άντε

: άντε < άμετε < μεσαιωνική ελληνική άμε < αρχαία ελληνική ἄγετε, προστακτική του ἄγω. Δείτε και το άιντε, δάνειο από την οθωμανική τουρκική هایدی (haydi) (τουρκική haydi) ή οθωμανική τουρκική هایده (hayde) (τουρκική hayde).

άντε καλέ

ιδιωματισμός, δυσπιστία

άντε να

χρησιμοποιείται σε όλα τα πρόσωπα

να εκφράσει κάποιος την

ή δυσκολία μίας προσπάθειας ή ενέργειας

μου το λέει την τελευταία πάντα στιγμή κι άντε μετά εγώ να τρέχω να προλάβω

φεύγει και σου αφήνει κάτι οδηγίες γραμμένες στο πόδι κι άντε μετά εσύ να καταλάβεις τι θέλει να κάνεις

άντε ντε

προτρεπτικό με έμφαση

ισοδύναμο με την προστακτική πήγαινε!

Άντε στο καλό σου, άνθρωπέ μου!

εκφράζει προτροπή

Άντε, σηκωθείτε να πηγαίνουμε!

εκφράζει έκπληξη ή ειρωνεία

— Είδα τον αγιο-Βασίλη στο δρόμο! —Άντε! μη μου το λες!


βοήθεια

: βοήθεια < (κληρονομημένο) αρχαία ελληνική βοήθεια

λέγεται από κάποιον που βρίσκεται σε κίνδυνο, όταν κάνει έκκληση για προστασία

κλέφτες, βοήθεια!


πυρ

: πυρ < (διαχρονικό δάνειο) αρχαία ελληνική πῦρ < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή *péh₂wr̥

cessez-le-feu

κατάπαυση του πυρός

tirs croisés

διασταυρούμενα πυρά

proie

παρανάλωμα του πυρός

flammes

παρανάλωμα του πυρός

feu à volonté !

πυρ κατά βούληση!

fou

πυρ και μανία

furieux

πυρ και μανία

fou

πυρ και μανία

rage

πυρ και μανία

διαταγή για εκτέλεση βολής με πυροβόλο όπλο, ή ενεργοποίησης μηχανισμού εκτόξευσης βλήματος (π.χ. τορπίλης, βόμβας βάθους κλπ)

στρατιωτικό παράγγελμα


ύστερα

: ύστερα < (κληρονομημένο) αρχαία ελληνική ὕστερον < επίθετο ὕστερος

για δήλωση αδιαφορίας


τώρα

: τώρα < (κληρονομημένο) ελληνιστική κοινή τώρα < αρχαία ελληνική τῇ ὥρᾳ (ταύτῃ) < ὤρα

επιφώνημα που δίνει την εντολή/συμβουλή να γίνει κάτι αμέσως, επί τόπου


πίσω

: πίσω < μεσαιωνική ελληνική πίσω < αρχαία ελληνική ὀπίσω

για να δηλώσει την πρόθεση για απομάκρυνση κάποιου απρόσκλητου, ανεπιθύμητου ή εχθρού


μακάρι

: μακάρι < μεσαιωνική ελληνική μακάρι < ελληνιστική κοινή μακάριόν ἐστι

επιφώνημα που εκφράζει ευχή

μακάρι να πετύχεις ό,τι θέλεις στη ζωή σου!


οκλαδόν

: οκλαδόν < (ελληνιστική κοινή) ὀκλαδόν < ὀκλάζω, γονατίζω

το παράγγελμα για να πάρει κάποιος αυτή τη στάση


οχ

: οχ < μεσαιωνική ελληνική οχ < ηχομιμητική λέξη (από τον ήχο του αναστεναγμού)

χρησιμοποιείται, για να δηλωθεί πόνος (σωματικός ή ψυχικός), στενοχώρια, δυσφορία κ.λπ.

Οχ, το κεφάλι μου!


ευχαριστώ

: ευχαριστώ < (κληρονομημένο) ελληνιστική κοινή εὐχαριστῶ, συνηρημένος τύπος του εὐχαριστέω < αρχαία ελληνική εὐχάριστος < εὖ + χάρις

ευ‐χα‐ρι‐στώ

επιφώνημα που λέγεται σε κάποιον ως αναγνώριση και ένδειξη ικανοποίησης (για κάποιο δώρο, πράξη κ.λπ.)

—Ορίστε το βιβλίο που ήθελες. —Ευχαριστώ!

άλλες μορφές: φχαριστώ! (προφορικό)


παρακαλώ

: παρακαλώ < αρχαία ελληνική παρακαλέω / παρακαλῶ < παρά + καλέω / καλῶ

excuse me

σε ευγενική ερώτηση

s’il vous plaît

σε ευγενική ερώτηση

please

σε ευγενική παράκληση

s’il vous plaît

σε ευγενική παράκληση

por favor

σε ευγενική παράκληση

пожалуйста

σε ευγενική παράκληση

you're welcome

απάντηση στο "ευχαριστώ"

de rien

απάντηση στο "ευχαριστώ"

je vous en prie

απάντηση στο "ευχαριστώ"

avec plaisir

απάντηση στο "ευχαριστώ"

if you please

για να δηλώσει έκπληξη ή αγανάκτηση

χρησιμοποιείται όταν θέλουμε να ρωτήσουμε για κάτι ευγενικά

παρακαλώ, τι ώρα φτάνει το τρένο;

χρησιμοποιείται όταν θέλουμε να ζητήσουμε κάτι ευγενικά

παρακαλώ, μπορείτε να με βοηθήσετε;

χρησιμοποιείται σαν ευγενική απάντηση σε κάποιον που λέει « ευχαριστώ »

Ευχαριστώ! - Παρακαλώ!

χρησιμοποιείται όταν σηκώνουμε το τηλέφωνο, αντί του εμπρός ή του ναι

συχνά με ερωτηματικό τόνο

αντί του "πώς μπορώ να σας εξυπηρετήσω;"

με ερωτηματικό τόνο

για να δηλώσει έκπληξη ή και αγανάκτηση

Και μετά από όλα αυτά τι μου είπε, παρακαλώ; Ότι μου έκανε και πολύ μεγάλη εξυπηρέτηση! Ακούς, ο αχρείος...


βέβαια

: βέβαια < αρχαία ελληνική βεβαί(ως) + -α για προσαρμογή στη δημοτική < βέβαιος

δηλώνει αντίθεση ή ειρωνεία


μη

: μη < μην με αποβολή του <ν> πριν από τα σύμφωνα < β δ θ φ χ λ ρ σ ζ γ μ ν > αλλά όχι πριν από το τα <γκ, μπ, ντ> ή σε απόλυτη εκφορά. Δείτε Παράρτημα:Γραμματική #Τελικό ν

δηλώνει απαγόρευση ή αποτροπή


στοπ

: στοπ < αγγλική stop

σταμάτα (ό,τι κάνεις)!

στοπ, στοπ, στοπ! ξαναξεκινάμε από την αρχή!

ακινητοποιήσου!, φρένο/φρέναρε!

στοπ, μην πλησιάζεις άλλο!

στοπ, έρχεται μηχανάκι!


στοπ

: στοπ < αγγλική stop

εντολή προς κάποιον, να σταματήσει αμέσως


βάι

: βάι< (κληρονομημένο) μεσαιωνική ελληνική βάι < τουρκική vay < περσική وای (vay)

για έκφραση λύπης, σχετλιασμού, θρήνου ή καημού

συνήθως επαναλαμβανόμενο όπως βάι βάι

※ Ναϊλί εμάς και βάι εμάς, πάρθεν η Ρωμανία! (Πάρθεν η Ρωμανία, δημοτικό του Πόντου)

※ Βάι, ανεφώνησε. Τι σ' έκαμαν οι Ρούσσοι και δεν τους αρέσεις; (Γεώργιος Βιζυηνός, Ο Μοσκώβ-Σελήμ)


οϊμέ

: οϊμέ < ὠϊμέ και ὀϊμέ κατά τον 20ο αιώνα < μεσαιωνική ελληνική ὀϊμένα < αρχαία ελληνική φράση ὦ - ὤ και ἐμέ αλλα ίσως και από επίσης αρχαία ελληνική οἴμοι

κραυγή θρήνου και σπαραγμού, αλοίμονό μου


οϊμένα

: οϊμένα < → λείπει η ετυμολογία

αλίμονο σε μένα


οίμοι

: οίμοι < (διαχρονικό δάνειο) αρχαία ελληνική οἴμοι < οἴ + μοι (προσωπική αντωνυμία) < (ηχομιμητική λέξη)

επιφώνημα έκφρασης πόνου, συμφοράς, θλίψης κ.λπ.

αρχαιοπρεπές


εβίβα

: εβίβα < (άμεσο δάνειο) ιταλική evviva < vivere < λατινική vivo < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή *gʷeih₃w-

εις υγείαν, στην υγειά σας (ευχή πρόποσης)

ζήτω, να ζήσετε (επευφημία) αλλά και ειρωνικά: "εβίβα του κορόιδου".


έγια μόλα

: έγια μόλα < έγια + ιταλ. molla, προστ. του mollare

ρυθμικό παράγγελμα για να τραβούν κουπί οι βαρκάρηδες· συνήθως συμπληρώνεται από το έγια λέσα

Έγια μόλα το καΐκι Γιακουμή / Έγια μόλα κι είν’ η θάλασσα πικρή (από τραγούδι)

Έγια μόλα έγια λέσα / έχει ο σάκκος ψάρια μέσα (από τραγούδι)


ωιμέ

: ωιμέ < ὠϊμέ και ὀϊμέ κατά τον 20ο αιώνα < αρχαία ελληνική φράση ὦ - ὤ και ἐμέ αλλα ίσως και από επίσης αρχαία ελληνική οἴμοι


ωχ

: ωχ < μεσαιωνική ελληνική οχ < ηχομιμητική λέξη (από τον ήχο του αναστεναγμού)

άλλη γραφή του οχ


ψιτ

: ψιτ < (ηχομιμητική λέξη)

χρησιμοποιείται ως κλητικό επιφώνημα, προκειμένου να φωνάξουμε κάποιον

έι, ψιτ, για έλα εδώ!


ωσαννά

: ωσαννά < (διαχρονικό δάνειο) ελληνιστική κοινή ὡσαννά < εβραϊκή הושענא (hosiana, hôšî‘â-nā’, σώσε τώρα! ή σώσε, προσευχόμαστε! επιφώνημα, δοξαστική επίκληση) από τους Ψαλμούς Χαλέλ και τη γιορτή της Σκηνοπηγίας

λατρευτικό επιφώνημα

Ὠσαννὰ ἐν τοῖς ὑψίστοις, εὐλογημένος ὁ ἐρχόμενος, ἐν ὀνόματι Κυρίου


ω

επιφώνημα θαυμασμού, απόγνωσης και άλλων συναισθημάτων. Παλιότερα γραφόταν ὤ για να διαφοροποιείται από την κλιτική

ω, τι πάθαμε!

ω, τι ωραίο!

επιφώνημα κλητικό που παλιότερα γραφόταν ὦ

ω, ρε μάνα μου!


