κέρας

: κέρας < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή *ḱerh₂-

οὐδὲν ἄλλο πλὴν '''γένειον''' καὶ κέρατα

το κέρατο ζώου

κέρατο (υλικό)

πτέρυγα στρατεύματος

προεξοχή βουνού


παραγκωνίζω

: παραγκωνίζω < παρ- (παρα-) + ἀγκωνίζω

λυγίζω τα χέρια προς τα έξω

σπρώχνω με τους αγκώνες


κενοτάφιον

κενοτάφιον
-ου

: κενοτάφιον < κενο- + τάφ(ος) + -ιον

κενοτάφιο, κενός τάφος


πυρήν

: πυρήν < πυρός (αρσενικό, σιτάρι) < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή *péh₂wr̥ (σιτάρι, σιτηρά) απ' όπου και το πῦρ.
: ΑΠΟΓΟΝΟΙ: ⇒ νέα ελληνικά: πυρήνα, ⇘ νέα ελληνικά: πυρήνας

σπόρος αρωματικού φυτού για θυμιάματα


πυθμήν

πυθμήν
-ένος

: πυθμήν < → λείπει η ετυμολογία

Κατηγορία:Σελίδες που χρειάζονται επιμέλεια (αρχαία ελληνικά)


κεραμεύς

κεραμεύς
-έως

: κεραμεύς < κέραμ(ος) (αρσενικό) + -εύς. Ήδη μυκηναϊκή 𐀐𐀨𐀕𐀄 (ke-ra-me-u).

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ἰλιάς, 18 (Σ. Ὁπλοποιία.), στίχ. 601 (599-602)

οἱ δ᾽ ὁτὲ μὲν θρέξασκον ἐπισταμένοισι πόδεσσι
ῥεῖα μάλ᾽, ὡς ὅτε τις τροχὸν ἄρμενον ἐν παλάμῃσιν
ἑζόμενος κεραμεὺς πειρήσεται, αἴ κε θέῃσιν·
ἄλλοτε δ᾽ αὖ θρέξασκον ἐπὶ στίχας ἀλλήλοισι
#::: και πότ᾽ ετρέχαν κυλητά με πόδια μαθημένα,
ωσάν σταμνάς, οπού τροχόν αρμόδιον στην παλάμην
την τριγυρνά καθήμενος να δοκιμάσει αν τρέχει,
και πότε αράδα έτρεχαν αντίκρυ στην αράδα.
#::: Μετάφραση (1922): Ιάκωβος Πολυλάς @greek-language.gr

που είναι κεραμέας

και σε επιθετική χρήση

κεραμεὺς ἅνθρωπος


καταστροφεύς

καταστροφεύς
-έως

: καταστροφεύς (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική καταστρέφω, κατα-στροφ + -εύς

καταστροφέας

ελληνιστική κοινή


κυπαρισσών

κυπαρισσών
-ῶνος

: κυπαρισσών (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική κυπάρισσ(ος) + -ών

κυπαρισσώνας


κινάρα

: κινάρα < → λείπει η ετυμολογία

θάμνος που καλλιεργείται για την κατανάλωση του ανθού του, η αγκινάρα, άλλη γραφή του κυνάρα


πίλημα

πίλημα
-ατος

: πίλημα < πιλέω / πιλόω, πιλη- + -μα < πῖλος < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή ρίζα *pil- (τρίχα)

κάτι που έχει συμπιεστεί

καπέλο που έχει κατασκευαστεί από το ύφασμα αυτό


παραδρομή

: παραδρομή < παραδραμεῖν, απαρέμφατο αορίστου β' του παρατρέχω παρα-

ἐκ παραδρομῆς

ελληνιστική κοινή

τρέξιμο κοντά ή παράπλευρα

περιστροφή, ανατροπή

βιασύνη, βιαστική αναφορά


μετρική

: μετρική < ουσιαστικοποιημένο θηλυκό του επιθέτου μετρικός

→ ζητούμενο λήμμα


κυβεία

: κυβεία < → δείτε τις λέξεις κυβεύω και κύβος → λείπει η ετυμολογία

το τυχερό παιχνίδι με τα ζάρια


πεττεία

πεττεία
πεσσεία

: πεττεία < πεττός ή πεσσός

το παίξιμο των πεττών, το άθυρμα (παιχνίδι) που συνδύαζε την εκπαίδευση και στην ψυχαγωγία και αφορά γενικά τα σημερινά επιτραπέζια παιχνίδια όπως το σκράμπλ, το φιδάκι, το σκάκι, την ντάμα κ.λπ.

το επιτραπέζιο παιχνίδι


παγκράτιον

: παγκράτιον < παν- + κρατέω, κρατῶ

το παγκράτιο, αρχαίο ελληνικό άθλημα, σύνθεση πάλης και πυγμαχίας


στρατηγική

: στρατηγική: ουσιαστικοποιημένο θηλυκό του επιθέτου στρατηγικός. Εννοείται το ουσιαστικό τέχνη.

η στρατηγική (τέχνη)

στρατιωτικός όρος


σοβαρότητα

αιτιατική ενικού του σοβαρότης


κοχλίας

: κοχλίας < → λείπει η ετυμολογία

μαλάκιο με ελικοειδές όστρακο

ελικοειδής μηχανή για ανύψωση νερού


μαλακότητα

αιτιατική ενικού του μαλακότης


μαντεία

: μαντεία < → λείπει η ετυμολογία

Αρχαίες ελληνικές λέξεις με επίθημα -μαντεία στο Βικιλεξικό

το χάρισμα να μαντεύω

το μέσον με το οποίο μαντεύω


μάμμη

: μάμμη < ηχομιμητική λέξη από τα φωνήματα του βρέφους

παιδική λέξη για τη μητέρα

ο μητρικός μαστός

≈ συνώνυμα: προμήτωρ

ηλικιωμένη γυναίκα


πτύξις

: πτύξις < → λείπει η ετυμολογία

δίπλωμα, πτυχή του δέρματος, ζάρα

στρατιωτικός ελιγμός


μεγαληγορία

: μεγαληγορία < μεγαληγορέω < μεγαλήγορος

το να λέει κάποιος μεγάλα λόγια, να δίνει μεγάλες υποσχέσεις, να υπερβάλλει

η εξύψωση, το μεγαλείο της απαγγελίας (μεταγενέστερη έννοια)


μάστιγα

αιτιατική ενικού του μάστιξ


μαλθακότητα

αιτιατική ενικού του μαλθακότης


μεγαλουχία

: μεγαλουχία < μεγαλ- + -ουχία

η μεγαλαυχία


πυγή

: πυγή < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή *pouga. Συγγενή: λατινική puga, παλαιά εκκλησιαστική σλαβονική паѹга (pauga), пѫга (pǫga)

εύφορος αγρός


μαρτυρία

: μαρτυρία < μαρτυρέω

η μαρτυρική κατάθεση σε δικαστήριο αλλά και αλλού

ὁ δ᾽ εἰς μαρτυρίαν κληθείς, μὴ ἀπαντῶν ...


μάστιξ

: μάστιξ < προελληνική

πληγή ή σημάδι από μαστίγιο


μάλης

: μάλης < γενική ενικού τύπου *μάλη, συντετμημένος τύπος του μασχάλη
: Συγγενή: μυκηναϊκή 𐀔𐀨𐀠 (ma-ra-pi) *μαλᾱφι (αρχαϊκή τοπική πτώση πληθυντικού)

μόνον στη επιρρηματική φράση ὑπό μάλης: κάτω απ' τη μασχάλη, λαθραία, στα κρυφά

ελλειπτικό ουσιαστικό


μάνδρα

: μάνδρα < πιθανόν σημιτικής προέλευσης, αλλά ίσως και από το μάνδαλος ή το μανδάκης ^((Χρειάζεται τεκμηρίωση…))

περιφραγμένη περιοχή

μαντρί, στάβλος

※ Ώσπερ πρόβατον της μάνδρας εξερχόμενον (Ασκητικά, Ισαάκ Σύρος, περίπου 613-700 )


μανδύας

: μανδύας < → λείπει η ετυμολογία

χοντρό μάλλινο εξωτερικό ένδυμα, κάπα

ελληνιστική κοινή

※ 3ος/2ος αιώνας πκε αιώνας ⌘ Παλαιά Διαθήκη, Βασιλειών Α', 17.38, κατά την Μετάφραση των Εβδομήκοντα @scaife.perseus

καὶ ἐνέδυσεν Σαοὺλ τὸν Δαυεὶδ μανδύαν καὶ περικεφαλαίαν χαλκῆν περὶ τὴν κεφαλὴν αὐτοῦ,

※ 4ος αιώνας κε αιώνας ⌘ Επιφάνιος Κωνσταντίας ή Σαλαμίνας, Πανάριον, @catholiclibrary.org

καὶ ὁρᾷς πῶς προσετέθη τῇ νομοθεσίᾳ ἑπτάμυξος λυχνία, ποδήρη, ἱερατικὰ ἐνδύματα, κώδωνές τε καὶ μανδύαι, ἐπωμίδες τε καὶ κιδάρεις, μίτραι τε καὶ λίθων διαφόρων συνθέσεις, κύαθοι, θυΐσκαι, λουτῆρες, θυσιαστήρια, τρυβλία, μασμαρώθ, ἅτινά ἐστι διϋλιστήρια, μιδικώθ, ἅτινα καλοῦνται κύαθοι, μαχωνώθ, αἵτινες εἰσὶ βάσεις, καὶ ὅσαπερ ὁ νόμος διαλέγεται, Χερυβὶμ καὶ τὰ ἄλλα, κιβωτὸς διαθήκης, ἀναφορεῖς τε καὶ δακτύλιοι, σκηνή τε καὶ δέρρεις καὶ δέρματα ἠρυθροδανωμένα, ἀγκύλαι τε καὶ τὰ ἄλλα, πυλωροὶ καὶ σάλπιγγες ἐλαταὶ καὶ καμπύλαι, καὶ χρυσαῖ καὶ ἀργυραῖ, χαλκαῖ καὶ κερατίναι, καὶ τὰ ἄλλα ὅσαπερ ὁ νόμος ἔφη, θυσίαι διάφοροι, διδασκαλίαι.


κιθαρωδός

: κιθαρωδός < → λείπει η ετυμολογία

κάποιος που παίζει και ταυτόχρονα τραγουδάει με την κιθάρα

είδος ψαριού της Ερυθράς Θάλασσας, του οποίου το δέρμα είναι ριγωτό και θυμίζει τις χορδές της λύρας


κολιός

κολιός < → λείπει η ετυμολογία

δρυοκολάπτης


κηρός

: κηρός < πιθανό δάνειο από την προελληνική.
: ΑΠΟΓΟΝΟΙ: ↷ λατινικά: cera και απόγονοι όπως → γαλλικά: cire

τo κερί, ο κηρός

※ 4ος πκε αιώνας ⌘ Ἀριστοτέλης, Μετεωρολογικά 4.9, p. 149 @scaife.perseus

φλογιστὰ μὲν οὖν ὅσα φλόγα δύναται παρέχεσθαι· ὅσα δὲ ἀδύνατα, ἀφλόγιστα. ἔστι δὲ φλογιστὰ ὅσα μὴ ὑγρὰ ὄντα θυμιατά ἐστιν· πίττα δὲ ἢ ἔλαιον ἢ κηρὸς μᾶλλον μετ' ἄλλων ἢ καθ' αὑτὰ φλογιστά· μάλιστα δ' ὅσα καπνὸν ἀνίησιν.


