φίλτρον

: φίλτρον < φιλέω < φίλος < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή ρίζα *bʰili- (αγαπητός) • Η Ετυμολογία χρειάζεται ανάπτυξη με τεκμηρίωση. Μπορείτε να βοηθήσετε;

μαγικό παρασκεύασμα, μαντζούνι για να προκαλέσεις τον έρωτα κάποιου ή γενικά για να πετύχεις κάτι

φίλτρα μοι θελκτήρια ἔρωτος

φίλτρα γάμου

αυτό που καταφέρνει με έμμεσο τρόπο κάτι δύσκολο, που δεν συνδέεται άμεσα μαζί του και μοιάζει άσχετο, οπότε η δράση του μοιάζει μαγική ενώ έχει λογική ερμηνεία

τὴν γεωργίαν... εἰρήνης φίλτρον τοῖς πολίταις (γιατί η γεωργία είναι το καλύτερο μαγικό παρασκεύασμα για την ειρήνη <κάνει τους πολίτες να αγαπούν την ειρήνη εξηγεί πιο πάνω ο Πλούταρχος>)

οὐκ ἐπὶ θανάτῳ διδόναι [φάρμακον] ἀλλ᾽ ἐπὶ φίλτροις : δεν του το έδωσε για να προκαλέσει το θάνατό του, αλλά τον έρωτά του -Αντιφών)

στοργή, τρυφερότητα, αγάπη, συμπόνια, η μεγάλη εύνοια

τὸ πρὸς τὴν πατρίδα φίλτρον

τὰ θεῶν δὲ φίλτρα φροῦδα Τροίᾳ (: χάθηκαν με μιας τώρα για την Τροία όσα έκανε γι αυτήν η αγάπη των θεών <στους οποίους αναφέρεται πριν διεξοδικά ο Ευριπίδης στις Τρωάδες>)


φλήναφος

: φλήναφος < φλέω

η φλυαρία, η ανόητη συζήτηση, το κουβεντολόι χωρίς σημασία, αλλά και το βλακώδες


φλέβιον

: φλέβιον < υποκοριστικό του φλέψ • Η Ετυμολογία χρειάζεται ανάπτυξη με τεκμηρίωση. Μπορείτε να βοηθήσετε;

η φλεβίτσα, η μικρή φλέβα

υποκοριστικό


Φλιάσιος

: Φλιάσιος < Φλιοῦς

ο κάτοικος της Φλοιούντας, ο καταγόμενος από αυτήν (την αρχαία πόλη της Πελοποννήσου)


φλογμός

: φλογμός < φλέγμα < φλόξ

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Εὐριπίδης, Ἑκάβηʷ, στίχ. 474 (471-474)

ἢ | Τιτάνων γενεάν | τὰν Ζεὺς ἀμφιπύρῳ κοιμί- | ζει φλογμῷ Κρονίδας;
#:::ή | των Τιτάνων τη γενιά | που ο Δίας ο Κρονίδης θανάτωσε | με διπλό αστροπελέκι;
#:::Μετάφραση (1994): Γιώργος Γεραλής, Αθήνα: Σ. Ι. Ζαχαρόπουλος @greek‑language.gr

έξαψη του πάθους

φλεγμονή, πυρετός

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Ἱπποκράτης, (De prisca medicina), 19, @scaife.perseus

Ὀδύναι δὲ καὶ καῦμα καὶ φλογμὸς ἔσχατος κατέχει μέχρι τινὸς, μέχρις ἂν τὰ ῥεύματα πεφθῇ καὶ γένηται παχύτερα, καὶ λήμη ἀπ αὐτέων ἴῃ·


φορμός

: φορμός < φέρω

σκεύος σαν καλάθι

πλεκτό στρώμα

ρούχο από χοντρό ύφασμα

μέτρο για το σιτάρι (περίπου ίσο με τον μέδιμνο


φορμίς

φορμίς
-ίδος

: φορμίς < φορμ(ός) + -ίς

μικρό καλάθι, φορμίσκος

υποκοριστικό

άλλες μορφές: φορμίσκος, φορμίσκιον


φορμίσκος

: φορμίσκος < φορμ(ός) + υποκοριστικό επίθημα -ίσκος

μικρό καλάθι, φορμίς

υποκοριστικό

άλλες μορφές: φορμίσκιον, φορμίς


φορτίς

: φορτίς < φορτίον < φόρος < φέρω

εμπορικό πλοίο, φορτηγίδα


φράτηρ

φράτηρ
-ερος

: φράτηρ < (κληρονομημένο) πρωτοϊνδοευρωπαϊκή *bʰréh₂tēr (αδελφός). Συγγενή: λατινική frater. Αντικαταστάθηκε από το ἀδελφός ως κύρια λέξη για τον αδερφό ήδη στην αρχαιότητα.

μέλος φράτρας ή φατρίας


φρατήρ

φρατήρ
φράτωρ

δωρικός τύπος του φράτηρ , μέλος φράτρας ή φατρίας


φράτωρ

φράτωρ
φρατήρ

δωρικός τύπος του φράτηρ, μέλος φράτρας ή φατρίας


φράτρα

αττικός τύπος του φατρία


φάτρα

αττικός τύπος του φατρία


φρήτρη

ιωνικός τύπος του φατρία


πάτρα

: πάτρα < → λείπει η ετυμολογία

η πατρική γη, η πατρίδα

πατρότητα, καταγωγή

η γενιά, το σόι

η αδελφή του πατέρα, η θεία


φύγεθλον

: φύγεθλον < ίσως φρύγεθλον < φρύγω ή φλύγεθλον < φλύκταινα

οίδημα, πρήξιμο, φλεγμονή (ελληνιστική λέξη)


φύξηλις

: φύξηλις < φεύγω

ο λιποτάκτης, ο δειλός


φυξάνωρ

: φυξάνωρ < φύξιος και ἀνήρ

που αποφεύγει ή φοβάται τους άνδρες


φύξις

φύξις
αργότερα και
φεῦξις

: φύξις < φεύγω

η φυγή, το φευγιό


φύζα

φύζα
αργότερα και
φεῦξις

: φύζα < φεύγω ή από το επίρρημα φύγδα

η φυγή, το φευγιό


ἰχθυοπωλεῖον

ἰχθυοπωλεῖον

: ἰχθυοπωλεῖον (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική ἰχθύς, ἰχθυο- + -πωλεῖον (< ἰχθυοπωλέω < πωλέω)


ἰχθυοπώλιον

: ἰχθυοπώλιον (ελληνιστική κοινή)< ἰχθύς + -πώλιον (< πωλέω)


φωλάς

: φωλάς < φωλεά

που φωλιάζει, που ζει σε φωλιά (π.χ. αράχνες)

που τοποθετείται και μένει σε τροπον τινά "φωλιά" (π.χ. η άγκυρα βαθιά στην άμμο )

ἀγκύρας φωλάδας

"του σπιτιού", ή "για σπίτι", για σεμνή γυναίκα, σε αντιδιαστολή προς τη γυρίστρω, την μπερμπάντισα

παρθενικὴ φωλάς

που παραμένει σε νάρκη (για την αρκούδα, που μένει στη φωλιά της σε νάρκη)

ένα πλάσμα ίσως οστρακοειδές που κάνει τρύπες στο βράχο και φωλιάζει εκεί (αυτό ως ουσιαστικό)

κάθε τι διάτρητο όπως βράχια, που θα μπορουσε να γίνει φωλιά ερπετού, αλλά ίσως και γενικά για το διάτρητο κι ας μη χρησιμεύουν ως φωλιά οι τρύπες του


φωλεία

: φωλεία < φωλεά

το φώλιασμα για ζώα αλλά και μεταφορικά για ανθρώπους

η χειμερία νάρκη της αρκούδας


φῦσιγξ

: φῦσιγξ < φῦσ(α) + -ιγγ- + -ς (-ιγξ)

φυσίγγιον

υποκοριστικό

περίβλημα βολβού, κυρίως για σκόρδο

πληγή φουσκάλας, κυρίως από κάψιμο

ελληνιστική σημασία


ζόη

ιωνικός τύπος  της λεξης ζωή

ζόην ἔζωον τὴν αὐτήν (είχαν τον ίδιο τρόπο ζωής -Ηρόδοτος)

ἐν γὰρ τῷ μακρῷ χρόνῳ πολλὰ μὲν ἐστὶ ἰδεῖν τὰ μή τις ἐθέλει, πολλὰ δὲ καὶ παθεῖν. ἐς γὰρ ἑβδομήκοντα ἔτεα οὖρον τῆς ζόης ἀνθρώπῳ προτίθημι.( άμα ζήσει κανείς πολύ, πολλά θα δει που δεν τα θέλει και πολλά θα πάθει. εγώ θεωρώ καλό όριο τα 70 χρόνια για τη ζωή του ανθρώπου - Ο Ηρόδοτος για το διάλογο Σόλωνα και Κροίσου περί ευτυχίας)


ζωιή

αναφέρεται ως τύπος της λέξης ζωή, αλλά υπάρχει το ενδεχόμενο να είναι γραμματικό λάθος


ζόα

δωρικός τύπος του ζωή


ζωά

δωρικός τύπος του ζωή


ζοΐα

αιολικός τύπος του ζωή

※ τὸ γὰρ ἅμισυ τᾶς ζοΐας ἔχω ζὰ τὰν σὰν ἰδέαν, τὸ δὲ λοιπὸν ἀπώλετο (Θεόκριτος, Εἰδύλλιον Ἐρῶντος)


ζωάγρια

ζωάγρια
στον πληθ.

: ζωάγρια < ζωός και ἄγρα

εξαγορά ζωής, λύτρα που δίνονταν για τη ζωή ανθρώπου ή αμοιβή για τη διατροφή αιχαμλώτου ίσως, αμοιβή για διάσωση ζωής

...οἳ δὲ ἐκφήναντες αὐτὸν δῶρα λάμψονται ζωάγρια Κροίσου (μήπως πάρουν αμοιβή που διέσωσαν τον Κροίσο όταν θα τον αποκάλυπταν <ζωντανό>)

χαῖρε, ξεῖν᾽, ἵνα καί ποτ᾽ ἐὼν ἐν πατρίδι γαίῃ, μνήσῃ ἐμεῦ, ὅτι μοι πρώτῃ ζωάγρι᾽ ὀφέλλεις. (αντίο ξένε και όταν στη γη της πατριδας σου φτάσεις, να με θυμηθείς ότι πρώτα σε εμένα οφείλεις τη ζωή σου -Ναυσικά στον Οδυσσέα)

τάμα, θυσία ευχαριστήρια για τη διάσωση κάποιου (προς τον Ασκληπιό και Θεούς για κάποιον που έγινε καλά, που βρήκε την υγειά του ή σώθηκε από άλλο κίνδυνο)


ζωογράφος

: ζωογράφος: v.l. ζῳογράφος < ζῳο- + -γράφος

ποιητικός τύπος του ζωγράφος: που δημιουργεί εικόνες ή χρωματίζει, που απεικονίζει τη ζωή

ελληνιστική κοινή

ὅτι καὶ ἄλλοι εἰσὶ ζωγράφοι γράφοντες ἄλλα πολλὰ ζῷα; (Χρειάζεται στοιχεία παραθέματος)


ζωγρέω

: ζωγρέω < ζωός και ἀγρεύω ( ή + ἐγείρω, οπότε ζωγρέω: επαναφέρω στη ζωή)


ζῳοθηρία

: ζῳοθηρία < ζῷον και θήρα

το κυνήγι και η σύλληψη ζώων που τα ήθελαν ζωντανά (προσωρινά ή και για αναπαραγωγή, οι κτηνοτρόφοι)


ζώπυρον

: ζώπυρον < ζωός (ζωντανός) και πῦρ

σπινθήρας, αναμμένο κάρβουνο


ζωροπότης

: ζωροπότης (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική ζωρό(ς) (αμιγής) + -πότης

που πίνει καθαρό, ανέρωτο κρασί, το γερό ποτήρι, ίσως ο μέθυσος

ελληνιστική κοινή


ζάκορος

: ζάκορος < ζα (επιτατικό μόριο) και κορέω

διάκονος, υπηρέτης ή υπηρέτρια σε ναό


ζεγέριες

: ζεγέριες < από αφρικανική λέξη

για είδος ποντικού


ζειρά

: ζειρά < ίσως και ζιρά (αραβική λέξη μάλλον ή πάντως ξένη ρίζα)

κελεμπία, φαρδύ ρούχο που φορούσαν οι Άραβες όπως αναφέρει ο Ηρόδοτος, αλλά και οι Θράκες, οι μεν για τη ζέστη, οι δε για το κρύο


ζεύγλη

: ζεύγλη < ζεύγνυμι

η ζεύλα, το σημείο του ζυγού στο οποίο βάζουν τον τράχηλο του υποζυγίου ζώου


ζέσις

: ζέσις < ζέω

το βράσιμο, η ζέση, η ζέστη


ζῆλος

ζῆλος
-ου
τὸ ζῆλος
τοῦ ζήλεος

: ζῆλος: συνδέεται με το ζητέω· πιθανόν πρωτοϊνδοευρωπαϊκή *ieh₂- (διώκω, εκδικούμαι)

ζήλια, ανταγωνισμός

ζῆλον γάμων ἔχουσα (ανταγωνισμός για το ποιος θα την παντρευόταν)

※ Ζῆλος και ζηλοτυπία διαφέρει: Ζηλοτυπία μέν γάρ ἒστιν αὐτό τό πάθος, ἢγουν τό ἐν μίσει ὑπάρχον· ζῆλος δὲ μίμησις καλοῦ, οἷον ζηλοῖ τὸν καθηγητὴν ὁ παῖς (Ammonius (Grammaticus), De differentia adfinium vocabulorum, 1822, σελ. 63 https://www.google.gr/books/edition/De_differentia_adfinium_vocabulorum/olc-AAAAcAAJ?hl=en&gbpv=1&dq=%CE%B6%CE%B7%CE%BB%CE%BF%CF%84%CF%85%CF%80%CE%AF%CE%B1&pg=PA63&printsec=frontcover. ΣτΕ: Σημειώνεται ότι συγγραφέας του κειμένου θεωρείται ο Φίλων ο Βύβλιος)

ο ζήλος, το σφοδρό πάθος, η διακαής επιθυμία για διάκριση, υπεροχή

ζῆλος' περὶ τὰ στρατιωτικά

η προσωποποίηση της ανάγκης για νίκη, για υπεροχή, ως αδελφός της Βίας, του Κράτους και της Νίκης (Ησίοδος)

η δόξα και η χαρά που τη συνοδεύει


ζήλωμα

ζήλωμα
-ατος

: ζήλωμα < ζηλόω / ζηλῶ + -μα

το αντικέιμενο του ζήλου, το επιδιωκόμενο

ο ανταγωνισμός

οι προσπάθειες που καταβάλλονται με ζήλο

στον πληθυντικό


ζήλωσις

: ζήλωσις < ζηλόω / ζηλῶ + -σις

επιδίωξη με ζήλο


ζημίωμα

: ζημίωμα (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική ζημιόω / ζημιῶ + -μα

ελληνιστική κοινή

ζημία, βλάβη

ελληνιστική κοινή


γύης

: γύης, μάλλον ομόρριζο με το γῆ, γαῖα

το κυρτό ξύλο του αρότρου στο οποίο προσαρμόζεται το υνί

μέτρο γης, χωράφι


γαμετή

: γαμετή < γαμέτης

η έγγαμος γυναίκα, η σύζυγος, σε αντιδιαστολή προς την ερωμένη, την παλλακίδα


γαμήλευμα

: γαμήλευμα < γάμος ή γαμήλιος


γαμφηλαί

γαμφηλαί
πληθ.

: γαμφηλαί < γόμφος με επίδραση της λέξης γαμψός

τα σαγόνια ζώου


γαμψότης

: γαμψότης < γαμψός

η καμπυλότητα των νυχιών


γάνωσις

γάνωσις
-εως

: γάνωσις (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική γανόω / γανῶ + -σις (-ωσις)

η στίλβωση, το να κάνει κάποιος κάτι λαμπερό

η διακόσμηση


γερόντιον

: γερόντιον < (γέρων) γεροντ- + υποκοριστικό επίθημα -ιον

αδύναμος ηλικιωμένος άνδρας

η γερουσία των Καρχηδονίων (στον Πολύβιο)

ελληνιστική σημασία


γεροντία

: γεροντία < γέρων + -ία

δωρικός τύπος του γερουσία


γραῖα

γραῖα
και γραία και
γραίη
ἡ
γραῖᾰ
αἱ
γραῖαι
τῆς
γραίᾱς
τῶν
γραιῶν
τῇ
γραίᾳ
ταῖς
γραίαις
τὴν
γραῖᾰν
τὰς
γραίᾱς
γραῖᾰ
γραῖαι
τὼ
γραῖᾱ
τοῖν
γραίαιν

: γραῖα < γραῖος ή από το γεραιά

η ηλικιωμένη γυναίκα


γεῦμα

: γεῦμα < γεύ(ομαι), μεσοπαθητική φωνή του ρήματος γεύω + -μα

Κατηγορία:Σελίδες που χρειάζονται επιμέλεια (ελληνικά)

δοκιμή γεύσης


γεώλοφος

γεώλοφος
γήλοφος

: γεώλοφος < γῆ και λόφος

λοφίσκος από χώμα


γεωπέδιον

γεωπέδιον
γήπεδον

: γεωπέδιον < γῆ κα πεδίον

έκταση γης, μικρό τεμάχιο, κήπος


γήπεδον

γήπεδον
γεωπέδιον

: γήπεδον < γῆ κα πεδίον

έκταση γης, τμήμα γης


γεωπείνης

: γεωπείνης < γῆ κα πένομαι

ο αγρότης με μικρή περιουσία, φτωχός σε γη, ο μικροκτηματίας


γεώργημα

: γεώργημα < γεωργέω

καλλιεργημένη έκταση γης


γεωρυχία

: γεωρυχία < γεωρύχος

η ανασκαφή της γης


γήθυον

γήθυον
-ου
γήτειον

: γήθυον < → λείπει η ετυμολογία

είδος πράσου


γήτειον

μορφή της λέξης γήθυον


γηθυλλίς

γηθυλλίς
γαθυλλίς

: γηθυλλίς < γήθυον + -υλλίς

το αμπελόπρασο


γαθυλλίς

: γαθυλλίς < γήθυον

δωρικός τύπος του γηθυλλίς, το αμπελόπρασο


γήρυμα

γήρυμα < γῆρυς ή γηρύω

φωνή, λαλιά, φθόγγος


γίγαρτον

γίγαρτον
-ου

:γίγαρτον < (ίσως) προελληνική

το κουκούτσι του σταφυλιού

στον πληθυντικό: γίγαρτα


γλάγος

ποιητική, επική λέξη για το γάλα


γλάνος

: γλάνος < αγνώστου ετ.


γλάνις

: γλάνις < άγνωστου ετ.

ο γουλιανός (ψάρι)


γλαῦκος

: γλαῦκος < γλαυκός

ψάρι με γκρί χρώμα


κλαῦμα

: κλαῦμα < κλαίω, κλαυ- + -μα

κλάμα, οιμωγή, θρήνος, θλίψη

ταραχή, ατυχία, δυστυχία


γλαύξ

άλλος τονισμός της λέξης γλαῦξ


γλαυκῶπις

γλαυκῶπις
-ιδος

: γλαυκῶπις < γλαυκ- (γλαυκός) + -ῶπις < ὤψ

που έχει αστραφτερό βλέμμα

επίθετο της Αθηνάς για το λαμπερό της βλέμμα

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ἰλιάς, 24 (Ω. Ἕκτορος λύτρα.), στίχ. 26 Έμμετρη μετάφραση (1922): Ιάκωβος Πολυλάς, @greek‑language.gr

[…] οὐδέ ποθ᾽ Ἥρῃ
'οὐδὲ Ποσειδάων οὐδὲ γλαυκώπιδι κούρῃ

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ὀδύσσεια, 1 (α. Ἀθηνᾶς παραίνεσις πρὸς Τηλέμαχον.), στίχ. 178 Μετάφραση σε πεζό (2006): Δημήτρης Ν. Μαρωνίτης, @greek‑language.gr

τὸν δ᾽ αὖτε προσέειπε θεὰ γλαυκῶπις Ἀθήνη
#::: Κι αυτά του είπε η λαμπρομάτα Αθηνά
#::: Μετάφραση λέξεων: το Βικιλεξικό

※ 6ος/5ος πκε αιώνας ⌘ Πίνδαροςʷ

⌘ Νεμεονίκαις 7.85@greek-language.gr
#:*: Ἥρας πόσιν τε πειθέμεν κόραν τε γλαυκώπιδα
#:* Συμπλήρωμα: Edgar Lobel, supp[lement]. Δ 4.38. (Χρειάζεται πηγή)
#:*: π]ολίοχον Γλαυ[κώπιδ]α


γλήμη

γλήμη < εικάζεται ότι υπήρξε λέξη γλάμη, πάντως θεωρείται ότι το γλήμη είναι άλλη μορφή της λεξης λήμη


γλημίον

γλημίον < γλήμ(η) + υποκοριστικό επίθημα -ίον

η μικρή τσίμπλα

υποκοριστικό


γλήνη

γλήνη < ινδοευρ. ρ. *glai- = λάμπω • Η Ετυμολογία χρειάζεται ανάπτυξη με τεκμηρίωση. Μπορείτε να βοηθήσετε;

το μάτι, η κόρη του οφθαλμού

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ἰλιάς, 14 (Ξ. Διὸς ἀπάτη.), στίχ. 494 (493-496 )

τὸν τόθ᾽ ὑπ᾽ ὀφρύος οὖτα κατ᾽ ὀφθαλμοῖο θέμεθλα, | ἐκ δ᾽ ὦσε γλήνην· δόρυ δ᾽ ὀφθαλμοῖο διαπρὸ | καὶ διὰ ἰνίου ἦλθεν, ὁ δ᾽ ἕζετο χεῖρε πετάσσας | ἄμφω·
#::: κείνον κτυπά μες στου οφθαλμού τες ρίζες και το δόρυ | την κόρην βγάζει, του τρυπά τον οφθαλμόν και φθάνει | στο ζνίχι· κι έπεσεν αυτός με πετακτές αγκάλες.
#:::Έμμετρη μετάφραση (1922): Ιάκωβος Πολυλάς, @greek‑language.gr

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ὀδύσσεια, 9 (ι. Ἀλκίνου ἀπόλογοι: Τὰ περὶ Κίκονας, Λωτοφάγους καὶ Κύκλωπας.), στίχ. 390 (389-390 )

