θησαυρός

forms: θησαυρός (masculine)

pos: noun

etymology_text: θησαυρός < → λείπει η ετυμολογία

glosses: οικοδόμημα σε σχήμα ναού που έχτιζαν οι αρχαίες ελληνικές πόλεις στους χώρους των πανελλήνιων ιερών, για να τοποθετούν και να φυλάγουν τα αφιερώματά τους

raw_tags: αρχιτεκτονική

text: ※ 5ος αιώνας πκε ⌘ Ἡρόδοτος, Ἱστορίαι, 1 (Κλειώ), 14.2

translation: ἑστᾶσι δὲ οὗτοι ἐν τῷ Κορινθίων θησαυρῷ, σταθμὸν ἔχοντες τριήκοντα τάλαντα

glosses: χτιστός κυκλικός τάφος των μυκηναϊκών χρόνων, που αργότερα πίστευαν ότι ήταν θησαυροφυλάκιο

raw_tags: αρχιτεκτονική

text: ο θησαυρός του Aτρέως


πύργος

forms: πύργος (masculine)

etymology_text: πύργος < → λείπει η ετυμολογία

raw_tags: αρχιτεκτονική


θόλος

forms: θόλος (feminine)

etymology_text:
θόλος, ήδη ομηρικό (τεχνικός όρος) άγνωστης ετυμολογίας. Έχουν προταθεί συνδέσεις με το θάλαμος ή λέξεις που σημαίνουν «κοιλότητα» χωρίς ικανοποιητικά αποτελέσματα. Έχει προταθεί και προελληνική προέλευση.
:* για το ελληνιστικό αρσενικό, μεταπλασμός του θηλυκού κατά τα αρσενικά σε -ος.

word: Κατηγορία:Σελίδες που χρειάζονται επιμέλεια (αρχαία ελληνικά)

glosses: κυκλικό κτίριο με κωνική στέγη

raw_tags: αρχιτεκτονική


θύρωμα

forms: θύρωμα (neuter)

etymology_text: θύρωμα < θυρόω < θύρα

raw_tags: αρχιτεκτονική


μήκων

forms: μήκων (feminine)

etymology_text: μήκων < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή *meh₂k-n-

glosses: διακοσμητικό στοιχείο που μοιάζει με κεφάλι παπαρούνας

raw_tags: αρχιτεκτονική


παστάς

forms:
παστάς
-άδος (feminine)

etymology_text: παστάς < *πα(ρ)στάς < παραστάς < παρίσταμαι

glosses: κιονοστοιχία, προστώο κατοικίας (μπροστά στην είσοδο κατοικίας)

raw_tags: αρχιτεκτονική


φάτνη

forms:
φάτνη
-ης (feminine)

etymology_text:
φάτνη, ήδη ομηρικό < αμάρτυρη αρχική σημασία: πλεχτό καλάθι (που αμφισβητείται από τον Beekes) < *φάθ-νη (δείτε την ελληνιστική μορφή πάθνη) < θέμα *φαθ- + -νη < παραδοσιακά συνδέεται με μεταπτωτική βαθμίδα για την πρωτοϊνδοευρωπαϊκή ρίζα *bʰendʰ- (δένω) με συγγενή: σανσκριτική बन्धति (bándhati, δένω).
: Ο Beekes αμφισβητεί τη θεωρία αυτή, και πιθανολογεί προελληνική προέλευση.