ίσα

: ίσα ανάλογα με τη σημασία του :
# ευθεία < ίσια < ίσιος < μεσαιωνική ελληνική ισιάζω < αρχαία ελληνική ἰσάζω (καθιστώ ίσο) < ἴσος (με το οποίο όμως αυτό το ίσα έχει διαφοροποιηθεί εννοιολογικά)
# ναυτικός όρος < βενετική issa < λατινική issare (μεταφέρω, υψώνω)
# με ίσο τρόπο < ίσος < αρχαία ελληνική ἴσος

equally

με ίσο τρόπο

άντε από 'δώ, φύγε (πιθανόν "τράβα ίσα από 'δω και χάσου" ή "πρόσεχε, έλα


διάνα

: διάνα < (άμεσο δάνειο) ισπανική diana

εκφράζει επιτυχία, ακρίβεια


αμάν

: αμάν < (άμεσο δάνειο) τουρκική aman (έλεος!, φιλοξενία, κατάλυμα) < αραβική امان (aman, ηρεμία, ειρήνη)

δυσάρεστη έκπληξη, στεναχώρια

Αμάν! Ξέχασα τα κλειδιά. Γυρνάμε πίσω...

δυσαρέσκεια, αποδοκιμασία

Αμάν βρε παιδάκι μου! Πού τό 'χεις το μυαλό σου;

Αμάν τι πάθαμε... Θα μείνουμε από βενζίνη...

Αμάν! βρε γυναίκα... Κάτσε επιτέλους ήσυχη! Με ζάλισες πια...

θαυμασμό, χαρά

Αμάν! Τι όμορφα που είναι εδώ την άνοιξη. Το καλοκαίρι είναι όλα κίτρινα...

ξελάφρωμα μετά από δοκιμασία/ταλαιπωρία

Ουφ αμάν!... Επιτέλους φτάσαμε!

επιθυμία, ανυπόμονη

Αμάν να έρθουν οι διακοπές !


άμε

: άμε < (κληρονομημένο) μεσαιωνική ελληνική ἄμε, προστακτική του πηγαίνω < ἄγωμε < αρχαία ελληνική ἄγωμεν < ἄγω

ισοδύναμο με την προστακτική πήγαινε

άμε στο καλό!


αμήν

: αμήν < (ελληνιστική κοινή) < αρχαία εβραϊκά אמן

μακάρι, γένοιτο

τυπική κατάληξη προσευχών


ζήτω

: ζήτω < (διαχρονικό δάνειο) ελληνιστική κοινή ζήτω

κραυγή επευφημίας ή ενθουσιασμού


αλί

: αλί < μεσαιωνική ελληνική ἀλί για το οποίο έχουν προταθεί δύο ετυμολογήσεις:
::* ότι έχει αποσπαστεί από το ἀλίμονο
::* ἀ- + μεσαιωνική ελληνική ἠλί < εβραϊκά אל (θεός) (από τη βιβλική φράση ἠλί ἠλί λεμά σαβαχθανί, Ευαγγέλιον Κατά Ματθαίον, κζ´, 46) (Νικόλαος Πολίτης, Byzantinische Zeitschrift, 1898 τομ. VII, σελ. 158)

αλί και τρισαλί!

※ Αλί από τον γαμημένον και τον δαρμένον (παροιμία από τη συλλογή του Νικολάου Πολίτη, 1899)


αλίμονο

: αλίμονο < μεσαιωνική ελληνική αλίμονο(ν) < αλί + μόνο(ν)

επιφώνημα έκφρασης δυστυχίας, συμφοράς ή λύπης

επιφώνημα έκφρασης απειλής

Αλίμονό σου αν ξαναπεράσεις από δω!

ουαί και αλίμονό σου!

επιφώνημα έκφρασης συγκατάβασης

-Σ' ευχαριστώ για τα καλά σου λόγια. -Αλίμονο! Ούτε να το συζητάς!


αλληλούια

: αλληλούια < ελληνιστική κοινή ἀλληλούϊα < εβραϊκή הללויה (hal'lúyah) < הללו (hal'lú, υμνώ) + יה (yah, Ιεχωβά)

επιφώνημα χαράς που λήγει ορισμένους ύμνους, κυρίως κατά το Πάσχα


αλτ

: αλτ < (άμεσο δάνειο) γαλλική halte < γερμανική halten (σταματώ) < πρωτογερμανική *haldaną

διαταγή για σταμάτημα

στρατιωτικός όρος


ήμαρτον

: ήμαρτον < αρχαία ελληνική ἥμαρτον, από τον αόριστο β΄ του αρχαίου ρήματος ἁμαρτάνω (αμάρτησα)

χρησιμοποιείται για να δηλώσει την παραδοχή ενός λάθους ή για να ζητήσουμε συγνώμη


μπα

: μπα < → λείπει η ετυμολογία

εκφράζει έκπληξη, συχνά και με ειρωνική διάθεση

μπα; πώς κι από δω;

εκφράζει άρνηση, χωρίς όμως να υπάρχει απόλυτη σιγουριά

μπα, δεν νομίζω να προλάβει το αεροπλάνο

εκφράζει έντονη δυσφορία ή αποδοκιμασία

μπα που να μη σώσεις


εμπρός

: εμπρός < αρχαία ελληνική ἐμπρός

hello

προσφώνηση στο τηλέφωνο

allo

προσφώνηση στο τηλέφωνο

allô

προσφώνηση στο τηλέφωνο

halo

προσφώνηση στο τηλέφωνο

come in

απάντηση στο χτύπημα

come on

με προστακτική έκφραση

go ahead

με προστακτική έκφραση

προσφώνηση που χρησιμοποιείται στο τηλέφωνο

απάντηση στο χτύπημα της πόρτας

με προστακτική ή άλλη ισοδύναμη έκφραση, για έντονη προτροπή ή προσταγή

Εμπρός πες μας τι θέλεις.

Εμπρός ξεκινά, μη χασομεράς.


επιτέλους

: επιτέλους < το επίρρημα πιθανώς με επίδραση από τη γαλλική enfin

επιφωνηματική έκφραση, για να δηλωθεί
χαρά, ανακούφιση

≈ συνώνυμα: ευτυχώς

επιφωνηματική έκφραση, για να δηλωθεί
αγανάκτηση

επιφωνηματική έκφραση, για να δηλωθεί
απορία


μπρος

: μπρος < → λείπει η ετυμολογία

τηλεφωνική απάντηση, εμπρός

όχι ευγενικό


τσιμουδιά

: τσιμουδιά < τσίμα

zip it

επιφωνηματικά

ησυχία, σιωπή, ούτε λέξη


έλεος

: έλεος < αρχαία ελληνική ἔλεος (αρσενικό)

(roi) par la grâce de Dieu

(βασιλιάς) ελέω Θεού

à la grâce de Dieu

στο έλεος του Θεού

χρησιμοποιείται με την έννοια του "ζητώ/δώστε μου/δείξτε έλεος", όταν κάποιος θέλει να εκφράσει την αγανάκτηση του με κάτι ή ότι δεν αντέχει την κατάσταση της συγκεκριμένης στιγμής ζητώντας μια μικρή αλλαγή προς το καλό

έκφραση αγανάκτησης ή έντονης δυσαρέσκειας ή έκπληξης

καθ' υπερβολή


κάτω

: κάτω < (κληρονομημένο) αρχαία ελληνική κάτω < κατά

à bas

επιφώνημα αποδοκιμασίας

precz

επιφώνημα αποδοκιμασίας

εκφράζει την αποδοκιμασία


άιντε

: άιντε < άι + άντε, δάνειο από την (άμεσο δάνειο) τουρκική haydi ή hayde < οθωμανικά τουρκικά (hayde), (haydi). Συγγενικά: αλβανικά hajde, σλαβομακεδονικά ајде, σερβοκροατικά ајде.
: Από τον Μπαμπινιώτη προτείνεται ελληνική προέλευση (όπως και για το άντε) από το ἄγετε με μια μεταβατική μορφή *ά(ε)ντε με στένωση του /ae/ σε /ai/.


αντίο

: αντίο < (άμεσο δάνειο) ιταλική addio

αποχαιρετιστήρια προσφώνηση που λέγεται όταν κάποιος φεύγει

αντίο, θα συναντηθούμε σύντομα

λέγεται για κάτι που τελειώνει

από αύριο, αντίο διακοπές!


αχ

: αχ < (ηχομιμητική λέξη) (ή < τουρκική ah)

επιφώνημα για να δηλωθεί
χαρά

επιφώνημα για να δηλωθεί
ικανοποίηση

επιφώνημα για να δηλωθεί
τρυφερότητα

επιφώνημα για να δηλωθεί
θαυμασμός

επιφώνημα για να δηλωθεί
επιθυμία

επιφώνημα για να δηλωθεί
ανακούφιση

επιφώνημα για να δηλωθεί
λύπη

επιφώνημα για να δηλωθεί
πόνος

επιφώνημα για να δηλωθεί
απειλή

επιφώνημα για να δηλωθεί
συμπαράσταση


βρε

: βρε < (κληρονομημένο) μεσαιωνική ελληνική βρέ

ανάλογα με τον τρόπο που λέγεται δηλώνει αντίστοιχα βρισιά, περιφρόνηση, θαυμασμό αλλά και οικειότητα όπως

βρε, βρε, βρε! Καλώς τους! Πώς από δω;

βρε παλιάνθρωπε, βρε' απατεώνα (βρισιά)

βρε τι είναι αυτά που μου τσαμπουνάς! (μωρέ τι ανοησίες είναι αυτές που μου λες!) - (περιφρόνηση)

βρε, μπας σε καλό σου (μωρέ, να σου βγει σε καλό) (θαυμασμό)

βρε συ, πάρε μου βγαίνοντας μια εφημερίδα (οικειότητα)


χα

: χα < (ηχομιμητική λέξη)

ηχομιμητική λέξη που μιμείται το γέλιο (συνήθως επαναλαμβανόμενη)

επιφώνημα με το οποίο εκφράζουμε σαρκασμό ή ειρωνεία


γεια

: γεια < (κληρονομημένο) μεσαιωνική ελληνική γειά, γειά σου < ελληνιστική κοινή ὑγεία με συνίζηση < αρχαία ελληνική ὑγιεία < ὑγιής

οικείος χαιρετισμός όταν κάποιος έρχεται ή φεύγει

πέρασε πια η ώρα· γεια σας!

άντε γεια μας

ως επιδοκιμασία, μπράβο, συγχαρητήρια

γεια στα χέρια σου!


εύγε

: εύγε < αρχαία ελληνική εὖγε < εὖ + γε

μπράβο, καλά, ωραία


καλημέρα

: καλημέρα < (κληρονομημένο) μεσαιωνική ελληνική καλημέρα < φράση «καλήν ἡμέραν»

χαιρετισμός που δίνεται το πρωί

Καλημέρα σας! Τι κάνετε;

άλλες μορφές: Καλή σας (η)μέρα! Τι κάνετε;


καλημέρα

: καλημέρα < φράση «καλήν ἡμέραν»

ο χαιρετισμός «καλημέρα»


καληνύχτα

: καληνύχτα < καλή + νύχτα

χαιρετισμός που απευθύνεται το βράδυ, λίγο πριν τον ύπνο

Καληνύχτα! και όνειρα γλυκά!


γείτσες

: γείτσες < πληθυντικός του *γείτσα ή *υγειίτσες < *υγειίτσα < υποκοριστικού του υγεί(α) + -ίτσα

ευχή σε κάποιον που φτερνίστηκε (να έχει την υγειά του)


καλησπέρα

: καλησπέρα < (κληρονομημένο) μεσαιωνική ελληνική καλησπέρα

χαιρετισμός που χρησιμοποιούμε από το απόγευμα και ως το βράδυ

Καλησπέρα, τι κάνετε;


μπράβο

: μπράβο < ιταλική bravo < δημώδης λατινική *bravus < λατινική pravus («φαύλος, διεστραμμένος, πονηρός (με σημασιολογική βελτίωση)») ή < δημώδης λατινική *brabus < λατινική barbarus < αρχαία ελληνική βάρβαρος (αντιδάνειο))

εύγε - χρησιμοποιείται για να δηλώνει έπαινο, επιδοκιμασία

μπράβο, τι ωραία εργασία!