κηρός

: κηρός: κλιτικός τύπος

γενική ενικού του κήρ

※ τὸ μὴ τῶν κτεινομένων· οἷον, τὸ μὴ διδόμενον θνητοῖς· καὶ νεκρὸς, κατὰ στέρησιν τῆς κηρός· καὶ νεβρὸς, κατὰ στέρησιν τῆς βορᾶς

Σχόλιο στην Οδύσσεια, 22 (χ), στίχ. 216 για το «τούτους κτέομεν» σ.251, Ομήρου Επιμερισμοί στο Anecdota Graeca e codd. manuscriptis Bibliothecarum Oxoniensium, τόμος 1ος, 1835.


κόλαφος

κόλαφος, ήδη τον 5ο αιώνα, στον Επίχαρμο < κολάπτω κατά το σχήμα σκάπτω

χαστούκι, ράπισμα


πτυσμός

: πτυσμός < → λείπει η ετυμολογία

πτύσις, το φτύσιμο


μάντις

: μάντις < μαίνομαι ή από υποθετικό τύπο *μάτις, συγγενικό με τη λατινική mens και το αρχαίο ινδικό mátih

μάντης, προφήτης, χρησμολόγος

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ἰλιάς, 1 (Α. Λοιμός. Μῆνις.), στίχ. 62

ἀλλ᾽ ἄγε δή τινα μάντιν ἐρείομεν ἢ ἱερῆα,
ἢ καὶ ὀνειροπόλον, καὶ γάρ τ᾽ ὄναρ ἐκ Διός ἐστιν,

Λοιπόν ας ερωτήσωμεν ή μάντιν ή ιερέα / ή ονειροκρίτην —έρχεται και τ᾽ όνειρο απ᾽ τον Δία—
#:: Έμμετρη μετάφραση (1922): Ιάκωβος Πολυλάς, @greek‑language.gr
Σκηνή: Μιλάει ο Αχιλλέας στον Αγαμέμνονα.

μάντις, του είδους Mantis religiosaΜάντις η θρησκευτική, το αλογάκι της Παναγίας

ελληνιστική σημασία


πυγμάχος

: πυγμάχος < πυγμ(ή) + -μάχος


μαργαρίτης

μαργαρίτης
μαργαρῖτις

: μαργαρίτης < (άμεσο δάνειο) προέλευσης από γλώσσες της Ανατολίας (η επαφή με μαργαριτάρια, με την εκστρατεία του Αλέξανδρου· γι' αυτό, θεωρήθηκε ότι συνδέεται με περσική αρχή: < μέση περσική mwlwʾlyt' (morwārīd) / mlwʾlyt (marwārīd)

σε επιθετική λειτουργία) εννοείται λίθος το μαργαριτάρι

ελληνιστική κοινή

συνώνυμο του μαργαρίς, φυτό της Αιγύπτου

ελληνιστική κοινή


κατάργησις

κατάργησις
-εως

: κατάργησις (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική καταργέω / καταρνῶ (< κατ- + ἀργέω) , καταργη- + -σις
: ΑΠΟΓΟΝΟΙ: ⇘ νέα ελληνικά: κατάργηση

ελληνιστική κοινή


κατάστασις

: κατάστασις < καθίστημι • Η Ετυμολογία χρειάζεται ανάπτυξη με τεκμηρίωση. Μπορείτε να βοηθήσετε;

κατάσταση, οι συνθήκες ή ο τρόπος που υπάρχει κάποιος ή κάτι σε μία χρονική στιγμή ή περίοδο

το σύνταγμα, το κατεστημένο, το καθεστώς (όχι ως κάτι αντιδραστικό, αλλά εκείνο που θεωρείται έγκυρο και έχει σταθεροποιηθεί στην εξουσία από καιρό, έχει δοκιμαστεί στην πράξη, το προγονικό)

οι συνθήκες, όπως οι καιρικές

η διάθεση, η στάση έναντι ενός θέματος

εισαγωγή, προετοιμασία, παρουσίαση πρεσβειών στην αγορά

καταλάγιασμα, ηρεμία, ισορροπία


κατάφασις

κατάφασις
-εως

: κατάφασις < κατά- + φᾰ-, μεταπτωτική βαθμίδα *bʰh₂- του θέματος για την πρωτοϊνδοευρωπαϊκή ρίζα *bʰeh₂- (με δύο σημασίες). Για τις δύο σημασίες και τις αντίστοιχες ετυμολογικές οικογένειες → δείτε τη λέξη φάσις. To συγγενικό καταφάσκω ανήκει στην οικογένεια του φημί.
: ΑΠΟΓΟΝΟΙ: ⇘ νέα ελληνικά: κατάφαση

≠ αντώνυμα: ἀπόφασις (άρνηση)

Οι όροι, όπως στη λογική, στις προτάσεις:

«ο Σωκράτης είναι άνθρωπος» (κατάφασις: μπορεί να είναι αληθής ή ψευδής)
*:* «ο Σωκράτης δεν είναι άνθρωπος» (ἀπόφασις: μπορεί να είναι αληθής ή ψευδής)


κερκίς

κερκίς
-ίδος

: κερκίς < κέρκος (θηλυκό, η ουρά ζώου) < άγνωστης ετυμολογίας. Ο Beekes θεωρεί αβέβαιη τη σύνδεση και πιθανολογεί προελληνική προέλευση.
: Απόγονοι ⇘ νέα ελληνικά: κερκίδα

κέρκιστρα

ουδέτερο, πληθυντικός

σαΐτα αργαλειού

τεχνικός όρος

αρχική σημασία

ράβδος, μπαστούνι, βέργα

τεχνικός όρος

ράβδος μέτρησης

τεχνικός όρος

ελληνιστική σημασία

το καλάμι του ποδιού

τεχνικός όρος

ελληνιστική σημασία


παρακέντησις

παρακέντησις

: παρακέντησις < παρακεντῶ (-έω), παρακεντη- + -σις. Μορφολογικά αναλύεται σε παρα- + κέντησις < → δείτε αρχαία ελληνική κεντέω

αφαίρεση καταρράκτη από τα μάτια


πυράκτωσις

πυράκτωσις
-εως

: πυράκτωσις < → λείπει η ετυμολογία


μαστίγωσις

μαστίγωσις
-εως

: μαστίγωσις (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική μαστιγόω, μαστιγῶ + -σις (-ωσις)

ελληνιστική κοινή


καταρίθμησις

καταρίθμησις
-εως

: καταρίθμησις (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική καταριθμέω / καταριθμῶ (< κατ- + ἀριθμέω), καταριθμη- + -σις

καταρίθμηση, υπολογισμός

ελληνιστική κοινή


κατάστιξις

κατάστιξις
-εως

: κατάστιξις < αρχαία ελληνική καταστίζω (κατα- στίζω, στιγ-) + -σις > -ξις

κατάστιξη, με στίγματα

ελληνιστική κοινή


κάτοψις

κάτοψις
-εως

: κάτοψις (ελληνιστική κοινή) < κάτ- + αρχαία ελληνική ὄψις
: ΑΠΟΓΟΝΟΙ: ⇘ νέα ελληνικά: κάτοψη

ελληνιστική κοινή


παραδοξότης

παραδοξότης
-ητος

: παραδοξότης (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική παράδοξο(ς) + -της

παραδοξότητα

ελληνιστική κοινή


περίστασις

περίστασις
-εως

: περίστασις, ήδη τον 5ο αιώνα στον Ιπποκράτη < περιίστημι, περιστα- + -σις. → δείτε και τη λέξη στάσις

το να στέκεται κανείς σε κύκλο γύρω από κάτι, να περιβάλλει κάτι

περίσταση, κατάσταση των πραγμάτων


πυραμίς

πυραμίς
-ίδος

: πυραμίς < αβέβαιης ετυμολογίας Εάν το σχήμα της πυραμίδας και το γλύκισμα ταυτίζονται ετυμολογικά, τότε < ουσιαστικό πυρός (σιτάρι) + αμ- όπως από το ἀμάω.
: Κατ' άλλη άποψη, < αρχαία αιγυπτιακή pr-m-ws (ύψος πυραμίδας)

η πυραμίδα, το οικοδόμημα στην Αίγυπτο

※ 5ος αιώνας πκε ⌘ Ἡρόδοτος, Ἱστορίαι, 2 (Εὐτέρπη), 8

είδος γλυκίσματος

ελληνιστική σημασία


μεγαλειότης

μεγαλειότης
-ητος

: μεγαλειότης (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική grc + -της
:* ως τιμητικός τίτλος < λατινική majestas

η μεγαλοπρέπεια (όπως στίχου, κτιρίου, ανθρώπου)

ελληνιστική κοινή


περίσφιγξις

περίσφιγξις
-εως

: περίσφιγξις < → λείπει η ετυμολογία


μαλακότης

μαλακότης
-ητος

: μαλακότης < μαλακό(ς) + -της

η μαλακότητα απαλότητα στην αφη

≈ συνώνυμα: μαλθακότης

≠ αντώνυμα: σκληρότης

αδυναμία, εκθήλυνση


παράδοσις

παράδοσις
-εως

: παράδοσις < θέμα παρα-δο- (στο παραδίδωμι) + -σις

κληρονομία, κληρονομική μεταβίβαση

μεταβίβαση, μετάδοση παραδόσεων, διηγήσεων του παρελθόντος


μακαριότης

μακαριότης
-ητος

: μακαριότης < μακάριο(ς) + -της
: ΑΠΟΓΟΝΟΙ: ⇘ νέα ελληνικά: μακαριότητα

ευδαιμονία, ευτυχία


κέλευσις

κέλευσις
-εως

: κέλευσις (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική κελεύ(ω) + -σις

προσταγή, κέλευση

ελληνιστική κοινή

≈ συνώνυμα: (αρχαία ελληνικά) κέλευσμα


κατευόδωσις

κατευόδωσις
-εως

: κατευόδωσις (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική κατευοδόω (βοηθάω κάποιον να περάσει) / κατευοδῶ + -σις. Δείτε και κατ- & εὐόδωσις

καλή έκβαση, επιτυχία

ελληνιστική κοινή


δόμησις

δόμησις
-εως

: δόμησις < δομάω / δομέω / δομόω, δομῶ, δομη- + -σις → δείτε και το αρχαίο δομή

το κτίσμα, η κατασκευή, το δόμημα


παράθεσις

: παράθεσις, ήδη τον 5ο αιώνα στον Ιπποκράτη < παρατίθημι, θέμα παραθε- + -σις. Μορφολογικά αναλύεται σε παρά- + θέσις.

