ἤνυστρον

ἤνυστρον
-ου

: ἤνυστρον < → λείπει η ετυμολογία
: ΑΠΟΓΟΝΟΙ: ⇘ νέα ελληνικά: ήνυστρο

το τέταρτο στομάχι των μηρυκαστικών ζώων

※ 4ος πκε αιώνας ⌘ Ἀριστοτέλης, Τῶν περὶ τὰ ζῷα ἱστοριῶν, 2, 17 @scaife.perseus

Μετὰ δὲ τοῦτον τὸ καλούμενον ἤνυστρόν ἐστι, τῷ μεγέθει τοῦ ἐχίνου μεῖζον, τὸ δὲ σχῆμα προμηκέστερον· ἔχει δ’ ἐντὸς πλάκας πολλὰς καὶ μεγάλας καὶ λείας. Ἀπὸ δὲ τούτου τὸ ἔντερον ἤδη.

※ 4ος πκε αιώνας ⌘ Ἀριστοτέλης, Περὶ ζῴων μορίων, 3, 15.1 @scaife.perseus

Ἔχουσι δὲ τὴν καλουμένην πυετίαν τὰ μὲν πολυκοίλια 15 πάντα, τῶν δὲ μονοκοιλίων δασύπους. ἔχει δὲ τὰ ἔχοντα τῶν πολυκοιλίων τὴν πυετίαν οὔτʼ ἐν τῇ μεγάλῃ κοιλία οὔτʼ ἐν τῷ κεκρυφάλῳ οὔτʼ ἐν τῷ τελευταίῳ τῷ ἠνύστρῳ, ἀλλʼ ἐν τῷ μεταξύ τοῦ τελευταίου καὶ δύο τῶν πρώτων, ἐν τῷ καλουμένῳ ἐχίνῳ.

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Ἀριστοφάνης, Ἱππῆς, στίχ. 356 (356-358)

[ΑΛ.] ἐγὼ δέ γ᾽ ἤνυστρον βοὸς καὶ κοιλίαν ὑείαν | καταβροχθίσας κᾆτ᾽ ἐπιπιὼν τὸν ζωμὸν ἀναπόνιπτος | λαρυγγιῶ τοὺς ῥήτορας καὶ Νικίαν ταράξω.
#:::[ΑΛΛ.] Κι εγώ, έτσι και την κάνω ταράτσα με βοδινό πατσά και κοιλιές γουρουνίσιες | και ρουφήξω από πάνω το ζουμί, πασαλειμμένος με λίγδες | θα καρυδώσω τους ρήτορες και θα ταράξω τον Νικία.
#::: Μετάφραση (2005): Ηλίας Σπυρόπουλος, Θεσσαλονίκη: Ζήτρος @greek‑language.gr


δικαιοσύνα

δωρικός τύπος του δικαιοσύνη


δικαιοσύνα

ονομαστική, αιτιατική και κλητική δυϊκού του δικαιοσύνη


λάμβδα

: λάμβδα: λάβδα με επένθεση ενός ηχηρού χειλικού (β) μετά από έρρινο στοιχείο (μ) Δείτε λάβδα.

άλλη μορφή του λάβδα


ὀρχομένιον

ὀρχομένιον
-ου

: ὀρχομένιον < Ὀρχομεν(ός) + -ιον

φυτό από την περιοχή του Ορχομενού


Ὀρχομένιος

: Ὀρχομένιος < Ὀρχομεν(ός) + -ιος

ο κάτοικος του Ορχομενού

πατριδωνυμικό


ὄρχος

: ὄρχος < → λείπει η ετυμολογία

σειρά με αμπέλια ή οπωροφόρα δέντρα

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ὀδύσσεια, 24 (ω. Σπονδαί.), στίχ. 341 (340-342 )

ὄγχνας μοι δῶκας τρισκαίδεκα καὶ δέκα μηλέας, | συκέας τεσσαράκοντ᾽· ὄρχους δέ μοι ὧδ᾽ ὀνόμηνας | δώσειν πεντήκοντα,
*:::δέκα μηλιές μού χάρισες, | συκιές σαράντα και δεκατρείς μού μέτρησες ωραίες αχλαδιές· είπες δικά μου | και πενήντα αράδες κλήματα,
*::: Μετάφραση σε πεζό (2006): Δημήτρης Ν. Μαρωνίτης, @greek‑language.gr

※ 5ος πκε αιώνας Βακχυλίδης, Επίνικοι, στίχ. 5.108 (5.103-5.110)

ἀλλ᾽ ἀνίκατον θεὰ
ἔσχεν χώλον· εὐρυβίαν δ᾽ ἔσσευε κούρα
κάπρον ἀναιδομάχαν
ἐς καλλίχορον Καλυδῶ-
ν᾽, ἔνθα πλημύρων σθένει
ὄρχους ἐπέκειρεν ὀδώντι,
σφάζε τε μῆλα, βροτῶν
θ᾽ ὅστις εἰσάνταν μώλοι.
*:::μα αλύγιστο ήταν της θεάς το πείσμα·
κάπρο με δύναμη φριχτή,
κάπρο στη μάχη αδίσταχτο
ξαπόστειλε η παρθένα θεά στης Καλυδώνας τους πλατιούς τους κάμπους·
με μια δύναμη, που ξεχειλούσε, ορμώντας
τ᾽ αγρίμι ρήμαζε αμπελιών αράδες με το δόντι,
ξολόθρευε και πρόβατα κι ανθρώπους,
αν κανείς του λάχαινε στο δρόμο.
*::: Μετάφραση (2012): Θρασύβουλος Σταύρου @greek‑language.gr

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Ξενοφῶν, Οἰκονομικός, 20.3

οὐδ᾽ ἂν ἀκούσαις, ἔφη, λόγου οὕτω διαθέοντος ὅτι διέφθαρται ὁ οἶκος, διότι οὐχ ὁμαλῶς ὁ σπορεὺς ἔσπειρεν, οὐδ᾽ ὅτι οὐκ ὀρθῶς τοὺς ὄρχους ἐφύτευσεν,
*:::δεν θα ακούσεις, είπε, να διαδίδεται π.χ. αυτή η φήμη, ότι καταστράφηκε το νοικοκυριό ενός γεωργού γιατί ο σπορέας δεν έσπειρε κανονικά τον σπόρο, ούτε και γιατί ο γεωργός δεν φύτεψε κανονικά τις σειρές των φυτών·
*::: Μετάφραση (2007): Έφη Δημητριάδου-Τουφεξή. Θεσσαλονίκη:Ζήτρος @greek‑language.gr


ὀπωπή

ὀπωπή
-ῆς
του
ὄψις

: ὀπωπή < ὄπωπ(α) + -ή

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ὀδύσσεια, 3 (γ. Ἰθακησίων ἐκκλησία καὶ Τηλεμάχου ἀποδημία.), στίχ. 97 (96-97 )

μηδέ τί μ᾽ αἰδόμενος μειλίσσεο μηδ᾽ ἐλεαίρων, | ἀλλ᾽ εὖ μοι κατάλεξον ὅπως ἤντησας ὀπωπῆς.
#:::Γι᾽ αυτό μη λυπηθείς και, συμπονώντας με, τα λόγια σου γλυκάνεις· | μίλησε ελεύθερα, πες μου να μάθω όσα τα ίδια σου τα μάτια αντίκρισαν.
#::: Μετάφραση σε πεζό (2006): Δημήτρης Ν. Μαρωνίτης, @greek‑language.gr

※ 4ος/5ος κε αιώνας ⌘ Νόννος ὁ Πανοπολίτης, Διονυσιακά, 42, 218 @scaife.perseus, @el.wikisource

οἶα σαοφρονέουσαν ἔχων ἀγέλαστον ὀπωπήν,

μία από τις αισθήσεις

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ὀδύσσεια, 9 (ι. Ἀλκίνου ἀπόλογοι: Τὰ περὶ Κίκονας, Λωτοφάγους καὶ Κύκλωπας.), στίχ. 512 (511-512 )

ὅς μοι ἔφη τάδε πάντα τελευτήσεσθαι ὀπίσσω, | χειρῶν ἐξ Ὀδυσῆος ἁμαρτήσεσθαι ὀπωπῆς.
#:::Αυτός τα πάντα μού προφήτευε όσα στο μέλλον θα συμβούν, | πως θα χαθεί το φως μου από το χέρι κάποιου Οδυσσέα.
#::: Μετάφραση σε πεζό (2006): Δημήτρης Ν. Μαρωνίτης, @greek‑language.gr

ο βολβός του οφθαλμού

※ 3ος αιώνας πκε αιώνας ⌘ Απολλώνιος ο Ρόδιος, Ἀργοναυτικά, 2.109, @scaife.perseus

δρύψε δέ οἱ βλέφαρον, γυμνὴ δʼ ὑπελείπετʼ ὀπωπή.

οφθαλμός, μάτι


θοίνη

: θοίνη < → λείπει η ετυμολογία

θοῖνα

ελληνιστική κοινή

θοινάω

και τα σύνθετά του

φαγητό, δείπνο, συμπόσιο

※ 7ος πκε αιώνας ⌘ Ἡσίοδος, (αποδίδεται) Ἀσπὶς Ἡρακλέουςʷ, 114 (110-114)

ἐπεὶ οὔ τοι ἀτάρβητον Διὸς υἱὸν | οὐδ᾽ Ἰφικλεΐδην δειδίξεται, ἀλλά μιν οἴω | φεύξεσθαι δύο παῖδας ἀμύμονος Ἀλκεΐδαο, | οἳ δή σφι σχεδόν εἰσι, λιλαιόμενοι πολέμοιο | φυλόπιδα στήσειν, τά σφιν πολὺ φίλτερα θοίνης.»
*::: Δε θα τρομάξει ούτε τον άφοβο του Δία γιο, | ούτε τον γιο τού Ιφικλή, μα αυτός νομίζω | πως θα κάνει να ξεφύγει από τα δυο παιδιά του άψογου του Αλκείδη | που στέκονται κοντά του κι έχουνε πόθο τους να στήσουνε | πολέμου αγώνα, που πολύ περσότερο τον προτιμούν από τα φαγοπότια.»
*::: Μετάφραση (2001): Σταύρος Γκιργκένης, Θεσσαλονίκη: Ζήτρος @greek‑language.gr

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Εὐριπίδης, Ἰφιγένεια ἐν Αὐλίδι, στίχ. 722

[Κλυταιμνήστρα] ἡμεῖς δὲ θοίνην ποῦ γυναιξὶ θήσομεν;
*:::[Κλυταιμνήστρα] Και πού θα δώσω δείπνο στις γυναίκες;
*::: Μετάφραση (1972) Η Ιφιγένεια στην Αυλίδα: Θρασύβουλος Σταύρου, Αθήνα: Εστία @greek‑language.gr

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Εὐριπίδης, Ἑκάβηʷ, στίχ. 1073 (1071-1073)

πᾷ πόδ᾽ ἐπᾴξας | σαρκῶν ὀστέων τ᾽ ἐμπλησθῶ, | θοίναν ἀγρίων θηρῶν τιθέμενος,
*::: Κατά πού να ριχτώ, | με κόκαλα και σάρκες να χορτάσω, | των άγριων θεριών το φαΐ να γευτώ;
*::: Μετάφραση (1994): Γιώργος Γεραλής, Αθήνα: Σ. Ι. Ζαχαρόπουλος @greek‑language.gr

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Πλάτων, Συμπόσιον, 174c

Ἴσως μέντοι κινδυνεύσω καὶ ἐγὼ οὐχ ὡς σὺ λέγεις, ὦ Σώκρατες, ἀλλὰ καθ᾽ Ὅμηρον φαῦλος ὢν ἐπὶ σοφοῦ ἀνδρὸς ἰέναι θοίνην ἄκλητος.
*:::«Ίσως όμως, Σωκράτη, βρεθώ κι εγώ, όχι όπως με αποκαλείς εσύ, αλλά όπως λέει ο Όμηρος, ένας ασήμαντος να πηγαίνω ακάλεστος σε δείπνο σοφού ανθρώπου.
*::: Μετάφραση (2004): Ηλίας Σπυρόπουλος, Θεσσαλονίκη:Ζήτρος. @greek‑language.gr


κυματωγή

κυματωγή
-ῆς

: κυματωγή < κῦμα + ἄγνυμι

εκεί όπου σπάει το κύμα, η ακτή, η παραλία

※ 5ος αιώνας πκε ⌘ Ἡρόδοτος, Ἱστορίαι, στη Βικιθήκη

4 (Μελπομένη), 196.1
*:*: λέγουσι δὲ καὶ τάδε Καρχηδόνιοι, εἶναι τῆς Λιβύης χῶρόν τε καὶ ἀνθρώπους ἔξω Ἡρακλέων στηλέων κατοικημένους, ἐς τοὺς ἐπεὰν ἀπίκωνται καὶ ἐξέλωνται τὰ φορτία, θέντες αὐτὰ ἐπεξῆς παρὰ τὴν κυματωγήν,
*:*:: Λένε επίσης οι Καρχηδόνιοι πως είναι ένας τόπος της Λιβύης και άνθρωποι που ζουν πιο πέρα από τις Ηράκλειες στήλες, όπου, όταν οι έμποροι φτάνουν και βγάζουν από το καράβι τις πραμάτειες τους, τις αραδιάζουν τη μια δίπλα στην άλλη στην ακρογιαλιά,
*:*:: Μετάφραση (1992): Ηλίας Σπυρόπουλος. Αθήνα:Γκοβόστης @greek‑language.gr
*:* 9 (Καλλιόπη), 100.1
*:*: ὡς δὲ ἄρα παρεσκευάδατο τοῖσι Ἕλλησι, προσήισαν πρὸς τοὺς βαρβάρους. ἰοῦσι δέ σφι φήμη τε ἐσέπτατο ἐς τὸ στρατόπεδον πᾶν καὶ κηρυκήιον ἐφάνη ἐπὶ τῆς κυματωγῆς κείμενον·
*:*:: Κι όταν πήραν τέλος οι προετοιμασίες των Ελλήνων, επιτέθηκαν στους βαρβάρους. Κι ενώ βάδιζαν μπροστά, μια φήμη ήρθε φτερωτή και διαδόθηκε σ᾽ ολόκληρο το στρατόπεδο, και, εκεί που σπάνε τα κύματα, φάνηκε ριγμένο το ραβδί του Ερμή·
*:*:: Μετάφραση (1995): Ηλίας Σπυρόπουλος. Αθήνα:Γκοβόστης @greek‑language.gr


ἄμυγμα

ἄμυγμα
-ατος

: ἄμυγμα < ἀμύσσω

γρατσουνιά, σχίσιμο, αμυχή

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Σοφοκλῆς, Αἴας, στίχ. 634 (632-634)

χερόπλακτοι δ᾽ | ἐν στέρνοισι πεσοῦνται | δοῦποι καὶ πολιᾶς ἄμυγμα χαίτας.
*::βαριά το στήθος της χτυπώντας με τα δυο της χέρια, | μαδώντας τ᾽ άσπρα της μαλλιά.
*:::Μετάφραση (2012): Δημήτρης Ν. Μαρωνίτης, Αθήνα: ΜΙΕΤ @greek‑language.gr


μαγίς

: μαγίς < θέμα μαγ- του ρήματος μάσσω (ζυμώνω) + -ίς

είδος μικρής πίτας που προσφερόταν στην Εκάτη και στον Τροφώνιο

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Σοφοκλῆς, Ἀπόσπασμα, 734 @poesialatina.it, @archive.org

ἄλυτον
τὰς Ἑκαταίας μαγίδας δόρπων

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Ἀριστοφάνης, Απόσπασμα 813 @poesialatina.it

άρτος ή γλύκισμα από αλεύρι

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Ἱπποκράτης, Γυναικεῖα, (De muliebribus), 2.133, p.300, @scaife.perseus

Ὅταν δὲ ἡμέραι γένωνται πέντε καὶ εἴκοσιν ἐν ταύτῃ τῇ διαίτῃ, τὰ μὲν ἄλλα ποιέειν κατὰ ταὐτὰ, πρὸ δὲ τοῦ ἀρίστου, ὅταν μέλλῃ ἀριστᾷν, προτρῖψαι σκορόδου ἄγλιθας ὅσον τέσσαρας, καὶ τυρὸν δριμὺν ὅσον ἀστράγαλον, καὶ ἄλφιτα παραμῖξαι ὀλίγα, καὶ ποιῆσαι μαγίδα, καὶ ταύτην πρῶτον καταφαγεῖν,

※ 3ος/2ος πκε αιώνας ⌘ Παλαιὰ Διαθήκη κατά την μετάφραση των Εβδομήκοντα , Κριταί (Βατικανός Κώδικας) (Rahlfs), 7.13

καὶ ἦλθεν Γεδεων, καὶ ἰδοὺ ἀνὴρ ἐξηγούμενος τῷ πλησίον αὐτοῦ ἐνύπνιον καὶ εἶπεν Ἐνύπνιον ἰδοὺ ἐνυπνιασάμην, καὶ ἰδοὺ μαγὶς ἄρτου κριθίνου στρεφομένη ἐν τῇ παρεμβολῇ Μαδιαμ καὶ ἦλθεν ἕως τῆς σκηνῆς καὶ ἐπάταξεν αὐτήν, καὶ ἔπεσεν, καὶ ἀνέστρεψεν αὐτὴν ἄνω, καὶ ἔπεσεν ἡ σκηνή.

μικρό τραπέζι

σκάφη ζυμώματος

στρογγυλό τραπέζι που τοποθετούσαν πάνω σε τρίποδο


Ἀντρῶνες

: Ἀντρῶνες < → δείτε τη λέξη Ἀντρών

οι κάτοικοι της πόλης Ἀντρών

πατριδωνυμικό


κακκάβιον

κακκάβιον
-ου

: κακκάβιον < κακκάβ(η) + υποκοριστικό επίθημα -ιον

※ 2/3ος κε αιώνας ⌘ Ἀθήναιος ὁ Nαυκρατίτης, Δειπνοσοφισταί, 4, 68 , p.v.1.p.382, @scaife.perseus, @el.wikisource

Εὔβουλος δ’ ἐν Ἴωνι καὶ βατάνια καὶ πατάνια λέγει ἐν τούτοις·
τρυβλία δὲ καὶ βατάνια καὶ κακκάβια καὶ
λοπάδια καὶ πατάνια πυκινὰ ταρβα καὶ
οὐδ’ ἂν λέγων λέξαιμι.
*:::ΣτΕ: Ο Αθήναιος ο Ναυκρατίτης παραθέτει ένα απόσπασμα του ποιητή Εύβουλου.


ὠμαλγία

: ὠμαλγία (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική ὦμος, ὠμ- + -αλγία (άλγος


σπιλάδα

αιτιατική ενικού του σπιλάς


ὕσμα

: ὕσμα < → λείπει η ετυμολογία

μετεωρολογία

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Ἱπποκράτης, Ἐπιδημίαι, (Epidemiarum), 1.3.14, , @scaife.perseus

ὅσοι μὲν οὖν ἦρος καὶ θέρεος ἀρξαμένου αὐτίκα νοσεῖν ἤρξαντο, οἱ πλεῖστοι διεσῴζοντο, ὀλίγοι δέ τινες ἔθνῃσκον. ἤδη δὲ τοῦ φθινοπώρου καὶ τῶν ὑσμάτων γενομένων θανατώδεες ἦσαν καὶ πλείους ἀπωλλυντο.

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Ἱπποκράτης, Ἐπιδημίαι, (Epidemiarum), 1.3.13, p.p.166, @scaife.perseus

ἐν Θάσῳ πρὸ ἀρκτούρου ὀλίγον καὶ ἐπʼ ἀρκτούρου ὕδατα πολλὰ μεγάλα ἐν βορείοις. περὶ δὲ ἰσημερίην καὶ μέχρι πληϊάδος νότια ὕσματα ὀλίγα. χειμὼν βόρειος, αὐχμοί, ψύχεα, πνεύματα μεγάλα, χιόνες. περὶ δὲ ἰσημερίην χειμῶνες μέγιστοι. ἔαρ βόρειον, αὐχμοί, ὕσματα ὀλίγα, ψύχεα.


μυωξία

: μυωξία (ελληνιστική κοινή) < μυωξός + -ία

ποντικότρυπα, ποντικοφωλιά

※ 4ος αιώνας κε αιώνας Γρηγόριος Ναζιανζηνός, Επιστολές, [4] ΒΑΣΙΛΕΙΩΙ, @catholiclibrary.org

Ἐγὼ δέ σου τὸν Πόντον θαυμάσομαι καὶ τὴν ποντικὴν ξουφηρίαν καὶ τὴν φυγῆς ἀξίαν μονήν, τούς τε ὑπὲρ κεφαλῆς λόφους καὶ θῆρας, οἳ τὴν πίστιν ὑμῶν δοκιμάζουσι, καὶ τὴν ὑποκειμένην ἐσχατίαν, εἴτ' οὖν μυωξίαν μετὰ τῶν σεμνῶν ὀνομάτων τοῦ φροντιστηρίου τε καὶ τοῦ μοναστηρίου καὶ τῆς σχολῆς, λόχμας τε ἀγρίων φυτῶν καὶ βαθυκρήμνων ὀρῶν στέφανον ὑφ' ὧν μὴ στεφανοῦσθε, ἀλλὰ συγκλείεσθε, τόν τε μετρούμενον ἀέρα καὶ τὸν ποθούμενον ἥλιον, ὃν ὡς διὰ κάπνης αὐγάζεσθε, ὦ ποντικοὶ Κιμμέριοι καὶ ἀνήλιοι καὶ οὐ τὴν ἑξάμηνον νύκτα μόνον κατακριθέντες, ὃ δή τινες λέγονται, ἀλλ' οὐδὲ ἓν μέρος τῆς ζωῆς ἄσκιον ἔχοντες, μίαν δὲ νύκτα μακρὰν τὸν ἅπαντα βίον καὶ ὄντως « σκιὰν θανάτου », ἵν' εἴπω τὸ τῆς Γραφῆς.

→ λείπει η μετάφραση


δρῖλος

: δρῖλος < → λείπει η ετυμολογία

είδος σκουληκιού

άνδρας που έχει κάνει περιτομή


ἀρωνία

: ἀρωνία < → λείπει η ετυμολογία


γεωτραγίη

γεωτραγίη
-ης
*γεωτραγία

: γεωτραγίη < γεω- + τρώγω + -ίη

η χρήση του χώματος ως τροφής

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Ἱπποκράτης, Περὶ νούσων [νόσων], (De morbis i-iii), Chapter 4.55, p.604, @scaife.perseus

Ἢν δὲ τοῦ παιδίου ἤδη αὐξανομένου λίθος γένηται ἀπὸ γεωτραγίης, ὁ πόνος οὐ πάρεστίν οἱ πρὶν ἢ σῖτον αὐτὸς ἑωυτῷ αἴρηται.