για να δηλώσει αποδοκιμασία

μωρέ μπράβο συμπεριφορά!


μωρέ

: μωρέ < (κληρονομημένο) μεσαιωνική ελληνική μωρέ < κλητική ενικού από την αρχαία ελληνική μωρός

μωρή

προς γυναίκες

μαρή

προς γυναίκες

συνοδεύει κλητικές ονομάτων σε οικείο τόνο

Μωρέ Γιώργο! έλα να σου πω κάτι!

εκφράζει ποικίλα συναισθήματα, όπως έκπληξη, ειρωνεία, συμπάθεια κ.λπ.

Έλα μωρέ Ελένη μου! αστειευόμουνα, μην με παρεξηγείς!


ρε

: ρε < ωρέ < αρχαία ελληνική μωρέ (κουτέ, ανόητε), κλητική του μωρός


σουτ

# σουτ (ουσιαστικό) < αγγλική shoot
# σουτ (επιφώνημα) < → λείπει η ετυμολογία


ποπό

: ποπό, ή ποποπό < αρχαία ελληνική πόποι

έκφραση έκπληξης, πόνου ή χαράς

ποπό, τι πάθαμε (έκφραση πόνου)

ποποπό, Μαρία (έκφραση χαράς, δημοτικό τραγούδι)


φτου

:ηχομιμητική λέξη < φτύνω

ο ήχος του φτυσίματος. Εκφράζει αποδοκιμασία, αηδία και δυσαρέσκεια


φευ

: φευ < αρχαία ελληνική φεῦ

αλίμονο, δυστυχώς


νισάφι

: νισάφι < (άμεσο δάνειο) οθωμανική τουρκική إنصاف (insâf) (τουρκική insaf, μετριοπάθεια) + -ι με αντιμετάθεση [in] > [ni] < αραβική insāf

φτάνει πια, έλεος, αρκεί, αρκετά

Ε, νισάφι πια, με τις απαιτήσεις σου!


ώπα

άλλη γραφή του όπα


άχνα

: άχνα < μεσαιωνική ελληνική άχνα < αρχαία ελληνική ἄχνη / (δωρικός τύπος ) ἄχνα

τσιμουδιά!, μη μιλάς


βίρα

: βίρα < (άμεσο δάνειο) βενετική virar (τραβώ, σηκώνω)

παράγγελμα: σήκωσε, τράβα, ανέβασε κάποιο αντικείμενο, όπως πανί, σημαία, ή άγκυρα.

ναυτικός όρος

βίρα την άγκυρα, αποπλέουμε.

πρυμίζω, βίρα τον φλόκο.

εμπρός!, ξεκινάμε! ιδίως στην έκφραση:

βίρα τις άγκυρες


πα

άλλη μορφή του μπα

※ Σκύβει η Λωξάντρα και βλέπει μέσα στον τοίχο χτισμένη την κοιλιά κιουπιού. Πα! Θησαυρός θαμμένος μέσα σε κιούπι!

Μαρία Ιορδανίδου, Λωξάντρα. Αθήνα: Βιβλιοπωλείον της Εστίας, ³⁰1990, ISBN 960-05-0138-6, σ. 41.


γιούρια

: γιούρια < (άμεσο δάνειο) τουρκική yürü (προστακτική τού yürümek: προχωρώ, περπατώ) + ya (λοιπόν)

εμπρός, ορμάτε!


φόρτσα

: φόρτσα < (άμεσο δάνειο) ιταλική forza < υστερολατινική fortia < λατινική fortis < παλαιά λατινικά forctis / fortis < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή *bʰerǵʰ- (ανεβάζω, αυξάνω)

δυνατά!, δύναμη!


φούντο

: φούντο < → λείπει η ετυμολογία

ρίξε την άγκυρα


όμορφα

: όμορφα < όμορφ(ος) + -α

beautifully

όμορφα, ευχάριστα

nicely

όμορφα, ευχάριστα

agréablement

όμορφα, ευχάριστα

κάτσε φρόνιμα...


αχαχούχα

: αχαχούχα < (ηχομιμητική λέξη)

επιφώνημα που δηλώνει ειρωνεία, αποδοκιμασία, περιπαικτικό σχολιασμό κ.λπ.

※ Αχαχούχα! δε μας το 'λεγες απ' την αρχή πως μας κοροϊδεύσεις με τα παραμύθια, να μην καθόμαστε να σ' ακούμε; (Βασίλης Ρώτας Οι ροδιές της Ζήρειας [διήγημα])


βάρδα

: βάρδα < (άμεσο δάνειο) βενετική varda < vardar, συγγενές με την ιταλική guardare

πρόσεξε, πρόσεχε, φυλάξου

※ Σὲ χαϊδεύει, σὲ προσκυνᾶ, σοῦ κάνει τόπο νὰ περάσεις, ἀλλὰ βάρδα μὴν τὸν πειράξεις, μὴν τὸν τσιγκλίσεις, εἶναι τρομερὰ ἐκδικητικός. (Mήτσος Mυράτ, Ἡ ζωή μου, Ἀθήνα 1928)


βαχ

: βαχ < (άμεσο δάνειο) τουρκική vah < περσική واه (vāh)

επιφώνημα που δηλώνει λύπη, θλίψη, απογοήτευση κ.ά.


γιούχα

: γιούχα < (άμεσο δάνειο) τουρκική yuha

επιφώνημα που δηλώνει αποδοκιμασία


καλέ

: καλέ < (κληρονομημένο) μεσαιωνική ελληνική καλέ (< καλός)

κάλεσμα προσώπου χωρίς να χρησιμοποιούμε το όνομά του, ή όταν απευθυνόμαστε σε άτομο που μας είναι άγνωστο

καθομιλουμένη


καλημερούδια

καλημερούδια

: καλημερούδια < καλημέρ(α) + -ούδια, πληθυντικός του -ούδι

κα‐λη‐με‐ρού‐δια


καλησπερούδια

καλησπερούδια

: καλησπερούδια < καλησπέρ(α) + -ούδια, πληθυντικός του -ούδι

κα‐λη‐σπε‐ρού‐δια


όπα

: όπα < επέκταση του οπ < τουρκική hop (εμπρός, πήδα!) ηχομιμητικής λέξης.

επιφώνημα που χρησιμοποιείται για να εκφράσουμε θαυμασμό, ειρωνεία, ξάφνιασμα

ως συνοδευτικό κινήσεων σε λαϊκούς χορούς

στο ταχτάρισμα μωρών


όπαλα

: όπαλα < (άμεσο δάνειο) τουρκική hoppala (εμπρός, πήδα!) Δείτε και το οπ

λέγεται από κάποιον που σηκώνει ψηλά ένα μικρό παιδί


κάλμα

: κάλμα < (άμεσο δάνειο) ιταλική calma < υστερολατινική cauma < αρχαία ελληνική καῦμα < καίω (αντιδάνειο)


καλορίζικα

: καλορίζικα < καλορίζικος < μεσαιωνική ελληνική καλορίζικος < καλός + ριζικό (< αρχαία ελληνική ῥιζικός < ῥίζα)

ευχή για καλοτυχία


τζίφος

: τζίφος <
:# ίσως αραβικά zife ή zifa.
:# ίσως τουρκικά zifos (λάσπη, (κατ’ επέκταση) ανόητος) < ποντιακά ζίφος / ζίφωνας < αρχαία ελληνική σίφων (αντιδάνειο)
:# ίσως αρχαία ελληνική ψῆφος («που πήρε τη σημασία μηδέν»)

αποτυχημένη προσπάθεια, χωρίς αποτέλεσμα

Πήγα να πληρωθώ, αλλά τζίφος! Το ταμείο ήταν κλειστό.


άε

: άε < → λείπει η ετυμολογία


αλιά

: αλιά < αλί

αλί, αλίμονο


άμποτε

: άμποτε < αν ποτέ

μακάρι, είθε


όρσε

: όρσε < όρισε, β' ενικός προστακτικής αορίστου του ορίζω

επιφώνημα κατά την χειρονομία μουτζώματος

ορίστε όταν δείχνουμε κάτι αρνητικό ή μειωτικό για τον παρατηρητή

ορίστε, να αυτό, αυτό για εσένα, πάρε αυτό, έλα/πέρνα μέσα


όρτσα

: όρτσα < μεσαιωνική ελληνική όρτσα < ιταλική orza < orzare < δημώδης λατινική *ortiare < λατινική oriri, απαρέμφατο ενεστώτα του ρήματος orior < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή *(H)r̥-nw- (ρέω, κινώ, τρέχω, ανεβαίνω)

δευτερόπρυμα

'''όρτσα''' τα πανιά κόντρα στο ντεληβοριά

ναυτικό παράγγελμα ένα σκάφος που πλέει (ανεβαίνει) όσο πιο αντίθετα στον άνεμο μπορεί

ναυτικός όρος


ουαί

: ουαί < (διαχρονικό δάνειο) ελληνιστική κοινή οὐαί, διαφορετικό από το οὐά

αλίμονο· στις εκφράσεις:

αρχαιοπρεπές

ουαί και αλίμονο

ουαί τοις ηττημένοις

ουαί υμίν

ουαί υμίν, γραμματείς και Φαρισαίοι, υποκριταί


ου

: ου < (ηχομιμητική λέξη). Δείτε και το ελληνιστικό επιφώνημα θαυμασμού οὐᾶ!

έκφραση επιδοκιμασίας

—Σου αρέσει το κέικ που έφτιαξα; —Ουουου, αμέ!


ουφ

: ουφ < (ηχομιμητική λέξη)

δηλώνει:
δυσαρέσκεια, απογοήτευση

δηλώνει: ανακούφιση


όχου

: όχου < μεσαιωνική ελληνική όχου < (ηχομιμητική λέξη)

άλλη μορφή του οχ


τζάνεμ

: τζάνεμ < απροσάρμοστο άμεσο δάνειο από την τουρκική canım (ψυχή μου) < can (ψυχή). Η απόδοση του ιδιαίτερου φθόγου ɯ ( ^(ήχος (βοήθεια·αρχείο))), γράμμα ⟨ı⟩, στα ελληνικά, ή με [e] (τζάνεμ) ή με [u] (τζάνουμ)

αγαπημένε (αγαπημένη) μου!, αγάπη μου! λατρεμένε (λατρεμένη) μου!, μάτια μου! κ.ο.κ.


τζάνεμου

: τζάνεμου < τουρκική canım (ψυχή μου)

άλλη μορφή του τζάνεμ


τόκα

# τόκα (ουσιαστικό) < (άμεσο δάνειο) τουρκική toka
# τόκα (επιφώνημα) < ιταλική tocca, προστακτική τού toccare

επιφώνημα που λέγεται όταν κάποιος δίνει το χέρι του σε χαιρετισμό, όταν κλείνει κάποια συμφωνία ή πριν τσουγκρίσει το ποτήρι του με κάποιον πριν πιει


μαρς

: μαρς < (άμεσο δάνειο) γαλλική marche < marcher (βαδίζω) < παλαιά γαλλική marchier < φραγκική *markōn < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή *merg- / *marǵ- (σύνορο, όριο)

παράγγελμα που δίνεται σε στρατιώτες ή μαθητές που προχωρούν σε σχηματισμό παρέλασης για να ξεκινήσουν το βάδισμα ή το σημειωτόν

στρατιωτικός όρος

Διμοιρία, εμπρός μαρς!


