilî yan neçarî tiştekî dike.


xweziyar

xweziyartir (comparative)
herî xweziyar (merkezî) (superlative)
tewrî xweziyar (rojavayî) (superlative)


xwestekar

xwestekartir (comparative)
herî xwestekar (merkezî) (superlative)
tewrî xwestekar (rojavayî) (superlative)


xwastekar

xwastekartir (comparative)
herî xwastekar (merkezî) (superlative)
tewrî xwastekar (rojavayî) (superlative)
xwestekar


guherrîner

Ji bo guhertoya rastnivîsî binêre guherîner.


organîk

organîktir (comparative)
herî organîk (merkezî) (superlative)
tewrî organîk (rojavayî) (superlative)
organîktirîn (soranîzm) (superlative)

Deyn ji îngilîzî organic yan ji fransî organique, belkî bi rêya tirkî organik, taliyê ji latînî organicus, binêre organ + -îk.

Him serdozgeriya Diyarbekirê û him jî serdozgeriya dadgeha bilind ya Enqerê îdia dikin ku têkiliyek organîk ("bingehîn") di navbera Kongreya Civaka Demokratîk û BDP-ê de heye û ev yek û qanûna partiyên siyasî li hev nake.

siriştî, ekolojîk, tiştê ku di çandina wî de madeyên kîmyayî nehatine bikaranîn

Zozanê Sînekê bû cihê hingivê organîk


deşarj

Şêwaza stiranbêjiya te naşibe stiranbêjên heyî. Dema mirov li muzîka te guhdarî dike, hinekî deşarj dibe, hestek pozîtîf çêdike. Te ev şêwaz çawa peyda kir?

Maşallah Dekak ji Xêro Ebbas dipirse, Aknews.com, 12/2010


tagir

Kesa/ê ku bi nesaxiya tayê (taya sar yan taya germ) ketiye yan dikeve.


xafil

bêhay

Ji tiştekî nehaydar, ne agadar, ne serwext.

abal

Kesa/ê ku ji ser rêya rast (bi taybetî ya li gor dînî) varrê bûye û guneh kirine yan gunehan dike.

Li Tirkiyeyê û bakurê Kurdistanê di destpêka havîna bêt de hilbijartinên giştî dê çêbin lê belê tansiyona siyasetê her ji niho ve germ dibe û partiyên siyasî rexneyên dijwar li hev digirin. Serokwezîrê tirkan Erdogan di gelek rexneyên xwe yên li BDP-ê de dikare heq be û ji aliyê siyasî ve ew çi rexneyan li BDP-ê digire bila bigire lê belê çênabe ko Erdogan xwe ji Xwedê xafil bike û gotinên ko esl û esasê wan nîne bibêje.


dorfireh

dorfere
dorfereh
dorfire
dorferhe
dorfirhe
dewrfireh

Serokkomarê Tirkiyeyê Abdullah Gul 30’ê kanûnê tê Amedê. Ev hatin girîng e. Bendewarî ew e ku Gul ji Amedê peyama sersalê ya ji bo tevahiya Tirkiyeyê bide. Gul dê li Amedê çi bêje? Bêguman, şêwirmendên wî dorfireh li ser peyama ku ew ê bide dixebitin. Her wiha divê paşguh neyê kirin ku Gul piştî civîna MGK’ê [Encûmena Asayîşa Neteweyî] ya dawiya salê pêk bîne dê bê Amedê. Ev noqte, peyama Gul dê bide hê jî giranbuhatir dike. Lewre tiştên ku Gul dê li Amedê bîne ziman, dê wekî peyamên di civîna MGK’ê de hatine rafînekirin bêne qebûlkirin. Ligel raya giştî ya Tirkiyeyê siyaseta kurd jî dê peyamên ku li Amedê bêne dayîn wisa şîrove bike.

12/2010, Adil Zozanî, Heke Abdullah Gul kurd bûya, Welat.com


biserûber

biserûbertir (comparative)
herî biserûber (merkezî) (superlative)
tewrî biserûber (rojavayî) (superlative)
biserûbertirîn (soranîzm) (superlative)
serûber

Serokê Ak Partiyê Erdogan gelek caran gotinên ne di rê de dike û paşê heval û arîkarên wî mecbûr dibin ko hinekê rewşê serûber bikin.


birêkûpêk

birêkûpêktir (comparative)
herî birêkûpêk (merkezî) (superlative)
tewrî birêkûpêk (rojavayî) (superlative)
birêkûpêktirîn (soranîzm) (superlative)
برێکوپێک (Kurdish-Arabic)
bi rêk û pêk
rêkûpêk
rêk û pêk

biserûber, durist, rast, sererast, edil,
 her tişt li cihê xwe yê dirist


elegant

eleganttir (comparative)
herî elegant (merkezî) (superlative)
tewrî elegant (rojavayî) (superlative)
eleganttirîn (soranîzm) (superlative)

Bi riya îngilîzî elegant yan fransî élégant, ji latînî elegantia, elegans (“ya/yê ku dizane bibijêre”).

şayeste, şayîk, şengûşox, spehî, delal, maqûl, jêhatî, bijare

Fîstanên elegant û femînîn yên salên 20 û 30î vegeriyan. Mirov dikare modernû elegant be. Dibêjin tiştê baş herdem dubare dibe. Ji ber vê yekê ye ku fîstanên salên [19]20 û [19]30î û xwediyên modayê niha careke din li pêş in.

xweşik, şîrîn^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


elegant

meles, ferz, ciwanpoş, çeleng, çelebî~ spehî, delal, şepal, şeng, kok, cindî, bedew, ciwan, çeleng, nazik, xemlî


sosyaldemokrat

Çepgirên nerm, alîgirên sosyaldemokrasiyê.

Parlamenterê Şirnexê yê Partiya Aştî û Demokrasiyê (BDP) Hasip Kaplan behsa CHPê (Partiya Gel ya Komarî li Tirkiyê) jî kir û got ew nikare bibe partiyeke sosyaldemokrat.


duzimanî

kesa/ê ku du zimanan dizane yan bi du zimanan dipeyive

mirovên duzimanî

tişta/ê ku bi du zimanan hatiye nivîsîn yan tê pêşkêşkirin

bernameyên duzimanî

welatê yan devera ku du zimanên fermî yan bikaranînê hene

Berpirsekê bilind li belediyeya bajarê Diyarbekirê got belediyeya Diyarbekirê belediyeyeka duzimanî ye.


porsor

pirçsor

Kesa/ê ku rengê porê wê anku pirça wê sor e.


umûmî

tevayî, piranî^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


femînîst

Ji îngilîzî feminist, ji latînî femininus + -îst.

kesa/ê ku daxwaza bicihanîn û zêdekirina mafên jinan dike

Nivîskara femînîst Hîdayet Şefkatli Tuksal, di kanala Habertürk de behsa hebûna cemaetek îslamî kir û tofanek kesanedî rakir. Hîdayet Şefkatli Tuksal, mêrê xwe ji xwe berdide û dibêje: "Min bi rêya nasek xwe ew nas kir û min bi çavê serê xwe dît. Gava ez çûm mala jinikê, min keçek ciwan di mala wê de dît. Piştî pirsê, jinikê got „ew hewîya min e, min ji mêrê xwe re aniye".


çermig

kurdî-erebî:
چەرمگ
سفێد
سپێ


terwende

terwendetir (comparative)
herî terwende (merkezî) (superlative)
tewrî terwende (rojavayî) (superlative)
terwendetirîn (soranîzm) (superlative)
tewrende

kêm, kêmpeyda, bêzin, nadîr, degmen
tiştê ku kêm heye

Zewqa cama 'işqê nakit ger nekit imsak-i rûh
Dil bi tayek nêrgizan de, nazikek terwende de
Gul dikin teşbîhê xaran her xes û xaşak-i rûh

nadir, hindik^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


bipaşil

bipaşiltir (comparative)
herî bipaşil (merkezî) (superlative)
tewrî bipaşil (rojavayî) (superlative)
bipaşiltirîn (soranîzm) (superlative)
bipaxil
stewr


tangible

Deyn ji fransiya navîn tangible, ji latîniya dereng tangibilis, ji latînî tangere (“dest kirin”).


xişûxalî

Ji ber kelekela germa havînê meriv nedihewî û xişûxalî dibû.


çolemêrgî

Kesa/ê yan tişta/ê Çolemêrgê anku yan têkildarî wê.


haş

haştir (comparative)
herî haş (merkezî) (superlative)
tewrî haş (rojavayî) (superlative)
haştirîn (soranîzm) (superlative)


teokratîk

teokratîktir (comparative)
herî teokratîk (merkezî) (superlative)
tewrî teokratîk (rojavayî) (superlative)
teokratî

Herçend e bi gotin nebêje jî, rejîma teokratîk (ya Îranê) ji destekê ne bêpar e: Qet paxavê bi hişyarîyên rojavayiyan nake û ne xema wê ye. Li gel vê yekê jî hebûna wê pir qels bûye, lewre weke ku serokkomarê tirk Abdullah Gul jî 14ê sibatê di dema gera xwe ya Tehranê de dest nîşan kir: "Gava serokên dewletê guh nedin daxwazên neteweya xwe, hingê gel bixwe bi wê peywirê radibe."

Serge Halimi, .lemonde-kurdi.com, hj. 16, /2011


ecêb-ecêb

ecêb-ecêbtir (comparative)
herî ecêb-ecêb (merkezî) (superlative)
tewrî ecêb-ecêb (rojavayî) (superlative)
ecêb-ecêbtirîn (soranîzm) (superlative)
ecêb ecêb
ecêbecêb

Roj-bi-roj hijmara deriyên nûçeyan û torgehên (websaytên) kurdî û kanalên radyoyî û televizyonî yên kurdan zêde dibe. Lê mixabin, hemî jî miştî şaşiyên ecêbecêb in.

Lezgîn Çalî: Xwediyên kurdan û zimanê kurdî kurdînezan in?, Nefel.com, 5/2011


gebe

Gece gündüze gebe.


qetqetî

perçe perçe, bi qetandin an qusandinê kirin gelek perçeyên hûrik û piçûk

Piştî gereke dirêj ber êvarî rastî laşên wan ên qetqetî hatin. Guran ew tew ji hevdû belav kiribûn.

2016, Çapa Duyem, Mihemed Şarman, Pirça Winda, Avesta, r. 37, ISBN 978-605-5585-41-9

Ew jî nemerdiyê nake, hema radibe ser xwe, radihêje şûrê xwe li serê mar dixe û dike qetqetî. Sê çar çêlikên baz hene, her çêlikekê qetekî datîne ber wan û yekî jî datîne dera hanê.

Eslîxan Yıldırım, Herdemciwanê, Enstîtuya Kurdî ya Amedê, Çapa yekemîn, 2009, rp:15

Bayê ku bi kelecahdeke şaşwaz, qetqetî û belawela ku nizane ber bi kuderê ve bisûre, bi toz û tirabêlka deştê, şevê distirê.

Îrfan Amîda, Şevek Şîzofren, Weşanên Lîs, 2018, r. 5, ISBN 9786058152175


hîmdar

bibingeh

Tişta/ê ku bingeh heye, tişta/ê ku bingehê wê/wî qayîm e.


homograf

peyvên hevtîp,
peyvên ku wek hev tên nivîsîn lê wateya wan û carina gotina wan jî ji hev cuda ye

"Par" (sala borî) û "par" (behr, pay, parçe) homograf in lê ne homofon in anku wek hev tên nivîsîn lê wek hev nayên xwendin û wateya wan jî ji hev cuda ye."
"Ber" (berhem), "ber" (kevir) û "ber" (li ber, li pêş) hem homograf û hem jî homofon in anku wek hev tên nivîsîn û hev tên xwendin û wateya wan ji hev cuda ye.


konfederal

konfederaltir (comparative)
herî konfederal (merkezî) (superlative)
tewrî konfederal (rojavayî) (superlative)
federal
herêmî
navendî
otonom
unîter
xweser

têkildarî konfederasyonê,
welatên yan deverên ku konfederasyonekê pêk tînin

Mijara din ya girîng jî ew e ku divê kurd biryara bidin ku dewletek serbixwe dixwazin, an dewletek federal û konfederal dixwazin. Hîç şik tune ye ku kurd jî, xwediyê mafê çarenivîsiya xwe ne, ev mafê xwe gorî fêde û berjewendiya xwe dikarin bi kar bînin. Kurd, heger dewletek serbixwe dixwazin ava bikin, wê demê bi neteweya tirk re hewcedariya wan peymenek hevbeş nîn e. Kurdan, piştî dewleta xwe ya serbixwe ava kirin, heger biryar dabûn ku ew dewleta bibe dewletek demokratîk û makezagonî, wê demê jî, ji bo dewleta xwe makezagonek pêk tînin. Heta niha jî, helwesta dewleta tirk ya kolonyalîst ji bona kurdan ji derveyî dewletek serbixwe tu çare û rê nehiştibûn. Lê di van salên dawî de dema ku ji makezagonek nû tê bahs kirin û hebûna kurdan wek netewe de facto/fîîlî hat pejirandin, derfet çêbû ku kurd û tirk bi hev re ji bona dewletek hevbeş hewil bididn. Ew dewleta jî, gorî ceribandinên neteweyên dinyayê, dewleta federal e.

Îbrahîm Güçlü: Platforma Makezagona Dewleta Federal Pêwîst e, di Netkurd.com de, 5/2011


berdirêj

berdirêjtir (comparative)
herî berdirêj (merkezî) (superlative)
tewrî berdirêj (rojavayî) (superlative)
berdirêjtirîn (soranîzm) (superlative)

Bi baweriya gelekan, bûyerên vê dawiyê yên Rojhilata Navîn dê ji bûyerên herî giring yên sedsalekê bin ko hêşta em li destpêka wê ne. Lê bi dîtina min, pirraniya welat û neteweyên herêmê jibo hema bibêje hemî salên berdirêj yên sedsala 20ê, tûşî guhartinên mezin bûn. Bi gotina hizirvanekê emrîkayî, guhartinên ko di sedsala 20ê da bi ser welatekê mîna Erebistana Seûdî da hatin ji hemî wan guhartinan mezintir û bileztir bûn ko di van sêsed salên bihurî da bi ser Brîtanyayê da hatine.

