-ισμός

: -ισμός (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική -μός + συνοπτικό θέμα -ισ- ρημάτων σε -ίζω σε επέκταση (με επανανάλυση) για παράγωγα από νεολογικά ελληνιστικά ουσιαστικά

Αρχαίες ελληνικές λέξεις με επίθημα -ισμός στο Βικιλεξικό

-μός Αρχαίες ελληνικές λέξεις με επίθημα -μός στο Βικιλεξικό

παραγωγικό επίθημα για το σχηματισμό ουσιαστικών

χριστιανός > χριστανισμός

δείτε και το αρχαίο -μός όπως μηδίζω > μηδισ-μός > μηδισμός


-λογία

: -λογία < -λόγος < λόγος (μελέτη)
:* για τη σημασία «συλλέγω» < λέγω (στη σημασία: συλλέγω)

Αρχαίες ελληνικές λέξεις με επίθημα -λογία στο Βικιλεξικό

δεύτερο συνθετικό αφηρημένων θηλυκών ουσιαστικών που δηλώνει

την ενέργεια ρημάτων σε -λογέω στη σημασία «λέω, μιλώ»

κακολογέω > κακολογία

ἀπολογέομαι > ἀπολογία

(ελληνιστική σημασία) την ενέργεια ρημάτων σε -λογέω στη σημασία «συλλέγω, μαζεύω»

ἀνθολογέω (μαζεύω λουλούδια) > ἀνθολογία

τη μελέτη, την ενασχόληση με αυτό που δηλώνει το πρώτο συνθετικό

μετεωρολογία, ὀστεολογία


-ις

: ις (ή -ίς) < → λείπει η ετυμολογία

κατάληξη λόγιων μονογενών και μονοκατάληκτων επιθέτων → λείπει η κλίση

εὔελπις, ῥίψασπις

κατάληξη τριτόκλιτων θηλυκών ουσιαστικών (δείτε και -ίς) → λείπει η κλίση

ἀρθρῖτις, αἰγιαλῖτις

δείτε και θηλυκά σε -σις

δείτε τα νέα ελληνικά σε -ιδα


-αῖος

: -αῖος < ουσιαστικά, κύρια ονόματα, τοπωνύμια ή επιρρήματα + -ιος. Δείτε και -ιαῖος

κατάληξη επιθέτων που δήλωνε σε σχέση με το όνομα ή το επίρρημα από το οποίο είχε παραχθεί

καταγωγή (πατριδωνυμικά)

Μυτιλήνη, Μυτιληνα- + -ιος > Μυτιληναῖος, Μυτιληναία, Μυτιληναῖον

ἀγορά, ἀγορα- + -ιος > ἀγοραῖος

ιδιοκτησία, πηγή, στενό συσχετισμό ή κάτι που άρμοζε

ράγδην, ραγδ- + -αῖος > ραγδαῖος

χέρσος, χερσ[ο] + -αῖος > χερσαῖος

κατάληξη ανδρικών ονομάτων

ἀρετή, ἀρετα- > Ἀρεταῖος


-ηρός

-ηρός
-ά
-όν

: -ηρός < λέξεις με θέμα που έληγε σε -η + -ρός όπως δαπανηρός με επέκταση σε άλλα θέματα

όπως στα νέα ελληνικά

πονηρός ( < πόνος)

μοχθηρός ( < μόχθος)


-ικός

: -ικός < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή ρίζα επίθημα *-ko-, ενισχυμένο με το φωνήεν -i- (*i-ko-) από θέματα που έληγαν σε -i-.

δηλωτικό καταγωγής για το σχηματισμό εθνικών ονομάτων

Πελασγικός

επέκταση της σημασίας ως δηλωτικό
χαρακτηριστικών, ιδιότητων

κυρίως από την κλασική περίοδο και μετά

παῖς, παιδ- > παιδικός

φύσις > φυσικός

επέκταση της σημασίας ως δηλωτικό

επιστημονικών, φιλοσοφικών όρων της εποχής

κυρίως από την κλασική περίοδο και μετά

Οἰκονομικός (έργο του Ξενοφώντα)


-ιμος

-ιμος
-σιμος
-ξιμος
-ψιμος

: -ιμος < -μος

μετουσιαστικό επίθημα επιθέτων που δηλώνουν, όπως και τα ρηματικά επίθετα σε -τος, ότι κάτι ή κάποιος είναι σε θέση, μπορεί ή πρέπει να δεχτεί μιαν ενέργεια

σκοπός > σκόπιμος

χρή > χρήσιμος


-ινος

: -ινος < επίθημα πρωτοϊνδοευρωπαϊκή *-iHnos < *-nós (-νος) σε λέξεις με θεματικό φωνήεν [i] (όπως πρωι-νός) και μετά, σε επανανάλυση με ‑ινός και ως δηλωτικό ύλης: ‑ινος

επίθημα δηλωτικό ύλης ή προέλευσης

κέδρινος

ἀνθρώπινος

ἐκείνινος (προερχόμενος από εκείνον)


-τέος

-τέος < → λείπει η ετυμολογία

Αρχαίες ελληνικές λέξεις με επίθημα -τέος στο Βικιλεξικό

κατάληξη ρηματικών επιθέτων που δηλώνουν ότι το προσδιοριζόμενο πρέπει να πάθει αυτό που ορίζει η ρηματική ρίζα


-ωπός

-ωπός
-ός
-όν

: -ωπός < θέμα -ωπ- + -ός < όπως στο ὄπ-ωπ-α (ως παρακεπίμενος του ὄψομαι, ὁράω) ή όπως στο ὤψ (όψη) (-ῶπις) < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή ρίζα *h₃ekʷ-

επίθημα για το σχηματισμό επιθέτων που εκφράζουν ότι κάτι μοιάζει με ό,τι δηλώνεται στο πρώτο συνθετικό

ἄγριος - ἀγριωπός

ξανθός - ξανθωπός


-ίσκος

-ίσκος
-ίσκη

: -ίσκος < → λείπει η ετυμολογία

είχε υποκοριστική σημασία

υποκοριστικό

ἱέραξ, ἱέρακος (ἱερακ-) - ἱερακίσκος

ἄνθρωπος - ἀνθρωπίσκος

είχε μειωτική σημασία

ἄνθρωπος - ἀνθρωπίσκος (τιποτένιος)

δήλωνε σχέση ομοιότητας

νεανίας - νεανίσκος


-ίτης

: -ίτης < → λείπει η ετυμολογία

επίθημα για το σχηματισμό αρσενικών ουσιαστικών που

δηλώνουν ότι το πρόσωπο έχει τα χαρακτηριστικά ή προέρχεται από την πρωτότυπη λέξη

όπλον > ὁπλίτης

είναι κατάληξη για πατριδωνυμικά ονόματα

Αὐλωνίτης

είναι κατάληξη για πατρωνυμικά ονόματα, δηλώνοντας καταγωγή

Βενιαμίτης


-αινα

: -αινᾰ < θηλυκή κατάληξη αρσενικών σε -ων με επέκταση και για αρσενικά με άλλες καταλήξει • Η Ετυμολογία χρειάζεται ανάπτυξη με τεκμηρίωση. Μπορείτε να βοηθήσετε;

παραγωγικό επίθημα που σχηματίζει θηλυκά ουσιαστικά από αρσενικά σε -ων

λέων > λέαινα

δράκων > δράκαινα

Λάκων > Λάκαινα

με επέκταση και σε αρσενικά με διαφορετικές καταλήξεις

θεός > θέαινα

φαλλός > φάλλαινα

ὗς > ὕαινα

τρι- > τρίαινα


-εια

: -εια < → λείπει η ετυμολογία

Αρχαίες ελληνικές λέξεις με επίθημα -εια στο Βικιλεξικό

κατάληξη προπαροξύτονων αφηρημένων θηλυκών ουσιαστικών που παράγονται

από δικατάληκτα επίθετα σε -ής, -ής -ές

ἀλήθεια (< ἀληθής)

ἀσθένεια (< ἀσθενής)

ὠφέλεια (< ὠφελῶ)


-εία

: -εία < → λείπει η ετυμολογία

κατάληξη → ζητούμενο λήμμα


-ήθρα

: -ήθρα < → λείπει η ετυμολογία

παραγωγική κατάληξη θηλυκών που δηλώνει το όργανο, μέσο ή τόπο μιας ενέργειας

δαχτυλήθρα


-ία

: -ία < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή *-h

επίθημα για τη δημιουργία μετονοματικών θηλυκών ουσιαστικών

ἄγγελ(ος) ἀγγελία

κατάληξη θηλυκών επιθέτων από αρσενικά σε -ιος

χθόνιος (αρσενικό), χθονία (θηλυκό)


-ιά

: -ιά < → λείπει η ετυμολογία

μετονοματικό επίθημα θηλυκών ουσιαστικών για το σχηματισμό λέξεων που δηλώνουν

περιληπτικά ό,τι εκφράζει η πρωτότυπη λέξη

μύρμηξ > μυρμηκιά

ἔσχατος > ἐσχατιά

στρατός > στρατιά


-ίδα

αιτιατική ενικού του -ίς


-ισσα

: -ισσα < αρχικά, για πατριδωνυμικά σε *-ik-ya, όπως *Φοίνικ-yα > Φοίνισσα, *Κίλικ-ya > Κίλισσα. Αργότερα, και με διαφορετικές τροπές, όπως -it-ya *μέλιτ-yα > μέλισσα.

κατάληξη για θηλυκά ουσιαστικά
αρχικά πατριδωνυμικά θηλυκά

Φοίνισσα, και ελληνιστικά: Γαλάτισσα

κατάληξη για θηλυκά ουσιαστικά
θηλυκά που δηλώνουν ιδιότητα ή αξίωμα

βασίλισσα

κατάληξη για θηλυκά ουσιαστικά
ιδίως ελληνιστική σημασία) επαγγέλματα

μαγείρισσα


-ί

: -ί < πιθανόν κατάλοιπο παλιάς οργανικής πτώσης. Και σε άλλες γλώσσες: λατινικά -i (όπως uti), χεττιτικά (eni-)

για το σχηματισμό επιρρημάτων εις ‑τί, ‑στί, ‑αστί, ‑ιστί και εις ‑εί

ἀδακρυτί

ἀμαχητί

ἀφροντιστί

ἱππαστί

αὐτολεξεί


-εύω

: -εύω < → λείπει η ετυμολογία

-εύω, επίθημα ρημάτων

παῖς, παιδ- > παιδεύω


-σσω

-σσω
-σσομαι

: -σσω < πρωτοελληνική *-ťťō < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή *-yeti

κατάληξη ενεργητικού ενεστώτα ρημάτων με χαρακτήρα τ, θ, κ, χ, γ

ταράσσω


-γειος

-γειος
-ος
-ον

: -γειος < γῆ (γε--ιος)

κατάληξη επιθέτων που δηλώνουν τη σχέση του προσδιοριζόμενου με τη γη ή το έδαφος, όπως, νέα ελληνικά -γειος

ὑπόγειος

άλλες μορφές: -γαιος


-ῖτις

: -ῖτις < θηλυκό του -ίτης, που δηλώνει ότι κάτι «ανήκει»

Αρχαίες ελληνικές λέξεις με επίθημα -ῖτις στο Βικιλεξικό

επίθημα για το σχηματισμό θηλυκών ουσιαστικών παράγωγων από ουσιαστικά

που δηλώνουν φλεγμονή, πάθηση ή ασθένεια, στην κοινή νεοελληνική -ίτιδα

εννοείται το θηλυκό ουσιαστικό

όπως

ἀρθρῖτις

ἡπατῖτις

διφθερῖτις

φρενῖτις

που δηλώνουν ότι το παράγωγο ανήκει στην πρωτότυπη λέξη ως θηλυκό του -ίτης

εννοείται άλλο θηλυκό ουσιαστικό

αἰγιαλῖτις (εννοείται γῆ)


-λόγος

: -λόγος < λόγος < λέγω

Αρχαίες ελληνικές λέξεις με επίθημα -λόγος στο Βικιλεξικό

-λογος Αρχαίες ελληνικές λέξεις με επίθημα -λογος στο Βικιλεξικό

επίθημα για το σχηματισμό αρσενικών ουσιαστικών που δηλώνουν

ότι κάποιος μιλάει με τον τρόπο που εκφράζεται στην πρωτότυπη λέξη

αἰσχρολόγος, μωρολόγος

ότι κάποιος μελετάει και γνωρίζει σε βάθος εκείνο που δηλώνει η πρωτότυπη λέξη

ἀστρολόγος

ότι κάποιος ασχολείται με κάποια εργασία ή έχει χαρακτηριστικά εκείνου που δηλώνει η πρωτότυπη λέξη

κοπρολόγος (βρομερός, καθαριστής/οδοκαθαριστής)


-φόρος

-φόρος < φέρω, θέμα φορ- + -ος

Αρχαίες ελληνικές λέξεις με επίθημα -φόρος στο Βικιλεξικό

παραγωγικό επίθημα που δηλώνει αυτόν που φέρει, που κρατάει ή έχει μαζί του, αυτό που δηλώνει το πρώτο συνθετικό

ἀγγελιαφόρος


-ώνυμος

-ώνυμος
-ος
-ον

: -ώνυμος < ὄνυμα αιολικός και δωρικός τύπος του ὄνoμα με συνθετική έκταση του αρκτικού φωνήεντος + -ος.