τόμπολα

: τόμπολα < (άμεσο δάνειο) ιταλική tombola

tombola

επιτραπέζιο παιχνίδι

loto

επιτραπέζιο παιχνίδι

tombola

επιτραπέζιο παιχνίδι

για ξαφνικό εμπόδιο, όταν κάτι ξαφνικά πάει στραβά, δυσάρεστη σύμπτωση


ε

προς δήλωση απορίας και έκπληξης

ε, τι γίνεται εδώ;

ε, συ, έλα εδώ


τροχάδην

: τροχάδην < (διαχρονικό δάνειο) ελληνιστική κοινή τροχάδην

γυμναστικό παράγγελμα για τρέξιμο με μέτρια ταχύτητα


παρντόν

: παρντόν < (λόγιο δάνειο) γαλλική pardon

συγγνώμη, με συγχωρείς / με συγχωρείτε

δηλώνει απορία ή έκπληξη για κάτι που ειπώθηκε ή έγινε

με ερωτηματικό


σκασμός

: σκασμός < σκάω, σκασ- + -μός. Διαφορετικό το μεσαιωνικό σκασμός (θλίψη, στενοχώρια).

shut up

συνώνυμο του «ησυχία»


μερσί

: μερσί < (άμεσο δάνειο) γαλλική merci


μόκο

: μόκο < ίσως από παλιές (μη υφιστάμενες πλέον) έννοιες των ιταλικών λέξεων moccio (βουβός) ή moco (τίποτα)

σκασμός!, σιωπή!, βούλωσ' το!

'Μόκο τώρα!΄ ή Κάνε μόκο!


μόλα

: μόλα < ιταλική molla, προστακτική του ρήματος mollare (αφήνω)

ναυτικός όρος


τραλαλά

: τραλαλά (για το τραγούδι) < (άμεσο δάνειο) γαλλική tralala ή tra-la-la (ηχομιμητική λέξη)

, (λέξη χωρίς νόημα) τραγουδιστή αντικατάσταση στίχων τραγουδιού

άλλη μορφή: τρα λα λα

επιφώνημα χαράς


τρισαλί

: τρισαλί < τρισ- + αλί

επιτείνει την έννοια τού αλί

επιτατικό επιφώνημα

※ Ναί, ἀλίμονο καὶ τρισαλί! ἔχεις δίκιο νὰ κλαῖς· μὰ καὶ νὰ βλέπης πρέπει· εἶπε ἡ κόρη σοβαρά (ανδρέας Καρκαβίτσας, Άπαντα, τόμος 3, 1973, σελ. 288)

※ Αλί και τρισαλί 'ς εμένα τον Αλή! (Νικόλαος Πολίτης, Μελέται περί του βίου και της γλώσσης του ελληνικού λαού, Παροιμίαι, τόμος 1, Τύποις Π.δ. Σακελλαρίου, 1899, σελ. 504 https://www.google.gr/books/edition/Meletai_peri_tou_viou_kai_t%C4%93s_gl%C5%8Dss%C4%93s/iSRGAAAAYAAJ?hl=el&gbpv=1&dq=%22%CF%84%CF%81%CE%B9%CF%83%CE%B1%CE%BB%CE%AF%22&pg=PA504&printsec=frontcover)


τρισαλίμονο

: τρισαλίμονο < ([[τρία], τρις) τρισ- + αλίμονο

τρι‐σα‐λί‐μο‐νο

αλίμονο (για πολύ μεγάλο πόνο ή δυστυχία)

→ χρειάζεται παράθεμα

άλλες μορφές: τρισαλί


σία

: σία < βενετικά sia, προστακτική του siar (επιβραδύνω το σκάφος, κωπηλατώντας ανάστροφα) (πβ. ιταλικά scia, προστακτική του sciare)

ναυτικό παράγγελμα για ανάστροφη κωπηλάτηση ώστε να ανακοπεί η πορεία του σκάφους


μπάστα

: μπάστα < ιταλική basta, β΄ πρόσωπο ενικού προστακτικής του bastare < δημώδης λατινική *bastō / *bastāre < αρχαία ελληνική βαστάζω (αντιδάνειο)

σταμάτα , στοπ


μπρε

: μπρε < μωρέ

Γιατί μπρε του πετάτε πέτρες;

Μπρε κουζουλάθηκες;


πουφ

: πουφ < → λείπει η ετυμολογία

χαμηλό κάθισμα που μοιάζει με κυλινδρικό μαξιλάρι και τοποθετείται πάνω στο πάτωμα


άντεστε

: άντεστε < άντε

άλλη μορφή του αντέστε (συνήθως παρακινούνται πολλοί)


αντέστε

: αντέστε < άντε (κατ' αναλογία με το δέστε < βλέπω)

άντε (συνήθως για παρακίνηση πολλών)


αγάντα

: αγάντα < (αναδρομικός σχηματισμός) αγαντ(άρω) + -α

mooring ring

σημείο πρόσδεσης

ναυτικό παράγγελμα για ακινητοποίηση ολόκληρου του σκάφους (από ρυμουλκά), ή και διακινουμένων φορτίων με ανάλογους χειρισμούς των μέσων φορτοεκφορτώσεων (γερανών), ή και με σωματική προσπάθεια για αντιστήριξη αντικειμένου

ναυτικός όρος

προτροπή για να βάλει κάποιος τα δυνατά του, να αντέξει σε κάποια κατάσταση, ή να κάνει κουράγιο

※ «Αγάντα! Αγάντα, παλικάρ…», φώναξε για να τους δώσει κουράγιο, αλλά κείνη τη στιγμή το φρούριο σείστηκε από την πρώτη μπόμπα.

Μαίρη Κόντζογλου, Σκουριά και χρυσάφι: Νεγρεπόντε, Αθήνα: Μεταίχμιο, 2020, σελ. 16. ISBN 9786180322866


άμετε

: άμετε < άμε < μεσαιωνική ελληνική ἄμε < αρχαία ελληνική ἄγωμεν < ἄγω

εκφράζει προτροπή ή παρακίνηση: πηγαίνετε


αμέτε

: αμέτε < άμετε < άμε < μεσαιωνική ελληνική ἄμε < αρχαία ελληνική ἄγωμεν < ἄγω

άλλη μορφή του άμετε


απολελέ

: απολελέ < απολύομαι

επιφώνημα χαράς από φαντάρο που απολύεται (ή πρόκειται να απολυθεί σύντομα).

στρατιωτική αργκό

Απολελέ! Απολελέ! Την κάνω από 'δω! Στραβάδια απολύομαι!


ουστ

: ουστ < (άμεσο δάνειο) τουρκική uşt

χρησιμοποιείται για να διώξουμε κάποιον, άνθρωπο ή ζώο

Φύγε από δω! Ουστ!


ξουτ

: ξουτ < ξου < (ηχομιμητική λέξη)

χρησιμοποιείται για να διώξουμε κάποιον άνθρωπο (θεωρείται αγενές) ή ζώο


άθος

: άθος < → λείπει η ετυμολογία

στο κρυφτό, λέξη που φωνάζει αυτός που τα φυλάει, για να πάνε τα άλλα παιδιά να κρυφτούν


ζάβαλε

: ζάβαλε < → λείπει η ετυμολογία

διάολε, βέβαια


όϊ

: όϊ < → λείπει η ετυμολογία


άι

: άι (μόριο) < άε < (κληρονομημένο) αρχαία ελληνική ἄγε, προστακτική του ρήματος ἄγω. Συγκρίνετε με το άιντε, άντε και άμε.
: άι (επιφώνημα) < (κληρονομημένο) αρχαία ελληνική αἰ / αἶ

ow

επιφώνημα πόνου

ouch

επιφώνημα πόνου

argh

επιφώνημα πόνου

εκφράζει πόνο (συνήθως με επανάληψη, δύο ή τρεις φορές άι άι!)


μωρή

θηλυκό του μωρέ!

Μωρή Ελένη! σου έχω πει εκατό φορές να μην βάζεις τόσο πολύ αλάτι στο φαΐ!


ζμπούτσαμ

: ζμπούτσαμ < ζ' μπούτσα μ' < στη μπούτσα μου < στην πούτσα μου

δε με νοιάζει, δε με απασχολεί

Ζμπούτσαμ ρε μάγκα, κόφ'το και δίνε του μη σε πάρ' ο διάολος!

— Καραμήτρο, ο λοχίας είπε να πας να γλείψεις την «καλλιόπη» τώρα!

— Ζμπούτσαμ... Δεν προλαβαίνω.

※ Επίσης στο πεδίο των επιφωνηματικών φράσεων και προτάσεων παρατηρούμε αντίστοιχες συγκολλητικές διαδικασίες: ζμπούτσαμ! (<στην πούτσα μου!), σωραίος!/ σωραία! (<είσαι ωραίος!, είσαι ωραία!), ασταδιάλα! (α στο διάολο!). (Στυλιανός Μπενέτος, Τα Ελληνικά Επιφωνήματα: Ήχοι, Σχηματισμοί, Αποτυπώσεις, Διπλωματική Μεταπτυχιακή Εργασία Α ́ Κύκλου 2016-2017, Φιλοσοφική Σχολή ΑΠΘ, Τμήμα Φιλολογίας, Τομέας Γλωσσολογίας, σελ. 119 http://ikee.lib.auth.gr/record/295566/files/Benetos.pdf)


ψωλές

γαμώτο, έκφραση αγανάκτησης ή απογοήτευσης


περαστικά

get well soon

επιφώνημα (ευχή)

سلامتك

επιφώνημα (ευχή)

bon rétablissement

επιφώνημα (ευχή)

gute Besserung

επιφώνημα (ευχή)

word snel beter

επιφώνημα (ευχή)

veel beterschap

επιφώνημα (ευχή)

швидкого одужання

επιφώνημα (ευχή)

krya på dig

επιφώνημα (ευχή)

brzké uzdravení

επιφώνημα (ευχή)

geçmiş olsun

επιφώνημα (ευχή)

να γίνεις καλά, να αναρρώσεις

για να ειρωνευτούμε το κακό που έπαθε κάποιος


γαμώτο

: γαμώτο < γαμώ το

έκφραση αγανάκτησης ή απογοήτευσης


ξου

: ξου (επιφώνημα) < (ηχομιμητική λέξη)
: ξου (ουσιαστικό) < ξ

χρησιμοποιείται (συνήθως διπλό) για να διώξουμε κάποιον, άνθρωπο (αγενές) ή ζώο

Φύγε από δω! Ξου ξου!


επ

: επ < (ηχομιμητική λέξη)

επιφώνημα δήλωσης ξαφνιάσματος, έκφρασης απορίας, προειδοποίησης ή επίπληξης

※ Επ! Ποιος πέρασε από δω;


σκατά

: σκατά < πληθυντικός αριθμός του σκατό

λέγεται για να δηλώσουμε μεγάλο εκνευρισμό και απογοήτευση


διάολε

έκφραση έκπληξης ή θαυμασμού


αβάρα

: αβάρα <
:* για το επιφώνημα: αντιστοιχεί στην προστακτική του ρήματος αβαράρω < (άμεσο δάνειο) ιταλική vara! προστακτική του ρήματος varare
:* για το ουσιαστικό: < αβαρ(άρω)+ -α (αναδρομικός σχηματισμός) → δείτε το ιταλικό ρήμα varare

παράγγελμα με σημασία: απομάκρυνε! φύγε! στρίβε!