τοποθέτηση στο πλάι, γειτνίαση

παράθεση κάποιας πηγής ή επιχειρήματος, μνημόνευση, αντιπαραβολή

ελληνιστική σημασία


μακροβιότης

μακροβιότης
-τητος

: μακροβιότης < μακρόβιο(ς) + -της

μακροβιότητα, μακροζωία

άλλες μορφές: μακροβιοτία

≈ συνώνυμα: μακροβίωσις, μακροημέρευσις


κατάστρωσις

κατάστρωσις
-εως

: κατάστρωσις < καταστρώννυμι / καταστρωννύω, κατα-στρω + -σις
: ΑΠΟΓΟΝΟΙ: ⇘ νέα ελληνικά: κατάστρωση

ελληνιστική κοινή


καταπόντισις

καταπόντισις
-εως

: καταπόντισις < καταποντί(ζω) ( < κατα- + αρχαία ελληνική ποντίζω) + -σις

καταποντισμός

αρχαία ελληνικά

καταπόντιση
καταβύθιση στη θάλασσα

ελληνιστική κοινή

καταπόντιση
πνίξιμο στη θάλασσα

ελληνιστική κοινή


κατάταξις

κατάταξις
-εως

: κατάταξις (ελληνιστική κοινή) < κατατάσσω, κατα-*ταγ-(jω) + -σις > -ξις
: ΑΠΟΓΟΝΟΙ: ⇘ νέα ελληνικά: κατάταξη

ελληνιστική κοινή


κατοίκησις

: κατοίκησις < κατοικέω, κατοικη- + -σις
: ΑΠΟΓΟΝΟΙ: ⇘ νέα ελληνικά: κατοίκηση

η κατοίκηση, διαμονή

κατοικημένη περιοχή


παραίτησις

: παραίτησις < παραιτέομαι / παραιτοῦμαι, παραιτη- + -σις. Μορφολογικά αναλύεται σε παρ- + αἴτησις.

έντονη προσευχή, ικεσία

μεσολάβηση για κάτι, παράκληση για απαλλαγή από κάτι κακό

αποδοκιμασία, άρνηση

ελληνιστική σημασία

ΑΠΟΓΟΝΟΙ: ⇘ νέα ελληνικά: παραίτηση με διαφορετική σημασία


τετραετηρίς

τετραετηρίς
-ίδος

: τετραετηρίς (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική τρι- + -ετηρίς < τριέτηρος. Σε επιθετική λειτουργία και ουσιαστικοποιημένο: εννοείται θηλυκό ουσιαστικό όπως περίοδος, ἑορτή.

τετραετής, που γίνεται κάθε τέσσερα έτη (όπως ἑορτή)

σε επιθετική λειτουργία

τετρετηρίδα (εννοείται περίοδος)

ουσιαστικοποιημένο


δράξ

: δράξ < → λείπει η ετυμολογία
: ΑΠΟΓΟΝΟΙ: ⇒ μεσαιωνικά ελληνικά: δράκα ⇘ νέα ελληνικά: δράκα

ποσότητα που χωράει σε μια παλάμη


δυσαρέστησις

δυσαρέστησις

: δυσαρέστησις < δυσαρεστέω / δυσαρεστῶ, δυσαρσεστη- + -σις

δυσφορία, δεινοπάθεια

δυσαρέστηση, δυσαρέσκεια

ελληνιστική σημασία

η δυσαρεστία

ελληνιστική σημασία


δυάς

: δυάς < δύ(ο) + -άς


κένωσις

κένωσις
-εως

: κένωσις < κενόω / κενῶ + -σις < κενός
: ΑΠΟΓΟΝΟΙ: ⇘ νέα ελληνικά: κένωση

άδειασμα, εκκένωση


κατάρριψις

κατάρριψις
-εως

: κατάρριψις (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική καταρρίπτω, κατα-ριπ(τ)- + -σις > -ψις
: ΑΠΟΓΟΝΟΙ: ⇘ νέα ελληνικά: κατάρριψη

ελληνιστική κοινή


τερπνότης

τερπνότης
-ητος

: τερπνότης (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική τερπνό(ς) + -της


μακροημέρευσις

μακροημέρευσις
-εως

: μακροημέρευσις < μακροημερ(ω) -σις. Μορφολογικά αναλύεται σε μακρο- + ἡμέρευσις.

μακροημέρευση

ελληνιστική κοινή


περιτείχισις

περιτείχισις
-εως

: περιτείχισις < περιτειχί(ζω) + -σις


μαλάκυνσις

μαλάκυνσις
-εως

: μαλάκυνσις (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική μαλακύν(ω) (< μαλακός) + -σις
: ΑΠΟΓΟΝΟΙ: ⇘ νέα ελληνικά: μαλάκυνση με διαφορετική σημασία

ελληνιστική κοινή


πτέρυξ

: πτέρυξ < πτερ(όν) + -υξ

φτερούγα πουλιού
φτερωτό πουλί

ό,τι μοιάζει με φτερό
η άκρη του στρατιωτικού θώρακα

ό,τι μοιάζει με φτερό
λεπίδα σε μαχαίρι

ελληνιστική σημασία

ό,τι μοιάζει με φτερό
λοβός πνεύμονα

ό,τι προστατεύει όπως τα φτερά


δόσις

: δόσις < *δό-τις < δίδωμι, θέμα δο- + -σις

Αρχαίες ελληνικές λέξεις με επίθημα -δοσις στο Βικιλεξικό

η ενέργεια του δίδωμι, το δόσιμο
παροχή, χορήγηση

η ενέργεια του δίδωμι, το δόσιμο
δώρο, κληρονομιά

η ενέργεια του δίδωμι, το δόσιμο

η δόση, το μέρος ενός όλου (όπως δόση πληρωμής, δόση φαρμάκου)

ελληνιστική σημασία


διύλισις

: διύλισις (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική διυλίζω, διυλι(σ)- + -σις

δι- Κατηγορία:Λέξεις με πρόθημα δι- από το δια- (ελληνιστική κοινή)

ελληνιστική κοινή


δύσις

: δύσις < δύω (βυθίζομαι), δυ- + -σις

η δύση, το βασίλεμα (του ήλιου ή άλλου ουράνιου σώματος)

η δύση (το σημείο του ορίζοντα)


κατάποσις

κατάποσις
-εως

: κατάποσις < καταπίνω. Μορφολογικά αναλύεται σε κατά- + πόσις. Για την πρωτοϊνδοευρωπαϊκή ρίζα *pō-, *pī- → δείτε τις λέξεις πίνω και πόσις


παράβλεψις

: παράβλεψις (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική παραβλέπω, παραβλεπ- + -σις > -ψις. Μορφολογικά αναλύεται σε παρα- + βλέψις.
: ΑΠΟΓΟΝΟΙ: ⇘ νέα ελληνικά: παράβλεψη με διαφορετική σημασία

το βλέμμα προς τα πλάγια


πυκνότης

πυκνότης
-ητος

: πυκνότης < πυκνό(ς) + -της

πυκνότητα, στερεότητα

ευφυία, πανουργία


ἐπίσκεψις

ἐπίσκεψις < → λείπει η ετυμολογία

ἀρχὴ παιδεύσεως ἡ τῶν ὀνομάτων ἐπίσκεψις

επιμελής εξέταση

απογραφή κατοίκων


παραγναθίς

: παραγναθίς (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική παρα- + γνάθ(ος) + -ίς

η παραγναθίδα


πύκνωσις

πύκνωσις
-εως

: πύκνωσις < → λείπει η ετυμολογία


κατάπληξις

κατάπληξις
-εως

: κατάπληξις < καταπλήσσω / καταπλήττω < κατα- + πλήσσω / πλήττω < *πλα-κ-(jω) + -σις > -ξις (καταπληξ- + -ις)

κατάπληξη, έκπληξη


κατάρτισις

κατάρτισις
-εως

: κατάρτισις < {καταρτί(ζω) (κατ- + ἀρτίζω) + -σις
: ΑΠΟΓΟΝΟΙ: ⇘ νέα ελληνικά: κατάρτιση

συμπλήρωση, επανόρθωση, αρτίωση

ελληνιστική κοινή

ελληνιστική κοινή

γύμναση, εκπαίδευση, αγωγή

ελληνιστική κοινή

ελληνιστική κοινή


κατήχησις

κατήχησις
-εως

: κατήχησις < κατ- + (ἠχέω, ἠχή) ἠχη- + -σις. (Το ελληνιστικό κατηχέω ή το ἤχησις ήταν μεταγενέστερα.)
:* για την ελληνιστική σημασία: < αρχαία ελληνική κατήχησις (προφορική διδασκαλία) κατά το ελληνιστικό ρήμα κατηχέω (με θρησκευτική σημασία)

προφορική διδασκαλία

κατήχηση, θρησκευτική διδασκαλία

ελληνιστική σημασία


μάλαξις

μάλαξις
-εως

: μάλαξις (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική μαλάσσω (< *μαλακ-jω) + -σις > -ξις

ελληνιστική κοινή


παραίνεσις

: παραίνεσις < παραινέ(ω) + -σις. Μορφολογικά αναλύεται σε παρ- + → δείτε τη λέξη αἴνεσις


καταπόνησις

καταπόνησις
-εως

: καταπόνησις (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική καταπονέω / καταπονῶ, καταπονη- + -σις
: ΑΠΟΓΟΝΟΙ: ⇘ νέα ελληνικά: καταπόνηση

ελληνιστική κοινή


κατάσβεσις

κατάσβεσις
-εως

: κατάσβεσις (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική κατασβέννυμι, κατα-σβε + -σις

ελληνιστική κοινή


δίωξις

: δίωξις < διώκ(ω) + -σις > -ξις

καταδίωξη, κυνήγι

νομικός όρος


μαλθακότης

: μαλθακότης < μαλθακό(ς) + -της

συνώνυμο του μαλακότης

μαλακότης κοιλίης (στον Ιπποκράτη)


κατολίσθησις

κατολίσθησις
-εως

: κατολίσθησις (ελληνιστική κοινή) < κατολισθαίνω / αρχαία ελληνική κατολισθάνω), κατ-ολισθη- + -σις

ελληνιστική κοινή


κεραύνωσις

κεραύνωσις
-εως

: κεραύνωσις (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική κεραυνόω / κεραυνῶ + -σις

ελληνιστική κοινή


κατόπτευσις

κατόπτευσις
-εως

: κατόπτευσις (ελληνιστική κοινή) < κατοπτεύ(ω) (εξετάζω, κατασκοπεύω) + -σις < κατ- + αρχαία ελληνική ὀπτεύω
: ΑΠΟΓΟΝΟΙ: ⇘ νέα ελληνικά: κατόπτευση

ελληνιστική κοινή


τετράς

τετράς
-άδος

: τετράς < τετρα-, μεταπτωτική βαθμίδα για θέμα που απαντά στο τέσσαρες

Κατηγορία:Λέξεις με πρόθημα τετρά- (αρχαία ελληνικά)