ἄστρον

: ἄστρον < ἀστήρ• Η Ετυμολογία χρειάζεται ανάπτυξη με τεκμηρίωση. Μπορείτε να βοηθήσετε;

συνήθως στον πληθυντικό


Περγαμηνή

Περγαμηνή
-ῆς

: Περγαμηνή (ελληνιστική κοινή): ουσιαστικοποιημένο θηλυκό του επιθέτου Περγαμηνός· εννοείται θηλυκό ουσιαστικό με σημασίες όπως περιοχή, γῆ, διφθέρα, δορά

περιοχή της Μυσίας, της Περγάμου

ἡ Περγαμηνή


ἀγχιστεία

ἀγχιστεία
-ας

: ἀγχιστεία < ἀγχιστεύω + -εία < ἄγχιστος < ἄγχι

δικαίωμα κληρονομιάς

αποκλεισμός λόγω καταγωγής


ἐνθήκη

: ἐνθήκη (ελληνιστική κοινή) < ἐντίθημι

χρηματικό ποσό, κεφάλαιο

απόθεμα εμπορευμάτων, εμπορεύματα

ένθεση λίθων


προγεννήτωρ

προγεννήτωρ
προγεννήτειρα

: προγεννήτωρ < προγεννῶ/προγίγνομαι + επίθημα -τωρ → δείτε τη λέξη προηγήτωρ. Παραβάλετε τη λατινική prōgenitor (πρόγονος)

ο πρώτος πατέρας γένους, γενάρχης, προπάτωρ

στον πληθυντικό

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Εὐριπίδης, Ἱππόλυτος, στίχ. 1380

ὦ πατρὸς ἐμοῦ δύστανος ἀρά· μιαιφόνον τι σύγγονον παλαιῶν προγεννητόρων ἐξορίζεται κακὸν οὐδὲ μένει, ἔμολέ τ' ἐπ' ἐμέ–τί ποτε, τὸν οὐδὲν ὄντ' ἐπαίτιον κακῶν; ἰώ μοί μοι.


Εἰλεσιεύς

: Εἰλεσιεύς < αρχαία ελληνική Εἰλέσι(ον) + -εύς

ο κάτοικος της πόλης Εἰλέσιον

πατριδωνυμικό


Ἐλεώνιος

: Ἐλεώνιος < αρχαία ελληνική Ἐλεών + -ιος

ο κάτοικος της πόλης Ἐλεών

πατριδωνυμικό


τριπτήρ

τριπτήρ
-ῆρος

: τριπτήρ < θέμα τριπ- του ρήματος τρίβω + -τήρ

εργαλείο τριψίματος

κάδος στον οποίο απορρέει το λάδι μετά τη συμπίεση του ελαιόκαρπου

για σταφύλια

κάδος στον οποίο καταλήγουν οι δικαστικές αποφάσεις

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Ἀριστοφάνης, Ἀχαρνῆς, στίχ. 937

κρατὴρ κακῶν, τριπτὴρ δικῶν,

※ 4ος πκε αιώνας, Επιγραφή από την Ελευσίνα Αττικής. I.Eleusis 159, στίχ. 21, @epigraphy.packhum.org

τριπτῆρες τέτ<τ>αρες τὰ ζεύγη ποτίζειν ἐν τῆι ὁδῶι,

ελληνιστική σημασία


μύρον

: μύρον, ήδη τον 7ο αιώνα στον Αρχίλοχο < απώτατη αρχή την {αρχαία ελληνική *smérus (λίπος, γλίτσα) < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή *smer-. Δε σχετίζεται η σμύρνα ή το θηλυκό συνώνυμό της: η μύρρα. Άσχετο και το μύρομαι (κλαίω). Συγγενή: πιθανόν παλαιά άνω γερμανική smero.
: → δείτε μύρον στο αγγλικό Βικιλεξικό • Η Ετυμολογία χρειάζεται ανάπτυξη με τεκμηρίωση. Μπορείτε να βοηθήσετε;

※ 7ος πκε αιώνας ⌘ Ἀρχίλοχος, Απόσπασμα 205 παράθεμα στο: ※ 2/3ος κε αιώνας ⌘ Ἀθήναιος ὁ Nαυκρατίτης,15 @perseus.tufts.eud όπου σχολιάζει και σχετικές λέξεις

τῷ δὲ τοῦ μύρου ὀνόματι πρῶτος Ἀρχίλοχος κέχρηται λέγων
οὐκ ἂν μύροισι γραῦς ἐοῦσ’ ἠλείφετο.
*:: και του μύρου το όνομα, πρώτος ο Αρχίλοχος χρησιμοποίησε, λέγοντας
«γριά πια όντας, δεν αλειφόταν με αρώματα/μύρα»
*::: Μετάφραση λέξεων: Βικιλεξικό


ἀηδονίς

ἀηδονίς
-ίδος

: ἀηδονίς < → λείπει η ετυμολογία

άλλη μορφή του ἀηδών

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Εὐριπίδης, Ῥῆσος, στίχ. 550

γήρυϊ παιδολέτωρ μελοποιὸν ἀηδονὶς μέριμναν.

※ 3ος αιώνας πκε αιώνας ⌘ Θεόκριτος, Εἰδύλλια, Βουκολιασταί: Δάφνις και Μενάλκας, στιχ. 38 (37-40)

[ΔΑΦΝΙΣ] κρᾶναι καὶ βοτάναι, γλυκερὸν φυτόν, αἴπερ ὁμοῖον | μουσίσδει Δάφνις ταῖσιν ἀηδονίσι, | τοῦτο τὸ βουκόλιον πιαίνετε· κἤν τι Μενάλκας | τεῖδ᾽ ἀγάγῃ, χαίρων ἄφθονα πάντα νέμοι.
*:::[ΔΑΦΝΙΣ] Βρυσούλες με τα κρύα νερά και γλυκερά βοτάνια, | αν είναι το τραγούδι μου σαν αηδονιού τραγούδι | θρέψετε τις γελάδες μου· κι αν έρθει κι ο Μενάλκας | μαζί με το κοπάδι του, όλ᾽ άφθονα να τά ᾽βρει.
*::: Μετάφραση (1911), Ιωάννης Πολέμης @greek‑language.gr


σύσσημον

σύσσημον
-ου

: σύσσημον < ουσιαστικοποιημένο ουδέτερο του επιθέτου σύσσημος

σύμβολο, δείγμα αναγνώρισης

※ 4ος/3ος αιώνας πκε αιώνας Μένανδρος, Περικειρομένη, 792, @poesialatina.it

καὶ τοῦτό μοι σύσσημον εἴρηκεν σαφές·

καθορισμένο σημάδι αναγνώρισης, σύνθημα, σύμβολο

※ 2ος κε αιώνας ⌘ Καινή Διαθήκη, Εὐαγγέλιον κατὰ Μᾶρκον, 14.44 @scaife.perseus

δεδώκει δὲ ὁ παραδιδοὺς αὐτὸν σύσσημον αὐτοῖς, λέγων, Ὃν ἂν φιλήσω, αὐτός ἐστι· κρατήσατε αὐτόν, καὶ ἀπαγάγετε ἀσφαλῶς.

※ 1ος πκε αιώνας ⌘ Διόδωρος Σικελιώτης, Βιβλιοθήκη Ἱστορική, 11, 61.6 @scaife.perseus

ὁ μὲν Κίμων προειρηκὼς τοῖς στρατιώταις πρὸς τὸν ἀρθησόμενον πυρσὸν συντρέχειν, ἦρε πρὸς ταῖς ναυσὶ σύσσημον, εὐλαβούμενος μὴ διεσπαρμένων τῶν στρατιωτῶν καὶ πρὸς ἁρπαγὴν ὁρμησάντων γένηταί τι παράλογον.

※ 1ος πκε αιώνας ⌘ Διόδωρος Σικελιώτης, Βιβλιοθήκη Ἱστορική, 13, 45.8 @scaife.perseus

τοῦτον δὲ τὸν τρόπον αὐτῶν ἐξηρτυμένων, οἱ μὲν ἡγεμόνες αὐτῶν ἦραν τὸ σύσσημον τῆς μάχης, οἱ σαλπικταὶ δὲ ἀφʼ ἑνὸς παραγγέλματος ἤρξαντο σημαίνειν τὸ πολεμικόν·

ελληνιστική σημασία

σε μέτρα και σταθμά

ενέχυρο, υποθήκη

ελληνιστική σημασία

※ 2/3ος κε αιώνας ⌘ Ἀθήναιος ὁ Nαυκρατίτης, Δειπνοσοφισταί, 8, 34 @scaife.perseus, @el.wikisource

καὶ γυναῖκα δέ τινα Κλειὼ ἐπὶ τοῖς ὁμοίοις σκώπτων φησίν·
ὀψοφάγει Κλειοῖ· καταμύομεν· ἢν δὲ θελήσῃς,
ἔσθε μόνη. δραχμῆς ἐστιν ὁ γόγγρος ἅπας.
θὲς μόνον ἢ ζώνην ἢ ἐνώτιον ἤ τι τοιοῦτον
σύσσημον. τὸ δ’ ὁρᾶν μὴ μόνον οὐ λέγομεν.

σήμα, έμβλημα, διακριτικό

ελληνιστική σημασία

※ 1ος πκε αιώνας ⌘ Διόδωρος Σικελιώτης, Βιβλιοθήκη Ἱστορική, 1, 70.4 @scaife.perseus

ἔπειτα λουσάμενον καὶ τοῖς τῆς ἀρχῆς συσσήμοις μετʼ ἐσθῆτος λαμπρᾶς κοσμήσαντα τὸ σῶμα


Δηλιεύς

: Δηλιεύς < Δῆλ(ος) ή Δηλί(α) ή Δήλι(ον) + -εύς

προσωνυμία του Απόλλωνα σε ναό στην Αμοργό

κάτοικος της πόλης Δηλία ή Δήλιον

πατριδωνυμικό


ἀμφιβολεύς

ἀμφιβολεύς
-έως

: ἀμφιβολεύς < ἀμφιβάλλω + -εύς

※ 3ος/2ος πκε αιώνας ⌘ Παλαιὰ Διαθήκη κατά την μετάφραση των Εβδομήκοντα , Ησαΐας, 19.8

καὶ στενάξουσιν οἱ ἁλιεῖς, καὶ στενάξουσι πάντες οἱ βάλλοντες ἄγκιστρον εἰς τὸν ποταμόν, καὶ οἱ βάλλοντες σαγήνας καὶ οἱ ἀμφιβολεῖς πενθήσουσι.


ἀμφιβολή

ἀμφιβολή
-ῆς

: ἀμφιβολή < ἀμφι- + βολή (< ἀμφιβάλλω)

δίχτυ ψαρέματος

※ 2ος/3ος αιώνας κε αιώνας ⌘ Ὀππιανός, Ἁλιευτικά, 4.149 @scaife.perseus

ἀμφιβολὰς ἐφέηκαν ἁλίστονοι ἀγρευτῆρες,

φιλονικία, καυγάς


ὑστέρημα

ὑστέρημα
-ατος

: ὑστέρημα < ὑστερέω + -μα

ανάγκη, έλλειψη, ένδεια

※ 3ος/2ος πκε αιώνας ⌘ Παλαιὰ Διαθήκη κατά την μετάφραση των Εβδομήκοντα , Ψαλμοί του Δαυίδ, Ψαλμός ΛΓ', (33.10)

φοβήθητε τὸν Κύριον πάντες οἱ ἅγιοι αὐτοῦ, ὅτι οὐκ ἔστιν ὑστέρημα τοῖς φοβουμένοις αὐτόν.

※ 2ος κε αιώνας ⌘ Καινή Διαθήκη, Προς Κορινθίους Α', 16.17 @scaife.perseus

χαίρω δὲ ἐπὶ τῇ παρουσίᾳ Στεφανᾶ καὶ Φορτουνάτου καὶ Ἀχαϊκοῦ, ὅτι τὸ ὑμῶν ὑστέρημα οὗτοι ἀνεπλήρωσαν·
*:::Χαίρω δὲ γιὰ τὴν ἐδῶ παρουσία τοῦ Στεφανᾶ καὶ τοῦ Φουρτουνάτου καὶ τοῦ ᾿Αχαϊκοῦ, διότι αὐτοὶ ἀναπλήρωσαν τὸ κενό, ποὺ αἰσθανόμουν ἀπὸ τὴ δική σας στέρησι.
*:::Μετάφραση: Νικόλαος Σωτηρόπουλος, @archive.org


ὀδύνη

: ὀδύνη < → λείπει η ετυμολογία

πόνος σωματικός

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ὀδύσσεια, 9 (ι. Ἀλκίνου ἀπόλογοι: Τὰ περὶ Κίκονας, Λωτοφάγους καὶ Κύκλωπας.), στίχ. 415 (415-416 )

Κύκλωψ δὲ στενάχων τε καὶ ὠδίνων ὀδύνῃσι, | χερσὶ ψηλαφόων, ἀπὸ μὲν λίθον εἷλε θυράων,
#:::Στο μεταξύ ο Κύκλωπας, πονώντας και στενάζοντας απ᾽ την οδύνη, | ψηλάφησε και με τα χέρια του τη βρήκε, τράβηξε απ᾽ την είσοδο την πέτρα·
#::: Μετάφραση σε πεζό (2006): Δημήτρης Ν. Μαρωνίτης, @greek‑language.gr

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Σοφοκλῆς, Τραχίνιαι, στίχ. 959 (959-961)

ἐπεὶ ἐν δυσαπαλλάκτοις ὀδύναις | χωρεῖν πρὸ δόμων λέγουσιν | ἄσπετόν τι θαῦμα.
#::Γιατί, μέσα σε πόνους δίχως γλιτωμό, | τον φέρνουν, λένε, κατά δω μπρος στο παλάτι, | θέαμα ανείπωτο, φριχτό.
#:::Μετάφραση χ.χ.: Ιωάννης Ν. Γρυπάρης), Αθήνα: Εστία @greek‑language.gr

πόνος ψυχικός, λύπη, στενοχώρια, οδύνη

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Εὐριπίδης, Ἠλέκτρα, στίχ. 1210 (1210-1212)

[ΧΟΡΟΣ] σάφ᾽ οἶδα· δι᾽ ὀδύνας ἔβας, | ἰήιον κλύων γόον | ματρὸς ἅ σ᾽ ἔτικτεν.
#:: [ΧΟΡΟΣ] Ξέρω· σε σπάραξεν ο πόνος όταν άκουσες | τη θλιβερή κραυγή | της μάνας που σε γέννησε.
#:::Μετάφραση (1988): Τάσος Ρούσσος, Αθήνα: Ακαδημία Αθηνών @greek‑language.gr

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Πλάτων, Πολιτεία, 9, 579e (579d-579e)

Ἔστιν ἄρα τῇ ἀληθείᾳ, κἂν εἰ μή τῳ δοκεῖ, ὁ τῷ ὄντι τύραννος τῷ ὄντι δοῦλος τὰς μεγίστας θωπείας καὶ δουλείας καὶ κόλαξ τῶν πονηροτάτων, καὶ τὰς ἐπιθυμίας οὐδ᾽ ὁπωστιοῦν ἀποπιμπλάς, ἀλλὰ πλείστων ἐπιδεέστατος καὶ πένης τῇ ἀληθείᾳ φαίνεται, ἐάν τις ὅλην ψυχὴν ἐπίστηται θεάσασθαι, καὶ φόβου γέμων διὰ παντὸς τοῦ βίου, σφαδᾳσμῶν τε καὶ ὀδυνῶν πλήρης, εἴπερ τῇ τῆς πόλεως διαθέσει ἧς ἄρχει ἔοικεν.
#::: Είναι λοιπόν στ᾽ αλήθεια, ακόμη κι αν δεν θέλει να το παραδεχτεί κανείς, ο πραγματικός τύραννος πραγματικός δούλος, υποχρεωμένος να κάνει εξευτελιστικές θωπείες και δουλικότητες, και κόλακας των πιο ταπεινών ανθρώπων· ποτέ δεν μπορεί να χορτάσει και τις κοινότερες επιθυμίες του, αλλά όλα τα στερείται και φαίνεται στ᾽ αλήθεια φτωχός σ᾽ εκείνον που ξέρει να κοιτάξει στο βάθος της ψυχής του, και σ᾽ όλη τη ζωή του γεμάτος από φόβο, σφαδασμούς και οδύνες, αν πραγματικά μοιάζει με την πόλη που εξουσιάζει.
#::: Μετάφραση (στη δημοτική, χ.χ.): Ιωάννης Γρυπάρης. Θεσσαλονίκη: ΚΕΓ, 2015 (στην καθαρεύουσα, 1911, Εκδ.Φέξη) @greek‑language.gr


θρύψις

: θρύψις < θρύπτω

θραύση, σπάσιμο

※ 4ος πκε αιώνας ⌘ Ἀριστοτέλης, Περὶ γενέσεως καὶ φθορᾶς, 1.2 @scaife.perseus

οὔτε δὴ κατὰ μέρος διαιροῦντι εἴη ἂν ἄπειρος ἡ θρύψις, οὔτε ἄμα οἶόν τε διαιρεθῆναι κατὰ πᾶν σημεῖον (οὐ γὰρ δυνατόν) ἀλλὰ μέχρι του. ἀνάγκη ἄρα ἄτομα ἐνυπάρχειν μεγέθη ἀόρατα, ἄλλως τε καὶ εἶπερ ἔσται γένεσις καὶ φθορὰ ἡ [*] [*][*] μὲν διακρίσει ἡ δὲ συγκρίσει.

※ 1ος κε αιώνας ⌘ Διοσκουρίδης Πεδάνιος, Περὶ ὕλης ἰατρικῆςʷ, 3, 113.2 @scaife.perseus

ἀποζεννύμεναι δὲ ἁρμόζουσιν εἰς ἐγκαθίσματα πρὸς ἀγωγήν ἐμμήνων καὶ δευτέρων καὶ ἐμβρύων καὶ μύσιν καὶ φλεγμονὴν τῆς ὑστέρας καὶ θρύψιν λίθων καὶ ἐποχὴν οὔρων.

διάλυση, διασκορπισμός

※ 4ος πκε αιώνας ⌘ Ἀριστοτέλης, Περὶ ψυχῆς, 2.8 @scaife.perseus

δεῖ γὰρ φθάσαι τὴν κίνησιν τοῦ ῥαπίζοντος τὴν θρύψιν τοῦ ἀέρος, ὥσπερ ἂν εἰ σωρὸν ἢ ὁρμαθὸν ψάμμου τύπτοι τις φερόμενον ταχύ.

μαλθακότητα, αδυναμία, ανηθικότητα, διαφθορά

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Ξενοφῶν, Κύρου Παιδεία, 8, 8.16 @scaife.perseus

σαφηνίσαι δὲ βούλομαι καὶ τὴν θρύψιν αὐτῶν. ἐκείνοις γὰρ πρῶτον μὲν τὰς εὐνὰς οὐ μόνον ἀρκεῖ μαλακῶς ὑποστόρνυσθαι, ἀλλʼ ἤδη καὶ τῶν κλινῶν τοὺς πόδας ἐπὶ ταπίδων τιθέασιν, ὅπως μὴ ἀντερείδῃ τὸ δάπεδον, ἀλλʼ ὑπείκωσιν αἱ τάπιδες.

※ 1ος/2ος κε αιώνας ⌘ Πλούταρχος, Βίοι Παράλληλοι Δημοσθένης, 4.3 @scaife.perseus

διά τε δὴ τοῦτο τῶν ἐμμελῶν καὶ προσηκόντων ἐλευθέρῳ παιδὶ μαθημάτων ἀπαίδευτος δοκεῖ γενέσθαι καὶ διά τὴν τοῦ σώματος ἀσθένειαν καὶ θρύψιν, οὐ προϊεμένης τοῖς πόνοις τῆς μητρὸς αὐτὸν, οὐδὲ προσβιαζομένων τῶν παιδαγωγῶν.

λεπτότητα, απαλότητα

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Ἱπποκράτης, Παραγγελίαι, (Praeceptiones), Chapter 10, @scaife.perseus

Φευκτέη δὲ καὶ θρύψις ἐπικρατίδων διὰ προσκύρησιν ἀκέσιος, ὀδμή τε περίεργος·


θυννοσκοπεῖον

θυννοσκοπεῖον
-ου

: θυννοσκοπεῖον < θυννοσκόπ(ος) + -εῖον

περιοχή όπου παραμόνευαν τους τόννους

※ 1ος πκε/κε αιώνας ⌘ Στράβων, Γεωγραφικά, 5.2, 8 @perseus.tufts.edu @wikisource

ὑπόκειται δʼ Ἡρακλέους λιμὴν καὶ πλησίον λιμνοθάλαττα καὶ παρὰ τὴν ἄκραν τὴν ὑπὲρ τοῦ κόλπου θυννοσκοπεῖον. ἀκολουθεῖ γὰρ ὁ θύννος οὐ τῇ βαλάνῳ μόνον, ἀλλὰ καὶ τῇ πορφύρᾳ παρὰ γῆν, ἀρξάμενος ἀπὸ τῆς ἔξω θαλάττης μέχρι καὶ Σικελίας.


ἐπικρατίδες

ἐπικρατίδες
-ων

: ἐπικρατίδες < → λείπει η ετυμολογία

είδος κεφαλόδεσμου


ἀχάρνας

: ἀχάρνας < → λείπει η ετυμολογία

είδος ψαριού, ο ροφός ή το λαβράκι

※ 4ος πκε αιώνας ⌘ Ἀριστοτέλης, Τῶν περὶ τὰ ζῷα ἱστοριῶν, 8, 19 @scaife.perseus

Πονεῖ δὲ τοῦ χειμῶνος καὶ ὁ χρύσοφρυς, τοῦ δὲ θέρους ὁ ἀχάρνας, καὶ γίνεται λεπτός.


ἀνεύρυσμα

ἀνεύρυσμα
-ατος

: ἀνεύρυσμα (ελληνιστική κοινή) < ἀνευρύνω + -μα

※ 2ος κε αιώνας ⌘ Γαληνός, De methodo medendi, 5.4 @scaife.perseus

Ταῦτα δὲ πράξαντα σαρκοῦν ὅτι τάχιστα τὸ τραῦμα, πρὶν ἀποῤῥυῆναι τοῦ ἀγγείου τὸν βρόχον. εἰ μὴ γὰρ φθάσειεν ἡ ἐπιτραφεῖσα σὰρξ στεγνῶσαι τὸ πέριξ χωρίον τῆς ἀποτετμημένης ἀρτηρίας, ἀλλ’ εὑρεθείη που χώρα κενὴ, τὸ καλούμενον ἀνεύρυσμα γίνεται.

※ 2ος κε αιώνας ⌘ Γαληνός, De tumoribus praeter naturam, Chapter 11 @scaife.perseus

Ἀρτηρίας δ’ ἀναστομωθείσης τὸ πάθος ἀνεύρυσμα καλεῖται.


ἄμφοδον

: ἄμφοδον < ουσιαστικοποιημένο ουδέτερο του επιθέτου ἄμφοδος < ἀμφι- + ὁδός

οδός, δρόμος

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Ἀριστοφάνης, Απόσπασμα 327 @poesialatina.it

Ἄμφοδον ἐχρῆν αὐτῷ τεθεῖσθαι τοὔνομα.

※ 2ος κε αιώνας ⌘ Καινή Διαθήκη, Εὐαγγέλιον κατὰ Μᾶρκον, 11.4 @scaife.perseus

ἀπῆλθον δὲ καὶ εὗρον τὸν πῶλον δεδεμένον πρὸς τὴν θύραν ἔξω ἐπὶ τοῦ ἀμφόδου, καὶ λύουσιν αὐτόν.

οικοδομικό τετράγωνο

συνοικία, γειτονιά

※ 3ος/2ος πκε αιώνας ⌘ Παλαιὰ Διαθήκη κατά την μετάφραση των Εβδομήκοντα , Ιερεμίας, 17.27

καὶ ἔσται ἐὰν μὴ ἀκούσητέ μου τοῦ ἁγιάζειν τὴν ἡμέραν τῶν σαββάτων, τοῦ μὴ αἴρειν βαστάγματα καὶ μὴ εἰσπορεύεσθαι ταῖς πύλαις Ἱερουσαλὴμ ἐν τῇ ἡμέρᾳ τῶν σαββάτων, καὶ ἀνάψω πῦρ ἐν ταῖς πύλαις αὐτῆς, καὶ καταφάγεται ἄμφοδα Ἱερουσαλὴμ καὶ οὐ σβεσθήσεται.