ναυτικός όρος

Το αβάρα!! συνήθως δίδεται από τον «λέμβαρχο» προς τον «πρόκωπο» της λέμβου ή τον κυβερνήτη μικρού περιπολικού σκάφους προς τον ναύτη της πλώρης για την αποφυγή σύγκρουσης με εμπόδιο, βράχο ή άλλο σκάφος


ωρέ

: ωρέ < κλητική μωρέ του μωρός, ίσως με σύντμηση < αρχαία ελληνική μωρός

Ωρέ παλικάρια! σηκωθείτε να κινήσουμε για Τριπολιτσά, μη μας πάρ' η νύχτα


αλλοίμονο

: αλλοίμονο < αρχαία ελληνική ἀλλά + οἴμοι

παρωχημένη γραφή της λέξης αλίμονο


ξεκουμπίδια

ξεκουμπίδια!
καλά ξεκουμπίδια!
στα ξεκουμπίδια!

: ξεκουμπίδια < → λείπει η ετυμολογία

λέγεται σε κάποιον του οποίου η παρουσία είναι πολύ ενοχλητική


εύρηκα

: εύρηκα < αρχαία ελληνική εὕρηκα

Βρίσκω ένα πράγμα/μια θεωρία μετά από πολύ κόπο/προσπάθεια που έχω κάνει.


μπρρρ

: μπρρρ < (ηχομιμητική λέξη)

επιφώνημα που δηλώνει μεγάλο κρύο, ότι κάποιος κρυώνει


γκρρρ

: γκρρρ < → λείπει η ετυμολογία

επιφώνημα που δηλώνει εκνευρισμό


χαίρε

χαίρε
χαίρετε
γειά
γειά σας

: χαίρε < αρχαία ελληνική χαῖρε

επίσημος χαιρετισμός, προσφώνηση

Χαίρε κεχαριτωμένη Μαρία, Ο Κύριος μετά Σου

Χαίρε Μαρία (απόδοση του Ave Maria)

χαίρε, ω χαίρε, ελευθερία (από τον εθνικό ύμνο)

αποχαιρετισμός προς θανόντα συνήθως στην κηδεία του

Το ύστατο χαίρε


ούρα

επί βασιλείας Όθωνα η πολεμική ιαχή ούρα! έλαβε χαρακτήρα ζητωκραυγής, κατά ξενική μίμηση


γιούπι

: γιούπι < (άμεσο δάνειο) γαλλική youpi

δηλώνει μεγάλη χαρά και ενθουσιασμό


βουρ

: βουρ < (άμεσο δάνειο) τουρκική vur (χτύπα)

χρησιμοποιείται ως ένδειξη βιασύνης, ορμής

λέγεται για ενθάρρυνση κίνησης ή δράσης


τσ

: τσ < → λείπει η ετυμολογία


τσου

: τσου < → λείπει η ετυμολογία

δήλωση άρνησης, όχι

ένδειξη αποδοκιμασίας

με επανάληψη


εγέρθητι

: εγέρθητι < αρχαία ελληνική ἐγέρθητι (β'ενικό προστακτικής παθητικού αορίστου του ρήματος ἐγείρω)

στρατιωτική προσταγή που σημαίνει: σήκω όρθιος


άφεριμ

: άφεριμ ή αφερίμ < (άμεσο δάνειο) τουρκική aferim < περσική آفرین (âfarin, "μπράβο" "εύγε")


ώφου

: ώφου < όφου < οφ / οχ < (ηχομιμητική λέξη)

άλλη μορφή του όφου: επιφώνημα δυσανασχέτησης, ουφ!


άλα

: άλα < βενετική ala

επιφώνημα μεγάλου κεφιού


όφου

: όφου < οφ / οχ < (ηχομιμητική λέξη)

άλλη μορφή του όχου


σιχτίρ

: σιχτίρ < (άμεσο δάνειο) οθωμανική τουρκική سیكتر (γάμα! γάμησε!) (τουρκική siktir (ξεκουμπίδια)) με ανομοίωση τρόπου άρθρωσης [kt] > [xt]) < siktirmek < ρήμα سیكمك sikmek < sik < οθωμανική τουρκική سیك (sik, ανδρικό μόριο) < παλαιά τουρκική sik- < πρωτοτουρκική

σε ένδειξη αγανάκτησης και αποπομπής, όταν δεν αντέχουμε άλλο πια μια κατάσταση


ντα

: ντα < → λείπει η ετυμολογία

ξυλιά, (η) χειροδικία

νηπιακή λέξη


κούκου

: κούκου < (κληρονομημένο) μεσαιωνική ελληνική κούκου → δείτε και το αρχαίο κόκκυ (ηχομιμητική λέξη) από τη φωνή του κούκου

ο ήχος της φωνής του κούκου

φωνή πουλιού

πρόδρομη λέξη για το απαντητικό τζα σε προσομοίωση κρυφτού που απευθύνεται σε μωρά και νήπια

στην παιδική γλώσσα

για άνθρωπο που ζει στον κόσμο του

≈ συνώνυμα: φευγάτος


δρόμο

: δρόμο < πάρε δρόμο

φύγε!, έξω!, χάσου!, εξαφανίσου!, γίνε καπνός!

ώρα να την πουλεύεις!, στον αγύριστο!, στα τσακίδια!


μου

: μου < (ηχομιμητική λέξη)

ο ήχος του μουκανητού (μούγκρισμα) της αγελάδας και του βοδιού

※ Μου, μου … η αγελάδα. Μου … έκανε η αγελάδα, σαν αν έλεγε: «Θέλω το φαγητό μου. Φέρε, Άννα, φύλλα». Η Άννα έφερε φύλλα. Η αγελάδα έτρωγε κι εκουνούσε την ουρά.

Ι.Κ. Γιαννέλης - Γ.Κ. Σακκάς, Αλφαβητάριο, εικονογράφηση: Κώστας Γραμματόπουλος (Αθήνα: Οργανισμός Εκδόσεως Διδακτικών Βιβλίων, ⁴1964), σσ. 72-73.


πότζα

: πότζα < βενετική bozza

άλλη μορφή του μπότζα

ναυτικός όρος


παλιοκατάσταση

παλιοκατάσταση

: παλιοκατάσταση < παλιο- + κατάσταση

χάλι, χάλια μαύρα, άσχημη κατάσταση, που δεν εμπνέει αισιοδοξία

Τι να πεις φίλε μου για τα χάλια μας...΄Αστα να πάνε... Παλιοκατάσταση!


όλε

: όλε < άμεσο δάνειο από την ισπανική olé / ole

ζήτω, μπράβο


πω

άλλη γραφή του πο


καλωσόρισες

καλωσόρισες!

: καλωσόρισες! < φράση καλώς όρισες
: Και ουσιαστικοποιημένο.

κα‐λω‐σό‐ρι‐σες

καλωσορίσατε

πληθυντικός και πληθυντικός ευγενείας

welcome

καλωσόρισες!

هلا وسهلا

καλωσόρισες!

bienvenue

καλωσόρισες!

benvenuto

καλωσόρισες!

歡迎光臨

καλωσόρισες!

καλωσόρισες!

добро_пожаловать

άλλη γραφή του καλώς όρισες, (για ένα πρόσωπο)


καλωσορίσατε

καλωσορίσατε!

: καλωσορίσατε! < φράση καλώς ορίσατε
: Και ουσιαστικοποιημένο.

κα‐λω‐σο‐ρί‐σα‐τε

welcome

καλωσορίσατε! (τύπος ευγενείας - polite)

добро_пожаловать

άλλη γραφή του καλώς ορίσατε, (για πολλά πρόσωπα, ή πληθυντικός ευγενείας για ένα πρόσωπο)


ορίστε

: ορίστε < ορίσατε, β' πληθυντικός προστακτικής αορίστου του ορίζω

όταν απαντάμε σε κάποιον που μας καλεί

- Γιώργο, πού είσαι;

- Ορίστε!

όταν δίνουμε σε κάποιον κάτι που μας ζήτησε

- Μου δίνετε σας παρακαλώ λίγο νερό;

- Ορίστε!

όταν δεν έχουμε ακούσει καλά κάτι που μας είπαν ή για να δηλώσουμε έμμεσα τη διαφωνία μας

Ορίστε; Πώς είπατε;

για να εκφράσουμε έκπληξη ή απογοήτευση

Ορίστε μας τώρα, θα μας αρχίσει και η μικρή να έχει απαιτήσεις!

Όταν προστάζουμε κάποιους να κάνουν κάτι (προστακτική του ορίζω) (συνήθως στα μαθηματικά)

Ορίστε τα διαστήματα της συνάρτησης f.


χέστηκα

δε με νοιάζει καθόλου


χεστήκαμε

χε‐στή‐κα‐με

ειρωνικό, για πρώτο πρόσωπο ενικού, παρωχημένος πληθυντικός μεγαλοπρέπειας, ή κυριολκτικά για πρώτο πρόσωπο πληθυντικού) δε με νοιάζει καθόλου

Χεστήκαμε αν πήρε ή δεν πήρε βραβείο ο φίλος σου.


γαβ

γαβ
γαβ γαβ
ως
γαβ γουβ
γαυ (transliteration)

: γαβ < ηχομιμητική λέξη

λέξη που αποδίδει τη φωνή του σκύλου

※ Ένα αυτοκίνητο περνά. Τι ωραίο αυτοκίνητο! Η Αύρα το κυνηγά. Τρέχει και γαυγίζει. Θέλει να το φτάσει. Το αυτοκίνητο φεύγει. Η Αύρα γαυγίζει ακόμη: —Γαβ-γαυ, γαφ-γαυ [sic]!

Ι.Κ. Γιαννέλης - Γ.Κ. Σακκάς, Αλφαβητάριο, εικονογράφηση: Κώστας Γραμματόπουλος (Αθήνα: Οργανισμός Εκδόσεως Διδακτικών Βιβλίων, ⁴1964), σ. 86.


νιάου

: νιάου < ηχομιμητική λέξη

λέξη που αποδίδει τη φωνή της γάτας

τι κάνει νιάου νιάου στα κεραμίδια;


κοίτα

δες!, ιδού!, να!


σιχτίρι

: σιχτίρι < σιχτίρ + -ι

άλλη μορφή του σιχτίρ


πριτς

: πριτς < (ηχομιμητική λέξη)

, όχι, σιγά, τι λες! μωρ' τι μας λες!

λέξη χωρίς νόημα

—Θα μας χαρίσεις το ονοματάκι σου, δεσποινίς; —Πριτς! Πριτς που θα σου το πω!

σημείωση: συνήθως συνοδεύεται με ανασήκωμα του αγκώνα ή και χτύπημα του αγκώνα με το άλλο χέρι


έξινος

: έξινος < → λείπει η ετυμολογία

μειωτική απάντηση σε κάποιον που χρησιμοποιεί το ε

για να απαντήσει ερωτηματικά σε δική μας ερώτηση

για να αναμασήσει τα λόγια του

για να απευθυνθεί προς εμάς


άμποτες

: άμποτες < άμποτε (αναλογικά με τα χθες, κάποτες κλπ.) < αν ποτέ

άλλη μορφή του άμποτε


γιαβρούμ

: γιαβρούμ : (άμεσο δάνειο) τουρκική yavrum > yavru (μωρό, νήπιο)

μωρό μου, (ως θωπευτική προσφώνηση) σε προσφιλές πρόσωπο, κατ΄ επέκταση αγάπη μου


πανάθεμα

: πανάθεμα < π' ανάθεμα < που ανάθεμα

εκφράζει έντονη δυσαρέσκεια


τσα

: τσα < (ηχομιμητική λέξη)

νηπιακή λέξη που χρησιμοποιείται για να δηλώσει την εμφάνιση κάποιου προσώπου


βρεκεκέξ

: βρεκεκέξ < (διαχρονικό δάνειο) αρχαία ελληνική βρεκεκεκέξ με απλολογία (περικοπή ενός «κε»), ηχομιμητική λέξη

λέξη που αποδίδει τη φωνή του βάτραχου


κικιρίκου

: κικιρίκου: (ηχομιμητική λέξη)

η κραυγή του κόκορα

※ Η Άννα διαβάζει. Διαβάζει στο γράμμα της: «Βασιλέας δεν είμαι, κορόνα φορώ. Ρολόγι δεν έχω, τις ώρες μετρώ. Τι είναι;» Τα παιδιά απαντούν: —Κικιρίκου, ο κόκορας.