Lezgîn Çalî: Sedsala 21-ê sedsala kurdan e, Nefel.com, 5/2011


peyhatî

Kesa/ê yan tişta/ê ku li pey kesek yan tiştek din hatiye yan tê.

Lekolînên heyî yên li ser siyaseta dijwar pirê caran dînamîkên tevgera kolektîf weke encama bûyerên peyhatî yên di siyaseta netewî û navnetewî de rave dikin.

Kurdish Studies - Volume 8 Issue 2 - October 2020 https://web.archive.org/http://books.google.com.tr/books?id=jfYEEAAAQBAJ&pg=PA245&dq=%22peyhat%C3%AE%22&hl=&cd=1&source=gbs_api arşîv, Ronay Bakan, Transnational Press London, r. 245


ilmdar

agadar, haydar, hayjêheyî, hişyar, serwext


relatîv

relatîvtir (comparative)
herî relatîv (merkezî) (superlative)
tewrî relatîv (rojavayî) (superlative)
relatîvtirîn (soranîzm) (superlative)
relatîf
rolatîf
rolatîv

tiştê ku li gor bawerî û dîtinên xelkê cuda ye


pêşwext

pêşwexttir (comparative)
herî pêşwext (merkezî) (superlative)
tewrî pêşwext (rojavayî) (superlative)
pêşwexttirîn (soranîzm) (superlative)
pêşwaxt
hevwext
newext

pêşdem, pêşçax, pêşkat, pêşzeman, zû,
berî dema plankirî,
berî dema normal

Her weha îdiaya wê çendê jî tê kirin ku “Dewleta kûr” û “PKKya kûr” piştî hilbijartinan jî dê bi hev re li herderê Tirkiyeyê çalakiyan pêk bînin û tê gotin, “Daxuyaniya Abdullah Ocalanê ku li Îmraliyê girtî ye, vê çendê piştrast dike ku gotibû eger heta 15ê hezîranê çareserî pêk nayê, dê qiyamet rabe.” Li gor nûçeyê armanca vê planê ew e ku piştî hilbijartina 12ê hezîranê, rê li ber hilbijartineke pêşwext bê xweşkirin û rêgirî li pêkanîna destûreke nû bê kirin.


merde

Ziwan pê qiseykerdiş ciwîyeno, ziwano ke mîyane şari de qisey nêbi, wazenî wa hezar kitabê ey bibî, o ziwan merde yo.

Zimanê pêaxivînê dijî, zimanê ku di gel de neyê axivîn, bixwazî hezar kitêbên wî jî hebin, ew ziman mirî ye.

Kemreş Çewlîgî: Derheqê Rayziwanî de, Zazaki.net, 5/2011


sergirtî

pirçgirtî

Kesa/ê ku serê xwe bi cilekî niximandiye (bi taybetî jin bi kefiyan û zelam bi kum yan şaşikan).

rûpoşî

Kesa/ê ku hem ser û hem jî serûçavên xwe niximandine.

Xanî yan cihek din yê bi serban, ew cihê an jî tiştê ku serê wî nixamtî ye.

Tişta/ê ku di hindirê xaniyekî ve tê çandin yan mezinkirin.


bedbîn

bedbîntir (comparative)
herî bedbîn (merkezî) (superlative)
tewrî bedbîn (rojavayî) (superlative)
bedbîntirîn (soranîzm) (superlative)

reşbîn, pesîmîst, bêhêvî, ne hêvîdar,
kesa/ê ku bawerî bi biserketinê nîne


zerrweş

Deniz Gunduzî komela Dêrsimî ya Anqara de kirmanckî ser o qisey kerd. No qiseykerdiş 28.05.2011 de saete 13.00 de komela Dêrsimî de virazîya. Qiseykerdişê Deniz Gunduzî Leyla Adabeyî bi zerrweşî akerd û seba ameyîşê ey zaf sipasî kerd. Îdarekerdoxa qiseykerdişî, mamostaya Kurdî-Derî Ayşe Navruz bî.

Deniz Gunduz li Komeleya Dêrsimê ya Enqereyê li ser kirmanckî axivî. Ev peyivîn li 28.05.2011 seet 13.00 hat kirin. Leyla Adabeyî axivîna Deniz Gunduzî vekir û ji ber hatina wî gelek spasî kir. Birêvebera peyivînê, mamosteya Kurdî-Derê Ayşe Navruz bû.

Zazaki.net, 5/2011, wergerrandina li kurmancî bo Wîkîferhengê: Husein Muhammed


derasa

derasatir (comparative)
herî derasa (merkezî) (superlative)
tewrî derasa (rojavayî) (superlative)
derasatirîn (soranîzm) (superlative)
derase

ne asayî, ne normal, gelek ji normaliyê cuda yan dûr


serkut

serkuttir (comparative)
herî serkut (merkezî) (superlative)
tewrî serkut (rojavayî) (superlative)

Çewisandin, tepeserkirin, zilm û zordarîlêkirin.


vînî

Bernameyî Mehmud Kizil ra pey rektorî Zanîngehî Hekarî Prof. Dr. Îbrahim Belenlî qisê kerd. Prof. Dr. Îbrahim Belenlî va, eger yew roj Tirkîya de kurdolojî sey yew şaxî îlmî bîyero akerdiş, ganî laboratuwarî nê Hekarî bo û qisêkerdişî xo inahawa rûmna, “kulturî şarî kurd, şeklî ciwîyayîşî şarî kurd hêna hol na mintiqa de ameyo qorî kerdiş. Semed ke no kultur vînî nebo, ganî cigêrayox hol xebat bikerî. Na xebat encax kesî zanayê eşkenî bikerî, no kar karî merdimanî zanayan o. Ma hewl danî ke ardimî na xebat bikerî. Verî ke merdim bieşko derheqî yew gel de, derheqî yew cemat de karo îlmî bikero, ganî no şar neyero înkar kerdiş. Wext ke yew gel bîyero înkar kerdiş merdim neşkeno na gelî ser xebata îlmî bikero. Ez îta de gazî pîyerê rojnamewananî mintiqa, pîyerê cigêrayoxan kena ke makînayanî xo yê fotograf, hacetanî xo yê vengqeydkerdişî bigerî, şîyerî dewan materyal top bikerî û ma re bîyarî. Ma hedreyî înan re her qede ardim bikeri. Ma heme materyalanî înan bierni û arşîvê xo de qorî bikeri. Ma inahawa eşkenî nê materyalan pêşkêşî kesanî cigêrayoxan û zanayan bikeri.”

Seyîdxan Kurij: Hekarî de Konferansa Kurdolojî, Zazaki.net, 6/2011


rêzgir

rêzgirtir (comparative)
herî rêzgir (merkezî) (superlative)
tewrî rêzgir (rojavayî) (superlative)
rêzgirtirîn (soranîzm) (superlative)

rêz (qedir, qîmet, ihtiram) + -gir (< girtin)

qîmetgir, qedirgir, rûmetgir, biîhtiram,
kesa/ê ku rêzê li kesekî yan tiştekî digire

Mesela cum’eyên sivîl û tendensa nuh a berpêçûna nirxên dînî ya BDP-ê gelek hêrsa Erdogan anî ku wî bi dezînformasyonên ”azana kurdî”, ”zerduştî” û ”pêxemberiya Öcalan” xwest kampanya kurdan zeîf bixe. Lê esas reweşa nuh divê pirtir kêfa Erdogan bîne, wî teşwîq bike ku BDP/PKK ji rengê kemalîzma ateîst ber bi sekuleriya demokratîk a rêzgira nirxên dînî ve biçe.

Mûrad Ciwan: Encamên hilbijartinên Tirkiyeyê, Netkurd.com, 6/2011


sînerjî

Ji yewnaniya kevn συνεργία (hevkarî, alîkarî) ji σύν (hev-) + ἔργον (kar)

qezenca ku bi hevkariya yan têkilkirina çend tiştan yan koman peyda dibe

Di bihêzbûna Blokê de rola yekîtiya kurdan û sînerjiya ku wê da civakê giring e, lê gava meriv li rewşa çepên tirk, rêjeya hemû versiyonên çep û sosyalîst; hetta partiyên rast û mihafezekar ên dervayî parlamentoyê dinêre, ew her du parlamenerên tirk ku ji Stenbolê û yê ji Mersînê ketin parlamentoyê her çendîn muhtemelen ê tendenseka cuda bidin grûba parlamentoyê a BDP-ê. Lê divê rastî jî bê eşkerekirin ku van hersê kesan di tepsiyeke zêrîn de parlamenterî ji destê berpirsên PKK-ê û BDP-ê girt. Hêza wan bi xwe muhtemelen ji %1-ê jî kêmtir e. Ew bi belaşî bi dengê kurdan çûn parlamentoyê. Ev, bi awayekî ji paradîgmaya îdeolojîk tê, ne encama îhtîyaciya rasyonalîteya kurdan, ne jî ya demokrasiya Tirkiyeyê ye.


xweşhal

Ji xweş + hal, kurmancîkirina soranî xoşhal.

dilxweş, kêfxweş, dilşad, bextiyar, bextewer, razî

Wezîrê Xwendina Bilind û Lêkolînên Zanistî yê Hikûmeta Herêma Kurdistanê Profesor Dilawer Ebdulezîz jî di civînê de xweşhaliya xwe derbirî û da zanîn ku li gor wî ew destpêşxweriya hikûmeta Tirkiyeyê û zanîngeha navborî dê bibe xaleke nû a werçerxan di pêwendiyên stratejî yên di navbera her du aliyan de.

şad, şadan, şa^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


şênber

şênbertir (comparative)
herî şênber (merkezî) (superlative)
tewrî şênber (rojavayî) (superlative)

berceste, nêrbaran, mişexes, girgîn, berçav, konkret,
ne abstrakt yan teorîk yan sembolîk

Bloka Kurdî: Heta pêngavên şênber neyên avêtin em naçin meclîsê


xwînbexş

xwînder

Kesa/ê ku hin ji xwîna xwe dide nexweşxaneyekê daku kesek din pê bêt dermankirin.

Li Bêtwênê grûpek 3 hezar xwînbexşan kom dike


operasyonel

operasyoneltir (comparative)
herî operasyonel (merkezî) (superlative)
tewrî operasyonel (rojavayî) (superlative)
operasyoneltirîn (soranîzm) (superlative)

xebatî, emelî, çalakî, operatîv, fîîlî, pratîkî,
têkildarî operasyonekê yan operasyonan


bindîwar

bindîwartir (comparative)
herî bindîwar (merkezî) (superlative)
tewrî bindîwar (rojavayî) (superlative)
bindîwartirîn (soranîzm) (superlative)

bin- + dîwar. Bi wateya "karmendên kar nakin lê meaş werdigirin" ihtimal e ku di rastiya xwe de ne "bindîwar" lê bendîwar be ku nêzîkî bendewar e.

Ev nêzîka mehekê ye bi fermana Serokê Herêma Kurdistanê, komîteyek bo yekkirin û reform û kêmkirina pasevanên berpirs û dezgehên hikûmetê û partiyan pêk hatiye û heya vêga jî hikûmet û parlamento li ser diyarkirina hejmara pasevanên berpirsên hikûmî li hev nekirine. Herwiha serokê Herêma Kurdistanê daxwaz ji Wezareta Navxwe û Pêşmerge kiriye, çiqas pêşmerge û pasevanên wan yên bindîwar (karmendê ku naçe ser karê xwe û meaş werdigire) û xeyalî hebin, navên wan bên rakirin.

karmendên ku naçin ser karê xwe lê meaşê xwe werdigirin


waterless

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q1860 (eng)-Flame, not lame-waterless.wav


himbiz

hembiz
hevbiz
hivbiz
همبز (Kurdish-Arabic)

bor, boş, mişe, stûr, qalind, ne firk, ne fir,
tiştên ku pir di nav hev re li cihekî teng

Berê porê min himbiz bû lê paşî hinekî weriyaye û niha firk bûye.

Daristanên baranê himbiz in lê yên Kurdistanê bi giştî firk in.

Qalin an qalind anko stûr, himbiz anko gellek nêzîkî hevdu [ne], wekî darên rêl an daristanekê, wekî davên mûyên serê mirovekî. Li beranber anko dijberî himbizê firr an tenik dihên bikaranîn: Piştî sih saliyê porê min tenik/firr bûye, lê berê himbiztir bû.

Lezgîn Çalî di koma Zimanê Kurdî ya Facebookê de, 7/2011


bêaheng

bêahengtir (comparative)
herî bêaheng (merkezî) (superlative)
tewrî bêaheng (rojavayî) (superlative)
bêahengtirîn (soranîzm) (superlative)

neharmonîk, ne bi wayekî harmonîk, li dijî harmoniyê, antîharmonîk


bêdestûr

bêdestûrtir (comparative)
herî bêdestûr (merkezî) (superlative)
tewrî bêdestûr (rojavayî) (superlative)
bêdestûrtirîn (soranîzm) (superlative)

Bi zehrê xwe me me'mûr bikî
Tenha me bêdestûr bikî
Mehrem serayê hor bikî


bêizin

bêizintir (comparative)
herî bêizin (merkezî) (superlative)
tewrî bêizin (rojavayî) (superlative)
bêizintirîn (soranîzm) (superlative)

bê destûr, bê hebûna izinê, bê hebûna destûrê


bidestûr

bidestûrtir (comparative)
herî bidestûr (merkezî) (superlative)
tewrî bidestûr (rojavayî) (superlative)
bidestûrtirîn (soranîzm) (superlative)


qijavij

qijavijtir (comparative)
herî qijavij (merkezî) (superlative)
tewrî qijavij (rojavayî) (superlative)
qijavijtirîn (soranîzm) (superlative)
قژاڤژ (Kurdish-Arabic)
gevegij
qeveqij

bûka gundî gevedij e. (giyayê hewşê tehl e)

...mirofekî rihspî û bi gijûvij hat.