Αρχαίες ελληνικές λέξεις με επίθημα -ώνυμος στο Βικιλεξικό

λεξικό επίθημα ως δεύτερο συνθετικό επιθέτων που δηλώνει όνομα

ἀνώνυμος

δεύτερο συνθετικό ανδρικών κυρίων ονομάτων (θηλυκό -ωνύμη)


-στοιχία

: -στοιχία < στοῖχ(ος) + -ία

το ουσιαστικό στοῖχος για το σχηματισμό θηλυκών ουσιαστικών που δηλώνει τη στοίχιση με τον τρόπο που ορίζεται στο πρώτο μέρος της λέξης

ἀντιστοιχία


-φιλος

: -φιλος < φίλος

Αρχαίες ελληνικές λέξεις με επίθημα -φιλος στο Βικιλεξικό

που αγαπάει ή έχει φιλική διάθεση προς ό,τι δηλώνει το α’ συνθετικό

χρυσόφιλος, παιδόφιλος

που γι' αυτόν αισθάνεται φιλικά ό,τι δηλώνεται στο α' συνθετικό

διΐφιλος (που τον αγαπά ο Δίας)


-ώδης

-ώδης
-ης
-ες

* -ώδης < θέμα *οδ- με έκταση του -ο- σε ωμέγα λόγω της συνθετικής έκτασης. Από το ίδιο θέμα και τα ὄζω (< *οδjω), ὀσμή.

Αρχαίες ελληνικές λέξεις με επίθημα -ώδης στο Βικιλεξικό

παραγωγική κατάληξη επιθέτων που φανέρωνων οσμή

εὐώδης, δυσώδης

και επέκταση σε επίθετα, με σημασία ιδιότητα ή μορφή όπως δηλώνεται στο πρώτο συνθετικό

λαβυρινθώδης


-κτονία

: -κτονία < αρχαία ελληνική -κτόνος < κτείνω

Αρχαίες ελληνικές λέξεις με επίθημα -κτονία στο Βικιλεξικό

δεύτερο συνθετικό λέξεων που σημαίνουν το φόνο του προσώπου που δηλώνει το πρώτο συνθετικό

πατροκτονία, τυραννοκτονία

δεύτερο συνθετικό λέξεων που σημαίνουν θάνατο με κάποιο μέσο ή από κάποια αιτία

λιθοκτονία

λιμοκτονία


-κτόνος

: -κτόνος < μεταπτωτική βαθμίδα θέματος που απαντά και στο κτείνω (σκοτώνω)

Αρχαίες ελληνικές λέξεις με επίθημα -κτόνος στο Βικιλεξικό

δεύτερο συνθετικό που δηλώνει θανατηφόρα δράση εναντίον αυτού που ορίζεται στο πρώτο συνθετικό

πατροκτόνος, τυραννοκτόνος


-λατρία

-λατρία
-λατρεία

: -λατρία < -λάτρ(ης) (που υπηρετεί το θεό) + -ία < λατρεύω. Το ουσιαστικό λατρεία σήμαινε μια μισθωτή υπηρεσία < λάτρον (μισθός, πληρωμή)
: Η γραφή -λατρεία, → λείπει η ετυμολογία

Αρχαίες ελληνικές λέξεις με επίθημα -λατρεία στο Βικιλεξικό

δείτε το Αντίστροφο (Reverse) λεξικό στο

Ελληνιστικές λέξεις με επίθημα -λατρεία στο Βικιλεξικό

δεύτερο συνθετικό αφηρημένων θηλυκών ουσιαστικών που δηλώνει σχέση με τη λατρεία, τη λατρευτική πράξη στο σύνθετο

ελληνιστική κοινή

εἰδωλολατρία


-κοντα

: -κοντα < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή ρίζα *dkomt < *dekmt (> δεκάς)

Αρχαίες ελληνικές λέξεις με επίθημα -κοντα στο Βικιλεξικό

χρησιμεύει στο σχηματισμό των απόλυτων αριθμητικών που δηλώνουν πολλαπλάσια της δεκάδας

τρια-κοντα

τεσσαρά-κοντα


-τρια

: -τρια (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική -τειρα (όπως σώτειρα) < *-tr-ja < μεταπτωτική βαθμίδα για την πρωτοϊνδοευρωπαϊκή *-ter (επίθημα όπως και -τηρ). Συγγενικά επιθήματα: -τωρ, -τήριος, -τρα, -τρον.

κατάληξη για το σχηματισμό θηλυκών ουσιαστικών από αρσενικά σε -τήρ, -τής)

ποιητής > ποιήτρια


-ίνα

: -ίνα < λατινική -ina θηλυκή κατάληξη δανεισμένων γυναικείων ονομάτων < αρσενικό -inus

θηλυκό του -ίνος / -ῖνος - κατάληξη γυναικείων ονόματων λατινικής προέλευσης

ελληνιστική κοινή

Agrippinus > Agrippina > Ἀγριππίνα

Paulinus > Paulina > Παυλῖνα


-κρατία

: -κρατία < -κράτ(ης) + -ία < → δείτε τη λέξη κρατέω / κρατῶ

Αρχαίες ελληνικές λέξεις με επίθημα -κρατία στο Βικιλεξικό

επίθημα που δηλώνει κυριαρχία. Συχνά σε ελληνιστικές συνθέσεις.


-αλγία

: -αλγία < ἄλγ(ος) + -ία

Αρχαίες ελληνικές λέξεις με επίθημα -αλγία στο Βικιλεξικό

επίθημα αφηρημένων θηλυκών ουσιαστικών που σημαίνουν πόνο, λύπη, ασθένεια ή παθολογική κατάσταση στο σημείο που δηλώνεται από το πρώτο συνθετικό

γλωσσαλγία (ακατάπαυστη φλυαρία)

κεφαλαλγία (πονοκέφαλος)


-πάθεια

: -πάθεια < πάθ(ος), -παθ(ής) + -εια

Αρχαίες ελληνικές λέξεις με επίθημα -πάθεια στο Βικιλεξικό

επίθημα θηλυκών ουσιαστικών που εκφράζουν συναίσθημα πάθους ή συναισθηματικής αντίδρασης που σχετίζεται με τη σημασία που δηλώνει το πρώτο συνθετικό

ἀνθρωποπάθεια, δυσπάθεια


-πλασία

: -πλασία < πλάσ(ις) + -ία < πλάσσω (πλάθω). Δείτε και -πλαστία

σπανιότερη μορφή του -πλαστία: δεύτερο συνθετικό που δηλώνει το πλάσιμο εκείνου που ορίζει το πρώτο συνθετικό

ελληνιστική κοινή

ἀνδριαντοπλασία

σκευοπλασία

γυψοπλασία


-ειδής

-ειδής
-ής
-ές

: -ειδής < εἶδ(ος) + κατάληξη -ής < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή *wéydos < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή ρίζα *weyd- (βλέπω)

Αρχαίες ελληνικές λέξεις με επίθημα -ειδής στο Βικιλεξικό

δεύτερο συνθετικό επιθέτων που εκφράζει ομοιότητα προς τη σημασία που δηλώνεται στο πρώτο συνθετικό

ἀδενοειδής

ἀνθρωποειδής

ἀγκιστροειδής


-ιώτης

-ιώτης
-ιῶτις

: -ιώτης (ελληνιστική κοινή): επαυξημένη κατάληξη από την αρχαία ελληνική -ώτης από λέξεις που το θέμα τους είχε τον χαρακτήρα ιώτα ‑ι- (π.χ. αρχαία ελληνικά στρατι-ώτης, Σικελι-ώτης)
: → και δείτε αρχαία ελληνικά: -ώτης

επίθημα ως κατάληξη αρσενικών ουσιαστικών που δηλώνει προέλευση, ιδιότητα ή χαρακτηριστικό που δηλώνεται από την πρωτότυπη λέξη

νῆσος - νησ-ιώτης

Βάκχος - Βακχ-ιώτης


-ίδιον

: -ίδιον < αρχικά, ουσιαστικά σε -ίς, γενική ίδ(ος) + -ιον. Αργότερα, αυτονομείται και γίνεται επίθημα και σε άλλες βάσεις
: ΑΠΟΓΟΝΟΙ: ⇒ νέα ελληνικά: -ίδι

μετουσιαστικό υποκοριστικό επίθημα

υποκοριστικό

σφραγίς, σφραγίδ(ος) > σφραγ-ίδιον

ἄρτος, ἄρτ(ου) > ἀρτίδιον, λόγος > λογίδιον, ξίφος > ξιφίδιον


-δήποτε

: -δήποτε < δήποτε (κάποτε) < δή + ποτέ

Αρχαίες ελληνικές λέξεις με επίθημα -δήποτε στο Βικιλεξικό

οἱοσδήποτε, ὁπουδήποτε


-άς

-άς
ἡ
-άς
αἱ
-άδες
τῆς
-άδος
τῶν
-άδων
τῇ
-άδῐ
ταῖς
-άσῐ(ν)
τὴν
-άδᾰ
τὰς
-άδᾰς
-άς
-άδες
τὼ
-άδε
τοῖν
-άδοιν

κατάληξη θηλυκών ουσιαστικών

< χαρακτήρας θέματος + -ς

δεκαδ-ς > δεκάς


-δόχος

: -δόχος < -δόκος < δέχομαι

Αρχαίες ελληνικές λέξεις με επίθημα -δόχος στο Βικιλεξικό

-δόχος (όπως στα νέα ελληνικά)

καπνοδόχος

ὑδατοδόχος

ξενοδόχος


-ών

-ών
-εών
-ων

: -ών < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή ρίζα *-on- ^((Χρειάζεται τεκμηρίωση…)). Για θηλυκά που λήγουν σε -ώ, δείτε -δών
: Απόγονοι > ⇒ νέα ελληνικά: -ώνας