Ι.Κ. Γιαννέλης - Γ.Κ. Σακκάς, Αλφαβητάριο, εικονογράφηση: Κώστας Γραμματόπουλος (Αθήνα: Οργανισμός Εκδόσεως Διδακτικών Βιβλίων, ⁴1964), σ. 112.


κουκουρίκου

: κουκουρίκου, (ηχομιμητική λέξη)


βίβα

: βίβα < εβίβα < ιταλική evviva < vivere < λατινική vivo < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή *gʷeih₃w-

άλλη μορφή του εβίβα


κολοκύθια

: κολοκύθια < πληθυντικός αριθμός του κολοκύθι

κο‐λο‐κύ‐θια

'''κολοκύθια''' τούμπανα

'''κολοκύθια''' με τα τούμπανα


τσάγια

: τσάγια < → λείπει η ετυμολογία


ξεπαρεού

: ξεπαρεού < → λείπει η ετυμολογία

φύγε, δίνε του


τζιζ

: τζιζ < (άμεσο δάνειο) αλβανική xixë ((σπίθα, σπινθήρας) < (ηχομιμητική λέξη)

επιφώνημα που λέγεται όταν βλέπουμε κάτι που καίει ή είναι επικίνδυνο

επιφώνημα που λέγεται κατά τη διάρκεια του παραπάνω παιχνιδιού


μπιζ

# μπιζ < (άμεσο δάνειο) γαλλική bis < λατινική bis
# μπιζ < (ηχομιμητική λέξη) (ή < τζιζ < αλβανική xixë < (ηχομιμητική λέξη))

επιφώνημα που λέγεται κατά το μπιζάρισμα


πάπαλα

: πάπαλα < → λείπει η ετυμολογία

τέλος, μας τελείωσε, δεν έχει άλλο


α

: α < (ηχομιμητική λέξη)

επιφώνημα που δηλώνει έντονο συναίσθημα: θαυμασμό, απορία, έκπληξη, χαρά, αγανάκτηση κτλ.

α! τι λαχτάρα ήταν κι αυτή, "α! τι χαρά'!"


τσουπ

: τσουπ < (άμεσο δάνειο) τουρκική çup

δηλώνει ότι κάτι ή κάποιος εμφανίστηκε ξαφνικά.


ξεράδια

: ξεράδια < → λείπει η ετυμολογία

απάντηση, που φανερώνει εκνευρισμό, σε πρόταση του συνομιλητή η οποία περιέχει το "ξέρω"


έντοσις

έντοσις
έντηνε

: έντοσις < → λείπει η ετυμολογία

ιδιωματικό (κεφαλονίτικο ιδίωμα) νάτος! (Χρειάζεται έλεγχος, τεκμηρίωση, αν είναι ιδιωματικό και άλλων νησιών)


πιφ

: πιφ: (ηχομιμητική λέξη)

pooh

για δυσάρεστη μυρωδιά

έκφραση αηδίας, ενόχλησης για κάτι που μυρίζει δυσάρεστα

Πιφ! τι βρομάει έτσι εδώ μέσα;

άλλες μορφές: πουφ


ναούμ

: ναούμ < να πούμε • Η Ετυμολογία χρειάζεται ανάπτυξη με τεκμηρίωση. Μπορείτε να βοηθήσετε;

συνήθως σε τέλος φράσης για έμφαση

※ οπότε γυρνάει ο τύπος με το ίδιο ύφος των χιλίων καρδιναλίων και μου λέει «είμαι άνεργος ναούμ κι από το πρωί μ’ ένα καφέ ναούμ και πείνασα, κατάλαβες»; (kleitor.blogspot, 2013)

※ ψηφίστε με να ξαναβγώ πρωθυπουργός γιατί είμαι μάγκας και ειλικρινής και πατριώτης και μάγκας και νταξ ναούμ (e-kanali.blogspot, 2015)


γιόλο

: γιόλο < μεταφραστικό δάνειο απ' τ' αγγλικά: YOLO, yolo

, αρκτικόλεξο ζεις μόνο μια φορά


ντριν

: ντριν < (ηχομιμητική λέξη)

ο ήχος του κουδουνίσματος (κατά κανόνα για τηλέφωνο, ξυπνητήρι, κουδούνι ποδηλάτου ή εξώπορτας)

※ «Όχι τόσο στο πουθενά;» είπε ο Ντάρελ. Ντριν. Ντριν. Το τηλέφωνο του δωματίου που δε χτυπούσε ποτέ … χτύπησε.

Τόνι Άμποτ, Η κληρονομιά του Κοπέρνικου. Η χρυσή βεντέτα, μετάφραση από τα αγγλικά: Παλμύρα Ισμυρίδου (Αθήνα: Μεταίχμιο, 2016, ISBN 978-618-03-0266-0). Στο Google books· πρόσβαση: 2022-06-04.


μπαμ

: μπαμ, (ηχομιμητική λέξη)

μίμηση ήχου κρούσης ή έκρηξης

※ Αλέξανδρος Κατακουζηνός (1864-1892), Ὁ λαγός [παιδικό ποίημα]
Νύκτα ὁ λαγὸς ἐβγῆκε, / Λαχανόκηπον εὐρῆκε, / Μπαίνει μέσα καὶ ἀρχίζει, / Τὴν κοιλιά του νὰ γεμίζῃ.
Δυστυχία του! παρέκει / Κυνηγὸς μὲ τὸ τουφέκι / Τὸν πτωχὸν παραμονεύει, / πλησιάζει καὶ σκοπεύει.
Μπάμ! ἠκούσθη στὸν ἀέρα· / Πλὴν τὰ βόλια πῆγαν πέρα, / Καὶ τὸ ζῷο τὸ καϋμένο, / Ἐτινάχθη τρομαγμένο.
Φεύγει ὁ λαγὸς ἀκόμα / Μὲ τὸ λάχανο στὸ στόμα, / Κ’ ἐδιδάχθη νὰ προσέχῃ, / Ποῦ ἐμβαίνει καὶ ποῦ τρέχει!

Πανελλήνιος ανθολογία ήτοι απάνθισμα των εκλεκτοτέρων ελληνικών ποιημάτων, υπό Δημητρίου Κ. Κοκκινάκη, Εν Αθήναις, Εκ του τυπογραφείου Α. Ζ. Διαλησμά 1899. @greek-language.gr σελ.420 & 421


τσουκ

: τσουκ, (ηχομιμητική λέξη)

λεκτική μίμηση ήχου (συνήθως μη ισχυρής) κρούσης


οκέι

: οκέι < (άμεσο δάνειο) αγγλική OK, συντομογραφία του oll korrect, παραλλαγή του all correct, που πρωτοεμφανίστηκε στο έντυπο The Boston Morning Post στις 23 Μαρτίου 1839

δηλώνει έγκριση, συμφωνία


όι

: όι (επιφώνημα) < μεσαιωνική ελληνική όι < αρχαία ελληνική οἴ (προφέρεται όι) < (ηχομιμητική λέξη) ^((Χρειάζεται τεκμηρίωση…))

για δήλωση πόνου, δυστυχίας κ.λπ.


πο

πο ρε φίλε!


ουπς

: ουπς < οπ < τουρκική hop

χρησιμοποιείται για να δηλωθεί λάθος ή γκάφα ή μικρό ατύχημα, συνήθως με υπόνοια ντροπής ή/και μετάνοιας

※ ουπς! Δεν το έκανα επίτηδες


γιοκ

: γιοκ < (άμεσο δάνειο) τουρκική yok < παλαιά τουρκικά yok < πρωτοτουρκική *yōk / *jōk (καθόλου, τίποτα)

καθόλου, τίποτα, όχι

Οι φίλαθλοι, που επιθυμούσαν διακαώς να παρακολουθήσουν το ματς των εγκαινίων, κατασκήνωσαν κάτω από τις εξέδρες και περίμεναν υπομονετικά, ώσπου ανακοινώθηκε ότι «εισιτήρια γιοκ». (*)


έντηνε

: έντηνε < → λείπει η ετυμολογία

ιδιωματικό (κεφαλονίτικο ιδίωμα) νάτη (Χρειάζεται έλεγχος, τεκμηρίωση, αν είναι ιδιωματικό και άλλων νησιών)

Έντηνε η νόνα σου!


έι

επιφώνημα που τραβά την προσοχή


πουλ πουλ

: πουλ πουλ < πουλί / πουλάδα

για τη συγκέντρωση των ορνίθων ή άλλων πουλιών


μπλιαχ

: μπλιαχ < ηχομιμητικής προέλευσης

ψό

Ἀρχαία ἑλληνικὴ

επιφώνημα αηδίας (συνήθως για γεύση και δευτερευόντως για οσμή)

※ Mpliax!!!Esy les 5-0!Edw pera se mas thn Kyriakh tou Pasxa dokimasame kamia 10aria atoma kai oloi olo mpliax kai mpliax htan!!!Oute emena mou arese!

ΣτΕ: το σχόλιο είναι γραμμένο σε γκρίκλις

※ Θα τολμούσες να δοκιμάσεις;Οι πιο παράξενες “λιχουδιές”!(Μπλιαχ!!!)

2012 «Θα τολμούσες να δοκιμάσεις;Οι πιο παράξενες “λιχουδιές”!(Μπλιαχ!!!)(PHOTOS+VIDEO)», 17. 10. 2012, athensmagazine.gr, πρόσβαση: 30. 7. 2025


τσιριτρό

: τσιριτρό < (ηχομιμητική λέξη) κελαηδίσματος

λέξη παιδικών τραγουδιών

λέξη χωρίς νόημα

※ Μέσα σ’ αὐτὰ τὰ γέλια ὁ Καλογιάννης θυμήθηκε τὸ «Τσιριτρό» κι ἄρχισε νὰ τραγουδῆ …

Σὲ μιὰ ρῶγα ἀπὸ σταφύλι

ἔπεσαν ὀχτὼ σπουργῖτες

καὶ τρωγόπιναν οἱ φίλοι...

τσίρι-τίρι, τσιριτρό, τσιριτρί, τσιριτρό

Ζαχαρίας Παπαντωνίου. Τα ψηλά βουνά, 1918. κεφ.3. Μελοποιημένο: παρτιτούρα, ήχος στη Βικιθήκη


τσιριτρί

απαντητικός - αποκριτικός ή πρόδρομος ήχος του τσιριτρό

λέξη χωρίς νόημα

ηχομιμητική λέξη

Σὲ μιὰ ρῶγα ἀπὸ σταφύλι

ἔπεσαν ὀχτὼ σπουργῖτες

καὶ τρωγόπιναν οἱ φίλοι...


αχά

: αχά < (ηχομιμητική λέξη)

επιφώνημα που δηλώνει ειρωνεία, αποδοκιμασία, περιπαικτικό σχολιασμό κ.λπ.