1857, Mela Mûsayê Hekarî, Amadekar: Hêmin Omer, Durrû’l Mecalîs, sala weşandinê: 2022, r. 72


bêhnxweş

bêhnxweştir (comparative)
herî bêhnxweş (merkezî) (superlative)
tewrî bêhnxweş (rojavayî) (superlative)
bêhnxweştirîn (soranîzm) (superlative)
bêhinxweş
bênxweş
bihnxweş
bîhnxweş
bînxweş

tişta/ê ku bêhna wê/wî xweş e,
tişta/ê ku bêhna xweş dide,
tişta/ê ku bêhna xweş jê tê


teyar

teyartir (comparative)
herî teyar (merkezî) (superlative)
tewrî teyar (rojavayî) (superlative)
teyyar
bexçe
teyare

Ji erebî طیار (“firok, ê ku difire”); wek "amadeyî firîn, amadeyî çûn". Hevreha soranî تەیار (teyar), belûçî û farisî تیار. Cotrehê teyare.

Li gorî çavkaniyê ew hêza pêşmerge, ku ser bi Wezareta Pêşmerge ye, bi çekên giran hatine teyarkirin û biryar e ku ti destdirêjiya bo ser axa Kurdistanê bêbersiv nehêle.

Perçak ji xakê hatîye nîşankirin û dîwarkirin têda diçînin şînayî û hinek dar û rez ev di zarava xelkê alîyande heye.


amadebaş

amadebaştir (comparative)
herî amadebaş (merkezî) (superlative)
tewrî amadebaş (rojavayî) (superlative)
amadebaştirîn (soranîzm) (superlative)
ئامادهباش (Kurdish-Arabic)

hazir, amade, seferber, hişyar, wirya, miqate, haydar,
 xwehazirkirî li hember talûkeyeke ku belkî biqewime

Wekîlê Wezareta Pêşmerge ya Hikûmeta Herêma Kurdistanê Enwer Hacî Osman ragehand ku hêza pêşmerge di amadebaşiyê de ye bo rûbirûbûna Îranê di her rewşekê de ger sînor bibezînin. Herwiha da zanîn ku hêz ji Dihokê jî çûye devera Pişder û ger pêwist bike dê hêzeke zêdetir jî bişînin navçeyê.


praktîze

praktîzetir (comparative)
herî praktîze (merkezî) (superlative)
tewrî praktîze (rojavayî) (superlative)
praktîzetirîn (soranîzm) (superlative)
پراکتیزه (Kurdish-Arabic)
pratîze

bi cih anîn, pêk anîn, encam dan, xistin pratîkê, di pratîkê de kirin,
ne tenê gotin lê herwiha kirin jî


sift

sifttir (comparative)
herî sift (merkezî) (superlative)
tewrî sift (rojavayî) (superlative)

Li dû axaftin û peyaman, koma dansê ya Alman ku ji 3 hezar kesî pêk hatiye, dest pê kir. Li gel barana sift jî performansa komê gelek bal kişand. Piştre koma bulgarî ya 2 hezar kesî hemû beşdar mest kirin. Di festîvalê de yek ji komên herî balkêş jî koma gîtarê ya 200 kesî bû. Aheng û lihevkirina di navbera gîtarîstan de ji aliyê temaşevanan ve li piyan hat silavkirin û bi çepikan hat pîrozkirin. Herwisa yoga û medîtasyona ku ji aliyê bi hezaran kesî ve hat kirin, bû sedem ku stadyûma Olîmpiyadê di nav bêdengiyeke kûr de bimîne. Armanca yoga û medîtasyonkirinê ew bû ku bikeve nav Pirtûka Rekoran a Guinesê.

Ali Guler Di festîvala cîhanê de deng û rengên Kurdan, Rudaw.net, 7/2011


kokbirr

Ji bo guhertoya rastnivîsî binêre kokbir.


menzîldirêj

menzîldirêjtir (comparative)
herî menzîldirêj (merkezî) (superlative)
tewrî menzîldirêj (rojavayî) (superlative)
menzîldirêjtirîn (soranîzm) (superlative)

çekên ku guleyên wan dikarin dûr bên avêtin,
sarox û moşekên ku dikarin ji cihê avêtinê bigihin derek dûr

topên menzîldirêj

Hêzên eskerî yên tirkan bi balafirên cengê û bi topên menzîldirêj piştî nîvê şevê li başûrê Kurdistanê êrişî bingehên eskerî yên Partiya Karkerên Kurdistanê kirin.


icûbeyî

Niha jî heman berhewakirina daxwazên kurdan bi terminên ucubeyî yên wekî “xweseriya demokratîk” tînin ziman û daxwaza kurdan ya di asta otonomiyê de jî bêşekil û deforme dikin. Yanî karê BDP-ê û DTK-ê ew e ko termînolojiya hiqûqî, îdarî û siyasî ya ko dinya jê fêm dike, ya wekî otonomî, federasyon, konfederasyon û awayên dî yên self-determînasyonê jî di Kurdistanê de yekser bêwate, dejenere û vala bike.

Mihemed Evdila: “Xweseriya demokratîk” û dejenerekirina daxwazên kurdan, Nefel.com, 7/2011


hiqûqî

dadî, dadwerî, dadnasî, qanûnî, şer'î, yasayî, zagonî, hiqûqnasî,
têkildarî hiqûqê,
li gor hiqûqê

edalî, dadmendî, meşrû, adil, lejîtîm, rewa, legal^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


deforme

deformetir (comparative)
herî deforme (merkezî) (superlative)
tewrî deforme (rojavayî) (superlative)
deformetirîn (soranîzm) (superlative)

Ji fransî déformé, ji déformer ji dé- + form + -er

bêteşe, bêdirûv, bêşikil,
tişta/ê ku dirûv / teşe / şikilê wê hatiye xirabkirin


faşîzan

faşîzantir (comparative)
herî faşîzan (merkezî) (superlative)
tewrî faşîzan (rojavayî) (superlative)
faşîzantirîn (soranîzm) (superlative)

faşîstî, faşîstîk, têkildarî faşîzmê, li gor faşîzmê, mîna faşîstan

“Komîteyên gundan”, “konseyên mehele û qezayan”, yên “xwesriya demokratîk” bi pîvan û hêjayîyên sîstemeke demokratîk ya bi pêşketî ve nîne. Ev modeleka sîstemên faşîzan û tîranîk e. Sîstemên demokratîk yên pêşketî, hemî astengên nedemokratîk yên li himberî xweorganîzekirin û xwerêxistinkirina civatê ji navê radikin, civat jî li ser bingeheke demokratîk xwe çawa organîze bike, sîstem jî wê meşrû dibîne û wê diparêze. Ne ko dibêje, "va ye min konsey çêkirin û tenê ev konsey meşrû ne".


tîranîk

tîranîktir (comparative)
herî tîranîk (merkezî) (superlative)
tewrî tîranîk (rojavayî) (superlative)

Ji fransî tyrannique, têkildarî tîran + -îk.

zordestane, zorbazane, stemkarane, zalimane, despotîk, totalîter, diktatoriyel,
têkildarî tîranan yan tîraniyê, li gor tîraniyê, mîna tîranan


binber

binbertir (comparative)
herî binber (merkezî) (superlative)
tewrî binber (rojavayî) (superlative)
binbertirîn (soranîzm) (superlative)

Lê li vir jî em dibîn ew zihniyeta ko ji derveyî xwe, ji keserê mafê jiyanê nas nake derdikeve pêş. Xwedê neke desthilatdariya du polîsan di destê Bengî Yildiz de hebûya, Xwedê dizane dê wî, ji ber pirsên Neşe Duzelê ew di cih de bidaya girtin, dibe ko bi awayekê bihatiya binber kirin jî!


hemûgir

hemûgirtir (comparative)
herî hemûgir (merkezî) (superlative)
tewrî hemûgir (rojavayî) (superlative)
hemûgirtirîn (soranîzm) (superlative)
hemîgir

tevgir, giştgir, berfireh, şamil, giştî, gelemper, umûmî, şamîl,
tişta/ê ku hemû tiştên pêdivî tê de hene,
tişta/ê ku hemû kesan di xwe de dihewîne

Michael L. Chyet navdar e bi zanîna xwe ya li ser zaravayên serekî yên kurdî. Ew rêzkerê materyalên zimanên Rojhilata Navîn e li Pirtûkxaneya Kongresa Emerîkayê. Berê ew berpirsê beşa zimanê kurdî ya Radyoya Dengê Emerîkayê (VOA) bû. Wî herwa profesoriya zimanê kurdî li Zanîngeha Parîsê û Enstîtuya Kurdî ya Washingtonê kiriye. Zanyarê kurd, Emîr Hesenpor, profesorê alîkar li Pişka Şaristaniyên Rojhilata Navîn û Nêzîk li Zanîngeha Torontoyê, li ser vê ferhengê wiha dibêje: "Ev ne ferhengek asayî ye. Ev der-asayî ye. Ew yekem û tekane berhevoka hemûgir ya du sedsalên zanyariya Rojavayî û Rojhilatî ye li ser zaravaya kurmancî ya kurdî ku pirraniya kurdan pê dipeyivin û yek ji zorlêkirîtirîn zimanên dinyayê ye."


şamil

tevgir

Tiştê ku hemû tiştên pêdivî tê de hene, tiştê ku hemû kesan di xwe de dihewîne.


tevgir

tevgirtir (comparative)
herî tevgir (merkezî) (superlative)
tewrî tevgir (rojavayî) (superlative)
تەڤگر (Kurdish-Arabic)
tevgerr

hemûgir, giştgir, berfireh, giştî, gelemper, umûmî, şamil,
tişta/ê ku hemû tiştên pêdivî tê de hene,
tişta/ê ku hemû kesan di xwe de dihewîne


darbecî

Ya/yê ku mîna kesên ku bi darbeyên leşkerî hikûmeta sivîl hildiweşînin û dewletê digirin destê xwe

Generalên Tirkiyeyê yên darbecî û ergenekoncî mîada xwe dagirt û herî dawiyê serokerkan û serqumandarên hêzên esasî yên ordiya tirkan alaya teslîmbûnê li hemberî hikûmeta sivîl hilda. Di heman demê de rêberê PKK-ê Abdullah Ocalan bêçaretiya xwe îlan kir û got ew wekî “taşeron” jî hêdî bi kêrî tiştekî nayêt û teslîm bû.


xwedêjêrazî

biheştî

Gotinek rêzgirtinê ye ji kesekî mirî re.

Behiya xwedêjêrazî Hemaîl Xanê li Stokholmê


bankî

bankîtir (comparative)
herî bankî (merkezî) (superlative)
tewrî bankî (rojavayî) (superlative)

: Etîmolojiya vê peyvê nehatiye nivîsîn. Eger tu bi rastî bizanî, kerem bike bişkoka "biguhêre" ya di ser van gotinan re bitikîne û etîmolojiya vê peyvê binivîse. Çavkaniyên ku te ew etîmolojî jê girtiye jî binivîse.

Têkildarî karên bi bankê dibin, têkildarî bankê.

Di vê mijarê da Dr. Miheme Şeban taybetmendê bi warên diravî û bankî li zankuya Duhokê bo war got: Rakirina 3 sifrên dînarî çi kartêkirina rasteqîne nakete ser kêmkirina helawasanê, belku tinê kartêkirineka menewî dikete ser hêza dînarî, dîsan dê mifayê gehînte jimêriyar û darayî kar û bankan ji bo asankirina jimêriyaryên wan.

Taybetmendekê warên diravî û bankî; Rakirina sifrên diravê îraqî pêşyana kirînê ya dînarî zêde naket, 2011-08-03; .rojnamawar.com


baltîk

baltîktir (comparative)
herî baltîk (merkezî) (superlative)
tewrî baltîk (rojavayî) (superlative)

têkildarî Deryaya Baltîk yan Devera Baltîk


tam-demî

Wergerandina yekser ji îngilîzî full-time, ji tam + demî.

Em fêm dikin bê çima wiha memnûn in. Hema bêje herkesî karekî tam-demî heye, mûçe bi lez zêde dibin (berî qeyranê, bi rêjeya 4 %) û em dilniya ne ku em dê cihê xwe li ba şîrketeke din peyda bikin heke em bi patronê xwe re li hev nekin an jî bixwazin ji bo kêfa dilê xwe berê xwe bidin karekî din… “rêbaza serbest û ewle di çaxê mezinbûna aboriyê de hate pêşxistin, ev yek ji binasên serkeftina wê ye” dibêje Holger K. Nielsen, serokê Socialistisk Folkepartiyê, ku partiyeke ji sosyal- demokrasiyê çepgirtir e û di hilbijartinên Ewrûpayê yên dawî de dengên xwe zêdetir kirin.

Le Monde diplomatique kurdî, hj. 1, wergerrandin: Cemili Denli, 2009


آباد

ava, avakirî, çêkirî, dirist, birêk, birêkûpêk, lidar, çalak liserxwe (bi taybetî xanî),
ne kavil, ne xirabe, ne xirabkirî, ne xopan, ne wêran, ne ruxandî, ne hilweşandî

-abad, paşgireke esil-farisî ye, Mehabad, Xurremabad


amarî

amarîtir (comparative)
herî amarî (merkezî) (superlative)
tewrî amarî (rojavayî) (superlative)

Lêkolîneka amarî dikare hejmara Kurdan li Stembolê derxe.


حشری

ganewî, heşerî, kesa/ê ku pirr dil dibije seksê


خراب

kavil, wêran, herifî, ruxandî, hilweşandî, herifandî


destgîr

destgîrtir (comparative)
herî destgîr (merkezî) (superlative)
tewrî destgîr (rojavayî) (superlative)
destgîrtirîn (soranîzm) (superlative)
دهستگیر (Kurdish-Arabic)
destgirtî
dezgir

girtî, zindanî, hefsî, kesa/ê ku hatiye girtin


medyatîk

medyatîktir (comparative)
herî medyatîk (merkezî) (superlative)
tewrî medyatîk (rojavayî) (superlative)
medyatîktirîn (soranîzm) (superlative)

Lê bizava siyasî li Sûriyê bê bername ye û ne hevgirtî ye, ew civînên ku li derve jî ji aliyê kesayetî û hinek aliyên opozisyona Sûriyê tên kirin, zêdetir medyatîk in û hîç bandorekê li ser erdê dirust nakin.