Αρχαίες ελληνικές λέξεις με επίθημα -ών στο Βικιλεξικό

-εών

εκτεταμένη βαθμίδα

Αρχαίες ελληνικές λέξεις με επίθημα -εών στο Βικιλεξικό

παραγωγική κατάληξη / επίθημα μετουσιαστικών ουσιαστικών που δηλώνει

τοπωνύμια, χώρους του σπιτιού ή φυτεμένους τόπους

ἀνήρ > ὁ ἀνδρών, τοῦ ἀνδρῶνος (ανδρωνίτης, ανδρικά διαμερίσματα)

ἐλαία > ὁ ἐλαιών, τοῦ ἐλαιῶνος

μέρος του σώματος

ὁ ἀγκών, τοῦ ἀγκῶνος, ἡ σιαγών, τῆς σιαγόνος

ονόματα μηνών

Σκιροφόρια > Σκιρφοριών, Ἀνθεστήρια > Ἀνθεστηριών


-εών

: -εών < εκτεταμένη μορφή του -ών
::: > νέα ελληνικά -εώνας, -ιώνας

άλλη μορφή του -ών

ἀνήρ > ἀνδρεών (ανδρωνίτης, ανδρικά διαμερίσματα)


-ηδόν

: -ηδόν < παρεκτεταμένος τύπος του -δόν (όπως ἀναφαν‑δόν) από επανανάλυση περιπτώσεων με το ⟨η⟩ στη βάση (όπως ἀγελη‑δόν > ἀγελ‑ηδόν)

επιρρηματική κατάληξη που δηλώνει τον τρόπο που εκφράζεται στην πρωτότυπη λέξη

ἀγέλη > ἀγεληδόν, σωρός > σωρηδόν


-σις

: -σις < και μορφή -τις < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή *-tis
:* για θέμα με υπερωικό σύμφωνο ⟨κ, γ, χ⟩ + -σις > -ξις
:* για θέμα με χειλικό σύμφωνο ⟨π, β, φ⟩ + -σις > -ψις
:* και μορφή -(η)σις για σχηματισμούς θέμα+η+σις, όπως στο εἴδησις
: > -σις {(καθαρεύουσα) > στην κοινή νεοελληνική: -ση

μεταρηματικό επίθημα για τον σχηματισμό αφηρημένων και δραστικών θηλυκών ουσιαστικών που δηλώνουν την ενέργεια

βάσις < βαίνω

συγκρίνετε με το νεοελληνικό -ση που δηλωνει ενέργεια ή αποτέλεσμα


-ξις

: -ξις < για θέμα με υπερωικό σύμφωνο ⟨κ, γ, χ⟩ + -σις > -ξις
: ΑΠΟΓΟΝΟΙ: -ξις (καθαρεύουσα) > στην κοινή νεοελληνική: -ξη

άλλη μορφή του -σις

διώκω, διωκ- + -σις > δίωξις


-ψις

: -ψις < για θέμα με χειλικό σύμφωνο ⟨π, β, φ⟩ + -σις > -ψις
: > -ψις ⇘ καθαρεύουσα: -ψις ⇘ νέα ελληνικά: -ψη

άλλη μορφή του -σις

ἐξαλείφω, αλειφ- + -σις > ἐξάλειψις


-ιον

: -ιον < ουδέτερο του -ιος

Αρχαίες ελληνικές λέξεις με επίθημα -ιον στο Βικιλεξικό

Αρχαίες ελληνικές λέξεις με επίθημα -ίον στο Βικιλεξικό

μετουσιαστικό, συχνά υποκοριστικό επίθημα

φρούριον

μεταρηματικό επίθημα

κυνηγῶ > κυνήγιον


-άρχης

-άρχης < ἄρχ(ω) + -ης

Αρχαίες ελληνικές λέξεις με επίθημα -άρχης στο Βικιλεξικό

δεύτερο συνθετικό σύνθετων αρσενικών ουσιαστικών που δηλώνει πρόσωπο με πολιτική ή στρατιωτική εξουσία

τριηράρχης, γυμνασιάρχης (επικεφαλής γυμναστηρίου)

ο πληθυντικός σε -άρχαι όπως βοιωτάρχης, βοιωτάρχαι


-αρχος

: -αρχος < ἄρχ(ω) + -ος
: Ή, -άρχ(ης) + -ος ^((Χρειάζεται τεκμηρίωση…))

Αρχαίες ελληνικές λέξεις με επίθημα -αρχος στο Βικιλεξικό

γυμνασίαρχος (επικεφαλής γυμναστηρίου)

ἑκατοντάρχης > ἑκατόνταρχος

δεύτερο συνθετικό επιθέτων που δηλώνει την αρχή, την εξουσία όπως προσδιορίζεται από το πρώτο συνθετικό ^((Χρειάζεται τεκμηρίωση…))

ἄναρχος

κυριαρχ(ία_ > (αναδρομικός σχηματισμός): κυρίαρχος


-ίδης

: -ίδης < -ίδᾱς πβ. Ἀτρείδᾱς, Κρονίδᾱς

κατάληξη πατρωνυμικών ουσιαστικών που δηλώνουν τον γιο αυτού που δηλώνει η πρωτότυπη λέξη

Κρόνος, θέμα Κρον- > Κρονίδης: γιος του Κρόνου, πληθυντικός οἱ Κρονίδαι

Ἀτρεύς, θέμα Ἀτρε- > Ἀτρείδης: γιος του Ἀτρέως, πληθυντικός οἱ Ἀτρεῖδαι


-ωμα

: -ωμα < επαύξηση ω + κατάληξη -μα για ρήματα σε -όω
: ΑΠΟΓΟΝΟΙ: (για τους ιατρικούς όρους) ↷ διαγλωσσικοί όροι: -oma > -ωμα

κατάληξη ουδέτερων ουσιαστικών από ρήματα σε -όω

δικαι(όω) > δικαίωμα

πληρ(όω) > πλήρωμα

και για ιατρικούς όρους

καρκίν(ος) > καρκίνωμα


-τήριον

: -τήριον < -τήρ <
: < είτε από ουσιαστικά σε -τής
: < είτε απευθείας σε ρηματικό θέμα για δήλωση τόπου ή χώρου. Δείτε και -τήριος.

επίθημα που δηλώνει
τόπο ή χώρο εργασίας, εγκατάσταση

ἐργαστήριον, δικαστήριον

επίθημα που δηλώνει
εργαλείο

ελληνιστική σημασία

θεριστήριον


-νομία

: -νομία < νόμος

Αρχαίες ελληνικές λέξεις με επίθημα -νομία στο Βικιλεξικό

δεύτερο συνθετικό αφηρημένων θηλυκών ουσιαστικών, που δηλώνει καταμερισμό, τακτοποίηση

ἀστρονομία


-ίς

: -ίς (και -ις) < → λείπει η ετυμολογία

κατάληξη τριτόκλιτων θηλυκών ουσιαστικών

αἰγίς, ἐλπίς

δείτε και -ῐς όπως ἀρθρῖτις, αἰγιαλῖτις, γενική -ίτιδος

δείτε τα νέα ελληνικά σε -ιδα, -ίδα

για το σχηματισμό θηλυκών ουσιαστικών από τα αντίστοιχα αρσενικά

Ὠκεανός - Ὠκεανίς

Βρισεύς - Βρισηΐς


-κολος

-κολος
-κόλος

: -κολος < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή ρίζα *kwlel (περιφέρομαι, ασχολούμαι, φροντίζω)

κατάληξη αρσενικών ουσιαστικών

βουκόλος


-κόλος

-κόλος
-κολος

: -κόλος < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή ρίζα *kwlel (περιφέρομαι, ασχολούμαι, φροντίζω)

κατάληξη αρσενικών ουσιαστικών

βουκόλος


-άδιον

: -άδιον < ουσιαστικό με θέμα που έληγε σε -αδ- + υποκοριστικό επίθημα -ιον. Αυτονομήθηκε και ως επέκταση σε άλλα ουσιαστικά ή και χωρίς υποκοριστική σημασία.
: ΑΠΟΓΟΝΟΙ: ⇒ νέα ελληνικά: -άδιο, -άδι

υποκοριστικό επίθημα για το σχηματισμό ουδέτερων ουσιαστικών

με υποκοριστική σημασία

ελληνιστική κοινή

λαμπάς (θέμα λαμπαδ-) > λαμπάδιον

λιβάς (λιβαδ-) > λιβάδιον

ή χωρίς υποκοριστική σημασία

ελληνιστική κοινή

σῆμα (σηματ-) > σημάδιον


-άζω

: -άζω < → λείπει η ετυμολογία

→ λείπει ο ορισμός (ή οι ορισμοί)


-άδα

αιτιατική ενικού του -άς


-σύλλαβος

-σύλλαβος
-η
-ον

: -σύλλαβος < συλλαβ(ή) + -ος

Αρχαίες ελληνικές λέξεις με επίθημα -σύλλαβος στο Βικιλεξικό

επίθημα για επίθετα το πρώτο συνθετικό προσδιορίζει

την ποσότητα των συλλαβών σε μια λέξη ή ένας στίχος

ἐννεασύλλαβος

ὀλιγοσύλλαβος

τον χαρακτήρας ή την ιδιότητα των συλλαβών

βραχυσύλλαβος


-ύδριον

: -ύδριον < ὕδωρ (ὑδρ-) + -ιον

Αρχαίες ελληνικές λέξεις με επίθημα -ύδριον στο Βικιλεξικό

λόγιο υποκοριστικό επίθημα μετουσιαστικών ουσιαστικών: -ύδριο

λόγος > λογύδριον


-γράφημα

: -γράφημα < γράφω • Η Ετυμολογία χρειάζεται ανάπτυξη με τεκμηρίωση. Μπορείτε να βοηθήσετε;

Αρχαίες ελληνικές λέξεις με επίθημα -γράφημα στο Βικιλεξικό

→ λείπει ο ορισμός (ή οι ορισμοί)


-δρόμος

: -δρόμος < δρόμος (αγώνας δρόμου)

Αρχαίες ελληνικές λέξεις με επίθημα -δρόμος στο Βικιλεξικό

δεύτερο συνθετικό ουσιαστικών ή επιθέτων που χαρακτηρίζει κάποιον που τρέχει σε αγώνα ή με τον τρόπο που ορίζεται στο πρώτο συνθετικό

σταδιοδρόμος (αρσενικό ρουσιαστικό)

ὁπλιτοδρόμος (ελληνιστικό επίθετο)


-γράφος

: -γράφος (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική γράφ(ω) + -ος

-γραφος Αρχαίες ελληνικές λέξεις με επίθημα -γραφος στο Βικιλεξικό

Αρχαίες ελληνικές λέξεις με επίθημα -γράφος στο Βικιλεξικό

δεύτερο συνθετικό ουσιαστικών που δηλώνει κάποιον που (συγ)γράφει ό,τι δηλώνει ή με τον τρόπο που δηλώνει το α’ συνθετικό

ελληνιστική κοινή

ἱστοριογράφος

ὀρθογράφος


-φωνος

-φωνος
-ος
-ον

: -φωνος < φων(ή) + -ος

δύσφωνος


-στεφής

-στεφής
-ής
-ές

-στεφής < στέφ(ος) (στεφάνι, στέμμα) + -ής

Αρχαίες ελληνικές λέξεις με επίθημα -στεφής στο Βικιλεξικό

στεφανωμένος


-λογῶ

: -λογῶ < -λόγος

Αρχαίες ελληνικές λέξεις με επίθημα -λογῶ στο Βικιλεξικό


-ώ

: -ώ < → λείπει η ετυμολογία

κατάληξη θηλυκών
προσηγορικών ουσιαστικών

ἠχώ, φειδώ, πειθώ

κατάληξη θηλυκών
κυρίων ονομάτων, γυναικείων

Λητώ, Καλλιστώ


-εί

: -εί < → λείπει η ετυμολογία

Αρχαίες ελληνικές λέξεις με επίθημα -εί στο Βικιλεξικό

επίθημα με το οποίο σχηματίζονται επιρρήματα

παμψηφεί, οἱονεί


-υρός

-υρός
-ά
-όν

: -υρός < → λείπει η ετυμολογία

κατάληξη επιθέτων που δηλώνει ότι η σημασία της πρωτότυπης λέξης είναι σε μέγάλο βαθμό

ἁλμυρός, βδελυρό


-ύζω

που σημαίνει ότι το υποκείμενο εκτελεί θαμά (συχνά) και σε μεγάλο βαθμό εκείνο που δηλώνει το πρωτότυπο, όπως ἑρπύζω, τονθορύζω


-τί

: -τί < παράγωγα τροπικό επίρρημα από κλιτό μέρος του λόγου .