ο αριθμός τέσσερα
τέταρτη μέρα μήνα, εβδομάδας

ο αριθμός τέσσερα
τετραήμερο

ο αριθμός τέσσερα
τα τέσσερα τέταρτα του φεγγαριού

≈ συνώνυμα: τετρακτύς

ελληνιστική σημασία


μαρμάρωσις

μαρμάρωσις
-εως

: μαρμάρωσις < μαρμαρόω, μαρμαρῶ + -σις (-ωσις)

η δημιουργία πληγής, έλκους στα πόδια γαϊδουριού (⌘ ἱππιατρικά, 100)


μάσησις

μάσησις
-εως

: μάσησις (ελληνιστική κοινή) < μαση- (αρχαία ελληνική μασῶμαι) + -σις

η μάσηση, το μάσημα

ελληνιστική κοινή


κεραμίς

κεραμίς
-ίδος
-ῖδος

: κεραμίς < κέραμ(ος) + -ίς

κεραμίδα, πλάκα μαρκίζας


μακρότης

: μακρότης (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική μακρό(ς) + -της

η μακρότητα, η ιδιότητα του μακρός
όπως των ημερών

ελληνιστική κοινή

η μακρότητα, η ιδιότητα του μακρός
όπως των συλλαβών: μακρόχρονος

ελληνιστική κοινή


παραίσθησις

: παραίσθησις (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική παραισθάνομαι, παραισθη- + -σις. Μορφολογικά αναλύεται σε παρ- + αἴσθησις.
: ΑΠΟΓΟΝΟΙ: ⇘ νέα ελληνικά: παραίσθηση με διαφορετική σημασία

ελσφαλμένη, σφαλερή αντίληψη ή κατανόηση, παρανόηση


τέρψις

: τέρψις < τέρπ(ω) + -σις > -ψις

διασκέδαση, χαρά, τέρψη, ηδονή


τεσσαρακονταετηρίς

τεσσαρακονταετηρίς
-ίδος

: τεσσαρακονταετηρίς (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική τεσσαρακοντα- + -ετηρίς

τεσσαρακονταετηρίδα (εννοείται περίοδος ή ἑορτή που γίνεται κάθε σαράντα έτη)


κιγκλίς

: κιγκλίς < → λείπει η ετυμολογία

η καγκελωτή πόρτα δικαστηρίου ή αίθουσας συνεδριάσεων

συνήθως στον πληθυντικό

αναβολή δίκης

νομικός όρος


κηκίς

: κηκίς < αβέβαιης ετυμολογίας. Το κηκίω, μετονοματικός σχηματισμός από το κηκίς, είτε το κηκίς με αναδρομικό σχηματισμό από το κηκίω. Πιθανόν προελληνικής προέλευσης. • Η Ετυμολογία χρειάζεται ανάπτυξη με τεκμηρίωση. Μπορείτε να βοηθήσετε;

οτιδήποτε στάζει, εκχέεται
όπως αίμα

οτιδήποτε στάζει, εκχέεται
όπως υγρά από την καύση σε θυσίες

βαφή από τον χυμό δέντρου


κιβωτός

: κιβωτός < → λείπει η ετυμολογία

κιβωτάριον

υποκοριστικό

κιβωτίδιον

υποκοριστικό

κιβώτιον

υποκοριστικό

ξύλινο κουτί, κασέλα, σεντούκι, κιβώτιο

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Ἀριστοφάνης, Ἱππῆς, στίχ. 1000

καὶ νὴ Δί᾽ ἔτι γέ μοὐστὶ κιβωτὸς πλέα.
*:::Μά τον Δία, έχω κι άλλο σεντούκι γεμάτο.
*:::Μετάφραση (2005): Ηλίας Σπυρόπουλος, Θεσσαλονίκη: Ζήτρος @greek‑language.gr

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Λυσίας, Κατὰ Ἐρατοσθένουςʷ, 10

ἐπειδὴ δὲ ὤμοσεν, ἐξώλειαν ἑαυτῷ καὶ τοῖς παισὶν ἐπαρώμενος, λαβὼν τὸ τάλαντόν με σώσειν, εἰσελθὼν εἰς τὸ δωμάτιον τὴν κιβωτὸν ἀνοίγνυμι· Πείσων δ᾽ αἰσθόμενος εἰσέρχεται, καὶ ἰδὼν τὰ ἐνόντα καλεῖ τῶν ὑπηρετῶν δύο, καὶ τὰ ἐν τῇ κιβωτῷ λαβεῖν ἐκέλευσεν.
*:::Όταν ορκίστηκε στη ζωή του και στη ζωή των παιδιών του ότι, μόλις πάρει το ποσό, θα με σώσει, μπαίνω στο δωμάτιό μου και ανοίγω το χρηματοκιβώτιο. Όταν με αντιλήφθηκε ο Πείσωνας, έρχεται μέσα και, βλέποντας το περιεχόμενο του κιβωτίου, φωνάζει δύο από τους βοηθούς του και δίνει εντολή να πάρουν όσα είχε μέσα.
*::: Μετάφραση (1977): Νίκος Χ. Χουρμουζιάδης, Αθήνα: ΟΕΔΒ.@greek‑language.gr

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Ἀριστοφάνης, Σφῆκες, στίχ. 1056 (1055-1057)

καὶ τὰ νοήματα σῴζεσθ᾽ αὐτῶν, | ἐσβάλλετέ τ᾽ εἰς τὰς κιβωτοὺς | μετὰ τῶν μήλων.
*:::τα γεννήματα του άξιου τους νου | στις κασέλες σας μέσα φυλάτε τα, εκεί | που φυλάτε κυδώνια.
*:::Μετάφραση (1967): Θρασύβουλος Σταύρου, Αθήνα: Τυποβιβλιοτεχνική @greek‑language.gr


κολοκύνθη

: κολοκύνθη, ήδη τον 5ο αιώνα στον Ιπποκράτη < πιθανόν προελληνικής προέλευσης, όπως δείχνει το επίθημα -ύνθη (-υνθος)

η νεροκολοκύθα

※ 2ος αιώνας κε ⌘ Γαληνός, In Hippocratis Epidemiarum I «κολοκύνθαι» @scaife.perseus

Ψυχρότατον βρῶμα, φακοὶ, κέγχροι, κολοκύνθαι.


κόλον

: κόλον: άγνωστης ετυμολογίας. Στην ελληνιστική περίοδο συγχεόταν με το κῶλον (μέρος, τμήμα σώματος, οπίσθια), αλλά δεν συνδέονται ετυμολογικά. Ούτε με το κόλος, κολοβός συνδέεται.

το κόλον, το τελικό τμήμα του παχέος εντέρου


μανδήλιον

: μανδήλιον < (άμεσο δάνειο) λατινική mantilium / mantelium, υποκοριστικού του mantile mantele < → δείτε τη λέξη manus
: ΑΠΟΓΟΝΟΙ: ⇘ μεσαιωνικά ελληνικά: μανδήλιον > μαντήλι ⇒ νέα ελληνικά: μαντίλι (με διαφορετική σημασία)


μάσημα

: μάσημα, ήδη το 4ο αιώνα πκε στον Θεόφραστο < μασάομαι / μασῶμαι, μαση- + -μα

εκείνο που μπορεί να μασηθεί


πτωχός

πτωχός
-οῦ
πτωχή

: πτωχός < → λείπει η ετυμολογία

πτωχο- Αρχαίες ελληνικές λέξεις με πρόθημα πτωχο- στο Βικιλεξικό

ζητιάνος, φτωχός

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ὀδύσσεια, 6 (ζ. Ὀδυσσέως ἄφιξις εἰς Φαίακας.), στίχ. 208 (στίχοι 207-208)

πρὸς γὰρ Διός εἰσιν ἅπαντες | ξεῖνοί τε πτωχοί τε, δόσις δ᾽ ὀλίγη τε φίλη τε.
*:::Όλοι οι φτωχοί κι οι ξένοι είναι του Δία αποσταλμένοι· | ακόμη κι αν τους δώσεις κάτι λίγο, νομίζεται καλόδεχτο.
*::: Μετάφραση σε πεζό (2006): Δημήτρης Ν. Μαρωνίτης, @greek‑language.gr

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ὀδύσσεια, 17 (ρ. Τηλεμάχου καὶ Ὀδυσσέως ἐπάνοδος εἰς Ἰθάκην.), στίχ. 387 (στίχοι 386-387)

οὗτοι γὰρ κλητοί γε βροτῶν ἐπ᾽ ἀπείρονα γαῖαν· | πτωχὸν δ᾽ οὐκ ἄν τις καλέοι τρύξοντα ἓ αὐτόν.
*:::Αυτούς και μόνο προσκαλούν οι άνθρωποι στη γη μας την απέραντη· | ποιος σκέφτηκε ποτέ να φέρει σπίτι του ζητιάνο, που σίγουρα θα τον απομυζήσει;
*::: Μετάφραση σε πεζό (2006): Δημήτρης Ν. Μαρωνίτης, @greek‑language.gr


κόρυμβος

κόρυμβος
& τά κόρυμβα

: κόρυμβος < κόρυς • Η Ετυμολογία χρειάζεται ανάπτυξη με τεκμηρίωση. Μπορείτε να βοηθήσετε;

πρύμνες

'''κόρυμβα'''

το πιο ψηλό σημείο, κορυφή

βότρυς (ιδίως το τσαμπί του φυτού κισσός)


κοσμοπολίτης

κοσμοπολίτης
κοσμοπολῖτις

κοσμοπολίτης(ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνικήκοσμο- + πολίτης

κοσμόπολις

τίτλος ιεραρχίας

πολίτης του κόσμου

ελληνιστική κοινή


τιμητής

τιμητής
τ
ῑ
μητής

: τιμητής < τιμάω (στην (ελληνιστική κοινή): σημασιολογικό δάνειο από τη λατινική censor)

((ελληνιστική κοινή)) τιμητής (με τη νεοελληνική σημασία)

Τῆς δ' ὑπατείας κατόπιν ἔτεσι δέκα τιμητείαν ὁ Κάτων παρήγγειλε. κορυφὴ δέ τίς ἐστι τιμῆς ἁπάσης ἡ ἀρχὴ καὶ τρόπον τινὰ τῆς πολιτείας ἐπιτελείωσις, ἄλλην τε πολλὴν ἐξουσίαν ἔχουσα καὶ τὴν περὶ τὰ ἤθη καὶ τοὺς βίους ἐξέτασιν. οὔτε γὰρ γάμον οὔτε παιδοποιίαν τινὸς οὔτε δίαιταν οὔτε συμπόσιον ᾤοντο δεῖν ἄκριτον καὶ ἀνεξέταστον, ὡς ἕκαστος ἐπιθυμίας ἔχοι καὶ προαιρέσεως, ἀφεῖσθαι, πολὺ δὲ μᾶλλον ἐν τούτοις νομίζοντες ἢ ταῖς ὑπαίθροις καὶ πολιτικαῖς πράξεσι τρόπον ἀνδρὸς ἐνορᾶσθαι, φύλακα καὶ σωφρονιστὴν καὶ κολαστὴν τοῦ μηδένα καθ' ἡδονὰς ἐκτρέπεσθαι καὶ παρεκβαίνειν τὸν ἐπιχώριον καὶ συνήθη βίον ᾑροῦντο τῶν καλουμένων πατρικίων ἕνα καὶ τῶν δημοτικῶν ἕνα. τιμητὰς δὲ τούτους προσηγόρευον, ἐξουσίαν ἔχοντας ἀφελέσθαι μὲν ἵππον, ἐκβαλεῖν δὲ συγκλήτου τὸν ἀκολάστως βιοῦντα καὶ ἀτάκτως. οὗτοι δὲ καὶ τὰ τιμήματα τῶν οὐσιῶν λαμβάνοντες ἐπεσκόπουν καὶ ταῖς ἀπογραφαῖς τὰ γένη καὶ τὰς ἡλικίας διέκρινον, ἄλλας τε μεγάλας ἔχει δυνάμεις ἡ ἀρχή. (Πλούταρχος, Βίοι Παράλληλοι, Μάρκος/Κάτων, 16)