πάντα δέ οἱ βλέφαρ᾽ ἀμφὶ καὶ ὀφρύας εὗσεν ἀϋτμὴ | γλήνης καιομένης· σφαραγεῦντο δέ οἱ πυρὶ ῥίζαι.
#:::Όλα του, βλέφαρα, γύρω τα φρύδια, ψήνονταν από τη φλόγα του βολβού | που καίγονταν· τρίζαν και τσίριζαν οι ρίζες του ματιού απ᾽ τη φωτιά.
#::: Μετάφραση σε πεζό (2006): Δημήτρης Ν. Μαρωνίτης, @greek‑language.gr

μικρό ομοίωμα μεγαλύτερου αντικειμένου, η κούκλα ως αντικείμενο, παιχνίδι

κερήθρα, κυψέλη

η αβαθής αρθρική κοιλότητα οστών που δέχoνται την κεφαλή άλλου οστού


γλῆνος

γλῆνος
βλέννα

γλῆνος < πιθανόν γλήνη


γλισχρότης

: γλισχρότης < γλίσχρος

μικροπρέπεια

αναξιότητα, μηδαμινότητα


γλίσχρων

: γλίσχρων < επίθετο γλίσχρ(ος) + -ων • Η Ετυμολογία χρειάζεται ανάπτυξη με τεκμηρίωση. Μπορείτε να βοηθήσετε;

ο μικροπρεπής, ο φιλαργυρος


γλία

: γλία < συγγενές ίσως του γλίχομαι ή του γλίσχρος

κολλώδης ουσία


γλοιά

άλλη μορφή της λέξης γλία


γλοία

άλλη μορφή της λέξης γλοιός, γλία


γλάφυ

: γλάφυ < γλάφω

οπή, σπήλαιο, κοίλωμα

ἔχωσι καὶ γλάφυ πετρῆεν (Ησίοδος)


γλύκων

: γλύκων < γλυκύς

ο ολόγλυκος, ο γεμάτος γλύκα, ο γλυκούλης (π.χ. όπως στον Αριστοφάνη η ηλικιωμένη προς νεαρό, Εκκλησ. 985)


γλυκυθυμία

: γλυκυθυμία < γλυκύθυμος < γλυκύς και θυμός (η διάθεση)

η αγαθή, καλή διάθεση, η ευχάριστη διάθεση, το κεφι


γλυκύμαλον

: γλυκύμαλον < γλυκύς και μῆλον

το γλυκόμηλο, ίσως το φιρίκι


γωνιασμός

: γωνιασμός < γωνιάζω

ο υπολογισμός με γωνιόμετρο

η λεπτολογία, η ολοκλήρωση ενός ποιητικού έργου, των στίχων του

η δύσκολη κατασκευή


γωλεός

άλλη γραφή και προφορά της λέξης φωλεός


γύπη

: γύπη < γύψ

η φωλιά του γύπα και των μικρών του


γυπιάς

: γυπιάς < γύψ

βράχος στον οποίο κάθονται γύπες


γῦρις

: γῦρις < ομόρριζη λέξη με το γίγαρτον

το αλεσμένο, το απόλυτα κονιορτοποιημένο


γυρίτης

: γυρίτης < γῦρις

ψωμί από καλά κοπανισμένο, αλεσμένο αλεύρι


γυργαθός

: γυργαθός < αβέβαιη

καλάθι από κλαδιά δέντρου, συνήθως ιατιάς, για μεταφορά ψαριών, ο κιούρτος


γυνά

γυνά
γυναικός
γυνή

δωρικός τύπος του γυνή


βανά

βοιωτικός τύπος του γυνή


γυναικηΐη

ιωνικός τύπος  της λέξης γυναικεία, του χώρου των γυναικών


γυναικωνῖτις

γυναικωνῖτις

: γυναικωνῖτις < γυναικών • Η Ετυμολογία χρειάζεται ανάπτυξη με τεκμηρίωση. Μπορείτε να βοηθήσετε;

ο γυναικωνίτης, ο χώρος των γυναικών


γύννις

: γύννις < γυνή

ο θηλυπρεπής άνδρας


γυναικοκρασία

γυναικοκρασία

: γυναικοκρασία < γυνή και κρᾶσις

η γυναικεία ιδιοσυγκρασία


γυμνασία

: γυμνασία < γυμνάζω

η άθληση, η άσκηση


γυμνάς

: γυμνάς < γυμνάζω

ο γυμνασμένος


γυμνήτης

γυμνήτης
γυμνής

: γυμνήτης < γυμνάζω

ο ψιλός, ο ελαφρά οπλισμένος

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Πλάτων, Κριτίας, 119b

ἀναβάτας, ἔτι δὲ συνωρίδα χωρὶς δίφρου καταβάτην τε μικράσπιδα καὶ τὸν ἀμφοῖν μετ' ἐπιβάτην τοῖν ἵπποιν ἡνίοχον ἔχουσαν, ὁπλίτας δὲ δύο καὶ τοξότας σφενδονήτας τε ἑκατέρους δύο, γυμνῆτας δὲ λιθοβόλους καὶ ἀκοντιστὰς τρεῖς ἑκατέρους, ναύτας δὲ τέτταρας εἰς πλήρωμα διακοσίων καὶ χιλίων νεῶν.

στο Άργος, ο δούλος


γυμνοπαιδίαι

γυμνοπαιδίαι

: γυμνοπαιδίαι < γυμνο- + παιδιά στον πληθυντικό

γυμνοπαιδίες


κλουβός

: κλουβός < αρχαία ελληνική κλωβός

((ελληνιστική κοινή)) άλλη γραφή του κλωβός (κλουβί)


γυμνοσοφισταί

γυμνοσοφισταί
πληθ.

: γυμνοσοφισταί < γυμνός και σοφιστής

το όνομα που έδωσαν οι Έλληνες στους σοφούς βραχμάνους στον Ινδό ποταμό, στα ελληνιστικά χρόνια

ελληνιστική κοινή

παρὰ δὲ τοῖς Ἰνδοῖς οἱ γυμνοσοφισταί, παρὰ δὲ τοῖς Πέρσαις οἱ μάγοι καὶ νεκυομάντεις (Στράβων. 16ο, 2)


κυλικεῖον

: κυλικεῖον < κύλιξ, κυλικ- (προελληνικής προέλευσης) + -εῖον <

σκευοθήκη, ντουλάπι, ράφι για ποτήρια

γλέντι, ξεφάντωμα

κατ’ επέκταση


μεδέουσα

: μεδέουσα < μεδέων < μέδω


γύαλον

: γύαλον : ομόρριζο των ἐγγύη, ἐγγυαλίζω, γυαλός, γυρός, γυλιός και ίσως του γύης

κοίλωμα, σπήλαιο

το κοίλο του αγγείου

στον πληθυντικό, φαράγγι, χαράδρα


γυιοπέδη

γυιοπέδη
-ης

: γυιοπέδη < γυῖον (μέλος του σώματος) + πέδη

τα δεσμά χεριών ή ποδιών (χειροπέδη και ποδοκάκη αντίστοιχα)

※ ἐν δ᾽ ἀφύκτοισι γυιοπέδαις πεσὼν τὰν πολύκοινον ἀνδέξατ᾽ ἀγγελίαν.

Κι έτσι με του κορμιού του τ᾽ άφευκτα δεσμά το μήνυμά του σ᾽ όλον τον κόσμο στέλνει.
*:: Πίνδαρος Πυθιονίκαις (2.25-2.48), 42


γυλιαύχην

: γυλιαύχην < γυλιός ή γύλιος (ο στατιωτικός σάκκος) και αὐχήν

ο μακρολαίμης, με λεπτό και μακρύ αυχένα


γρυπότης

: γρυπότης < γρυπός

η κυρτότητα, η καμπυλότητα (π.χ. στη μυτη, ή στο ράμφος των πουλιών ή στα νύχια ζώων αλλά και ανθρώπων)


γρύψ

: γρύψ < γρυπός (επίθετο, ο γαμψός) ή συγγενές και όχι παράγωγο

οι αετολέοντες, μυθικά πλάσματα με σώμα λεονταριού και κεφάλι αετού

λέγεται δὲ ὑπὲκ τῶν γρυπῶν ἁρπάζειν Ἀριμασποὺς ἄνδρας μουνοφθάλμους. Πείθομαι δὲ οὐδὲ τοῦτο... (λένε <πως στο βορρά υπάρχει πολύς χρυσός> που το αρπάζουν από τους γρύπες οι Αριμασποί, μονόφθαλμοι άνδρες. Εγώ όμως δεν πείθομαι ότι ισχύει...) Ηρόδοτος, Θάλεια ή 3ο βιβλιο, 116)


γραφίς

: γραφίς < γράφω

καλάμι, κονδύλι, γραφίδα, όργανο γραφής ή σκαλίσματος


γεωμόρος

: γεωμόρος < γῆ και μείρομαι

κτηματίας, που έχει μερίδιο στη γη. Στις αρχαίες αποικίες της Σπάρτης στη Σικελία οι πλούσιοι πολίτες (γημόροι και γαμόροι και γάμοροι), στην αρχαία Αθήνα τάξη κτηματιών είτε με μικρή είτε με μεγάλη ιδιοκτησία (σε αντιδιαστολή προς τους ευπατρίδες και τους δημιουργούς)

ελληνιστική κοινή


θάκημα

θάκημα < θακέω

κάθισμα κάποιου ως ικέτη


θάκησις

θάκησις < θακέω

το κάθισμα στο οποίο κάθεται κάποιος, η θέση του


θαλαμίτης

: θαλαμίτης < θάλαμος ή θαλάμη (με την ελληνιστικη έννοια αμπάρι)

ο κωπηλάτης της κατώτερης, τελευταίας σειράς με το πιο κοντό κουπί


θαλασσοκράτωρ

θαλασσοκράτωρ
-ορος

: θαλασσοκράτωρ < θαλασσο- + -κράτωρ

θαλασσοκράτορας, ο κυρίαρχος της θάλασσας, ο νικητής στην κυριαρχία των θαλασσίων οδών

※ ※ 5ος αιώνας πκε ⌘ Ἡρόδοτος, Ἱστορίαι, 5 (Τερψιχόρη), 82.2

ἅτε δὲ ἐόντες διάφοροι ἐδηλέοντο αὐτούς, ὥστε θαλασσοκράτορες ἐόντες
*::: Κι από την ώρα που έγιναν εχθροί, έκαναν ζημιές στη χώρα των Επιδαυρίων, αφού εξουσίαζαν τη θάλασσα
*::: Μετάφραση (1992): Ηλίας Σπυρόπουλος. Αθήνα:Γκοβόστης @greek‑language.gr


γνῶσις

γνῶσις < θέμαγνω- < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή ρίζα *ǵneh₃- (ξέρω, γνωρίζω)

επίγνωση, αναγνώριση

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Θουκυδίδης, Ἱστορίαι, 7, 44.2

ἦν μὲν γὰρ σελήνη λαμπρά, ἑώρων δὲ οὕτως ἀλλήλους... τὴν δὲ γνῶσιν τοῦ οἰκείου ἀπιστεῖσθαι. ὁπλῖται δὲ ἀμφοτέρων οὐκ ὀλίγοι ἐν στενοχωρίᾳ ἀνεστρέφοντο

και όταν ήταν φωτεινή η σελήνη έβλεπαν ο ένας τον άλλον... όμως δεν ήταν βέβαιοι ότι αναγνώριζαν τους δικους τους. Πολλοί στρατιώτες και από τις δύο πλευρές κινούνταν πάνω κατω σε μικρό χώρο.
#::: Μετάφραση (1965-1968): Άγγελος Σ. Βλάχος, Αθήνα:Γαλαξίας @greek‑language.gr

γνωριμία με κάποιον

εξέταση, διερεύνηση, αναζήτηση με σκοπό τη μάθηση, την ενημέρωση, την επίγνωση (ελληνιστική έννοια)

τὰς τῶν δικαστηρίων γνώσεις


θαλίη

ιωνικός τύπος  της λέξης θαλία (η αφθονία)


θάλος

θάλος
-θάλεος
αρσενικός
τύπος ο
θαλλός

: θάλος < θάλλω


θαλύσια

θαλύσια
κατά πληθυντικό

: θαλύσια < θάλος ή θαλλός

η αρχή του θερισμού

προσφορές στην Αρτέμιδα όταν άρχιζε ο θερισμός


θαλυσιάς

: θαλυσιάς < θαλύσια

η σχετική με τα θαλύσια


θανάτωσις

: θανάτωσις < θανατόω

η εκτέλεση, ο φόνος

η θανατική καταδίκη


μαλάχη

: μαλάχη < → λείπει η ετυμολογία

※ 7ος πκε αιώνας ⌘ Ἡσίοδος, Ἔργα καὶ Ἡμέραι, 41 (40-41)

νήπιοι, οὐδὲ ἴσασιν ὅσῳ πλέον ἥμισυ παντὸς | οὐδ᾽ ὅσον ἐν μαλάχῃ τε καὶ ἀσφοδέλῳ μέγ᾽ ὄνειαρ.
*:::Οι ανόητοι, που δε γνωρίζουν πόσο ανώτερο είναι το μισό απ᾽ το σύνολο, | ούτε και πόση ωφέλεια έχει μέσα της η μολόχα κι ο ασφόδελος.
*:::Μετάφραση (2001): Σταύρος Γκιργκένης, Θεσσαλονίκη: Ζήτρος @greek‑language.gr


θάρσος

: θάρσος < → λείπει η ετυμολογία

''αττικός τύπος''

σημασία «κουράγιο»

θάρρος

σημασία «κουράγιο»

θράσος

σημασία «κουράγιο»

(και άλλη μορφή): θράσος (με επιπλέον σημασία)

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Σοφοκλῆς, Ἠλέκτρα, στίχ. 412

ἔχεις τι θάρσος τοῦδε τοῦ τάρβους πέρι;
*::: Αυτός που πήρε ο τρόμος στον ύπνο της, σου γεννά τάχα ελπίδες;
*::: Μετάφραση (1936): Ιωάννης Ν. Γρυπάρης), Αθήνα: Εστία @greek‑language.gr

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Ξενοφῶν, Ἀγησίλαος, 11 (11.1–11.16)

τίς δὲ συμμάχοις θάρσος παρέσχεν ὅσον Ἀγησίλαος, καίπερ ἤδη πρὸς τῷ στόματι τοῦ βίου ὤν;
*::: Ποίος δε ενέσπειρε εις τους συμμάχους του τόσον θάρρος όσον ο Αγησίλαος, μολονότι ευρισκόμενος ήδη προς το τέρμα της ζωής;
*:::: Μετάφραση: Κ. Καιροφύλας Ανθολογία@greek-language.gr)


θάρσησις

: θάρσησις < θάρσος

πεποίθηση σε κάτι


θαῦμα

θαῦμα
θώυμα
θῶμα

θαῦμα < θάομαι-θῶμαι ίσως ιωνικός τύπος  και σίγουρα δωρικός τύπος του θεάομαι-θεῶμαι

το θαυμαστό, εκείνο που εμπνέει θαυμασμό

στον πληθυντικο, τά θαύματα: τεχνάσματα και γυμναστικές ασκήσεις, παιχνίδια θεαματικά


θώυμα

ιωνικός τύπος του θαῦμα


θῶμα

συνηρημένος τύπος της λέξης θώυμα,

ιωνικός τύπος του θαῦμα


θαυματοποιική

θαυματοποιική

θαυματοποιική < από το επίθετο θαυματοποιικός

η τέχνη του ταχυδακτυλουργού, του ικανού σε τεχνάσματα ή σε μαγικά κόλπα


θάψος

θάψος < Θάψος (περιοχή της Μεγάλης Ελλάδας, κοντά στις Συρακούσες)

ωχρή κίτρινη βαφή που οι Αθηναίοι προμηθεύονταν από την αρχαία φοινικική και μετέπειτα Μεγαρική αποικία Θάψο, σε χερσόνησο, σαν νησί, στα βόρεια των Συρακουσών, στη Σικελία). Οι Μεγαρίτες το εξήγαγαν από τον κότινο ή χρυσόξυλο που και σήμερα το εσωτερικό του βλαστού του χρησιμοποιείται στη βυρσοδεψία


θαψία

άλλη μορφή της λέξης θάψος (φυτό και χρώμα, κιτρινο)

Σημείωση: στα τελευταία ελληνιστικά χρόνια φαίνεται πως άρχισαν να ονομάζουν 'θαψία' και άλλο φυτό (το Thapsia garganica ή αγλήγορα), που το χρησιμοποιούσαν με ειδική επεξεργσία και σε μικρές ποσότητες στη βοτανοθεραπεία με μεγάλη προσοχή επειδή το παρασκεύασμα ήταν δηλητηριώδες


θέη

ιωνικός τύπος  της λέξης θέα


θέημα

ιωνικός τύπος  της λέξης θέαμα


θηητής

ιωνικός τύπος  της λέξης θεατής


θέατρον

θέατρον
θέητρον

θέατρον < θεάομαι και ιωνικός τύπος θηέομαι

ο χώρος που σου παρέχει κάτι ως θέαμα

το σύνολο των θεατών

το θέαμα (μεταγενέστερη έννοια)


θέητρον

ιωνικός τύπος  της λέξης θέατρον


θειλόπεδον

θειλόπεδον
-ου

θειλόπεδον < πιθανόν v.l. του θ' εἱλόπεδον, τὸ εἱλόπεδον. Μορφολογικά αναλύεται σεεἵλ(η), η ζεστασιά του ήλιου, + -ό- + -πεδον (πέδον)

ευήλιο μέρος, λιάστρα για τα σταφύλια

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ὀδύσσεια, 7 (η. Ὀδυσσέως εἴσοδος πρὸς Ἀλκίνουν.), στίχ. 123 (122-126 )

ἔνθα δέ οἱ πολύκαρπος ἀλῳὴ ἐῤῥίζωται,
τῆς ἕτερον μέν θ' εἱλόπεδον λευρῷ ἐνὶ χώρῳ
τέρσεται ἠελίῳ, ἑτέρας δ' ἄρα τε τρυγόωσιν,
ἄλλας δὲ τραπέουσι· πάροιθε δέ τ᾽ ὄμφακές εἰσιν
ἄνθος ἀφιεῖσαι, ἕτεραι δ᾽ ὑποπερκάζουσιν.
*::: Εκεί ριζώνει, δικό του και πολύκαρπο, το αμπέλι: / σ᾽ ένα του ίσιωμα το αλώνι, όπου στεγνώνει ο ήλιος τα σταφύλια· / όσα στην ώρα τους είναι για τρύγο, τα τρυγούν· άλλα στο πατητήρι / τα πατούν πιο πέρα, οι αγουρίδες τώρα ανθίζουν, αλλού μόλις / που πήραν τα σταφύλια να μαυρίζουν.
*::: Μετάφραση σε πεζό (2006): Δημήτρης Ν. Μαρωνίτης, @greek‑language.gr
ΣτΕ: Απόσπασμα από την περιγραφή της Κέρκυρας, με επανάληψη του ἔνθα: εκεί, στο νησί των Φαιάκων. Τελειώνει στο στίχο 132 τοῖ᾽ ἄρ᾽ ἐν Ἀλκινόοιο θεῶν ἔσαν ἀγλαὰ δῶρα. (Τέτοιος παράδεισος τα δώρα των θεών στον βασιλιά Αλκίνοο)


θεῖον

θεῖον < ουσιαστικοποιημένο ουδέτερο του επιθέτου θεῖος

το θεϊκό στοιχείο, το σχετικό με τη θεϊκή βούληση, η θεϊκή φύση, η θεϊκή πράξη

τὰ θεῖα: η θρησκεία, η ιερότητα, η πρόνοια του Θεού ή οι αποφάσεις του

στον πληθυντικό


θεῖον

θεῖον < από παλαιότερο τύπο θέειον (*θέϝειον) < συνήθως συνδέεται με την πρωτοϊνδοευρωπαϊκή ρίζα*dʰewh₂- (καπνός, ομίχλη), με ομόρριζα πιθανώς τα *θύω (καπνίζω, παράγω καπνό), θύος (θυσία, θυμίαμα), θυμιῶ/θυμιάω (καίω και παράγω καπνό), *θυμός (καπνός)

''επικός'' Κατηγορία:Επικοί τύποι

άπαξ λεγόμενον

''ιωνικός τύπος''

άπαξ λεγόμενον

θήϊον

άπαξ λεγόμενον

θειάφι (επειδή ίσως το χρησιμοποιούσαν στις θυσίες)


θεῖον

αιτιατική ενικού του θεῖος


εἰσπράκτωρ

εἰσπράκτωρ
-ορος

: εἰσπράκτωρ (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική εἰσπράσσω / εἰσπράττω. Μορφολογικά εἰσ- + -πράκτωρ

άλλη μορφή του εἰσπράκτης

ελληνιστική κοινή


ὑπόνοια

: ὑπόνοια < ὑπονοέω / ὑπονοῶ + -ια < → δείτε ὑπό-, νόος / νοῦς

υπόνοια, εικασία

νύξη, υπαινιγμός

το αληθινό νόημα, η βαθύτερη έννοια ενός λόγου, ενός μύθου κ.λπ.


ἀμφίπολις

: ἀμφίπολις < ἀμφί- + -πολις

ἀμφίπτολις

ποιητικός τύπος

→ λείπει η κλίση

αυτός που περικυκλώνει την πόλη

αλώνομαι μέσω αποκλεισμού


ἀμφίπολις

ἀμφίπολις
ἡ
ἀμφίπολῐς
αἱ
ἀμφιπόλεις
τῆς
ἀμφιπόλεως
τῶν
ἀμφιπόλεων
τῇ
ἀμφιπόλει
ταῖς
ἀμφιπόλεσῐ(ν)
τὴν
ἀμφίπολῐν
τὰς
ἀμφιπόλεις
ἀμφίπολῐ
ἀμφιπόλεις
τὼ
ἀμφιπόλει
τοῖν
ἀμφιπολέοιν

: ἀμφίπολις < ἀμφί- + -πολις

πόλη που περιβάλλεται από κάτι (τείχη, ποτάμι κ.ά.)


βλάξ

: βλάξ < *μλάξ πιθανόν κληρονομημένο από την πρωτοϊνδοευρωπαϊκή **ml̥h₂-k-s (μαλακός) < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή ρίζα *melh₂-

είδος ψαριού (στον Ερωτιανό [Erot.], 1ος αιώνας κε)

ελληνιστική σημασία ιχθυολογία


τεῦτλον

: τεῦτλον < άγνωστης ετυμολογίας. Ο τύπος σεῦτλον είναι μεταγενέστερος.