ἡμισφαίριον

ἡμισφαίριον
-ου

: ἡμισφαίριον < ἡμι- + σφαῖρ(α) + -ιον

το ήμισυ της σφαίρας

※ 4ος πκε αιώνας ⌘ Ἀριστοτέλης, Προβλήματα (αμφίβολο)ʷ Ὅσα περὶ τοὺς ἀνέμους, 26.54 @scaife.perseus

Διὰ τί τὸν μὲν χειμῶνα πρωΐ ἀπὸ τῆς ἕω τὰ πνεύματα πνεῖ, τὸ δὲ θέρος δείλης καὶ ἀπὸ δυσμῶν ἡλίου; ἢ ὅτι ἃ ἡμῖν συμβαίνει τοῦ θέρους, ταῦτα τοῦ χειμῶνος τοῖς τὸ ἐναντίον τῆς γῆς ἡμισφαίριον οἰκοῦσιν, ἡμῖν δὲ τοῦ χειμῶνος πρωΐ καὶ ἀφ’ ἕω τὰ πνεύματα πνεῖ διὰ τὸ τὸν ἀέρα κάθυγρον ἐν τῇ νυκτὶ διακρίνεσθαι καὶ κινεῖσθαι τὸ πρωΐ ὑπὸ τοῦ ἡλίου, καὶ πρῶτον τὸν ἔγγιστα τοῦ ἡλίου.

※ 4ος πκε αιώνας ⌘ Ἀριστοτέλης, Προβλήματα (αμφίβολο)ʷ Ὅσα περὶ τὰ ἄψυχα, 16.2 @scaife.perseus

Διὰ τί αἱ πομφόλυγες ἡμισφαίρια; ἢ διὰ τὸ ὡς ἀπὸ κέντρου πρὸς τὸν ἀέρα φέρεσθαι ἄνω ὁμοίως πάντη; ἀνάγκη δὲ τοῦτο ἡμισφαίριον εἶναι. τὸ κάτω δὲ ἡμισφαίριον ἀποτέμνεται ὑπὸ τοῦ ἐπιπέδου τοῦ ὑδατώδους, ἐν ᾧ τὸ κέντρον ἐστίν.

※ 4ος/3ος αιώνας πκε αιώνας Ευκλείδης, Opticorum recensio Theonis, Chapter 27, @scaife.perseus

Ἐὰν τὸ τῶν ὀμμάτων διάστημα ἔλασσον ἡ τῆς διαμέτρου τῆς σφαίρας, τὸ ὁρώμενον τῆς σφαίρας ἔλασσον ἡμισφαιρίου ὀφθήσεται.


ἀγός

: ἀγός < απαθής βαθμίδα του θέματος ᾰγ- του ἄγω με πρόσφυμα -ός

ηγεμόνας, αρχηγός

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ἰλιάς, 3 (Γ. Ὅρκοι. Τειχοσκοπία. Ἀλεξάνδρου καὶ Μενελάου μονομαχία.), στίχ. 230

Ἰδομενεὺς δ’ ἑτέρωθεν ἐνὶ Κρήτεσσι θεὸς ὣς
 ἕστηκ’, ἀμφὶ δέ μιν Κρητῶν ἀγοὶ ἠγερέθονται.


ἀστροδίφης

: ἀστροδίφης < ἄστρον + -δίφης < δῑφέω (ερευνώ, ζητώ)

ο αστρονόμος

ελληνιστική κοινή


βῆμα

: βῆμα < μεταγενέστερος τύπος του βᾶμα < απαθής βαθμίδα του θέματος βᾱ του βαίνω + -μα < *gwā- < (κληρονομημένο) πρωτοϊνδοευρωπαϊκή *gʷeh₂- (πατάω). Ομόρριζο με το βωμός.

μονάδα μήκους

η θυμέλη του θεάτρου

βάση αγάλματος

τόπος ειδωλολατρίας

έδρα δικαστή


διφήτωρ

: δῑφήτωρ < δῑφάω (ψάχνω) + -τωρ

ερευνητής, αυτός που ερευνά

βυθῶν διφήτορες — αλιείς, δύτες

αυτός που αναζητά χρυσό, ο χρυσοθήρας

※ 8ος αιώνας πκε αιώνας Ἅγιος Γρηγόριος ὁ Θεολόγος, Παλατινή Ανθολογία, 8

δεῦτ᾽ ἐπὶ νεκρά, κύνες. χρυσοῦ διφήτορες ἄνδρες
ἤδη καὶ νεκύων χρυσολογοῦσι κόνιν.


ἀδάμας

: ἀδάμας < ἀ- + δαμα- + -ς (δισύλλαβη ρίζα του δαμάω/δαμάζω). Πβ. ἀκάμᾱς (ακούραστος, ακαταπόνητος)

ο αδάμαντας, σκληρότατο μέταλλο που χρησιμοποιούν οι θεοί, πιθανώς ο χάλυβας

※ 7ος πκε αιώνας ⌘ Ἡσίοδος, Θεογονία, 161

αἶψα δὲ ποιήσασα γένος πολιοῦ ἀδάμαντος
τεῦξε μέγα δρέπανον καὶ ἐπέφραδε παισὶ φίλοισιν·

※ 5ος αιώνας πκε ⌘ Ἡρόδοτος, Ἱστορίαι, 7 (Πολύμνια), 141.3

οὐ δύναται Παλλὰς Δί᾽ Ὀλύμπιον ἐξιλάσασθαι λισσομένη πολλοῖσι λόγοις καὶ μήτιδι πυκνῇ. σοὶ δὲ τόδ᾽ αὖτις ἔπος ἐρέω ἀδάμαντι πελάσσας

για κάτι αμετάβλητο

το διαμάντι, ως πολύτιμος λίθος


ἄνοδος

: ἄνοδος < ἀν(ά) + ὁδός

δρόμος προς τα πάνω, όπως αυτός της Ακρόπολης

πορεία προς τα άνω, ανάβαση σε υψηλότερο σημείο, ανέβασμα

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Πλάτων, Πολιτεία, 7, 517b

τὴν δὲ ἄνω ἀνάβασιν καὶ θέαν τῶν ἄνω τὴν εἰς τὸν νοητὸν τόπον τῆς ψυχῆς ἄνοδον τιθεὶς οὐχ ἁμαρτήσῃ τῆς γ᾽ ἐμῆς ἐλπίδος, ἐπειδὴ ταύτης ἐπιθυμεῖς ἀκούειν.
#::: αν ακόμα δεχτείς πως εκείνος ο δεσμώτης που ανεβαίνει εδώ πάνω και βλέπει όσα βλέπει παρασταίνει το ανέβασμα της ψυχής από τον ορατό στον νοητό κόσμο, θα είσαι μέσα σε κείνο που πιστεύω εγώ τουλάχιστο, αφού αυτό επιθυμούσες ν᾽ ακούσεις.
#::: Μετάφραση (στη δημοτική, χ.χ.): Ιωάννης Γρυπάρης. Θεσσαλονίκη: ΚΕΓ, 2015 (στην καθαρεύουσα, 1911, Εκδ.Φέξη) @greek‑language.gr

πορεία από τα παράλια προς τα μεσόγεια, ιδίως της Κεντρικής Ασίας

ανηφοριά, πλαγιά ενός υψώματος


ἔπαινος

: ἔπαινος < ἔπ- + αἶνος (διήγημα, μύθος)

επιδοκιμασία, έπαινος, έγκριση

ἔπαινον ἔχειν πρός τινος - κερδίζω έπαινο από καποιον

※ 5ος αιώνας πκε ⌘ Ἡρόδοτος, Ἱστορίαι, 1 (Κλειώ), 96.3

ὁ δὲ δή, οἷα μνώμενος ἀρχήν, ἰθύς τε καὶ δίκαιος ἦν, ποιέων τε ταῦτα ἔπαινον εἶχε οὐκ ὀλίγον πρὸς τῶν πολιητέων
*#::: Κι αυτός, έχοντας πάντα στο νου του την εξουσία, ήταν ευθύς και δίκαιος. Με μια τέτοια συμπεριφορά κέρδιζε έπαινο μεγάλο από τους συμπολίτες του
*#::: Μετάφραση (1964): Δημήτρης Ν. Μαρωνίτης Αθήνα:Γκοβόστης @greek‑language.gr

επιδοκιμασία, έπαινος, έγκριση

ἐπαίνου τυχεῖν ἔκ τινος - παίρνω έπαινο από κάποιον

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Σοφοκλῆς, Ἀντιγόνη, στίχ. 665

ὅστις δ᾽ ὑπερβὰς ἢ νόμους βιάζεται ἢ τοὐπιτάσσειν τοῖς κρατύνουσιν νοεῖ, οὐκ ἔστ᾽ ἐπαίνου τοῦτον ἐξ ἐμοῦ τυχεῖν.
*#::: και κείνος που μ᾽ αυθαιρεσία παραβιάζει τους νόμους, ή εννοεί να επιβληθεί σ᾽ αυτούς που εξουσιάζουν, μόνο έπαινο από μένα δε θα πάρει·
*#::: Μετάφραση (1940): Ιωάννης Ν. Γρυπάρης), Αθήνα: Εστία @greek‑language.gr


ἐπιβάτης

: ἐπιβάτης < ἐπιβαίνω. Αποτελείται από ἐπι- + βάτης

αυτός που επιβαίνει, ο επιβαίνων ή επιβιβαζόμενος

οι οπλίτες ή γενικά οι πολεμιστές στρατιώτες πάνω στο πλοίο, τα μέλη του πληρώματος πολεμικού πλοίου σε αντιδιαστολή με τους ερέτες και υπόλοιπους ναύτες

στον πληθυντικό: οἱ ἐπιβάται

※ 5ος αιώνας πκε ⌘ Ἡρόδοτος, Ἱστορίαι, 6 (Ἐρατώ), 12

ὁ δὲ ἀνάγων ἑκάστοτε ἐπὶ κέρας τὰς νέας, ὅκως τοῖσι ἐρέτῃσι χρήσαιτο διέκπλοον ποιεύμενος τῇσι νηυσὶ δ᾽ ἀλληλέων καὶ τοὺς ἐπιβάτας ὁπλίσειε, τὸ λοιπὸν τῆς ἡμέρης τὰς νέας ἔχεσκε ἐπ᾽ ἀγκυρέων, παρεῖχέ τε τοῖσι Ἴωσι πόνον δι᾽ ἡμέρης.
#::: Κι αυτός, καθημερινά, έβγαζε στ᾽ ανοιχτά τα καράβια σε μια γραμμή το ένα πίσω απ᾽ το άλλο, κι αφού πρώτα εξασκούσε τους κωπηλάτες να κάνουν να γλιστρά το καράβι τους ανάμεσα από τα άλλα, κι έβαζε τους πολεμιστές που ήταν στο κατάστρωμα ν᾽ αρματωθούν, ύστερα, την υπόλοιπη μέρα, κρατούσε τα καράβια στις άγκυρες, κι έτσι ολημερίς ξεθέωνε τους Ίωνες.
#::: Μετάφραση (1993): Ηλίας Σπυρόπουλος. Αθήνα:Γκοβόστης @greek‑language.gr

λατινικά classiāriī mīlitēs

έμπορος σε πλοίο, επιστάτης του φορτίου του πλοίου, αντιθέτως προς το ναύκληρος

κατώτερος αξιωματικός του σπαρτιατικού ναυτικού

μαχητής πάνω σε άρμα δίπλα στον ηνίοχο

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Πλάτων, Κριτίας, 119b

ἀναβάτας, ἔτι δὲ συνωρίδα χωρὶς δίφρου καταβάτην τε μικράσπιδα καὶ τὸν ἀμφοῖν μετ' ἐπιβάτην τοῖν ἵπποιν ἡνίοχον ἔχουσαν, ὁπλίτας δὲ δύο καὶ τοξότας σφενδονήτας τε ἑκατέρους δύο, γυμνῆτας δὲ λιθοβόλους καὶ ἀκοντιστὰς τρεῖς ἑκατέρους, ναύτας δὲ τέτταρας εἰς πλήρωμα διακοσίων καὶ χιλίων νεῶν.

ο αναβάτης αλόγου, ιππέας

※ 4ος πκε αιώνας ⌘ Ἀριστοτέλης, Ἠθικὰ Νικομάχεια, 2, 6

ὁμοίως ἡ τοῦ ἵππου ἀρετὴ ἵππον τε σπουδαῖον ποιεῖ καὶ ἀγαθὸν δραμεῖν καὶ ἐνεγκεῖν τὸν ἐπιβάτην καὶ μεῖναι τοὺς πολεμίους.
#::: Όμοια η αρετή του αλόγου: α) κάνει το ίδιο το άλογο τέλειο, και β) το κάνει ικανό να τρέξει, να κρατήσει τον αναβάτη και να σταθεί αντιμέτωπο με τον εχθρό.
#::: Μετάφραση (2006): Δημήτριος Λυπουρλής, Θεσσαλονίκη:Ζήτρος @greek‑language.gr

το αρσενικό που επιβαίνει στα θηλυκά

≈ συνώνυμα: ἐπιβήτωρ

η φτέρνα του ποδιού

κατά τον Ησύχιο

ο μέσος, το μεσαίο δάχτυλο


πορνεῖον

πορνεῖον
-ου

: πορνεῖον < πόρν(η) + -εῖον

οίκος ανοχής, πορνείο

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Ἀριστοφάνης, Βάτραχοι, στίχ. 113 (112-115)

τούτους φράσον μοι, λιμένας, ἀρτοπώλια, | πορνεῖ᾽, ἀναπαύλας, ἐκτροπάς, κρήνας, ὁδούς, | πόλεις, διαίτας, πανδοκευτρίας, ὅπου | κόρεις ὀλίγιστοι.
*:::και πες μου ακόμα για λιμάνια, ψωμάδικα, | πορνεία, κονάκια, σταυροδρόμια, βρύσες, δρόμους, | καταλύματα, πόλεις, ξενοδόχες, | με όχι πολλούς κοριούς.
*:::Μετάφραση (1967): Θρασύβουλος Σταύρου, Αθήνα:Τυποβιβλιοτεχνική @greek‑language.gr


ϝάναξ

ϝάναξ
ϝάνακτος
ϝάνασσα

: ϝάναξ < *ϝάνακτς < αβέβαιης ετυμολογίας. Ομόρριζα: μυκηναϊκή 𐀷𐀙𐀏 (wa-na-ka) και φρυγική ΟΥΑΝΑΚΤΑΝ, παλαιά φρυγική ϜΑΝΑΚΤΕΙ που βρέθηκαν σε επιγραφές.
# Κατά το DGE, η μόνη πιθανή ΠΙΕ προσέγγιση είναι ότι συνδέεται με τα τοχαρικά Β ñäkte και τοχαρικά A ñkät (θεός), nātäk (κύριος) < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή *unHtk?
# Κατ' άλλους είναι άμεσο δάνειο από την προελληνική με συγγένεια στην ακουιτανική andox (άρχοντας).
: Υπάρχει συμφωνία ότι οι κλιτικοί τύποι χωρίς -τ- στο σύμπλεγμα -κτ- λ.χ. ϝάνακες είναι υστερογενείς όπως αποδεικνύει η μαρτυρία των μυκηναϊκών πινακίδων και πιθανώς σχηματίστηκαν κατά το φύλαξ > φύλακες.

αρχική σημασία: προστάτης, σωτήρας
μεταγενέστερη σημασία: άρχοντας, αρχηγός, βασιλιάς

δωρικός τύπος του ἄναξ

※ 6ος αιώνας πκε αιώνας Επιγραφή από το Μεταπόντιο, @epigraphy.packhum.org

χαῖρε, ϝάναξ ℎήρακλες
#::: χαίρετε, σωτήρα Ηρακλή
#:::Μετάφραση παραθέματος: Βικιλεξικό.

※ 7ος αιώνας πκε αιώνας Επιγραφή από την Κόρινθο, @epigraphy.packhum.org

[— —] ἀνέθηκε Ποτειδάϝωνι ϝάνακτι αὐτοπόεια.

※ 7ος αιώνας πκε αιώνας Επιγραφή από το Άργος, @epigraphy.packhum.org

τῶν ϝανάϙων ⋮ τοὶ Νιράχα ⋮ ἀνέθεν.
#:: Σημείωση: εδώ το κόππα χρησιμοποιείται αντί κάππα πριν το όμικρον για ϝανάκων

※ 7ος αιώνας πκε αιώνας Επιγραφή από την Φωκίδα, @epigraphy.packhum.org

τοῖν ϝανάϙοιν ⋮ τοῖν Διιὸς [τόνδε]. Πολυμήδης ∙ ἐποίϝεε ℎαργεῖος̣.
#:: Σημείωση: εδώ το κόππα χρησιμοποιείται αντί κάππα πριν το όμικρον για ϝανάκοιν

τοῖ ϝανάκοι ⋮ ἠμί ⋮ Εὔδ[ιϙο]ς ⋮ ἀνέθηκε.

※ 475-425 αιώνας πκε Επιγραφή από το Άργος, @polytheisms.huma-num.fr

Αριστεὺς ἀνέθηκε ⋮ ϝανακοῖν (≈ συνώνυμα: σιώ)
#::: Ο Αριστεύς αφιέρωσε [αυτό το αντικείμενο] ⋮ στους δύο προστάτες [τους Διοσκούρους]
#:::Μετάφραση παραθέματος: Βικιλεξικό.

γιος του βασιλιά, πρίγκιπας

ιερέας ή δικαστής (όπως στο σύνθετο ἄϝαναξ)


ἀνάσχεσις

ἀνάσχεσις
-εως

: ἀνάσχεσις < ἀνέχω
: ΑΠΟΓΟΝΟΙ: ⇘ νέα ελληνικά: ανάσχεση

για τον ήλιο

※ 4ος πκε αιώνας ⌘ Ψευδοαριστοτέλης, Περὶ κόσμου, 3 @scaife.perseus

Πρός γε μὴν ταῖς ἀνασχέσεσι τοῦ ἡλίου πάλιν εἰσρέων ὁ Ὠκεανός, τὸν Ἰνδικόν τε καὶ Περσικὸν διανοίξας κόλπον, ἀναφαίνει συνεχῆ τὴν Ἐρυθρὰν θάλασσαν διειληφώς.

※ 1ος/2ος κε αιώνας ⌘ Πλούταρχος, Ἠθικά Πότερα τῶν ζῴων φρονιμώτερα, τὰ χερσαῖα ἢ τὰ ἔνυδρα, Section 17, 972c @scaife.perseus

ἱστορεῖ δὲ καὶ εὐχῇ χρῆσθαι θεῶν τοὺς ἐλέφαντας ἀδιδάκτως, ἁγνιζομένους τε τῇ θαλάσσῃ καὶ τὸν ἣλιον ἐκφανέντα προσκυνοῦντας ὥσπερ χειρὸς ἀνασχέσει τῆς προβοσκίδος;

ανοχή, καρτερικότητα, συγκράτηση

ελληνιστική σημασία

※ 1ος/2ος κε αιώνας ⌘ Πλούταρχος, Βίοι Παράλληλοι, Νουμάς, 13.6 @scaife.perseus

δύναιτο δὲ ἂν τῆς ἀνέκαθεν φορᾶς πρῶτον ἐπώνυμον γεγονέναι, καὶ τῆς ἀκέσεως τῶν νοσούντων, καὶ τῆς τῶν αὐχμῶν λύσεως, ἔτι δὲ τῆς τῶν δεινῶν ἀνασχέσεως, καθʼ ὃ καὶ τοὺς Διοσκούρους Ἄνακας Ἀθηναῖοι προσηγόρευσαν, εἴ γε δεῖ πρὸς τὴν Ἑλληνικὴν διάλεκτον ἐξάγειν τοὔνομα.


Σιφαεύς

: Σιφαεύς < αρχαία ελληνική Σῖφαι + -εύς

ο κάτοικος της πόλης Σῖφαι στη Βοιωτία

πατριδωνυμικό


Ἐλλοπιεύς

: Ἐλλοπιεύς < Ἐλλοπί(α) ή Ἐλλόπι(ον) + -εύς

ο κάτοικος πόλης με το όνομα Ἐλλοπία ή Ἐλλόπιον

πατριδωνυμικό


Κιθαιρωνίς

: Κιθαιρωνίς < Κιθαιρών + -ίς

η σχετική με τον Κιθαιρώνα


ὑπολαΐς

: ὑπολαΐς < ὑπο- + λᾶς + -ίς

είδος ωδικού πτηνού, η υπολαΐδα


ἐρίθακος

: ἐρίθακος < → λείπει η ετυμολογία

ωδικό πτηνό το οποίο ψελλίζει λέξεις, με παρόμοιο τρόπο όπως οι παπαγάλοι


ἐλεγκτήρ

ἐλεγκτήρ
-ῆρος

: ἐλεγκτήρ < ἐλέγχω + -τήρ

ελεγκτής, που αναζητά ευθύνες και τις αποδίδει στους άλλους

※ 5ος αιώνας πκε αιώνας Αντιφών ο Ραμνούσιος, Τετραλογία Α΄, 4.3, @scaife.perseus

οὐ γὰρ μηνυτὴς οὐδʼ ἐλεγκτὴρ τῶν ἀποκτεινάντων εἰμί, ἀλλὰ διωκόμενος ἀποκρίνομαι. ὅμως δὲ περιεργαστέον, ἵνα ἐκ παντὸς τρόπου τούτους τε ἐπιβουλεύοντάς μοι ἐμαυτόν τε ἀπολυόμενον ἐπιδείξω τῆς ὑποψίας.


Πλαταΐδας

: Πλαταΐδας < αρχαία ελληνική Πλάταια

ο κάτοικος της πόλης Πλάταια

πατριδωνυμικό


Πλαταιΐς

: Πλαταιΐς < Πλάταια + -ίς

γυναίκα κάτοικος της πόλης Πλάταια

πατριδωνυμικό


ἀναδίπλωσις

ἀναδίπλωσις
-εως

: ἀναδίπλωσις < → λείπει η ετυμολογία

για έντερα ζώων

※ 4ος πκε αιώνας ⌘ Ἀριστοτέλης, Τῶν περὶ τὰ ζῷα ἱστοριῶν, 2, 17 @scaife.perseus

Καὶ τὸ τοῦ ἐντέρου δὲ μέγεθος ἁπλοῦν, καὶ ἀναδίπλωσιν ἔχει, ὃ ἀναλύεται εἰς ἕν.

διπλή μόλυνση

ελληνιστική σημασία

ελληνιστική σημασία

στη ρητορική

αναδιπλασιασμός

ελληνιστική σημασία


αἰγίθαλλος

αἰγίθαλλος
αἰγίθαλος (transliteration)
αἰγιθαλός (transliteration)

: αἰγίθαλλος < αἴγιθος

ο μελισσοφάγος


αἰγίθαλος

αἰγίθαλος
-ου

: αἰγίθαλος < → δείτε τη λέξη αἰγίθαλλος

άλλη γραφή του αἰγίθαλλος

※ 2ος/3ος αιώνας κε αιώνας ⌘ Κλαύδιος Αἰλιανός (Claudius Aelianus), Περὶ ζῴων ἰδιότητος, 1.58 @scaife.perseus

μελιττῶν δὲ ἐπίβουλοι καὶ ἐχθροὶ εἶεν ἂν ἐκεῖνοι, οἵ τε αἰγίθαλοι καλούμενοι καὶ τὰ τούτων νεόττια καὶ οἱ σφῆκες καὶ αἱ χελιδόνες καὶ οἱ ὄφεις καὶ αἱ φάλαγγες καὶ αἱ λύγγαι. […] οἱ δὲ αἰγίθαλοι ἀλφίτων οἴνῳ διαβραχέντων ἀπογευσάμενοι καρηβαροῦσιν, εἶτα πίπτουσι, καὶ κείμενοι σπαίρουσι, καὶ εἰσὶν αἱρεθῆναι γελοῖοι, ἀναπτῆναι μὲν σπεύδοντες, ἀρχὴν δὲ ἀναστῆναι μὴ δυνάμενοι.