Αρχαίες ελληνικές λέξεις με επίθημα -τί στο Βικιλεξικό

μετουσιαστικό επίθημα, τροπικό,


-πρεπής

-πρεπής
-ής
-ές

: -πρεπής < πρέπ(ω) + -ής

Αρχαίες ελληνικές λέξεις με επίθημα -πρεπής στο Βικιλεξικό

ξενοπρεπής, μικροπρεπής


-μός

: -μός < παράγωγο ρημάτων σε -ίζω < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή *-mo-: *mos ή *-mós
: Δείτε και την επέκταση στο ελληνιστικό -ισμός

-ισμός

από ρήματα σε

-ίζω

από ρήματα σε

παραγωγικό επίθημα για το σχηματισμό αρσενικών ουσιαστικών που προέρχονται από ρήματα και εκφράζουν την ρηματική πράξη

πάλλω, θέμα παλ- > παλμός


-γραφία

: -γραφία < γράφ(ω) + -ία.

Αρχαίες ελληνικές λέξεις με επίθημα -γραφία στο Βικιλεξικό

-γραφία, δεύτερο συνθετικό που δηλώνει γραφή, καταγραφή όπως προσδιορίζεται από το πρώτο συνθετικό

δικογραφία, ἱστοριογραφία


-τεχνος

-τεχνος
-ος
-ον

-τεχνος < τέχν(η) + -ος

Αρχαίες ελληνικές λέξεις με επίθημα -τεχνος στο Βικιλεξικό

κακιζότεχνος

σε αντίγραφα

κατατηξίτεχνος

άπαξ λεγόμενον

β' συνθετικό επιθέτων που δηλώνουν πρόσωπο που ασχολείται ή σχετίζεται με μια τέχνη με τον τρόπο που δηλώνει το α' συνθετικό


-κλῆς

: -κλῆς < κλέος + • Η Ετυμολογία χρειάζεται ανάπτυξη με τεκμηρίωση. Μπορείτε να βοηθήσετε;

Αρχαίες ελληνικές λέξεις με επίθημα -κλῆς στο Βικιλεξικό

επίθημα ονομάτων που σημαίνει ότι ο κάτοχός του έχει κλέος / δόξα

Νεοκλῆς

Περικλῆς

Ἐμπεδοκλῆς


-ιστί

: -ιστί < από ρήματα σε -ίζω → λείπει η ετυμολογία

μετονοματικό επίθημα επιρρημάτων δηλωτικό ομιλίας

Ἕλλην → Ἑλληνιστί, ἑλληνιστί (ἑλληνίζω)

βάρβαρος → βαρβαριστί (βαρβαρίζω)


-στέφανος

-στέφανος < → λείπει η ετυμολογία

στεφανωμένος


-γλωσσία

: -γλωσσία < γλῶσσ(α) + -ία

-γλωττία

ἀθυρογλωττία ἐχεγλωττία θρασυγλωττία

Αρχαίες ελληνικές λέξεις με επίθημα -γλωσσία στο Βικιλεξικό

ἀγλωσσία

ἀλλογλωσσία

εὐγλωσσία

ἡδυγλωσσία

κακογλωσσία

παγγλωσσία


-ληψία

: -ληψία < συνοπτικό θέμα ληψ- του λαμβάνω + ‑ία

Αρχαίες ελληνικές λέξεις με επίθημα -ληψία στο Βικιλεξικό

δεύτερο συνθετικό για το σχηματισμό αφηρημένων θηλυκών ουσιαστικών που δηλώνουν

τη λήψη του πρώτου συνθετικού

τη λήψη όπως εννοείται αν υπάρχει πρόθεση ως συνθετικό


-ιαῖος

: -ιαῖος < επέκταση του επιθήματος -αῖος, αρχικά από λέξεις με θέμα που έληγε σε -ι (σταδι-αῖος) < -ος

Αρχαίες ελληνικές λέξεις με επίθημα -ιαῖος στο Βικιλεξικό

Αρχαίες ελληνικές λέξεις με επίθημα -αῖος στο Βικιλεξικό

-ιαίος

νέα ελληνικά

-αίος

νέα ελληνικά

κατάληξη αρσενικών επιθέτων -ιαίος που δήλωνε

μήν > μηνιαῖος

ὀβολός > ὀβολιαῖος


-φωνία

: -φωνία < φων(έω, ῶ) + -ία

Αρχαίες ελληνικές λέξεις με επίθημα -φωνία στο Βικιλεξικό

δεύτερο συνθετικό που δηλώνει τη φωνή, ή το λόγο με τον τρόπο που προσδιορίζεται από το πρώτο συνθετικό

ἀλεκτοροφωνία, δυσφωνία


-ωνύμιον

: -ωνύμιον < αρχαία ελληνική -ώνυμ(ος) ( < ὄνυμα) + -ιον. Το <ω> εξηγείται με τον αρχαιοελληνικό φωνητικό νόμο της συνθετικής έκτασης)

Ελληνιστικές λέξεις με επίθημα -ωνύμιον στο Βικιλεξικό

-ωνύμιο, επίθημα ως δεύτερο συνθετικό σε ουσιαστικά, που δηλώνει όνομα

ελληνιστική κοινή

ἀνδρωνύμιον

ἐπωνύμιον

προωνύμιον


-ωνυμικός

-ωνυμικός
-ή
-όν

: -ωνυμικός < αρχαία ελληνική -ώνυμ-(ος) (ὄνυμα) + -ικός. Το ωμέγα, λόγω της συνθετικής έκτασης.

Ελληνιστικές λέξεις με επίθημα -ωνυμικός στο Βικιλεξικό

επίθημα ως δεύτερο συνθετικό επιθέτων που δηλώνει σχέση με το όνομα του πρώτου συνθετικού

ελληνιστική κοινή

ἀντωνυμικός

μετωνυμικός

μητρωνυμικός

πατρωνυμικός


-εύς

: -εύς < → λείπει η ετυμολογία

επίθημα αρσενικών ουσιαστικών που δηλώνει

το πρόσωπο ή υποκείμενο που ενεργεί

ἀντιγραφεύς

την καταγωγή από τόπο

Δωριεύς


-έϊνος

: -έϊνος < προσθήκη επιθήματος -ινος σε ουσιαστικά με θέμα που έληγε σε <ε>

-ινος

δηλωτικό ύλης

Παράγωγα που λήγουν σε -ινος (αρχαία ελληνικά) στο Βικιλεξικό

δηλωτικό ύλης

-ινός

για χρονικά επίθετα

Παράγωγα που λήγουν σε -ινός (αρχαία ελληνικά) στο Βικιλεξικό

για χρονικά επίθετα

ἰτέα + -ινος > ἰτέϊνος

πτελέϊνος, μελέϊνος


-ρραγία

: -ρραγία < μεταπτωτικό θέμα ραγ- του ρήματος ῥήγνυμι + -ία με διπλασιασμό ρρ στη σύνθεση

Αρχαίες ελληνικές λέξεις με επίθημα -ρραγία στο Βικιλεξικό

δεύτερο συνθετικό για το σχηματισμό θηλυκών ουσιαστικών που δηλώνουν ρήξη στο σημείο που εκφράζεται από το α΄συνθετικό

αἱμορραγία

φλεβορραγία

ψυχορραγία


-γονος

-γονος
ὁ
-γονος
οἱ
-γονοι
τοῦ
-γόνου
τῶν
-γόνων
τῷ
-γόνῳ
τοῖς
-γόνοις
τὸν
-γονον
τοὺς
-γόνους
-γονε
-γονοι
τὼ
-γόνω
τοῖν
-γόνοιν

: -γονος < θέμα συγγενές με του γίγνομαι (δείτε και γόνος < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή *ǵíǵnh₁- θέμα με αναδιπλασιασμό < *ǵenh₁- (παράγω, τίκτω, γεννώ)

δεύτερο συνθετικό ουσιαστικού που δηλώνει συγγενική σχέση όπως δηλώνεται από το πρόθημα

ἀπόγονος, πρόγονος


-γονος

-γονος
-ος
-ον
ὁ/ἡ
-γονος
τὸ
-γονον
τοῦ/τῆς
-γόνου
τοῦ
-γόνου
τῷ/τῇ
-γόνῳ
τῷ
-γόνῳ
τὸν/τὴν
-γονον
τὸ
-γονον
-γονε
-γονον
οἱ/αἱ
-γονοι
τὰ
-γονᾰ
τῶν
-γόνων
τῶν
-γόνων
τοῖς/ταῖς
-γόνοις
τοῖς
-γόνοις
τοὺς/τὰς
-γόνους
τὰ
-γονᾰ
-γονοι
-γονᾰ
τὼ
-γόνω
τὼ
-γόνω
τοῖν
-γόνοιν
τοῖν
-γόνοιν

δεύτερο συνθετικό επιθέτου που δηλώνει σχέση όπως δηλώνεται από το πρόθημα

καλλίγονος (από καλή γενιά)


-κράτης

: -κράτης < κράτ(ος) + -ης

Αρχαίες ελληνικές λέξεις με επίθημα -κράτης στο Βικιλεξικό

επίθημα ως δεύτερο συνθετικό για αρσενικά ουσιαστικά που χαρακτηρίζονται από τις ιδιότητες του δηλώνει το πρώτο συνθετικό

ἄριστος > ἀριστοκράτης


-ώτης

: -ώτης < αναγωγή στην πρωτοϊνδοευρωπαϊκή ρίζα *-eta. Συχνά, με προσκόλληση σε θεματικές βάσεις που είχαν χαρακτήρα ιώτα Συγγενείς καταλήξεις -ίτης, -άτης, -ότης
: παράγωγο: η επαυξημένη ελληνιστική κοινή -ιώτης

επίθημα ως κατάληξη αρσενικών ουσιαστικών που δηλώνει προέλευση από τόπο (πατριδωνυμικά) ή χαρακτηριστικά γνωρίσματα που εκφράζει η πρωότυπη λέξη

Ἤπειρος - ἠπειρώτης (ἠπειρῶτις)

δεσμός - δεσμώτης (δεσμῶτις)

με θεματικό χαρακτήρα ιώτα:

Σικελία - Σικελιώτης (Σικελιῶτις)

στρατιά - στρατιώτης


-άω

: -άω < → λείπει η ετυμολογία

κατάληξη ασυναίρετων ρημάτων


-θήρας

: -θήρας < θηρ(άω) (κυνηγάω) + -ας

δεύτερο συνθετικό αρσενικών ουσιαστικών που σημαίνει ότι κάποιος κυνηγάει αυτό που δηλώνει το πρώτο συνθετικό