πολυκαισαρίη

πολυκαισαρίη

: πολυκαισαρίη < πολυ- + Καῖσαρ < λατινική Caesar (κατ’ αναλογία προς το πολυκοιρανίη)

πληθώρα Καισάρων, η ύπαρξη περισσοτέρων του ενός Καισάρων

ελληνιστική κοινή

※ Πλούταρχος, Αντώνιος, 81, 5 - 82, 2

Βουλευομένου δὲ Καίσαρος, Ἄρειον εἰπεῖν λέγουσιν: «οὐκ ἀγαθὸν πολυκαισαρίη». Τοῦτον μὲν οὖν ὕστερον ἀπέκτεινε μετὰ τὴν Κλεοπάτρας τελευτήν.


εὐκαιρίᾳ

δοτική ενικού του εὐκαιρία


σχοινισμός

: σχοινισμός < → λείπει η ετυμολογία

η μέτρηση του εδάφους με σχοινί


ἀστειολογία

: ἀστειολογία < ἀστειολόγ(ος) + -ία (-λογία)

το έξυπνο αστείο, ευφυολόγημα


ἀγοραία

: ἀγοραία < → λείπει η ετυμολογία

η δικάσιμος (ημέρα)


ἀγοραῖοι

: ἀγοραῖοι < ουσιαστικοποιημένο αρσενικό του επιθέτου ἀγοραῖος στον πληθυντικό

όσοι τριγυρίζουν στην αγορά, οι έμποροι, ο όχλος, οι αργόσχολοι


κῦρος

: κῦρος < → λείπει η ετυμολογία

η ανώτατη εξουσία, η αρχή, η ύψιστη δύναμη


ἀρχάς

αιτιατική πληθυντικού του ἀρχή


κάνδαυλος

κάνδαυλος
-ου

: κάνδαυλος < → λείπει η ετυμολογία

όνομα εδέσματος που αναφέρεται στον Αθήναιο (Δειπνοσοφιστές) αλλά και από άλλους συγγραφείς

καὶ ὅτι βρῶμα παρ' αὐτοὺς εὕρητο κάνδαυλος, παρώνυμον ἴσως τῷ παρ' αὐτοῖς τυράννῳ Κανδαύλῃ - και ότι φαγητό υπήρχε σε αυτούς, ο κάνδαυλος, παρώνυμο ίσως με τον τύραννό τους Κανδαύλη (Από τον Ευστάθιο Θεσσαλονίικης, στα Σχόλια της Ιλιάδος («Παρεκβολαὶ εις την Ομήρου Ιλιάδα καὶ Οδύσσειαν»), αναφερόμενους στους Λυδούς σχετικά με τον κάνδαυλο)


κώνωπας

αιτιατική πληθυντικού του κώνωψ


νιφάς

: νιφάς < νιφ-, μεταπτωτική βαθμίδα που συναντάμε στο νείφω (νίφω) + -άς

νίφα

αιτιατική αμάρτυρου

νιφάδα, χιονονιφάδα

μετεωρολογία

βροχή, καταιγιστική πτώση πραγμάτων (όπως από πέτρες)

αντίστοιχο του θηλυκού νιφόεσσα

επιθετικοποιημένο


ἀνεξικακία

: ἀνεξικακία < ἀνεξίκακος < ἀνεξι- + κακός

ελληνιστική κοινή


λαισήϊον

: λαισήϊον < παραδοσιακά συνδέεται με το λάσιος (δασύτριχος), λάσιον (δείτε το σχόλιο του Ευστάθιου) + -ήϊον (-εῖον). Κατά τον Beekes πιθανόν προελληνικής αρχής (με βάση τους τύπους λαῖτα & λαίδας)
: δείτε και λαίβα < λαίϝα (ασπίδα)

μικρή ασπίδα, καλυμμένη με ακατέργαστο δέρμα ζώου

※ μικρὰ ἀσπίς (⌘ λεξικό Σούδας)

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ἰλιάς, 5 (Ε. Διομήδους ἀριστεία.), στίχ. 452 (451-453)

ἀμφὶ δ' ἄρ' εἰδώλῳ Τρῶες καὶ δῖοι Ἀχαιοὶ
*:: δῄουν ἀλλήλων ἀμφὶ στήθεσσι βοείας
*:: ἀσπίδας εὐκύκλους λαισήϊα τε πτερόεντα.
*::: στο φάσμα εκείνο οι Αχαιοί και οι Τρώες εκτυπιόνταν
και δια να φθάσουν εις του εχθρού το στήθος πελεκούσαν
ασπίδες ολοστρόγγυλες και ελαφρά σκουτάρια
*::: @greek-language.gr Μετάφραση (1922): Ιάκωβος Πολυλάς
*:: Σκηνή: Τρώες κι Αχαιοί πολεμούν γύρω από το «είδωλο» του Αινεία που είχε φτιάξει ο Άρης.

※ 6ος αιώνας πκε ⌘ Ὑβρίας ὁ Κρής Ἔστι μοι πλοῦτος (όπως σώζεται στους Δειπνοσοφιστές του Αθήναιου)

Ἔστι μοι πλοῦτος μέγας, δόρυ καὶ ξίφος
καὶ τὸ καλὸν λαισήιον, πρόβλημα χρωτός
*::: Ο πλούτος μου μεγάλος, το δόρυ, το ξίφος
*::: και η καλή ασπίδα, που με προστατεύουν

※ σχόλιο 12ος αιώνας ⌘ Ευστάθιος Θεσσαλονίκης, Παρεκβολαὶ εις την Ομήρου Ιλιάδα καὶ Οδύσσειαν σελ.45 Τόμος 2 @books.google Eustathii, archiepiscopi thessalonicensis, commentarii ad Homeri Iliadem, τόμος 2, sumptibus J. A. G. Weigel, 1827.

Ἔστι δὲ τὸ λαισήιον^([sic]) ἀσπίδος γένος θυροειδὲς,^([sic]) ἀναφορέα οὐκ ἔχον, ἀλλὰ ζυγὸν διαμέσου. Οἱ δέ φασιν, εἶναι αὐτὸ θυρεὸν ἐπιμήκη, οἱ δὲ λάσιον ἐτυμολογοῦσι αὐτὸ, φάσκοντες εἶναι ἐκ τῶν τετριχωμένων δερμάτων ἀνεργάστων. Κοῦφον δέ ἐστι τὸ λαισίηον καὶ οὐδὲ μεγαλόκυκλον. διὸ καὶ πτερόεν αὐτὸ λέγει καὶ ἀντιδιαστέλλει πρὸς τὰς εὐκύκλους ἀσπίδας, λέγων βοείας εὐκύκλους ἀσπίδας καὶ λαισήια. ὅλως δὲ οἱ πλείους τῶν παλαιῶν ἀσπιδίσκιον ὠμοβύρσινόν φασι τὸ λαισήιον. φησὶ γοῦν περί τινων καὶ Ἡρόδοτος ὅτι λαισήια εἶχον ἀντὶ ἀσπίδων, ὠμοβοείοις πεποιημένα. ἔνθα καὶ σημείωσαι τὸ ὠμοβοείοις, ὡς χρήσιμον εἰς τὸ βοῦς ἡ βύρσα. Ἡρῳδιανὸς δέ φησι καὶ πάντα τὰ κατὰ μάχην σκεπαστήρια λαισήια λέγεσθαι διὰ τὸ ἐν τῇ λαιᾷ φέρεσθαι. (Vers. 451.)


ἑκατόμβη

: ἑκατόμβη < *ἑκατόμ-βϜᾱ < ἑκατόν + *-βϜᾱ, [[μεταπτωτική βαθμίδα] στην πρωτοϊνδοευρωπαϊκή *gʷṓws (βόδι, βοῦς)

θυσία 100 βοδιών

αρχική σημασία

εκατόμβη (γενικότερα κάθε μεγαλοπρεπής θυσία)

γενίκευση σημασίας

είδος κολλύριου

ελληνιστική σημασία

γιορτή στην λακωνική πόλη Γερόνθραι


σάρξ

: σάρξ < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή *tu̯erk̂
: ΑΠΟΓΟΝΟΙ: ⇒ μεσαιωνικά ελληνικά: σάρκα ⇒ νέα ελληνικά: σάρκα

καὶ ἔσονται οἱ δύο εἰς σάρκα μίαν

Προς Εφεσίους επιστολή

ανθρώπινο σώμα

το σύνολο των μυώνων του σώματος

το εσωτερικό μαλακό μέρος των καρπών


σαρξί

δοτική πληθυντικού του σάρξ


σαρκί

δοτική ενικού του σάρξ


σαρκός

γενική ενικού του σάρξ


ξυνωρίς

αττικός τύπος του συνωρίς


συνωρίδα

αιτιατική ενικού του συνωρίς


ξόανα

ονομαστική, αιτιατική και κλητική ενικού του ξόανον


πατέρες

ονομαστική και κλητική πληθυντικού του πατήρ


μητέρες

ονομαστική και κλητική πληθυντικού του μήτηρ


τριόδια

ονομαστική, αιτιατική και κλητική πληθυντικού του τριόδιον


φύλακες

ονομαστική και κλητική πληθυντικού του φύλαξ


μεσονύκτιον

: μεσονύκτιον < ουδέτερο του μεσονύκτιος < μέσος + νύξ

μεσονύκτιο, μεσάνυχτα


φωνασκός

: φωνασκός < αρχαία ελληνική φωνή + ἀσκέω / ἀσκῶ

((ελληνιστική κοινή)) που διδάσκει απαγγελία και ωδική


οἶστρος

: οἶστρος < → λείπει η ετυμολογία

αλογόμυγα, έντομο που προσβάλλει ζώα, πχ τα βοοειδή (ίσως Tabanus bovinus)

δήγμα, τσίμπημα, οτιδήποτε οδηγεί σε μανία, παραφροσύνη

έντονη επιθυμία, παράλογο πάθος


ῥαπάνιον

: ῥαπάνιον < ῥαφάνιον < αρχαία ελληνική ῥάφανος / ῥαφανίς / ῥάπυς

((ελληνιστική κοινή)) (φυτό) άλλη μορφή του ῥαφάνιον


ῥαφάνιον

: ῥαφάνιον < αρχαία ελληνική ῥάφανος / ῥαφανίς / ῥάπυς

υποκοριστικό του ῥάφανος


ἄγκος

: ἄγκος < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή ρίζα *h₂énkos (καμπή)

Κατηγορία:Σελίδες που χρειάζονται επιμέλεια (αρχαία ελληνικά)

κοίλωμα, καμπή


ἄννησον

: ἄννησον < → λείπει η ετυμολογία

''ελληνιστική''

※ Κατηγορία:Λήμματα με παραθέματα από τον Ιπποκράτη (αρχαία ελληνικά)Κατηγορία:Λήμματα με παραθέματα (αρχαία ελληνικά) Κατηγορία:Λήμματα με παραθέματα (αρχαία ελληνικά) 5ος πκε αιώνας ⌘ Κατηγορία:Λήμματα με παραθέματα από ιατρικά κείμενα (αρχαία ελληνικά) Ἱπποκράτης, Περὶ γυναικείης φύσιος, (De natura muliebri), 70,, @scaife.perseus *::__E__ Ἢν τὰς ἰξύας ἀλγέῃ, ἄνισον καὶ κύμινον Αἰθιοπικὸν πινέτω, καὶ θερμῷ λουέσθω, καὶ ἀπὸ θερμοῦ πινέτω.

※ Κατηγορία:Λήμματα με παραθέματα από τον Γαληνό (ελληνιστική κοινή)Κατηγορία:Λήμματα με παραθέματα (ελληνιστική κοινή) Κατηγορία:Λήμματα με παραθέματα (ελληνιστική κοινή) 2ος κε αιώνας ⌘ Κατηγορία:Λήμματα με παραθέματα από ιατρικά κείμενα (ελληνιστική κοινή) Γαληνός, In Hippocratis De victu acutorum, 2.11 @scaife.perseus*::__E__Ἢν δὲ ὑπὸ τὰς φρένας ᾖ τὸ ἄλγημα, ἐς δὲ τὴν κληῖδα μὴ σημαίνῃ, μαλθάσσειν χρὴ τὴν κοιλίην ἢ μέλανι ἐλλεβόρῳ ἢ πεπλίῳ· μέλανι μὲν δαῦκον ἢ σέσελι ἢ κύμινον ἢ ἄνισον ἢ ἄλλο τι τῶν εὐωδέων μίσγοντα, πεπλίῳ δὲ ὀπὸν σιλφίου·

''ιωνικός τύπος''

※ Κατηγορία:Λήμματα με παραθέματα από τον Ιπποκράτη (αρχαία ελληνικά)Κατηγορία:Λήμματα με παραθέματα (αρχαία ελληνικά) Κατηγορία:Λήμματα με παραθέματα (αρχαία ελληνικά) 5ος πκε αιώνας ⌘ Κατηγορία:Λήμματα με παραθέματα από ιατρικά κείμενα (αρχαία ελληνικά) Ἱπποκράτης, Γυναικεῖα, (De muliebribus), 1.26, p. 70, @scaife.perseus *::__E__Ταύτην φάρμακον πῖσαι χοληγὸν, καὶ ἄνησον ἀρήγει, καὶ ὅσα ἐς οὔρησιν·

το γλυκάνισο, ο γλυκάνισος (Pimpinella anisum)

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Ἱπποκράτης, Γυναικεῖα, (De muliebribus), 1.82, p. 204, @scaife.perseus

Ἢν καθάρσιος δέηται, πράσα δεῖ ἑψεῖν, ἢ ἀκτῆς καρπὸν, ἢ ἄννησον, λιβανωτὸν, σμύρναν, οἶνον, ταῦτα πάντα τρίβειν, καὶ τῷ χυλῷ τουτέων κλύζειν.


μουστάκια

μουστάκια
-ίων

: μουστάκια (ελληνιστική κοινή) < υποκοριστικό του μούσταξ

είδος γλυκού από αλεύρι και μούστο

※ 2/3ος κε αιώνας ⌘ Ἀθήναιος ὁ Nαυκρατίτης, Δειπνοσοφισταί, 14, 57 , 647d, @scaife.perseus, @el.wikisource

μουστάκια ἐξ οἰνομέλιτος, μουστάκια σησαμᾶτα, κλοῦστρον πούριον,


ἱεράρχης

: ἱεράρχης < ἱερ- + -άρχης

ελληνιστική κοινή


ἄελλα

: ἄελλα < πιθανόν σχετίζεται με την πρωτοϊνδοευρωπαϊκή ρίζα *h₂wḗh₁- / *h₂weh₁- → δείτε και τη λέξη ἄημι

ανεμοθύελλα, ανεμοστρόβιλος

μετεωρολογία

στροβιλισμός

κατ’ επέκταση


ἀέλλη

επικός τύπος του ἄελλα


αὔελλα

: αὔελλα < ἄημι < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή ρίζα *h₂wḗh₁- / *h₂weh₁-

αιολικός τύπος του ἄελλα


πήνισμα

: πήνισμα < (πηνίζομαι) πηνισ- + -μα < πήνη (μασούρι)

το νήμα που είναι περιτυλιγμένο στο μασούρι, το υφάδι

※ Αριστοφάνης, Βάτραχοι, 1313-1316 greek-language.gr
αἵ θ᾽ ὑπωρόφιοι κατὰ γωνίας
εἰειειειειειλίσσετε δακτύλοις φάλαγγες
ἱστότονα πηνίσματα, [1315]
κερκίδος ἀοιδοῦ μελέτας,

κι ω εσείς, αράχνες,
που σε ταβάνια από κάτω, σε κάθε γωνιά,
με δαχτυλιών αργαλειούς
τύτυτυτύτυτυλίγετε υφάδια [τεντωμένα στον αργαλειό]^(ΣτΕ), τα έργα
της κελαηδίστρας σαΐτας·
#:: Μετάφραση: Θρασύβουλος Σταύρου
#:: μετάφραση κατά λέξη: → λείπει η μετάφραση


αὐλών

: αὐλών < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή ρίζα *h₂ewl- • Η Ετυμολογία χρειάζεται ανάπτυξη με τεκμηρίωση. Μπορείτε να βοηθήσετε;

κοίλος δρόμος


ὕδρος

: ὕδρος < ὕδωρ, ὑδρ- + -ος

θαλάσσιο ερπετό, νερόφιδο

μικρό υδρόβιο ζώο (ψαράκι, σαύρα κ.ά.)

ελληνιστική σημασία

για τον αστερισμό


κάμιλος

: κάμιλος < κάμηλος < πρωτοσημιτική *gamal
: Το ήτα «κάμηλος», από παρανόηση, ήδη στην ελληνιστική περίοδο, λόγω της γραφής στη βιβλική φράση: ※ «εὐκοπώτερόν ἐστι κάμηλον διὰ τρυπήματος ῥαφίδος διελθεῖν ἢ πλούσιον εἰς τὴν βασιλείαν τοῦ θεοῦ εἰσελθεῖν» (Κατὰ Ματθαῖον, ιθ', 24), (πιο εύκολο είναι να περάσεις ένα σκοινί από την τρύπα της βελόνας, παρά ένας πλούσιος να εισέλθει στη βασιλεία του Θεού), («διυλίζοντες τὸν κώνωπα, τὴν δὲ κάμηλον καταπίνοντες»)

σχοινί, καραβόσκοινο, παλαμάρι

ελληνιστική κοινή


ἀπογραφή

: ἀπογραφή < ἀπογράφω < → δείτε τις λέξεις ἀπό και γράφω

η καταγραφή σε πίνακες ή καταλόγους έμψυχου ή άψυχου υλικού

το κτηματολόγιο


μέλας ζωμός

: μέλας ζωμός < μέλας + ζωμός


ἄριστον

: ἄριστον < *ᾰ(y)εριστον < *ᾱ(y)ερ- (< ἦρι: νωρίς, πρωί) + -δ- (< ἐσθίω / ἔδω + -τον κυριολεκτικά: νωρίς το πρωί φαγωμένο

πρωινό γεύμα, πρόγευμα

μεσημεριανό γεύμα


οἰκονόμος

οἰκονόμος
-ου

: οἰκονόμος < οἰκο- + -νόμος < οἶκος + νέμω

νοικοκύρης, οικοδεσπότης, οικοδέσποινα

επιστάτης, επίτροπος

διαχειριστής


πόλεις

ονομαστική, αιτιατική και κλητική πληθυντικού του πόλις


αἰχμαλωτισμός

αἰχμαλωτισμός

: αἰχμαλωτισμός < αἰχμαλωτίζω +-ισμός

άλλη μορφή του αἰχμαλωσία


αἰχμαλωσία

η κατάσταση κατά την οποία κάποιος είναι αιχμάλωτος

σύνολο αιχμαλώτων


προνόμια

ονομαστική, αιτιατική και κλητική ενικού του προνόμιον

ελληνιστική κοινή


προμήτορες

ονομαστική και κλητική πληθυντικού του προμήτωρ


μέζεα

: μέζεα < → λείπει η ετυμολογία

άλλη μορφή του μήδεα
τα ανδρικά γεννητικά μόρια, τα αρχίδια

άλλη μορφή του μήδεα
τα αιδοία

άλλη μορφή του μήδεα
η ουροδόχος κύστη, τα ούρα


μήδεα

ονομαστική, αιτιατική και κλητική πληθυντικού του μῆδος


προοδηγοί

ονομαστική και αιτιατική πληθυντικού του προοδηγός

ελληνιστική κοινή


ἱπποσύνη

: ἱπποσύνη < (ἵππος) ἱππο- + -σύνη

ιππική τέχνη (ιδίως η γνώση οδήγησης στρατιωτικών αλόγων)

κατ’ επέκταση


ἡλικίᾳ

δοτική ενικού του ἡλικία


οἰωνοί

ονομαστική και κλητική πληθυντικού του οἰωνός


πίπερι

: πίπερι < αρχαία ελληνική πέπερι (με ανομοίωση)

((ελληνιστική κοινή)) άλλη μορφή του πέπερι


πέπερις

πέπερις
ὁ
πέπερις
οἱ
πεπέριδες
τοῦ
πεπέριδος
τῶν
πεπερίδων
τῷ
πεπέριδῐ
τοῖς
πεπέρισῐ(ν)
τὸν
πέπεριν
τοὺς
πεπέριδᾰς
πέπερι
πεπέριδες
τὼ
πεπέριδε
τοῖν
πεπερίδοιν

: πέπερις < πέπερ(ι) (ουδέτερο) + -ις

άλλη μορφή του πέπερι


πέπερις

πέπερις
ἡ
πέπερις
αἱ
πεπέριδες
τῆς
πεπέριδος
τῶν
πεπερίδων
τῇ
πεπέριδῐ
ταῖς
πεπέρισῐ(ν)
τὴν
πέπεριν
τὰς
πεπέριδᾰς
πέπερι
πεπέριδες
τὼ
πεπέριδε
τοῖν
πεπερίδοιν

: πέπερις < πέπερ(ι) (ουδέτερο) + -ις

το πιπερόδεντρο


ῥύσιον

: ῥύσιον < ουσιαστικοποιημένο ουδέτερο του επιθέτου ῥύσιος < ἐρύω

αυτό που το παίρνουν με τη βία, που το αρπάζουν

λεία, λάφυρο

ενέχυρο, εγγύηση (ενδεχομένως για απελευθέρωση κάποιου)


ῥύτιον

δωρικός τύπος του ῥύσιον


λέντιον

: λέντιον < (άμεσο δάνειο) λατινική linteum, ουσιαστικοποιημένο ουδέτερο του επιθέτου linteus < linum < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή ρίζα *līno- (πβ. αρχαία ελληνική λίνον)

λινό ύφασμα ή οτιδήποτε φτιάχνεται απ’ αυτό (π.χ. μαντίλι, πετσέτα κ.λπ.)