πάθνη

raw_tags: ελληνιστική κοινή

raw_tags: αρχιτεκτονική


κιονίσκος

forms: κιονίσκος (masculine Koine)

etymology_text: κιονίσκος < κίων, γεν. κίον(ος) + -ίσκος

glosses: ο μικρός κίονας, ο κιονίσκος

raw_tags: αρχιτεκτονική


κίων

forms:
κίων
-ονος (masculine feminine)

etymology_text:
κίων, ήδη μυκηναϊκή 𐀑𐀺 (ki-wo): *κίϜων. Συνδέεται με την παλαιά αρμενική սիւն (siwn) (αρμενική սյուն (syun)). Πιθανόν, δάνειο από κοινή πηγή.
: Κατά τον Beekes συνδέεται με την πρωτοϊνδοευρωπαϊκή ρίζα *(s)kiHu-. Σημειώνει ότι βάσει νεότερης έρευνας, η λέξη αναγνωρίζεται και σ' άλλους κλάδους γλωσσών (με τη σημασία «καλάμι του ποδιού»).

raw_tags: αρχιτεκτονική


κανονισμός

forms: κανονισμός (masculine)

etymology_text: κανονισμός < αρχαία ελληνική κανονίζω + -μός

glosses: η ζωφόρος ή το γείσο ενός οικοδομήματος

raw_tags: ελληνιστική κοινή

raw_tags: αρχιτεκτονική


σκοτία

forms: σκοτία (feminine)

etymology_text: σκοτία < σκότ(ος) + -ία

glosses: αρχιτεκτονική γλυφή που σχηματίζει σκιά

raw_tags: αρχιτεκτονική

text: σκοτία· μέρος τι παρὰ τοῖς ἀρχιτέκτοσι προσαγορευόμενον τριγλύφου. καὶ Ἀφροδίτης Σκοτιᾶς ἱερὸν κατ΄ Αἴγυπτον (※ 5ος αιώνας κε ⌘ Ἡσύχιος, Γλῶσσαι, Σ)


σφόνδυλος

forms:
σφόνδυλος (masculine Attic)
σπόνδυλος (masculine Attic)

etymology_text: σφόνδυλος < → λείπει η ετυμολογία

glosses: σπόνδυλος κίονα

raw_tags: αρχιτεκτονική


στεφάνη

forms: στεφάνη (feminine)

etymology_text: στεφάνη < → λείπει η ετυμολογία

glosses: κυκλικό γείσο

raw_tags: ελληνιστική σημασία

raw_tags: αρχιτεκτονική


περίπτερος

forms:
περίπτερος (Koine)
-ος (Koine)
-ον (Koine)

pos: adj

etymology_text: περίπτερος (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική περί- + -πτερος < πτερόν < πέτομαι < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή *peth₂- (πετώ)

glosses: περίστυλο κτίριο (όπως ναός), περίπτερος

raw_tags: αρχιτεκτονική


πτερόν

forms: πτερόν (neuter)

etymology_text: πτερόν, ήδη ομηρικό < θέμα πτε- (μεταπτωτική βαθμίδα του πετ- πρωτοϊνδοευρωπαϊκή ρίζα *peth₂- όπως στο πέτομαι) + -ρόν. Συγγενή: κοινή νεοελληνική φτερό, αγγλική feather, γερμανική Feder.

glosses: εξωτερικό περιστύλιο σε πλευρά ναού με σειρά κιόνων

raw_tags: αρχιτεκτονική


κρίνον

forms:
κρίνον (neuter)
κρῖνον (neuter)

etymology_text: κρίνον < → λείπει η ετυμολογία

glosses: είδος αρχιτεκτονικού στολιδιού

raw_tags: ελληνιστική σημασία

raw_tags: αρχιτεκτονική


μετακιόνιον

forms:
μετακιόνιον
-ου (Koine neuter)

etymology_text: μετακιόνιον < μετα- + κιόνιον, υποκοριστικό για την αρχαία ελληνική κίων

glosses: το μετακιόνιο

raw_tags: αρχιτεκτονική


μεσοστύλιον

forms:
μεσοστύλιον
-ου (Koine neuter)

etymology_text: μεσοστύλιον < μεσο- + στυλίον, υποκοριστικό του στῦλος

glosses: το μεσοστύλιο

raw_tags: αρχιτεκτονική

text: άλλες μορφές: μεσόστυλον


κυμάτιον

forms:
κυμάτιον
-ου (neuter)