ελληνιστική κοινή

ὀρνιθοθήρας

λογοθήρας


-ια

: -ια < → λείπει η ετυμολογία

κατάληξη θηλυκών ουσιαστικών

κατάληξη ουδέτερων ουσιαστικών στον πληθυντικό


-πορία

-πορία < -πόρ(ος) ( < πόρος πέρασμα, διάβαση, και έσοδα προμήθειες) + -ία

Αρχαίες ελληνικές λέξεις με επίθημα -πορία στο Βικιλεξικό

δεύτερο συνθετικό που δηλώνει τον τόπο ή τον τρόπο που γίνεται μια πορεία, ένα πέρασμα

μετεωροπορία (ταξιδεύω στον αέρα)

δυσπορία (δυσκολία στο πέρασμα)

εὐθυπορία


-ποίησις

: -ποίησις < ποιέω / ποιῶ, ποιη- + -σις

Αρχαίες ελληνικές λέξεις με επίθημα -ποίησις στο Βικιλεξικό

ἀγαθοποίησις

ἀντιποίησις


-ώνης

: -ώνης < ὠνέομαι / ὠνοῦμαι (αγοράζω, είμαι πελάτης), θέμα ων- + -ης

Αρχαίες ελληνικές λέξεις με επίθημα -ώνης στο Βικιλεξικό

επίθημα αρσενικών ουσιαστικών που δηλώνει κάποιον που αγοράζει, ή είναι μεσίτης

τελώνης, θεατρώνης, καρπώνης


-βλώψ

: -βλώψ < → λείπει η ετυμολογία

Αρχαίες ελληνικές λέξεις με επίθημα -βλώψ στο Βικιλεξικό

→ λείπει ο ορισμός (ή οι ορισμοί)


-φανής

-φανής
ής
ές

: -φανής < (φαίνω) θέμα φαν- (όπως στον παθητικό αόριστο ἒ-φαν-ην) + -ής. Για τις ετυμολογικές οικογένειες του φαν- → δείτε τις λέξεις φάος και φημί.

Αρχαίες ελληνικές λέξεις με επίθημα -φανής στο Βικιλεξικό

δεύτερο συνθετικό για το σχηματισμό επιθέτων, που δηλώνει ότι αυτό που προσδιορίζεται από το πρώτο συνθετικό φαίνεται, γίνεται αντιληπτό με τον τρόπο αυτό

τηλεφανής (που φαίνεται από μακριά)

εὐλογοφανής


-ίδες

πληθυντικός αριθμός του -ίς

όπως Ἑλληνίς - Ἑλληνίδες, πατρίς - πατρίδες


-τητα

αιτιατική ενικού του -της


-κάρδιος

-κάρδιος
-ος
-ον

: -κάρδιος < καρδ(ία) + -ιος

Αρχαίες ελληνικές λέξεις με επίθημα -κάρδιος στο Βικιλεξικό

δεύτερο συνθετικό επιθέτων που δηλώνει σχέση ή αναφορά στην καρδιά όπως προσδιορίζει το πρώτο συνθετικό

ἐγκάρδιος, χαλκεοκάρδιος


-γραφος

-γραφος
-ος
-ον

: -γραφος < αρχαία ελληνική γράφ(ω) + -ος

-γράφος Αρχαίες ελληνικές λέξεις με επίθημα -γράφος στο Βικιλεξικό

Αρχαίες ελληνικές λέξεις με επίθημα -γραφος στο Βικιλεξικό

δεύτερο συνθετικό επιθέτων που δηλώνει κάτι έχει γραφτεί με τον τρόπο ή το μέσο που δηλώνεται στο πρώτο συνθετικό

ελληνιστική κοινή

ψευδεπίγραφος


-άγρα

: -άγρα < ἄγρα (κυνήγι ζώων)

δεύτερο συνθετικό θηλυκών ουσιαστικών για τη δήλωση

ασθένειας στο μέρος που δηλώνει το πρώτο συνθετικό

ποδάγρα

κάποιου εργαλείου που πιάνει αντικείμενο όπως ορίζεται στο πρώτο συνθετικό

ποδάγρα, ὀδοντάγρα


-δε

-δε < (κληρονομημένο) πρωτοϊνδοευρωπαϊκή *de. Συγγενής, η μυκηναϊκή 𐀆 (de)

προς, δηλωτικό κατεύθυνσης προς τόπο

συνήθως: αιτιατική +

άλλες μορφές: -ζε

≠ αντώνυμα: -θεν

Μέγαρα > Μεγαράδε

Ἀθῆναι > αιτιατική Ἀθήνας + -δε > Ἀθήναζε (σδε > ζε)

Ὄλυμπος > Ὄλυμπόνδε

Αἴγυπτoς > Αἴγυπτόνδε

ἐνθάδε

επίθημα δεικτικών αντωνυμιών

ὁ > ὅδε

ἡμέτερόνδε


-ωρός

: -ωρός < -*ϝορός με έκταση του -ο- στη σύνθεση < ὁράω • Η Ετυμολογία χρειάζεται ανάπτυξη με τεκμηρίωση. Μπορείτε να βοηθήσετε; έλεγχος *h₃er- https://en.wiktionary.org/wiki/Reconstruction:Proto-Indo-European/h%E2%82%83er-
:* Δείτε επίσης το οὖρος και το ὤρα (φροντίδα) που δεν σχετίζεται με την ὥρα με δασεία.
:* Χαρακτηριστικές μορφές στο πυλωρός, επικό πυλαωρός (φύλακας)

Αρχαίες ελληνικές λέξεις με επίθημα -ωρός στο Βικιλεξικό

δεύτερο συνθετικό με σημασία:
που παρατηρεί

θεωρός < θέα

δεύτερο συνθετικό με σημασία:
που επιτηρεί, φυλάει, που φροντίζει

θυρωρός < θύρα

ἀρκυωρός > ἄρκυς (δίχτυ κυνητού)


-έρα

: -έρα < θηλυκό του -ερος που συνήθως δήλωνε ασθένειες (όπως ἴκτερος

επίθημα για το σχηματισμό θηλυκών ουσιαστικών που σχετίζονταν με την ιατρική και ασθένειες

χολέρα


-έρα

: -έρα: κλιτικός τύπος τριτόκλιτων

αιτιατική ενικού του -ήρ

όπως ἡ γαστρήρ, τὴν γαστέρα


-ωτος

-ωτος
-ος/
-η
-ον

: -ωτος < → δείτε το επίθημα -ωτός, με αναβιβασμό τόνου σε προπαροξύτονα επίθετα

παραγωγικό επίθημα ρηματικών επιθέτων σε -τος

ρηματικό επίθετο

βιόω, βιο(ῶ) > ἀβίωτος


-ωτός

-ωτός
-ός/
-ή
-όν

: -ωτός < συνηρημένος τύπος -ῶ ρήμάτων σε πυλόω + -τός

παραγωγικό επίθημα ρηματικών επιθέτων σε -τός

ρηματικό επίθετο

ἀγκυλόω, ἀγκυλ(ῶ) > ἀγκυλωτός

ζυμόω, ζυμ(ῶ) > ζυμωτός (ελληνιστική κοινή)


-δοξος

-δοξος < δόξ(α) + -ος

Αρχαίες ελληνικές λέξεις με επίθημα -δοξος στο Βικιλεξικό

δεύτερο συνθετικό που δηλώνει τον τρόπο που προσδιορίζεται από το πρώτο συνθετικό κατά τις σημασίες της λέξης δόξα

πολύδοξος, εὔδοξος


-είδης

Αρχαίες ελληνικές λέξεις με επίθημα -ίδης στο Βικιλεξικό

:Κατηγορία:Κύρια ονόματα που λήγουν σε -είδης (αρχαία ελληνικά)

Κατηγορία:Σελίδες που χρειάζονται επιμέλεια (αρχαία ελληνικά)

πατρωνυμικά σε -ίδης με θέμα που λήγει σε έψιλον


-ωνύμη

θηλυκό του -ώνυμος


-ήγορος

-ήγορος
-ηγόρος

: -ήγορος < ἀγορεύω < ἀγορ(ά) με έκταση του αρκτικού ἀ- (συνθετική έκταση) + -ος

Αρχαίες ελληνικές λέξεις με επίθημα -ήγορος στο Βικιλεξικό

Αρχαίες ελληνικές λέξεις με επίθημα -ηγόρος στο Βικιλεξικό

δεύτερο συνθετικό λέξεων που δηλώνει ομιλία κατά τον τρόπο που ορίζει το πρώτο συνθετικό

ὑψήγορος (κομπορρήμων)

ἐτυμηγόρος (που λέει την αλήθεια)


-νους

-νους
-ους
-ουν

Αρχαίες ελληνικές λέξεις με επίθημα -νους στο Βικιλεξικό

Αρχαίες ελληνικές λέξεις με επίθημα -νοος στο Βικιλεξικό

συνηρημένος τύπος του -νοος


-ξανθος

-ξανθος
-ος
-ον

-ξανθος < ξανθός

Αρχαίες ελληνικές λέξεις με επίθημα -ξανθος στο Βικιλεξικό

-ξανθος (όπως στα νέα ελληνικά)

ὑπόξανθος

ἐρυθρόξανθος


-τῆρα

αιτιατική ενικού του -τήρ

Απόγονοι ⇘ νέα ελληνικά: -τήρας (επίθημα αρσενικών)


-σχιδής

-σχιδής
-ής
-ές

: -σχιδής < σχιδ- (σχίζω < *σκίδ-jω) + -ής

Αρχαίες ελληνικές λέξεις με επίθημα -σχιδής στο Βικιλεξικό

όπως -σχιδής

δισχιδής, λεπτοσχιδής


-στράτη

: -στράτη < θηλυκό του -στρατος, επίθημα ανδρικών ονομάτων

δεύτερο συνθετικό γυναικείων ονομάτων

Λυσιστράτη


-στρατος

: -στρατος < στρατ(ός) + -ος

δεύτερο συνθετικό ανδρικών ονομάτων

Πεισίστρατος, Λυσίστρατος


-ειος

-ειος
-α
-ον

: -ειος < θεματικό ε + -ιος σε παρεκτάσεις όπως ε-ιος (*es-jo, *e-jo) που αργότερα αυτονομήθηκε
:* ή *-ηϜ-ιος που έδωσε το αττικό επίθημα -είος

-εῖος

επίθημα αττικής διαλέκτου

κατάληξη για το σχηματισμό επιθέτων που δηλώνουν σχέση με την πρωτότυπη λέξη

από κύρια ονόματα

Κύκλωψ, Κυκλωπ- > Κυκλώπειος

από προσηγορικά ουσιαστικά

τέλος, τελ- < τέλειος


-λη

: -λη < → λείπει η ετυμολογία

παραγωγικό επίθημα για το σχηματισμό θηλυκών ουσιαστικών

αἴγλη, κίχλη, στήλη, τρώγλη


-ώνη

: -ώνη < → λείπει η ετυμολογία

ἀνεμώνη, ῥᾳστώνη, χελώνη


-υλος

-υλος
-ύλος
-υλός
-υλλος

: -υλος < κατάληξη -υς + επίθημα *λο- σε επανανάλυση (όπως ἡδ-ύ-λο-ς)
:* για λατινογενείς λέξεις → δείτε το επίθημα -ulus (λατινικά)

παραγωγικό επίθημα κατάληξης

για το σχηματισμό επιθέτων ή ουσιαστικών

δάκτυλος

στρογγύλος, καμπύλος

παραγωγικό επίθημα κατάληξης
με μετριαστική σημασία

παχυλός (κάπως παχύς), δριμύλος (κάπως οξύς)

παραγωγικό επίθημα κατάληξης
με υποκοριστική σημασία

ελληνιστική σημασία

υποκοριστικό

μικκύλος (μικρούλης)