→ λείπει η μετάφραση και σύμπτυξη

εκτιμητής ζημιών (που προσδιορίζει την ποινή ή την αποζημίωση)

ὃς δ᾽ ἂν ἐπεργάζηται τὰ τοῦ γείτονος ὑπερβαίνων τοὺς ὅρους, τὸ μὲν βλάβος ἀποτινέτω, τῆς δὲ ἀναιδείας ἅμα 843d καὶ ἀνελευθερίας ἕνεκα ἰατρευόμενος διπλάσιον τοῦ βλάβους ἄλλο ἐκτεισάτω τῷ βλαφθέντι: τούτων δὲ καὶ ἁπάντων τῶν τοιούτων ἐπιγνώμονές τε καὶ δικασταὶ καὶ τιμηταὶ γιγνέσθων ἀγρονόμοι, τῶν μὲν μειζόνων, καθάπερ ἐν τοῖς πρόσθεν εἴρηται, πᾶσα ἡ τοῦ δωδεκατημορίου τάξις, τῶν ἐλαττόνων δὲ οἱ φρούραρχοι τούτων. (Πλάτων, Νόμοι, η', 843c-d)


κομπαστής

κομπαστής < κομπάζω + -τής


τόρνος

: τόρνος < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή *tórnos < *ter- (τρίβω, τρυπώ, συστρέφω)

εργαλείο ξυλουργών και γλυπτών, αντίστοιχο του σημερινού διαβήτη

τεχνικός όρος

→ χρειάζεται παράθεμα 6ου αιώνα, Θέογνις 1.805


σατράπης

: σατράπης < (άμεσο δάνειο) ιρανικής προέλευσης (παλαιάς ιρανικής) *xšaθra-pā/ă- Συγγενή: αρχαία περσική 𐎧𐏁𐏂𐎱𐎠𐎺𐎠 (xšaçapāvā, προστάτης του βασιλείου ή της επαρχίας) < 𐎧𐏁𐏂𐎶 (xšaça-, βασίλειο, επαρχία) + 𐎱𐎠𐎮𐎹 (√pā, προστατεύω)

ο σατράπης, διοικητής σατραπείας στην αυτοκρατορία των Αχαιμενιδών στην Περσία


κόνδυλος

κόνδυλος
-ου

: κόνδυλος < → λείπει η ετυμολογία

χτύπημα με τη γροθιά, γρονθοκόπημα

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Ἀριστοφάνης, Εἰρήνη, στίχ. 258

μῶν τῶν σκορόδων ἐνέβαλεν εἰς τὸν κόνδυλον;
#:::Μην έβαλε και σκόρδα στη σφαλιάρα;
#:::Μετάφραση (1967): Θρασύβουλος Σταύρου, Αθήνα: Τυποβιβλιοτεχνική @greek‑language.gr

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Ἀριστοφάνης, Λυσιστράτη, στίχ. 366

τί δ᾽, ἢν σποδῶ τοῖς κονδύλοις; τί μ᾽ ἐργάσει τὸ δεινόν;
#:::Μωρ᾽ αν σε λιώσω στις μπουνιές, σαν τί μπορείς να κάνεις;
#:::Μετάφραση (1965): Κώστας Βάρναλης, Αθήνα: Κέδρος @greek‑language.gr

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Ἀριστοφάνης, Σφῆκες, στίχ. 254 (254-255)

εἰ νὴ Δί᾽ αὖθις κονδύλοις νουθετήσεθ᾽ ἡμᾶς, | ἀποσβέσαντες τοὺς λύχνους ἄπιμεν οἴκαδ᾽ αὐτοί·
#:::Αν θα μας ορμηνεύετε πάλι με χαστούκια, | σβήνουμε τα λυχνάρια μας και γυρνούμε σπίτι·
#:::Μετάφραση (1967): Θρασύβουλος Σταύρου, Αθήνα: Τυποβιβλιοτεχνική @greek‑language.gr

※ 4oς πκε αιώνας Αισχίνης, Κατὰ Κτησιφῶντος, 52

καὶ ταῦτ᾽ ἤδη τὰ περὶ Μειδίαν καὶ τοὺς κονδύλους οὓς ἔλαβεν ἐν τῇ ὀρχήστρᾳ χορηγὸς ὤν, καὶ ὡς ἀπέδοτο τριάκοντα μνῶν ἅμα τήν τε εἰς αὑτὸν ὕβριν καὶ τὴν τοῦ δήμου καταχειροτονίαν ἣν ἐν Διονύσου κατεχειροτόνησε Μειδίου.
#::: ακόμη ποιος ο λόγος να αναφερθώ στα όσα συνέβησαν μεταξύ αυτού και του Μειδία, τις γροθιές που έφαγε ο Δημοσθένης στην ορχήστρα όντας χορηγός, ότι πούλησε για τριάντα μνες τόσο την προσβολή στο πρόσωπό του όσο και την καταδικαστική απόφαση του λαού εναντίον του Μειδία μέσα στο θέατρο του Διονύσου;
#:::Μετάφραση (2012): Α. Ι. Γιαγκόπουλος @greek‑language.gr

οποιοδήποτε σκληρό και οστεώδες εξόγκωμα

οι αρθρώσεις των δακτύλων

αρμός κάθε άρθρωσης, κλείδωση

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Ἱπποκράτης, Περὶ τόπων τῶν κατὰ ἄνθρωπον, (De locis in homine), κεφ. 6, p.288 @scaife.perseus

Δάκτυλοι ἄρθρα ἔχουσι πολλὰ, ἕκαστος τρία, ἓν μὲν ὑπὸ τῷ ὄνυχι ἐν μέσῳ τοῦ τε ὄνυχος καὶ τοῦ κονδύλου, ἄλλο ἐν τῷ κονδύλῳ, ᾗ καὶ ξυγκάμπτουσι τοὺς δακτύλους, ἄλλο τρίτον, ᾗ ὁ δάκτυλος ἀπὸ τῆς χειρὸς ἀποπέφυκεν.

εξόγκωμα, πρήξιμο

για ούλα δοντιών

μέτρο μήκους


κοπρών

: κοπρών < κοπρόω

αφοδευτήριο, απόπατος


σάπων

: σάπων < → λείπει η ετυμολογία

ελληνιστική κοινή

※ 2ος κε αιώνας ⌘ Γαληνός, Θεραπευτικῆς μεθόδου, Βιβλίον Α, 10, 569, 13

※ ἔστι δὲ δήπου καὶ ὁ σάπων ὀνομαζόμενος ἐν τοῖς μάλιστα ῥύπτειν δυναμένοις.


κομπασμός

: κομπασμός < → λείπει η ετυμολογία


τοκάς

: τοκάς < → δείτε τη λέξη τίκτω • Η Ετυμολογία χρειάζεται ανάπτυξη με τεκμηρίωση. Μπορείτε να βοηθήσετε;

αυτή που γεννάει ή που μόλις γέννησε

τοκάς λέαινα

που αναφέρεται στην ανατροφή


σαρδόνυξ

: σαρδόνυξ < σάρδιον


κομιστής

: κομιστής < κομίζω κομισ- + -τής

αυτός που φροντίζει

αυτός που μεταφέρει, ο κομιστής όπως στα νέα ελληνικά


κόρος

: κόρος < πρωτοινδοευρωπαϊκή *ḱer- • Η Ετυμολογία χρειάζεται ανάπτυξη με τεκμηρίωση. Μπορείτε να βοηθήσετε;

πλήρωση, γέμισμα, κορεσμός, χόρτασμα


κόρος

: κόρος < πρωτοελληνική *kórwos • Η Ετυμολογία χρειάζεται ανάπτυξη με τεκμηρίωση. Μπορείτε να βοηθήσετε;

νεαρός, αγόρι, κορεσμός, χόρτασμα

ομοίωμα, κούκλα

οἵ τε Θησέως κόροι (Σοφοκλής, Φιλοκτήτης, 560-565)


κόρος

: κόρος < εβραϊκή כֹּר (κορ) < ακκαδική λέξη κουρού (kurru) • Η Ετυμολογία χρειάζεται ανάπτυξη με τεκμηρίωση. Μπορείτε να βοηθήσετε;

εβραϊκή ογκομετρική μονάδα ξηρού φορτίου (ξηρομετρική), περίπου δέκα αττικών μεδίμνων, το εβραϊκό σάρωθρο


κόνικλος

κόνικλος
-ου

: κόνικλος < (άμεσο δάνειο) λατινική cuniculus, άγνωστης ετυμολογίας

άλλη μορφή του κούνικλος: κουνέλι

θηλαστικό ζώο

※ 2ος/3ος αιώνας κε αιώνας ⌘ Κλαύδιος Αἰλιανός (Claudius Aelianus), Περὶ ζῴων ἰδιότητος Ael.NA 13.15, 1-6

Πέφυκε δὲ καὶ λαγὼς ἕτερος μικρὸς τὴν φύσιν, οὐδὲ αὔξεταί ποτε· κόνικλος ὄνομα αὐτῷ. οὔκ εἰμι δὲ ποιητὴς ὀνομάτων, ὅθεν καὶ ἐν τῇδε τῇ συγγραφῇ φυλάττω τὴν ἐπωνυμίαν τὴν ἐξ ἀρχῆς, ἥνπερ οὖν ῎Ιβηρες οἱ ῾Εσπέριοι ἔθεντό οἱ, παρ' οἷς καὶ γίνεται τε καὶ ἔστι πάμπολυς.