Θηβαιεύς

: Θηβαιεύς < Θῆβαι + -εύς

προσωνυμία του Δία, ο Θηβαίος


θέρμανσις

θέρμανσις
-εως

: θέρμανσις < θερμαίν(ω) + -σις
: ΑΠΟΓΟΝΟΙ: ⇘ νέα ελληνικά: θέρμανση

θερμότητα, θέρμανση

※ 4ος πκε αιώνας ⌘ Ἀριστοτέλης, Τὰ μετὰ τὰ φυσικά, 11.11 1067b @scaife.perseus

ἔστι δʼ οὐχ ἡ θερμότης κίνησις ἀλλʼ ἡ θέρμανσις.


Ποτνιεύς

: Ποτνιεύς < Ποτνι(αί) + -εύς

ο κάτοικος της πόλης Ποτνιαί

πατριδωνυμικό


ψιάς

: ψιάς < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή ρίζα *bʰes- (τρίβω). Ομόρριζο: ψίω.

ψιχάλα, σταγόνα

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ἰλιάς, 16 (Π. Πατρόκλεια.), στίχ. 459 (459-461 )

αἱματοέσσας δὲ ψιάδας κατέχευεν ἔραζε | παῖδα φίλον τιμῶν, τόν οἱ Πάτροκλος ἔμελλε | φθίσειν ἐν Τροίῃ ἐριβώλακι, τηλόθι πάτρης.
*:::Κι αιματωμένες έβρεξε ρανίδες ουρανόθεν | τιμώντας τον γλυκόν του υιόν, που έμελλε στην Τροίαν | να πέσει από τον Πάτροκλον μακράν απ᾽ την πατρίδα.
*::: Έμμετρη μετάφραση (1922): Ιάκωβος Πολυλάς, @greek‑language.gr

※ 7ος πκε αιώνας ⌘ Ἡσίοδος, (αποδίδεται) Ἀσπὶς Ἡρακλέουςʷ, 384 (383-385)

μέγα δ᾽ ἔκτυπε μητίετα Ζεύς, | [κὰδ δ᾽ ἄρ᾽ ἀπ᾽ οὐρανόθεν ψιάδας βάλεν αἱματοέσσας,] | σῆμα τιθεὶς πολέμοιο ἑῷ μεγαθαρσέι παιδί.
*::: Βρόντησε δυνατά ο Δίας ο συνετός, | [κι έριξε απ᾽ τον ουρανό στάλες αιμάτινες,] | σημάδι του πολέμου δίνοντας στο γιο που ᾽χε μέγα θάρρος.
*::: Μετάφραση (2001): Σταύρος Γκιργκένης, Θεσσαλονίκη: Ζήτρος @greek‑language.gr


ψίαξ

: ψίαξ < → λείπει η ετυμολογία

δωρικός τύπος του ψιάς


ψιλοκιθαριστής

ψιλοκιθαριστής
-οῦ

: ψιλοκιθαριστής < → λείπει η ετυμολογία

κιθαριστής που παίζει μόνον κιθάρα, χωρίς να τραγουδά

※ 2/3ος κε αιώνας ⌘ Ἀθήναιος ὁ Nαυκρατίτης, Δειπνοσοφισταί, 10, 78 @scaife.perseus, @el.wikisource

καὶ Ἀριστώνυμος ὁ ψιλοκιθαριστής,

※ 2/3ος κε αιώνας ⌘ Ἀθήναιος ὁ Nαυκρατίτης, Δειπνοσοφισταί, 12, 54 @scaife.perseus, @el.wikisource

παρῆλθον δὲ καὶ ψιλοκιθαρισταὶ Κρατῖνος Μηθυμναῖος, Ἀριστώνυμος Ἀθηναῖος, Ἀθηνόδωρος Τήιος· ἐκιθαρῴδησαν δὲ Ἡράκλειτός τε ὁ Ταραντῖνος καὶ Ἀριστοκράτης ὁ Θηβαῖος.


διαπλασμός

: διαπλασμός < διαπλάσσω + -μός

διαμόρφωση, σχεδιασμός

ελληνιστική κοινή


σκευώρημα

σκευώρημα
-ατος

: σκευώρημα < σκευωρέω + -μα

απάτη, δόλος, μηχανορραφία

※ 4ος πκε αιώνας ⌘ Δημοσθένης, Πρὸς Σπουδίαν ὑπὲρ προικός, 24 @scaife.perseus

καίτοι πολλάκις ὑμεῖς ἓν μόνον σκευώρημα συνιδόντες, τούτῳ κατὰ τῶν ἄλλων τῶν ἐγκαλουμένων ἐχρήσασθε τεκμηρίῳ·

※ 4ος πκε αιώνας ⌘ Δημοσθένης, Παραγραφὴ ὑπὲρ Φορμίωνος, 33 @scaife.perseus

ἀλλʼ εἶναι τοῦτο πλάσμα καὶ σκευώρημʼ ὅλον, ἕτερον δʼ ἕνεκα τούτου πάντα ταῦτα συγχωρεῖν τὸν πρὸ τοῦ χρόνον καὶ οὐχὶ δικάζεσθαι,


ἄλθος

: ἄλθος < → λείπει η ετυμολογία

θεραπεία, φάρμακο


ἄλθεξις

ἄλθεξις
-εως

: ἄλθεξις < → λείπει η ετυμολογία

θεραπεία, ίαση

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Ἱπποκράτης, Περὶ ἀγμῶν, (De fracturis), 10, @scaife.perseus

τὰ δὲ κοινωνέοντα τοῖσι τῆς κνήμης ὀστέοισι μείζω τε τῶν ἑτέρων ἐστὶ, καὶ κινηθέντων τούτων πουλυχρονιωτέρη ἡ ἄλθεξις.


παλαμναῖος

παλαμναῖος
-ου

: παλαμναῖος < παλάμη + -αῖος

δολοφόνος, ένοχος για φόνο

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Σοφοκλῆς, Τραχίνιαι, στίχ. 1207 (1206-1207)

οἴμοι μάλ᾽ αὖθις, οἷά μ᾽ ἐκκαλῇ, πάτερ, | φονέα γενέσθαι καὶ παλαμναῖον σέθεν.
#::Οϊμένα μου και πάλι· τί μου ζητάς, πατέρα μου; | να γίνω φονιάς θεοκατάρατος δικός σου;
#:::Μετάφραση χ.χ.: Ιωάννης Ν. Γρυπάρης), Αθήνα: Εστία @greek‑language.gr

εκδικητής για φόνο

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Ξενοφῶν, Κύρου Παιδεία, 8, 7.18 @scaife.perseus

τὰς δὲ τῶν ἄδικα παθόντων ψυχὰς οὔπω κατενοήσατε οἵους μὲν φόβους τοῖς μιαιφόνοις ἐμβάλλουσιν, οἵους δὲ παλαμναίους τοῖς ἀνοσίοις ἐπιπέμπουσι;

ικέτης λόγω φόνου που δεν έχει εξαγνιστεί ακόμα


ἀδημονία

ἀδημονία
-ας

: ἀδημονία (ελληνιστική κοινή) < ἀδημον(έω) + -ία

δυσφορία, ανησυχία

※ 1ος αιώνας κε αιώνας Φίλων ο Ιουδαίος, Περί του βίου Μωυσέως (λόγος πρώτος), 1.120, @scaife.perseus

κἄπειτ’ ἄνεμος καταράττει, νότος βιαιότατος, ὅλην τὴν ἡμέραν καὶ νύκτα προσεπιτεινόμενος καὶ σφοδρυνόμενος, αὐτὸς καθ’ αὑτὸν ὢν μεγάλη ζημία· ξηρός τε γάρ ἐστι καὶ κεφαλαλγὴς καὶ βαρυήκοος, ἄσας τε καὶ ἀδημονίας ἐμποιεῖν ἱκανός,

※ 1ος/2ος κε αιώνας ⌘ Πλούταρχος, Ἠθικά Περὶ τοῦ ἀκούειν, Section 16, 47a @scaife.perseus

διὸ δεῖ πάσχειν μέν τι καὶ δάκνεσθαι, μὴ συντρίβεσθαι δὲ μηδʼ ἀθυμεῖν τὸν ἐλεγχόμενον, ἀλλʼ ὥσπερ ἐν τελετῇ κατηργμένης αὐτοῦ φιλοσοφίας τοὺς πρώτους καθαρμοὺς καὶ θορύβους ἀνασχόμενον ἐλπίζειν τι γλυκὺ καὶ λαμπρὸν ἐκ τῆς παρούσης ἀδημονίας καὶ ταραχῆς.

※ 2ος κε αιώνας ⌘ Γαληνός, In Hippocratis Epidemiarum I, 1.2.75, p.179 @scaife.perseus

τὸ δὲ τῆς ἀγρυπνίας καὶ τῆς ἀδημονίας σύμπτωμα διὰ παντός ἐστι μοχθηρὸν, οὐ κατὰ μόνην τὴν ἀρχὴν, ὥσπερ γε καὶ τὸ ἐφιδροῦν.


ἄμπωτις

ἄμπωτις
-εως/-ιος/-ιδος

: ἄμπωτις < → λείπει η ετυμολογία
: ΑΠΟΓΟΝΟΙ: ⇘ νέα ελληνικά: άμπωτη

※ 5ος αιώνας πκε ⌘ Ἡρόδοτος, Ἱστορίαι, 8 (Οὐρανία), 129.1

ὁ μὲν δὴ τοιούτῳ τρόπῳ ἐπάϊστος ἐγεγόνεε· Ἀρταβάζῳ δὲ ἐπειδὴ πολιορκέοντι ἐγεγόνεσαν τρεῖς μῆνες, γίνεται ἄμπωτις τῆς θαλάσσης μεγάλη καὶ χρόνον ἐπὶ πολλόν.
#:::Λοιπόν μ᾽ αυτό τον τρόπο ξεσκεπάστηκε ο Τιμόξενος· κι είχαν περάσει τρεις μήνες που πολιορκούσε την Ποτίδαια ο Αρτάβαζος, όταν έγινε μεγάλη άμπωτη στη θάλασσα που κράτησε πολλές ώρες.
#:::Μετάφραση (1995): Ηλίας Σπυρόπουλος. Αθήνα:Γκοβόστης @greek‑language.gr

υποχώρηση, ελάττωση ρεύματος

επιστροφή προς τα έσω των χυμών από την επιφάνεια του σώματος


Ἀλωρίτης

: Ἀλωρίτης < Ἄλωρος + -ίτης

κάτοικος από την πόλη Ἄλωρος

ελληνιστική κοινή

πατριδωνυμικό


ἄλμα

: ἄλμα (ελληνιστική κοινή) < ἄλδω

ταυτόσημο με ἄλσος

※ 4ος/3ος αιώνας πκε αιώνας Λυκόφρων ο Χαλκιδεύς, Ἀλεξάνδρα, 319, @scaife.perseus

ἵνʼ ἄλμα πάππου καὶ χαμευνάδος μόροι


ἀποκλεισμός

ἀποκλεισμός
-οῦ

: ἀποκλεισμός (ελληνιστική κοινή) < ἀπολείω

※ '1ος/2ος κε' αιώνας Επίκτητος, Ἀρριανοῦ τῶν Ἐπικτήτου Διατριβῶν, 4.7.20 @scaife.perseus

ἀποκλεισμὸς ἐμοὶ οὐ γίνεται, ἀλλὰ τοῖς βιαζομένοις.

εγκλεισμός στη φυλακή


ἐρωτοδιδάσκαλος

ἐρωτοδιδάσκαλος
-ου

: ἐρωτοδιδάσκαλος (ελληνιστική κοινή) < ἐρωτο- + διδάσκαλος

ο δάσκαλος της τέχνης του έρωτα

※ 2/3ος κε αιώνας ⌘ Ἀθήναιος ὁ Nαυκρατίτης, Δειπνοσοφισταί, 5, 61 , 219d, @scaife.perseus, @el.wikisource

κυνηγεῖ οὖν ὁ καλὸς Σωκράτης ἐρωτοδιδάσκαλον ἔχων τὴν Μιλησίαν, ἀλλ’ οὐκ αὐτὸς θηρεύεται, ὡς ὁ Πλάτων ἔφη, λινοστατούμενος ὑπὸ Ἀλκιβιάδου.


ἐρωτύλος

ἐρωτύλος
-ου

: ἐρωτύλος (ελληνιστική κοινή) < ἔρως + -ύλος

αγαπημένος, αγαπητός

όνομα ενός μικρού άστρου

είδος πολύτιμου λίθου


ἀκροχάλιξ

ἀκροχάλιξ
-ικος

: ἀκροχάλιξ (ελληνιστική κοινή) < → λείπει η ετυμολογία

ελαφρά μεθυσμένος

※ 3ος αιώνας πκε αιώνας ⌘ Απολλώνιος ο Ρόδιος, Ἀργοναυτικά, 4.432, @scaife.perseus

ἀκροχάλιξ οἴνῳ καὶ νέκταρι, καλὰ μεμαρπὼς


ἀκροχορδόνη

ἀκροχορδόνη
-ης

: ἀκροχορδόνη (ελληνιστική κοινή) < → λείπει η ετυμολογία


ἀσβόλη

: ἀσβόλη < → λείπει η ετυμολογία

ελληνιστική κοινή


ἄσβολος

: ἄσβολος < → λείπει η ετυμολογία

άλλη μορφή του ἀσβόλη

ελληνιστική κοινή


ἐρυσίβη

: ἐρυσίβη < → λείπει η ετυμολογία

ασθένεια των φυτών

κυρίως για σιτάρι

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Πλάτων, Πολιτεία, 10, 609a (608e-609a)

Τί δέ; κακὸν ἑκάστῳ τι καὶ ἀγαθὸν λέγεις; οἷον ὀφθαλμοῖς ὀφθαλμίαν καὶ σύμπαντι τῷ σώματι νόσον, σίτῳ τε ἐρυσίβην, σηπεδόνα τε ξύλοις, χαλκῷ δὲ καὶ σιδήρῳ ἰόν, καί, ὅπερ λέγω, σχεδὸν πᾶσι σύμφυτον ἑκάστῳ κακόν τε καὶ νόσημα;
*:::Παραδέχεσαι ακόμα ότι κάθε πράγμα έχει το καλό του και το κακό του; παραδείγματος χάρη τα μάτια έχουν την οφθαλμία και γενικά το σώμα τις αρρώστιες, το σιτάρι την ερισύβη, τα ξύλα τη σήψη, ο χαλκός και το σίδερο τη σκουριά, και μ᾽ έναν λόγο τίποτα σχεδόν δεν υπάρχει που να μην έχει ένα σύμφυτο κακό και νόσημα;
*::: Μετάφραση (στη δημοτική, χ.χ.): Ιωάννης Γρυπάρης. Θεσσαλονίκη: ΚΕΓ, 2015 (στην καθαρεύουσα, 1911, Εκδ.Φέξη) @greek‑language.gr


καρτερόχειρ

καρτερόχειρ
-χειρος

: καρτερόχειρ < καρτερός + χείρ

που έχει δυνατά χέρια

※ 8ος/7oς αιώνας πκε αιώνας ⌘Hymni Homerici Ομηρικοί Ύμνοι/VIII. Εις Άρεα, στίχ. 3 (1-3)

Ἆρες ὑπερμενέτα, βρισάρματε, χρυσεοπήληξ,
ὀβριμόθυμε, φέρασπι, πολισσόε, χαλκοκορυστά,
καρτερόχειρ, ἀμόγητε, δορισθενές, ἕρκος Ὀλύμπου,


κουροτρόφος

κουροτρόφος
-ου

: κουροτρόφος < κοῦρος + τρέφω

η τροφός, παραμάνα


κυκλάς

κυκλάς
-αδος

: κυκλάς < κύκλ(ος) + -άς

κυκλικός, στρογγυλός

※ 4ος/5ος κε αιώνας ⌘ Νόννος ὁ Πανοπολίτης, Διονυσιακά, 2, 455 @scaife.perseus, @el.wikisource

λεπταλέον φύσημα παρέτραπε κυκλάδα πέτρην.

που επανέρχεται κυκλικά

※ 4ος/5ος κε αιώνας ⌘ Νόννος ὁ Πανοπολίτης, Διονυσιακά, 38, 290 @scaife.perseus, @el.wikisource

σὸν δρόμον ἰθύνουσι δυώδεκα κυκλάδες Ὧραι.

Κυκλάς, Κυκλάδες (ενν. νῆσοι)

ως κύριο όνομα

ελληνιστική σημασία

※ 4ος/5ος κε αιώνας ⌘ Νόννος ὁ Πανοπολίτης, Μεταβολὴ τοῦ κατὰ Ἰωάννην Ἁγίου Εὐαγγελίου, 7.89, (7.87-7.89) @books.google.gr

εἰ δὲ τομὴν ὁσίην δέχεται βροτὸς ἠθάδι χαλκῷ,
πάντες ἐμοὶ βαρύμηνιν ἐγείρετε κόμπον ἀπειλῆς,
εἰ πάλιν ἔμμιν ὄπασσα σεσηπότα κυκλάδι νούσῳ,
#::: Augustinus Scheindler, (επιμ.) Nonni Panopolitani Paraphrasis S. Evangelii Ioannei. accedit S. Evangelii textus et index verborum, Lipsiae: in aedibus B.G. Teubneri, 1881.


κυκλάς

κυκλάς
-αδος

: κυκλάς < κύκλ(ος) + -άς

γυναικείο ένδυμα

ελληνιστική σημασία

τμήμα αρδευτικού μηχανήματος

ελληνιστική σημασία


ὑπόχυμα

ὑπόχυμα
-ατος

: ὑπόχυμα (ελληνιστική κοινή) < ὑπό- + χύμα (< ὑποχέω)

καταρράκτης των ματιών

※ 1ος κε αιώνας ⌘ Διοσκουρίδης Πεδάνιος, Περὶ ὕλης ἰατρικῆςʷ, 3, 81.2 @scaife.perseus

διεγείρει καὶ ὑστερικῶς πνιγομένας μετ ὄξους ὀσφραινόμενον, οὐλάς τε ἀποσμήχει τὰς ἐν ὀφθαλμοῖς καὶ ἀμβλυωπίας καὶ τὰ ἐπισκοτοῦντα ταῖς κόραις καὶ ὑποχύματα. διαλύεται δὲ ὥσπερ ὁ ὀπὸς πηγάνῳ καὶ ὕδατι ἢ πικροῖς ἀμυγδάλοις ἢ μέλιτι ἢ ἄρτῳ θερμῷ.

※ 2ος κε αιώνας ⌘ Γαληνός, De symptomatum causis, 1.2, @scaife.perseus

κατὰ δὲ τὸ κέντρον τῆς κόρης εἰ γένοιτο σύστασις ὑποχύματος μικροῦ, τῶν ἐν κύκλῳ μενόντων καθαρῶν ἅπαντα φαίνεται τοῖς οὕτω πάσχουσιν οἷον θυρίδας ἔχοντα. τὸ γὰρ ἐν μέσῳ τὸ μὴ βλεπόμενον, ἐγκεκολάφθαι δοκεῖ.

※ 2ος κε αιώνας ⌘ Γαληνός, De methodo medendi, 2.6, @scaife.perseus

ὅταν μὲν οὖν τὸ κρυσταλλοειδὲς ὑπὸ δυσκρασίας νοσήσῃ, βλάπτεται μὲν ἡ τῶν ὀφθαλμῶν ἐνέργεια πάντως, ἀλλ’ οὐκ ἔστιν ὡς ὀργάνων αὐτῶν τὸ νόσημα. τὸ δ’ ὑπόχυμα καλούμενον οὐδενὸς μὲν ὁμοιομεροῦς ἐστι πάθους, ὅλων δὲ τῶν ὀφθαλμῶν ὡς ὀργάνων.

※ 2ος/3ος αιώνας κε αιώνας ⌘ Κλήμης ο Αλεξανδρεύς, Παιδαγωγός (Paedagogus), 1.6, @scaife.perseus

ὥσπερ οὖν οἱ τὸν ὕπνον ἀποσεισάμενοι εὐθέως ἔνδοθεν ἐγρηγόρασιν, μᾶλλον δὲ καθάπερ οἱ τὸ ὑπόχυμα τῶν ὀφθαλμῶν κατάγειν πειρώμενοι οὐ τὸ φῶς αὑτοῖς ἔξωθεν χορηγοῦσιν, ὃ οὐκ ἔχουσιν, τὸ δὲ ἐμπόδιον ταῖς ὄψεσι καταβιβάζοντες ἐλευθέραν ἀπολείπουσι τὴν κόρην, οὕτως καὶ οἱ βαπτιζόμενοι, τὰς ἐπισκοτούσας ἁμαρτίας τῷ θείῳ πνεύματι ἀχλύος δίκην ἀποτριψάμενοι, ἐλεύθερον καὶ ἀνεμπόδιστον καὶ φωτεινὸν ὄμμα τοῦ πνεύματος ἴσχομεν, ᾧ δὴ μόνῳ τὸ θεῖον ἐποπτεύομεν, οὐρανόθεν ἐπεισρέοντος ἡμῖν τοῦ ἁγίου πνεύματος·


κολεασμός

: κολεασμός < κολεάζω + -μός < αρχαία ελληνική κολεός

η διαδικασία ή το αποτέλεσμα του κολεάζω, η τοποθέτηση σε κολέο / θήκη

ελληνιστική κοινή


ἔνοσις

: ἔνοσις < → λείπει η ετυμολογία

δόνηση, κούνημα, σεισμός

※ 7ος πκε αιώνας ⌘ Ἡσίοδος, Θεογονία, 681 (679-682)

ἐπέστενε δ᾽ οὐρανὸς εὐρὺς | σειόμενος, πεδόθεν δὲ τινάσσετο μακρὸς Ὄλυμπος | ῥιπῇ ὕπ᾽ ἀθανάτων, ἔνοσις δ᾽ ἵκανε βαρεῖα | τάρταρον ἠερόεντα ποδῶν,
*::: και στέναζε μαζί κι ο ουρανός ο ευρύς | καθώς σειόταν, κι απ᾽ τα θεμέλια τιναζότανε ο ψηλός ο Όλυμπος | απ᾽ την ορμή των αθανάτων, και των ποδιών η δόνηση ισχυρή στο νεφελώδη Τάρταρο έφτανε
*::: Μετάφραση (2001): Σταύρος Γκιργκένης, Θεσσαλονίκη: Ζήτρος @greek‑language.gr

※ 7ος πκε αιώνας ⌘ Ἡσίοδος, Θεογονία, 706 (706-709)

σὺν δ᾽ ἄνεμοι ἔνοσίν τε κονίην τ᾽ ἐσφαράγιζον | βροντήν τε στεροπήν τε καὶ αἰθαλόεντα κεραυνόν, | κῆλα Διὸς μεγάλοιο, φέρον δ᾽ ἰαχήν τ᾽ ἐνοπήν τε | ἐς μέσον ἀμφοτέρων·
*::: Και οι άνεμοι σηκώνανε με θόρυβο μαζί σεισμό, σκόνη, | βροντή, αστραπή, το φλογερό τον κεραυνό, | του μέγα Δία τα βέλη, και φέρνανε κραυγές και ιαχές | καταμεσής στα δύο μέτωπα.
*::: Μετάφραση (2001): Σταύρος Γκιργκένης, Θεσσαλονίκη: Ζήτρος @greek‑language.gr


τυρόκνηστις

τυρόκνηστις
-ιδος

: τυρόκνηστις < τυρός + κνῆστις (< κνάω)