-υλλος

: -υλλος < -υλος με εκφραστικό διπλασιασμό του λάμδα

παραγωγικό επίθημα κατάληξης ανδρικών ονομάτων

Θράσυλλος, Βάθυλλος


-ήνη

: -ήνη <
:# άμεσο δάνειο από την προελληνική
:# ή • Η Ετυμολογία χρειάζεται ανάπτυξη με τεκμηρίωση. Μπορείτε να βοηθήσετε;

κατάληξη θηλυκών ουσιαστικών που δείχνει προελληνική προέλευση

ἀπήνη, εἰρήνη, σαγήνη

σημείωση: για άλλα θηλυκά ουσιαστικά, το -ήν-η έχει διαφορετική ανάλυση όπως

γαλήνη < *γαλασ-νᾱ

κρήνη < *κρασ-νᾱ,

σελήνη < *σελάσ-νᾱ (σέλας)


-λεως

: -λεως < → δείτε τη λέξη λαός

επίθημα ανδρικών ονομάτων, μορφή του -λαος

Δεξίλαος > Δεξίλεως


-έστατος

-έστατος
-η
-ο

: -έστατος < → λείπει η ετυμολογία

υπερθετικός βαθμός του -ής: επίθημα για το σχηματισμό μονολεκτικού απόλυτου υπερθετικού βαθμού επιθέτων σε -ής


-ιγξ

: -ιγξ < επίθημα -ιγγ- + -ς

επίθημα και κατάληξη αρσενικών ή θηλυκών ουσιστικών

στρόφιγξ, φῦσιγξ

συχνά για μουσικά όργανα

σάλπιγξ, σῦριγξ, φόρμιγξ


-μανῶ

συνηρημένη μορφή του -μανέω


-ήμερος

-ήμερος
-ος
-ον

: -ήμερος < ἡμέρ(α) + -ος

Αρχαίες ελληνικές λέξεις με επίθημα -ήμερος στο Βικιλεξικό

όπως -ήμερος


-ετηρίς

: -ετηρίς < επίθετα σε -έτηρ(ος) + -ίς < ἔτ(ος) + -ηρος

δεύτερο συνθετικό που δηλώνει τη συμπλήρωση όσων χρόνων εκφράζει το πρώτο για γιορτές που γίνονταν σ' αυτό το περιοδικό διάστημα

τριετηρίς (γιορή κάθε τρίτο χρόνο)


-κλόπος

-κλόπος
-κλοπος

: -κλόπος < κλέπτω, θέμα κλοπ- + -ος ή (ελληνιστική κοινή) κλοπός (κλέφτης), τύπος του κλώψ

Αρχαίες ελληνικές λέξεις με επίθημα -κλόπος στο Βικιλεξικό

Αρχαίες ελληνικές λέξεις με επίθημα -κλοπος στο Βικιλεξικό

όπως και -κλόπος, δεύτερο συνθετικό που δηλώνει το πρόσωπο που κλέβει εκείνο που δηλώνει το αʹ συνθετικό ή με τον τρόπο που ορίζει το πρώτο συνθετικό, για το σχηματισμό

αρσενικών ουσιαστικών

κυνοκλόπος

ἀρχίκλοπος (αρχικλέφτης)

ή επιθέτων σε -ος, -ος, -ον

γαμοκλόπος, φρενοκλόπος

ὑπόκλοπος


-φῶν

: -φῶν < -φάων, αβέβαιης σημασίας, πιθανόν «λαμπρός» όπως στο φάος / φώς • Η Ετυμολογία χρειάζεται ανάπτυξη με τεκμηρίωση. Μπορείτε να βοηθήσετε;

Αρχαίες ελληνικές λέξεις με επίθημα -φῶν στο Βικιλεξικό

Κατηγορία:Ανδρικά ονόματα με επίθημα -φῶν (αρχαία ελληνικά)

επίθημα συνηρημένων κυρίων ονομάτων διπλόθεμων ακατάληκτων (δεν έχουν -ς στο τέλος)

ὁ Ξενοφαωντ- > ὁ Ξενοφῶν, τοῦ Ξενοφαοντ-ος > τοῦ Ξενοφῶντος


-έστερος

-έστερος
-εστέρα
-έστερον

: -έστερος < -τερος (για επίθετα που το θέμα τους λήγει σε —εσ: συνεχής (θέμα: συνεχεσ–)

συγκριτικός βαθμός του -ής: επίθημα για το σχηματισμό μονολεκτικού συγκριτικού βαθμού επιθέτων σε -ής


-βάμων

-βᾱ́μων
-ονος

: -βάμων < βαίνω < *βάν-jω / *βάμ-(jω) + -ων ^((Χρειάζεται τεκμηρίωση…))

Αρχαίες ελληνικές λέξεις με επίθημα -βάμων στο Βικιλεξικό

επίθημα που χρησιμοποιείται ως βʹ συνθετικό και δίνει στη σύνθετη λέξη τη σημασία ότι κάποιος βαίνει, προχωράει

αἰθεροβάμων (νέα ελληνική: αιθεροβάμων)

ἀεροβάμων (νέα ελληνική: αεροβάμων)

οὐρανοβάμων (νέα ελληνική: ουρανοβάμων)


-τομος

-τομος
-η
-ον

: -τομος < τόμος

β' συνθετικό επιθέτων που προσδιορίζουν τον αριθμό των τεμαχίων στο οποίο έχει κοπεί ένα αντικείμενο

τρίτομος (κομμένος στα τρία: ελληνιστική κοινή)


-πλοκος

-πλοκος
-ος
-ον

: -πλοκος < θέμα πλοκ- όπως στο πλέκω + κατάληξη -ος. Συγκρίνετε με το -πλόκος

Αρχαίες ελληνικές λέξεις με επίθημα -πλόκος στο Βικιλεξικό

το πλόκος (πλεξούδα) ως δεύτερο συνθετικό για το σχηματισμό επιθέτων που δίνει τη σημασία της πλοκής, της πλέξης, του στριψίματος όπως ορίζει το πρώτο συνθετικό

πεντάπλοκος (με πέντε πλέξεις)

πολύπλοκος (με πολλές πλέξεις, πολύπλοκος)

κυανόπλοκος (με σκούρα μαλλικά)


-πλόκος

: -πλόκος < πλέκω, θέμα πλοκ- + κατάληξη -ος. Συγκρίνετε με το -πλoκος

Αρχαίες ελληνικές λέξεις με επίθημα -πλοκος στο Βικιλεξικό

δεύτερο συνθετικό για το σχηματισμό ουσιαστικών ή επιθέτων με τη σημασία του δράστη που πλέκει ή υφαίνει

με το υλικό που ορίζει το πρώτο συνθετικό

ἀνθοπλόκος (που πλέκει με λουλούδια)

για να κατασκευάσει αυτό που ορίζει το πρώτο συνθετικό

καλαθοπλόκος (που φτιάχνει καλάθια)


-ήλατος

-ήλατος
-ος
-ον

: -ήλατος < ἐλατός με έκταση του αρχικού βραχύχρονου φωνήεντος κατά τη σύνθεση (< ἐλαύνω) • Η Ετυμολογία χρειάζεται ανάπτυξη με τεκμηρίωση. Μπορείτε να βοηθήσετε;

Αρχαίες ελληνικές λέξεις με επίθημα -ήλατος στο Βικιλεξικό

→ λείπει ο ορισμός (ή οι ορισμοί)


-φυΐα

: -φυΐα < -φυ(ής) + -ία < φύω

Αρχαίες ελληνικές λέξεις με επίθημα -φυΐα στο Βικιλεξικό

δεύτερο συνθετικό θηλυκών επιθέτων που δηλώνει τη φύση που προσδιορίζει το πρώτο συνθετικό, ή τον τόπο προέλευσης

κακοφυΐα

ὀδοντοφυΐα


-φυής

: -φυής < (φύω), θέμα φυ- + -ής

Αρχαίες ελληνικές λέξεις με επίθημα -φυής στο Βικιλεξικό

δεύτερο συνθετικό επιθέτων που σημαίνει ότι το προσδιοριζόμενο φύεται με τον τρόπο ή στον τόπο που δηλώνει το πρώτο συνθετικό

καλλιφυής

λιμνοφυής


-σία

-σία
-ξία
-ψία

: -σία < -τία < θέματα που έληγαν σε -τ- + -ία.
:* Οι μορφές, ανάλογα με το θέμα της λέξης που προηγείται:
:*: -κ/γ/χ + -σία > -ξία, π/β/φ + -σία > -ψία

επίθημα για τη δημιουργία θηλυκών ουσιαστικών

ἄκριτ(ος) ἀκρισία

ἀτάραχ(ος) ἀταραξία

ἄ- + θέμα πραγ- + -σία > ἀπραξία

ἄκαμπτ(ος) ἀκαμψία


-τρον

: -τρον < (κληρονομημένο) πρωτοϊνδοευρωπαϊκή *-trom μεταπτωτική βαθμίδα του επιθήματος *-tḗr. Συγγενή: αρχαία ελληνική -τήρ, σανσκριτική -त्र (-tra), λατινική -trum. Eπίσης, μορφές -σ-τρον (< λέξεις από ρήματα σε -ίζω) και -ε-τρον όπως θέρετρον, φέρετρον κατ' αναλογίαν προς παράγωγες λέξεις από δισύλλαβες ρίζες.

επίθημα για το σχηματισμό ουδέτερων ουσιαστικών από ρήματα που δηλώνει το όργανο ή το μέσο που χρησιμοποιείται για την ενέργεια που εκφράζει το ρήμα

κομίζω, κομισ- > κόμιστρον

σκεπάζω, σκεπασ- > σκέπαστρον

θέρος, θερ-ε- > θέρετρον

τετραίνω (τρυπάω), τείρω (τρίβω) τερ-ε- > τέρετρον (τρυπάνι)


-φυλακέω

: -φυλακέω < (φύλαξ, φυλακή) φυλακ- + -έω / -ῶ

Αρχαίες ελληνικές λέξεις με επίθημα -φυλακέω στο Βικιλεξικό

δεύτερο συνθετικό, ως συνώνυμο του φυλακίζω

ὀπισθοφυλακέω, τειχοφυλακέω


-ιλος

-ιλος < -ιλο- + -ς, ή παράλληλος τύπος ... < • Η Ετυμολογία χρειάζεται ανάπτυξη με τεκμηρίωση. Μπορείτε να βοηθήσετε; :* Δεν ευσταθεί η εκδοχή της αναγωγής στο ἴλη < *Ϝελ-νᾱ < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή *welH-, καθώς «δεν υπάρχουν ίχνη» του δίγαμμα στα σύνθετα. Επίσης, η σημασία της «στρατιωτική ομάδα» θα πρόσδινε στα σύνθετα πλεοναστικό χαρακτήρα.
:* Κατά τον Beekes, είναι προελληνικής προέλευσης, όπου συναντάμε συχνά -ιλ-ο- (καθώς και την παράλληλη μορφή -ιλλ-ο-). Παραπέμπει επίσης στο άμιλλα.