ελληνιστική κοινή


ταμεῖον

άλλη μορφή του ταμιεῖον


ταμιῶν

γενική πληθυντικού του ταμίας


ὀνειροκρίτης

ὀνειροκρίτης
ὀνειροκρίτις

: ὀνειροκρίτης < ὄνειρ(ος) + -ο- + κριτής (< κρίνω)

ονειροκρίτης

ελληνιστική κοινή


ὁδοιπορία

: ὁδοιπορία < ὁδοιπόρος < ὁδός + πόρος

οδοιπορία, πεζοπορία

ταξίδι διά ξηράς

αντοχή κατά την πεζοπορία


ὁδοιπορίη

ιωνικός τύπος του ὁδοιπορία


ἔγγονος

: ἔγγονος < αρχαία ελληνική ἐν + γόνος


σταυρῶν

γενική πληθυντικού του σταυρός


σταυροῖς

δοτική πληθυντικού του σταυρός


ὄναγρος

: ὄναγρος < αρχαία ελληνική ὄνος + ἄγριος • Η Ετυμολογία χρειάζεται ανάπτυξη με τεκμηρίωση. Μπορείτε να βοηθήσετε;

θηλαστικό ζώο

) ο όναγρος (είδος καταπέλτη)

στρατιωτικός όρος


ὄνος

: ὄνος < → λείπει η ετυμολογία

ο γάιδαρος, όνος, η γαϊδούρα

θηλαστικό ζώο

όσο φορτίο σηκώνει ένα ζώο

είδος ακρίδας

είδος βαρούλκου


βασιλίδι

δοτική ενικού του βασιλίς


Ἀχαιοί

: Ἀχαιοί < πληθυντικός αριθμός του Ἀχαιός

η φυλή των Ἀχαιῶν· μία από τις τέσσερις φυλές (Αχαιοί, Ίωνες, Αιολείς και Δωριείς) του αρχαίου ελλαδικού χώρου που αποτέλεσαν το πρώιμο ελληνικό έθνος

περιληπτικό όνομα για όλα τα ελληνικά φύλα στον Τρωικό Πόλεμο

απόγονοι του μυθικού Ἀχαιοῦ


Ἴωνες

: Ἴωνες < πληθυντικός, → δείτε τις λέξεις Ἰάονες και ἸᾱϜονες

η φυλή των Ἰώνων· μία από τις τέσσερις φυλές (Αχαιοί, Ίωνες, Αιολείς και Δωριείς) του αρχαίου ελλαδικού χώρου που αποτέλεσαν το πρώιμο ελληνικό έθνος

απόγονοι του μυθικού Ἴωνος


Αἰολεῖς

: Αἰολεῖς < συνηρημένη μορφή του Αἰολέες, πληθυντικός αριθμός του Αἰολεύς < → δείτε τη λέξη αἰόλος

μία από τις τέσσερις φυλές (Αχαιοί, Ίωνες, Αιολείς και Δωριείς) του αρχαίου ελλαδικού χώρου που αποτέλεσαν το πρώιμο ελληνικό έθνος

κάτοικοι της Αἰολίας


ὀσμή

: ὀσμή < θέμα ὀδ- (ομηρικός τύπος ὀδμή) με απλοποιηση συμπλέγματος ὀδ-σμᾱ, θέμα που συναντάμε και στο ὄζω < πρωτοελληνική *óďďō < *h₃ed-ye-, < *h₃ed- (όζω, μυρίζω)

Κατηγορία:Αττική διάλεκτος

※ ἡ οὖν Μαριὰμ λαβοῦσα λίτραν μύρου νάρδου πιστικῆς πολυτίμου ἤλειψεν τοὺς πόδας τοῦ Ἰησοῦ καὶ ἐξέμαξεν ταῖς θριξὶν αὐτῆς τοὺς πόδας αὐτοῦ· ἡ δὲ οἰκία ἐπληρώθη ἐκ τῆς ὀσμῆς τοῦ μύρου. (Κατά Ιωάννην Ευαγγέλιον, 12.3.1)

Η δε Μαριάμ, παίρνοντας μια λίτρα ακριβού μύρου νάρδου, άλειψε τα πόδια του Ιησού και σκούπισε με τα μαλλιά της τα πόδια του. Το δε σπίτι γέμισε με την οσμή του μύρου.


ποτήριον

ποτήριον
-ου

: ποτήριον, ήδη τον 7ο αιώνα στη Σαπφώ, ποτήρ + υποκοριστικό επίθημα -ιον
: ΑΠΟΓΟΝΟΙ: ⇒ μεσαιωνικά ελληνικά: ποτήριν ⇒ νέα ελληνικά: ποτήρι


οἰκία

: οἰκία < → λείπει η ετυμολογία

κατοικία, σπίτι


ἀπαρχαί

: ἀπαρχαί < αρχαία ελληνική ἀπαρχή < ἀπὀ + ἀρχή

αρχική στοιχειώδης μορφήςδώρου προς τους θεούς του πρώτου μέρους αγαθών - τροφής συγκεκριμένα - τα οποία αποκτούσαν οι άνθρωποι


Λοκροί

: Λοκροί < πληθυντικός αριθμός του Λοκρός

οι κάτοικοι της Λοκρίδας, ως έθνος κατά τους κλασικούς χρόνους που διακρίνονταν σε τρία επιμέρους γένη: οι Ὀπούντιοι, οι Ἐπικνημίδιοι και οι Ὀζόλαι, από δε τους τελευταίους προέρχονταν οι Ἐπιζεφύριοι στη Κάτω Ιταλία

εθνικό όνομα


ἴα

ονομαστική, αιτιατική και κλητική ενικού του ἴον


ἀπόδεξις

ιωνικός τύπος της λέξης ἀπόδειξις


φῦσα

: φῦσα < → λείπει η ετυμολογία

υποκοριστικό: φυσάριον

στον πληθυντικό φῦσαι (διπλό φυσερό)

αέρια κοιλιάς· φύσα, (η κλανιά και η πορδή έχουν άλλο ύφος μα ίδια σημασία)


νοῦς

αττικός τύπος του νόος (συνηρημένος τύπος)


χελύνα

αιολικός τύπος του χελώνη


κράκτης

: κράκτης < → λείπει η ετυμολογία

καθένας από τους αυλικούς που έδιναν το σύνθημα για να ζητωκραυγάσουν το βασιλιά


ὑποκορισμός

ο υποκορισμός


φάμα

δωρικός τύπος του φήμη


θής

θής
θῆσσα
θῆττα

: θής < προέλευσης από την προελληνική

δούλος, υποτακτικός


εἰδέα

άλλη γραφή του ἰδέα (απαντά σε κώδικες με κείμενο του Αριστοφάνη, των ευαγγελίων κ.ά.)


ἰδέη

ιωνικός τύπος του ἰδέα


λυτήρ

λυτήρ
λύτειρα

: λυτήρ < λύ(ω) + -τήρ

που λυτρώνει, που απελευθερώνει, απελευθερωτής, σωτήρας

κριτής, διαιτητής


φύσκα

δωρικός τύπος του φύσκη


φλοῦς

ιωνικός τύπος του φλέως


πάϊς

επικός τύπος του παῖς

→ λείπει η κλίση


φείρ

θεσσαλικός τύπος του θήρ


ἔκγονος

άλλη μορφή του ἔγγονος


γέη

ιωνικός τύπος του γῆ


νεώς

αττικός τύπος του ναός


νεώς

αττικός τύπος του νηός, γενική ενικού του ναῦς


ληός

ιωνικός τύπος του λαός


πόρ

λακωνικός τύπος του πούς


πός

δωρικός τύπος του πούς


πῶς

άλλη μορφή του πούς


φαῦος

αιολικός τύπος του φάος


φόως

επικός τύπος του φάος


μᾶκος

δωρικός τύπος του μῆκος


ϝέργον

δωρικός τύπος του ἔργον

※ Επιγραφή στην Τροιζήνα

Πραξιτέλει τόδε μνᾶμα ϝίσοˉν ποίϝεˉσε θανό[ντι·
τ]οῦτο δ’ ἐταῖροι σᾶμα χέαν, βαρ̣έα στενάχοντες,
ϝέργοˉν ἀντ’ ἀγ[α]θο͂ν, κἐπάμερον ἐξετέλεσ(σ)α[ν].


ἐσσἰα

δωρικός τύπος του οὐσία


ὠσἰα

δωρικός τύπος του οὐσία


κάρτος

ιωνικός τύπος του κράτος

επικός τύπος του κράτος


κρέτος

αιολικός τύπος του κράτος


δῶλος

άλλη μορφή του δοῦλος


χρυσομίτρας

δωρικός τύπος του χρυσομίτρης


χρυσολύρας

δωρικός τύπος του χρυσολύρης


γοῦνος

ιωνικός τύπος του γόνος


λεῖκνον

άλλη γραφή του λίκνον


πετεεινός

επικός τύπος του πετεινός


πετηνός

ιωνικός τύπος του πετεινός


μαψυλάκας

: μαψυλάκας < μάψ (μάταια) + ὑλάω / ὑλακτέω / ὑλακτῶ (γαβγίζω)

αυτός που μάταια γαβγίζει

κυριολεκτικά

αυτός που επαναλαμβάνει τα ίδια


ἁνήρ

ᾱ̔νήρ
τᾱ̓νδρός

ὡνήρ

ιωνική κράση

αττική κράση του ὁ ἀνήρ


ὡνήρ

ᾱ̔νήρ

αττική κράση

ιωνική κράση του ὁ ἀνήρ

※ 5ος αιώνας πκε ⌘ Ἡρόδοτος, Ἱστορίαι, στη Βικιθήκη

8 (Οὐρανία), 79.2
*:*: οὗτος ὡνὴρ στὰς ἐπὶ τὸ συνέδριον ἐξεκαλέετο Θεμιστοκλέα, ἐόντα μὲν ἑωυτῷ οὐ φίλον, ἐχθρὸν δὲ τὰ μάλιστα·
*:*:: Αυτός ο άντρας στάθηκε έξω απ᾽ τον χώρο όπου συνεδρίαζαν κι έλεγε να του φωνάξουν τον Θεμιστοκλή· δεν ήταν βέβαια φίλος του, κάθε άλλο, ήταν ο πιο μεγάλος εχθρός του·
*:*:: Μετάφραση (1995): Ηλίας Σπυρόπουλος. Αθήνα:Γκοβόστης @greek‑language.gr
*:* 1 (Κλειώ), 162.2
*:*: οὗτος ὡνὴρ τότε ὑπὸ Κύρου στρατηγὸς ἀποδεχθεὶς ὡς ἀπίκετο ἐς τὴν Ἰωνίην, αἵρεε τὰς πόλιας χώμασι·
*:*:: Αυτός [ο άνδρας] λοιπόν ορίστηκε τότε από τον Κύρο στρατηγός, και μόλις έφτασε στην Ιωνία άρχισε να κυριεύει τις πόλεις φτιάχνοντας αναχώματα.
*:*:: Μετάφραση (1964): Δημήτρης Ν. Μαρωνίτης Αθήνα:Γκοβόστης @greek‑language.gr

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Ἀριστοφάνης, Σφῆκες, στίχ. 245

σπεύσωμεν, ὦνδρες ἥλικες, πρὶν ἡμέραν γενέσθαι.
*::: Μπρος, φίλοι συνομίληκοι, γοργά, πριν ξημερώσει.
*::: Μετάφραση (1967): Θρασύβουλος Σταύρου, Αθήνα: Τυποβιβλιοτεχνική @greek‑language.gr

※ 2/3ος κε αιώνας ⌘ Ἀθήναιος ὁ Nαυκρατίτης, Δειπνοσοφισταί, 15, 8 , 669c-669d, @scaife.perseus, @el.wikisource

τοῦτο γὰρ ἐν παισὶ τὰ Καλλιμάχου ἀναγινώσκων ἐπιγράμματα, ὧν ἐστι καὶ τοῦτο, ἐπεζήτουν μαθεῖν, εἰπόντος τοῦ Κυρηναίου·
τὰ δὲ ῥόδα φυλλοβολεῦντα
τὠνδρὸς ἀπὸ στεφάνων πάντ’ ἐγένοντο χαμαί.
*:::ΣτΕ: Ο Αθήναιος ο Ναυκρατίτης παραθέτει ένα απόσπασμα του ποιητή Καλλίμαχου του Κυρηναίου.


ῥοά

δωρικός τύπος του ῥοή


θύρη

ιωνικός τύπος του θύρα


κολοττός

αττικός τύπος του κολοσσός


μυῖα

: μυῖα < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή ρίζα *mu- / mew-

※ 2ος κε αιώνας ⌘ Λουκιανός, 7, 1 Μυίας ἐγκώμιον @wikisource @scaife.perseus

Η μυῖα ἔστι μὲν οὐ τὸ σμικροτάτον τῶν ὀρνέων, ὅσον ἐμπίσι καὶ κώνωψι καὶ τοῖς ἔτι λεπτοτέροις παραβάλλειν, ἀλλὰ τοσοῦτον ἐκείνων μεγέθει προὔχει ὅσον αὐτὴ μελίττης ἀπολείπεται.


μῦα

αττικός τύπος του μυῖα


ῥῶ

το ρο, το δέκατο έβδομο γράμμα του ελληνικού αλφαβήτου


πλανάτας

δωρικός τύπος του πλάνης


κοιλίη

ιωνικός τύπος του κοιλία


ὥνθρωπος

ιωνικός τύπος του ἄνθρωπος


γλάσσα

ιωνικός τύπος του γλῶσσα


ὄνοιρος

αιολικός τύπος του ὄνειρος


ἀξίη

ιωνικός τύπος του ἀξία


σαύρη

ιωνικός τύπος του σαύρα


ἠέρος

επικός τύπος του ἀήρ


αὐήρ

αιολικός τύπος του ἀήρ


ἀβήρ

δωρικός τύπος του ἀήρ


ἠήρ

ιωνικός τύπος του ἀήρ


ἀδελφεός

επικός τύπος του ἀδελφός

ιωνικός τύπος του ἀδελφός


ἀδελφιός

κρητικός τύπος του ἀδελφός


ἀδευφιός

κρητικός τύπος του ἀδελφός


οὔνομα

επικός τύπος του ὄνομα

ιωνικός τύπος του ὄνομα


νύμφα

δωρικός τύπος του νύμφη


πολιήτης

ιωνικός τύπος του πολίτης


τέραος

επικός τύπος του τέρας


κρεῖας

επικός τύπος του κρέας


κρῆς

δωρικός τύπος του κρέας


εὐπροσηγορία

εὐπροσηγορία

: εὐπροσηγορία < εὐπροσήγορος < (εὖ) εὐ- + προσήγορος < πρός (προσ-) + ἀγορεύω < ἀγορά < ἀγείρω < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή ρίζα *ger- (μαζεύω, συγκεντρώνω)

ευπροσηγορία


οὕδωρ

βοιωτικός τύπος του ὕδωρ


μεγαλαυχία

: μεγαλαυχία < μεγαλαυχέω < μεγάλαυχος < μεγαλ- + αὐχέω / αὐχῶ


ἄπερρος

αιολικός τύπος του ἤπειρος


γεῖσσον

άλλη μορφή του γεῖσον


φράν

δωρικός τύπος του φρήν


γυναῖκα

γενική ενικού του γυνή


θάλαθθα

κρητικός τύπος του θάλασσα

※ 2ος αιώνας πκε αιώνας, Επιγραφή από την Γόρτυνα Κρήτης, IC IV 186, στίχος 9 (7-10) @epigraphy.packhum.org

κ’ αἴ τίς κα πολεμῇ τοῖς Γορτυνίοις,
ἢ φρώριον ἢ λιμένας καταλαμβάνῃ ἢ χώρας ἀποτάμνηται, βοαθιόν-
των οἱ Λαππαῖοι τοῖς Γορτυνίοις καὶ κατὰ γᾶν καὶ κατὰ θάλαθθαν
παντὶ σθένει ἐς τὸ δυνατόν·


δαρχμά

άλλη μορφή του δραχμή


δαρχνά

άλλη μορφή του δραχμή


δαρχμή

άλλη μορφή του δραχμή


νέκυρ

δωρικός τύπος του νέκυς


δᾶμος

δωρικός τύπος του δῆμος


δόξις

άλλη μορφή του δόξα


σύρξ

αιολικός τύπος του σάρξ


δαμοκρατία

δωρικός τύπος του δημοκρατία


οὖας

επικός τύπος του οὖς


ὦς

δωρικός τύπος του οὖς


ἑταιρηΐη

ιωνικός τύπος του ἑταιρεία


ἑταιρία

άλλη γραφή του ἑταιρεία


πλᾶκτρον

δωρικός τύπος του πλῆκτρον


μάρτυρος

επικός τύπος του μάρτυς


μάρτυρ

αιολικός τύπος του μάρτυς


ἐλευθερίη

ιωνικός τύπος του ἐλευθερία


ϝρῆξις

αιολικός τύπος του ῥῆξις


ϝέπος

: ϝέπος < (κληρονομημένο) πρωτοελληνική *wékʷos < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή *wékʷos < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή ρίζα *wekʷ- (μιλώ)

αιολικός τύπος του ἔπος


ὥρη

ιωνικός τύπος του ὥρα


οὐδός

: οὐδός αρσενικό < ὀδϜός < άγνωστης ετυμολογίας. Δε σχετίζεται με τα ὁδός και ἔδαφος, ούτε με το ομηρικό ουδέτερο οὖδας (έδαφος, χώμα) όπου το οὐ- είναι κληρονομημένο και όχι προϊόν αντέκτασης όπως στο ὀδϜ- > οὐδ-.
: ΑΠΟΓΟΝΟΙ: ⇘ νέα ελληνικά: ουδός

ὀδέων

και γενική πληθυντικού:

το κατώφλι, η είσοδος


οὐδός

οὐδός
Χρειάζεται διευκρίνσιση
? Υπάρχει αλλού?

: οὐδός θηλυκό: διαλεκτικός τύπος

επικός τύπος του ὁδός, μόνο στην Οδύσσεια (σε αιτιατική): ※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ὀδύσσεια, 17 (ρ. Τηλεμάχου καὶ Ὀδυσσέως ἐπάνοδος εἰς Ἰθάκην.), στίχ. 196 (195-196 )

δὸς δέ μοι, εἴ ποθί τοι ῥόπαλον τετμημένον ἐστί,
σκηρίπτεσθ’, ἐπεὶ ἦ φατ’ ἀρισφαλέ’ ἔμμεναι οὐδόν.»

δώσε μου μόνο, αν πρόχειρο σου βρίσκεται, κάποιο κομμένο ρόπαλο,
να στηριχτώ· κι εσείς το λέτε, ο δρόμος είναι ανώμαλος.»
*:: Μετάφραση σε πεζό (2006): Δημήτρης Ν. Μαρωνίτης, @greek‑language.gr
*:: Μιλάει ο Οδυσσέας στον Εύμαιο.


ὄρανος

αιολικός τύπος του οὐρανός


ὠρανός

βοιωτικός τύπος του οὐρανός

δωρικός τύπος του οὐρανός


ἀντοχή

: ἀντοχή < αρχαία ελληνική ἀντέχω < ἀντί + ἔχω

προσκόλληση, προσήλωση


κιχλισμός

: κιχλισμός < κιχλίζω < κίχλη

ηλίθιο γέλιο, ηχηρό γέλιο, καγχασμός


γράθμα

δωρικός τύπος του γράμμα


ἀκηδεία

: ἀκηδεία < αρχαία ελληνική ἀκηδής < ἀ- + κῆδος (φροντίδα)

Κατάσταση του ανθρώπου που χαρακτηρίζεται από αδιαφορία και έλλειψη φροντίδας.

Μετὰ σταθερότητος καὶ ζήλου, ἄνευ ἀκηδείας καὶ βαττολογίας προσευξόμεθα. (Ν. Μαυροκορδάτος, Περὶ καθηκόντων βίβλος, κεφ. δ΄. Βουκουρέστι 1719)


κυνάρα

: κυνάρα < → λείπει η ετυμολογία

θάμνος που καλλιεργείται για την κατανάλωση του ανθού του, η αγκινάρα


κινύρα

: κινύρα < → λείπει η ετυμολογία

έγχορδο μουσικό όργανο των αρχαίων Εβραίων που παίζονταν με ή χωρίς πλήκτρο

Καὶ ἐλάμβανε Δαυὶδ τὴν κινύραν καὶ ἔψαλλεν ἐν χειρὶ αὐτοῦ. (Παλαιά Διαθήκη, Βασιλειῶν Α΄, 16.23)

Ἡ μὲν κινύρα δέκα χορδαῖς ἐξημμένη τύπτεται πλήκτρῳ. (Ιώσηπος Φλάβιος, Ἱουδαϊκὴ ἀρχαιολογία, 7.12.3)


σιηγών

ιωνικός τύπος του σιαγών


κούρη

ιωνικός τύπος του κόρη


κώρα

δωρικός τύπος του κόρη


κολλύρα

: κολλύρα < → λείπει η ετυμολογία

ψωμάκι με σχήμα κυκλικό ή φραντζόλας, μικρό κουλούρι που συνοδεύει το γεύμα συχνά με περίτεχνο σχήμα

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Ἀριστοφάνης, Εἰρήνη, στίχ. 123 (122-123)

ἢν δ᾽ ἐγὼ εὖ πράξας ἔλθω πάλιν, ἕξετ᾽ ἐν ὥρᾳ | κολλύραν μεγάλην καὶ κόνδυλον ὄψον ἐπ᾽ αὐτῇ.
*:::Αλλ᾽ αν πετύχω και πίσω γυρίσω, θα τα ᾽χετε εντάξει, | και μια μεγάλη κουλούρα, μαζί και προσφάι μια σφαλιάρα.
*:::Μετάφραση (1967): Θρασύβουλος Σταύρου, Αθήνα: Τυποβιβλιοτεχνική @greek‑language.gr


κολλούρα

άλλη μορφή του κολλύρα


ἐνταφιασμός

ἐνταφιασμός < ἐνταφιάζω


ἴγδισμα

ἴγδισμα < *ἰγδίζ, ἰγδισ- + -μα

ελληνιστική κοινή

είδος χορού κατά τον οποίο τα πόδια χτυπούσαν συνεχώς στο έδαφος

ελληνιστική κοινή


ὑπούργημα

ὑπούργημα
-ατος

ὑπούργημα < ὑπουργέω + -μα

προσφερόμενη, παρεχόμενη υπηρεσία

※ 5ος/4oς πκε αιώνας Γοργίας, Ὑπὲρ Παλαμήδους ἀπολογία, 9

ἀλλ᾽ οὐκ εἰκὸς ἀντὶ μεγάλων ὑπουργημάτων ὀλίγα χρήματα λαμβάνειν.
*::: Μα δεν είναι εύλογο για μεγάλες υπηρεσίες να πάρει κανείς λίγα χρήματα.
*:::Μετάφραση (1991): Παύλος Καλλιγάς @greek‑language.gr

※ 5ος/4oς πκε αιώνας ⌘ Ανδοκίδης, Περὶ τῆς ἑαυτοῦ καθόδου, Section 17 @scaife.perseus.org

ὁρᾶν δὲ χρή, ὦ Ἀθηναῖοι, ὅσῳ τὰ τοιαῦτα τῶν ὑπουργημάτων διαφέρει.