τρίφτης τυριού

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Ἀριστοφάνης, Σφῆκες, στίχ. 938 (936-939)

[ΒΔΕ.] αὐτὸς καθελοῦ· τοὺς μάρτυρας γὰρ εἰσκαλῶ. | Λάβητι μάρτυρας παρεῖναι τρύβλιον, | δοίδυκα, τυρόκνηστιν, ἐσχάραν, χύτραν, | καὶ τἄλλα τὰ σκεύη τὰ προσκεκλημένα.
*:::[ΒΔΕ.] Τους μάρτυρες καλώ και πάρ᾽ το μόνος. | Όλα τα σκεύη που έχουν λάβει κλήση | ως μάρτυρες του Λάβη να προσέλθουν· | γουδόχερο, σκουτέλα, | τυροτρίφτης, χύτρα και σκάρα.
*:::Μετάφραση (1967): Θρασύβουλος Σταύρου, Αθήνα: Τυποβιβλιοτεχνική @greek‑language.gr

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Ἀριστοφάνης, Ὄρνιθες, στίχ. 1579 (1579-1580)

[ΠΙΣ.] τὴν τυρόκνηστίν τις δότω· φέρε σίλφιον· | τυρὸν φερέτω τις· πυρπόλει τοὺς ἄνθρακας.
*::: [ΠΙΣ.] Τον τυροτρίφτη δώστε μου· γιά φέρτε μπαχαρικά· | κι εσύ, τυρί· και φύσα τα κάρβουνα ν᾽ ανάψουν.
*::: Μετάφραση (1967): Θρασύβουλος Σταύρου, Αθήνα: Τυποβιβλιοτεχνική @greek‑language.gr


θραῦμα

θραῦμα
-ατος

: θραῦμα < θραύ(ω) + -μα
: ΑΠΟΓΟΝΟΙ: ⇘ νέα ελληνικά: θραύμα


ἐνορμίτης

ἐνορμίτης
-ου

: ἐνορμίτης (ελληνιστική κοινή) < → λείπει η ετυμολογία

που βρίσκεται στο λιμάνι


κυνόροδον

: κυνόροδον < κυνο- + ῥόδον

αγριοτριανταφυλλιά


βρεχμός

: βρεχμός < → λείπει η ετυμολογία

άλλη μορφή του βρέγμα

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ἰλιάς, 5 (Ε. Διομήδους ἀριστεία.), στίχ. 586 (584-586 )

Ἀντίλοχος δ᾽ ἄρ᾽ ἐπαΐξας ξίφει ἤλασε κόρσην· | αὐτὰρ ὅ γ᾽ ἀσθμαίνων εὐεργέος ἔκπεσε δίφρου | κύμβαχος ἐν κονίῃσιν ἐπὶ βρεχμόν τε καὶ ὤμους.
*::: κατόπιν τού εχύθη ο Αντίλοχος και με σπαθιά τον μήλιγγα του σχίζει· | έπεσεν επικέφαλα βογγώντας απ᾽ τ᾽ αμάξι | κι εβύθισε το καύκαλο στο χώμα και τους ώμους·
*::: Έμμετρη μετάφραση (1922): Ιάκωβος Πολυλάς, @greek‑language.gr


ἀπόβρεγμα

ἀπόβρεγμα
-ατος

: ἀπόβρεγμα < ἀποβρέχω + -μα

έγχυμα, νερό μέσα στο οποίο έχουν μουλιάσει σπόροι κάποιου φυτού ή δέντρου

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Ἱπποκράτης, De diaeta, 2.54, p. 560-562, @scaife.perseus

Οἱ δὲ χυμοὶ διουρητικοὶ, κρήθμου, σελίνου, σκορόδου ἀποβρέγματα, κυτίσου, μαράθρου, πράσου, ἀδιάντου, στρύχνου· ψύχει σκολοπένδριον, μίνθη, σέσελι, σέρις, καυκαλίδες, ὑπερικὸν, κνίδαι·

※ 1ος κε αιώνας ⌘ Διοσκουρίδης Πεδάνιος, Περὶ ἀπλῶν φαρμάκων, (Euporista vel De simplicibus medicinis), 1.80.1, @scaife.perseus

τὰς δὲ δυσωδίας τοῦ στόματος ἀπαλλάττει ἀγαλόχου ἀπόβρεγμα ἢ ἀπόζεμα διακλυζόμενον,


ἰμαντελιγμός

ἰμαντελιγμός
-οῦ

: ἰμαντελιγμός (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική ἰμάς + ἑλιγμός

παιδικό παιχνίδι με σχοινί, παρόμοιο με το σχοινάκι


ἰμάς

: ἰμάς < → λείπει η ετυμολογία

λουρί, σχοινί, ιμάντας


λίμωξις

λίμωξις
-εως

: λίμωξις (ελληνιστική κοινή) < λιμώσσω


διαρρωγή

: διαρρωγή < διαρρήγνυμι

ρωγμή, σχισμή


οὐράνη

: οὐράνη < οὖρ(ον) + -άνη

※ 6ος/5ος πκε αιώνας ⌘ Αἰσχύλος, Απόσπασμα 180 ΟΣΤΟΛΟΓΟΙ, @poesialatina.it, @archive.org

[ΟΔΥΣΣΕΑΣ] ὅδ' ἔστιν, ὅς ποτ' ἀμφ' ἐμοὶ βέλος | γελωτοποιόν, τὴν κάκοσμον οὐράνην, | ἔρριψεν οὐδ' ἥμαρτε·


νέαρχος

: νέαρχος (ελληνιστική κοινή) < (νέος) νέ- + -αρχος (ἄρχω)

ναύαρχος, νέος αρχηγός


πτυχίον

: πτυχίον (ελληνιστική κοινή) < → λείπει η ετυμολογία

βιβλίο, μικρή πινακίδα για γραφή


βῆσσα

: βῆσσα < → λείπει η ετυμολογία

φαράγγι με δέντρα, κοιλάδα

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ἰλιάς, 3 (Γ. Ὅρκοι. Τειχοσκοπία. Ἀλεξάνδρου καὶ Μενελάου μονομαχία.), στίχ. 34 (33-34 )

ὡς δ᾽ ὅτε τίς τε δράκοντα ἰδὼν παλίνορσος ἀπέστη | οὔρεος ἐν βήσσῃς, ὑπό τε τρόμος ἔλλαβε γυῖα,
#::: Σαν άνθρωπος που απάντησε φίδι κακό στον λόγγον, | γυρίζει οπίσω, τρέμοντας εις όλα του τα μέλη
#:::Έμμετρη μετάφραση (1922): Ιάκωβος Πολυλάς, @greek‑language.gr

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ὀδύσσεια, 10 (κ. Ἀλκίνου ἀπόλογοι: Τὰ περὶ Αἴολον, Λαιστρυγόνας καὶ Κίρκην.), στίχ. 252 (251-253 )

«Ἤιομεν, ὡς ἐκέλευες ἀνὰ δρυμά, φαίδιμ᾽ Ὀδυσσεῦ· | εὕρομεν ἐν βήσσῃσι τετυγμένα δώματα καλὰ | ξεστοῖσιν λάεσσι, περισκέπτῳ ἐνὶ χώρῳ.
#:::«Κινήσαμε, όπως πρόσταξες, μέσα στα δάση, Οδυσσέα λαμπρέ, | και στις κοιλάδες βρήκαμε το αρχοντικό ωραίο, χτισμένο | με πελεκημένες πέτρες, σε μέρος φυλαγμένο, να βλέπει ολόγυρα.
#::: Μετάφραση σε πεζό (2006): Δημήτρης Ν. Μαρωνίτης, @greek‑language.gr

※ 7ος πκε αιώνας ⌘ Ἡσίοδος, Ἔργα καὶ Ἡμέραι, 510 (509-511)

πολλὰς δὲ δρῦς ὑψικόμους ἐλάτας τε παχείας | οὔρεος ἐν βήσσῃς πιλνᾷ χθονὶ πουλυβοτείρῃ | ἐμπίπτων, καὶ πᾶσα βοᾷ τότε νήριτος ὕλη·
#::: Πολλές βελανιδιές ψηλόκορφες κι έλατα ογκώδη | μες στα φαράγγια του βουνού τα ρίχνει κάτω στην πολύτροφη γη | σαν πέφτει πάνω τους. Κι όλο το δάσος τότε το απέραντο βοά.
#::: Μετάφραση (2001): Σταύρος Γκιργκένης, Θεσσαλονίκη: Ζήτρος @greek‑language.gr

είδος ποτηριού με πλατιά βάση και στενή διατομή στο επάνω μέρος


ἀμύντωρ

ἀμύντωρ
-ορος

: ἀμύντωρ < ἀμύνω
: ΑΠΟΓΟΝΟΙ: ⇘ νέα ελληνικά: αμύντορας

βοηθός, υπερασπιστής

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ἰλιάς, 15 (Ο. Παλίωξις παρὰ τῶν νεῶν.), στίχ. 610 (610-611 )

αὐτὸς γάρ οἱ ἀπ᾽ αἰθέρος ἦεν ἀμύντωρ | Ζεύς,
#:::είχε βοηθόν τον ίδιον Κρονίδη απ᾽ τον αιθέρα,
#:::Έμμετρη μετάφραση (1922): Ιάκωβος Πολυλάς, @greek‑language.gr

που αποκρούει, που απωθεί

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Εὐριπίδης, Ὀρέστης, στίχ. 1588

ὁ πατρὸς ἀμύντωρ, ὃν σὺ προύδωκας θανεῖν.


ἐξάρτυσις

ἐξάρτυσις
-εως

: ἐξάρτυσις (ελληνιστική κοινή) < → λείπει η ετυμολογία

εφοδιασμός, ετοιμασία, προπαρασκευή

διασκευή, ρύθμιση


μαφόρτης

μαφόρτης
-ου

: μαφόρτης (ελληνιστική κοινή) < → λείπει η ετυμολογία
: ΑΠΟΓΟΝΟΙ: ↷ λατινικά: mafortium, ↷ λατινικά: maforte, ⇘ νέα ελληνικά: μαφόριο

είδος πέπλου που κάλυπτε το κεφάλι ή τους ώμους

για γυναίκες

※ 2ος αιώνας κε αιώνας, ⌘ BGU 3 845, στίχ. 15 & 16, (13-19), @papyri.info

[…] καὶ
[γ]ε̣[ί]νω[σ]κε(*), ὅτει(*) σήμερον τετραε-
[τί]α(*) μαφόρτην οὐκ ἔσχον ἀλλὰ
καὶ χρίαν(*) ἔχω μαφόρτου καὶ πᾶν
ποίησον τοῦ τὰ ἐπιβάλλοντα
τῇ ἑορτῇ τοῦ Σαραπις(*) φροντίσαι
καὶ πέμψαι,


φαῦσιγξ

φαῦσιγξ
-ιγγος

: φαῦσιγξ < → λείπει η ετυμολογία

φουσκάλα από έγκαυμα

κάθε φουσκάλα ή εξόγκωμα δέρματος


ῥόχθος

: ῥόχθος (ελληνιστική κοινή) < → λείπει η ετυμολογία
: ΑΠΟΓΟΝΟΙ: ⇘ νέα ελληνικά: ρόχθος

έντονος παφλασμός, η βουή των κυμάτων

※ 4ος/3ος αιώνας πκε αιώνας Λυκόφρων ο Χαλκιδεύς, Ἀλεξάνδρα, στίχ. 402, @scaife.perseus

τρέμων φυλάξει ῥόχθον Αἰγαίας ἁλός.

※ 2ος πκε αιώνας ⌘ Νίκανδρος ὁ Κολοφώνιος Θηριακά, στίχ. 822 @scaife.perseus

Ναὶ μὴν οἶδ’ ὅσα πόντος ἁλὸς ῥόχθοισιν ἑλίσσει,


εἰκόνισμα

εἰκόνισμα
-ατος

: εἰκόνισμα < εἰκονίζω + -μα

εικόνα, άγαλμα

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Σοφοκλῆς, Ἀπόσπασμα, 573 Greek literary papyri, vol. 1, @archive.org

λι]θουργὲς εἰκόνισμα


μισθαποχή

μισθαποχή
-ῆς

: μισθαποχή (ελληνιστική κοινή) < → λείπει η ετυμολογία

συμβόλαιο μισθώσεως με προκαταβολική πληρωμή του μισθώματος

※ 4ος αιώνας κε αιώνας, ⌘ bgu.2.409, στίχ. 10, (9-12), @papyri.info

τῆς
μισθαποχῆς ταύτης κ[υ]ρ[ίας οὔ-]
σης πανταχοῦ ἐπιφερο[μένης]
καὶ ἐπερωτηθὶς(*) ὁμολόγησα(*).
#:::αυτή η απόδειξη ενοικίου όντας
κανονιστική όπου και αν παρουσιάζεται
και αφού ερωτήθηκα έδωσα τη σύμφωνη γνώμη μου.
#:::Μετάφραση λέξεων: Βικιλεξικό.

καταβολή μισθού ή ενοικίου


σκιάδειον

σκιάδειον
-ου

: σκιάδειον < σκιά + -ειον

ομπρέλα, αλεξήλιο

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Ἀριστοφάνης, Ὄρνιθες, στίχ. 1508 (1507-1509)

ἀλλ᾽ ἵνα φράσω σοι πάντα τἄνω πράγματα, | τουτὶ λαβών μου τὸ σκιάδειον ὑπέρεχε, | ἄνωθεν ὡς ἂν μή μ᾽ ὁρῶσιν οἱ θεοί.
#:::Για να σου πω τί γίνεται εκεί πάνω, | κρύβε μου το κεφάλι με το σκιάδι, | από ψηλά οι θεοί να μη με βλέπουν.
#::: Μετάφραση (1967): Θρασύβουλος Σταύρου, Αθήνα: Τυποβιβλιοτεχνική @greek‑language.gr

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Ἀριστοφάνης, Ἱππῆς, στίχ. 1348 (1347-1348)

[ΑΛΛ.] τὰ γὰρ ὦτά σου, νὴ ‹τὸν› Δί᾽, ἐξεπετάννυτο | ὥσπερ σκιάδειον καὶ πάλιν ξυνήγετο.
#::: [ΑΛΛ.] Επειδή, μά τον Δία, τ᾽ αυτιά σου άνοιγαν πέρα-πέρα | σαν ομπρέλα κι ύστερα ξαναμαζεύονταν.
#::: Μετάφραση (2005): Ηλίας Σπυρόπουλος, Θεσσαλονίκη: Ζήτρος @greek‑language.gr

πλατύγυρο καπέλο

ως υποκοριστικό του σκιά


γομφίασις

γομφίασις
-εως

: γομφίασις (ελληνιστική κοινή) < γομφιάζω

πονόδοντος ή τριγμός των δοντιών


ἀλλοτριότης

ἀλλοτριότης
-οτητος

: ἀλλοτριότης < ἀλλότριος + -ότης

αποξένωση, ψυχρότητα στις σχέσεις

※ 4ος πκε αιώνας ⌘ Ἀριστοτέλης, Πολιτικά, 5.1311b @scaife.perseus

ἀλλὰ τῆς γε ἀλλοτριότητος ὑπῆρχεν ἀρχὴ τὸ βαρέως φέρειν πρὸς τὴν ἀφροδισιαστικὴν χάριν. συνεπέθετο δὲ καὶ Ἑλλανοκράτης ὁ Λαρισαῖος διὰ τὴν αὐτὴν αἰτίαν· ὡς γὰρ χρώμενος αὐτοῦ τῇ ἡλικίᾳ οὐ κατῆγεν ὑποσχόμενος, διʼ ὕβριν καὶ οὐ διʼ ἐρωτικὴν ἐπιθυμίαν ᾤετο εἶναι τὴν γεγενημένην ὁμιλίαν.
#::: → λείπει η μετάφραση

※ 1ος/2ος κε αιώνας ⌘ Πλούταρχος, Βίοι Παράλληλοι, Ἀλέξανδρος, 55.1

Τοιαύτης ὑπογινομένης ἀλλοτριότητος, πρῶτον μὲν Ἡφαιστίων ἐπιστεύετο λέγων, ὅτι συνθέμενος πρὸς αὐτὸν ὁ Καλλισθένης προσκυνῆσαι, ψεύσαιτο τὴν ὁμολογίαν·
#::: Έτσι δημιουργήθηκε σιγά σιγά η ψυχρότητα ανάμεσα στους δυο άνδρες. Πρώτα έγινε πιστευτός ο Ηφαιστίων που έλεγε ότι, ενώ ο Καλλισθένης συμφώνησε μαζί του να τον προσκυνήσει, αθέτησε τη συμφωνία.
#::: Μετάφραση (2012): Γιαγκόπουλος, Α.Ι., Ζ.Ε. Μαλαθούνη. Θεσσαλονίκη: Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας. @greek‑language.gr

δυσμένεια, εχθρότητα, απέχθεια

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Πλάτων, Συμπόσιον, 197d

Οὗτος δὲ ἡμᾶς ἀλλοτριότητος μὲν κενοῖ, οἰκειότητος δὲ πληροῖ, τὰς τοιάσδε συνόδους μετ᾽ ἀλλήλων πάσας τιθεὶς συνιέναι, ἐν ἑορταῖς, ἐν χοροῖς, ἐν θυσίαισι γιγνόμενος ἡγεμών·
#:::Αυτός αφανίζει απ᾽ ανάμεσά μας τις έχθρες, μας κάνει πλούσιους σε φιλίες, οργανώνοντας όλα τα συναπαντήματά μας, όπως καληώρα, θες σε γιορτές, θες σε χορούς, θες σε θυσίες, πρωτοστάτης·
#::: Μετάφραση (2004): Ηλίας Σπυρόπουλος, Θεσσαλονίκη:Ζήτρος. @greek‑language.gr
#:::ΣτΕ: Ο Πλάτωνας αναφέρεται στον Έρωτα.

η διαφορά κατά το ποιόν


γαστριμαργίη

γαστριμαργίη
-ης

: γαστριμαργίη < → λείπει η ετυμολογία

ιωνικός τύπος του γαστριμαργία

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Ἱπποκράτης, Περὶ τῶν ἐντὸς παθῶν, (De affectionibus interioribus), κεφ. 6, @scaife.perseus

Ἢν φλεγμονὴ ἐν πλεύμονι γένηται, δὲ μάλιστα ἀπὸ οἰνοφλυγίης καὶ γαστριμαργίης ἰχθύων κεφάλων καὶ ἐγχελύων· ταῦτα γὰρ τὴν πιμελὴν πολεμιωτάτην ἔχει πρὸς. τὴν φύσιν τοῦ ἀνθρώπου·


κορβανᾶς

: κορβανᾶς (ελληνιστική κοινή) < κορβᾶν (< εβραϊκή קָרְבָּן (qorbān, δώρο, προσφορά)) + -ᾶς

ιερό ταμείο, ιδιαίτερα το θησαυροφυλάκιο του ναού του Σολομώντα στην Ιερουσαλήμ

χριστιανισμός

※ 2ος κε αιώνας ⌘ Καινή Διαθήκη, Κατὰ Ματθαῖον Εὐαγγέλιον, 27.6

οἱ δὲ ἀρχιερεῖς λαβόντες τὰ ἀργύρια εἶπον, Οὐκ ἔξεστι βαλεῖν αὐτὰ εἰς τὸν κορβανᾶν, ἐπεὶ τιμὴ αἵματός ἐστι.


τερατεία

: τερατεία < τερατεύομαι

η αφήγηση θαυμαστών, παράδοξων ή απίθανων γεγονότων

η γνώση σχετικά με τα τέρατα και τα παράδοξα συμβάντα


πρόθειος

πρόθειος
-ου

: πρόθειος (ελληνιστική κοινή) < πρό- + θεῖος

ο θείος του πατέρα, ο αδελφός του παππού

※ 2ος αιώνας κε αιώνας, Επιγραφή από τη Λαοδίκεια προς τον Λύκο (Λαοδίκεια ἐπὶ τῷ Λύκῳ) (Eskihisar). IK Laodikeia am Lykos 83. στίχ. 10 (1-14) @epigraphy.packhum.org

ἡ βουλὴ καὶ ὁ δῆμος
ἐτείμησαν Τατίαν
Νεικοστράτου τοῦ
Περικλέους νέαν
ἡρωΐδα διά τε τ[ὰς]
[τ]οῦ πατρὸς αὐτῆς
ἀρχάς τε καὶ λει-
[τ]ουργίας καὶ ἐργ[επι]-
στασίας καὶ διὰ
[τὸ]ν πρόθειον αὐτῆς
[Νει]κόστρατον, ὃς, <μ>ε-
[τὰ τ]ῶν ἄλλων ὧν πα-
[ρέσ]χεν ἱεράτευσέν
[τε] τῆς Πόλεως


ἀμετροεπία

ἀμετροεπία
-ας

: ἀμετροεπία (ελληνιστική κοινή) < → λείπει η ετυμολογία
: ΑΠΟΓΟΝΟΙ: ⇘ νέα ελληνικά: αμετροέπεια

※ 2ος κε αιώνας ⌘ Γαληνός, Adversus ea quae Juliano in Hippocratis Aphorismos enuntiata sunt, Chapter 2, @scaife.perseus

Θερσίτης δέ τις μοῦνος ἀμετροεπὴς ἐλάλει, τούτῳ μᾶλλον ἂν ἢ Θερσίτῃ πρέπει, πάντας ὑπερβάλλοντα τοὺς πώποτε γεγονότας ἐν ἀμετροεπίαις. καὶ τοίνυν οἱ παραγενόμενοι τοῖς λόγοις ἀναγινωσκόμενοι αὐτοὺς, δύο ταύτας ἔθεντο προσηγορίας τἀνθρώπῳ, τὴν ἀμετροεπίαν καὶ τὴν ἀπραντολογίαν, ὥστ’ οὐκ ἐμοῦ σωφρονίζοντος, ἀλλ’ Ὀδυσσέως τινὸς ἐδεῖτο τοῦ τῷ σκήπτρῳ καθεζομένου.