τόκος

: τόκος < τίκτω

το διάστημα της εγκυμοσύνης

ἐνιαύσιος ὁ τόκος

τόκος, χρήματα που "γεννιούνται" από το δανεισμό


μέδιμνος

: μέδιμνος < → λείπει η ετυμολογία

μέτρο χωρητικότητας στερεών και ειδικά του σιταριού ο οποίος αντιστοιχούσε (ο αττικός και ο σικελικός) στα 52 λίτρα, με τρεις υποδιαιρέσεις -περίπου 1/3 του σημερινού λίτρου η μικρότερη. Μετά τον 3ο αιώνα π.Χ. αντιστοιχούσε σε σημερινά 58 λίτρα

μονάδα μέτρησης


κολυμβήθρα

κολυμβήθρα
-ας

: κολυμβήθρα < → λείπει η ετυμολογία

περιοχή για κολύμπι ή κατάδυση

※ 1ος/2ος κε αιώνας ⌘ Πλούταρχος, Βίοι Παράλληλοι Ἀλέξανδρος, 76.5

καὶ μεταρθεὶς κατέκειτο παρὰ τὴν μεγάλην κολυμβήθραν, ὅτε δὴ τοῖς ἡγεμόσι διελέχθη περὶ τῶν ἐρήμων ἡγεμονίας τάξεων, ὅπως καταστήσωσι δοκιμάσαντες.
#:::Μεταφέρθηκε από εκεί και ήταν ξαπλωμένος κοντά στη μεγάλη κολυμβήθρα και συζήτησε με τους αρχηγούς για τις κενές θέσεις στη διοίκηση του στρατού, με σκοπό να τις συμπληρώσουν, αφού δοκιμάσουν τους επικεφαλής.
#:::Μετάφραση (2012), Α.Ι. Γιαγκόπουλος-Ζ.Ε. Μαλαθούνη, @greek‑language.gr

※ '2ος κε' αιώνας ⌘ Γαληνός, De sanitate tuenda, 3.10, p. 220 @scaife.perseus

ἡ δὲ ἐν τῇ ψυχρᾷ κολυμβήθρᾳ διατριβὴ μὴ πολυχρόνιος γενέσθω, μηδ αὐτὸ τὸ ὕδωρ ἄγαν ἔστω ψυχρόν.

δεξαμενή, στέρνα

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Πλάτων, Πολιτεία, 5, 453d

ἄντε τις εἰς κολυμβήθραν μικρὰν ἐμπέσῃ ἄντε εἰς τὸ μέγιστον πέλαγος μέσον, ὅμως γε νεῖ οὐδὲν ἧττον.
#:::είτε πέσει κανείς μες σε μια μικρή δεξαμενή, είτε στο πιο μεγάλο πέλαγος καταμεσής, το ίδιο κολυμπά και στη μια και στην άλλη περίπτωση.
#::: Μετάφραση (στη δημοτική, χ.χ.): Ιωάννης Γρυπάρης. Θεσσαλονίκη: ΚΕΓ, 2015 (στην καθαρεύουσα, 1911, Εκδ.Φέξη) @greek‑language.gr

※ 1ος πκε αιώνας ⌘ Διόδωρος Σικελιώτης, Βιβλιοθήκη Ἱστορική, 11, 25.4 @scaife.perseus

κατεσκεύασαν δὲ οἱ Ἀκραγαντῖνοι καὶ κολυμβήθραν πολυτελῆ, τὴν περίμετρον ἔχουσαν σταδίων ἑπτά, τὸ δὲ βάθος πηχῶν εἴκοσι. εἰς δὲ ταύτην ἐπαγομένων ποταμίων καὶ κρηναίων ὑδάτων ἰχθυοτροφεῖον ἐγένετο,

δεξαμενή, βαρέλι για κρασί

※ 1ος πκε αιώνας ⌘ Διόδωρος Σικελιώτης, Βιβλιοθήκη Ἱστορική, 13, 83.3 @scaife.perseus

εἶναι δʼ ἐν αὐτῷ τριακοσίους μὲν πίθους ἐξ αὐτῆς τῆς πέτρας τετμημένους, ἕκαστον ἑκατὸν ἀμφορεῖς χωροῦντα· κολυμβήθραν δὲ παρʼ αὐτοῖς ὑπάρχειν κεκονιαμένην, χωροῦσαν ἀμφορεῖς χιλίους, ἐξ ἧς τὴν ῥύσιν εἰς τοὺς πίθους γίνεσθαι.

για βάπτισμα


κόρα

αιολικός τύπος του κόρη


κονίστρα

: κονίστρα < αρχαία ελληνική κονίζω

χώρος καλυμμένος με χώμα

αρένα σε σχολή πάλης


κορύνη

: κορύνη < πιθανόν από τη λέξη ἡ κόρυς (γενική τῆς κόρυθος), ὁ κόρυθος ('περικεφαλαία")

κορύνα

δωρικός, αιολικός τύπος

πολεμικό ή κυνηγετικό ρόπαλο με μία πλευρά ενισχυμένη


κόπρος

: κόπρος < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή *kekʷō-

τα περιττώματα των ανθρώπων ή των ζώων

ακαθαρσία, ρύπος

※ 4ος πκε αιώνας ⌘ Ἀριστοτέλης, Ἀθηναίων πολιτεία 50.2@perseus.tufts.edu

καὶ ὅπως τῶν κοπρολόγων μηδεὶς ἐντὸς ι σταδίων τοῦ τείχους καταβαλεῖ κόπρον ἐπιμελοῦνται
#::: και επιβλέπουν ώστε κανένας από τους οδοκαθαριστές να μη βάζει τις ακαθαρσίες [σε απόσταση] δέκα σταδίων από το τείχος.

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ὀδύσσεια, 10 (κ. Ἀλκίνου ἀπόλογοι: Τὰ περὶ Αἴολον, Λαιστρυγόνας καὶ Κίρκην.), στίχ. 410 (410-414 )

ὡς δ᾽ ὅτ᾽ ἂν ἄγραυλοι πόριες περὶ βοῦς ἀγελαῖος|ἀγελαίας]], | ἐλθούσας ἐς κόπρον, ἐπὴν βοτάνης κορέσωνται, | πᾶσαι ἅμα σκαίρουσιν ἐναντίαι· οὐδ᾽ ἔτι σηκοὶ | ἴσχουσ᾽, ἀλλ᾽ ἁδινὸν μυκώμεναι ἀμφιθέουσι | μητέρας·
#:::Πώς τα μικρά δαμάλια στους αγρούς περικυκλώνουν τις γελάδες, | όταν αυτές κοπάδι φτάνουν, απ᾽ τη βοσκή τους χορτασμένες, πίσω στον στάβλο, | κι εκείνα γύρω τους όλα χοροπηδούν· δεν τα χωρούν | οι μάντρες πια, με δυνατά μουκανητά πώς τριγυρίζουν | τις μανάδες τους·


κονίασις

: κονίασις (ελληνιστική κοινή) < κονιά(ω) + -σις > αρχαία ελληνική κόνις

ελληνιστική κοινή


κομψοέπεια

: κομψοέπεια < κομψοεπ(ής) + -εια

κομψότητα στον λόγο, κομψοέπεια, κομψολογία

ελληνιστική κοινή

※ 4ος/5ος αιώνας κε ⌘ Κύριλλος Α΄Αλεξανδρείας, Κατά Ιουλιανού, 3.76 @books.google

διατέθεινται γὰρ ἑτέρως, οὐ κομψοεπείας καὶ μύθους τὰ περὶ θεῶν εἶναι λέγοντες, ἀλλ’ ὡς ἀληθεῖς καὶ δοκιμωτάτας δεχόμενοι τὰς φωνάς, καὶ τοῦτο οἱ συνετώτατοι.


κόρυζα

: κόρυζα < → λείπει η ετυμολογία

καταρροή της μύτης, μύξα και μεταφορικά η ανοησία


σαπρία

: σαπρία < → λείπει η ετυμολογία

σαπίλα, σαπρότης, αποσύνθεση

※ Εύρων Κομητάς τας Ομηρείους βίβλους εφθαρμένας τε κουδαμώς έστιγμένας,

στίξας διεσμίλευσα ταύτας εντέχνως, την σαπρίαν ρίψας μεν ως αχρηστίαν,

γράψας δ' εκαινούργησα την ευχρηστίαν εντεύθεν οι γράφοντες ουκ εσφαλμένως (Κομητάς, Παλατινή Ανθολογία, AP 15.38)


κοσμητεία

κοσμητεία
-ας

: κοσμητεία < → λείπει η ετυμολογία

αξίωμα του κοσμητή


κόμη

: κόμη : Συνδέεται ετυμολογικά με το κομάω/κομῶ (πιθανώς και να προέρχεται απ’ αυτό με αναδρομικό σχηματισμό)

κόμη, μαλλιά

φύλλωμα δέντρου

η φωτεινή ουρά ενός κομήτη


σαφήνεια

σαφήνεια < σαφην(ής) + -εια < σαφής < επίρρημασάφα


τοπογραφία

: τοπογραφία < αρχαία ελληνική τόπος, τοπο- + -γραφία, γράφω

περιγραφή των ορίων μιας χώρας

ελληνιστική κοινή


τόλμη

συνώνυμο του αρχαίου τόλμα

ελληνιστική κοινή


μέθη

: μέθη < μεθύω < μέθυ < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή ρίζα *médʰu (μέλι)

ενθουσιασμός

: μέθαι: συμπόσια

στον πληθυντικό


σαπρότης

:σαπρότης < σαπρό(ς) + -της
: ΑΠΟΓΟΝΟΙ: ⇘ νέα ελληνικά: σαπρότητα

σαπρότητα, σαπίλα


κόμμι

: κόμμι < (άμεσο δάνειο) αρχαία αιγυπτιακή qmy (έλαιο επίχρισης / επάλειψης)


κομβίον

: κομβίον < κόμβ(ος) + υποκοριστικό επίθημα -ίον

η περόνη που στερέωνε το ρούχο


σέλας

: σέλας < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή *swelō (λάμψη) (συγγενές της λέξης σελήνη)


σέμνωμα

: σέμνωμα < αρχαία ελληνική σεμνόω / σεμνῶ

μεγαλοπρέπεια

κόσμημα, στολίδι


τίλμα

: τίλμα < τίλλω

το χνούδι, το ξάσμα, το ξαντό, αυτό που έχει αποσπαστεί ή μαδηθεί, τα πολύ μικρά θραύσματα, τα ψήγματα


σέβας

σέβας
ελλειπτικό ουσιαστικό

ἐμπόρων

※ Κατηγορία:Λήμματα με παραθέματα (αρχαία ελληνικά)Κατηγορία:Λήμματα με παραθέματα (αρχαία ελληνικά) 5ος αιώνας πκε, ⌘ Ευριπίδης, Ἄλκηστις, 995-999
*::__E__μηδὲ νεκρῶν ὡς φθιμένων χῶμα νομιζέσθω | τύμβος σᾶς ἀλόχου, θεοῖσι δ᾽ ὁμοίως | τιμάσθω, σέβας ἐμπόρων.
*:::__E__Όχι, για τάφος νεκρού να μη λογιέται | ποτέ της δικής σου γυναίκας το μνήμα· όπως θεούς | προσκυνούν, οι διαβάτες κι εκείνο να το τιμούν·

Μετάφραση (1972): Θρασύβουλος Σταύρου @greek-language.gr

φόβος μαζί με σεβασμό, συναίσθημα φόβου, συστολή

δέος, θαυμασμός

τιμή, που αποδίδεται σε κάποιον

αντικείμενο θαυμασμού, σεβασμού

※ 6ος/5ος πκε αιώνας ⌘ Αἰσχύλος, Εὐμενίδες, στίχ. 545 (545-548)