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Ξενοφῶν, Ἱέρων, 8.7 @scaife.perseus

ὁπότε γε μὴν ἐκ τῶν ἴσων ὑπουργημάτων μειζόνων χαρίτων ὑμεῖς τυγχάνετε, πῶς οὐκ ἐπειδάν γε ὑμεῖς πολλαπλάσια μὲν διαπράττοντες ὠφελεῖν δύνησθε, πολλαπλάσια δὲ δωρεῖσθαι ἔχητε, ὑμᾶς καὶ πολὺ μᾶλλον φιλεῖσθαι τῶν ἰδιωτῶν προσήκει;


ἐξαγωγή

ἐξαγωγή < ἐξάγω

προέλαση στρατιωτών

εφέλκυση, τράβηγμα πλοίου έξω από τη θάλασσα

μεταφορά εμπορευμάτων προς τα έξω, εξαγωγή εμπορευμάτων


ῥῆσις

ῥῆσις < θέμα ϝρη-, μεταπτωτική βαθμίδα στην πρωτοϊνδοευρωπαϊκή ρίζα*werh₁- (λέω, μιλάω) απ' όπου και ῥῆμα + -σις.Δείτε καιἐρέω. εἴρω.

ρήση, σύντομη φράση ή πρόταση από γνωστό πρόσωπο, η οποία εκφράζει μια αντίληψη της πραγματικότητας ή κάποια αρχή

※ Πρὸς ταῦτα ὁ Σκυθέων βασιλεὺς Ἰδάνθυρσος λέγει τάδε. «οὕτω τὸ ἐμὸν ἔχει, ὦ Πέρσα. ... .... κλαίειν λέγω». τοῦτο ἐστὶ ἡ ἀπὸ Σκυθέων ῥῆσις  (Ηρόδοτος, Ιστορίαι, Μελπομένη 127)


ἔθος

έθιμο, συνήθεια


ἄργυρος

ἄργυρος < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή *h₂erǵ-. Συγγενή: μυκηναϊκή 𐀀𐀓𐀫 (a-ku-ro), λατινική argentum, σανσκριτική अर्जुन (árjuna), παλαιά αρμενική արծաթ (arcat)

μεταλλουργία

※ 4ος/3ος αιώνας πκε αιώνας ⌘ Θεόφραστος, De lapidibus, Fragment 2 Chapter 2 (2.2), @scaife.perseus

Κατὰ δὴ τὴν πύρωσιν οἱ μὲν τήκονται καὶ ῥέουσιν ὥσπερ οἱ μεταλλευτοί. ῥεῖ γὰρ ἅμα τῷ ἀργύρῳ καὶ τῷ χαλκῷ καὶ σιδήρῳ καὶ ἡ λίθος ἡ ἐκ τούτων, εἴτʼ οὖν διὰ τὴν ὑγρότητα τῶν ἐνυπαρχόντων εἴτε καὶ διʼ αὐτούς. ὡσαύτως δὲ καὶ οἱ πυρομάχοι καὶ οἱ μυλίαι ῥέουσιν οἷς ἐπιτιθέασιν οἱ καίοντες.

χρήματα σε αργυρά νομίσματα


χερνής

χερνής
χερνῆσσα

: χερνής < → λείπει η ετυμολογία

κάποιος που ζει από τα χέρια του, μεροκαματιάρης, φτωχός άνθρωπος

φτωχός, ενδεής

σε επιθετική λειτουργία


χερνάς

δωρικός τύπος του χερνής


βυκάνη

: βυκάνη από το αρχαιοελληνικό βύκτης < θορυβώδης, καυχησιάρης, ηχητικός

φυσική σάλπιγγα φτιαγμένη από κέρατο


λωτρόν

δωρικός τύπος του λουτρόν


κληρονομία

κληρονομία < κληρονόμος


ϝάργον

ηλειακός τύπος του ἔργον


ἐργόχειρον

ἐργόχειρον < αρχαία ελληνική ἔργον + χείρ

χειρωνακτική εργασία, έργο των χειρών

ελληνιστική κοινή


χαράδρη

ιωνικός τύπος του χαράδρα


νύσταξις

: νύσταξις < νυστάζω


τιούχα

βοιωτικός τύπος του τύχη


τούχα

βοιωτικός τύπος του τύχη


δίχηλον

λαβίδα, τσιμπίδα


παλός

δωρικός τύπος του πηλός


φιαλίσκα

δωρικός τύπος του φιαλίσκη


χερόνησος

επικός τύπος του χερσόνησος


χερσόνασος

δωρικός τύπος του χερσόνησος


ὀργή

: ὀργή < → λείπει η ετυμολογία

διάθεση που οφείλεται στην ιδιοσυγκρασία

※ 6ος/5ος πκε αιώνας ⌘ Αἰσχύλος, Προμηθεὺς δεσμώτης, στίχ. 378 (377-378)

οὔκουν, Προμηθεῦ, τοῦτο γιγνώσκεις, ὅτι | ὀργῆς νοσούσης εἰσὶν ἰατροὶ λόγοι;
#::: Μα δεν το ξέρεις, Προμηθέα, κι αυτό: πως είναι | γιατρός τα λόγια πάνω στης οργής τη βράση;
#::: Μετάφραση (1930): Ιωάννης Ν. Γρυπάρης, Αθήνα:Εστία @greek‑language.gr

χαρακτήρας, ιδιοσυγκρασία, ήθος

※ 7ος πκε αιώνας ⌘ Ἡσίοδος, Ἔργα καὶ Ἡμέραι, 304 (303-306)

τῷ δὲ θεοὶ νεμεσῶσι καὶ ἀνέρες ὅς κεν ἀεργὸς | ζώῃ, κηφήνεσσι κοθούροις εἴκελος ὀργήν, | οἵ τε μελισσάων κάματον τρύχουσιν ἀεργοὶ | ἔσθοντες·
#::: Οργίζονται οι θεοί και οι άνθρωποι μ᾽ αυτόν που άεργος ζει, | όμοιος στο ήθος με τους χωρίς κεντρί κηφήνες, | που άεργοι των μελισσών τον κάματο καταναλώνουν | τρώγοντας.
#::: Μετάφραση (2001): Σταύρος Γκιργκένης, Θεσσαλονίκη: Ζήτρος @greek‑language.gr

οργή, πάθος, εμπάθεια, θυμός

※ 5ος αιώνας πκε ⌘ Ἡρόδοτος, Ἱστορίαι, 1 (Κλειώ), 61.2

τὸν δὲ δεινόν τι ἔσχε ἀτιμάζεσθαι πρὸς Πεισιστράτου. ὀργῇ δὲ ὡς εἶχε καταλλάσσετο τὴν ἔχθρην τοῖσι στασιώτῃσι.
#::: Εκείνος το πήρε βαριά που τον ατίμαζε ο Πεισίστρατος· πάνω στο θυμό του τα ξανάφτιαξε με τους παλιούς του στασιαστές.
#::: Μετάφραση (1964): Δημήτρης Ν. Μαρωνίτης Αθήνα:Γκοβόστης @greek‑language.gr

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Θουκυδίδης, Ἱστορίαι, 6, 57.3

καὶ εὐθὺς ἀπερισκέπτως προσπεσόντες καὶ ὡς ἂν μάλιστα δι᾽ ὀργῆς ὁ μὲν ἐρωτικῆς, ὁ δὲ ὑβρισμένος, ἔτυπτον καὶ ἀποκτείνουσιν αὐτόν.
#::: και, χωρίς να σκεφτούν άλλο τίποτε, έπεσαν επάνω του. Τυφλωμένοι από το πάθος τους, ο ένας από την ερωτική του ζήλια, ο άλλος από την προσβολή που του είχε γίνει, τον χτύπησαν και τον σκότωσαν.
#::: Μετάφραση (1965-1968): Άγγελος Σ. Βλάχος, Αθήνα:Γαλαξίας @greek‑language.gr

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Θουκυδίδης, Ἱστορίαι, 2, 11.4

ἄδηλα γὰρ τὰ τῶν πολέμων, καὶ ἐξ ὀλίγου τὰ πολλὰ καὶ δι᾽ ὀργῆς αἱ ἐπιχειρήσεις γίγνονται·
#::: Τα του πολέμου είναι άδηλα και τις περισσότερες φορές οι επιθέσεις γίνονται αιφνιδιαστικά, πάνω σε μια ξαφνική έξαψη.
#::: Μετάφραση (1965-1968): Άγγελος Σ. Βλάχος, Αθήνα:Γαλαξίας @greek‑language.gr

※ 4ος πκε αιώνας ⌘ Ἀριστοτέλης, Ῥητορική, 2, 1378b

καὶ πάσῃ ὀργῇ ἕπεσθαί τινα ἡδονήν, τὴν ἀπὸ τῆς ἐλπίδος τοῦ τιμωρήσασθαι· ἡδὺ μὲν γὰρ τὸ οἴεσθαι τεύξεσθαι ὧν ἐφίεται,
#::: κάθε φορά η οργή συνοδεύεται από ένα ηδονικό αίσθημα, που έχει την αρχή του στην ελπίδα της εκδίκησης. Χαρίζει, πράγματι, ηδονή η σκέψη ότι θα πετύχει κανείς αυτά που επιθυμεί.
#::: Μετάφραση (2002, 2004): Δημήτριος Λυπουρλής, Θεσσαλονίκη:Ζήτρος @greek‑language.gr


πέδιλλον

αιολικός τύπος του πέδιλον


βράκος

αιολικός τύπος του ῥάκος


σεῦτλον

: σεῦτλον < Μεταγενέστερος τύπος του τεῦτλον.

αττικός και ιωνικός τύπος του τεῦτλον

→ χρειάζεται παράθεμα


ἡμέρη

επικός τύπος του ἡμέρα

ιωνικός τύπος του ἡμέρα


ἀμάρα

λοκρικός τύπος  ἡμέρα


γραίη

ιωνικός τύπος του γραία


γρηῦς

ιωνικός τύπος του γραῦς


ἂγα

δωρικός τύπος του ἄγη


χορδά

δωρικός τύπος του χορδή


ὦλαξ

δωρικός τύπος του αὖλαξ


ὧλαξ

δωρικός τύπος του αὖλαξ


πολιτηίη

ιωνικός τύπος του πολιτεία


σφάξ

: σφάξ < → λείπει η ετυμολογία

δωρικός τύπος του σφήξ


σφάξ

: σφάξ < → λείπει η ετυμολογία

ταυτόσημο με την σφαγή


κλεηδών

επικός τύπος του κληδών


κληηδών

επικός τύπος του κληδών


γραφή παρανόμων

γραφή παρανόμων

: γραφή παρανόμων < → λείπει η ετυμολογία

καταγγελία για νομοθετικές προτάσεις που είναι παράνομες


οὐρά

: οὐρά < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή *h₁ers- [πιθανόν *h₃érsos (πισινός, γλουτός)]. Συγγενή: ὄρρος

οπισθοφυλακή

αριστερή πλευρά της φάλαγγας

η πίσω πλευρά


οὐρή

ιωνικός τύπος του οὐρά


ἱματιοθήκη

: ἱματιοθήκη (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική ἱμάτι(ον) + -ο- + -θήκη (< τίθημι)

η ιματιοθήκη

ελληνιστική κοινή


στύμα

αιολικός τύπος του στόμα


καμάρη

ιωνικός τύπος του καμάρα


μίμημα

: μίμημα < μιμη- (μιμέομαι) + -μα

η απομίμηση, αντιγραφή, απατηλό αντίγραφο


ἀμήτωρ

ἀ- + μήτωρ/μήτηρ

χωρίς μητέρα, αυτός που δεν έχει μητέρα, ορφανός από μητέρα

μια μητέρα, που δεν είναι μητέρα (Σοφοκλής: Ηλέκτρα 1154 στη φράση μήτηρ ἀμήτωρ)


τέρμινθος

: τέρμινθος < → λείπει η ετυμολογία

τερέβινθος

μεταγενέστερος τύπος

είδος φιστικιάς και ο καρπός αυτού του φυτού από το οποίο παράγεται η τσικουδιά

ξηρός καρπός

παρασιτικό εξόγκωμα της ελιάς

ΑΠΟΓΟΝΟΙ: ⇘ νέα ελληνικά: τέρμινθος

→ χρειάζεται παράθεμα Ιπποκράτη, Γαληνού, για τα ογκίδια των καρπών και τον συσχετισμό με τη νεοελληνική σημασία

φυτό όμοιο με το λινάρι από το οποίο κατασκεύαζαν οι Αθηναίοι αλιευτικές ορμιές

κατά τον Ησύχιο

τον Φώτιο και το Μέγα Ετυμολογικόν

※ ΕΜ.753.10 - Μέγα Ετυμολογικόν (Etymologicum Μagnum) (1816) Λειψία: Lipsiae Apud J.A.G. Weigel. @archive.org

Τερμινθός, καὶ τέρμινθος, ἐμφερὲς λίνῳ φυτόν· ἐξ οὗ πλέκειν φασὶν Ἀθηναίους ὁρμιὰς χρειώδεις εἰς τὰ πάντα, καὶ πρὸς ἀλεξιφάρμακα.

συνώνυμο του πιστάκη


ψευδόθεος

ψευδόθεος
-ου

: ψευδόθεος (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική ψευδό- + θεός

θεός που είναι ψεύτικος, που δεν υπάρχει


μετάστασις

: μετάστασις < μεθίστημι < μετά + ἵστημι

μετανάστευση, μετοίκηση

μεταβολή, μετατροπή

ανατροπή, επανάσταση


Θερμοχύτης

: Θερμοχύτης < θερμό + χέω

δοχείο για το σερβίρισμα θερμού ποτού, λέξη από επίγραμμα του 5ου-6ου περίπου αιώνα


ἀκροπόσθιον

: ἀκροπόσθιον < ἀκροποσθία

→ λείπει ο ορισμός (ή οι ορισμοί)

ελληνιστική κοινή


ἀντίκοιλον

: ἀντίκοιλον < ἀντί- + αρχαία ελληνική κοῖλος σε ουδέτερο γένος

το αντίκοιλο του πέλματος του ποδιού


γρῦλος

: γρῦλος < → λείπει η ετυμολογία

θηλαστικό ζώο

είδος αιγυπτιακού χορού


γρύλλος

: γρύλλος < → λείπει η ετυμολογία

άλλη μορφή του γρῦλος


χάν

δωρικός τύπος του χήν


εἰκονίδιον

: εἰκονίδιον < αρχαία ελληνική εἰκών

((ελληνιστική κοινή)) υποκοριστικό του εἰκών


ἡδύτητα

αιτιατική ενικού του ἡδύτης


ἡδύτης

: ἡδύτης (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική ἡδύ(ς) + -της

γλυκύτητα, ηδύτητα

ελληνιστική κοινή


δάμαλις

δάμαλις
-εως

: δάμαλις < → λείπει η ετυμολογία

η δαμαλίδα, η δαμάλα, η νεαρή αγελάδα

θηλαστικό ζώο

κοπέλα παρθένα


λήμματος

λήμματος
λήμμᾰτος

γενική ενικού του λῆμμα


μεγιστάν

μεγιστάν
-ᾶνος

: μεγιστάν (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική μέγιστ(ος) + -άν < μέγας

ελληνιστική κοινή


οἴαξ

: οἴαξ < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή ρίζα*h₂iHseh₂

οίακας, δοιάκι

ναυτικός όρος

πηδάλιο, τιμόνι

ναυτικός όρος

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Εὐριπίδης, Ἰφιγένεια ἐν Ταύροις, στίχ. 1357 (1355-1357)

εἰχόμεσθα τῆς ξένης | πρυμνησίων τε, καὶ δι᾽ εὐθυντηρίας | οἴακας ἐξῃροῦμεν εὐπρύμνου νεώς.
#:::πιάσαμε την ξένη | και τις πρυμάτσες, και τραβούσαμε έξω | απ᾽ της όμορφης πρύμης τους χαλκάδες το τιμόνι.
#:::Μετάφραση (1972) Η Ιφιγένεια στη χώρα των Ταύρων: Θρασύβουλος Σταύρου, Αθήνα: Εστία, 1979:ΟΕΔΒ @greek‑language.gr

διοίκηση, διακυβέρνηση

※ 6ος/5ος πκε αιώνας ⌘ Αἰσχύλος, Ἑπτὰ ἐπὶ Θήβας, στίχ. 3 (1-3)

Κάδμου πολῖται, χρὴ λέγειν τὰ καίρια | ὅστις φυλάσσει πρᾶγος ἐν πρύμνῃ πόλεως | οἴακα νωμῶν,
#:::Λαέ του Κάδμου, πρέπει σύμφωνα τα λόγια | να ᾽χει με τους καιρούς εκείνος που απ᾽ την πρύμνα | το τιμόνι κρατώντας κυβερνάει μια χώρα,
#:::Μετάφραση (1911): Ιωάννης Ν. Γρυπάρης, Αθήνα:Φέξης @greek‑language.gr


οἴηξ

ιωνικός τύπος του οἴαξ

ναυτικός όρος


Οἴαξ

: Οἴαξ < οἴαξ < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή ρίζα *h₂iHseh₂

ο Οίακας, γιος του Ναύπλιου

ελληνική μυθολογία


ἀντιλήπτωρ

ἀντιλήπτωρ
-ορος

: ἀντιλήπτωρ < ἀντιληπτός < αρχαία ελληνική ἀντιλαμβάνομαι < ἀντι- + θέμα ληβ-, μεταπτωτική βαθμίδα θέματος όπως στο λαμβάνω • Η Ετυμολογία χρειάζεται ανάπτυξη με τεκμηρίωση. Μπορείτε να βοηθήσετε; + -τωρ

αντιλήπτωρ, βοηθός, προστάτης

ελληνιστική κοινή


λεῖμμα

: λεῖμμα < λείπω, λειπ- + -μα

ό,τι απομένει: υπόλειμμα, υπόλοιπο, κατάλοιπο (περίσσευμα), λείψανο


λῆμα

: λῆμα < λάω / λῶ

θέληση, επιθυμία, απόφαση

καλή διάθεση, αποφασιστικότητα, θάρρος

κακή διάθεση, αλαζονεία, θράσος


ψόα

: ψόα: αβέβαιης ετυμολογίας • Η Ετυμολογία χρειάζεται ανάπτυξη με τεκμηρίωση. Μπορείτε να βοηθήσετε;

οι μύες της οσφυϊκής χώρας

※ ⌘ Παλαιά Διαθήκη, Ψαλμοί Δαβίδ, Ψαλμός ΛΖ' (37.8)

ὅτι αἱ ψόαι μου ἐπλήσθησαν {γέμισαν) ἐμπαιγμάτων, καὶ οὐκ ἔστιν ἴασις ἐν τῇ σαρκί μου·


Μακεδών

Μᾰκεδών
Μακεδονία
Μακεδονίς
Μακεδόνισσα
Μακεδονῖτις

: Μακεδών < μακεδνός (μακρύς, ψηλός) ή Μακέτης / Μακέται + -ών < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή *meh₂ḱ- (μακρύς, λεπτός) ή προελληνική
::«Συνεπώς, το τοπωνύμιο θα σήμαινε αρχικώς “μακρινή χώρα” ή “υψηλά κείμενη (βόρεια) χώρα”» ή οι Μακεδόνες θα ήταν οι «ορεινοί» (Hochländer / Highlanders).

Μακεδόνας, στον πληθυντικό: Μακεδόνες

πατριδωνυμικό


μίλφωσις

: μίλφωσις < μίλφαι < μή φῦναι • Η Ετυμολογία χρειάζεται ανάπτυξη με τεκμηρίωση. Μπορείτε να βοηθήσετε;

απόπτωση των φλεβαρίδων, διαφορετικά μαδάρωσις


λᾴα

δωρικός τύπος του λεία


ἀγάνωρ

δωρικός τύπος του ἀγήνωρ


καρυοκατάκτης

καρυοκατάκτης
-ου

: καρυοκατάκτης < κάρυον + κατάγνυμι (σπάζω, κατακερματίζω)

καρυοθραύστης

※ 2/3ος κε αιώνας ⌘ Ἀθήναιος ὁ Nαυκρατίτης, Δειπνοσοφισταί, 2, 40 , 53b, @scaife.perseus, @el.wikisource

ὅτι Πάμφιλος ἐν Γλώσσαις μουκηροβαγόν φησι καλεῖσθαι τὸν καρυοκατάκτην ὑπὸ τῶν Λακώνων ἀντὶ τοῦ ἀμυγδαλοκατάκτην· μουκήρους γὰρ Λάκωνες καλοῦσι τὰ ἀμύγδαλα.


μάτηρ

δωρικός τύπος του μήτηρ


ἧπαρ

: ἧπαρ < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή ρίζα *yókʷr̥. Συγγενή: πρωτοϊνδοευρωπαϊκή ρίζα *Hyák λατινική iecur, σανσκριτική यकृत् (yakṛt), περσική جگر (jegar), παλαιά αρμενική լեարդ (leard) .

ήπαρ, συκώτι

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Ἱπποκράτης, Περὶ τῶν ἐντὸς παθῶν, (De affectionibus interioribus), κεφ. 28,@scaife.perseus

τὸ ἧπαρ παρᾳχρῆμα γίνεται σκληρὸν αὐτέῳ, καὶ οἰδέει, καὶ σφύζει ὑπὸ τῆς ὀδύνης,
*::ΣτΕ: Ο Ιπποκράτης αναφέρεται σε μία μορφή ηπατίτιδας.


ἰός

# ἰός (δηλητήριο, σκουριά ) < πρωτοελληνική *wihós / *ϝι(σ)ός < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή *wisós / *uiso
# ἰός (βέλος) < πρωτοελληνική *ihwós / *ihwo / *ἰσϝός < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή *(H)isu-
# ἰός (ένας, ίδιος) < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή *(h₁)éy- < *h₁i- < *i-

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ἰλιάς, 15 (Ο. Παλίωξις παρὰ τῶν νεῶν.), στίχ. 440 (στίχοι 440-441)

ποῦ νύ τοι ἰοὶ | ὠκύμοροι καὶ τόξον, ὅ τοι πόρε Φοῖβος Ἀπόλλων;
#:::το τόξο και τα βέλη | τα φονικά τι γίνονται, που σόχει δώσει ο Φοίβος;
#::: Μετάφραση Έμμετρη Μετάφραση (1922): Ιάκωβος Πολυλάς @greek‑language.gr

σκουριά (ιδίως του σιδήρου ή του χαλκού)


ὅρμος

: ὅρμος < εἲρω

γενικά κάτι που δημιουργεί αρμαθιά

κυκλικός χορός

το αγκυροβόλιο

λιμάνι στο οποίο υπάρχει προστασία


ἐχῖνος

ἐχῖνος < [πιθ. ἔχις.] → λείπει η ετυμολογία

ο σκαντζόχοιρος

θηλαστικό ζώο

※ 2ος κε αιώνας ⌘ Γαληνός, De compositione medicamentorum secundum locos I-VI, 1.2, p.12.426 @scaife.perseus

ἀκανθίωνα δὲ ἐπίγειον ἡγοῦμαι τὸν ἐπίγειον ἐχῖνον λελέχθαι.