etymology_text: κυμάτιον (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική κῦμα, κῡμᾰτ- + υποκοριστικό επίθημα -ιον

raw_tags: αρχιτεκτονική


βασιλική

forms:
βασιλική
-ῆς (feminine)

etymology_text: βασιλική < Αρχαίες σημασίες 1 και 2 < ουσιαστικοποιημένο θηλυκό του επιθέτου βασιλικός (για μοναρχία, τέχνη, επιστήμη κτλ). Ελληνιστική σημασία 4.2 < έλλειψη της φράσης «βασιλικὴ στοά» < αρχαία φράση βασίλειος στοά (στην αρχαία Αθήνα, χώρος εκδίκασης υποθέσεων). Ο ελληνιστικός όρος δανείστηκε από τους Ρωμαίους ως basilica, basilica porticus.

glosses: περιστύλιο στην Αθήνα

raw_tags: αρχιτεκτονική

text: → χρειάζεται παράθεμα

glosses: δημόσιο κτήριο που χρησίμευε ως δικαστήριο και εμπορικό κέντρο

raw_tags: ελληνιστική κοινή

raw_tags: αρχιτεκτονική

text: → χρειάζεται παράθεμα

glosses: στοά με κολόνες, υπόστυλη στοά βασιλικὴ στοά

raw_tags: ελληνιστική κοινή

raw_tags: αρχιτεκτονική


ὀφθαλμός

forms:
ὀφθαλμός
-οῦ (masculine)

etymology_text: * Από τη ρίζα ὀπ- (ρήμα ὁράω - ὁρῶ , παρακείμενος ὄπωπα, μέλλοντας ὄψομαι) / οπτ- / *ὀφθ- + πρόσφυμα -αλ- + -μος. Ο J.P. Hofmann (Ετυμολογικόν Λεξικόν της Αρχαίας Ελληνικής) αποκρούει την ανάλυση σε *οπσ-θαλμός και την ετυμολογική σχέση με το θάλαμος. Από την ίδια ρίζα προέρχεται και η συνώνυμη λέξη ὄμμα. ^((Χρειάζεται τεκμηρίωση…))

ἑσπέρας

examples:
※ Κατηγορία:Λήμματα με παραθέματα από τον Αισχύλο (αρχαία ελληνικά)Κατηγορία:Λήμματα με παραθέματα (αρχαία ελληνικά) Κατηγορία:Λήμματα με παραθέματα (αρχαία ελληνικά) 6ος/5ος πκε αιώνας ⌘ Αἰσχύλος, Ἑπτὰ ἐπὶ Θήβας, στίχ. 390 (388-390)*::__E__φλέγονθ᾽ ὑπ᾽ ἄστροις οὐρανὸν τετυγμένον· | λαμπρὰ δὲ πανσέληνος ἐν μέσῳ σάκει, | πρέσβιστον ἄστρων, νυκτὸς ὀφθαλμός, πρέπει.
*:::__E__τον ουρανό που αστράφτει απ᾽ άστρα και στη μέση | βασίλισσα των άστρων σ᾽ όλη της τη δόξα | λάμπ᾽ η Σελήνη ολόγιομη, της νύχτας μάτι.

examples: Μετάφραση (1911): Ιωάννης Ν. Γρυπάρης, Αθήνα:Φέξης @greek‑language.gr

examples:
※ Κατηγορία:Λήμματα με παραθέματα από τον Πίνδαρο (αρχαία ελληνικά)Κατηγορία:Λήμματα με παραθέματα (αρχαία ελληνικά) Κατηγορία:Λήμματα με παραθέματα (αρχαία ελληνικά) 6ος/5ος πκε αιώνας ⌘ Πίνδαροςw, Ὀλυμπιονίκαιςw 3.19-3.20
*::__E__ἤδη γὰρ αὐτῷ, πατρὶ μὲν βωμῶν ἁγισθέντων, διχόμηνις ὅλον χρυσάρματος | ἑσπέρας ὀφθαλμὸν ἀντέφλεξε Μήνα,
*:::__E__Και είχε μόλις τότε καθαγιάσει του πατέρα τους βωμούς, όταν στη μέση του μηνός η Σελήνη έκανε ολόγιομος ν᾽ αστράψει χρυσάρματος της νύχτας ο οφθαλμός.