Sekreterê Partiya Demokrat a Kurd li Sûriyê Dr. Ebdulhekîm Beşar li gor Rudaw.net, 9/2011

tişta/ê ku di medyayê de pirr tê behskirin (lê belkî di rastiya xwe de ne ewqas mezin e)


onomatopoetîk

onomatopoetîktir (comparative)
herî onomatopoetîk (merkezî) (superlative)
tewrî onomatopoetîk (rojavayî) (superlative)
onomatopoetîktirîn (soranîzm) (superlative)
ئۆنۆماتۆپۆئهتیک (Kurdish-Arabic)
ئۆنۆماتۆپۆوهتیک
onomatopeyîk

Ji yûnanî ὀνοματοποιία (onomatopoiía, “çêkirina peyvan bi zarvekirina dengan”) ji ονοματοποιέω (onomatopoiéo, “çêkirina navan”) ji ὄνομα (ónoma, “nav”) ji ποιέω (poiéo, “çêkirin”) + -tîk

dengê siriştî

Peyvên ku ji dengên siriştî hatine çêkirin.


شیرین

şîrîn, têrşekir, şekirdar, şekirkirî, ne tal, ne tehl

rûşîrîn, xweşdivî, xweştivî, delal, dilber, berdilî


kurdî-krîlî

Tişta/ê ku bi wê alfabeyê hatiye nivîsîn.

"Kurd" bi alfabeya kurdî-krîlî wiha tê nivîsîn: Кӧрд.


bêhnfireh

bêhinfere
bêhinfereh
bêhinfire
bêhinfireh
bêhnfere
bêhnfereh
bêhnfire
bênfire
bênfere
bênfereh
bênfireh
bihinfere
bihinfereh
bihinfire
bihinfireh
bihnfere
bihnfereh
bihnfire
bihnfireh
bîhinfere
bîhinfereh
bîhinfire
bîhinfireh
bîhnfere
bîhnfereh
bîhnfire
bîhnfireh
bînfere
bîhnferhe
bînfereh
bînfire
bînfirhe
bînfireh

Bisebr, baldirêj, tolerant, sabir, sebrdar, ne bêhnteng,
kesa/ê sebr heye, kesa/ê zû-zû bêhnteng nabe.

Pejirîner, qebûlker, tehemilker.^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


xêvik

aqilsivik, dînik, kêmaqil, xirrexav, geve, lur, hişsivik, bodek, peledîn, tirredîn, bûdele, xêtik, balûle

Dibêje “Rastî tevlîheve û bê bêserûbere, aydolojî vê tevlîheviyê ji hole radikin û çareseriyên hesan pêşniyardikin. Bi vê sedemê kesen ne jîr û xêvik berê xwe didin van rêxistin û aydolojiyên parêzker an jî lîberal.

2015, Encamê Lekolîna Zanistî. Kesên xêvik dibin nijadperest https://web.archive.org/https://www.rojavanews.com/kurdish/index.php/cihan/item/2519-rojava-news arşîv, rojavanews.com

Xêvik û bêhiş nebin, gotiye kurd, ez nabim Rewanduz Begê (yê ku teslîm bûye) duyem.

2016, Rêberê Kurd ê herî çeleng, lê bênav https://web.archive.org/http://www.bitlisname.com/2016/02/15/rebere-kurd-e-heri-celeng-le-benav-3/ arşîv, bitlisname.com


jibîrkirî

jibîrakirî
ژبیرکری (Kurdish-Arabic)
bîrkirî
jiberkirî

nehesibandî^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


لازم

lazim, pêwîst, hewce, pêdivî, gerek, divê


پنهان

veşartî, nepenî, niximandî, nixamtî, nehînî


pizêz

pizêztir (comparative)
herî pizêz (merkezî) (superlative)
tewrî pizêz (rojavayî) (superlative)
pizêztirîn (soranîzm) (superlative)
xalî xeres
xalîxerez
xalîxerez

bêguneh, bêtawan, bêsûc,
kesa/ê ku ti guneh yan xirabî nekirine

Eskeran jin û zarrokên pizêz kuştin.


serjinik

Zelamên ku karên jinan dikin, zelamên ku reftara wan mîna ya jinan e.

Ew zelamê serê xwe bike di nav karûbarên jinanda ew dê bîte serjinik, filankes serjinke! Êkser muhirek sor li eniya wî didin, her weku ew kes yê tawanbare, bi vî rengî civakê me li wan zelama di nêre ew ên harîkariya mala xwe yan hevjîna xwe dikin, şerme zelam karê jinan bikin, erê bo çî berê û heta niha li gundan jinan karê giran di kirin û heta niha dikin?


cotsayid

cotsayidtir (comparative)
herî cotsayid (merkezî) (superlative)
tewrî cotsayid (rojavayî) (superlative)
cotsayidtirîn (soranîzm) (superlative)
cotsayd
cotşirît
duşirît

(bi taybetî ji bo rêya) du şirît, tiştê ji du şirîta pêkhatiye

Deverdarê Berdereş bo war xûyakir, rêveberiya rêk û pirên Duhokê bi alîkariya rêveberiya giştiya rêk û pira li Duhokê eve çend sale mijûlî hindêye rêka Duhok Hewlêr hemû bibîte cotsayid û bihête berfirehkirin, bi çend qonaxên cuda kar li ser hatiyekirin û sal bo salê pitir cade dihêne xweşkirin bi merema asankarîya hat û çûyê.

Rêkên Duhokê ta sinorê Hewlêrê hemû dê bine cotsayid, 10/2011, rojnamawar.com


nêza

Ji nêza mirim


barîk

barîktir (comparative)
herî barîk (merkezî) (superlative)
tewrî barîk (rojavayî) (superlative)
barîktirîn (soranîzm) (superlative)
باریك (Kurdish-Arabic)

Ji proto-hindûewropî*bʰrei- ("birîn")
:proto-îranî *brai- ("birîn, tenik kirin")
::pehlewî: barîk ("barîk")
::farisî: barîk ("barîk")
::kurmancî: barîk ("barîk")
::soranî: barîk ("barîk")
::zazakî: barî ("barîk")
Çavkanî: Horn p.36
Hevreh: birîn


قهرمان

qehreman, çeleng, gernas, xweşmêr, biste, wêrek, egîd


yavaş

Ji proto-tirkîkî *yav- (qels, bêhêz), hevrehayavuz


tênşîr

tênşîrtir (comparative)
herî tênşîr (merkezî) (superlative)
tewrî tênşîr (rojavayî) (superlative)
têhnşîr
tihnşîr
tînşîr
تێنشیر (Kurdish-Arabic)

Ji tên + şîr anku bi qasî şîrêdayikê / makêgerm.

bi qasî şîrê dayikê / makê germ, anku ne germ û ne jî sar

Ez hez ji ava tênşîr dikem ji bu serşîştinê.


bîdar

bîdartir (comparative)
herî bîdar (merkezî) (superlative)
tewrî bîdar (rojavayî) (superlative)
bîdartirîn (soranîzm) (superlative)

Ji proto-hindûewropî *bʰewdʰ- (şiyar bûn, nenivistin, ranezan), proto-îranî *bṓdhati-, hevreha avestayî baoδaiti, sanskrîtî budhyátē, belkî bi rêya farisî بیدار (bîdar) (Çavkanî: Pokorny, r. 2068).

şiyar, hişyar, bêxew, ne nivistî, ne razayî, ne raketî, ne di xew de

Her çendî bi şev diminî bîdar,
sibhan dinivî heta vi êvar,
êvar û seher bi roj, eger şev,
ez her disojim wisa li ser hev.

Ma j`hesreta şîrînleban
xew tête çehvan qet şeban
firyad-i der ber kewkeban
pirsê bike j’ bîdarê çerx.

payî^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


dernexûn

dernexûntir (comparative)
herî dernexûn (merkezî) (superlative)
tewrî dernexûn (rojavayî) (superlative)
dernexûntirîn (soranîzm) (superlative)
dernexwûn
dernexwîn
nixumandî

derneqot, derxûm
 Tiştekî wek beroşê ku devê wê ne li jor be lê li jêr be. Danîna beroşê an sîtil an tiştekî wekî wan ku devê wan li erdê be ne li hewa


aristokraattinen

zadegan, malmezin, esilzade, xanedan, sergewer, arîstokrat, tovrind, beg, axa, feodal


armahtava

efûker, dilovan, dilnerm, mihrevan, piyar, bexşende, birehm, rehîm, rehman, muşfîq, şefîq


stasyoner

stasyonertir (comparative)
herî stasyoner (merkezî) (superlative)
tewrî stasyoner (rojavayî) (superlative)

Ji fransî stationnaire, hevreha îngilîzî stationary, herdu ji latînî stationarius, ji stato ji stō ku ji proto-hindûewropî ye û hevreha -stan û rawestandin yên kurdî ye jî

sabit, neliv, bicihkirî, bêliv, xweragir, ne seyar, ne livok, tişta/ê ku li derekê hatiye bicihkirin û ne bo berdewam gerandinê ye

Bikirên kompûteran di jiyana xwe ya seyar de êdî bi jîrtelefon û surfplatayan li Internetê dinêrin û li malê jî dixwazin komputereka wan ya xurt û saxlem hebe vêca çi stasyoner be yan laptopeka xurt û binecih be.


زیرک

çespan, erwend, felît, mişag, girtole, jêhat, jîr, karkêş, serkeftî, serkeftî, weyn, weyn


çoq

"Pişt" ji stû heta navê ye; li hêla piştê, binê stû, nav her du milan "qorik" e. Ji kesên ku ji qorikê ve xûl dibin re "qop" dibêjin, ango bi Tirkî "qambûr". "Qop" û "qup" dijwate ne; Qup tîkbûn û qop jî xûlbûn e. Mînak; filankeso xwe çiqas qup dike, bêvankesê qop bûye, li qorika pişta wî/wê xistin. Li cem me ji kesên ku qop bûne re "qopo" tê gotin. Meşa ne serast an kesên seqet "çoq" e, ji kesên wisa re jî "çoqo" tê gotin. Em ji kesên ku xwe dihetikînin ango şerm nakin re "şûtik" dibêjin.

Abdurrahman Önen di koma "Zimanê Kurdî" ya li ser Rûnameyê de, 12/2011


şebab

Ji erebî شَبَاب (šabāb, “xort”) yan jî bi maneya "pirr baş, gelek hêjatî" ji şa(h) + bab, bo nimûneyên bi heman awayî çêkirî binere: şabanû û sebab / segbab.

Li cem me (=li Kobaniyê ) peyva şebab heye, bi wateya pir baş e. Em dibêjin: Xortekî şebab e, hespek e şebab e, genimekî şebab e, yanî pir başe. Gelo ev peyva li hin deverên din bi kar tê.

Salih Bozan di koma "Zimanê Kurdî" ya Rûnameyê de, 12/2011


bisimbêl

bisimbêltir (comparative)
herî bisimbêl (merkezî) (superlative)
tewrî bisimbêl (rojavayî) (superlative)

bisimêl, zilamên ku simêlên xwe netiraşîne


gizûn

gizûntir (comparative)
herî gizûn (merkezî) (superlative)
tewrî gizûn (rojavayî) (superlative)
gizûntirîn (soranîzm) (superlative)
gûzan

Ji devê hevalekî ji derûdora Ruhayê min wê rojê seh kir ku peyva no û gizûnê jî di maneya tûjaya bîber û hîçharan de bi kar tînin...

Kesekî bi bernavê Pezkûviyê Cûdî di koma "Zimanê Kurdî" ya li ser Rûnameyê de, 1/2012

Gizûn kirdkî ye, gelo kesek bi etîmoya vê peyvê dizane?

Kesekî bi bernavê Derqamî Kardox heman mijarê de didomîne, di koma "Zimanê Kurdî" ya li ser Rûnameyê de, 1/2012


ripîreş

gipîgewr
hilîheram
ripîrût
sipîsor
sîsspî
zipîzer

Di wê tarîbara êvarê de li ser peyarêyeke xumxumî em li hevdu qelibîn û em bi hev re ketin dora otobusê. Wê ez nas kirim, ji çavên wê yên ripîreş çirûskên kêfxweşiyê dipekiyan. Kirasê kenê xwe avêt ser rûyê wê û peyivî

Navê wê Şevîn bû, Receb Dildar, 2012-01-13, kulturname.com


hilîheram

hilîheramtir (comparative)
herî hilîheram (merkezî) (superlative)
tewrî hilîheram (rojavayî) (superlative)
hilîheramtirîn (soranîzm) (superlative)
gipîgewr
ripîreş
sipîsor
zipîzer

Ji bo xurtkirina peyvek xwedî wateyek neyînî tê bikaranîn. Maneyên pîs, nebaş dide.

De here! derewçînê hilîheram, Ehmed tu carî tiştekî wisa ji bo min nabêje.

Kuro ew zilam kûçikekî hilîherame, çawa tu bi wî re hevaltiyê dike.


sipîsor

sipîsortir (comparative)
herî sipîsor (merkezî) (superlative)
tewrî sipîsor (rojavayî) (superlative)
sipsor
spîsor
gipîgewr
hilîheram
ripîreş
zipîzer

Ji her çavekî wê du lib hêstirên wek tiriyê mezrone yê Newala Bûnisra ji nav dehlên Gurînî û bawerneyiyan ji çavên wê yên belek pêşî xwe bi ser rûyê wê yê masûm-melekî û hinarikên wê yên sipîsor de berdan, dawî her çar dilopên hêstiran yên ku wergeriyan tozeke elmasî û krîstalîze bûn, ketin ser tuşan.

Evîna Vîrtuel a Nefel û Baran, Hasan Kaya, 28-02-2006, netkurd.com

Rûyê Kahraman Axayî sipîsor bû. Di pêşbirkeke weha de li paşmayîn, jê re şikandina şanaziyê bû. Ahmetî pê derxist dê niqaşeke bêdawî serî bide, têkilî axaftinê bû.

Kahraman Axayê Rikoyî, Jules Verne, Werger: Ayhan Meretowar, Weşanên Taybet yên Kovara Mehname, 2003, mehname.com


zipîzer

zipîzertir (comparative)
herî zipîzer (merkezî) (superlative)
tewrî zipîzer (rojavayî) (superlative)
gipîgewr
hilîheram
ripîreş
sipîsor
sîsspî

Genimê me zipîzer bûye, gelekî hişk bûye, êdî wexta çinînêye.