≈ συνώνυμα: ὕστριξ

θαλάσσιο ζώο

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Πλάτων, Εὐθύδημος, 298d ἐχίνων θαλαττίων(ἐχῖνος θαλάττιος)

καὶ τῶν ἐχίνων ἄρα, ἔφη, ἡ σὴ μήτηρ μήτηρ ἐστὶ τῶν θαλαττίων.
#::: και των αχινών άρα, είπε, η δικιά σου η μητέρα, μητέρα είναι και των αχινών/θαλάσσιων (εχίνων);
#::: Ο Σωκράτης με τις ερωτήσεις του, οδηγεί τον Κτήσιππο σε reductio ad absurdum. Περισσότερα στο: 3. Stichomythia and σκώμματα: Euripides’ Cyclops, Aristophanes’ Wealth, and Plato’s Euthydemus @chs.harvard.edu (στα αγγλικά)

όστρακο θαλάσσιου αχινού

κυκλικό, ωοειδές μέρος του δωρικού και ιωνικού κιονόκρανου

αρχιτεκτονική

αγγείο, δοχείο, υδρία

αγγείο μέσα στο οποίο σφραγίζονταν οι μαρτυρικές αποδείξεις

μέρος του χαλινού του αλόγου


καρδίη

επικός τύπος του καρδία

ιωνικός τύπος του καρδία

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Ἱπποκράτης, Περὶ καρδίης, (De corde), κεφ. 4, @scaife.perseus

Περὶ δὲ οὗ ὁ λόγος, ἡ καρδίη μῦς ἐστι κάρτα ἰσχυρὸς, οὐ τῷ νεύρῳ, ἀλλὰ πιλήματι σαρκός. Καὶ δύο γαστέρας ἔχει διακεκριμένας ἐν ἑνὶ περιβόλῳ, τὴν μὲν ἔνθα, τὴν δὲ ἔνθα·
*:::ΣτΕ: Ο Ἱπποκράτης κάνει μία περιγραφή της καρδιάς.


κραδία

επικός τύπος του καρδία, δωρικός τύπος του κραδίη

※ 6ος/5ος πκε αιώνας ⌘ Αἰσχύλος, Προμηθεὺς δεσμώτης, στίχ. 881

κραδία δὲ φόβῳ φρένα λακτίζει,
*:::Μες στα στήθια από τον τρόμο λαχτίζ᾽ η καρδιά,
*:::Μετάφραση (1930): Ιωάννης Ν. Γρυπάρης, Αθήνα:Εστία @greek‑language.gr

※ 5ος πκε αιώνας Βακχυλίδης, Διθύραμβοι, ΔΙΘΥΡΑΜΒΟΣ IV, Θησεὺς ‹Ἀθηναίοις›, 4.11

τί τοι κραδίαν ἀμύσσει;
*::*την καρδιά σου τί άλλο την ταράζει;
*::*: Μετάφραση (2012), Θρασύβουλος Σταύρου @greek‑language.gr
*::*τί την καρδιά σου πληγώνει;
*::*:Μετάφραση (1931), Ηλίας Βουτιερίδης @greek‑language.gr


κάρζα

αιολικός τύπος του καρδία


κορζία

αρκαδοκυπριακός τύπος του καρδία


δημιοεργός

επικός τύπος του δημιουργός


δημότις

δημότις
-ιδος

θηλυκό του δημότης


ῥίζα

: ῥίζα < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή ρίζα *wréh₂ds (ρίζα)

οι ρίζες (στον Όμηρο)

απαντά κυρίως στον πληθυντικό

οι ρίζες του ματιού

οι ρίζες ή τα θεμέλια της γης

οτιδήποτε φυτρώνει όπως η ρίζα από το κοτσάνι

ρίζα ή αρχή καταγωγής μίας οικογένειας

γένος, γενιά, οικογένεια


κλειδίον

κλειδίον < κλείς

μικρό κλειδί


κλείς

: κλείς < πρωτοελληνική *klāwī́ds < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή *kleh₂us (μέσο ασφάλισης / κλειδώματος) • Η Ετυμολογία χρειάζεται ανάπτυξη με τεκμηρίωση. Μπορείτε να βοηθήσετε;

αυτό που εξυπηρετεί στο κλείσιμο

μοχλός ή μάνταλο, σύρτης, που σύρεται έξω ή μέσα με λουκέτο ή ιμάντα

κλειδί ή είδος γάντζου ή άγκιστου, μέσω του οποίου σφαλιζόταν ή απασφαλιζόταν απέξω η αμπάρα

επιβεβλημένη ησυχία

άγκιστρο ή γλώσσα πόρπης, αγκράφας

κλείδα ώμου (επειδή «κλειδώνει» το λαιμό και το θώρακα μαζί)

κωπηλατικός πάγκος, που κλείδωνε μαζί τις πλευρές του πλοίου

πορθμός θάλασσας, χαμηλή νησίδα, ξέρα μίας χώρας

στενό, ισθμός


ἕδραμα

άλλη μορφή του ἕδρα


πέους

γενική ενικού του πέος


ἀπνευβάθρη

ιωνικός τύπος του ἀποβάθρα


ἡλικία

: ἡλικία < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή *swé (ἑός) (+ *h₂el-: μεγαλώνω, αναπτύσσομαι)

χρονική περίοδος


πήρη

ιωνικός τύπος του πήρα


μαχαίτας

αιολικός τύπος του μαχητής


μαχατάς

δωρικός τύπος του μαχητής


γενεή

ιωνικός τύπος του γενεά


ἀλαθεία

άλλη μορφή του ἀλήθεια


ἀλάθεια

δωρικός τύπος του ἀλήθεια


ἀληθεία

επικός τύπος του ἀλήθεια


ἀληθείη

ιωνικός τύπος του ἀλήθεια


μναμεῖον

δωρικός τύπος του μνημεῖον


μνημήϊον

ιωνικός τύπος του μνημεῖον


τέφρη

επικός τύπος του τέφρα

ιωνικός τύπος του τέφρα


φιλίη

ιωνικός τύπος του φιλία


τῦκον

βοιωτικός τύπος του σῦκον


κατανόημα

: κατανόημα < κατανοέω, κατά- + νόημα • Η Ετυμολογία χρειάζεται ανάπτυξη με τεκμηρίωση. Μπορείτε να βοηθήσετε;

ο στόχος, ο τρόπος και το μέσο πραγματοποίησης


κάδδος

άλλη μορφή του κάδος


ἐκδοχή

ἐκδοχή, ήδη τον 6ο/5ο αιώνα < ἐκδέχομαι < ἐκ- + δέχομαι

αποδοχή, παραλαβή κάποιου πράγματος από κάποιον άλλο, διαδοχή


γονάτιον

: γονάτιον < αρχαία ελληνική γόνυ + υποκοριστικό επίθημα -ιον < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή ρίζα *ǵónu

υποκοριστικό του γόνυ

κυρτό ξύλο του αρότρου στο οποίο προσαρμόζεται το υνί

αρμός του καλαμιού


ἐπιγονατίς

: ἐπιγονατίς (ελληνιστική κοινή) < ἐπι- + αρχαία ελληνική γόνυ, γονατ- + -ίς < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή ρίζα *ǵónu

※ 2ος κε αιώνας ⌘ Γαληνός, De usu partium corporis humani I-XI, 3.15 @scaife.perseus

ἥ τε μύλη μὲν πρός τινων, ἐπιγονατὶς δ’ ὑφ’ ἑτέρων ὀνομαζομένη, χονδρῶδες ὀστοῦν οὖσα, τὰ πρόσω μέρη τῆς διαρθρώσεως ἅπαντα καταλαμβάνει, κωλύουσα μὲν καὶ αὐτὸν τὸν μηρὸν ὀλισθαίνειν εἰς τὰ πρόσω μέρη,

※ 2ος κε αιώνας ⌘ Γαληνός, De ossibus ad tirones, κεφ. 23 @scaife.perseus

ὀνομάζουσι δὲ τὸ ὀστοῦν τοῦτο τινὲς μὲν ἐπιγονατίδα, τινὲς δὲ μύλην.

ένδυμα που φτάνει μέχρι το γόνατο


μανδύη

ιωνικός τύπος του μανδύα


μανδύης

ιωνικός τύπος του μανδύας


περιεργία

περιεργία
περιεργεία (transliteration)

: περιεργία < περι- + αρχαία ελληνική ἔργον • Η Ετυμολογία χρειάζεται ανάπτυξη με τεκμηρίωση. Μπορείτε να βοηθήσετε;

υπερβολική ακρίβεια σε κάποια εκτέλεση ή κατασκευή

άχρηστη γνώση, ανώφελη

φιλοπραγμοσύνη, ασχολία με αλλότριες υποθέσεις

ταχυδακτυλουργία, θαυματοποιία


περιστερεών

περιστερεών
-ῶνος

: περιστερεών < περιστερ(ά) + -εών

περιστερώνας


κύδος

: κύδος < πιθανόν αναδρομικός σχηματισμός από κυδάζομαι, κῠδάζω (βρίζω, βλασφημώ). Η σύνδεση με το κῠδοιμός (ταραχή ή θόρυβος της μάχης) είναι ασαφής. Δε συνδέεται με το κῦδος.

το όνειδος, η ύβρις (σε Σχόλια)

732. ἀρσενικῶς δὲ ὁ κύδος ἐπὶ τῆς ὕβρεως (Scholia Græca in ⌘Sophoclem. Σχόλια παλαιά. Εις τον μαστιγοφόρον Αίαντα. Ex editione Brunckiana. Oxonii, 1801 σελ.78@books.google)


ἀρχήϊον

ιωνικός τύπος του ἀρχεῖον


καλίγιον

: καλίγιον (ελληνιστική κοινή) ήδη από τον 4ο αιώνα κε< (άμεσο δάνειο) λατινική caliga


ἐντροπίη

ιωνικός τύπος του ἐντροπία


εὐφωνία

εὐφωνία < εὔφωνος < εὖ + φωνή


ἀμέρα

δωρικός τύπος του ἡμέρα

ΑΠΟΓΟΝΟΙ: ⇒ τσακωνικά: αμέρα


χρημάτων

γενική πληθυντικού του χρῆμα


ἀντονομασία

: ἀντονομασία < (ἀντί) ἀντ- + ὀνομασία


γόγγυλος

: γόγγυλος < γογγύλος με μετακίνηση τόνου κατά το κόνδυλος < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή ρίζα *lump (σβώλος)


γογγύλος

γογγύλος
-η
-ον

: γογγύλος < θέμα γογγ- < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή ρίζα *lump (σβώλος) + -ύλος


δεμάτιον

: δεμάτιον < (δεματ-) δέμα + υποκοριστικό επίθημα -ιον < δέω

υποκοριστικό του δέμα

ελληνιστική κοινή


ἱπποτροφεῖον

ἱπποτροφεῖον

: ἱπποτροφεῖον < αρχαία ελληνική ἵππος, ἱππο- + -τροφεῖον (< τρέφω)

ελληνιστική κοινή


ἱπποτρόφιον

: ἱπποτρόφιον < ἵππος + τρέφω


ἱπποφόρβιον

: ἱπποφόρβιον < ἵππος + φορβή


σήψ

: σήψ < → λείπει η ετυμολογία

δηλητηριώδες φίδι του οποίου το δάγκωμα προκαλεί σήψη

είδος σαύρας


σήψ

: σήψ < → λείπει η ετυμολογία

πληγή που έχει αρχίσει και σήπεται


δρομεύς

: δρομεύς < δρόμ(ος) + -εύς

άλογο κούρσας


δισάκκιον

: δισάκκιον < δι- + αρχαία ελληνική σακκίον / σακίον < σάκκος / σάκος < σημιτική

((ελληνιστική κοινή)) δισάκι


δισακκίδιον

: δισακκίδιον < δι- + αρχαία ελληνική σακκίον / σακίον < σάκκος / σάκος < σημιτική

((ελληνιστική κοινή)) άλλη μορφή του δισάκκιον


ἱρεύς

ιωνικός τύπος του ἱερεύς


ἱαρεύς

δωρικός τύπος του ἱερεύς


ἐνθύμησις

ἐνθύμησις < ἐνθυμοῦμαι

στοχασμός, σκέψη, θεώρηση, κρίση, εκτίμηση


εὐμαρία

άλλη μορφή του εὐμάρεια


εὐμαρίη

ιωνικός τύπος του εὐμάρεια


εὐμαρέη

ιωνικός τύπος του εὐμάρεια


ἀχώ

άλλη μορφή του ἠχώ


ἐχθροῦ

γενική ενικού του ἐχθρός


ἀντι-

: ἀντι- < ἀντί

Αρχαίες ελληνικές λέξεις με πρόθημα ἀντι- στο Βικιλεξικό

Αρχαίες ελληνικές λέξεις με πρόθημα ἀντί- στο Βικιλεξικό

Αρχαίες ελληνικές λέξεις με πρόθημα ἀντ- στο Βικιλεξικό


ἐτυμολογία

: ἐτυμολογία < ἔτυμος + -λογία

η πραγματική σημασία μιας λέξης, η αρχική

ελληνιστική κοινή


ἀντιτείχισμα

ἀντιτείχισμα

: ἀντιτείχισμα < ἀντιτειχίζω, ἀντι-τειχισ- + -μα < τεῖχος

τείχισμα που κατασκευάζεται για να χρησιμοποιηθεί για την εξουδετέρωση άλλου τειχίσματος

στρατιωτικός όρος

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Θουκυδίδης, Ἱστορίαι, 2, 77

Μετὰ δὲ τοῦτο οἱ Πελοποννήσιοι, ὡς αἵ τε μηχαναὶ οὐδὲν ὠφέλουν καὶ τῷ χώματι τὸ ἀντιτείχισμα ἐγίγνετο, νομίσαντες ἄπορον εἶναι ἀπὸ τῶν παρόντων δεινῶν ἑλεῖν τὴν πόλιν πρὸς τὴν περιτείχισιν παρεσκευάζοντο.


φιλαδελφία

: φιλαδελφία < αρχαία ελληνική φιλάδελφος < φίλος + ἀδελφός

((ελληνιστική κοινή)) η αδελφική αγάπη


βιοδότης

: βιοδότης < βίος +δίδωμι

αυτός που δίνει ζωή


πρόσφυξ

: πρόσφυξ < προσφυγ- + -ς, μηδενισμένη βαθμίδα φυγ- του φεύγ-ω στο προσφεύγω
: ΑΠΟΓΟΝΟΙ: ⇘ νέα ελληνικά: πρόσφυγας

που επιδιώκει την προστασία ή είναι υπό την προστασία κάποιου

ελληνιστική κοινή


ἀντίφρασις

: ἀντίφρασις (ελληνιστική κοινή) < ἀντιφράζω < ἀντί- + αρχαία ελληνική φράζω

(ελληνιστική κοινή, (γραμματική) η αντίφραση


κνῖσα

: κνῖσα < *κνῑδ-σᾱ < θέμα *kn-id- • Η Ετυμολογία χρειάζεται ανάπτυξη με τεκμηρίωση. Μπορείτε να βοηθήσετε;

κνισάριον κνῖσα

υποκοριστικό

τσίκνα, η οσμή από το ψήσιμο του κρέατος

※ 5ος αιώνας πκε ⌘ Αριστοφάνης, Ὄρνιθες, 1517-1518

οὐδὲ κνῖσα μηρίων ἄπο | ἀνῆλθεν ὡς ἡμᾶς ἀπ᾽ ἐκείνου τοῦ χρόνου,
#:::κνίσα ψητού δεν | ήρθε πια εκεί πάνω καμιά σ᾽ εμάς,
#:::Μετάφραση (1967): Θρασύβουλος Σταύρου @greek‑language.gr

το λίπος, με το οποίο τυλιγόταν το κρέας, που προσφερόταν για θυσία και το οποίο προκαλούσε την τσίκνα

καπνός (της φήμης)


κνίση

επικός τύπος του κνῖσα


ἐμπίς

: ἐμπίς < αναδρομικός σχηματισμός από το ρήμα ἐμπίνω (πίνω το αίμα)

κουνούπι, σκνίπα

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Ἀριστοφάνης, Νεφέλαι, στίχ. 157 (156-158)

[ΜΑ.] ἀνήρετ᾽ αὐτὸν Χαιρεφῶν ὁ Σφήττιος | ὁπότερα τὴν γνώμην ἔχοι, τὰς ἐμπίδας | κατὰ τὸ στόμ᾽ ᾄδειν ἢ κατὰ τοὐρροπύγιον.
#:::[ΜΑΘ.] Τον ρώτησε ο Σφηττιώτης Χαιρεφώντας | ποιά η γνώμη του: απ᾽ το στόμα τους σφυρίζουν | ή από το κωλονούρι τα κουνούπια;
#::: Μετάφραση (1967): Θρασύβουλος Σταύρου, Αθήνα: Τυποβιβλιοτεχνική @greek‑language.gr

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Ἀριστοφάνης, Νεφέλαι, στίχ. 165 (165-168)

[ΣΤ.] σάλπιγξ ὁ πρωκτός ἐστιν ἄρα τῶν ἐμπίδων. | ὦ τρισμακάριος τοῦ διεντερεύματος. | ἦ ῥᾳδίως φεύγων ἂν ἀποφύγοι δίκην | ὅστις δίοιδε τοὔντερον τῆς ἐμπίδος.
#:::[ΣΤΡ.] Του κουνουπιού ο ποπός λοιπόν… τρομπέτα! | Καλότυχος που τέτοια… εντερευνάει! | Του κουνουπιού το έντερο όποιος ξέρει | μια χαρά θα ξεφεύγει απ᾽ τις μηνύσεις.
#::: Μετάφραση (1967): Θρασύβουλος Σταύρου, Αθήνα: Τυποβιβλιοτεχνική @greek‑language.gr

※ 2ος κε αιώνας ⌘ Λουκιανός, 7, 1 Μυίας ἐγκώμιον @wikisource @scaife.perseus

Η μυῖα ἔστι μὲν οὐ τὸ σμικροτάτον τῶν ὀρνέων, ὅσον ἐμπίσι καὶ κώνωψι καὶ τοῖς ἔτι λεπτοτέροις παραβάλλειν, ἀλλὰ τοσοῦτον ἐκείνων μεγέθει προὔχει ὅσον αὐτὴ μελίττης ἀπολείπεται.

νύμφη αλογόμυγας, η προνύμφη του οίστρου


ἀξενία

: ἀξενία < ἀ- + αρχαία ελληνική ξένος

((ελληνιστική κοινή)) αξενία, αφιλοξενία


μάκτρα

: μάκτρα < μάσσω (ζυμώνω) + -τρα

σκάφη για το ζύμωμα

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Ἀριστοφάνης, Βάτραχοι, στίχ. 1159 (1158-1159)

[ΔΙΟ.] νὴ τὸν Δί᾽, ὥσπερ γ᾽ εἴ τις εἴποι γείτονι· | «Χρῆσον σὺ μάκτραν, εἰ δὲ βούλει, κάρδοπον.»
#:::[ΔΙΟ.] Ναι, αλήθεια· σα να λες στο γείτονά σου: | «Δάνεισέ μου μια σκάφη ή ζυμωτήρι.»
#::: Μετάφραση (1967): Θρασύβουλος Σταύρου, Αθήνα:Τυποβιβλιοτεχνική @greek‑language.gr

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Ἀριστοφάνης, Πλοῦτος, στίχ. 545 (545-546)

ἀντὶ δὲ μάκτρας | πιθάκνης πλευρὰν ἐρρωγυῖαν καὶ ταύτην·
#:::κι αντίς ζυμωτήρα, | τον πάτο πιθαριού τσακισμένου.
#:::Μετάφραση (1956): Κώστας Βάρναλης, Αθήνα: Ι. Ν. Ζαχαρόπουλος @greek‑language.gr

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Ξενοφῶν, Οἰκονομικός, 9.7

ὅπλων ἄλλη φυλή, ἄλλη ταλασιουργικῶν ὀργάνων, ἄλλη σιτοποιικῶν, ἄλλη ὀψοποιικῶν, ἄλλη τῶν ἀμφὶ λουτρόν, ἄλλη ἀμφὶ μάκτρας, ἄλλη ἀμφὶ τραπέζας.
#::: Ξεχωρίσαμε από τη μια τα όπλα, από την άλλη τα εργαλεία για την επεξεργασία του μαλλιού. Επίσης, τα σκεύη για την παρασκευή ψωμιού, σκεύη για το μαγείρεμα, για το λουτρό, για το ζύμωμα, και για επιτραπέζια χρήση.
#::: Μετάφραση (2007): Έφη Δημητριάδου-Τουφεξή. Θεσσαλονίκη:Ζήτρος @greek‑language.gr

γουδί για κονιορτοποίηση φαρμάκων


ἱππασία

: ἱππασία < ἱππάζομαι < ἵππος

ιππευτική τέχνη

οδήγηση άρματος ή άμαξας


χειρός

γενική ενικού του χείρ


εὐαγγελισμός

εὐαγγελισμός

: εὐαγγελισμός < εὖ + αρχαία ελληνική ἀγγέλλω

((ελληνιστική κοινή)) η αναγγελία μιας χαρούμενης είδησης


προβλής

: προβλής, ήδη ομηρικό στον πληθυντικό < προβάλλω, με προ- + βλη- (όπως βέβληκα, όπως βλητός του βάλλω)

που προβάλλει, που προεξέχει

αρχική σημασία

αρχική σημασία

στον πληθυντικό

τεχνητή προεξοχή, προεκβολή στη θάλασσα, προβλήτα

ελληνιστική σημασία


στίμμι

: στίμμι < (άμεσο δάνειο) αρχαία αιγυπτιακή stm sDm-m-ir

αντιμόνιο (με θείο, με το οποίο οι γυναίκες έβαφαν για καλλωπιστικούς λόγους τα μάτια τους)

κοσμετολογία

※ 2ος κε αιώνας ⌘ Γαληνός, De simplicium medicamentorum temperamentis ac facultatibus I-VI, 9.3.29 @scaife.perseus

[κθ. Περὶ στίμμεως.] Στίμμι. πρὸς τῇ δυνάμει τῇ ξηραντικῇ καὶ στύψιν ἔχει τὸ φάρμακον τοῦτο, διὸ καὶ τοῖς ὀφθαλμικοῖς φαρμάκοις μίγνυται τοῖς τ’ ἀναπλαττομένοις εἰς τὰ καλούμενα κολλύρια καὶ τοῖς ξηροῖς, ἃ δὴ ξηρὰ κολλύρια προσαγορεύουσιν.