ἀμελκτήρ

ἀμελκτήρ
-ῆρος

: ἀμελκτήρ (ελληνιστική κοινή) < ἀμέλγω

δοχείο που χρησιμοποιείται για άρμεγμα


βαλλαντιοτόμος

βαλλαντιοτόμος
-ου

: βαλλαντιοτόμος < βαλλάντιον + -τόμος (< τέμνω)

πορτοφολάς, που κόβει μικρά τσαντάκια

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Ἀριστοφάνης, Βάτραχοι, στίχ. 772 (771-773)

[ΟΙ.] ὅτε δὴ κατῆλθ᾽ Εὐριπίδης, ἐπεδείκνυτο | τοῖς λωποδύταις καὶ τοῖσι βαλλαντιοτόμοις | καὶ τοῖσι πατραλοίαισι καὶ τοιχωρύχοις,
*::: [ΥΠΗ.] Σαν ήρθε ο Ευριπίδης κάτω, αρχίζει της τέχνης του επιδείξεις, | μ᾽ ακροατήριο όλο πορτοφολάδες, λωποδύτες, | διαρρήχτες, πατροκτόνους·
*:::Μετάφραση (1967): Θρασύβουλος Σταύρου, Αθήνα:Τυποβιβλιοτεχνική @greek‑language.gr

※ 4ος πκε αιώνας ⌘ Αἰσχίνης, Κατὰ Κτησιφῶντος, 207

Ἀλλ᾽ ἃ δὴ συμβήσεται ὑμῖν, ἐὰν τοῦτον τὸν τρόπον τὴν ἀκρόασιν ποιήσησθε, ταῦθ᾽ ὑμῖν ἤδη δίκαιός εἰμι προειπεῖν. Ἐπεισάξει γὰρ τὸν γόητα καὶ βαλλαντιοτόμον καὶ διατετμηκότα τὴν πολιτείαν.
*:::Θεωρώ όμως σωστό να σας προειδοποιήσω για όσα θα σας συμβούν, εάν ακολουθήσετε την ακροαματική διαδικασία κατά τον δικό τους τρόπο. Θα σας παρουσιάσει λοιπόν ο Κτησιφών τον απατεώνα, κλέφτη, αυτόν που έχει κάνει κομμάτια το πολίτευμα.
*:::Μετάφραση (2012): Αθανάσιος Ι. Γιαγκόπουλος, Θεσσαλονίκη:Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας @greek‑language.gr


τοιχωρύχος

τοιχωρύχος
-ου

: τοιχωρύχος < τοῖχος + ὀρύσσω (σκάβω)

διαρρήκτης, κλέφτης

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Ἀριστοφάνης, Βάτραχοι, στίχ. 773 (771-773)

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Ἀριστοφάνης, Πλοῦτος, στίχ. 869

[ΚΑ.] ἦ τῶν πονηρῶν ἦσθα καὶ τοιχωρύχων;
*:::[ΚΑΡ.] Μην είσαι απατεώνας και διαρρήχτης;
*:::Μετάφραση (1956): Κώστας Βάρναλης, Αθήνα: Ι. Ν. Ζαχαρόπουλος @greek‑language.gr


μυστίλη

: μυστίλη < → λείπει η ετυμολογία

κομμάτι ψωμιού που χρησιμοποιούνταν ως κουτάλι για κατανάλωση σούπας ή ζωμού


αἴδεσις

αἴδεσις
-εως

: αἴδεσις < αἰδέομαι

συγχώρηση προς τον δολοφόνο των συγγενών ενός φονευθέντος σε περίπτωση ακούσιας δολοφονίας με αποτέλεσμα τον μετριασμό της ποινής του

νομικός όρος

※ 4ος πκε αιώνας ⌘ Δημοσθένης, Κατὰ Μειδίου περὶ τοῦ κονδύλου, 43

ἔπειθ᾽ οἱ φονικοὶ τοὺς μὲν ἐκ προνοίας ἀποκτιννύντας θανάτῳ καὶ ἀειφυγίᾳ καὶ δημεύσει τῶν ὑπαρχόντων ζημιοῦσι, τοὺς δ᾽ ἀκουσίως αἰδέσεως καὶ φιλανθρωπίας πολλῆς ἠξίωσαν.
#:::Οι νόμοι έπειτα που αφορούν φόνους τιμωρούν όσους φονεύουν εκ προμελέτης με θάνατο, ισόβια εξορία και δήμευση της περιουσίας, ενώ όσους φονεύουν ακούσια, τους κρίνουν άξιους μεγάλης συμπάθειας και φιλανθρωπίας.
#::: Μετάφραση (1989): Γ. Ξανθάκη-Καραμάνου, Αθήνα: Ακαδημία Αθηνών @greek‑language.gr

※ 4ος πκε αιώνας ⌘ Ἀριστοτέλης, Ἀθηναίων πολιτεία, 57.3 @scaife.perseus

ἐὰν δʼ ἀποκτεῖναι μέν τις ὁμολογῇ, φῇ δὲ κατὰ τοὺς νόμους, οἷον μοιχὸν λαβών, ἢ ἐν πολέμῳ ἀγνοήσας, ἢ ἐν ἄθλῳ ἀγωνιζόμενος, τούτῳ ἐπὶ Δελφινίῳ δικάζουσιν· ἐὰν δὲ φεύγων φυγὴν ὧν αἴδεσίς ἐστιν, αἰτίαν ἔχῃ ἀποκτεῖναι ἢ τρῶσαί τινα, τούτῳ δʼ ἐν Φρεάτου δικάζουσιν, ὁ δʼ ἀπολογεῖται προσορμισάμενος ἐν πλοίῳ.

συγχώρεση, σεβασμός, συμπάθεια

※ 3ος/4ος αιώνας κε αιώνας ⌘ Ευσέβιος Καισαρείας, Praeparatio Evangelica, 8.6.8, @scaife.perseus

τού τοῖς δ’ οὑν αἰδέσεως καὶ τιμῆς τυγχάνοντες πῶς οὐχ ὑπερβάλλειν εὐτυχίᾳ τοὺς ἄλλους φαίνονται;


ἄργιλος

: ἄργιλος < → λείπει η ετυμολογία


χῖδρον

χῖδρον
χῖδρα

: χῖδρον < → λείπει η ετυμολογία

τα χλωρά σιτάρια, στάχυα

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Ἀριστοφάνης, Εἰρήνη, στίχ. 595

τοῖς ἀγροίκοισιν γὰρ ἦσθα χῖδρα καὶ σωτηρία.
#::: Σωτηρία και χλωροσίτι των γεωργών εσύ ᾽σουνα.
#::: Μετάφραση (1967): Θρασύβουλος Σταύρου, Αθήνα: Τυποβιβλιοτεχνική @greek‑language.gr

πλιγούρι, αλεσμένο σιτάρι

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Ἀριστοφάνης, Ἱππῆς, στίχ. 806 (805-807)

εἰ δέ ποτ᾽ εἰς ἀγρὸν οὗτος ἀπελθὼν εἰρηναῖος διατρίψῃ, | καὶ χῖδρα φαγὼν ἀναθαρρήσῃ καὶ στεμφύλῳ εἰς λόγον ἔλθῃ, | γνώσεται οἵων ἀγαθῶν αὐτὸν τῇ μισθοφορᾷ παρεκόπτου·
#::: Όμως απ᾽ τη στιγμή που θα γυρίσει κάποτε στα κτήματά του και θα χαρεί την ειρήνη, | απ᾽ τη στιγμή που τρώγοντας πλιγούρι θα ξαναπάρει θάρρος και θα ξανασμίξει με λιοκόκκι, | θ᾽ ανοίξει τα μάτια του και θα δει πόσα καλούδια του στέρησες με τις ζαβολιές σου, ξεγελώντας τον με το μιστό του φαντάρου.
#:::Μετάφραση (2005): Ηλίας Σπυρόπουλος, Θεσσαλονίκη: Ζήτρος @greek‑language.gr


ἔκφανσις

ἔκφανσις
-εως

: ἔκφανσις (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική ἐκφαίνω
: ΑΠΟΓΟΝΟΙ: ⇘ νέα ελληνικά: έκφανση

εμφάνιση, φανέρωση, εκδήλωση

διευκρίνιση, δήλωση


κουφοτέλεια

: κουφοτέλεια < → λείπει η ετυμολογία

ελάφρυνση από φορολογία

※ 1ος αιώνας κε αιώνας, Επιγραφή από την Αίγυπτο, Khārga Oasis — Hibis (El Hibe). OGIS 669. στίχ. 26 & 29 (26-29) @epigraphy.packhum.org

ἐνετεύχθην δὲ καὶ περὶ τῶν ἀτελειῶν καὶ κουφοτελειῶν, ἐν αἷς ἐστιν καὶ τὰ προσοδικά, ἀξιούντων αὐτὰς φυλαχθῆναι, ὡς ὁ θεὸς Κλαύδιος vv
ἔγραψεν Ποστόμωι ἀπολύων, καὶ λεγόντων ὕστερον κατακεκρίσθαι τὰ ὑπὸ ἰδιωτῶν πραχθέντα ἐν τῶι μέσωι χρόνωι μετὰ τὸ Φλάκκον κ<α>τ<α>κρεῖναι καὶ πρὸ τοῦ τὸν θεὸν vv
Κλαύδιον ἀπολῦσαι· v ἐπεὶ οὖν καὶ Βάλβιλλος καὶ Οὐηστεῖνος ταῦτα ἀπέλυσαν, ἀμφοτέρων τῶν ἐπάρχων ἐπικρίματα φυλάσσωι, καὶ ἐκείνων κατηκολουθηκότων τῆι v
τοῦ θεοῦ Κλαυδίου χάριτι, ὥστε ἀπολελύσθαι τὰ μηδέπωι ἐξ αὐτῶν εἰσπραχθέντα, δηλονότι εἰς τὸ λοιπὸν τηρουμένης αὐτοῖς τῆς ἀτελείας καὶ κουφοτελείας.


βῖκος

: βῖκος < Πιθανώς αρχαία αιγυπτιακή bꜣkt (δοχείο για λάδι) ή κατ᾿ άλλους σημιτικής προέλευσης. Δεν συγγενεύουν τα βαυκάλιον (κανάτα) και λατινική fiscus (καλάθι)

δοχείο για κρασί ή λάδι με δύο λαβές, κανάτα, στάμνα

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Ξενοφῶν, Κύρου Ἀνάβασις, 1, 9:25

Κῦρος γὰρ ἔπεμπε βίκους οἴνου ἡμιδεεῖς πολλάκις ὁπότε πάνυ ἡδὺν λάβοι, λέγων ὅτι οὔπω δὴ πολλοῦ χρόνου τούτου ἡδίονι οἴνῳ ἐπιτύχοι· τοῦτον οὖν σοὶ ἔπεμψε καὶ δεῖταί σου τήμερον τοῦτον ἐκπιεῖν σὺν οἷς μάλιστα φιλεῖς.

※ 5ος αιώνας πκε ⌘ Ἡρόδοτος, Ἱστορίαι, 1 (Κλειώ), 194.2

ἐπεὰν γὰρ ἐν τοῖσι Ἀρμενίοισι τοῖσι κατύπερθε Ἀσσυρίων οἰκημένοισι νομέας ἰτέης ταμόμενοι ποιήσωνται, περιτείνουσι τούτοισι διφθέρας στεγαστρίδας ἔξωθεν ἐδάφεος τρόπον, οὔτε πρύμνην ἀποκρίνοντες οὔτε πρῴρην συνάγοντες, ἀλλ᾽ ἀσπίδος τρόπον κυκλοτερέα ποιήσαντες καὶ καλάμης πλήσαντες πᾶν τὸ πλοῖον τοῦτο ἀπιεῖσι κατὰ τὸν ποταμὸν φέρεσθαι, φορτίων πλήσαντες· μάλιστα δὲ βίκους φοινικηΐους κατάγουσι οἴνου πλέους

※ 5ος αιώνας κε ⌘ Ἡσύχιος, Γλῶσσαι, Β

<βῖκος> στάμνος ὦτα ἔχων

μικρό πιθάρι

κούπα για κρασί, φιαλώδες ποτήρι

※ 2/3ος κε αιώνας ⌘ Ἀθήναιος ὁ Nαυκρατίτης, Δειπνοσοφισταί, (Σύνοψις), Βιβλίον ια΄

βικὸς;. Ξενοφῶν Ἀναβάσεως πρώτῳ: ‘ Κῦρος ἔπεμπε βίκους οἴνου ἡμιδεεῖς.’ ἐστὶ δὲ φιαλῶδες ποτήριον κατὰ τὸν Παριανὸν Πολυδεύκην.

μονάδα μέτρησης επιφάνειας άγνωστης έκτασης


διαδορατισμός

διαδορατισμός

: διαδορατισμός < διαδορατίζομαι + -μός

η κονταρομαχία

※ Πομπῆς κενοσπουδία, ἐπὶ σκηνῆς δράματα, ποίμνια, ἀγέλαι, διαδορατισμοί, κυνιδίοις ὀστάριον ἐῤῥιμμένον, ψωμίον εἰς τὰς τῶν ἰχθύων δεξαμενάς, μυρμήκων ταλαιπωρίαι καὶ ἀχθοφορίαι, μυιδίων ἐπτοημένων διαδρομαί, σιγιλλάρια νευροσπαστούμενα. (Μάρκος Αυρήλιος, Τὰ εἰς ἑαυτόν, 7, 2, 2ος αιώνας)


ἐμβολισμός

: ἐμβολισμός < ἐμβάλλω + -ισμός < ἐν + βάλλω • Η Ετυμολογία χρειάζεται ανάπτυξη με τεκμηρίωση. Μπορείτε να βοηθήσετε;

εμβόλιμος μήνας

ελληνιστική κοινή


ἀκοινωνησία

: ἀκοινωνησία < ἀ- (στερητικό) + θέμα κοινωνησ- του κοινωνέω + -ία

η ανύπαρξη κοινωνίας η έλλειψη κοινωνικότητας, η αποφυγή σχέσεων και συναναστροφών

το να μην είναι κάποιος κοινωνικός

αφορισμός από την Θεία Κοινωνία


ἀκοινωνία

ἀκοινωνία
-ας

: ἀκοινωνία < ἀ- στερητικό + κοινων(ός) + -ία

έλλειψη κοινωνικότητας

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Πλάτων, Ἐπιστολαίʷ (αμφισβητείται), 318e @scaife.perseus

ἀλλὰ ταῦτα μὲν ταύτῃ γενόμενα τὴν ἐμὴν καὶ σὴν λυκοφιλίαν καὶ ἀκοινωνίαν διὰ σὲ ἀπηργάσατο.

διχόνοια, διαφωνία


ἐπικοινωνία

ἐπικοινωνία
-ας

: ἐπικοινωνία < ἐπι- + κοινωνία

αμοιβαιότητα σχέσεων, κοινότητα, αλληλοσχέτιση

≈ συνώνυμα: κοινότης, κοινωνία

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Πλάτων, Σοφιστήςʷ, .252d

Τί δ', ἂν πάντα ἀλλήλοις ἐῶμεν δύναμιν ἔχειν ἐπικοινωνίας.


εὐκοινωνησία

εὐκοινωνησία

: εὐκοινωνησία < εὐ- + θέμα κοινωνησ- του κοινωνέω + -ία, πβ. ἀκοινωνησία

η ιδιότητα του ευκοινώνητος, συντροφικότητα, αλληλεγγύη

≈ συνώνυμα: τὸ εὖ κοινωνεῖν


κοινάν

: κοινάν < κοινός με επίθημα -άν

δωρικός τύπος του κοινών


κοινεών

: κοινεών < *κοινάων < κοινός + -ᾱων, πβ. διδυμάων, ξυνάων, ὀπάων. Η κατάληξη -εών είναι η ιωνική-αττική μορφή της ομηρικής -ᾱων. Στη δωρική διάλεκτο η κατάληξη πήρε τη μορφή -ᾱν κοινάν ενώ στην αττική τη μορφή -ών.

σύντροφος, κοινωνός

≈ συνώνυμα: κοινωνός

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Εὐριπίδης , Ἡρακλῆς μαινόμενος, 149

...σὺ μὲν καθ᾽ Ἑλλάδ᾽ ἐκβαλὼν κόμπους κενοὺς ὡς σύγγαμός σοι Ζεὺς τέκνου τε κοινεών...
*::: ...συ λέγοντας μεγάλα και κούφια λόγια στην Ελλάδα, πως την ίδια γυναίκα με τον Δία μαζί είχατε...
*::: Μετάφραση (1911): Κώστας Βάρναλης, Αθήνα: Φέξης @greek‑language.gr
*::: ...εσύ από τη μία στην Ελλάδα κομπάζοντας (βγάζοντας κομπασμούς κενούς), πως μοιράζεται τη γυναίκα σου ο Ζευς και είναι του παιδιού σου κοινός πατέρας...
*::: Μετάφραση λέξεων: Βικιλεξικό.
*::: ΣτΕ: ο Λύκος υποδηλώνει ότι ο Αμφιτρύων διαπράττει ύβριν που θεωρεί τον εαυτό του ισάξιο με τον Δία


Ἀκανθιαῖοι

: Ἀκανθιαῖοι < Ἄκανθος

οι κάτοικοι της πόλης της Ἀκάνθου

ελληνιστική κοινή


Ἀκανθιάς

: Ἀκανθιάς < Ἄκανθος + -άς

η προερχόμενη από την πόλη Ἄκανθος

ελληνιστική κοινή

πατριδωνυμικό


Ἀκανθοπολίτης

Ἀκανθοπολίτης

: Ἀκανθοπολίτης < Ἄκανθος + -ο- + πολίτης

ο κάτοικος της Ἀκάνθου

ελληνιστική κοινή

πατριδωνυμικό


πίνος

: πίνος < → λείπει η ετυμολογία

βρομιά, ακαθαρσία

※ 6ος/5ος πκε αιώνας ⌘ Αἰσχύλος, Ἀγαμέμνων, στίχ. 776

σὺν πίνῳ χερῶν
#:::με βρόμικα χέρια
#:::ΣτΕ: Μετάφραση λέξεων: Βικιλεξικό. Η λέξη πίνος χρησιμοποιείται μεταφορικά στο παραπάνω παράθεμα.

αρχαϊκός, απέριττος

για μπρούτζινα αγάλματα

πλύση των μετάλλων


αἴκισμα

αἴκισμα
-ατος

: αἴκισμα < αἰκίζω + -μα

μαρτύριο, βασανιστήριο

※ 6ος/5ος πκε αιώνας ⌘ Αἰσχύλος, Προμηθεὺς δεσμώτης, στίχ. 989 (989-991)

οὐκ ἔστιν αἴκισμ᾽ οὐδὲ μηχάνημ᾽ ὅτῳ | προτρέψεταί με Ζεὺς γεγωνῆσαι τάδε, | πρὶν ἂν χαλασθῇ δεσμὰ λυμαντήρια.
*:::μα δεν υπάρχει βάσανο και καμιά τέχνη | που ο Δίας θα με κατάφερνε το μυστικό μου | να πω, πριν τ᾽ άτιμά μου αυτά δεσμά λυθούνε.
*:::Μετάφραση (1930): Ιωάννης Ν. Γρυπάρης, Αθήνα:Εστία @greek‑language.gr

※ 5ος/4ος πκε αιώνας, ⌘Λυσίας, Κατ᾽ Ἀνδοκίδου ἀσεβείας, 26 @scaife.perseus

μετὰ δὲ ταῦτα ἔπλευσεν ὡς τὸν Κιτιῶν βασιλέα, καὶ προδιδοὺς ληφθεὶς ὑπʼ αὐτοῦ ἐδέθη, καὶ οὐ μόνον τὸν θάνατον ἐφοβεῖτο ἀλλὰ καὶ τὰ καθʼ ἡμέραν αἰκίσματα, οἰόμενος τὰ ἀκρωτήρια ζῶντος ἀποτμηθήσεσθαι.


σύρβη

: σύρβη → δείτε τη λέξη τύρβη

ιωνικός τύπος του τύρβη


ἱερῆς

ονομαστική και κλητική πληθυντικού του ἱερεύς

αττικός τύπος


ἱερίς

: ἱερίς < ἱερ(ός) + -ίς

≈ συνώνυμα: ἱέρεια

※ 1ος/2ος κε αιώνας ⌘ Πλούταρχος , Ἠθικά, Περὶ τῶν ἐκλελοιπότων χρηστηρίων, 46
*::: αἱ δὲ τῶν ἱερίδων καταστάσεις τί βούλονται, καὶ τὸ μὴ θεμιστεύειν, ἐὰν μὴ τὸ ἱερεῖον ὅλον ἐξ ἄκρων σφυρῶν ὑπότρομον γένηται καὶ κραδανθῇ κατασπενδόμενον;
*::: ΣτΕ: αντί για αἱ δὲ τῶν ἱερείων κατασπείσεις


συγκοινωνός

: συγκοινωνός (ελληνιστική κοινή) < συγ- + κοινωνός

εταίρος, σύντροφος


Ἀνδρομέδη

Ἀνδρομέδη
Ἀνδρομέδης

: Ἀνδρομέδη < ^((Χρειάζεται τεκμηρίωση…)) Ἀνδρομέδᾱ με ιωνική τροπή του ΙΕ μακρού α (ᾱ) σε μακρό ε (η)

ιωνικός και επικός τύπος του Ἀνδρομέδᾱ
για την κόρη του Κηφέα:

※ 5ος αιώνας πκε ⌘ Ἡρόδοτος, Ἱστορίαι, 7 (Πολύμνια), 16:3

ἐπεὶ δὲ Περσεὺς ὁ Δανάης τε καὶ Διὸς ἀπίκετο παρὰ Κηφέα τὸν Βήλου καὶ ἔσχε αὐτοῦ τὴν θυγατέρα Ἀνδρομέδην, γίνεται αὐτῷ παῖς τῷ οὔνομα ἔθετο Πέρσην, τοῦτον δὲ αὐτοῦ καταλείπει· ἐτύγχανε γὰρ ἄπαις ἐὼν ὁ Κηφεὺς ἔρσενος γόνου. ἐπὶ τούτου δὴ τὴν ἐπωνυμίην ἔσχον.
*#:: → λείπει η μετάφραση

※ 5ος αιώνας κε αιώνας, Νόννος Πανοπλίτης, Διονυσιακῶν βιβλίον α΄, 192

ὁ δὲ Κηφέος ἐγγύθι κούρης / ἀστραίαις παλάμῃσιν ἰσόζυγα κύκλον ἑλίξας / δέσμιον Ἀνδρομέδην ἑτέρῳ σφηκώσατο δεσμῷ / λοξὸς ὑπὸ σπείρῃσιν·
*#:: → λείπει η μετάφραση

ιωνικός και επικός τύπος του Ἀνδρομέδᾱ
για τον αστερισμό

※ 4ος/3ος αιώνας πκε αιώνας, Ἄρατος Σολεύς, Φαινόμενα καὶ Διοσημεῖα 198

Αὐτοῦ γὰρ κἀκεῖνο κυλίνδεται αἰνὸν ἄγαλμα / Ἀνδρομέδης ὑπὸ μητρὶ κεκασμένον.
*#:: → λείπει η μετάφραση


ϝάναχς

: ϝάναχς < ϝάναξ με δάσυνση του [κ] στο τελικό σύμπλεγμα [ξ/κς], [ks] > [kʰs]

κλητική ενικού του ϝάναξ

βοιωτικός τύπος

※ 550-525 αιώνας πκε Επιγραφή από την Ακραιφία, @epigraphy.packhum.org

καλϝὸν ἄγαλμα ϝάνακτι [[ϝεκαβόλοι|ϝ[εκαβόλοι]] Ἀ]-
[πόλονι ∶ / –]ορίδας ποίϝεσέ μ’ Ἐχέστροτ-
 ος· αὐτὰρ ἔπεμφσαν ∶ / [– ⏔ – ⏒]
[⏒ – ⏔ – ⏔]ον Πτοιε͂ϝι, ∶ / τὸς τύ, ϝάναχ-
 ς, φεφύλαχσο, δίδοι δ’ ἀρ<ε>τάν [τε καὶ ὄλβον].

[αφιερώνω αυτό το] όμορφο άγαλμα στον κύριο [τον μακροσαγιτάρη Απόλλωνα]...
με δημιούργησε ο Εχέστροτος | ... | ... | εσύ, κύριε...
*::Μετάφραση παραθέματος: Βικιλεξικό.


ϝάνασσα

ϝάνασσα
ϝάναξ

: ϝάνασσα < *ϝανακ-ι̯α Παραβάλετε θάλασσα. Συγγενής η μυκηναϊκή 𐀷𐀙𐀭 (wa-na-sa) και 𐠲𐠙𐠨 (wa-na-sa) (στο κυπριακό συλλαβάριο)

βασίλισσα, κυρία, δέσποινα

μορφή με δίγαμμα του ἄνασσα


λάγυνος

: λάγυνος < άγνωστης ετυμολογίας
: Πιθανώς δάνεια λέξη από τη χεττιτική 𒆷𒄩𒉌 (lahanni-, μπουκάλι). Συγκρίνετε με τη μορφή λάγηνος.