Remezan bi boçika hêjîra zipîzer î girover û mezin girtibû, pêşî li xweşikbûna wê nihêrîbû bi dû re jî bi derbekê re heta boçikê xistibû devê xwe, xwaribû.

Mîran Janbar, Qolyeya Cécileê, Weşanxaneya Lîs, 2012, çapa 1ê, r. 38, ISBN 9786054497010

Dilê wî dikir gupe gup. Ji gupîna dilê wî, sînga wî jî bi lez radibû û dadiket. Weke ko di bin barana zivistanê de mabe û bi tayê ketibe, diricifî. Çavên wî dikira ji serê wî baz bidaya. Ruyê wî zipîzer bûbû.

Îbrahîm Seydo Aydoğan: Reş û Spî, Nefel, 2002


gipîgewr

gipîgewrtir (comparative)
herî gipîgewr (merkezî) (superlative)
tewrî gipîgewr (rojavayî) (superlative)
gipîgewrtirîn (soranîzm) (superlative)
hilîheram
ripîreş
sipîsor
sîsspî
zipîzer

Gelekî pir gewr, gelekî sipî, wek berfê sipî


sîsspî

sîsespî
gipîgewr
hilîheram
ripîreş
sipîsor
sîrsahî
zipîzer

Li aliyê din, li nêzî xanî bi xwe, li nav baxçe û nav cinînê, ku bi şitilên xwe ve bi qasî sî hektaran fire bû, li hewayê ne xweş jî hertim xweşik û dilhebîn bû. Sorgul û sosinên ew qas sosret, gulên kamelya, hind laleyên pirr-reng ji yên sîsspî ta yên ripîreş, bi kurtî, ew dewlemendiya gulên li baxçeyê Pesotskiyan, Kovrîn ti caran li ti derek din nedîtibû.

Novêla Keşîşê Reş, Anton Çexov, Werger: Husein Muhammed, Weşanên Han - 44, Berlîn/Îlon-2010

Zivistana mîrat roj kurt kiribûn... Evareke direng gihiştin nav bajêrkê Elbakê. Befrê, deşta Elbakê sîsspî kiribû. Di tarîgewirka êvarê da ev deşta bilinde şirîn dibiriqî li bin perda spîye befrê...

Rêvingê Bênav, Rojan H., Kovara Nûdem, Hejmar 10, 1994


sîsespî

sîsspî
gipîgewr
hilîheram
ripîreş
sipîsor
sîrsahî
zipîzer

Esman sîrsahî, tîrên hetavê ji serê baskên berze bilinde Elbakê hewa germ kiribû... Befira sîsespî di bin tîrên hetavê da dibiriqî... Hetav bilind bibû... Roje nîvro nava bajêr ji boşahîya mirovan mişt bibû...


gozel

gozeltir (comparative)
herî gozel (merkezî) (superlative)
tewrî gozel (rojavayî) (superlative)
gozeltirîn (soranîzm) (superlative)

Ji tirkî güzel (“delal, spehî, ciwan, xweşik”) yan hê jî rasttir ji tirkiya kevn gözel yan ji azerî gözəl (ku wek گوزل (gûzel) ketiye farisî jî) ji proto-tirkî *közel. Lê herwiha bide ber îbranî גוזל (gozal: teyrên nû-bi-firrê-ketî, teyrên nû hînîfirînê bûne), hevreha aramî (bi metatezê) ܙܘܓܠܐ (zuğella). Herwiha bide ber peyva "nêrî" bi zimanên slavî, bo nimûne rûsî козёл (kozyól), slovakî û slovenî kozel, polonî kozioł. Anku maneya berê dikare "nêr" be, paşî "nêrekew" û taliyê jî "kewên bihagiran" lê ev ihtimal biçûk e.

Li cem me jî du cûre kew heye, ji bêşa yekê re dibêjin kewê gozel: ev cûreya han ling û nîkil sor e, û di dora stûyan wan de xelekên sor heye. Ên din re jî dibêjin kewê cûre, ev cûr zêde xelekên sor wan de nîne û kes qîmetê nade van. Dibe ku ev be.

Jiyan Alpîranî di koma "Zimanê Kurdî" ya li ser Rûnameyê de, 1/2012

(di hin stranën folklorî de) spehî, delal, ciwan, xweşik:

Gozelê


hîledar

hîledartir (comparative)
herî hîledar (merkezî) (superlative)
tewrî hîledar (rojavayî) (superlative)
hîledartirîn (soranîzm) (superlative)


nexweşokî

hîledar, kesê/a ku kêmhêz e û tim nexweş dikeve


neti

vala, tal, têkoşînek vala û ne hewce, ne-ti-tişt

netê, tu netê dixebitî. Ev axaftin netê ye


destevîl

destevîltir (comparative)
herî destevîl (merkezî) (superlative)
tewrî destevîl (rojavayî) (superlative)
destevîltirîn (soranîzm) (superlative)

Kesê/a di gotina xwe de ji dil rastgo be


bestseller

bestsellertir (comparative)
herî bestseller (merkezî) (superlative)
tewrî bestseller (rojavayî) (superlative)

Deyn ji îngilîzî bestseller: ji best (baştirîn, herî baş) + seller (-firoş, firoşkar)

berhemên ku pirr tên firotin (bi taybetî pirtûk)

Kitêba Ehmedê Xanî "Mem û Zîn" li Kurdistanê û Tirkiyeyê bû bestseller.


birmîz

birmîztir (comparative)
herî birmîz (merkezî) (superlative)
tewrî birmîz (rojavayî) (superlative)
birmîztirîn (soranîzm) (superlative)
bermîz

kelmîz, şeto, şetê, bixwevemîz,
 zaroka/ê ku di dema xewê de bi xwe ve dimîze


kevnûnû

kevn + -û- + nû anku hem kevn e (hatiye bikaranîn) û hem jî nû ye (dikare hê jî were bikaranîn)

kevnik, kevnenû, destê duyem,
 tiştên ku hatine bikaranîn û cara duyem tên fortin


heba

Ji erebî هباء (habāˀ, “xubara ku di hewayê de difire”).
;Çavkanî:
* Sevan NİŞANYAN, Heba https://web.archive.org/https://www.nisanyansozluk.com/?k=heba&lnk=1 arşîv, nisanyansozluk.com


tera

teratir (comparative)
herî tera (merkezî) (superlative)
tewrî tera (rojavayî) (superlative)
tara

tara bûn: tehisîn, hilisîn, şemitîn, bêhemdî xwe li ser erdê xuşîn û ketin

Em li Êlihê "terabûn" bikartînin û gelek berbelav e. "Ez tera bûm, û li 'erdê ketim. Vêga dest û piyê min hemû diêşin." "Trimbêl tera bû û kesên ku tê de bûn, hemû mirin."

Mehmet Yildiz di koma "Zimanê Kurdî" ya li ser Rûnameyê, 3/2012


xerifî

Kalpîrên ku gelek ji bîr dikin û hinekî ne biaqil in


جهان شمول

gerdûnî, cîhanî, alemî, unîversal, kaynatî


jixwexilas

jixwexilastir (comparative)
herî jixwexilas (merkezî) (superlative)
tewrî jixwexilas (rojavayî) (superlative)
jixwexilastirîn (soranîzm) (superlative)
jixwexelas

bêçare, bêtaqet, bêzever, ne jêhatî, ne xurt

nekar, neşê^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


qilot

qilottir (comparative)
herî qilot (merkezî) (superlative)
tewrî qilot (rojavayî) (superlative)
qilottirîn (soranîzm) (superlative)

gilover, gogir, çemberî, çerxî, xirrxalî, çemberok, çerxok, xirrxalok


dêmanî

Ji dê (gund) + man + -î anku "ligundman, mana li gundan".

ne koçer, ne revend, bicihbûyî, akincî,
hozên anku eşîrên yan êlên bi berdewamî li eynî derê dijîn

Perrot bêtir li ser taybetmendiyên kesayetiya Kurdên Haymanayê û li ser tevgera koçberî û dêmaniyê dinivîse.

ji pirtûka Kurdên Haymanayê. Amedekar û wergêr Dr. Fewaz Husên


tawlî

Ji tirkî tavlı (“[têrrûn]]”) ji tav (rûn + -lı (bi-, -î, -dar)


binaxedar

binaxedartir (comparative)
herî binaxedar (merkezî) (superlative)
tewrî binaxedar (rojavayî) (superlative)
binaxedartirîn (soranîzm) (superlative)

Kesê/a an tiştê ku bingeheke xwe ya xurt, zexm û teqez heye.

Herî pêşîn sertacê lîteratûra kurdî, binyat û binaxedarê bîr û bawera kurdewarî, kurdperwerî û wetenperweriya serxwebûna kurd û Kurdistanê, şayîrê kurd ê mezin û bi nav û deng Ahmedê Xanî di “Mem û Zîn”a xweda nivîsîye, ku berî wî şayîr û nivîskarên kurdan hebûne, lê navên wan ji bîr kirinê, çimkî kesek tune bûye navê wan ji bîr wîne û binivîse, ku kurd jî xudanê şayir û nivîskaran bûne, ku şayîrên wan jî hebûne. Derheqê vê yekêda Ahmedê xanî ev rêzên jêrîn de “Mem û Zîn”a xweda nivîsîne:
Ger dê hebûwa me jî xudanek,
Alî keremek, letîf danek,
U’lm û huner û kemal û ezan.

Qanatê Kurdo (1909-1985) Tarîxa Edebiyata Kurdî 1


zirz

zirztir (comparative)
herî zirz (merkezî) (superlative)
tewrî zirz (rojavayî) (superlative)

ew kesê yan lawirê ku reftarên wî hişk an sert in

Hogir bi heyirîneke zirz: "çiii, wan!?... Ew kî ne?! ma ên ku min dibin ne hûn in?


hişmiraz

hişmiraztir (comparative)
herî hişmiraz (merkezî) (superlative)
tewrî hişmiraz (rojavayî) (superlative)
hişmiraztirîn (soranîzm) (superlative)
hişmirad

/hɪʃmɪˈɾɑːz/

mirad, hesret, heyranker,
tiştê ku mirovî heyranî xwe dihêle

Stunning: Tiştê ku mirov hişmiraz lê dinihêre, tiştê (berhema) ciyê matmayînê, ecêb bedew, çêjdar...

Fêrîkê Ûsiv, HesretDefter, pêşgotina Kawa Nemirî; rûpel: 11

Remezan û Husên ji hev re bûbûn xweşheval û her ku Husênaxivîbû, zar û ziman bêtir lê geriyabû û her ku Remezan jê re qala tiştên nû kiribû, wî hişmiraz lê temaşe kiribû, wekî ku bo guhdarîkirinê çêbûbe.

Mîran Janbar, Qolyeya Cécileê, Weşanxaneya Lîs, 2012, çapa 1ê, r. 41, ISBN 9786054497010


dawîvekirî

dawî + vekirî, wergerra open-ended ya îngilîzî

tiştê ku dema bidawîhatina wî nehatiye diyarkirin

— Ez dixwazim bala we bikişînim ser rastiyekê: Rewşa niho yanî “status quo” ji bo me ne alternatîvek e. Vê carê tarîxa ko bêt destnîşan kirin wekî berê ne dawîvekirî ye.

Serokê Kurdistanê Mesûd Barzanî li gor Nefel.com, 4/2012


serpilkî

Heger em li vê analîza serpilkî rawestin, hingê em nikarin bibînin, ku gava nijadperestî û fûndamantalîzm bi cilê xwe yê tenik ên berberiya stranên eurovîzyonî..


perfeksiyonîst

perfeksiyonîsttir (comparative)
herî perfeksiyonîst (merkezî) (superlative)
tewrî perfeksiyonîst (rojavayî) (superlative)

Ji fransî perfectionniste ji perfection (bêkêmasîtî, kamilî) + -iste (-îst)

mikemeliyetperist, kamilîperist, bêkêmasîtîperist,
kesa/ê ku tehemila kêmasiyan nake,
kesa/ê ku herdem ji encama karên xwe nerazî ye

Welleh ez ji vê perfeksiyonîzma te hez nakim, Dilyar :-)

Husein Muhammed ji Dilyar Amûdî re di koma "Zimanê Kurdî" ya li ser Rûnameyê de, 5/2012


qemî

Li nik me peyva "Qemî" bi wateya "belkî" dihê bikaranîn. Erê hûn jî wê bikar diînin? Meselen dibêjin: "Qemî îro baran bibare, qemî jî nebare."

Zengîn Zêbarî di koma "Zimanê Kurdî" ya li ser Rûnameyê de, 5/2012


siyadî

Ji erebî سيادي (siyadî), hevrehaسيادة (siyade[t], “siyadet, serwerî, zalî”).