ἀντεμόνιον

: ἀντεμόνιον < μεσαιωνική λατινική antimonium < αραβική إثمد (ʾiṯmid) < αρχαία ελληνική στίμμι (αντιδάνειο)


ἀτοπία

: ἀτοπία < ἄτοπος < ἀ- + τόπος

το να βρίσκεται κάποιος ή κάτι εκτός τόπου

παραλογισμός

φύση που ξεφεύγει από το φυσιολογικό


ἄμβιξ

: ἄμβιξ < → λείπει η ετυμολογία

χύτρα, κάδος, είδος ποτηριού

ελληνιστική κοινή

νέα ελληνική: ο άμβικας (δοχείο απόσταξης)


ἄμβυξ

: ἄμβυξ < → λείπει η ετυμολογία

άλλη μορφή του ἄμβιξ: ο άμβικας


ἄμβικος

: ἄμβικος < → λείπει η ετυμολογία

άλλη μορφή του ἄμβιξ, ο άμβικας

ελληνιστική κοινή


ἄμβικος

: ἄμβικος < → λείπει η ετυμολογία

γενική ενικού του ἄμβιξ


βιότευμα

: βιότευμα < βιοτεύ(ω) + -μα < βιοτή

※ τὸ οὖν ἡδὺ βιότευμα μετὰ τούτων (⌘ Socraticorum epistulaem 29.3@scaife.perseus)


κάλλαϊς

: κάλλαϊς < → λείπει η ετυμολογία

άλλη γραφή του κάλαϊς


Διοσημία

: Διοσημία < Ζεύς + σῆμα + -ία


δαιμόνιον

: δαιμόνιον < ουδέτερο του δαιμόνιος < δαίμων < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή ρίζα *deh₂-i- (μοιράζω, κόβω)

θεϊκή δύναμη, θεότητα

εσωτερική θεϊκή ύπαρξη ή παρόρμηση


καύαξ

: καύαξ < (ηχομιμητική λέξη)

συνώνυμο του κήξ


Πυριφλεγέθων

Πυριφλεγέθων

: Πυριφλεγέθων < πῦρ + φλογόω-ῶ • Η Ετυμολογία χρειάζεται ανάπτυξη με τεκμηρίωση. Μπορείτε να βοηθήσετε;

αυτός που φλέγεται από παντού

ένας από τους τρεις ποταμούς του Άδη, σύμφωνα με την αρχαιοελληνική μυθολογία, ενώ οι άλλοι δυο ο Κωκυτός και ο Αχέρων ήταν ποταμοί των στεναγμών

ελληνική μυθολογία

※ «Χωρεῖ κύκλῳ θολερὸς καὶ πηλώδης, περιελιττόμενος δὲ τῇ γῇ ἄλλοσέ τε ἀφικνεῖται καὶ παρ᾽ ἔσχατα τῆς Ἀχερουσιάδος λίμνης, οὐ συμμειγνύμενος τῷ ὕδατι· περιελιχθεὶς δὲ πολλάκις ὑπὸ γῆς ἐμβάλλει κατωτέρω τοῦ Ταρτάρου· οὗτος δ᾽ ἐστὶν ὃν ἐπονομάζουσιν Πυριφλεγέθοντα, οὗ καὶ οἱ ῥύακες ἀποσπάσματα ἀναφυσῶσιν ὅπῃ ἂν τύχωσι τῆς γῆς».

Πλάτων, Φαίδων 113b


καύηξ

ιωνικός τύπος του καύαξ,


κήξ

: κήξ < (ηχομιμητική λέξη)

θαλασσοπούλι (ίσως ο γλάρος)

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ὀδύσσεια, 15 (ο. Τηλεμάχου ἐπάνοδος.), στίχ. 479 (477-479 )

ἀλλ᾽ ὅτε δὴ ἕβδομον ἦμαρ ἐπὶ Ζεὺς θῆκε Κρονίων, | τὴν μὲν ἔπειτα γυναῖκα βάλ᾽ Ἄρτεμις ἰοχέαιρα, | ἄντλῳ δ᾽ ἐνδούπησε πεσοῦσ᾽ ὡς εἰναλίη κήξ.
*:::αλλ᾽ όταν ο Κρονίδης Ζευς ξημέρωσε την έβδομη, | έριξε στη γυναίκα η τοξοφόρος Άρτεμη τα βέλη της, | κι αυτή γκρεμίζεται στ᾽ απόνερα του αμπαριού, λες κι ήταν θαλάσσιος γλάρος.
*::: Μετάφραση σε πεζό (2006): Δημήτρης Ν. Μαρωνίτης, @greek‑language.gr


κῆϋξ

: κῆϋξ < (ηχομιμητική λέξη)

άλλη μορφή του κήξ


ἐπιχειροτονία

ἐπιχειροτονία

: ἐπιχειροτονία < χειροτονέω / χειροτονῶ < χείρ + τείνω

ανάταση της χειρός

ψηφοφορία που αφορούσε την επικύρωση των νόμων

κατ’ επέκταση

κατ’ επέκταση

κατ’ επέκταση


ᾠά

ονομαστική, αιτιατική και κλητική πληθυντικού του ᾠόν


ᾠῶν

γενική πληθυντικού του ᾠόν


οἰκέτης

οἰκέτης
οἰκέτις

: οἰκέτης < οικέω + -έτης • Η Ετυμολογία χρειάζεται ανάπτυξη με τεκμηρίωση. Μπορείτε να βοηθήσετε;

οικιακός δούλος, υπηρέτης

οἱ οἰκέται όλη η οικογένεια, τα γυναικόπαιδα

στον πληθυντικό


χλανίς

: χλανίς < προελληνική *χλᾰν- (συγγενές με τα χλαῖνα και χλαμύς)


δέρη

δερϝά

αρκαδικός τύπος

αττικός τύπος του δειρή

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Εὐριπίδης, Ἡρακλὴς μαινόμενος, 319 (319-320)

ἰδού, πάρεστιν ἥδε φασγάνωι δέρη | κεντεῖν φονεύειν ἱέναι πέτρας ἄπο.
*:::Νά, είναι ο λαιμός μου εδώ ανοιχτός μπρος στο σπαθί σου, | να σκίσεις τον ή να με ρίξεις απ᾽ τα βράχια.
*::: Μετάφραση (1911): Κώστας Βάρναλης, Αθήνα: Φέξης @greek‑language.gr

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Εὐριπίδης, Ἱππόλυτος, στίχ. 781 (780-781)

οὐ σπεύσετ᾽; οὐκ οἴσει τις ἀμφιδέξιον | σίδηρον, ὧι τόδ᾽ ἅμμα λύσομεν δέρης;
*:::Τρεχάτε! Φέρτε δίκοπο μαχαίρι | να κόψουμε το βρόχο απ᾽ το λαιμό της.
*::: Μετάφραση (1965): Κώστας Βάρναλης, Αθήνα: Κέδρος @greek‑language.gr

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Εὐριπίδης, Ἄλκηστις, στίχ. 229 (228-230)

αἰαῖ· ἄξια καὶ σφαγᾶς τάδε, | καὶ πλέον ἢ βρόχῳ δέρην | οὐρανίῳ πελάσσαι;
*:::Συμφορά, που λες καλύτερ᾽ ας πεθάνω· | θα ᾽ναι λίγο το λαιμό μου να περάσω | σε θηλειά.
*::: Μετάφραση (1972): Θρασύβουλος Σταύρου, Αθήνα: Εστία @greek‑language.gr


δειρή

δειρή
-ῆς
δέρη

: δειρή < → λείπει η ετυμολογία

δερϝά

αρκαδικός τύπος

δειράδιον

υποκοριστικό

λαιμός, τράχηλος

ανθρώπινο σώμα

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ὀδύσσεια, 23 (ψ. Ὀδυσσέως ὑπὸ Πηνελόπης ἀναγνωρισμός.), στίχ. 240

δειρῆς δ᾽ οὔ πω πάμπαν ἀφίετο πήχεε λευκώ.
#:::Και πια δεν έλεγε να λύσει απ᾽ τον λαιμό του τα λευκά της χέρια.
#::: Μετάφραση σε πεζό (2006): Δημήτρης Ν. Μαρωνίτης, @greek‑language.gr

※ 7ος πκε αιώνας ⌘ Ἡσίοδος, Θεογονία, 727 (726-727)

ἀμφὶ δέ μιν νὺξ | τριστοιχὶ κέχυται περὶ δειρήν·
#:::Και γύρω του, | στο λαιμό του, τρίδιπλη νύχτα είναι χυμένη.
#::: Μετάφραση (2001): Σταύρος Γκιργκένης, Θεσσαλονίκη: Ζήτρος @greek‑language.gr

※ 5ος αιώνας πκε ⌘ Ἡρόδοτος, Ἱστορίαι, 2 (Εὐτέρπη), 76.2

ψιλὴ τὴν κεφαλὴν καὶ τὴν δειρὴν πᾶσαν, λευκὴ πτεροῖσι πλὴν κεφαλῆς καὶ [τοῦ] αὐχένος καὶ ἄκρων τῶν πτερύγων καὶ τοῦ πυγαίου ἄκρου (ταῦτα δὲ τὰ εἶπον πάντα μέλαινά ἐστι δεινῶς), σκέλεα δὲ καὶ πρόσωπον ἐμφερὴς τῇ ἑτέρῃ.
#::: έχουν γυμνό όλο το κεφάλι και τον λαιμό, έχουν άσπρα φτερά, με εξαίρεση το κεφάλι, τον λαιμό, την άκρη από τις φτερούγες τους και την άκρη της ουράς (όλα τούτα που είπα είναι κατάμαυρα), ενώ στα πόδια και στο ράμφος μοιάζουν με την άλλη ίβιδα.
#:::Μετάφραση (1992): Λεωνίδας Ζενάκος Αθήνα:Γκοβόστης @greek‑language.gr

※ 5ος αιώνας πκε ⌘ Ἡρόδοτος, Ἱστορίαι, 1 (Κλειώ), 51.5

πρὸς δὲ καὶ τῆς ἑωυτοῦ γυναικὸς τὰ ἀπὸ τῆς δειρῆς ἀνέθηκε ὁ Κροῖσος καὶ τὰς ζώνας.
#:::Κοντά σ᾽ αυτά αφιέρωσε ο Κροίσος και της γυναίκας του τα περιδέραια και τις ζώνες της.
#:::Μετάφραση (1964): Δημήτρης Ν. Μαρωνίτης Αθήνα:Γκοβόστης @greek‑language.gr


δέρα

αιολικός τύπος του δειρή


μορμολύκειον

μορμολύκειον

: μορμολύκειον < → δείτε τη λέξη μορμολυκεῖον

άλλη γραφή του μορμολυκεῖον


ἂντυξ

ἂντυξ
θηλ
γενική
-γος

: ἂντυξ < ανά + ρίζα τευχ-

κύκλος που περιβάλλει την ασπίδα

καμπύλη ή ράβδος

ο κύκλος της ρόδας του άρματος

η τροχιά του πλανήτη.


φύσαλος

: φύσαλος < φυσάω / φυσῶ • Η Ετυμολογία χρειάζεται ανάπτυξη με τεκμηρίωση. Μπορείτε να βοηθήσετε;

είδος βατράχου που φουσκώνει κι έχει δηλητηριώδη ανάσα

είδος τερατόμορφου και δηλητηριώδους ψαριού

είδος φάλαινας


φρῦνος

: φρῦνος < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή ρίζα *bʰer- (καστανός, καφετής). Συγγενή: λέξεις για καφετιά ή κοκκινωπά ζώα όπως η λατινική fiber (κάστορας), η πρωτογερμανική *bebruz> αγγλική beaver

φροῦνος

ελληνιστική κοινή

είδος βατράχου

είδος πουλιού


πρᾶσις

: πρᾶσις < πιπράσκω


ἀστράβη

ἀστράβη
ἀστρ
ᾰ́
βη

: ἀστράβη πιθανόν < ἀστραβής → δείτε / ἀστραφής με ἀ- στερητικό + στραφ- στρέφω


σκυλμός

: σκυλμός < σκύλλω + -μός


ὑπατεία

: ὑπατεία < ελληνιστική κοινή ὕπατ(ος) (ο ύπατος) + -εία < αρχαία ελληνική ὕπατος (ανώτερος)

ελληνιστική κοινή


ὑπατία

άλλη γραφή του ὑπατεία

ελληνιστική κοινή


βούπρηστις

βούπρηστις
-ιδος/εως

: βούπρηστις < βοῦς + πρήθω

είδος δηλητηριώδους κανθαρίδας που προκαλεί πρήξιμο και θάνατο στα βόδια, όταν τύχει και τη φάνε μαζί με τα χόρτα

※ 2ος κε αιώνας ⌘ Λουκιανός, 60, 3 Περὶ τῶν διψάδων @wikisource @scaife.perseus

ἑρπετὰ γὰρ ποικίλα μεγέθει τε μέγιστα καὶ πλήθει πάμπολλα καὶ τὰς μορφὰς ἀλλόκοτα καὶ τὸν ἰὸν ἄμαχα ἐπινέμεται τὴν γῆν, τὰ μὲν ὑποβρύχια, φωλεύοντα ἐν μυχῷ τῆς ψάμμου, τὰ δὲ ἄνω ἐπιπολάζοντα, φύσαλοι καὶ ἀσπίδες καὶ ἔχιδναι καὶ κεράσται καὶ βουπρήστεις καὶ ἀκοντίαι καὶ ἀμφίσβαιναι καὶ δράκοντες καὶ σκορπίων γένος διττόν, τὸ μὲν ἕτερον ἐπίγειόν τε καὶ πεζόν, ὑπέρμεγα καὶ πολυσφόνδυλον, θάτερον δὲ ἐναέριον καὶ πτηνόν, ὑμενόπτερον δὲ οἷα ταῖς ἀκρίσι καὶ τέττιξι καὶ νυκτερίσι τὰ πτερά.


ἀμφίσβαινα

: ἀμφίσβαινα < ἀμφί- + βαίνω • Η Ετυμολογία χρειάζεται ανάπτυξη με τεκμηρίωση. Μπορείτε να βοηθήσετε;

είδος φιδιού που πήρε το όνομά του (ἀμφίσβαινα→ ἀμφί + βαίνω) από την ικανότητά του να έρπει προς τα εμπρός και προς τα πίσω. Λουκιανός. Διψάδες 3.9

※ εἶδος ὄφεως μακροκέφαλον, ἰσόπηχυ, τήν ουράν κολοβήν ἔχον καί αύτῃ πολλάκις τήν πορείαν ποιούμενον, ὥστε τινάς ἀμφισβητείν μή δύο κεφαλάς έχειν· λέγεται δέ και διά τοῦ μ ἀμφίσβαινα. (※ 5ος αιώνας κε ⌘ Ἡσύχιος, Γλῶσσαι, Α)


πτερνισμός

: πτερνισμός < πτερνίζω, πτερνισ- + -μός < αρχαία ελληνική πτέρνη / πτέρνα

υποσκελισμός, υποσκέλιση

ελληνιστική κοινή

ελληνιστική κοινή


πτέρνισμα

: πτέρνισμα < πτερνίζω, πτερνισ- + -μα < αρχαία ελληνική πτέρνη / πτέρνα

άλλη μορφή του πτερνισμός

ελληνιστική κοινή


κυσί

δοτική πληθυντικού του κύων


κυσίν

δοτική πληθυντικού του κύων


ὑποσκαφή

: ὑποσκαφή < αρχαία ελληνική ὑποσκάπτω < ὑπο- + σκάπτω

ελληνιστική κοινή


ἔρως

: ἔρως < άγνωστης ετυμολογίας (συγγενές ἔραμαι / ἐράω → δείτε και τη λέξη ἐραστής). Ίσως προελληνική

''επικός'' Κατηγορία:Επικοί τύποι

όρος=παραθέματα στο, ἔρος

''ποιητικός τύπος''

όρος=παραθέματα στο, ἔρος

ἔρως

όρος=παραθέματα στο, ἔρος

Κατηγορία:Ποιητικοί τύποι

όρος=παραθέματα στο, ἔρος

ἔρος

όρος=παραθέματα στο, ἔρος

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Εὐριπίδης, Ἱππόλυτος, στίχ. 440 (440-442)

κἄπειτ᾽ ἔρωτος οὕνεκα ψυχὴν ὀλεῖς; | οὔ τἄρα λύει τοῖς ἐρῶσι τῶν πέλας, | ὅσοι τε μέλλουσ᾽, εἰ θανεῖν αὐτοὺς χρεών.
*:::Και ζητάς να πεθάνεις για έναν έρωτα; | Δεν είναι λύση ο θάνατος για κείνους | που αγαπάνε ή που μέλλει ν᾽ αγαπήσουν.
*::: Μετάφραση (1965): Κώστας Βάρναλης, Αθήνα: Κέδρος @greek‑language.gr

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Πλάτων, Συμπόσιον, 206e

ἔστιν γάρ, ὦ Σώκρατες, ἔφη, οὐ τοῦ καλοῦ ὁ ἔρως, ὡς σὺ οἴει. Ἀλλὰ τί μήν; Τῆς γεννήσεως καὶ τοῦ τόκου ἐν τῷ καλῷ.
*::: Γιατί, Σωκράτη, ο έρωτας δεν ποθεί το ωραίο, όπως φαντάζεσαι». «Αλλά τί ποθεί λοιπόν;» «Τη γέννα και τον τοκετό μες στην ομορφιά».
*::: Μετάφραση (2004): Ηλίας Σπυρόπουλος, Θεσσαλονίκη:Ζήτρος. @greek‑language.gr

※ 4ος πκε αιώνας ⌘ Ἀριστοτέλης, Ῥητορική, 2, 1392a

καὶ ὧν ἢ ἔρως ἢ ἐπιθυμία φύσει ἐστίν· οὐδεὶς γὰρ ἀδυνάτων ἐρᾷ οὐδὲ ἐπιθυμεῖ ὡς ἐπὶ τὸ πολύ.
*::: Δυνατά είναι επίσης αυτά προς τα οποία μας κινεί ένας φυσικός έρωτας και ένας φυσικός πόθος· γιατί κανένας δεν αισθάνεται έρωτα ή πόθο για τα αδύνατα πράγματα — αυτός, τουλάχιστο, είναι ο κανόνας.
*::: Μετάφραση (2002, 2004), Δημήτριος Λυπουρλής @greek‑language.gr


ἴς

«ἴς Τηλεμάχοιο»

: ἴς < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή ρίζα *wiH-s (δύναμη, ορμή) < *weyH (ορμώ)


ἐρωτίς

: ἐρωτίς < ομόρ. του ἔραμαι (ἐράω)


αἴγειρος

αἴγειρος
-ου

: αἴγειρος < → λείπει η ετυμολογία

είδος μέλαινας λεύκης, λεύκας που μοιάζει με κυπαρίσσι, ή καβάκι

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ἰλιάς, 4 (Δ. Ὁρκίων σύγχυσις. Ἀγαμέμνονος ἐπιπώλησις.), στίχ. 482 (482-484 )

ὁ δ᾽ ἐν κονίῃσι χαμαὶ πέσεν αἴγειρος ὥς, | ἥ ῥά τ᾽ ἐν εἱαμενῇ ἕλεος μεγάλοιο πεφύκει | λείη, ἀτάρ τέ οἱ ὄζοι ἐπ᾽ ἀκροτάτῃ πεφύασι·
*:::έπεσεν αυτός στα χώματα, ωσάν λεύκα | οπού εις μεγάλην λιβαδιά γεννήθηκε κι ανδρώθη | ομαλή όλη και υψηλά μόνον γεννά τους κλώνους·
*::: Έμμετρη μετάφραση (1922): Ιάκωβος Πολυλάς, @greek‑language.gr

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ὀδύσσεια, 10 (κ. Ἀλκίνου ἀπόλογοι: Τὰ περὶ Αἴολον, Λαιστρυγόνας καὶ Κίρκην.), στίχ. 510 (509-510 )

ἔνθ᾽ ἀκτή τε λάχεια καὶ ἄλσεα Περσεφονείης, | μακραί τ᾽ αἴγειροι καὶ ἰτέαι ὠλεσίκαρποι,
*:::όπου θα δεις μια χαμηλήν ακτή κι άλση της Περσεφόνης, | με σκούρες και μεγάλες λεύκες, ιτιές που δεν προφταίνουν να καρπίσουν
*::: Μετάφραση σε πεζό (2006): Δημήτρης Ν. Μαρωνίτης, @greek‑language.gr

※ 7ος πκε αιώνας ⌘ Ἡσίοδος, (αποδίδεται) Ἀσπὶς Ἡρακλέουςʷ, 377 (376-378)

πολλαὶ δὲ δρῦς ὑψίκομοι, πολλαὶ δέ τε πεῦκαι | αἴγειροί τε τανύρριζοι ῥήγνυνται ὑπ᾽ αὐτέων | ῥίμφα κυλινδομένων, ἧος πεδίονδ᾽ ἀφίκωνται,
*::: και πλήθος οι ψηλόκορφες βελανιδιές, πλήθος τα πεύκα | κι οι λεύκες οι βαθύρριζες σπάνε απ᾽ αυτές, | καθώς γοργά κυλάνε, μέχρι να φτάσουνε στον κάμπο,
*::: Μετάφραση (2001): Σταύρος Γκιργκένης, Θεσσαλονίκη: Ζήτρος @greek‑language.gr

※ 2ος κε αιώνας ⌘ Λουκιανός, 6, 2 Περὶ τοῦ ἠλέκτρου ἢ τῶν κύκνων (Electrum) @wikisource @scaife.perseus

«ἔδει γὰρ ἀναπλεῖν κατὰ τὸν Ἠριδανόν — οὔτ᾽ αἰγείρους εἶδον πάνυ περισκοπῶν οὔτε τὸ ἤλεκτρον, ἀλλ᾽ οὐδὲ τοὔνομα τοῦ Φαέθοντος ᾔδεσαν οἱ ἐπιχώριοι.
*::: → λείπει η μετάφραση


θρεπτάριον

: θρεπτάριον < αρχαία ελληνική τρέφω + -άριον

((ελληνιστική κοινή)) υποκοριστικό του θρέμμα


θρεμμάτιον

: θρεμμάτιον < θρέμμα + -άτιον

υποκοριστικό του θρέμμα

ελληνιστική κοινή


νᾶπυ

: νᾶπυ < → λείπει η ετυμολογία

σινάπιον

ελληνιστική κοινή

υποκοριστικό

, πρώιμος ιωνικός και αττικός τύπος του σίναπι (ελληνιστική κοινή), το σινάπι


σῶστρον

: σῶστρον < ομορ. του σεύω


ἐρέτης

: ἐρέτης, ήδη μυκηναϊκή 𐀁𐀩𐀨 (e-re-ta) < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή *h₁reh₁-t- > *h₁reh₁ (κωπηλατώ)

ἐρέτην χρῆναι πρῶτα γενέσθαι πρὶν πηδαλίοις ἐπιχειρεῖν ( Αριστοφάνης, Ἱππῆς, 541)

από κουπολάτης, πριν πιάσεις στο χέρι σου τιμόνι, κατόπι να πιλοτάρεις και να βιγλίσεις τους ανέμους, (Μετάφραση: Ηλίας Σπυρόπουλος @greek-language.gr)


φαλλοβάτης

φαλλοβάτης
-ου

: φαλλοβάτης (ελληνιστική κοινή) < φαλλός + βαίνω. Συγχρονικά αναλύεται σε φαλλο- + -βάτης.