λαγήνι, στάμνα

είδος μέτρου χωρητικότητας δώδεκα κοτυλών

μονάδα μέτρησης


τμῆσις

: τμῆσις < θέμα τμη- (όπως παρακείμενος τέτμηκα) του τέμνω + σις. Παραβάλετε το κλη- κλῆσις από το καλέω.
: ΑΠΟΓΟΝΟΙ: ⇘ νέα ελληνικά: τμήση

η ενέργεια και το αποτέλεσμα του τέμνω

τμήμα, κομμάτι

λογική διαίρεση

ο αποχωρισμός δύο λέξεων που αποτελούν μία σύνθετη, κυρίως για προθέσεις ρημάτων, και η εισαγωγή λέξεων μεταξύ τους

στην επική ποίηση

παραδειγμα μῦθον ἐπέτελλεν > ἐπὶ μῦθον ἔτελλεν

λεηλασία, καταστροφή και ερήμωση χώρας


τμήσει

δοτική ενικού του τμῆσῐς


τμῆσιν

αιτιατική ενικού του τμῆσῐς


τμήσεσι

τμήσεσιν

εφελκυστικό νι

δοτική πληθυντικού του τμῆσῐς


τμήσεσιν

τμήσεσι

εφελκυστικό νι

δοτική πληθυντικού του τμῆσῐς


κλήσεσι

κλήσεσιν

εφελκυστικό νι

δοτική πληθυντικού του κλῆσῐς


κλήσεσιν

κλήσεσι

εφελκυστικό νι

δοτική πληθυντικού του κλῆσῐς


κλήσει

δοτική ενικού του κλῆσῐς


κλίσει

δοτική ενικού του κλίσῐς


κλύσει

δοτική ενικού του κλύσῐς


κλῆσιν

αιτιατική ενικού του κλῆσῐς


ὕστριξ

: ὕστριξ < αβέβαιης ετυμολογίας
: Πιθανές ετυμολογήσεις:
:* ὕσ- (όπως στο ὕστερος) + θρίξ (τρίχα) με απώλεια της δασύτητας του θήτα λόγω του νόμου του Γκράσμαν.
:* Οι αρχαίοι πίστευαν ότι η λέξη ήταν σύνθετη από το ὗς (γουρούνι) και θρίξ (τρίχα).
:* Κατά τον Μπέκας, προελληνικής προέλευσης λόγω του εναλλακτικού τύπου γενικής πληθυντικού ὑστρίγγων που υποδεικνύει ονομαστική ενικού ὕστριγξ.

σκαντζόχοιρος, ακανθόχοιρος

≈ συνώνυμα: ἀκανθίας, ἀκανθίων, ἀκανθόνωτος, ἀκανθόχοιρος, ἀρκήλα, βρύσσος, γυλιός, γύλιος, γύλλιον, ἐχῖνος, ἐχῖνος χερσαῖος, σχῦρ και χήρ

γουρουνότριχες

στον πληθυντικό

τιμωρητικό όργανο, μάλλον μάστιγα

≈ συνώνυμα: μάστιξ


βρύττος

: βρύττος < βρύσσος με αττικό -ττ- αντί για -σσ-

αττικός τύπος του βρύσσος


πανδούρα

πανδούρα
-ας

: πανδούρα (ελληνιστική κοινή) < → λείπει η ετυμολογία

άλλη μορφή του πανδοῦρα

※ 2/3ος κε αιώνας ⌘ Ἀθήναιος ὁ Nαυκρατίτης, Δειπνοσοφισταί, 4, 82 183f-184a, @scaife.perseus, @el.wikisource

Πυθαγόρας δὲ ὁ γεγραφὼς περὶ τῆς Ἐρυθρᾶς θαλάσσης τοὺς Τρωγλοδύτας φησὶ κατασκευάζειν τὴν πανδούραν ἐκ τῆς ἐν τῇ θαλάσσῃ φυομένης δάφνης.


πάνδουρος

πάνδουρος
-ου

: πάνδουρος (ελληνιστική κοινή) < → λείπει η ετυμολογία

άλλη μορφή του πανδοῦρα

※ 2/3ος κε αιώνας ⌘ Ἀθήναιος ὁ Nαυκρατίτης, Δειπνοσοφισταί, 4, 78 176a-176b, @scaife.perseus, @el.wikisource

Πρωταγορίδης δ’ ὁ Κυζικηνὸς ἐν δευτέρῳ περὶ τῶν ἐπὶ Δάφνῃ πανηγύρεών φησιν παντὸς δὲ ὀργάνου κατὰ μίτον ἧπται, κροτάλων, ὑπὸ φανοῦ, πανδούρου, τῷ τε ἡδεῖ μοναύλῳ τὰς ἡδίστας ἁρμονίας ἀναμινυρίζει.


ποῦσκα

: ποῦσκα < (άμεσο δάνειο) λατινική pūsca < pōsca

άλλη μορφή του φοῦσκα


πῆξις

: πῆξις < πηκ-σις με αποηχηροποίηση < πηγ-σις < θέμα πήγ- του πήγνυμι + -σῐς

σύμπηξη, συνένωση, στερέωση, συναρμογή

κυρίως για ξύλινα κομμάτια

μπήξιμο, χώσιμο πασσάλων στη γη

μεταβολή της υγράς κατάστασης ενός σώματος σε στερεά πήξιμο, ψύξη, πάγωμα

σχηματισμός και έκκριση κολλώδους ουσίας, κόμμεως, γόμμας


προσωπεῖον

προσωπεῖον
-ου

: προσωπεῖον (ελληνιστική κοινή) < πρόσωπ(ον) + -εῖον

προσωπίδα, μάσκα

κατά το λεξικό Σούδα


πράϋνσις

: πράϋνσις < θέμα πράϋν- του πραΰνω + -σῐς

καταπράυνση, ησυχασμός, κατευνασμός


πρήϋνσις

: πρήϋνσις < πράϋνσις με ιωνική τροπή του ΙΕ μακρού α (ᾱ) σε μακρό ε (η)

ιωνικός τύπος του πράϋνσις


ῥυκάνησις

ῥυκάνησις
-εως

: ῥυκάνησις (ελληνιστική κοινή) < θέμα αορίστου ῥυκάνη- του ῥυκανῶ + -σῐς

ροκάνισμα, το πλάνισμα


ῥυχάνησις

: ῥυχάνησις < ῥυκάνησις με τριβοποίηση

άλλη μορφή του ῥυκάνησις


ἄπλοια

: ἄπλοια < → λείπει η ετυμολογία

αδυναμία ναυσιπλοΐας λόγω κακών καιρικών συνθηκών και αναγκαστική παραμονή των πλοίων στο λιμάνι

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Θουκυδίδης, Ἱστορίαι, 8, 99.1

χειμασθεὶς δὲ ἀνέμῳ καὶ ἀναγκασθεὶς καταίρει ἐς τὴν Ἴκαρον, καὶ μείνας ἐν αὐτῇ ὑπὸ ἀπλοίας πέντε ἢ ἓξ ἡμέρας ἀφικνεῖται ἐς τὴν Χίον.
*::: [Ο Μίνδαρος] βρήκε μεγάλη τρικυμία κι αναγκάστηκε να σταματήσει στην Ίκαρο, όπου έμεινε πέντε ή έξι μέρες εξαιτίας της κακοκαιρίας, κι από κει έφτασε στην Χίο.
*::: Μετάφραση (1965-1968): Άγγελος Σ. Βλάχος, Αθήνα:Γαλαξίας @greek‑language.gr


ἀχωριστία

: ἀχωριστία (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική ἀχώριστος + -ία < χωρίζω < χῶρος

κατάσταση ή ιδιότητα κατά την οποία δύο ή περισσότερα στοιχεία παραμένουν αδιάσπαστα ενωμένα και δεν χωρίζονται, αδιάσπαστη ενότητα, αδιάρρηκτη σύνδεση


ἐμπόριον

: ἐμπόριον < → λείπει η ετυμολογία

→ ζητούμενο λήμμα


μακροζωΐα

μακροζωΐα
-ας

: μακροζωΐα (ελληνιστική κοινή) < → λείπει η ετυμολογία
: ΑΠΟΓΟΝΟΙ: ⇘ νέα ελληνικά: μακροζωία

η μεγάλη διάρκεια ζωής

≈ συνώνυμα: μακροβιότης, μακροημέρευσις


ἆσθμα

: ἆσθμα < → λείπει η ετυμολογία
: ΑΠΟΓΟΝΟΙ: ⇘ νέα ελληνικά: άσθμα

βαριά ή κοφτή αναπνοή, συχνά από κόπωση ή δυσφορία, και γενικότερα κάθε μορφή δυνατής ή δύσκολης πνοής

αναπνοή, ανάσα

ισχυρό φύσημα ανέμου

κατ’ επέκταση

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Ἱπποκράτης, Ἀφορισμοί (Aph), 3.22 @scaife.perseus

Τοῦ δὲ φθινοπώρου, καὶ τῶν θερινῶν τὰ πολλὰ, καὶ πυρετοὶ τεταρταῖοι, καὶ πλανῆτες, καὶ σπλῆνες, καὶ ὕδρωπες, καὶ φθίσιες, καὶ στραγγουρίαι, καὶ λειεντερίαι, καὶ δυσεντερίαι, καὶ ἰσχιάδες, καὶ κυνάγχαι, καὶ ἄσθματα, καὶ εἰλεοὶ, καὶ ἐπιληψίαι, καὶ τὰ μανικὰ, καὶ τὰ μελαγχολικά.


ἄσθμα

άλλη γραφή του ἆσθμα


κουράδε

ονομαστική, αιτιατική και κλητική δυϊκού του κουράς


μνήμασιν

μνήμασι

εφελκυστικό νι

δοτική πληθυντικού του μνῆμα


κτήμασι

κτήμασιν

εφελκυστικό νι

δοτική πληθυντικού του κτῆμα


κτήμασιν

κτήμασι

εφελκυστικό νι

δοτική πληθυντικού του κτῆμα


κτήματι

δοτική ενικού του κτῆμα


ψεῦμα

: ψεῦμα (ελληνιστική κοινή) < (κληρονομημένο) αρχαία ελληνική ψεῦσμα, με απλοποίηση του συμπλέγματος /ˈpsev.zma/ > [ˈpsev.ma]

άλλη μορφή του ψεῦσμα

συνώνυμο του ψυδράκιον


γνωμικόν

: γνωμικόν < ουσιαστικοποιημένο ουδέτερο του επιθέτου γνωμικός


ϝεργαλεῖα

ονομαστική, αιτιατική και κλητική πληθυντικού του ϝεργαλεῖον


ἐργαλεῖα

ονομαστική, αιτιατική και κλητική πληθυντικού του ἐργαλεῖον


ἀντιπαράλληλος

ἀντιπαράλληλος

: ἀντιπαράλληλος < αρχαία ελληνική ἀντί + παράλληλος

διπλός τροχαίος μετρικός πόδας

ελληνιστική κοινή


ϙόρει

ϙόρει
σε επιγραφή

άλλη μορφή του κόρῃ, δοτική ενικού του κόρη

※ περίπου 550 πκε - Αθήνα, Ακρόπολη, γραφή βουστροφηδόν. Επιγραφή IG I³ 509bis @epigraphy.packhum.org

[— — — Διὸς [[γλαυκῶπις#Αρχαία ελληνικά (grc)|γλαυϙ]όπιδι]] ϙόρει.
*::: στη λαμπρομάτα κόρη του Δία
*::: Μετάφραση αγγλική @atticinscriptions
=== Πηγές ===

σημείωση 23 - González, José M. (2013). The Epic Rhapsode and His Craft: Homeric Performance in a Diachronic Perspective. Hellenic Studies Series 47. Washington, DC: Center for Hellenic Studies.
Κεφάλαιο 5. Archaic Inscriptions before 650 BC (Αρχαϊκές επιγραφές πριν από το 650 π.Χ.)


νῦ

: νῦ < (άμεσο δάνειο) φοινικική 𐤍 (nūn)
: ΑΠΟΓΟΝΟΙ: ⇒ νέα ελληνικά: νυ, νι

νῦ ἐφελκυστικόν

ελληνιστική κοινή

το νι, όνομα για το δέκατο τρίτο γράμμα της ελληνικής αλφαβήτου (πεζό ν ή κεφαλαίο Ν)


ἀμνηστία

ἀμνηστία
-ας

: ἀμνηστία < ἄμνηστ(ος) + -ία
: ΑΠΟΓΟΝΟΙ: ⇘ νέα ελληνικά: αμνηστία

λήθη, λησμονιά

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Πλάτων, Μενέξενος (αμφισβητείται), 239c

ὧν δὲ οὔτε ποιητής πω δόξαν ἀξίαν ἐπ᾽ ἀξίοις λαβὼν ἔχει ἔτι τέ ἐστιν ἐν ἀμνηστίᾳ, τούτων πέρι μοι δοκεῖ χρῆναι ἐπιμνησθῆναι ἐπαινοῦντά τε καὶ προμνώμενον ἄλλοις ἐς ᾠδάς τε καὶ τὴν ἄλλην ποίησιν αὐτὰ θεῖναι πρεπόντως τῶν πραξάντων.
#:::Αλλ᾽ εκτός από τα έργα αυτά υπάρχουν κι άλλα μεγάλα και θαυμαστά ηρωικά έργα, που θα ᾽πρεπε να ᾽χουν ήδη υμνηθεί, αλλ᾽ όμως κανείς δεν ύμνησε ως τώρα ποιητής όπως έπρεπε και δεν εδοξάστηκε απ᾽ αυτά με τη δόξα που θα μπορούσε ν᾽ αποχτήσει εγκωμιάζοντάς τα αντάξιά τους· τα έργα αυτά, που είναι ακόμα παρθένα γης για τον άξιο εγκωμιαστή, έχω χρέος κι εγώ ο ίδιος να τα εξυμνήσω με το λόγο μου κι άλλους να παρακινήσω να τα εξυμνήσουν σ᾽ ωδές κι άλλα λογής λογής ποιήματα μ᾽ εγκώμια αντάξια στους ήρωές τους που τα επραγματοποίησαν.
#:::Μετάφραση (1951): Νικόλαος Κορκοφίγκας. @greek‑language.gr

※ 1ος αιώνας κε αιώνας Ηράκλειτος (γραμματικός), Allegoriae (= Quaestiones Homericae), Section 62, @scaife.perseus

πρῶτος εὐσεβὴς καὶ δίκαιος ἐκ βαθείας τῆς διὰ τὴν ἡλικίαν ἀφροσύνης ὑπεισῆλθε λογισμὸς, ὡς οὐκ ἄξιον ἔτι ἀργοὺς ἐν Ἰθάκῃ κατατρίβειν χρόνους, ἀμνηστίαν ἔχοντα τοῦ γεγεννηκότος·

συγχώρηση αδικήματος, αμνηστία

ελληνιστική σημασία

※ 1ος/2ος κε αιώνας ⌘ Πλούταρχος, Βίοι Παράλληλοι Αντώνιος, 14.2 @scaife.perseus

συναγαγὼν δὲ βουλὴν αὐτὸς μὲν ὑπὲρ ἀμνηστίας εἶπε καὶ διανομῆς ἐπαρχιῶν τοῖς περὶ Κάσσιον καὶ Βροῦτον, ἡ δὲ σύγκλητος ἐκύρωσε ταῦτα καὶ τῶν ὑπὸ Καίσαρος γεγονότων ἐψηφίσαντο μηδὲν ἀλλάττειν.

※ 1ος/2ος κε αιώνας ⌘ Πλούταρχος, Βίοι Παράλληλοι, Κικέρων, 42.2 @scaife.perseus

Κικέρων δὲ πολλὰ πρὸς τὸν καιρὸν οἰκείως διελθών ἔπεισε τήν σύγκλητον Ἀθηναίους μιμησαμένην ἀμνηστίαν τῶν ἐπὶ Καίσαρι ψηφίσασθαι νεῖμαι δὲ τοῖς περὶ Κάσσιον καὶ Βροῦτον ἐπαρχίας.


ξίφει

δοτική ενικού του ξίφος


ἐπίρρωσις

ἐπίρρωσις
-εως

: ἐπίρρωσις (ελληνιστική κοινή)< ἐπιρρώννυμι
: ΑΠΟΓΟΝΟΙ: ⇘ νέα ελληνικά: επίρρωση

ενδυνάμωση, ενίσχυση


αὐλά

δωρικός τύπος του αὐλή


αὐλή

: αὐλή < (ίσως) ἄημι ή πρωτοϊνδοευρωπαϊκή *h₂wes- / *h₂ews- (περνώ τη νύχτα) + *-leh₂

εσωτερικός ή περιμετρικός χώρος μπροστά ή μέσα στην κατοικία, συνήθως περιφραγμένος, όπου λάμβαναν χώρα οικογενειακές, τελετουργικές ή πρακτικές δραστηριότητες, αυλή

περιφραγμένος αγροτικός χώρος για τη φύλαξη ή τη διανυκτέρευση ζώων

εξοχική κατοικία, αγροικία

προαύλιο ή εξωτερικός περίβολος ιερού χώρου, που λειτουργούσε ως μεταβατικός χώρος πριν την είσοδο στο άδυτο ή στον ναό

κατοικία βασιλέα ή ηγεμόνα, και (κατ’ επέκταση) ο κύκλος των αυλικών του παλατιού


γραφῆς

γενική ενικού του γραφή


γραφῆς

αττικός τύπος του γραφεῖς, ονομαστική και κλητική πληθυντικού του γραφεύς


γραφεῖς

ονομαστική και κλητική πληθυντικού του γραφεύς

άλλες μορφές: γραφῆς (αττικός τύπος )