Serokwezîrê Iraqê Nûrî Malikî di hevpeyvîna digel NRT-ê de got hikûmeta merkezî butçeya pêşmergeyê Kurdistanê nade ji ber li gor wî divêt hikûmeta Kurdistanê ji butçeya xwe wê mesrefê bike. Lê belê kurd dibêjin ji ber ko butçeya ordiya Iraqê û butçeya dezgehên ”siyadî” yên dewletê cida tên hesibandin divêt ya pêşmergeyên Kurdistanê jî cida bêt hesibandin.

serwerî, rizgarî, zalî
têkilî serweriya welatekî


refş

refştir (comparative)
herî refş (merkezî) (superlative)
tewrî refş (rojavayî) (superlative)
refştirîn (soranîzm) (superlative)

xweşik, rindli Makûyê wekî (rewş) jî tê bilêvkirin. Kincê giranbiha ku kesek bistîne lê li xwe neke, ji wî/wê/ kesî/ê ra dibêjin : Ma te sa rewşê(refşê) standiye, çima li xwe nakî ?


bacî

bacîtir (comparative)
herî bacî (merkezî) (superlative)
tewrî bacî (rojavayî) (superlative)

Birryarên bacî.


qiçik

: Etîmolojiya vê peyvê nehatiye nivîsîn. Eger tu bi rastî bizanî, kerem bike bişkoka "biguhêre" ya di ser van gotinan re bitikîne û etîmolojiya vê peyvê binivîse. Çavkaniyên ku te ew etîmolojî jê girtiye jî binivîse.

biçûk, kiçik, hûr, çûk, hûrik, ne mezin, ne gir, ne zexm


xwêr

xwêrtir (comparative)
herî xwêr (merkezî) (superlative)
tewrî xwêr (rojavayî) (superlative)
xêr


endemîk

endemîktir (comparative)
herî endemîk (merkezî) (superlative)
tewrî endemîk (rojavayî) (superlative)
endemîktirîn (soranîzm) (superlative)

Ji fransî endémique yan ji îngilîzî endemic ku herdu jî ji yûnanî ἔνδημος (éndēmos, “xwemalî”) ku ji ἐν (ên: li, di, di nav de) + δῆμος (dêmos: gel, xelk) anku "yê di nav gelê xwe de, ne biyanî". δῆμος herwiha serekaniya peyva demokrasî / demokrat e jî.,

Riwekên ku tenê li deverekê şên dibin; xwemalî, xwecihî.


moris

tiral, arode, tembel, kasûlî, kislan, bêxîret, gewende, destgiran, leşgiran, qûngiran, zexel, ternal,
kesa/ê ku nikare yan naxwaze tiştekê/î bike tevî ku ew tişt ne dijwar e jî


kunoj

kunojtir (comparative)
herî kunoj (merkezî) (superlative)
tewrî kunoj (rojavayî) (superlative)
kunojtirîn (soranîzm) (superlative)
kinoj

çikûd, çikûs, temah, nemerd, çepel, çavteng, tima, tama, destteng, destgirtî, destasê, kund, kund-û-kunoj, gurî, qitmirî, qirs, qesîs,
kesa/ê ku hez nake malê xwe serf bike


qitmirî

çikûd, çikûs, temah, nemerd, çepel, çavteng, tima, tama, destteng, destgirtî, destasê, kund, kund-û-kunoj, gurî, kunoj, qirs, qesîs,
kesa/ê ku hez nake malê xwe serf bike


qirs

qirstir (comparative)
herî qirs (merkezî) (superlative)
tewrî qirs (rojavayî) (superlative)
qirstirîn (soranîzm) (superlative)
Qers
qerz
qirş

çikûd, çikûs, temah, nemerd, çepel, çavteng, tima, tama, destteng, destgirtî, destasê, kund, kund-û-kunoj, gurî, qitmirî, kunoj, qesîs,
kesa/ê ku hez nake malê xwe serf bike


qesîs

qesîstir (comparative)
herî qesîs (merkezî) (superlative)
tewrî qesîs (rojavayî) (superlative)
qesîstirîn (soranîzm) (superlative)


salak

seqet, şel, qop, şerpelî, kêmendam,
kesa/ê ku yek yan hin ji dest û lingên wî jê kêm in yan normal kar nakin

Serdar Ünlü: Li hêla me/Qonya, digel sakat, salak e jî.

Koma "Zimanê Kurdî" li ser Rûnameyê, 6/2012


şerpelî

seqet, şel, qop, şeht, kêmendam,
kesa/ê ku yek yan hin ji dest û lingên wî jê kêm in yan normal kar nakin

Serdar Ünlü: Li hêla we şerpelî jî heye?


şaht

şahttir (comparative)
herî şaht (merkezî) (superlative)
tewrî şaht (rojavayî) (superlative)
şeht

raşîtîk

Kesê/a ku ji kêmkalsiyûmî yan jî ji nexweşiyeke hestiyan lingên wî/ê xwar in yan xwar bûne û birêveçûna wî nedurist e.

Kesê/a ku ji kêmcalsiyûmî yan jî ji nexweşiyekê hestiyê lingên wî/ê xwar in yan xwar bûne û birêveçûna wî nedurist e re li derdora Stewrê "Şaht"(bi tirkî raşitik) dihê gotin.Gelo li ba we çi dihê gotin?

Dûrzan Cîrano di koma "Zimanê Kurdî" ya li ser Rûnameyê de, 6/2012


vitvitok

vitvitoktir (comparative)
herî vitvitok (merkezî) (superlative)
tewrî vitvitok (rojavayî) (superlative)
vitî
vit vit

kesê/a ku ji ber neecibandina tiştekî bê sekin û neyênî diaxife.
kesekî pirr vitvitok e


lêtême

lêtêmetir (comparative)
herî lêtême (merkezî) (superlative)
tewrî lêtême (rojavayî) (superlative)
lêtêmetirîn (soranîzm) (superlative)

goc, çelexwehr, pêlte, destbêxwê, tablar, destpelixî, destxav, kestepeste, destsist, tepişkor, tewş, zerarok, ziyanok, xesarok,
kesa/ê ku ji destên xwe ve ne jêhatî ye

şilşeht^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


pêlte

pêltetir (comparative)
herî pêlte (merkezî) (superlative)
tewrî pêlte (rojavayî) (superlative)
pêltetirîn (soranîzm) (superlative)

goc, çelexwehr, lêtême, destbêxwê, tablar, destpelixî, destxav, kestepeste, destsist, tepişkor, tewş, zerarok, ziyanok, xesarok,
kesa/ê ku ji destên xwe ve ne jêhatî ye


çelexwehr

çelexwehrtir (comparative)
herî çelexwehr (merkezî) (superlative)
tewrî çelexwehr (rojavayî) (superlative)
çelexwehrtirîn (soranîzm) (superlative)

Kesa/ê ku ji destên xwe ve ne jêhatî ye.


destbêxwê

destbêxwêtir (comparative)
herî destbêxwê (merkezî) (superlative)
tewrî destbêxwê (rojavayî) (superlative)
destbêxwêtirîn (soranîzm) (superlative)

goc, çelexwehr, pêlte, lêtême, tablar, destpelixî, destxav, kestepeste, destsist, şilşeht, tepişkor, tewş, zerarok, ziyanok, xesarok,
kesa/ê ku ji destên xwe ve ne jêhatî ye


tablar

tablartir (comparative)
herî tablar (merkezî) (superlative)
tewrî tablar (rojavayî) (superlative)

goc, çelexwehr, pêlte, destbêxwê, lêtême, destpelixî, destxav, kestepeste, destsist, tepişkor, tewş, zerarok, ziyanok, xesarok,
kesa/ê ku ji destên xwe ve ne jêhatî ye


şit

şittir (comparative)
herî şit (merkezî) (superlative)
tewrî şit (rojavayî) (superlative)
şet


fismirî

fêlbaz, gelac, kone, binbinkî, binfiskî, fisgenî, binifis, biwe, kunefêl, melûn, fetloke, pinî, baraz, fetbaz, xasok, şatir, şeytan, rovî, rûvî,
di xapandin û hîlekirinê de jêhatî


baraz

baraztir (comparative)
herî baraz (merkezî) (superlative)
tewrî baraz (rojavayî) (superlative)
baraztirîn (soranîzm) (superlative)

fêlbaz, gelac, kone, binbinkî, binfiskî, fisgenî, binifis, biwe, kunefêl, melûn, fetloke, pinî, fismirî, fetbaz, xasok, şatir, şeytan, rovî, rûvî,
di xapandin û hîlekirinê de jêhatî


fetloke

fetloketir (comparative)
herî fetloke (merkezî) (superlative)
tewrî fetloke (rojavayî) (superlative)
fetloketirîn (soranîzm) (superlative)

fêlbaz, gelac, kone, binbinkî, binfiskî, fisgenî, binifis, biwe, kunefêl, melûn, fismirî, pinî, baraz, fetbaz, xasok, şatir, şeytan, rovî, rûvî,
di xapandin û hîlekirinê de jêhatî


kunefêl

kunefêltir (comparative)
herî kunefêl (merkezî) (superlative)
tewrî kunefêl (rojavayî) (superlative)
kunefêltirîn (soranîzm) (superlative)
kunefêhl

fêlbaz, gelac, kone, binbinkî, binfiskî, fisgenî, binifis, biwe, fismirî, melûn, fetloke, pinî, baraz, fetbaz, xasok, şatir, şeytan, rovî, rûvî,
di xapandin û hîlekirinê de jêhatî


xasok

xasoktir (comparative)
herî xasok (merkezî) (superlative)
tewrî xasok (rojavayî) (superlative)
xasûk

fêlbaz, gelac, kone, binbinkî, binfiskî, fisgenî, binifis, biwe, kunefêl, melûn, fetloke, pinî, baraz, fetbaz, fismirî, şatir, şeytan, rovî, rûvî,
di xapandin û hîlekirinê de jêhatî


melûn

melûntir (comparative)
herî melûn (merkezî) (superlative)
tewrî melûn (rojavayî) (superlative)
melûntirîn (soranîzm) (superlative)
mel'ûn

Lê ko hişyar im gelo yan xewn e min dîtî bi xwab
Dêwê mel'ûn û munafiq ê Xudê rûreş kirî
Ma bi bala hilkişêtin 'aqibet çî bit selab

fêlbaz, şatir^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


serker

serkertir (comparative)
herî serker (merkezî) (superlative)
tewrî serker (rojavayî) (superlative)

ser + ker anku "kesê ku serê wî wek yê keran e"


çill

çilltir (comparative)
herî çill (merkezî) (superlative)
tewrî çill (rojavayî) (superlative)
çilltirîn (soranîzm) (superlative)
çil
çil

çilek, çavbirçî, çepell, çavnexel, çavbirsî, xwazok,
kesa/ê ku ti car têr nabe,
kesa/ê ku herdem zêdetir xwestek hene,
kesê/a ku hertim dilê wî/ê diçe tiştan,
kesê/a ku her tim ji bo berjewendiyên xwe tê dikoşe

Tarîx hezar û şêst û yek bû
Îsal gihişte çill û çaran
Wî pêşrewê gunahikaran


kelehî

Li cem me dibêjne vî cûnê karîyê: karîkelehî.

Îsmaîl Şahîn di Koma "Zimanê Kurdî" li ser Rûnameyê de, 6/2012


terêf

terêftir (comparative)
herî terêf (merkezî) (superlative)
tewrî terêf (rojavayî) (superlative)
tarêf
teref

Ji zimanekî samî, bo nimûne ji aramî [Peyv?], bide ber îbrî טרף (terêf: heram, pîs, ne kaşer)


veçirandî

Ji bo tiştên weke hirî û pembo ji hev kişandî û vezelandî


bêsû

bêsûtir (comparative)
herî bêsû (merkezî) (superlative)
tewrî bêsû (rojavayî) (superlative)
bêsûtirîn (soranîzm) (superlative)
bêsî
bêswî
bosî

bê- + sû (xwê), ji proto-hindûewropî *seh₂l-, hevrehên kurmancî sûr, şor (2) û xwê, soranî swêr, zazakî sol (xwê) û solin (sûr / şor 1), rusî соль (soli: xwê), latînî sal (xwê), fransî sel (xwê), îngilîzî salt (xwê)...

(xwarina bi binê beroşê ve) sotî / şewitî


zeptûrept

zeptûrepttir (comparative)
herî zeptûrept (merkezî) (superlative)
tewrî zeptûrept (rojavayî) (superlative)

Ji erebî ضبط و ربط (ḍebṭ we ṛebṭ) ji ضبط (ḍebṭ, “zeft”) û ربط (ṛebṭ, “rept”).


zerîf

zerîftir (comparative)
herî zerîf (merkezî) (superlative)
tewrî zerîf (rojavayî) (superlative)
zarîf

delal, xweşik, rind, keşxe, qeşeng, narîn

Qewsê du hilalan li beyadê bi reşî
Hindî ko hebî xob û zerîf her di xemê ne
Der xwînê cegerpareyê derd û elemê ne

nazik, xweş, zirav^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


zerûrî

pêwîst, pêdivî, ferz, bivê-nevê, gerek, hewce, mecbûrî

lazim^([Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].)


laga

lagatir (comparative)
herî laga (merkezî) (superlative)
tewrî laga (rojavayî) (superlative)
lagatirîn (soranîzm) (superlative)


tewûxî

bi taybetî jibo tiştên tekene dema dinikise ten gotin

quşqane tewûxîye pêwîste em ya nuh bikirin


hutil-mutil

Hutil mutil hûn ê vê Kundirê ji min ra bixwazin


pêvî

pêdivî, pêwîst, lazim, hewce, gerek, zerûrî


batinî

batinîtir (comparative)
herî batinî (merkezî) (superlative)
tewrî batinî (rojavayî) (superlative)

Ji erebî باطنى (baṭinî), hevrehaبطانة (beṭaneᵗ, “beten [2]”), بطانية (beṭṭaniyyeᵗ, “betenî [1]”), بطان (beṭṭan: veşêr), hemû ji rehê بطن (beṭene: veşartî bûn)

nepenî, razber, veşartî, ne berçav, ne xuya, ne eşkere

Birûska batinî da dilDi pêtê sîne wê werbû


balîstîk

balîstîktir (comparative)
herî balîstîk (merkezî) (superlative)
tewrî balîstîk (rojavayî) (superlative)
balîstîktirîn (soranîzm) (superlative)

Ji fransî balistique yan ji îngilîzî ballistic ji latînî ballista + -îk ji yûnanî άλλιστα (állista) ji βάλλω ji proto-hindûewropî *gʷelh₁-, hevreha sanskrîtî उद्गूर्ण (ud-gūrṇa: bilindkirî)

Ya ku ji bo indûstriya parastinê zêdetir girîng e, gelo hejmara roketên nûkleer, çekên bi navê Trident û her wiha roketên balîstîk ên navparzemînî bisînor bike?


danemir

danemirtir (comparative)
herî danemir (merkezî) (superlative)
tewrî danemir (rojavayî) (superlative)
danemirtirîn (soranîzm) (superlative)
dan'emir
dan-emir

dan (wek "danê rojê) + emir (jî, temen, hîn)

biemir, salmend, pîr, pîrejin yan pîremêr

Tepe û top di binyat de yek in. hirorîyên danemir nabêjin tepe, ew jî holê bi kardiînin. xort û gencên me jî piştî têkilîya xelkê dihokê kirîn hol hêlan û tepe girtin. berê me digote futbolê bi xwe jî holanê, tepanê bo guhê min nû ye.