που ανεβαίνει σε στύλο που έχει σχήμα φαλλού, ιερέας του φαλλού


ἔλαιον

: ἔλαιον < → λείπει η ετυμολογία
: ΑΠΟΓΟΝΟΙ: ⇘ νέα ελληνικά: έλαιο

ἐλαιο- Αρχαίες ελληνικές λέξεις με πρόθημα ἐλαιο- στο Βικιλεξικό

Αρχαίες ελληνικές λέξεις με συνθετικό 'ἔλαιον' στο Βικιλεξικό

το ελαιόλαδο

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ἰλιάς, 10 (Κ. Δολώνεια.), στίχ. 578 (577-578 )

τὼ δὲ λοεσσαμένω καὶ ἀλειψαμένω λίπ᾽ ἐλαίῳ | δείπνῳ ἐφιζανέτην,
*::: Κι' αφού με λάδι τρίφτηκαν, λουσμένοι και τριμένοι | καθήσανε ψωμί να φαν
*::: Ιλιάδα, μετάφραση Πάλλη


μύσος

* μύσος < → λείπει η ετυμολογία

ακαθαρσία σώματος και ψυχής


ἄνυσμα

: ἄνυσμα < αρχαία ελληνική ἀνύω (= επιτελώ, περαιώνω, -→ διανύω)


Κήρ

: Κήρ < ρίζ. κερ-


κτέανον

: κτέανον < από τον ιωνικό τύπο κτέομαι ( > αττικός τύπος κτάομαι) < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή ρίζα *tek-

κτήμα και συνεκδοχικά πλούτος, περιουσία


ἄσφαλτος

ἄσφαλτος
και σπάνια
ἄσφαλτον

: ἄσφαλτος, ήδη τον 5ο αιώνα < ἀ- + σφάλλω, σφαλ- + -τος

※ 5ος αιώνας πκε ⌘ Ἡρόδοτος, Ἱστορίαι, στη Βικιθήκη

6 (Ἐρατώ), 119.2
#:*: καὶ γὰρ ἄσφαλτον καὶ ἅλας καὶ ἔλαιον ἀρύσσονται ἐξ αὐτοῦ τρόπῳ τοιῷδε·
#:*:: δηλαδή αντλούν απ᾽ αυτό άσφαλτο και αλάτι και λάδι με τον εξής τρόπο·
#:*:: Μετάφραση (1993): Ηλίας Σπυρόπουλος. Αθήνα:Γκοβόστης @greek‑language.gr
#:* 1 (Κλειώ), 179.4
#:*: οὗτος ὦν ὁ Ἲς ποταμὸς ἅμα τῷ ὕδατι θρόμβους ἀσφάλτου ἀναδιδοῖ πολλούς, ἔνθεν ἡ ἄσφαλτος ἐς τὸ ἐν Βαβυλῶνι τεῖχος ἐκομίσθη.
#:*:: Αυτός λοιπόν ο Ις, μαζί με το νερό, βγάζει στις πηγές του σβόλους από άσφαλτο· αποδώ μετέφεραν την άσφαλτο για το τείχος της Βαβυλώνας.
#:*:: Μετάφραση (1964): Δημήτρης Ν. Μαρωνίτης Αθήνα:Γκοβόστης @greek‑language.gr

είδος πετρελαίου


ἄσφαλτον

: ἄσφαλτον < ἄσφαλτος

((ελληνιστική κοινή)) άλλη μορφή του ἄσφαλτος


ἀφιλία

: ἀφιλία < ἀ- + φιλία


σφονδύλη

: σφονδύλη < αρχαία ελληνική σφόνδυλος

το είδος σκαθαριού Trogida (Trogidae) που τρέφεται από πτώματα και ρίζες


ἔχις

ἔχις
-εως/ιος

: ἔχις < παραδοσιακά συνδέεται με την πρωτοϊνδοευρωπαϊκή *h₁égʰis < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή ρίζα *h₁eǵhi-

έχιδνα, οχιά

※ ως θηλυκό: 2ος/3ος αιώνας κε αιώνας ⌘ Ὀππιανός, Ἁλιευτικά, 1.569-1.570 @scaife.perseus

ἔχιος δὲ κάρη κατέδεκτο χανοῦσα νύμφη φυσιόωσα·

※ 6ος πκε αιώνας [μεσαιωνικά χφφ] ⌘ Αίσωπος, Αἰσώπου Μῦθοι, Ἔχις καὶ ὕδρος, 92.1

ἔχις φοιτῶν ἐπί τινα κρήνην ἔπινε.
#::: Ήταν μια οχιά που το είχε συνήθειο να πηγαίνει σε ορισμένη κρήνη και να πίνει από εκεί.
#::: Μετάφραση: Κωνσταντάκος, Ιωάννης Μ., Αθήνα: Κίχλη @greek‑language.gr Απόσπασμα από το μύθο: Η οχιά και η νεροφίδα.


φαλάγγιον

: φαλάγγιον < αρχαία ελληνική (φάλαγξ) φαλαγγ- + υποκοριστικό επίθημα -ιον

είδος δηλητηριώδους αράχνης (το σφαλάγγι)

ο ιστός που υφαίνει αυτή η αράχνη

είδος φυτού (Lloydia graeca) που θεωρούνταν ότι εξουδετερώνει το δηλητήριο της αράχνης (1)

στρογγυλό κούτσουρο που μπαίνει κάτω από τα πλοία, για να διευκολύνει την μετακίνησή τους στην ξηρά


φαλαγγεῖον

: φαλαγγεῖον < φαλάγγ(ιον) με τονισμένη κατάληξη -ίον < φάλαγξ + υποκοριστικό επίθημα -ιον

άλλη μορφή του φαλάγγιον για τη σημασία του ναυτικού όρου

ναυτικός όρος


κήλησις

: κήλησις < → λείπει η ετυμολογία

γήτεμα, γοητεία, μαγεία

κυριολεκτικά

γήτεμα, γοητεία, μαγεία, που προέρχεται από την ευγλωττία


ἐπῳδός

ἐπῳδός
ὁ
ἐπῳδός
οἱ
ἐπῳδοί
τοῦ
ἐπῳδοῦ
τῶν
ἐπῳδῶν
τῷ
ἐπῳδῷ
τοῖς
ἐπῳδοῖς
τὸν
ἐπῳδόν
τοὺς
ἐπῳδούς
ἐπῳδέ
ἐπῳδοί
τὼ
ἐπῳδώ
τοῖν
ἐπῳδοῖν

: ἐπῳδός < ἐπᾴδω με μεταπτωτική βαθμίδα + -ός
:* και ουσιαστικοποιημένο

ο στίχος ποιήματος που επαναλαμβάνεται συχνά

ο συντομότερος στίχος του ιαμβικού δίμετρου καθώς και ποίημα γραμμένο σε τέτοιο μέτρο


ἐπῳδός

ἐπῳδός
ἡ
ἐπῳδός
αἱ
ἐπῳδοί
τῆς
ἐπῳδοῦ
τῶν
ἐπῳδῶν
τῇ
ἐπῳδῷ
ταῖς
ἐπῳδοῖς
τὴν
ἐπῳδόν
τὰς
ἐπῳδούς
ἐπῳδέ
ἐπῳδοί
τὼ
ἐπῳδώ
τοῖν
ἐπῳδοῖν

τμήμα μιας λυρικής ωδής που άδεται μετά από την στροφή και την αντιστροφή


λογοποιός

: λογοποιός < (λόγος) λογο- + -ποιός (ποιέω / ποιῶ)

αυτός που γράφει λόγους
ο επαγγελματίας λογογράφος

※ ὁρῶ, ἔφη, τινὰς λογοποιούς, οἳ τοῖς ἰδίοις λόγοις, οἷς αὐτοὶ ποιοῦσιν, οὐκ ἐπίστανται χρῆσθαι, ὥσπερ οἱ λυροποιοὶ ταῖς λύραις, ἀλλὰ καὶ ἐνταῦθα ἄλλοι δυνατοὶ χρῆσθαι οἷς ἐκεῖνοι ἠργάσαντο, οἱ λογοποιεῖν αὐτοὶ ἀδύνατοι· δῆλον οὖν ὅτι καὶ περὶ λόγους χωρὶς ἡ τοῦ ποιεῖν τέχνη καὶ ἡ τοῦ χρῆσθαι (Πλάτων, Ευθύδημος, 289d)

αυτός που γράφει λόγους
πεζογράφος

αυτός που γράφει λόγους
ιστορικός, ιστοριογράφος

αυτός που γράφει λόγους
χρονογράφος

αυτός που γράφει λόγους
μυθογράφος

αυτός που διαδίδει φήμες, ο διαδοσίας

※ Ἡ δὲ λογοποιία ἐστὶ σύνθεσις ψευδῶν λόγων καὶ πράξεων, ὧν [πιστεύεσθαι] βούλεται ὁ λογοποιῶν, ὁ δὲ λογοποιὸς τοιοῦτός τις (Θεόφραστος, Χαρακτήρες «ΛΟΓΟΠΟΙΙΑ» Η΄


δοτήρ

δοτήρ
δότειρα

: δοτήρ < ασθενές θέμα δο- του παθητικού αορίστου β΄ του δίδωμι + -τήρ

συνώνυμο του δότης

αυτός που παρέχει κάτι, ευεργέτης

※ θεὸς δοτήρ παντὸς ἀγαθοῦ (1ος αιώνας κε ⌘ Διονύσιος ο Αλικαρνασσεύς D.H. 2.62)


δότειρα

: δότειρα < δοτήρ < δίδωμι < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή ρίζα *dédeh₃- < *deh₃- (δίνω)

θηλυκό του δοτήρ


πέρδιξ

πέρδιξ
-ικος

: πέρδιξ, ήδη τον 7ο αιώνα στον Αρχίλοχο < αβέβαιης ετυμολογίας. Παραδοσιακά συνδέθηκε με το πέρδομαι από την ομοιότητα του ήχου στο πέταγμά της. Κατά τον Beekes, προέλευσης από την προελληνική.

※ 2/3ος κε αιώνας ⌘ Ἀθήναιος ὁ Nαυκρατίτης, Δειπνοσοφισταί, 9, 41 (9.41-42-43), όπως στο Απόσπασμα 126 του Αρχίλοχου @perseus.tufts.edu

Πέρδιξ. τούτων πολλοὶ μὲν μέμνηνται, ὡς καὶ Ἀριστοφάνης, τοῦ δὲ ὀνόματος αὐτῶν ἔνιοι συστέλλουσι τὴν μέσην συλλαβήν, ὡς Ἀρχίλοχος:
 πτώσσουσαν ὥστε πέρδικα.
*::: ΣτΕ: μερικοί συστέλλουν τη μεσαία συλλαβή, με βράχυνση του ῐκ-


κοῦρος

: κοῦρος < → λείπει η ετυμολογία
: ΑΠΟΓΟΝΟΙ: ⇘ νέα ελληνικά: κούρος

ιωνικός τύπος του κόρος, παιδί, νεανίας, γιός

※ 5ος πκε αιώνας ⌘Πίνδαρος, Ὀλυμπιονίκαις, ΑΓΗΣΙᾼ ΣΥΡΑΚΟΣΙῼ ΑΠΗΝῌ, 6.39-6.41

ἁ δὲ φοινικόκροκον ζώναν καταθηκαμένα | κάλπιδά τ᾽ ἀργυρέαν λόχμας ὑπὸ κυανέας | τίκτε θεόφρονα κοῦρον.
*:::Και κείνη το άλικο ζωνάρι της | και το αργυρό αποθέτοντας λαγήνι κάτω από θάμνους σκοτεινούς, | εγέννησε το θεόπνευστο αγόρι.
*:::Μετάφραση (2004), Γιάννης Οικονομίδης, @greek‑language.gr


κόρις

: κόρις < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή ρίζα *koris

παράσιτο έντομο, κοριός, κόριζα

είδος ψαριού, ο γύλος

είδος φυτού το κορίανδρο / κόλιαντρο

γυναικείο κόσμημα


λάβραξ

: λάβραξ < λάβρος

το ψάρι λαβράκι


κροκάλη

: κροκάλη < κρόκ(η) + -άλη < (κληρονομημένο) πρωτοϊνδοευρωπαϊκή *ḱorkeh₂ (βότσαλο)

κροκάλα, βότσαλο

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Εὐριπίδης, Ἰφιγένεια ἐν Αὐλίδι, στίχ. 210 (206-211)

τὸν ἰσάνεμόν τε ποδοῖν | λαιψηροδρόμον Ἀχιλῆα, | τὸν ἁ Θέτις τέκε καὶ Χείρων | ἐξεπόνησεν, εἶδον | αἰγιαλοῖς παρά τε κροκάλαις | δρόμον ἔχοντα σὺν ὅπλοις·
*:::Και τον Αχιλλέα το φτεροπόδη, | που στο τρέξιμο με ανέμους παραβγαίνει, | γιο της Θέτης | και που ο Χείρωνας τον έχει αναθρεμμένον, | στο γιαλό κοντά στα βότσαλα τον είδα | βαριαρμάτωτος να τρέχει·
*:::Μετάφραση (1972) Η Ιφιγένεια στην Αυλίδα: Θρασύβουλος Σταύρου, Αθήνα: Εστία @greek‑language.gr

※ 3ος/2ος αιώνας πκε αιώνας, Ευφορίων ο Χαλκιδεύς στην ⌘ Παλατινή Ανθολογία, βιβλίο 7ο, επίγραμμα 651, @perseus.tufts.edu, @anthologiagraeca.org

οὐχ ὁ τρηχὺς ἔλαιος ἐπ᾽ ὀστέα κεῖνα καλύπτει,
οὐδ᾽ ἡ κυάνεον γράμμα λαλοῦσα πέτρη:
ἀλλὰ τὰ μὲν Δολίχης τε καὶ αἰπεινῆς Δρακάνοιο
Ἰκάριον ῥήσσει κῦμα περὶ κροκάλαις:
ἀντὶ δ᾽ ἐγὼ ξενίης Πολυμήδεος ἡ κενεὴ χθὼν
ὠγκώθην Δρυόπων διψάσιν ἐν βοτάναις.
*::: → λείπει η μετάφραση


ἀλοιφή

: ἀλοιφή < αρχαία ελληνική ἀλείφω
και καθ΄ ετεροίωσηαλοιφή, όπως και σήμερα.


κόβαλος

: κόβαλος < [αβέβ. ετυμολογ.]· ίσως ξένη λέξη

αδιάντροπος, απατεώνας, πανούργος

συνοδοί του Διονύσου που φοβέριζαν τους ανθρώπους


σκάνδαλον

: σκάνδαλον (ελληνιστική κοινή) τεχνικός όρος < συχνά συνδέεται με τη λατινική scando (ανεβαίνω), τη σανσκριτική स्कन्दति (skándati, χοροπηδάω) (πρωτοϊνδοευρωπαϊκή ρίζα *skand-). Πιθανόν προέρχονται από κάποιο θέμα με σημασία «ορμάω, πηδάω, τινάζομαι» ίσως από μη ινδοευρωπαϊκή γλώσσα

μοχλός ή βρόχος σε παγίδα για ζώα με τοποθετημένο δόλωμα, σα σκανδάλη για την ενεργοποίησή της

ελληνιστική κοινή

αρχική σημασία

παγίδα, ενέδρα για τον εχθρό

ελληνιστική κοινή

σκάνδαλο, αφορμή για προσβολή

ελληνιστική κοινή

πέτρα σκανδάλου (από την Καινή Διαθήκη)


ὀλοφυρμός

: ὀλοφυρμός < ὀλοφύρομαι < ὅλος + φύρω


μετοίκιον

: μετοίκιον < μέτοικος

φόρος που κατέβαλαν στην αρχαία Αθήνα οι εγκατεστημένοι ξένοι (μέτοικοι), δώδεκα δραχμές τον χρόνο (1 δραχμή τον μήνα) ο άνδρας και 6 δραχμές ετησίως η γυναίκα

※ Ισαίος δε εν τώ κατ' Ελπαγόρου και Δημοφάνους υποσημαίνει ότι ο μεν ανήρ ιβ' δραχμάς ετέλει μετοίκιον, ή δε γυνή στ' (Σούιδας)


κυμινοπρίστης

κυμινοπρίστης

: κυμινοπρίστης < κύμινον (κύμινο) + πρίω

κυριολεκτικά αυτός που πριονίζει, κόβει στα δυο, το κύμινο και μεταφορικά άνθρωπος φειδωλός, φιλάργυρος, ξηνταβελόνης, τσιφούτης

※ οἱ γὰρ πολλοὶ φιλοχρήματοι μᾶλλον ἢ δοτικοί. καὶ διατείνει δ᾽ ἐπὶ πολύ, καὶ πολυειδές ἐστιν· τούτων δὲ καὶ ὁ κυμινοπρίστης καὶ πᾶς ὁ τοιοῦτος (Αριστοτέλης, Ηθικά Νικομάχεια 1121b 28)


τριαστής

τριαστής
άπαξ λεγόμενον

: τριαστής < τριάζω / τριάσσω / τριάττω < τρία

ο αθλητής που νίκησε σε τρία αθλήματα του δρόμου: το στάδιο, το δίαυλο και τον οπλίτη δρόμο

※ ρνδ΄, Λεωνίδας Ῥόδιος τριαστής: στάδιον, δίαυλον, οπλίτην (*)

Λεωνίδας ο Ρόδιος, στην εκατοστή πεντηκοστή τέταρτη (Oλυμπιάδα), (νικητής στο) στάδιο, τον δίαυλο και τον οπλίτη (δρόμο)


πιτιάξης

: πιτιάξης < θεωρείται ότι είναι απόδοση στα ελληνικά αντίστοιχου τίτλου από την περιοχή της Περσίας (για παράδειγμα στην επιγραφή Paikuli, αναφέρεται τίτλος που με λατινικούς χαρακτήρες αποδίδεται ως bitaxs)

αξίωμα στην Ιβηρία, στο βασίλειο του Νοτίου Καυκάσου (από τον 3ο αιώνα πΧ. μέχρι τον 4ο αιώνα μ.Χ.), (στη σημερινή ανατολική Γεωργία).

Στήλη Σηραπείτιδος στο Αρμάζι: «CΗΡΑΠΕΙΤΙC ΖΗ ΟΥΑΧΟΥ ΤΟΥ ΝΕΩΤΕΡΟΥ ΠΙΤΙΑΞΟΥ ΘΥΓΑΤΗΡ ΠΟΥΠΛΙΚΙΟΥ ΑΓΡΙΠΠΑ ΠΙΤΙΑΞΟΥ ΥΙΟΥ ΙΩΔΜΑΝΓΑΝΟΥ» σε μετάφραση ««Η Σηραπείτις, κόρη του πιτιάξου Ουαχού του Νεώτερου, σύζυγος του Ιωδμανγάνου, γιου του πιτιάξου Πουπλικίου Αγρίππα»


στῦλοι

ονομαστική και κλητική πληθυντικού του στῦλος


ἐρυθρῖνος

ἐρυθρῖνος < ἐρυθρός και κατάληξη -ῖνος, όπως ἐχῖνος και μεταγενέτερα Ξιφιλῖνος και δελφῖνος μσν λιθρίνιν


ἄκων

* ἄκων (ουσιαστικό) < ἀκή

ακόντιο (μικρότερο και ελαφρύτερο από το ἔγχος)


ἄκοντος

γενική ενικού του ἄκων


εἰκονοστάσιον

εἰκονοστάσιον

: εἰκονοστάσιον < αρχαία ελληνική εἰκών + ἵστημι

((ελληνιστική κοινή)) ιερό, ναός


Σόλιοι

: Σόλιοι < Σόλοι (αρχαία πόλη της Κύπρου)

κάτοικος των Σόλεων της Κύπρου (το εθνικόν)


Σολείς

: Σολείς < Σόλοι (αρχαία πόλη της Κιλικίας)

κάτοικος των Σόλεων της Κιλικίας (το εθνικόν)


μυοσωτίδα

αιτιατική ενικού του μυσωτίς

ελληνιστική κοινή


εἴρων

: εἴρων < → λείπει η ετυμολογία

που αποκρύπτει τις σκέψεις του, ο υποκριτής, που λέει λιγότερα απ’ όσα σκέφτεται ή το ακριβώς αντίθετο από αυτό που σκέφτεται επιτηδευμένα.


ψαλμούς

αιτιατική πληθυντικού του ψαλμός


τοῦρτα

: τοῦρτα < (άμεσο δάνειο) λατινική torta (panis), θηλυκό του tortus, μετοχή παθητικού παρακειμένου του ρήματος torqueo < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή ρίζα *terkʷ (στρέφω), κυριολεκτικά: στριφτό ψωμί
: Κατ' άλλη άποψη, αιγυπτιακό δάνειο

τουρτίον

υποκοριστικό

μαρτυρείται σε παπύρους'')

είδος ψωμιού που ψήθηκε στη χόβολη

※ 1ος αιώνας Ἐρωτιανός, Τῶν παρ' Ἰπποκράτει λέξεων συναγωγή, 56.1-56.5 Erotiani Vocum Hippocraticarum conlectio, 1865

ἄρτον ἐγκρυφίαν: παρ' Ἀττικοῖς οὕτως ὀνομάζεται ὁ συντιθέμενος ἔκ τε φοινίκων λιπαρῶν καὶ ἀλεύρου καὶ ὕδατος. εἰκὸς δὲ λέγειν τὸν ἐν θερμοσποδιᾷ ἐγκρυβέντα ὀπτηθῆναι, ὃν <Ῥωμαῖοι> τοῦρταν καλοῦσι.


ἀπειροκαλία

: ἀπειροκαλία < ἀπειρόκαλος

στον πληθυντικό


βερικόκκιον

: βερικόκκιον < βερίκοκκ(ον) + υποκοριστικό επίθημα -ιον

υποκοριστικό του βερίκοκκον

※ Τῷ αὐτῷ μηνὶ ἐγκεντρίσεις ὅσα πρῶτα ἀνθεῖ, οἷον δωράκινα, δαμασκηνά, βερικόκκια, ἀμυγδαλέας, κερασέας. (Γεωπονικά, 3, 1, 4)