άμπρα κατάμπρα

άμπρα κατάμπρα

: άμπρα κατάμπρα < ιταλική abracadabra < υστερολατινική abracadabra < ελληνιστική κοινή Ἀβράξας + εβραϊκή דבר (davár/dābār, λόγος)

καβαλιστικό επιφώνημα, για το οποίο υπήρχε η δοξασία ότι με την επίκλησή του απέρρεαν μαγικές και θεραπευτικές ιδιότητες και δυνάμεις

επιφώνημα που το εκφωνεί τελετουργικά κάποιος που προσπαθεί να εκτελέσει «μαγικά» ή ταχυδακτυλουργικά κόλπα και τεχνάσματα


ντέι

: ντέι < → λείπει η ετυμολογία

προσταγή σε γαϊδούρι, μουλάρι ή άλογο


χμ

: χμ: (ηχομιμητική λέξη)

για έκφραση:

αβεβαιότητας, αμφιβολίας, απορίας, διαδικασία ή κατάσταση περίσκεψης ή συλλογισμού

για έκφραση:

κατάφασης, σε συνδυασμό με κάποιο από τα παραπάνω στοιχεία


καληνυχτούδια

καληνυχτούδια

: καληνυχτούδια < καληνύχτ(α) + -ούδια, πληθυντικός του -ούδι

κα‐λη‐νυ‐χτού‐δια


φτάνει

: φτάνει < φτάνω

αρκετά, ως εδώ


γκουχ

: γκουχ < (ηχομιμητική λέξη)

ήχος βηξίματος

ήχος δήθεν βηξίματος ως έμφαση ή προς εστίαση της προσοχής άλλων


γκούχου

: γκούχου < (ηχομιμητική λέξη)

άλλη γραφή του γκουχ


μιαμ

για κάτι νόστιμο, το γαλλικό miam


οπ

: οπ < (άμεσο δάνειο) τουρκική hop (εμπρός, πήδα!) (ηχομιμητική λέξη)

χρησιμοποιείται για να δηλωθεί ξάφνιασμα

Οπ! σε τσάκωσα. Τι κάνεις εκεί;


στάκα

: στάκα < στέκομαι • Η Ετυμολογία χρειάζεται ανάπτυξη με τεκμηρίωση. Μπορείτε να βοηθήσετε;

βάστα, στάσου, περίμενε, όπα

※ Στάκα, ορέ Χοσρέφ, στάκα να βαδίσουμε αντάμα (Καραϊσκάκης ο Στρατάρχης, Κώστας Δετσίκας, Εκδόσεις Ηλιοτρόπιο, 2005, σελ. 307)

※ Όχι, κυρά Μαριά, της λέει, στάκα να πάνω να φέρω και μαρτύρους (Nachklassisches Griechisch, Albert Debrunner, 1933, σελ. 50)


τζους

: τζους < γερμανική tschüss


τζάνουμ

άλλη προφορά του τζάνεμ

άλλες μορφές: τζάνε μου


αριβεντέρτσι

αριβεντέρτσι

: αριβεντέρτσι < ιταλική arrivederci

στο επανιδείν, αντίο


χι χι

: χι χι < (ηχομιμητική λέξη)

ηχομημητική λέξη που μιμείται λεπτό ή κακαριστό γέλιο (συνήθως επαναλαμβανόμενη). Δείχνει ευδιαθεσία, χαρά ή ειρωνεία

γέλασε το γεροντάκι «χι χι!» και τα πονηρά ματάκια μου λάμψανε


χι χι χι

άλλη μορφή του χι χι, με επαναλαμβανόμενο χι

ηχομιμητική λέξη


χα χα

: χα χα < (ηχομιμητική λέξη)

ηχομημητικό που αποδίδει γέλιο (συνήθως επαναλαμβανόμενο) Συνήθως χα χα χα


χα χα χα

άλλη μορφή του χα χα, με επαναλαμβανόμενο χα

ηχομιμητική λέξη


χο χο

: χο χο < (ηχομιμητική λέξη), απόδοση του αγγλικού ho, ho, ho, που θυμίζει τον αϊ-Βασίλη

ηχομημητικό που αποδίδει βαθύ γέλιο (συνήθως επαναλαμβανόμενο: χο χο χο!)


χο χο χο

άλλη μορφή του χο χο, με επαναλαμβανόμενο χo

ηχομιμητική λέξη


χου χου χου

άλλη μορφή του χου χου, με επαναλαμβανόμενο χου

ηχομιμητική λέξη


χου

: χου < (ηχομιμητική λέξη)

ηχομημητικό που αποδίδει το γέλιο, συνήθως επαναλαμβανόμενο → δείτε χου χου


χου χου

: χου χου < (ηχομιμητική λέξη)

ηχομημητικό που αποδίδει γέλιο με επαναλαμβανόμενο χου

συνήθως στην έκφραση χα χα και χου χου


μπαρδόν

: μπαρδόν < παρντόν (< (άμεσο δάνειο) γαλλική pardon) με ηχηροποίηση [p] < [b] και με ειρωνική λόγια επίδραση [d] > [ð]

παραφθορά του παρντόν

※ Λοιπὸννν να … σας ζητώ συγγνώμη ρὲ παιδιά. Μπαρδόν. … Τη μπάτισα τη φλούδα … Έπεσα έξω. Τι θὰ γίνει τώρα … θα … μου πάρετε το κεφάλι; Λοιπόν μπαρδόν

Μενέλαος Λουντέμης, Οδός Αβύσσου Αριθμός 0 (Βιβλιοεκδοτική, 1962), σελ. 54

※ Μπαρδόν, που δεν σηκώνομαι - είπεν ο Στανάς προς τον Τζανεράν, – αλλά βλέπεις σε τί χάλια είμαι, επέρασα φρικτήν νύκτα …

Νικόλαος Ι. Σπανδωνής, Η Αθήνα μας. Σκηναί εκ του αθηναϊκού βίου, τόμ. 3, (Αθήνα, Γ.Δ. Φέξης, 1893), σελ. 211


κοάξ

: κοάξ < (διαχρονικό δάνειο) αρχαία ελληνική κοάξ, (ηχομιμητική λέξη)

η φωνή του βατράχου

συνήθως διπλασισμένο κοάξ κοάξ


μιάου

: μιάου: (αγγλισμός) < (άμεσο δάνειο) αγγλική meow (ηχομιμητική λέξη), το ελληνικό νιάου


μάσαλα

: μάσαλα < τουρκική maşallah (θέλημα θεού) < αραβική ما شاء الله (mā šāʾa llāhu) < الله + شاء + ما

επιφώνημα με το οποίο εκφράζεται χαρά, ευγνωμοσύνη, επιδοκιμασία, θαυμασμός κ.τ.τ.


κλαψ

: κλαψ < κλάψα < κλαίω

για δήλωση κλάματος, κλαψουρίσματος


φασκελοκουκούλωστα

φασκελοκουκούλωστα

: φασκελοκουκούλωστα < φασκέλωσε + κουκούλωσε + τα

για άσχημη κατάσταση που δεν βελτιώνεται


σωραίος

σωραίος
σωραία

: σωραίος < συμφυρμός των (εί)'σαι + ωραίος

προσφώνηση επιδοκιμασίας ή θαυμασμού προς κάποιον που είπε κάτι έξυπνο ή έκανε κάτι σωστό· επιτατικό της απλούστερης αναφώνησης ωραίος!

επιφωνηματική έκφραση

※ Επίσης στο πεδίο των επιφωνηματικών φράσεων και προτάσεων παρατηρούμε αντίστοιχες συγκολλητικές διαδικασίες: ζμπούτσαμ! (<στην πούτσα μου!), σωραίος!/ σωραία! (<είσαι ωραίος!, είσαι ωραία!), ασταδιάλα! (α στο διάολο!). (Στυλιανός Μπενέτος, Τα Ελληνικά Επιφωνήματα: Ήχοι, Σχηματισμοί, Αποτυπώσεις, Διπλωματική Μεταπτυχιακή Εργασία Α ́ Κύκλου 2016-2017, Φιλοσοφική Σχολή ΑΠΘ, Τμήμα Φιλολογίας, Τομέας Γλωσσολογίας, σελ. 119 http://ikee.lib.auth.gr/record/295566/files/Benetos.pdf)

※ Σωραίος ρε Μάγκα – Έπλυνε το αυτοκίνητό του μέσα σε νεκροταφείο στο Αγρίνιο. Δεν τον ενδιέφερε τίποτε (από μπλογκ, ανακτήθηκε στις 21/7/2022, η καταχώρηση συνοδευόταν με την αντίστοιχη φωτογραφία)


λολ

: λολ < (άμεσο δάνειο) αγγλική lol / LOL < Laugh(ing) Out Loud

γελάω δυνατά, βρίσκω κάτι πολύ αστείο

διαδικτυακή αργκό

※ «Φαντάζεσαι να φέρναμε εδώ τον Μιχάλη;» με ρώτησε η Μελίνα βγαίνοντας από το θέατρο. Ο Μιχάλης είναι ο κοινός μας φίλος που αρνείται πεισματικά να μπει στο Ίντερνετ – πόσο μάλλον να αποκτήσει προφίλ στα κοινωνικά δίκτυα. «Εδώ σηκώνει ένα ΛΟΛ» απάντησε μόνη της.

Λίνα Γιάνναρου, Αλήθειες βγαλμένες από τη ζωή online, Η Καθημερινή, 8 Δεκεμβρίου 2013


τετέλεσται

: τετέλεσται < ελληνιστική κοινή τετέλεσται < αρχαία ελληνική τετέλεσται, γ΄ πρόσωπο ενικού οριστικής μεσοπαθητικού παρακειμένου του τελέω

Κατηγορία:Λόγιοι όροι  (νέα ελληνικά) απωλέσθη πάσα ελπίς

για δραματική δήλωση του τέλους ή του επικείμενου θανάτου

※ Αν όμως ο ίδιος ο χρόνος μπορεί να τελειώσει, τότε οπωσδήποτε δεν έχουμε έξοδο διαφυγής. Δεν θα υπάρχει χρόνος για να ξεκινήσει τίποτε καινούργιο. Τετέλεσται. (εφ. Το Βήμα, 28.12.2011)

※ Αλλ' αύριον πρόκειται αγών έως θανάτου και υπέρ των τριών, διότι, αν οι Τούρκοι νικήσωσι, τετέλεσται η πίστης ! τετέλεσται η πατρίς και η ελευθερία ! τετέλεσται και η ζωή των συγγενών και φίλων ! (Παναγιώτης Σούτσος, Ἡ Χαριτινη, ἠ το κάλλος της Χριστιανικής Θρησκείας, ..., 1864, σελ. 156)


ντιν

: ντιν < ηχομιμητική λέξη

λέξη που αποδίδει τον (οξύ) ήχο καμπάνας ή κουδουνιού

※ Με το κουδούνι στο λαιμό εις τους γκρεμούς περπάτει· | ντιν ντιν κουδούνιζε κοντά εις το στερνό κρεβάτι.

Διονύσιος Σολωμός (1798-1857), «Ο θάνατος της ορφανής» (από τα μεταθανάτια Ευρισκόμενα του ποιητή, που εξέδωσε το 1859 ο Ιάκωβος Πολυλάς).


γαυ

: γαυ < ηχομιμητική λέξη

άλλη γραφή του γαβ (ενίοτε εκλαμβάνεται ως γαφ)

※ Ένα αυτοκίνητο περνά. Τι ωραίο αυτοκίνητο! Η Αύρα το κυνηγά. Τρέχει και γαυγίζει. Θέλει να το φτάσει. Το αυτοκίνητο φεύγει. Η Αύρα γαυγίζει ακόμη: —Γαβ-γαυ, γαφ-γαυ [sic]!