Îsmaîl Şahîn di Koma "Zimanê Kurdî" li ser Rûnameyê de, 8/2012

Peyva dûkar li dev koçerên ertoşî metbex bi xwe ye, lê niha hatîye ji bîrkirin, tenê li ser zimanê ketek pîremêr û pîrejinên danemir maye.

Îsmaîl Şahîn di Koma "Zimanê Kurdî" li ser Rûnameyê de, 9/2012


insignificante

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q5146 (por)-Adélaïde Calais WMFr-insignificante.wav


gevegij

Bûka gundî gevegij e. (giyayê hewşê tehl e)


schwach

Ji almaniya bilind a navîn swach, ji almaniya bilind a kevn *swah, ji proto-cermeniya rojava *swak. Bide ber holendî zwak, skotî swack, herwiha bi îngilîzî dîyalektî swack.


ärgerlich

Der unerwartete Kurseinbruch war sehr ärgerlich für die Anleger.

Kêmbûna çaverênekirî ya bihayên hîsseyan ji bo razemendan pir acizker bû.

Der Verfall der Infrastruktur führt zu ärgerlichen Stromausfällen.

Dejenerasyona binesaziyê dibe sedema qutbûnên acizker.

Die Kundin wurde sehr ärgerlich, als sie den Betrugsversuch bemerkte.

Dema ku mişterî hewildana xapandinê tesbît kir, pir aciz bû.


alûs

alûstir (comparative)
herî alûs (merkezî) (superlative)
tewrî alûs (rojavayî) (superlative)
alûstirîn (soranîzm) (superlative)


bexî

bexîtir (comparative)
herî bexî (merkezî) (superlative)
tewrî bexî (rojavayî) (superlative)

heqxwer, mafxwer,
kesa/ê ku mafê kesekî din dixwe,
kesa/ê ku heqê kesekî din dixwe,
kesa/ê ku neheqiyê li kesekî din dike


aktiv

çalak, çalakdar, çeleng, ektîv, jîr, xebatkar, zîrek


allmählich

bere bere, berebere, giran giran, hêdî hêdî


angeberisch

qure-qure, kesê xwe pêşkêş dike, hez dike ku xwe nîşan bide


ansteckend

têger, nexweşiya ku belav dibe, di kesên din digere, kesên jê vedigirin


arrogant

çavsor, qapan, bitir, bifêz, qebe, bong, çenedirêj, basimbêj, giranser, fêzbûyî, serxweçûyî


aufschneiderisch

qut kirin, parî kirin, kerî kirin, hûr kirin


aus diesem Grund

ji ber vê, bona vê, bona vê sebebê, sewa vê, seba ku, sewa ku, mekira ku


aus welchem Grund

çima, bona çi?, ji ber çi, bona çi sebebê


ausführlich

bi dirêjî, bi hûrhûrî, bi detay, bi teferûat


ausgezeichnet

bijarte, hêja, mikemel, bêqisûr, hêşka, kok, tapî xas


bald

gurî, keçel, sifir, serrût, rût, hewês, serzîzok


barmherzig

bi rehîm, dilnerm, dilovan, diltenik, hestiyar, mirovperwer, zîz


begehrend

hijmekar, dilbijker, kesê/î heyrana xwe dike


begriffsstutzig

kesê giran dilive, giran ango hêdîka hereket dike


bekannt

aşikar, aşkera, bi nav û deng, binavûdeng, binbar, kifş, kivş, nas, navdar


beklagenswert

miesîf, hêjayî bi berketinê, hêjayî xemgînbûnê


berühmt

bi nav û deng, binavûdeng, birêz, navdar


beschädigt

biziyan, zirarpêbûyî, zirarlêbûyî, zirardîtî


bestimmt

terxankirî, diyarkirî, belîkirî, nîşankirî, diyarbûyî, belîbûyî, nîşanbûyî


betrügerisch

dilxar, dilxwar, fetbaz, fêlbaz, sextekar


bimibarek

bimibarektir (comparative)
herî bimibarek (merkezî) (superlative)
tewrî bimibarek (rojavayî) (superlative)
bimibarektirîn (soranîzm) (superlative)
bimbarek


bewußt

Formeke kevnbûyî ya bewusst.
bîrewer, hişyar, serwext


blöde

bêhiş, bêmêjî, çopîk, hişsivik, serhişk, totikvala, fehmkor


breit

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q188 (deu)-Nattes à chat-breit.wav


bösartig

neçê, bed, fena, netû, xerab, nebaş, bedxû


deutlich

aşkera, aşkere, beyan, diyar, dîyar, eşkere, zelal


diagonal

Ji fransiya navîn diagonal, ji latînî diagōnālis, ji yûnaniya kevn διαγώνιος (diagṓnios, “ji quncikekê heta quncikeke din”), ji διά (diá, “hember”) + γωνία (gōnía, “quncik”).


direkt

rast, rasterast, sererast, serrast, yekser


direkt

rasterast, rasterê, rastûrê, rasteser, yekser

Bu otobüs direkt İstanbul'a gidiyor.


dreckig

gemar, gemarîn, pîs, qerêj, qiler, qirêj


dumm

bêhiş, bêmêjî, bêser, çopîk, debeng, dîn, gêj, gêjo, gêjok, hişsivik, kewden, miskîn, serhişk, totikvala, xêvik


dünn

https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:FilePath/LL-Q188 (deu)-Nattes à chat-dünn.wav

çîqal, jar, jarîk, lawaz, qels, reqele, rij, tenik, tenik, pehn (Gegenstände), zirav


kût

kulek, seqet, kotrom, qorim, qop, qot,
kesa/ê ku dest yan lingên wî baş naxebitin


eifersüchtig

çavnebar, çavreş, dexes, dilreş, hesûd, zikreş


eigentlich

Maneya vê peyvê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, kerem bikin binivîsin.


einverstanden

amade, temam, lihevhatî, razîbûyî, pêrazîbûyî


acil

Lez (beşa nexweşxaneyê ya nexweşên pir nexweş û birîndar miwane dikin).


acılı

acılı çorba

jandar, êş û azar, dilbikul, dilbiêş, xembar, derdnak, biderd

acılı kadın


acımasız

stemkar, dilneşewat, bêmerhamet, dilkevir, dilhişk, bêmehrîbanî, bêşewat


acımasızca

stemkarane, bêmehrîbane, bi bêmerhametî, bi stemkarî


acımtırak

tehlokî, talokî, tehloyî, taloşî, talîşk, tehlsivik, mir


acınacak

acınacak durumda

di rewşeke wisa de ye ku dil pê dişewite


acısız

bêtûjî, bêtehlî, netehl, netûj (tiştê ku tehma wan ne tehl û ne tûj e)

bêkeser, bêkeder, bêderd, bêxem bêkul û derd

Acısız bir yaşam.


adagio

adagio (besteya ku bi vî terhî tê jenandin)


adalı

giravî, durgeyî (kesê ji gelê giravê ye)


adam boyu

bi qasî bejna mirovekî, bi qandî telê mirovekî

her tarafı adam boyunda böğürtlenlerle çevriliydi

her aliyê wê bi dirikên ku bi qasî bejna mirov bûn, dorpêçkirî bû


adamsız

bu konak adamsız olmaz

kadın adamsız yapmıyordu


adlı

Sema adlı bir kız


aforozlu

heramoyîkirî, haramonîkirî, pindekirî, çîçozkirî, aforozkirî


ahali

Ankara ahalisi

cemawer, girse (boşahiya gel ku li derekê kom dibe)


aheste

ahestetir (comparative)
herî aheste (merkezî) (superlative)
tewrî aheste (rojavayî) (superlative)

Qametçiviyayî renghilalekAheste kelamekê dibêjitDigirîtin û hêstiran dirêjit


ahlaklı

bisinc, sinedar, rewiştdar, exlaqdar, biexlaq


ahmak

bale, debeng, çopik, qewe, honîk, koden, ehmeq, fodil


ahşap

(piraniya axşeb e) darin, textîn, depîn (tiştê ku ji daran çêbûye)


ait

Size ait bir sorun.


ak gözlü

çavzer (ji bo çavê bi zere ve ku tê bawer kirin nezera wan heye)


akademik

akademîk (tiştê ku têkildarî akademiyê ye)

akademîk (xebata ku wesfeke wê ya zanistî heye)


akil

akiltir (comparative)
herî akil (merkezî) (superlative)
tewrî akil (rojavayî) (superlative)
akl


akıl terelelli

aqil pê re tune ye (ji bo kesên tirdînkî)


akıtmalı

enîbeş (ji bo hesp û çêlekan), enîquriş (ji bo bizinan)


aklı başında

hişê (yekî) li serê (yekî) ye, aqilê (yekî) temam e, hişê (yekî) temam e


aklınca

aklınca beni kandıracak


aksak

hilkutok (di muzîka Tirkî de usûleke pir sivik)

aksak eşekle yüksek dağa çıkılmaz

bi vê qûnê naçî cûnê, bi vê qûşê tu naçî Mûşê


aksanı bozuk

aksanê (yekî) xerab e (kesê ku peyvên di zimanekî de rast bi lêv nake)


aksi

aksi bir cevap

aksi bir zamana rastladı, kusura bakma

irriok, cirnexweş, ters, cirxerab, kisas

ben bu adam kadar aksi birini görmedim

min mîna vî zilamî kesekî cirnexweş nedît


aksırıklı

bifişkefîşk, bifişkîn û pişkin (kesê ku tim dipişke, hema kare wî fişkîn e)


aktarmalı

aktarmalı tren


aktif

aktîf (hemû mal û tiştên ticaretxaneyekê ku dikare bi pere bêne nirxandin)


akut

akût, nexweşîna pîrbûyî, nexweşiya ku di demeke zû de pêk hatiye


akşamki

akşamki toplantı


ala sulu

heblûrkî, kelezûrî, nîvexavî (ji bo xwarî, nê)


ala tav

nîvtewlîsî, nîvrewa (axa ku tam rewa neketiyê)


alaca

belekî (cawê ku ji çend rengan hatiye raçandin)

bu incirin alacasını

ben yedim min nîşaniya vê hêjîrê xwar (ji bo mêweya pêşîn ku digihîje)

çarşefa kewan (ku pê kew û çûkan di girin)


alacaklı

stînkar, stîndar, deyndêr (dijraberê deyndar)


alacalı

belekî, belekotkî, belekayî, qerbelek (cawê ku ji çend rengan hatiye raçandin), rengorengo


alafranga

elefrang (tişte ku li gorî tore û gerdîşa Fringan e)

elefrang (kesê ku şaristaniya Ewrûpayê ji xwe re pejirandiye û bi hêvotina wan rabûye)


alan talan

lihevqelabtî, tevîhevbûyî, kafîrkeratî, tarûmar


alay alay

alay alay halk geçiyor


alaycı

tinazker, galteker, tiraneker, tinazok, qerfok (kesê ku tinazîkirin ji xwe re kiriye kurm)

tinazokî (ji bo kesên ku bi çavekî biçûk û tinazker li kesan dinêre)


alaylı

xudriste, jiberxwehêvotî (kesê ku xwe bi xwe gihandiye


alenî

aşkere, aşîkar, diyar, liberçav, darîçav, pendî, penî, elenî


alerjik

alerjîk (tiştê ku bi alerjiyê ve têkil dar e)

alerjîk (kesê ku ji tiştekî an jî ji yekî re alerjiya wî heye)


ali

wekî navê kesan di van biwêjan de derbas dibe


alımlı çalımlı

givar û kibar,alfetûn, rewneqdar, şox û şeng, bedew, spehî


alıngan

tîzek, ingirok, ingiroyî, xeydok, sûnik, dilmayî, dilgirtî


alışkın

hînbûyî, hut, hutbûyî, hobûyî, elimî, fêrbûyî


alkollü

bialkol, alkoldar (tiştê ku tê de alkol heye an jî, ji alkolê çêbûye)


allak

bêhawe, xapînok (kesê ku li ser gotina xwe namîne)


altılı

altılı şamdan

şeşmend (di leyza domino û iskambile de kaxiz an jî pûlê ku reqema şeş li serê ye)

şeşane (di edebiyata dî wanê de helbesta ku her benda we ji şeş rêzan tê pê)


altın kaplamalı

tamzêrî, zêrhelî, zêrkilkirî, av zêrkirî


altız

şeşwîk (şeş zarokên ku ji diyekê bi hev re tên dinyayê)


altışar

şeşeşeş, şeşoşeşo, şeş û şeş


alâgarson

alagarson (porê jinan ku di şeklê porê mêran de hatiye jêkirin)


alçak

Alçak boylu bir adam.


amansızca

stemkarane, bi stemkarî, bi xedarî, bi zalimî


amaçlı

mebestdar, armancdar, biarmanc, bimebest, bimexsed, bixaye, xayedar


amelî

karbirdî,kardarî, karvanî, emelî, pratîk

amelî bir çare


amerikanca

Amerikankî (devoka Ingilîzkî ya li Amerîkayê tê axaftin)


amipli

amipli dizanteri


amiyane

amiyane söz


ampirik

ampirik (tiştê ku xwe napêre teoriyî, lê xwe dispêre ezmûn û raçaviyê)


ana dili

zimanê maderî, zimanê zikmakî, zimanê bavkalan

ana dilimiz Kürtçedir


ana sanlı

kesê ku bernavê (paşnavê) xwe ji aliyê dê ve distîhe


anaerobik

anaerobîk (tiştê ku li cihê bêoksîjen dikare bijî, hêşîn bibe)


anane

gerdîş, kevneşop, kevnetore, nirît, bastan


anası kılıklı

hir dê ye, diya xwe bi nefs e (kesê ku ji her aliyî ve dişibe diya xwe)


anayasacı

makeqanûnparêz (kesê ku qa nûna bingehîn diparêze)

makeqanûn zan (kesê ku li ser qanûna bingehîn ders dide)


andavallı

(kesê) bomikî, baleyî, hişsivikî, bûdelayî, debangî


ani

nişkav, nişkê, gavişkî, xaftila, tafde, xirp


anlayışlı

fehma, berfehm, fehmber, fehmdar, famdar, fehmker, têgihîştî, bîrbir, bîrewer, fehmkûr


anlayışsız

nefehma, fehmkor, fêmkor, bê fehm, tênegihîştî


anonim

anonîm, nediyar, bênav (kes an jî tiştê ku nav û nişana wî nayê zanîn)

keşke anonim olup halkın arasına karışabilseydim

xwezî ez bibûma anonim û karibûma têketima nava gel

gelêrî, anonîm (berhema ku danerê wê nayê zanîn)


anormal

anormaltir (comparative)
herî anormal (merkezî) (superlative)
tewrî anormal (rojavayî) (superlative)
abnormal