examples: Μετάφραση (2004): Γιάννης Οικονομίδης, @greek‑language.gr

βασιλέως

examples: ※ 5ος αιώνας πκε ⌘ Ἡρόδοτος, Ἱστορίαι, 1 (Κλειώ), 114.2

glosses: τμήμα των ελίκων του Ιονικού κιονόκρανου

raw_tags: αρχιτεκτονική


ἀττικόν

forms: ἀττικόν

etymology_text: ἀττικόν < ουδέτερο του επιθέτου Ἀττικός < Ἀττική

glosses: το τμήμα του οικοδομήματος πάνω από το γείσο, το οποιοι στην αρχαιότητα αποτελούσε περίφραξη της ταράτσας και που κυρίως στα ρωμαϊκά χρόνια ογκώδη διάκοσμο (στη νεοελληνική το αττικό ως ουσιαστικό σημαίνει συχνά τη σοφίτα)

raw_tags: αρχιτεκτονική


στῦλος

forms:
στῦλος
-ου (masculine)

etymology_text: στῦλος < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή *sth₂-u-lo- «πάσσαλος, στύλος» < *steh₂- «στέκομαι». Συγγενές με το σανσκριτικά sthū́ṇā «στύλος, στυλοβάτης» και το αβεστικά stūna-, stunā «ίδιος».

raw_tags: αρχιτεκτονική


τράφηξ

forms:
τράφηξ (masculine)
τράπηξ

etymology_text: τράφηξ < → λείπει η ετυμολογία

glosses: επιστύλια δοκός που στηριζόταν στα κιονόκρανα των κιόνων

raw_tags: αρχιτεκτονική


ἐμβάτης

forms: ἐμβάτης (masculine)

etymology_text:
ἐμβάτης < (ἐν) ἐμ- + -βάτης < ἐμβαίνω < ἐν + βαίνω
:* ελληνιστική, για την αρχιτεκτονική < • Η Ετυμολογία χρειάζεται ανάπτυξη με τεκμηρίωση. Μπορείτε να βοηθήσετε;

glosses: το μισό της διαμέτρου του κατώτερου τυμπάνου κίονος που χρησίμευε ως μονάδα μέτρησης

raw_tags: ελληνιστική σημασία

raw_tags: αρχιτεκτονική

text: «embater», λατινική modulus στον Βιτρούβιο, De Architectura 4.3.3


προστῷον

forms: προστῷον

etymology_text: προστῷον < προΐσταμαι < προ- + ἵσταμαι • Η Ετυμολογία χρειάζεται ανάπτυξη με τεκμηρίωση. Μπορείτε να βοηθήσετε;

glosses: το μέρος ενός οικοδομήματος μπροστά από στοά

raw_tags: αρχιτεκτονική

text: ※ ἐπειδὴ δὲ εἰσήλθομεν, κατελάβομεν Πρωταγόραν ἐν τῷ προστῴῳ περιπατοῦντα (Πλάτων, Πρωταγόρας, 314e)