πρὸς τάδε τις τοκέων σέβας εὖ προτίων | καὶ ξενοτίμους | ἐπιστροφὰς δωμάτων | αἰδόμενός τις ἔστω.
#:::κι έτσι λοιπόν απ᾽ όλα πριν | σέβας γονιού ας κρατάει κανείς | και μες στα στήθια του ας τιμά | τους νόμους της ξενίας πιστά.
#::: Μετάφραση (1911): Ιωάννης Ν. Γρυπάρης, Αθήνα:Φέξης @greek‑language.gr


σάρωμα

: σάρωμα < σαρόω + -μα

το αποτέλεσμα του σαρόω, το σάρωμα


κρύπτω

: κρύπτω < άγνωστης ετυμολογίας

κρύβω, καλύπτω, αποκρύπτω

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ἰλιάς, 8 (Θ. Θεῶν ἀγορά. Κόλος μάχη.), στίχ. 272

ὁ δέ μιν σάκεϊ κρύπτασκε φαεινῷ.
#:::και ο Αίας τον εσκέπαζε με την λαμπρήν ασπίδα.
#::: Έμμετρη Μετάφραση (1922): Ιάκωβος Πολυλάς @greek‑language.gr

κρύβω στη γη, θάβω

καλύπτω, κρατώ κρυφό

καλύπτω, κρύβω

στην μέση φωνή

※ 5ος αιώνας πκε, ⌘Σοφοκλής, Αἴας, 646-647

ἅπανθ᾽ ὁ μακρὸς κἀναρίθμητος χρόνος | φύει τ᾽ ἄδηλα καὶ φανέντα κρύπτεται·
#::Όλα, μακρύς ο χρόνος κι αναρίθμητος, | τ᾽ άδηλα φανερώνει, τα φανερά τα κρύβει.
#:::Μετάφραση (2012): Δημήτρης Μαρωνίτης @greek‑language.gr

κρύβομαι, παραμένω κρυμμένος

στην παθητική φωνή

για τους διάττοντες αστέρες

※ 7ος πκε αιώνας ⌘ Ἡσίοδος, Ἔργα καὶ Ἡμέραι, 386 (385-387)

αἳ δή τοι νύκτας τε καὶ ἤματα τεσσαράκοντα | κεκρύφαται, αὖτις δὲ περιπλομένου ἐνιαυτοῦ | φαίνονται τὰ πρῶτα χαρασσομένοιο σιδήρου.
#:::Αυτές νύχτες σαράντα και ημέρες | είναι κρυμμένες και πάλι, όταν τον κύκλο του ο χρόνος συμπληρώνει, | για πρώτη φορά εμφανίζονται όταν ακονίζεται το σίδερο.
#::: Μετάφραση (2001): Σταύρος Γκιργκένης, Θεσσαλονίκη: Ζήτρος @greek‑language.gr
#:::ΣτΕ Ο Ησίοδος αναφέρεται στις Πλειάδες.

κρύβομαι, παραμένω κρυμμένος


συνουσία

συνουσία
ξυνουσίᾳ

συνουσία < συνοῦσα < σύνειμι

η κοινωνική συνεύρεση

η παρέα, η συντροφιά


κρήμνισμα

: κρήμνισμα < (ελληνιστική κοινή) κρημνίζω, θέμα κρημνισ- + -μα

0=- κρημνός

αρχαία ελληνική

ελληνιστική κοινή


κριτής

: κριτής < κρίνω + -τής

υπερασπιστή

'''κριτήν'''

υποστηρικτή

'''κριτήν'''

άτομο που κρίνει, αξιολογεί και αποφασίζε για κάτι

Ιουδαίος κυβερνήτης

ελληνιστική σημασία

κριτάς: ὀδόντας (※ 5ος αιώνας κε ⌘ Ἡσύχιος, Γλῶσσαι, Κ)


τρίπτης

: τρίπτης < τρίβω με θέμα τριπ- + -της

ο υπηρέτης των λουτρών που τρίβει τους λουόμενους

※ 1ος/2ος κε αιώνας ⌘ Πλούταρχος, Βίοι Παράλληλοι, Ἀλέξανδρος, 40.1

μύρῳ δὲ χρωμένους ἰέναι πρὸς ἄλειμμα καὶ λουτρὸν ὅσῳ ‹πρότερον› οὐδ᾽ ἐλαίῳ, τρίπτας δὲ καὶ κατευναστὰς περιαγομένους,
*::: πήγαιναν για άλειμμα και για λουτρό χρησιμοποιώντας τόσο πολύ μύρο όσο προηγουμένως ούτε λάδι δεν είχαν. (Έβλεπε ότι) περιστοιχίζονταν από υπηρετικό προσωπικό για τρίψιμο και χαλάρωση.
*::: Μετάφραση (2012): Γιαγκόπουλος, Α.Ι., Ζ.Ε. Μαλαθούνη. Θεσσαλονίκη: Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας. @greek‑language.gr


κύανος

: κύανος < → λείπει η ετυμολογία

λάπις λάζουλι


κύανος

: κύανος < → λείπει η ετυμολογία

το μπλε χρώμα


τρυγητής

συνώνυμο του τρυγυτήρ

ελληνιστική κοινή


κύαθος

: κύαθος < προελληνική

είδος κύπελλου για το σερβίρισμα ποτού από κρατήρα


κόφινος

κόφινος: (τεχνικός όρος) < πιθανό δάνειο. Συγγενή: λατινική cophinus (< γαλλική couffin, ' coffin)

το κοφίνι, το καλάθι


σεληνιασμός

: σεληνιασμός < Σελήνη (λόγω της επικρατούσας παλαιότερα αντίληψης ότι η εμφάνιση των συμπτωμάτων της ασθένειας οφείλονταν στη Σελήνη)


τύλος

: τύλος < → λείπει η ετυμολογία


τύμβος

: τύμβος < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή ρίζα *tum- (φουσκώνω, διογκώνω)

κατ’ επέκταση

ηλικιωμένος άνθρωπος


τριαγμός

: τριαγμός < τριάζω


τρίχας

αιτιατική πληθυντικού του θρίξ


τροχίσκος

: τροχίσκος < τροχ(ός) + υποκοριστικό επίθημα -ίσκος

τροχίσκος, μικρός τροχός

υποκοριστικό

ελληνιστική σημασία


τρυπανισμός

τρυπανισμός
-οῦ

: τρυπανισμός < τρυπανίζω, τρυπανισ- + -μός < αρχαία ελληνική τρύπανον
: ΑΠΟΓΟΝΟΙ: ⇘ νέα ελληνικά: τρυπανισμός με ειδικότερη σημασία

τρυπάνισμα, εργασία με τρυπάνι, η ενέργεια του τρυπανίζω


τρυσμός

: τρυσμός < → λείπει η ετυμολογία

γογγυσμός, μουρμούρισμα


κράμβη

: κράμβη < • Η Ετυμολογία χρειάζεται ανάπτυξη με τεκμηρίωση. Μπορείτε να βοηθήσετε;

το αγριολάχανο, είδη λάχανου

ἀγρία, ἥμερος κράμβη


κύλιξ

: κύλιξ < προελληνική προέλευση

κύλικα, ανοιχτό αγγείο πόσεως για κρασί


τρυφερότητα

αιτιατική ενικού του τρυφερότης


κρόκη

: κρόκη < κρέκω, θέμα κροκ- + -η

το υφάδι, το νήμα που περνάει από το στημόνι ενός αργαλειού μαζί με τη σαΐτα

νήμα, κλωστή

κατ’ επέκταση

κομμάτι από μάλλινο ύφασμα


κρόκη

: κρόκη < (κληρονομημένο) πρωτοελληνική *krókā < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή *ḱorkeh₂ (βότσαλο), με μετάθεση

κροκάλα, βότσαλο


κυβερνητική

κυβερνητική < ουσιαστικοποιημένο θηλυκό του επιθέτου κυβερνητικός (κυβερνητική τέχνη)

η τέχνη του κυβερνήτη, αυτού που οδηγεί πλοίο


κυλίνδησις

: κυλίνδησις < → λείπει η ετυμολογία

το κύλισμα στη λάσπη

ελληνιστική κοινή

συνεχής εξάσκηση

ελληνιστική κοινή

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Πλάτων, Σοφιστήςʷ, 268a

διὰ τὴν ἐν τοῖς λόγοις κυλίνδησιν


πρόκλησις

πρόκλησις
-εως

: πρόκλησις < → λείπει η ετυμολογία

→ ζητούμενο λήμμα


κραιπάλη

: κραιπάλη < → λείπει η ετυμολογία


τραυλότητα

αιτιατική ενικού του τραυλότης


σεισοπυγίς

: σεισοπυγίς (ελληνιστική κοινή) < σείω + πυγή • Η Ετυμολογία χρειάζεται ανάπτυξη με τεκμηρίωση. Μπορείτε να βοηθήσετε;


κουρά

: κουρά < *κορ-σά > θέμα κορ-, μεταπτωτική βαθμίδα θέματος που συναντάμε και στο κείρω

κοπή, κούρεμα, κλάδεμα

κομμένο μαλλί


τρώγλη

τρώγλη, ήδη τον 5ο αιώνα στον Ιπποκράτη < τρώγ(ω) + -λη

τρύπα τρωκτικού, ποντικότρυπα

αρχική σημασία

διάβρωση ή τρύπα σε τοίχο, όπου κάνουν τη φωλιά τους ζώα, π.χ. ποντίκια (ποντικότρυπα)

τρύπα, κοιλότητα

τρύπα σε ένδυμα που έγινε από ζώα (π.χ. ποντίκια)


τροφός

τροφός
ὁ/ἡ
τροφός
οἱ/αἱ
τροφοί
τοῦ/τῆς
τροφοῦ
τῶν
τροφῶν
τῷ/τῇ
τροφῷ
τοῖς/ταῖς
τροφοῖς
τὸν/τὴν
τροφόν
τοὺς/τὰς
τροφούς
τροφέ
τροφοί
τὼ
τροφώ
τοῖν
τροφοῖν

: τροφός < τροφ-, μεταπτωτική βαθμίδα του τρέφω + -ός
:* και (ουσιαστικοποιημένο), συνήθως θηλυκό, αλλά και αρσενικό


τρῶσις

: τρῶσις < τιτρώσκω + -σις

ο τραυματισμός


σεισάχθεια

σεισάχθεια < σείω + ἄχθος

το πέταγμα, το τίναγμα του βάρους

η νομοθετική ρύθμιση παλαιών χρεών από τον Σόλωνα


σεμίδαλις

σεμίδαλις
-εως/-ιος
σεμῐδᾱλις

: σεμίδαλις < → λείπει η ετυμολογία

πολύ λεπτό (ψιλοκοσκινισμένο) αλεύρι από σιτάρι

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Ἀριστοφάνης, Απόσπασμα 412 Απόσπασμα από την κωμωδία Ολκάδες, @archive.org, @poesialatina.it

ἀράκους, πυρούς, πτισάνην, χόνδρον, ζειάς, αἴρας, σεμίδαλιν.