Ji fransî anormal ji latînî anormalis, binêre a- + normal

Hevserokê Giştî yê HDPyê Selahattîn Demirtaş got, "Em nabêjin xendek barîkad normal in, lê êrîşên we jî anormal in. Em dibêjin werin em biaxivin û van hel bikin. Dibêjin 'em dibêjin Serokatî, werin em nîqaş bikin.' Em jî dibêjin 'xweserî', em dibêjin werin em nîqaş bikin."


anormal

anormal bir adam


ansız

ji nişka ve, gavişkî, ji xaftila, bêxeber


antarktik

antarktîk (tiştê ku bi cemsera ba şûr ve têkildar e, tiştê ku nêzikî wê ye)


antik çağ

serdema kevnare, serdema antîk (serdema geşbûn û pêşketina şaristaniya Yewnan a kevn û Romayê)

serdema antîk (tiştê ku xweserî vê serdemê ye)


antilop

antilop (tiştê ji çermê vê hatiye çêkirin)


antipatik

sevimsiz

antîpatîk, xwînneşîrîn, cirnexweş, xwîntehl


antremanlı

werzewerîkirî, meşqkirî, îdmankirî, antremankirî


antroposantrizm

antroposantrîzm (doktrîna ku wesfeke wê ya olî heye kuirov dike navenda siruşt e û diparêze ku hemû afirandî ji boirov hatine afirandin)


apışak

vajîvajî (kesê ku çîmên xwe ji hev vedike û wisa vajîvajî bi rê de diçe)


apışık

betilî, rehtbûyî (heywana ku reht bûye û tenya xwe xistiye nav ranên xwe)


apokaliptik

(nivîs an jî gotina) nefesîh, nefehmbar, girtî


aposteriori

aposterîorî (agahiya ku di encama ezmûnê de derketiye rastê)


aptal

debeng, bale, gewc, fodil, bomik, çopik, xêt, xêtik, xêv, xêvik, xirexavî, ev dal, koz, bûdela

bûdela, evdal, xêt, xêv, keregêj (ji bo denglêkirina ji bo ya bi çûkkirdinê)

aptal, senin yerini açıkça söyledim ben

xêtê min cihê te bi aşkera yî ji te re got b


aptalca

xirexavokî, xêvokî, xêtikî, kere gêjkî, evdalokî, bûdelayî


arabalı

siwaredar, erebedar, bierebe, bisiware, xweyerebe


arabalık

bir arabalık odun


aralıklı

firk, binavber (ji bo tiştên ku ne di hev de ne, dûrî hev in)

navberdar, binavber, biespas (di çapgeriyê de)

kelimeler aralıklı


arapça

Erebî (ji bo tiştê ku xweserî zi manê Erebî ye)

Arapça kitap


argın

westiyayî, westandî, reht, betilî, betilandî, bêtehb, jar


arifane

civîna ku xurekên wê bi pişkdarî hatiye temînkirin


arızalı

terabe, xerabe, arîzedar, arîzekirî, nesaz


arkaik

arkîk (di hunerê ci wan de tiştê ji serdema klasîk maye)


arktik

arktîk (tiştê ku bi cemsera bakur ve têkildar e)


arlanmaz

berxweneketî, şermnekir, bêşerm, bêfedî, bêar


arsız

arsız çocuk

bêar (ji bo riwekên ku pir zû zêde dibe)


artağan

bi xêr û bêr, bibereket (tiştê ku zêde dibe)


artezyen

Ji fransî puits artésien (“bîra artezyen”) ji navê herêma Artois ku bîreke wisa lê hatibû dîtin. Heman peyv wek artesian ketiye îngilîzî jî.

av han şileyeke din ya bîran ku bi hêza xwe bilind dibe:

Waliyê Şirnexê Osman Bilgin diyar kir, li herêma Çiyayê Gabarê ya rezerva petrolê lê hat dîtin, ji bîra artezyen a ekîb li ser dixebitin, petrol derket.

5/2023, Ji bîra artezyen a li qada petrolê ya li Çiyayê Gabarê hat vekirin petrol derket https://web.archive.org/https://www.aa.com.tr/kk/abor%C3%AE/ji-b%C3%AEra-artezyen-a-li-qada-petrol%C3%AA-ya-li-ciyay%C3%AA-gabar%C3%AA-hat-vekirin-petrol-derket/2906620 arşîv, Aa.com.tr/kk


artımlı

artımlı pirinç


arzulu

arzûdar, arzûmend, lavakar, minêkar, xwezdar


asgari

hindiktirîn, herî hindik, kêmtirîn, jêrtirîn


asık suratlı

mehdtirş, rûgirtî, rûçikgirtî, rûtirş, mirûzkirî, mirûzdayî, mehdekirî, bêsikûm


asıllı

ıngiliz asıllı adam


askerce

askerce bir selâm verdi


askeri

leşkerî, eskerî (ji bo tiştê ku xweserî leşkerîyê ye)


asli

aslî görevimiz


astımlı

bêhnteng, nefesgiran, tengnefes, bi astim


astropikal

astropikal (devera ku nêzî herema tropikal e, lê jê bilindtir e)


ateş pahası

agirê sor e (ji bo pir buhabûna tiştekî)


ateşli

agirnak, agirdar, agirmend, agirbar (ji bo kes an jî tiştê bi agir c)

coşdar, pizot, agir, dilalav (ji bo kesên çalak û coşdar)

ateşli bir delikanlı

şorik (kesê ku şehweta wî ya cinsî zêde ye)


atik

çalak, sivik, şipil, çeleng, şek, arpejk, çirp, çapik, cansivik, çipçipok

kevn, raboriyî (tiştê ku bi dema bere re tekildar e)


atlı karınca

kurmorî yên keren, cureyekî gêreyên mezin (Fone ra grandi)


atmaca

atmaca avcısı


averaj

wesetî

(Hejmara) Yê ku bi dabeşandina li ededa yekûn ya halê bi hev ve civandî ya du an zêdetir hejmaran tê peydakirin.

Ne pir baş û ne jî pir xerab; li cihekî di nîvê hemû yên din di eynî kategoriyê de tê nirxandin.


Avrupai

Avrupalı

ewropî, ewropayî (tiştê ku xweserî Ewrûpayê ye)


Avrupalı

Avrupai

ewropî, ewropayî (tiştê ku xweserî Ewropayê ye)


avustralyalı

Awistralyayî (kesêji gelê Awistrayayê, ji wêrta vî gelî)

Awistralya yî (kesê ku li Awistralyayê dijî)


avusturyalı

Awistiryayî (ji bo kesê ku li Awistiryayê dijî)


ayaklı

bi piyan, bi lingan (makîneya ku bi lingan di şixule)


ayaklı kütüphane

kesê pir zana, ku dikare bersivê bide gelek pirsan


ayarlı

bieyar, eyarkirî, rastkirî, sazkirî (ji bo saet û makîneyan)


ayarsız

bêeyar, nesaz, saznekirî, neyarkirî (ji bo makîne û tiştên nola wan)

bê hawa (ji bo kesên ne li qeys û qiyasekekî)


aydınlatıcı

serwext ker (kesê ku der barê mijarê de agahiyeke ter dide)


aygın baygın

bêpertav, bêqudûm, jihaldeketî, westiyayî


ayıboğan

kerxenîq, devdeve (ji bo kesê tirtire û bêpîr)


ayıcı

hirçvan (kesê ku hirçan dide reqi sandin û jêanê xwe derdixe)


aykırı

ana yola aykırı küçük bir kasaba


aylak

toranî, tor tortore, tor û bor, terxan, eware, kojan, beredayî


aylı

yeşil aylı bayrak


aylıklı

mehanîgir, mehanedar, meaşgir, xwedîmeaş


aynacı

neynikfiroş, mirêkfiroş, awênefiroş, hêlîfiroş, eynefiroş

neynikker, mirêkker, hêlîker, awêneker (ê ku eynikan çêdike)


aynalı

eynedar, mirêkdar, bieyne, bimi rêk, bihêlî, biawêne, bineynik

aynalı dolap


aynasız

bêeyne, bêmirêk, bêneynik, bê xodîk, bêhêlî, bêawêne


ayran ağızlı

dev biav, devbigilêz (ji bo kesê xirexav û gêjo kî)


ayrıca

dewlet sanayinin gelişmesi için tedbirler alır, ayrıca destekler

dewlet ji bo pêşveçûna pîşezasiyê tedbîran distine, jê cihê wê destek dike


aysar

hîvoyî (ji bo kesê ku xûyê wî li gorî heyvê baş û xerab dibe)

bêqerar (kesê ku sibeh û êvara wî ne yek e)


aysız

bêheyv (şeva an jî esmanê sayî ku bi roniya stêrkan e)


ayça

heyvik û stêrka li ser serê sancax û dîrekan


azadlı

azakirî, azabûyî, azadkirî (ji bo kole û cariyeyan)


azıcık

piç, piçek, piçik, piçiçek, çîçik, çîçikek, piçikok, pirtîkek, lîçik, kirtikek, çenek, çenik, hindikek, hevkî

azıcık ekmek ver bana

bîstikek, qasek, hinek, qederek, weşek, dilopek (ji bo demê), hevkî

azıcık buraya gelir misin?


azıklı

nanda (kesê ku zikê hêjar û belengazan têr dike)


açık saçık

tazî îpela, pişêv, şilf tazî, rût û tazî


açık sözlü

gotinlirû, deqerû, rastgo, rastbêj, gewrîrast


ağdalı

bidobe, tîr, tîrbûyî, dobebûyî, aqitbûyî


ağır

taş yerinde ağırdır

giran, axgiran, destgiran (kese ku neşipl e)

ağır adam

ağır hediyeler

giran (tiştên ku çapên wan mezin û gir in)

ağır silahlar

ağır iş

ağır hasta

giran, ne xweş (tişte ku behna mirov diçikîne aciz dike)

ağır hava

ağır sözler sarfetme

ağır yürüyüş

ağır bir koku

ağır yemekleri yeme

dışarda ağır bir duman vardı

ağır bir uykuya dalmış

kulakları ağır bir kadındı

dikkat et, onun elleri çok ağırdır


ağır ayak

li rojan, li ser rojan, giran (ji bo jina ducanî ku razana wê hindik maye)


ağırlıklı

ağırlıklı olarak işçi haklarına değineceğiz

em dê bi zêdeyî li ser mafên karkeran rawestin


ağız dolusu

adam ağız dolusu küfür etti

mêrik bi qasî ku devê wî geriya çêr kirin


ağlamaklı

kelegirî, kelgirî, kelogirî, giryedar, kenogirî


ağrısız

ağrısız diş çekmek

azıcık aşım ağrısız başım

bila dilê min rihet be, bila piçek nanê ziwa be


ağzı kilitli

devgirtî, zimanzêr (ji bo kesên ku zimanên wan di hifza wan de ye gotin û siran nadin der)


ağzı pek

zimanê (yekî) girtî ye, zimanê (yekî) di hifza (yekî) de ye


aşağılı yukarılı

bu evi aşağılı yukarılı kiraya veriyorlar


aşılı

tamandî, lûlkirî, patromekirî, deqdayî, deqandî (ji bo riweka ku hatiye tamandin)


aşısız

derzînekirî, parzanekirî, perpûnkirî (bijîşkî)

netamandî, nelûlkirî, nepatromekirî (ji bo riwekan)


aşkın

yaşı elliyi aşkındı

beş bini aşkın


babacıl

miriyê bav (kesê ku pir ji bavê xwe hez dike)


babıâli

Babêalî (avahiya ku di dema împeretoriya Osmanî de serokwezîrtî, wezareta karê hundirîn, wezareta karê derveyî û şûraya dewletê tê de bû)

Babêalî (li Stenbolê çapemeniya li dora vê avahiyê)


bacaklı

biçîm, bipaq, biçîp, bipê, biçêq, bipîjaq


bacaksız

qanos (ji bo zarokên ku dest diavêjin kar û barê ne li gora jî û temenên xwe)


badanalı

şêlkirî, spîkirî, badenakirî, şerbetkirî

xwehesikandî (jina ku zêde podra û boyax di rûyê xwe daye)


badanasız

spînekirî, bêspîkirin, bêbadena, badenanekirî, şerbetnekirî

bêspîkirin, badenenekirî (ê ku badenaya wê xera bûye)


bakımlı

xwedîkirî, xweyîkirî, xweytîkirî, dêhndayî


bakımsız

nexwedîkirî, nexweykirî, dêhnnedayî, bêxwedî, bêxweyî


bakır çalığı

zincar (tiştê ji ber xwêya sifir jehrdar bûye)

rengê zincarê (hêşînê ku dirûvê rengê kesk lê dikeve)


balık kartalı

cureyek teyrê dirende ku lu dora avan dijî, xwe bi masiyan xwedî dike û xetên spî û qehweyî tê de hene (Pandion haliaetus)


balık tutkalı

cureyek zemqa ku ji bermayên pîşesaziya masiyan tê çêkirin


balkanlı

Balkanî (kesê ku ji Balkanan e, tiştê ku xweserî Balkanan e)


balçıklı

biritam, bireml, bibekre, bilewe, bilostik, bireşik


bam teli

têla bemê (di sazan de jiya ku dengê stûr jê derdikeve)


banal

banal (tiştê ku her kes bi kar tîne, herkes jê fêm dike)


barışık

aştbûyî, lihevkirî, lihevhatî, lêkhatî, lihev

biz barışığız


barışçı

aştîxwaz (kes an jî tiştê ku) aştiyê dixwaze, aştiyê dide pêş