σωραία

σωραία
σωραίος

: σωραία < συμφυρμός των (εί)'σαι + ωραία

προσφώνηση που δηλώνει επιδοκιμασία ή θαυμασμό προς κάποια η οποία είπε κάτι ευφυές ή φέρθηκε με σωστό τρόπο

επιφωνηματική έκφραση


ίβαλα

: ίβαλα < (άμεσο δάνειο) τουρκική ομοτική έκφραση ey vallahi (έι, μα το θεό! μα τον Αλλάχ!) όπως στην προφορική μορφή eyvallah < «ey valla» (δείτε τη Συζήτηση:ίβαλα)

κυριολεκτικά: «έι, μα το θεό», έκφραση που επιζεί σε στίχους τραγουδιών

μικρασιατικό

※ Ίβαλα ίβαλα ω, πάμε γιαλό-γιαλό / ίβαλα ίβαλα ω, μόνο εσένα αγαπώ.

Μενεξέδες και ζουμπούλια, παραδοσιακό τραγούδι Κωνσταντινούπολης


βρεκεκέξ κοάξ κοάξ

βρεκεκέξ κοάξ κοάξ

: βρεκεκέξ κοάξ κοάξ < (διαχρονικό δάνειο) αρχαία ελληνική βρεκεκεκὲξ κοὰξ κοάξ, ηχομιμητική λέξη
: → δείτε τις λέξεις βρεκεκεκέξ, βρεκεκέξ και κοάξ

λέξη που αποδίδει τη φωνή του βάτραχου


τζα

: τζα < (στην παιδική γλώσσα)

επιφώνημα στο κρυφτό με μωρά και νήπια, όταν ο κρυμμένος βγάζει την παλάμη του μπροστά απ' το πρόσωπο αποκαλύπτοντάς το, απαντητικό του κούκου


μπότζα

: μπότζα < βενετική bozza

ναυτικό παράγγελμα να απομακρυνθεί η πλώρη πλεούμενου από τη διεύθυνση του ανέμου

ναυτικός όρος


πόντζα

: πόντζα < βενετική bozza

άλλη μορφή του μπότζα

ναυτικός όρος


κάνε μου τζα

κάνε μου τζα!

: κάνε μου τζα < → δείτε τις λέξεις κάνω, μου και τζα (στην παιδική γλώσσα)

επιφώνημα στο κρυφτό με μωρά και νήπια, εμφανίσου!


μπε

: μπε: ηχομιμητική λέξη

baa

φωνή πρόβατου

bah

φωνή πρόβατου

λέξη που αποδίδει το βέλασμα του πρόβατου


μουρφιά

: μουρφιά < ομορφιά

έκφραση έκπληξης, μερικές φορές και αποστροφής

Μουρφιά! Καλά τα κατάφερες!


ουάου

: ουάου < (άμεσο δάνειο) αγγλική wow με προφορά ΔΦΑ : /waʊ̯/

επιφώνημα που δηλώνει έκπληξη, συνηθέστερα για κάτι καλό

※ «Οι άντρες διαφέρουν απ' τις γυναίκες, φυσικά. Δεν μπορούν να κάνουν τα ίδια πράγματα». Ουάου! σκέφτηκα. Από πού ήρθε αυτό; (Μαργαρίτα Παπανδρέου, Έρωτας και εξουσία, εκδ. Πατάκης, 2015 https://www.google.gr/books/edition/%CE%95%CE%A1%CE%A9%CE%A4%CE%91%CE%A3_%CE%9A%CE%91%CE%99_%CE%95%CE%9E%CE%9F%CE%A5%CE%A3%CE%99%CE%91/Y9UPCwAAQBAJ?hl=en&gbpv=1&dq=%CE%BF%CF%85%CE%AC%CE%BF%CF%85&pg=PT102&printsec=frontcover)

※ Να κάνω τον αναγνώστη να μη νιώσει σαν τον Τζέιμς Μποντ, να μη σκεφτεί "ουάου, αυτός θα μπορούσε να είμαι εγώ", αλλά να τον κάνω να σκεφτεί “ω Χριστέ μου, θα μπορούσε πράγματι να είμαι εγώ"». (Ανταίος Χρυσοστομίδης, Οι κεραίες της εποχής μου. Ταξιδεύοντας με 33 διάσημους συγγραφείς σ' ένα δωμάτιο, εκδόσεις Καστανιώτη, 2012 https://www.google.gr/books/edition/%CE%9F%CE%B9_%CE%BA%CE%B5%CF%81%CE%B1%CE%AF%CE%B5%CF%82_%CF%84%CE%B7%CF%82_%CE%B5%CF%80%CE%BF%CF%87%CE%AE%CF%82/lgaEBQAAQBAJ?hl=en&gbpv=1&dq=%CE%BF%CF%85%CE%AC%CE%BF%CF%85&pg=PT35&printsec=frontcover)


ολέ

: ολέ < άμεσο δάνειο από την ισπανική olé / ole

άλλη μορφή του όλε


αμπρακατάμπρα

αμπρακατάμπρα

: αμπρακατάμπρα < ιταλική abracadabra < υστερολατινική abracadabra < ελληνιστική κοινή Ἀβράξας + εβραϊκή דבר (davár/dābār, λόγος)

άλλη μορφή του άμπρα κατάμπρα


αβρακαδάβρα

: αβρακαδάβρα < ιταλική abracadabra < υστερολατινική abracadabra < ελληνιστική κοινή Ἀβράξας + εβραϊκή דבר (davár/dābār, λόγος)

άλλη μορφή του άμπρα κατάμπρα


ομιτζί

: ομιτζί < (άμεσο δάνειο) αγγλική OMG < Oh My God (ω Θεέ μου)

επιφώνημα που δηλώνει έκπληξη, αποδοκιμασία, θαυμασμό κ.ά.

διαδικτυακή αργκό

※ τον θυμόμουν μικρό έναν χειμώνα που είχε περάσει συνάχι και του έτρεχαν οι μύξες και τον κοίταζα με αηδία, ίου, μπλιάξ και ομιτζί (Ελένη Κατσαμά, Ο κόσμος από την αρχή - The World Anew, ΚΕΘΙ, UNICEF, 2020)


επί τέλους

: επί τέλους < → δείτε τη λέξη επιτέλους

άλλη μορφή του επιτέλους


αλέ

: αλέ < (άμεσο δάνειο) γαλλική allez (άντε, πήγαινε) < aller

για να φύγει κάποιος που δε θέλουμε από μπροστά μας

Αλέ από δω, δε σου δίνω λεφτά.

≈ συνώνυμα: φύγε, δίνε του, σπάσε

φεύγω, δεν ασχολούμαι περισσότερο

Καλά, θα 'ρθω, αλλά αν δε μ' αρέσει, αλέ!


μρε

: μρε < μ(ω)ρέ

ήντα μρε ξανοίγεις;


ορεβουάρ

: ορεβουάρ < γαλλική au revoir

στο επανιδείν


ορβουάρ

: ορβουάρ < γαλλική au revoir

άλλη μορφή του ορεβουάρ


μαρή

άλλη γραφή του μωρή

※ Το κοντινό χωριό το λένε Ρη και η Δαφνούλα γελάει με το όνομα και τραγουδάει ένα τραγουδάκι που της έλεγε ο Αχιλλέας, όταν ήταν πολύ μικρή: «Ταχτιρί πού πας μαρή, στον τσοπάνη για τυρί». (Άλκης Ζέης, Η αρραβωνιαστικιά του Αχιλλέα, εκδ. Μεταίχμιο, 2011)

※ Τι φταιν' μαρή οι αραπίνες; Φταίν' οι μουρντάρηδες οι άντροι μας (Παρνασσος, Τόμος 1, Τεύχη 1-8, 1956, σελ. 33)


αψού

: αψού < (ηχομιμητική λέξη)

ηχομιμητική λέξη που χρησιμοποιείται για τον χαρακτηριστικό ήχο του φταρνίσματος


άπαπα

: άπαπα < (κληρονομημένο) μεσαιωνική ελληνική ἄπαπα < αρχαία ελληνική ἀπαπαί, ἀππαπαῖ (ηχομιμητική λέξη). Συγκρίνετε με το ά πα-πα.

για κατηγορηματική άρνηση

— Θα πας εκδρομή; — Άπαπα, με τέτοιο κρύο!

≈ συνώνυμα: α μπα


με γεια

ευχή για υγεία σαν αποχαιρετισμός

έπαινος ή ευχή για κάτι καινούριο που απέκτησε κάποιος


άγγελέ μου

: άγγελέ μου < → δείτε τις λέξεις άγγελος και μου

προσφώνηση η οποία χρησιμοποιείται για να δείξει στοργή και τρυφερότητα


άκουσον

: άκουσον < αρχαία ελληνική ἄκουσον, προστακτική αορίστου τού ἀκούω

για δήλωση έκπληξης ή αγανάκτησης


αμ

για δήλωση απορίας, άρνησης ή αντίθεσης


ρα

: ρα < → λείπει η ετυμολογία

άλλη μορφή του ρε

ιδιωματικό Μακεδονίας & Θεσσαλίας


άντες

: άντες < άντε + -ς

άλλη μορφή του άντε


άου

: άου < (ηχομιμητική λέξη)

αυθόρμητη κραυγή που εκφράζει αιφνίδιο σωματικό ή ψυχικό πόνο, συχνά σε στιγμές έκπληξης ή ενόχλησης


άουτς

: άουτς < γερμανική autsch ή αγγλική ouch

επιφώνημα που εκφράζει αυθόρμητα πόνο, δυσφορία ή ενόχληση, σωματική ή ψυχική, συνήθως στιγμιαία και έντονη


γεια σου

γεια σου!
γεια σας

: γεια σου! < (κληρονομημένο) μεσαιωνική ελληνική γειά σου → δείτε τις λέξεις γεια και υγεία & σου, 2ο πρόσωπο κτητικής αντωνυμίας για έναν κτήτορα· κυριολεκτικά: [στην] υγεία τη δικιά σου

χαιρετισμός, συνήθως σε γνωστό πρόσωπο

Γεια σου! Τι κάνεις; Είσαι καλά;

Γεια σου ρε μεγάλε!

≈ συνώνυμα: γεια, γεια χαρά, χαίρετε

αποχαιρετισμός, συνήθως σε γνωστό πρόσωπο

Γεια σου, φεύγω.

≈ συνώνυμα: γεια, τα λέμε, εις το επανιδείν (λόγιο)

ως ευχή σε κάποιον που φτερνίστηκε

≈ συνώνυμα: γείτσες, με τις υγείες σου


αρμ

: αρμ < γαλλική (présentez) armes < λατινική arma (όπλα)

στρατιωτικό πρόσταγμα που σηματοδοτεί την εκτέλεση της κίνησης με το όπλο, ως καταληκτικό σκέλος του παραγγέλματος

στρατιωτικός όρος

Επʼ ώμου, αρμ! Παρουσιάστε, αρμ!


μπλιαξ

: μπλιαξ < ηχομιμητικής προέλευσης. Παραβάλετε μπλιαχ.

επιφώνημα αηδίας

→ χρειάζεται παράδειγμα


ίου

: ίου < (άμεσο δάνειο) αγγλική ew < ηχομιμητικής προέλευσης

επιφώνημα αηδίας

→ χρειάζεται παράδειγμα