παραγωγική κατάληξη για το σχηματισμό ουσιαστικών που δηλώνουν ... → λείπει ο ορισμός (ή οι ορισμοί)

στρόβ(ος) > στρόβιλος

ὁμ(ός) > ὅμιλος

ἀργ(ός) > ἄργιλος


-τωρ

-τωρ
-ορος
-ωρος

: -τωρ < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή *-tōr μεταπτωτική βαθμίδα για την κατάληξη στην πρωτοϊνδοευρωπαϊκή *-tḗr > αρχαία ελληνική -τήρ, λατινική -tor
:* για αποδόσεις ρωμαϊκών όρων στην ελληνιστική κοινή < (άμεσο δάνειο) λατινική -tor < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή *-tōr

Αρχαίες ελληνικές λέξεις με επίθημα -τωρ στο Βικιλεξικό

-άτωρ (και > λατινικά -ātor, -άτορας)

σε δεύτερα συνθετικά, όπως
*:* κράτωρ (-κράτορας)
*:*:__E__ ελληνιστική κοινή αὐτοκράτωρ

κράτ'''ωρ'''

ελληνιστική κοινή αὐτοκράτωρ

-κράτορας

ελληνιστική κοινή αὐτοκράτωρ

μεταρηματικό επίθημα για το σχηματισμό δραστικών ουσιαστικών (νέα ελληνικά: -τορας)

ἡγέομαι, ἡγη- > ἡγήτωρ

κτάομαι / κτῶμαι, κτη- κτήτωρ

κατάληξη αντίστοιχη του λατινικού -tor, ιδίως για όρους της διοίκησης

ελληνιστική σημασία

praetor > πραίτωρ (πραίτορας)


-ωρ

-ωρ
-ορος
-ωρος

: -ωρ < → λείπει η ετυμολογία

κατάληξη για το σχηματισμό επιθημάτων αρσενικών ή/και θηλυκών ουσιαστικών όπως

-τωρ, παραγωγικό επίθημα δραστικών ουσιαστικών (νέα ελληνικά: -ορας)

-άτωρ (και > λατινικά -ātor, -άτορας)

κατάληξη δεύτερων συνθετικών, όπως

-άνωρ, δωρικός τύπος του -ήνωρ (ἀνήρ)

ὁ, ἡ εὐήνωρ
**: και ονομάτων όπως Τιμάνωρ

-κράτωρ (-κράτορας)

-μήτωρ

-πάτωρ

η μετάφραση λατινικών καταλήξεων σε -or

ελληνιστική σημασία

πραίτωρ < praetor

-άτωρ (και > λατινικά -ator, -άτορας)


-ωρ

: -ωρ < → λείπει η ετυμολογία

κατάληξη ουδέτερων ουσιαστικών όπως
-ωρ, γενική -ατος (όπως τὸ ὕδωρ)

κατάληξη ουδέτερων ουσιαστικών όπως
-ωρ, γενική -ορος (όπως τὸ ἐέλδωρ)


-πάτωρ

-πάτωρ
-ορος

: -πάτωρ < πατήρ, θέμα: ... + -ωρ • Η Ετυμολογία χρειάζεται ανάπτυξη με τεκμηρίωση. Μπορείτε να βοηθήσετε;

Αρχαίες ελληνικές λέξεις με επίθημα -πάτωρ στο Βικιλεξικό

-πάτορας: το ουσιαστικό πατήρ ως δεύτερο συνθετικό που δηλώνει σχέση ή αναφορά σε πατέρα ή πρόγονο όπως ορίζει το πρώτο συνθετικό

προπάτωρ (προπάτορας)

προπάτωρ


-ιδεύς

: -ιδεύς < -ιδ- + -εύς

επίθημα αρσενικών ουσιαστικών που δηλώνει νεαρό ζώο

λεοντιδεύς, περιστεριδεύς

※ ⌘ Αίλιος Ηρωδιανός, 2ος αιώνας, Περὶ παρωνύμων, 2.87@scaife.perseus όπως σώζεται και από τον ⌘Ευστάθιο [η έκδοση ⌘GG Grammatici Graeci 3.2, Lentz, Teubner, 1868, με μηνοειδές σίγμα]

Ἀττικὴ δὲ ἡ ϲυνήθεια τὸ οὕτω λέγειν ἀπὸ τοῦ Χαίριδοϲ Χαιριδεῖϲ καὶ ἀπὸ τῆϲ περιϲτερᾶϲ περιϲτεριδεῖϲ. [⌘Ευστάθιος: Eustath 753, 58] ὥϲπερ χηνιδεῖϲ λέγονται καὶ περδικιδεῖϲ καὶ κορωνιδεῖϲ καὶ ἱερακιδεῖϲ καί περιϲτεριδεῖϲ οἱ χηνῶν καὶ περδίκων καὶ τῶν ἑξῆϲ γόνοι, οὕτω καὶ χελιδονιδεῖϲ οἱ τῶν χελιδόνων.


-φαντος

-φαντος
-ος
-ον

-φαντος < φαντός (ορατός) < φαίνω, θέμα φαν- + -τος:* Τύποι με καταβιβασμό τόνου, είναι μεταγενέστεροι.

Αρχαίες ελληνικές λέξεις με επίθημα -φαντος στο Βικιλεξικό

το ρηματικό επίθετο φαντός ως δεύτερο συνθετικό για το σχηματισμό επιθέτων· δηλώνει το φανέρωμα, την εμφάνιση του προσδιοριζόμενου, όπως ορίζει το πρώτο συνθετικό

ἄφαντος

νυκτίφαντος, ἡμερόφαντος

πρόφαντος


-ηλός

-ηλός
-ή
-ός
-όν

: -ηλός < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή *-lo- επαυξημένο με το φωνήεν -η-. Συχνά, η επαύξηση αυτή προέρχεται από συνηρημένα ρήματα, οπότε έχουμε προσαρμογές με συναιρέσεις όπως σιωπάω < σιωπα- + -αλός < σιωπ + -ηλός ή -έω > ε-ελός < -ηλός. Το επίθημα, αυτονομήθηκε αργότερα σε απευθείας -ηλός όπως στο χαμηλός.

παραγωγικό επίθημα επιθέτων που δηλώνει ιδιότητα

σιωπηλός, χαμηλός


-ιάς

: -ιάς → λείπει η ετυμολογία → δείτε και τη λέξη -άς

κατάληξη θηλυκών ουσιαστικών -άς

πέδ(ον) > πεδιάς (Χρειάζεται και 2η πηγή) (πέδιος ?)


ἔξω-

: ἔξω- < ἔξω • Η Ετυμολογία χρειάζεται ανάπτυξη με τεκμηρίωση. Μπορείτε να βοηθήσετε;

Αρχαίες ελληνικές λέξεις με πρόθημα ἔξω- στο Βικιλεξικό

→ λείπει ο ορισμός (ή οι ορισμοί)

ἔξωμος

ἔξωθεν

ἔξωρος

ἔξωσις

ἔξωσμα

ἔξωχρος


-βαρής

-βαρής
-ής
-ές

-βαρής < βάρ(ος) + -ής

Αρχαίες ελληνικές λέξεις με επίθημα -βαρής στο Βικιλεξικό

το δεύτερο συνθετικό -βαρής

ἀνισοβαρής, καταβαρής


-λέων

-λέων
-οντος

: -λέων < λέων

το αρσενικό ουσιαστικό λέων (λιοντάρι) ως δεύτερο συνθετικό

σε σύνθετα ουσιαστικά

αἰνολέων, θυμολέων, χαμαιλέων

σε σύνθετα ανδρικά ονόματα

Δημολέων, Εὐρυλέων, Πανταλέων


-πόλος

-πόλος
-πολος
-ος
-ον

: -πόλος < θεμα πολ-, μεταπτωτική βαθμίδα θέματος που απαντά στο πέλομαι (συνήθως, ως συνθετικό, ενεργητικός τύπος πέλω) < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή ρίζα *kʷel-. + κατάληξη -ος

Αρχαίες ελληνικές λέξεις με επίθημα -πόλος στο Βικιλεξικό

Αρχαίες ελληνικές λέξεις με επίθημα -πολος στο Βικιλεξικό

πόλος

ομόρριζα στην

πέλομαι

ομόρριζα στην

''πρωτοϊνδοευρωπαϊκή ρίζα''

ομόρριζα στην

-πόλος: δεύτερo συνθετικό λέξεων που δηλώνει ότι → λείπει ο ορισμός (ή οι ορισμοί)

→ χρειάζεται παράθεμα


-πολος

-πολος
-ος
-ον

: -πολος < ρήματα σύνθετα με το -πολέω, -πολέομαι < → και δείτε το συνθετικό -πόλος


-στροφος

-στροφος
-ος
-ον

: -στροφος < αρχαία σύνθετα ρήματα με δεύτερο συθετικό το ...-στρέφω, θέμα ...στροφ- + -ος
:* ως συνθετικό: ελληνιστική κοινή < αρχαία ελληνική στροφ(ή) + -ος → δείτε και τη λέξη στρέφω

βουστρόφος

Σπανίως με καταβιβασμό τόνου

νευροστρόφος

Σπανίως για αρσενικά ουσιαστικά

Αρχαίες ελληνικές λέξεις με επίθημα -στροφος στο Βικιλεξικό

παράγωγα σύνθετων ρημάτων με δεύτερο συνθετικό στρέφω + κατάληξη -ος· μορφολογικά, λήγουν σε -στροφος

ἀποστρέφω > ἀπόστροφος

δεύτερο συνθετικό επιθέτων που δηλώνει ότι κάτι στρέφεται με τον τρόπο που ορίζει το πρώτο συνθετικό

ελληνιστική κοινή

δίστροφος, βούστροφος, ἀνεμόστροφος


-ηλυς

: -ηλυς < θέμα ἐλυ- (με ήτα, λόγω συνθετικής έκτασης), μεταπτωτική βαθμίδα στην πρωτοϊνδοευρωπαϊκή ρίζα *el-eu ^((Χρειάζεται γραφή ΠΙΕ)) Δείτε και ἔλευσις, προσήλυτος, ἤλυθον.

Αρχαίες ελληνικές λέξεις με επίθημα -ηλυς στο Βικιλεξικό

δεύτερο συνθετικό ονομάτων ουσιαστικών ή επιθέτων που δηλώνει έλευση όπως ορίζεται στο πρώτο συνθετικό

νέηλυς (νεοφερμένος, ουσιαστικό κοινού γένους)

ἔπηλυς (ξένος, κάποιος που ήρθε, επίθετο)


-πτερος

-πτερος
-ος
-ον

: -πτερος < πτερ(όν) + κατάληξη -ος

το ουσιαστικό πτερόν ως δεύτερο συνθετικό για το σχηματισμό επιθέτων

περίπτερος


-ηξ

-ηξ
-ηκος
-ήξ
-ηκός

: -ηξ < θεματικό -ηκ (που συχνά χαρακτηρίζει μικρά ζώα ή έντομα) όπως στην κατάληξη γενικής ενικού -ηκ(ος) + -ς. Δείτε και -ακ > -αξ.
: Διαφορετική η κατάληξη -ήξ, γενική -ῆγος, < πλήσσω.