αἰγός

γενική ενικού του αἴξ


αἰγί

δοτική ενικού του αἴξ


αἶγα

αιτιατική ενικού του αἴξ


αἰγῶν

γενική πληθυντικού του αἴξ


αἶγας

αιτιατική πληθυντικού του αἴξ


τεκνογονίᾳ

δοτική ενικού του τεκνογονία


τεκνογονίαν

αιτιατική ενικού του τεκνογονία


αἰξί

δοτική πληθυντικού του αἴξ


αἰξίν

δοτική πληθυντικού του αἴξ


αἴγεσι

επικός τύπος του αἰξί, δοτική πληθυντικού του αἴξ


αἴγεσιν

επικός τύπος του αἰξίν, δοτική πληθυντικού του αἴξ


αἴγεσσι

δοτική πληθυντικού του αἴξ


αἴγεσσιν

δοτική πληθυντικού του αἴξ


αἶγε

ονομαστική, αιτιατική και κλητική δυϊκού του αἴξ


αἰγοῖν

γενική και δοτική δυϊκού του αἴξ


γυπός

γενική ενικού του γύψ


γυπί

δοτική ενικού του γύψ


γῦπα

αιτιατική ενικού του γύψ


γῦπες

ονομαστική και κλητική πληθυντικού του γύψ


γυπῶν

γενική πληθυντικού του γύψ


γυψί

δοτική πληθυντικού του γύψ


γυψίν

δοτική πληθυντικού του γύψ


γῦπας

αιτιατική πληθυντικού του γύψ


γῦπε

ονομαστική, αιτιατική και κλητική δυϊκού του γύψ


γυποῖν

γενική και δοτική δυϊκού του γύψ


φλογός

γενική ενικού του φλόξ


φλογί

δοτική ενικού του φλόξ


φλογῶν

γενική πληθυντικού του φλόξ


φλοξί

δοτική πληθυντικού του φλόξ


φλοξίν

δοτική πληθυντικού του φλόξ


φλόγε

ονομαστική, αιτιατική και κλητική δυϊκού του φλόξ


φλογοῖν

γενική και δοτική δυϊκού του φλόξ


ἔριδος

γενική ενικού του ἔρις


ἔριδι

δοτική ενικού του ἔρις


ἔριν

αιτιατική ενικού του ἔρις


ἔριδα

αιτιατική ενικού του ἔρις


ἔρι

κλητική ενικού του ἔρις


ἔριδες

ονομαστική και κλητική πληθυντικού του ἔρις


ἐρίδων

γενική πληθυντικού του ἔρις


ἔρισι

δοτική πληθυντικού του ἔρις


ἔρισιν

δοτική πληθυντικού του ἔρις


ἔριδας

αιτιατική πληθυντικού του ἔρις


ἔριδε

ονομαστική, αιτιατική και κλητική δυϊκού του ἔρις


ἐρίδοιν

γενική και δοτική δυϊκού του ἔρις


ἔρεις

ονομαστική, αιτιατική και κλητική πληθυντικού του ἔρις


ἔρωτος

γενική ενικού του ἔρως


ἔρωτι

δοτική ενικού του ἔρως


ἔρωτα

αιτιατική ενικού του ἔρως


ἔρωτες

ονομαστική και κλητική πληθυντικού του ἔρως


ἐρώτων

γενική πληθυντικού του ἔρως


ἔρωσι

δοτική πληθυντικού του ἔρως


ἔρωσιν

δοτική πληθυντικού του ἔρως


ἔρωτας

αιτιατική πληθυντικού του ἔρως


ἔρωτε

ονομαστική, αιτιατική και κλητική δυϊκού του ἔρως


ἐρώτοιν

γενική και δοτική δυϊκού του ἔρως


φύλακος

γενική ενικού του φύλαξ


φύλακι

δοτική ενικού του φύλαξ


φυλάκων

γενική πληθυντικού του φύλαξ


φύλαξι

δοτική πληθυντικού του φύλαξ


φύλαξιν

δοτική πληθυντικού του φύλαξ


φυλάκοιν

γενική και δοτική δυϊκού του φύλαξ


φύλακε

ονομαστική, αιτιατική και κλητική δυϊκού του φύλαξ


ἀλώπεκος

γενική ενικού του ἀλώπηξ


ἀλώπεκι

δοτική ενικού του ἀλώπηξ


ἀλώπεκα

αιτιατική ενικού του ἀλώπηξ


ἀλωπέκων

γενική πληθυντικού του ἀλώπηξ


ἀλώπεξι

δοτική πληθυντικού του ἀλώπηξ


ἀλώπεξιν

δοτική πληθυντικού του ἀλώπηξ


ἀλώπεκας

αιτιατική πληθυντικού του ἀλώπηξ


ἀλώπεκε

ονομαστική, αιτιατική και κλητική δυϊκού του ἀλώπηξ


ἀλωπέκοιν

γενική και δοτική δυϊκού του ἀλώπηξ


νεοθῆγος

γενική ενικού του νεοθήξ


νεοθῆγι

δοτική ενικού του νεοθήξ


νεοθῆγα

αιτιατική ενικού του νεοθήξ


νεοθῆγες

ονομαστική και κλητική πληθυντικού του νεοθήξ


νεοθήγων

γενική πληθυντικού του νεοθήξ


νεοθῆξι

δοτική πληθυντικού του νεοθήξ


νεοθῆξιν

δοτική πληθυντικού του νεοθήξ


νεοθῆγας

αιτιατική πληθυντικού του νεοθήξ


νεοθῆγε

ονομαστική, αιτιατική και κλητική δυϊκού του νεοθήξ


νεοθῆγοιν

γενική και δοτική δυϊκού του νεοθήξ


ἀπορρῶγος

γενική ενικού του ἀπορρώξ


ἀπορρῶγι

δοτική ενικού του ἀπορρώξ


ἀπορρῶγα

αιτιατική ενικού του ἀπορρώξ


ἀπορρῶγες

ονομαστική και κλητική πληθυντικού του ἀπορρώξ


ἀπορρώγων

γενική πληθυντικού του ἀπορρώξ


ἀπορρῶξι

δοτική πληθυντικού του ἀπορρώξ


ἀπορρῶξιν

δοτική πληθυντικού του ἀπορρώξ


ἀπορρῶγας

αιτιατική πληθυντικού του ἀπορρώξ


ἀπορρῶγε

ονομαστική, αιτιατική και κλητική δυϊκού του ἀπορρώξ


ἀπορρῶγοιν

γενική και δοτική δυϊκού του ἀπορρώξ


ἱμάντος

γενική ενικού του ἱμάς


ἱμάντι

δοτική ενικού του ἱμάς


ἱμάντα

αιτιατική ενικού του ἱμάς


ἱμάντες

ονομαστική και κλητική πληθυντικού του ἱμάς


ἱμάντων

γενική πληθυντικού του ἱμάς


ἱμᾶσι

δοτική πληθυντικού του ἱμάς


ἱμᾶσιν

δοτική πληθυντικού του ἱμάς


ἱμάντας

αιτιατική πληθυντικού του ἱμάς


ἱμάντε

ονομαστική, αιτιατική και κλητική δυϊκού του ἱμάς


ἱμάντοιν

γενική και δοτική δυϊκού του ἱμάς


γέροντος

γενική ενικού του γέρων


γέροντι

δοτική ενικού του γέρων


γέροντα

αιτιατική ενικού του γέρων


γέρον

κλητική ενικού του γέρων


γέροντες

ονομαστική και κλητική πληθυντικού του γέρων


γέρουσι

δοτική πληθυντικού του γέρων


γέρουσιν

δοτική πληθυντικού του γέρων


γέροντε

ονομαστική, αιτιατική και κλητική δυϊκού του γέρων


γερόντοιν

γενική και δοτική δυϊκού του γέρων


ὀδόντε

ονομαστική, αιτιατική και κλητική δυϊκού του ὀδούς


ὀδόντοιν

γενική και δοτική δυϊκού του ὀδούς


κυνόδοντος

γενική ενικού του κυνόδους


κυνόδοντι

δοτική ενικού του κυνόδους


κυνόδοντα

αιτιατική ενικού του κυνόδους


κυνόδοντες

ονομαστική και κλητική πληθυντικού του κυνόδους


κυνοδόντων

γενική πληθυντικού του κυνόδους


κυνόδουσι

δοτική πληθυντικού του κυνόδους


κυνόδουσιν

δοτική πληθυντικού του κυνόδους


κυνόδοντε

ονομαστική, αιτιατική και κλητική δυϊκού του κυνόδους


κυνοδόντοιν

γενική και δοτική δυϊκού του κυνόδους


Σταγιρίτης

Σταγιρίτης
Σταγιρῖτις

: Σταγιρίτης < Στάγιρ(ος) + -ίτης

ο κάτοικος της πόλης Στάγιρος

πατριδωνυμικό


Σταγιρῖτις

: Σταγιρῖτις < Στάγιρος

θηλυκό του Σταγιρίτης

πατριδωνυμικό


κῆρι

δοτική ενικού του κῆρ


ὕδει

επικός τύπος του ὕδατι, γενική ενικού του ὕδωρ


ὕδασιν

δοτική πληθυντικού του ὕδωρ


ὑδάτεσσι

δοτική πληθυντικού του ὕδωρ

ποιητικός τύπος


ὑδάτεσσιν

δοτική πληθυντικού του ὕδωρ

ποιητικός τύπος


καρδίας

γενική ενικού του καρδία

αιτιατική πληθυντικού του καρδία


καρδίαν

αιτιατική ενικού του καρδία


καρδίαι

ονομαστική και κλητική πληθυντικού του καρδία


καρδιῶν

γενική πληθυντικού του καρδία


καρδίαις

δοτική πληθυντικού του καρδία


κραδίαν

αιτιατική ενικού του κραδία


ἀνθρώπου

γενική ενικού του ἄνθρωπος


ἀνθρώπῳ

δοτική ενικού του ἄνθρωπος


ἄνθρωπον

αιτιατική ενικού του ἄνθρωπος


ἄνθρωπε

κλητική ενικού του ἄνθρωπος


ἄνθρωποι

ονομαστική και κλητική πληθυντικού του ἄνθρωπος


ἀνθρώπων

γενική πληθυντικού του ἄνθρωπος


ἀνθρώποις

δοτική πληθυντικού του ἄνθρωπος


ἀνθρώπους

αιτιατική πληθυντικού του ἄνθρωπος


ἀνθρώπω

ονομαστική, αιτιατική και κλητική δυϊκού του ἄνθρωπος


ἀνθρώποιν

γενική και δοτική δυϊκού του ἄνθρωπος


ἀνθρώποιο

επικός τύπος του ἀνθρώπου, γενική ενικού του ἄνθρωπος


ἀνθρώποισι

επικός τύπος του ἀνθρώποις, δοτική πληθυντικού του ἄνθρωπος


Μυτιληναῖος

Μυτιληναῖος
-ου

: Μυτιληναῖος < Μυτιλήν(η) + -αῖος

o κάτοικος της Μυτιλήνης ή ο καταγώμενος από τη Μυτιλήνη

πατριδωνυμικό

※ 5ος αιώνας πκε ⌘ Ἡρόδοτος, Ἱστορίαι, 1 (Κλειώ), 160.2

οἱ δὲ Μυτιληναῖοι ἐπιπέμποντος τοῦ Μαζάρεος ἀγγελίας ἐκδιδόναι τὸν Πακτύην παρεσκευάζοντο ἐπὶ μισθῷ ὅσῳ δή· οὐ γὰρ ἔχω τοῦτό γε εἰπεῖν ἀτρεκέως· οὐ γὰρ ἐτελεώθη.
*::: Οι Μυτιληναίοι όμως, επειδή ο Μαζάρης τούς έστειλε μήνυμα να του παραδώσουν τον Πακτύη, ήσαν έτοιμοι να το κάνουν έναντι ενός ποσού — πόσου δεν ξέρω να το πω με ακρίβεια, αφού το πράγμα τελικά δεν έγινε.
*:::Μετάφραση (1964): Δημήτρης Ν. Μαρωνίτης Αθήνα:Γκοβόστης @greek‑language.gr

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Θουκυδίδης, Ἱστορίαι, 3, 5.1

οἱ δ᾽ ἐκ τῶν Ἀθηνῶν πρέσβεις ὡς οὐδὲν ἦλθον πράξαντες, ἐς πόλεμον καθίσταντο οἱ Μυτιληναῖοι καὶ ἡ ἄλλη Λέσβος πλὴν Μηθύμνης·
*::: Οι πρέσβεις που είχαν πάει στην Αθήνα γύρισαν άπρακτοι και οι Μυτιληναίοι, μ᾽ όλη την υπόλοιπη Λέσβο, εκτός από την Μήθυμνα, άρχισαν τις εχθροπραξίες.
*::: Μετάφραση (1965-1968): Άγγελος Σ. Βλάχος, Αθήνα:Γαλαξίας @greek‑language.gr


ϝάνακτος

γενική ενικού του ϝάναξ


ϝάνακος

γενική ενικού του ϝάναξ


ϝάνακτι

δοτική ενικού του ϝάναξ


ϝάνακτει

δοτική ενικού του ϝάναξ


ϝάνακτα

αιτιατική ενικού του ϝάναξ


ϝάνα

κλητική ενικού του ϝάναξ


ϝάνακτες

ονομαστική και κλητική πληθυντικού του ϝάναξ


ϝάνακες

δωρικός τύπος του ϝάνακτες, ονομαστική και κλητική πληθυντικού του ϝάναξ


ϝανάκτων

γενική πληθυντικού του ϝάναξ


ϝανάκων

δωρικός τύπος του ϝανάκτων, γενική πληθυντικού του ϝάναξ


ϝάνακτας

αιτιατική πληθυντικού του ϝάναξ


ϝάναξι

δοτική πληθυντικού του ϝάναξ


ϝανάϙων

γραφή με κόππα του ϝανάκων, γενική πληθυντικού του ϝάναξ


ϝανάϙοιν

γραφή με κόππα του ϝανάκοιν, γενική και δοτική δυϊκού του ϝάναξ


ϝανάκοι

δωρικός τύπος του ϝανάκτοιν, γενική και δοτική δυϊκού του ϝάναξ


ϝάναξιν

δοτική πληθυντικού του ϝάναξ


ϝάνακτε

ονομαστική, αιτιατική και κλητική δυϊκού του ϝάναξ


ϝανάκτοιν

γενική και δοτική δυϊκού του ϝάναξ


ϝανακοῖν

γενική και δοτική δυϊκού του ϝάναξ

λακωνικός τύπος


ϝάνακε

λακωνικός τύπος

≈ συνώνυμα: σιώ, Διόσκουροι


σιώ

ονομαστική, αιτιατική και κλητική δυϊκού του σιός

λακωνικός τύπος

≈ συνώνυμα: ϝάνακε, Διόσκουροι


σιοῦ

γενική ενικού του σιός

λακωνικός τύπος


κούρῳ

δοτική ενικού του κοῦρος


κοῦρον

αιτιατική ενικού του κοῦρος


κοῦρε

κλητική ενικού του κοῦρος


κοῦροι

ονομαστική και κλητική πληθυντικού του κοῦρος


κούροις

δοτική πληθυντικού του κοῦρος


ἄνακτε

ονομαστική, αιτιατική και κλητική δυϊκού του ἄναξ


𐠲𐠙𐠨

: 𐠲𐠙𐠨 < Μάλλον προέλευσης από την προελληνική. Συγγενής η αρχαία ελληνική ϝάνασσα, μυκηναϊκή 𐀷𐀙𐀭 (wa-na-sa)

γραφή στο κυπριακό συλλαβάριο του ϝάνασσα· βασίλισσα, δέσποινα, κυρία


ἱππόκαμπος

ἱππόκαμπος
-ου
ἱπποκάμπη

: ἱππόκαμπος < → λείπει η ετυμολογία
: ΑΠΟΓΟΝΟΙ: ⇘ νέα ελληνικά: ιππόκαμπος

μυθικό θαλάσσιο τέρας με σώμα και μπροστινά πόδια αλόγου και ουρά ψαριού ή φιδιού

ο ιππόκαμπος

※ 2ος κε αιώνας ⌘ Γαληνός, De simplicium medicamentorum temperamentis ac facultatibus I-VI, 11.1.41 @scaife.perseus

Καὶ τὸν ἱππόκαμπον δὲ τὸ θαλάττιον ζῶον ὅλον καυθὲν ἔγραψάν τινες ἀλωπεκίας ὠφελεῖν, καὶ αὐτὸ δηλονότι ξηραντικῆς τε καὶ λεπτομεροῦς δυνάμεως ὑπάρχειν ἢ τὴν τέφραν αὐτοῦ.


Σταγειρείτης

Σταγειρείτης

: Σταγειρείτης < Στάγειρ(ος) + -ίτης

ο κάτοικος της Σταγείρου

πατριδωνυμικό


διακένου

γενική ενικού του διάκενον


διακένων

γενική πληθυντικού του διάκενον


διακένοις

δοτική πληθυντικού του διάκενον


διακένῳ

δοτική ενικού του διάκενον


βύσσος

: βύσσος < ανατολικό δάνειο σημιτικής προέλευσης < πρωτοσημιτική *būṣ- Συγγενή: ακκαδική, εβραϊκή בּוּץ (buts, στη σημασία «λινάρι»). Διαφορετική η ετυμολογία για το αρσενικό βυσσός < βυθός.
: ΑΠΟΓΟΝΟΙ: ↷ νεολατινικά: byssus > οικογένεια Byssus / Trentepohlia με αλλαγή σημασίας > ↴ νέα ελληνικά: βύσσος, μετάξι της θάλασσας.

βυσσός

ως άλλη μορφή της '''βύσσου'''

λινάριον

ελληνιστική κοινή

αρχαία ελληνική

λίνον

ελληνιστική κοινή

αρχαία ελληνική

κάρπασος

ελληνιστική κοινή

το λινάρι (διαφορετική σημασία στη νεοελληνική χρήση της βύσσου)


σήματι

δοτική ενικού του σῆμα


σήμασι

δοτική πληθυντικού του σῆμα


σήμασιν

δοτική πληθυντικού του σῆμα


σήματε

ονομαστική, αιτιατική και κλητική δυϊκού του σῆμα


σημάτοιν

γενική και δοτική δυϊκού του σῆμα


σάματος

γενική ενικού του σᾶμα


σάμασιν

δοτική πληθυντικού του σᾶμα


ῥήματος

γενική ενικού του ῥῆμα


ῥήματι

δοτική ενικού του ῥῆμα


ῥήματα

ονομαστική, αιτιατική και κλητική πληθυντικού του ῥῆμα


ῥημάτων

γενική πληθυντικού του ῥῆμα


ῥήμασι

δοτική πληθυντικού του ῥῆμα


ῥήμασιν

δοτική πληθυντικού του ῥῆμα


ῥήματε

ονομαστική, αιτιατική και κλητική δυϊκού του ῥῆμα


ῥημάτοιν

γενική και δοτική δυϊκού του ῥῆμα


δαμότας

δωρικός τύπος του δημότης


δαμέτας

δωρικός τύπος του δημότης


δήμῳ

δοτική ενικού του δῆμος


δῆμον

αιτιατική ενικού του δῆμος


δῆμε

κλητική ενικού του δῆμος


δῆμοι

ονομαστική και κλητική πληθυντικού του δῆμος


δήμοις

δοτική πληθυντικού του δῆμος


δήμω

ονομαστική, αιτιατική και κλητική δυϊκού του δῆμος


δήμοιν

γενική και δοτική δυϊκού του δῆμος


τρόπον

αιτιατική ενικού του τρόπος


ἀποταγή

: ἀποταγή < αρχαία ελληνική ἀποτάσσω

εγκατάλειψη ή παραίτηση από νομικό, περιουσιακό ή άλλο δικαίωμα


πατέρος

επικός τύπος του πατρός, γενική ενικού του πατήρ


πατέρι

επικός τύπος του πατρί, δοτική ενικού του πατήρ


πατέρεσσι

επικός τύπος του πατράσι, δοτική πληθυντικού του πατήρ


πατέρων

γενική πληθυντικού του πατήρ


πατράσι

δοτική πληθυντικού του πατήρ


πατρῶν

επικός τύπος του πατέρων, γενική πληθυντικού του πατήρ


πατράσιν

δοτική πληθυντικού του πατήρ


ἔγκυος

: ἔγκυος < ἐν + κυέω

※ 4ος πκε αιώνας ⌘ Ἀριστοτέλης, Πολιτικά, 7.1335b @scaife.perseus

χρὴ δὲ καὶ τὰς ἐγκύους ἐπιμελεῖσθαι τῶν σωμάτων, μὴ ῥᾳθυμούσας μηδʼ ἀραιᾷ τροφῇ χρωμένας.

※ χωρίς χρονολόγηση, Επιτύμβια επιγραφή από την Τέω της Μικράς Ασίας, Teos 205. στίχ. 5 (1-7) @epigraphy.packhum.org

v ἐν<νέ>α κα<ὶ> δέ<κ>’ ἔτων ἤ-
%⁸⁰%⁸⁰<μ>ην ἔτι παρθέν<ο>ς,
εἶτ’ ἐγάμησα· εἴκο<σ>ι δ̣’
ἐκτελέσασα χρόνους,
ἔγκυος οὖσ’ ἔθανον·
κεῖμαι δ’ ἐν τύ<μ>βοις ἔνβρε-
φος οὖσα, ἄλαλος, […]


κράστις

: κράστις < → λείπει η ετυμολογία

η χλόη, το γρασίδι

※ 4ος πκε αιώνας ⌘ Ἀριστοτέλης, Τῶν περὶ τὰ ζῷα ἱστοριῶν, 8, 8 @scaife.perseus

Ἡ δὲ κράστις λειοτριχεῖν ποιεῖ, ὅταν ἔγκυος ᾖ· ὅταν δ’ ἀθέρας ἔχῃ σκληρούς, οὐκ ἀγαθή.

※ 2ος πκε αιώνας, ⌘ P.Grenf. 1.42, chr.wilck.447, στίχ. 11, (10-13), @papyri.info

ἐν δὲ [τοῖ]ς κατὰ τὰς ἀγορὰς καὶ τοῦ
[- ca.19 -] ἐνιαυτοῦ εἰς τὴν κράστιν τῶν
[ἵππων - ca.11 - ἐλα]ττουμένων ἡμῶν οὐ μόνον παρὰ
[τοὺς ἄλλους ἐν τῶι ἐν Πτ]ολεμαΐ(*)δι ὑπαίθρωι ἱππεῖς, […]


λέξιν

αιτιατική ενικού του λέξις


λέξι

κλητική ενικού του λέξις


λεξέοιν

γενική και δοτική δυϊκού του λέξις


ἀγχιστείας

γενική ενικού του ἀγχιστεία

αιτιατική πληθυντικού του ἀγχιστεία


ἀγχιστείᾳ

δοτική ενικού του ἀγχιστεία


ἀγχιστείαν

αιτιατική ενικού του ἀγχιστεία


ἀγχιστεῖαι

ονομαστική και κλητική πληθυντικού του ἀγχιστεία


ἀγχιστειῶν

γενική πληθυντικού του ἀγχιστεία


ἀγχιστείαις

δοτική πληθυντικού του ἀγχιστεία


ἀγχιστείαιν

γενική και δοτική δυϊκού του ἀγχιστεία


κοινωνίᾳ

δοτική ενικού του κοινωνία


κοινωνίαν

αιτιατική ενικού του κοινωνία


κοινωνιῶν

γενική πληθυντικού του κοινωνία


κοινωνίαι

ονομαστική και κλητική πληθυντικού του κοινωνία


κοινωνίαις

δοτική πληθυντικού του κοινωνία


κοινωνίαιν

γενική και δοτική δυϊκού του κοινωνία


συγγενείας

γενική ενικού του συγγένεια

αιτιατική πληθυντικού του συγγένεια


συγγενείᾳ

δοτική ενικού του συγγένεια


συγγένειαν

αιτιατική ενικού του συγγένεια


συγγενειῶν

γενική πληθυντικού του συγγένεια


συγγενείαις

δοτική πληθυντικού του συγγένεια


συγγένειαι

ονομαστική και κλητική πληθυντικού του συγγένεια


συγγενείαιν

γενική και δοτική δυϊκού του συγγένεια


συγγενεία

ονομαστική, αιτιατική και κλητική δυϊκού του συγγένεια


ἄρτου

γενική ενικού του ἄρτος


ἄρτῳ

δοτική ενικού του ἄρτος


ἄρτον

αιτιατική ενικού του ἄρτος


ἄρτε

κλητική ενικού του ἄρτος


ἄρτοι

ονομαστική και κλητική πληθυντικού του ἄρτος


ἄρτων

γενική πληθυντικού του ἄρτος


ἄρτοις

δοτική πληθυντικού του ἄρτος


ἄρτω

ονομαστική, αιτιατική και κλητική δυϊκού του ἄρτος


ἄρτοιν

γενική και δοτική δυϊκού του ἄρτος


αἵματος

γενική ενικού του αἷμα


αἵματι

δοτική ενικού του αἷμα


αἵματα

ονομαστική, αιτιατική και κλητική πληθυντικού του αἷμα


αἱμάτων

γενική πληθυντικού του αἷμα


αἵμασι

δοτική πληθυντικού του αἷμα


αἵμασιν

δοτική πληθυντικού του αἷμα


αἵματε

ονομαστική, αιτιατική και κλητική δυϊκού του αἷμα


αἱμάτοιν

γενική και δοτική δυϊκού του αἷμα


κτήματε

ονομαστική, αιτιατική και κλητική δυϊκού του κτῆμα


κτημάτοιν

γενική και δοτική δυϊκού του κτῆμα


ὀνόματος

γενική ενικού του ὄνομα


ὀνόματα

ονομαστική, αιτιατική και κλητική πληθυντικού του ὄνομα


ὀνομάτων

γενική πληθυντικού του ὄνομα


ὀνόματε

ονομαστική, αιτιατική και κλητική δυϊκού του ὄνομα


ὀνομάτοιν

γενική και δοτική δυϊκού του ὄνομα


ῥήτορος

γενική ενικού του ῥήτωρ


ῥήτορι

δοτική ενικού του ῥήτωρ


ῥήτορα

αιτιατική ενικού του ῥήτωρ


ῥήτορες

ονομαστική και κλητική πληθυντικού του ῥήτωρ


ῥητόρων

γενική πληθυντικού του ῥήτωρ


ῥήτορσι

δοτική πληθυντικού του ῥήτωρ


ῥήτορσιν

δοτική πληθυντικού του ῥήτωρ


ῥήτορας

αιτιατική πληθυντικού του ῥήτωρ


ῥήτορε

ονομαστική, αιτιατική και κλητική δυϊκού του ῥήτωρ


ῥητόροιν

γενική και δοτική δυϊκού του ῥήτωρ


ῥητοροδιδάσκαλος

ῥητοροδιδάσκᾰλος

: ῥητοροδιδάσκᾰλος < ῥήτωρ, (γενική: ῥήτορος) + διδάσκαλος
: ΑΠΟΓΟΝΟΙ: ⇘ νέα ελληνικά: ρητοροδιδάσκαλος

διδάσκαλος της ρητορικής, αυτός που διδάσκει ρήτορες


ῥητοροδιδασκάλου

ῥητοροδιδασκάλου

γενική ενικού του ῥητοροδιδάσκαλος


ῥητοροδιδασκάλῳ

ῥητοροδιδασκάλῳ

δοτική ενικού του ῥητοροδιδάσκαλος


ῥητοροδιδάσκαλον

ῥητοροδιδάσκαλον

αιτιατική ενικού του ῥητοροδιδάσκαλος


ῥητοροδιδάσκαλε

ῥητοροδιδάσκαλε

κλητική ενικού του ῥητοροδιδάσκαλος


ῥητοροδιδάσκαλοι

ῥητοροδιδάσκαλοι

ονομαστική και κλητική πληθυντικού του ῥητοροδιδάσκαλος


ῥητοροδιδασκάλων

ῥητοροδιδασκάλων

γενική πληθυντικού του ῥητοροδιδάσκαλος


ῥητοροδιδασκάλοις

ῥητοροδιδασκάλοις

δοτική πληθυντικού του ῥητοροδιδάσκαλος


ῥητοροδιδασκάλους

ῥητοροδιδασκάλους

αιτιατική πληθυντικού του ῥητοροδιδάσκαλος


ῥητοροδιδασκάλω

ῥητοροδιδασκάλω

ονομαστική, αιτιατική και κλητική δυϊκού του ῥητοροδιδάσκαλος


ῥητοροδιδασκάλοιν

ῥητοροδιδασκάλοιν

γενική και δοτική δυϊκού του ῥητοροδιδάσκαλος


μηνί

δοτική ενικού του μήν


μῆνα

αιτιατική ενικού του μήν


μηνῶν

γενική πληθυντικού του μήν


μησί

δοτική πληθυντικού του μήν


μησίν

δοτική πληθυντικού του μήν


μῆνας

αιτιατική πληθυντικού του μήν


μῆνε

ονομαστική, αιτιατική και κλητική δυϊκού του μήν


μηνοῖν

γενική και δοτική δυϊκού του μήν


οὐρανοῖς

δοτική πληθυντικού του οὐρανός


οὐρανῷ

δοτική ενικού του οὐρανός


ὀφειλήματα

ονομαστική, αιτιατική και κλητική πληθυντικού του ὀφείλημα


ὀφειλέταις

δοτική πληθυντικού του ὀφειλέτης


πειρασμόν

αιτιατική ενικού του πειρασμός


τάπητος

γενική ενικού του τάπης


τάπητα

αιτιατική ενικού του τάπης


τάπητι

δοτική ενικού του τάπης


ταπήτων

γενική πληθυντικού του τάπης


τάπησι

δοτική πληθυντικού του τάπης


τάπησιν

δοτική πληθυντικού του τάπης


τάπητε

ονομαστική, αιτιατική και κλητική δυϊκού του τάπης


ταπήτοιν

γενική και δοτική δυϊκού του τάπης


εἰκαιολογία

εἰκαιολογία
-ας

: εἰκαιολογία < → λείπει η ετυμολογία

φλυαρία, απερίσκεπτη ομιλία