τροῦλλος

forms:
τροῦλλος
-ου (masculine)

etymology_text: τροῦλλος (ελληνιστική κοινή) < (άμεσο δάνειο) λατινική turllus (τρούλος), trulla (μικρό δοχείο, τηγάνι· κουτάλα), τροῦλλα (κούπα) με μεταπλασμό σε αρσενικό κατά το θόλος

glosses: ο τρούλος, θολωτή στέγη

raw_tags: αρχιτεκτονική


ἄβαξ

forms: ἄβαξ (masculine)

etymology_text: ἄβαξ < αβέβαιης ετυμολογίας

word: Κατηγορία:Σελίδες που χρειάζονται επιμέλεια (ελληνικά)

glosses: βάση κιονόκρανου

raw_tags: ελληνιστική σημασία

raw_tags: αρχιτεκτονική

text: λατινική abacus στον Βιτρούβιο


σπεῖρα

forms: σπεῖρα (feminine)

etymology_text: σπεῖρα < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή *sper- (συστρέφω, γυρίζω)

glosses: η βάση ενός κίονα ιωνικού ρυθμού

raw_tags: αρχιτεκτονική


ἀμφιπρόστυλος

forms:
ἀμφιπρόστυλος
-ος
-ον

etymology_text: ἀμφιπρόστυλος < ἀμφι- + πρόστυλος (πρό- + στῦλος)

glosses: αμφιπρόστυλος

raw_tags: ελληνιστική κοινή

raw_tags: αρχιτεκτονική


ἐχῖνος

forms:
ἐχῖνος
-ου (masculine)

etymology_text: ἐχῖνος < [πιθ. ἔχις.] → λείπει η ετυμολογία

glosses: κυκλικό, ωοειδές μέρος του δωρικού και ιωνικού κιονόκρανου

raw_tags: αρχιτεκτονική


διαδοκίς

forms: διαδοκίς (Koine feminine)

etymology_text: διαδοκίς < δια- + αρχαία ελληνική δοκ(ός) + -ίς (< δέχομαι < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή ρίζα *deḱ- (δέχομαι, παίρνω)

raw_tags: αρχιτεκτονική

raw_tags: ναυπηγικός όρος

text: ※ 5ος αιώνας κε ⌘ Ἡσύχιος, Γλῶσσαι, Δ

translation: <διαδοκίς> οἱ μὲν [ὑπόθεμα τῶν δοκῶν, πλάγιον ὑπόθεμα,] ἡ τὰς ἄλλας δοκοὺς ἀναδεχομένη· οἱ δὲ δοκῶν πλάγιον ὑπόθεμα


κιονόκρανον

forms: κιονόκρανον (Koine neuter)

etymology_text: κιονόκρανον < κίων + κρανίον

glosses: το κιονόκρανο

raw_tags: αρχιτεκτονική


κοσμοφόρος

forms:
κοσμοφόρος
-ου (masculine)

etymology_text: κοσμοφόρος < → λείπει η ετυμολογία

glosses: δικοσμητική ζωοφόρος

raw_tags: ελληνιστική κοινή

raw_tags: αρχιτεκτονική


ἀετός

forms:
ἀετός
-οῦ (masculine)

etymology_text: ἀετός < → λείπει η ετυμολογία

word: ''επικός'' Κατηγορία:Επικοί τύποι ''ιωνικός τύπος''

raw_tags: αρχιτεκτονική


ξυλοστεγής

forms:
ξυλοστεγής (Koine)
-ής (Koine)
-ές (Koine)

etymology_text: ξυλοστεγής (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική ξυλο- + -στεγής

glosses: με ξύλινη στέγη, ξυλοστεγής

raw_tags: αρχιτεκτονική


ἀστράγαλος

forms:
ἀστράγαλος
-ου (masculine)

etymology_text: ἀστράγαλος < → λείπει η ετυμολογία

στράγαλος

raw_tags: ελληνιστική κοινή

glosses: διακοσμητικό στοιχείο σε κιονόκρανο κίονα ιωνικού ρυθμού

raw_tags: αρχιτεκτονική


περίστῳον

forms:
περίστῳον (Koine)
-ου (Koine)

etymology_text: περίστῳον (ελληνιστική κοινή) < → λείπει η ετυμολογία περί- + στοά με....

glosses: συνώνυμο του περίστυλον, το περίστωο, το περιστύλιο

raw_tags: αρχιτεκτονική

text: και γραφή σε κώδικες: περίστοον, περιστόϊον