κατάληξη αρσενικών ουσιαστικών, με θέμα που λήγει σε -ηκ

μύρμηκ-ος + ς > μύρμηξ

σφηκ-(ός) + ς > σφήξ

σκώληκ- > σκώληξ

νάρθηκ- > νάρθηξ


-πάτηρ

-πάτηρ
-ερος

: -πάτηρ < πατήρ

Αρχαίες ελληνικές λέξεις με επίθημα -πάτηρ στο Βικιλεξικό

το ουσιαστικό πατήρ ως δεύτερο συνθετικό που δηλώνει σχέση ή αναφορά σε πατέρα ή πρόγονο όπως ορίζει το πρώτο συνθετικό

προπάτηρ

ὁμοπάτηρ

φιλοπάτηρ


-οικος

-οικος
-ος
-ον

: -οικος < οἶκος

Αρχαίες ελληνικές λέξεις με επίθημα -οικος στο Βικιλεξικό

δεύτερο συνθετικό για το σχηματισμό επιθέτων, όπως -οικος

ἔποικος

ἀπωλεσίοικος (που έχασε το σπίτι του)


-ωτής

: -ωτής: → δείτε τη λέξη -τής, αρχικά σε ρήματα κλίσης -όω, όπως • Η Ετυμολογία χρειάζεται ανάπτυξη με τεκμηρίωση. Μπορείτε να βοηθήσετε;

μορφή του -τής σε ρήματα ... → ζητούμενο λήμμα

Αρχαίες ελληνικές λέξεις με επίθημα -ωτής στο Βικιλεξικό


-πλυτος

-πλυτος
-ος
-ον

: -πλυτος < πλύ(νω) + -τος

Αρχαίες ελληνικές λέξεις με επίθημα -πλυτος στο Βικιλεξικό

δεύτερο συνθετικό, όπως -πλυτος


-εῖον

: -εῖον < αρχικά από την κατάληξη επιθέτων -εῖος, που δημιουργήθηκε από συνδυασμό θεματικού φωνήεντος «ε» και -ιον, συνήθως από θέματα σε -εύς (αρχικά *-εϝ-, εξ ου τα διαλυτικά στον ιωνικό τύπο)

Αρχαίες ελληνικές λέξεις με επίθημα -εῖον στο Βικιλεξικό

παραγωγική κατάληξη ουσιαστικών που δηλώνουν:

αντικείμενο ή εργαλείο, όργανο διά του οποίου γίνεται κάποια δράση

γραφή < γραφεῖον (στιλό)

βραβεύς < βραβεῖον (έπαθλο των αγώνων)

ἔργον < ἐργαλεῖον (εργαλείο, όργανο)

τόπο, λ.χ. εργαστήριο

ποιέω > ποιεῖον (τόπος στο οποίο κατασκευάζεται κάτι, εργαστήριο)

ἡνία + ποιεῖον > ἡνιοποιεῖον (εργαστήριο κατασκευής χαλιναριών)


-θι

: -θῐ < (κληρονομημένο) πρωτοϊνδοευρωπαϊκή *-dʰi αντίστοιχο του σανσκριτικού धा (dhā) στο द्विधा (dvidhā) ή κατ' άλλη άποψη πρωτοϊνδοευρωπαϊκή *-gwhi ζεύγος με -θε(ν), πιθανώς δε με -θα και -σε

Αρχαίες ελληνικές λέξεις με επίθημα -θι στο Βικιλεξικό

κατάληξη της τοπικής πτώσεως

Ἰλῐόθῐ, ἡῶθῐ

παραγωγική κατάληξη τοπικών επιρρημάτων από ουσιαστικά, επίθετα και αντωνυμίες

ἀγρόθῐ, ἄλλοθι, ἀμφοτέρωθῐ, ἔνδοθῐ


-φι

: -φῐ < (κληρονομημένο) πρωτοϊνδοευρωπαϊκή *-bʰi/*-bʰei < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή *bʰē/*bʰō (βλ. φή) το -bhei σχετίζεται με τα σφεῖς, το μυκηναϊκό -pei, *-σφει, παράλληλος του -σφι(ν) (λατινικά sibei > sibi) καθώς και το λακωνικό φιν, συγγενή τα: σανσκριτικά -bhih/-भिस् (-bhis) (πληθυντικό δηλωτικό οργάνων), αβεστικά -bis, γαλατικά -bi (οργανική πτώση) καθώς και τοχαρικά Β -epi (γενική πτώση)

-φῐν

προ φωνήεντος

Αρχαίες ελληνικές λέξεις με επίθημα -φι στο Βικιλεξικό

επίθημα ουσιαστικών τοπικής ή οργανικής πτώσεως

βίῃφῐ, εὐνῆφῐ, ᾖφῐ, θεόφῐ, Ἰλιόφῐ, κράτεσφῐ, ναῦφῐ, πτυόφῐν κ.ά.


-φιν

: -φῐν < -φῐ + -ν

άλλη μορφή του -φι (προ φωνήεντος)


-οπός

: -οπός < αβέβαιης ετυμολογίας. Δεν έχει ερμηνευτεί ικανοποιητικά. Σημειώνεται:
: ※ λήμμα 'μαστροπός' - Μπαμπινιώτης, Γεώργιος (2010). Ετυμολογικό Λεξικό της Νέας Ελληνικής Γλώσσας (Β' ανατύπωση. 2009: A' έκδοση). Αθήνα: Κέντρο Λεξικολογίας.
:: «Το παραγωγικό τέρμα -οπός δεν έχει ερμηνευθεί ικανοποιητικά και δεν είναι πειστική η υπόθεση ότι πρόκειται για παράγωγο τού^([sic]) ρήματος ἔπω «ασχολούμαι» ή τού θέματος που απαντά στα ὄψις, ὄψομαι κ.τ.ά. Η σημασία «προαγωγός, εκμαυλιστής» είναι ήδη αρχαία (στον Αριστοφάνη).»

επίθημα για το σχηματισμό ουσιαστικών όπως

μαστροπός


-σκω

: -σκω < (κληρονομημένο) πρωτοϊνδοευρωπαϊκή *-sḱéti (εναρκτικό επίθημα). Συγγενές το λατινικό -scō λ.χ. cognōscō (μαθαίνω, γνωρίζω)

Αρχαίες ελληνικές λέξεις με επίθημα -σκω στο Βικιλεξικό

αρχαϊκό επίθημα για ενεστωτικά θέματα, σπάνια σχετίζεται με την εναρκτική σημασία του γίνεται


-έω

: -έω < → λείπει η ετυμολογία

Αρχαίες ελληνικές λέξεις με επίθημα -έω στο Βικιλεξικό

δημιουργεί ρήματα από ουσιαστικά, επίθετα και άλλα ρήματα. Συχνά προστίθεται στις ρίζες θεματικών ουσιαστικών και ρημάτων σε -ος.


-μέδα

-μέδᾱ
-μέδης

: -μέδα < μέδ- του μέδω/μέδομαι + -ᾱ (επίθημα θηλυκού γένους). Ή από το αρσενικό -μέδ(ης) + -α.

Αρχαίες ελληνικές λέξεις με επίθημα -μέδα στο Βικιλεξικό

δεύτερο συνθετικό θηλυκών ονομάτων

ἀνδρο- + -μέδα > Ἀνδρομέδᾱ


-μέδη

-μέδη
-μέδης

: -μέδη < -μέδᾱ με ιωνικό μακρό ε (η) αντί του ΙΕ μακρού α (ᾱ)

Αρχαίες ελληνικές λέξεις με επίθημα -μέδη στο Βικιλεξικό

ιωνικός και επικός τύπος του -μέδᾱ


-μέδης

-μέδᾱ
-μέδᾱ
-μέδη

: -μέδης < *-μέδᾱς < μέδ- του μέδω/μέδομαι + -ᾱς (επίθημα αρσενικού γένους). Ο ηλειακός τύπος Ἀριστομέδᾱρ παρουσιάζει το επίθημα -μέδ-ᾱρ, ρωτακισμένος τύπος ενός αμάρτυρου *-μέδᾱς όπου διατηρείται το ΙΕ μακρό ᾱ

''ηλειακός'' Κατηγορία:Ηλειακή διάλεκτος

Αρχαίες ελληνικές λέξεις με επίθημα -μέδης στο Βικιλεξικό

επίθημα αρσενικών ονομάτων

ἀνδρο- + -μέδης > Ἀνδρομέδης


-γλωσσος

-γλωσσος
-ος
-ον

: -γλωσσος < θέμα γλωσσ- του γλῶσσ(α) + -ος → δείτε και τον όρο -γλωττος (αττικός τύπος  < γλῶττ(α) + -ος

Αρχαίες ελληνικές λέξεις με επίθημα -γλωσσος στο Βικιλεξικό

δεύτερο συνθετικό για το σχηματισμό επιθέτων που αναφέρονται

στη γλώσσα (ως επικοινωνία), όπως στον αριθμό γλωσσών

δίγλωσσος, πολύγλωσσος

(Χρειάζεται επεξεργασία)


-ταγής

-ταγής
-ής
-ές

: -ταγής (ελληνιστική κοινή) < θέμα ταγ- του αρχαίου ρήματος τάσσω / τάττω + κατάληξη -ής

Αρχαίες ελληνικές λέξεις με επίθημα -ταγής στο Βικιλεξικό

δεύτερο συνθετικό για το σχηματισμό επιθέτων που δηλώνει ότι τάσσονται, συμφωνούν και υπάγονται στη σημασία του πρώτου συνθετικού ή με τον τρόπο που ορίζει το πρώτο συνθετικό

ὁμοταγής, ἀνομοταγής, δευτεροταγής


-ῶς

: -ῶς < → λείπει η ετυμολογία
: ΑΠΟΓΟΝΟΙ: ⇘ νέα ελληνικά: -ώς

χρησιμοποιείται για τον σχηματισμό επιρρημάτων

καλός --> καλῶς


-ος

: -ος < → λείπει η ετυμολογία, παράβαλε: λατινική -us (επίθημα ουσιαστικών αρσενικού γένους)

κατάληξη (κλιτικό επίθημα) ουσιαστικών και επιθέτων

π.χ. ἀν- + οὐσί(α) + -ος > ἀνούσιος (στην ελληνιστική κοινή')

π.χ. Indiān(us) + -ος > Ινδιάνος (σε ελληνοποιήσεις ξένων όρων)


-ων

: -ων < → λείπει η ετυμολογία

Αρχαίες ελληνικές λέξεις με επίθημα -ων στο Βικιλεξικό

επίθημα που σχηματίζει ουσιαστικά αρσενικού γένους

γνάθος + -ων > Γνάθων

κύρια ονόματα

πόσθη (πέος) + -ων + πόσθων (ψωλαράς)


-ς

: -ς < → λείπει η ετυμολογία

Αρχαίες ελληνικές λέξεις με επίθημα -ς στο Βικιλεξικό

επίθημα για τον σχηματισμό ουσιαστικών αρσενικού γένους

από την αιτιατική άλλων αρσενικών ουσιαστικών

(στην ελληνιστική κοινή) ἀνήρ, αιτιατική «τὸν ἄνδρα» + -ς > ἄνδρας


-άριον

: -άριον < (κληρονομημένο) ελληνιστική κοινή -άριον

Μεσαιωνικές ελληνικές λέξεις με επίθημα -άριον στο Βικιλεξικό

υποκοριστικό επίθημα που σχηματίζει ουσιαστικά ουδέτερου γένους από άλλα ουσιαστικά

πάλληκ- + -άριον > παλληκάριον


-άριον

: -άριον < -ιον από λέξεις με θέμα σε -αρ- όπως ἐσχάρα (τζάκι) + -ιον > ἐσχάριον (φουφού)
: Τα λατινικά επιθήματα -ārium και -ārius, παρόλο που δεν ήταν επιθήματα υποκοριστικών, ταυτίστηκαν λόγω ομοιότητας με το -άριον κατά την ελληνιστική κοινή περίοδο, φερειπείν: δηνάριον < dēnārius, κελλάριον < cellārium

Ελληνιστικές λέξεις με επίθημα -άριον στο Βικιλεξικό

μόσχ(ος) + -άριον > μοσχάριον (μοσχάρι)


-ες

: -ες < → λείπει η ετυμολογία

κατάληξη ουσιαστικών ονομαστικής και κλιτικής πληθυντικού

αρσενικού γένους

ἀνέρες και το μεταγενέστερο ἄνδρες

θηλυκού γένους

ἔορες
*:: γυναῖκες


-σμός

: -σμός < → λείπει η ετυμολογία. Παραβάλετε -ισμός και -μός.

Αρχαίες ελληνικές λέξεις με επίθημα -σμός στο Βικιλεξικό

κατάληξη ουσιαστικών αρσενικού γένους
από ρήματα

δέ(ω) + -σμός > δεσμός

λεύ(ω) + -σμός > λευσμός