τραχύτητα

αιτιατική ενικού του τραχύτης


σής

: σής < → λείπει η ετυμολογία


μεταλλωρύχος

μεταλλωρύχος

: μεταλλωρύχος < αρχαία ελληνική μέταλλον + ὀρύττω (το ω (μεταλλωρύχος) εξηγείται με τον φωνητικό νόμο της συνθετικής έκτασης

ο μεταλλωρύχος

ελληνιστική κοινή


μοιχός

μοιχός < → λείπει η ετυμολογία

παράνομος εραστής


μεταλλευτής

μεταλλευτής
-οῦ

: μεταλλευτής (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική μεταλλεύ(ω) + -τής

ο μεταλλευτής, ο μεταλλωρύχος

ο μεταλλουργός


σηκός

σηκός
''δωρικός τύπος'' (transliteration)
σακός (transliteration)

: σηκός < σάττω ή προελληνική

στάβλος, μαντρί

ιερός περίβολος

κορμός ενός γέρικου ελαιόδεντρου


μερισμός

: μερισμός < → λείπει η ετυμολογία

→ ζητούμενο λήμμα


μαστροπός

μαστροπός
μαστροπίς

: μαστροπός, ήδη τον 5ο αιώνα < προελληνική. Μορφολογικά αναλύεται σε θέμα μαστρ- (< μαστήρ, μαστρός) < θέμα μασ- (μαίομαι γυρεύω, αγγίζω, φτάνω) + -οπός που δεν έχει ερμηνευτεί ικανοποιητικά.

μαστροπός, προαγωγός

σε επιθετική λειτουργία

όψιμη ελληνιστική κοινή


κηπουρός

: κηπουρός < κῆπος + -ουρός (οὖρος, *ϝορ- < ὁράω)

αυτός που φροντίζει και καλλιεργεί κήπο, περιβόλι, φυτεία

※ δοκοῦσα ὅτι ὁ κηπουρός ἐστιν (Το κατά Ιωάννην Ευαγγέλιον, 20.15)

Κηπουρὸς ἀρδεύων λάχανα (τίτλος ιστορίας του Αισώπου)


τιμωρός

: τιμωρός < συνηρημένο του τιμάορος < τιμή (θέμα τιμα-) + -ωρός (ὁράω)
:* και ουσιαστικοποιημένο

ο εκδικητής, ο βοηθός εκείνου που έχει δεχτεί επίθεση ή αδικήσει

※ 5ος αιώνας πκε ⌘ Ἡρόδοτος, Ἱστορίαι, στη Βικιθήκη

7 (Πολύμνια), 171.1
#:*: ἐς δὲ τὴν Κρήτην ἐρημωθεῖσαν, ὡς λέγουσι Πραίσιοι, ἐσοικίζεσθαι ἄλλους τε ἀνθρώπους καὶ μάλιστα Ἕλληνας, τρίτῃ δὲ γενεῇ μετὰ Μίνων τελευτήσαντα γενέσθαι τὰ Τρωικά, ἐν τοῖσι οὐ φλαυροτάτους φαίνεσθαι ἐόντας Κρῆτας τιμωροὺς Μενέλεῳ.
#:*:: Τώρα, στην Κρήτη που, όπως διηγούνται οι Πραίσιοι, είχε ερημωθεί, ήρθαν απέξω κι εγκαταστάθηκαν άλλοι και προπάντων Έλληνες· και στην τρίτη γενιά ύστερ᾽ από το θάνατο του Μίνωα, έγιναν τα Τρωικά, όπου οι Κρήτες αναδείχτηκαν βοηθοί του Μενελάου όχι της τελευταίας σειράς — κάθε άλλο!
#:*:: Μετάφραση (1993): Ηλίας Σπυρόπουλος. Αθήνα:Γκοβόστης @greek‑language.gr
#:* 2 (Εὐτέρπη), 141.3
#:*: τὸν δὲ ἱρέα ἐς ἀπορίην ἀπειλημένον ἐσελθόντα ἐς τὸ μέγαρον πρὸς τὤγαλμα ἀποδύρεσθαι οἷα κινδυνεύει παθεῖν· ὀλοφυρόμενον δ᾽ ἄρα μιν ἐπελθεῖν ὕπνον καί οἱ δόξαι ἐν τῇ ὄψι ἐπιστάντα τὸν θεὸν θαρσύνειν ὡς οὐδὲν πείσεται ἄχαρι ἀντιάζων τὸν Ἀραβίων στρατόν· αὐτὸς γάρ οἱ πέμψειν τιμωρούς.
#:*:: Αυτός δεν ξέρει τί να κάνει και μπαίνει στον ναό και πιάνει να κλαίει μπροστά στο άγαλμα γι᾽ αυτά που κινδυνεύει να πάθει· και καθώς θρηνολογούσε, τον πήρε ο ύπνος και ονειρεύτηκε ότι φανερώθηκε ο θεός μπροστά του και του έδωσε θάρρος ότι αν αντιμετώπιζε τον αραβικό στρατό, δεν θα πάθαινε κανένα κακό: αυτός, ο θεός, θα του έστελνε βοήθεια.
#:*:: Μετάφραση (1992): Λεωνίδας Ζενάκος Αθήνα:Γκοβόστης @greek‑language.gr

※ 2ος κε αιώνας ⌘ Ἀρριανός, Ἀνάβασις Ἀλεξάνδρου, 7, 16.8

οὐ μεῖον ἢ καὶ Ἀχιλλέα δοκῶ ἂν ἑλέσθαι προαποθανεῖν Πατρόκλου μᾶλλον ἢ τοῦ θανάτου αὐτῷ τιμωρὸν γενέσθαι.
#::: Νομίζω ότι όχι λιγότερο και ο Αχιλλέας θα προτιμούσε μάλλον να πεθάνει πριν από τον Πάτροκλο παρά να γίνει εκδικητής του θανάτου του.
#::: Μετάφραση (1986, 1998): Θεόδωρος Χ. Σαρικάκης, Αθήνα: Ακαδημία Αθηνών. @greek‑language.gr


τοκογλύφος

τοκογλύφος < τόκος (μεταφορικά η γέννηση κέρδους από χρήμα) και γλύφω (σμιλεύω, επεξεργάζομαι την πέτρα ή το μάρμαρο), (που καταγράφει τους τόκους του)


μετεωρολόγος

μετεωρολόγος
-ου

: μετεωρολόγος < μετεωρο- + -λόγος

που μιλάει για τα ουράνια σώματα, αστρονόμος

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Πλάτων, Κρατύλοςʷ, 396c (396b-396c) @scaife.perseus

ἡ δὲ αὖ ἐς τὸ ἄνω ὄψις καλῶς ἔχει τοῦτο τὸ ὄνομα καλεῖσθαι, οὐρανία, ὁρῶσα τὰ ἄνω, ὅθεν δὴ καί φασιν, ὦ Ἑρμόγενες, τὸν καθαρὸν νοῦν παραγίγνεσθαι οἱ μετεωρολόγοι, καὶ τῷ οὐρανῷ ὀρθῶς τὸ ὄνομα κεῖσθαι·

※ 4ος πκε αιώνας ⌘ Ἀριστοτέλης, Μετεωρολογικά 2.1 @scaife.perseus

Περὶ δὲ τοῦ τὰ πρὸς ἄρκτον εἶναι τῆς γῆς ὑψηλὰ σημεῖόν τι καὶ τὸ πολλοὺς πεισθῆναι τῶν ἀρχαίων μετεωρολόγων τὸν ἥλιον μὴ φέρεσθαι ὑπὸ γῆν ἀλλὰ περὶ τὴν γῆν καὶ τὸν τόπον τοῦτον, ἀφανίζεσθαι δὲ καὶ ποιεῖν νύκτα διὰ τὸ ὑψηλὴν εἶναι πρὸς ἄρκτον τὴν γῆν.

※ '3ος κε' αιώνας Πλωτίνος, Εννεάδες, 3.4.2 @scaife.perseus

τοὺς δὲ φιλομούσους μέν, καθαρίους δὲ τὰ ἄλλα, εἰς τὰ ᾠδικά: τοὺς δὲ ἀλόγως βασιλέας εἰς ἀετούς, εἰ μὴ ἄλλη κακία παρείη: μετεωρολόγους δὲ ἄνευ φρονήσεως εἰς τὸν οὐρανὸν ἀεὶ αἰρομένους εἰς ὄρνεις μετεώρους ταῖς πτήσεσιν.

που ασχολείται με μάταια θέματα

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Πλάτων, Κρατύλοςʷ, 401b @scaife.perseus

κινδυνεύουσι γοῦν, ὠγαθὲ Ἑρμόγενες, οἱ πρῶτοι τὰ ὀνόματα τιθέμενοι οὐ φαῦλοι εἶναι ἀλλὰ μετεωρολόγοι καὶ ἀδολέσχαι τινές.

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Εὐριπίδης, Ἀπόσπασμα, 913 @scaife.perseus

τίς τάδε λεύσσων θεὸν οὐχὶ νοεῖ,
μετεωρολόγων δ’ ἑκὰς ἔρριψεν
σκολιὰς ἀπάτας; ὧν ἀτηρὰ
γλῶσσ’ εἰκοβολεῖ περὶ τῶν ἀφανῶν
οὐδὲν γνώμης μετέχουσα.


μάρτυς

μάρτῠς
-υρος

: μάρτυς < → λείπει η ετυμολογία

εκείνος που είδε κάτι και μπορεί να μαρτυρήσει γι' αυτό, να το βεβαιώσει

※ τούτων μάρτυρας καλῶ θεούς (⌘ Σοφοκλής, Τραχίνιαι 1248)

μάρτυρας για τη χριστιανική πίστη

ελληνιστική σημασία

χριστιανισμός


μάργαρος

μάργαρος
-ου

: μάργαρος (αναδρομικός σχηματισμός) < μαργαρίτης επειδή το -ίτης μοιάζει με ελληνικό επίθημα, ενώ ολόκληρη η λέξη είναι ανατολικό δάνειο.

άλλες μορφές: επίσης ουδέτερο: τὸ μάργαρον


κοπρολόγος

: κοπρολόγος < κόπρ(ος) + -ο- + -λόγος

αυτός που μαζεύει κοπριές

οδοκαθαριστής, σκουπιδιάρης

※ 4ος πκε αιώνας ⌘ Ἀριστοτέλης, Ἀθηναίων πολιτεία 50.2@perseus.tufts.edu

καὶ ὅπως τῶν κοπρολόγων μηδεὶς ἐντὸς ι σταδίων τοῦ τείχους καταβαλεῖ κόπρον ἐπιμελοῦνται
#::: και επιβλέπουν ώστε κανένας από τους οδοκαθαριστές να μην απορρίπτει τις ακαθαρσίες [σε απόσταση] δέκα σταδίων από το τείχος. (σημείωση: δηλαδή, τουλάχιστο σε απόσταση σημερινών 2 χιλιομέτρων περίπου)

βρομιάρης, ακάθαρτος, βρομερός άνθρωπος


παρακείμενος

παρακείμενος

: παρακείμενος < παρά + κείμαι


μετάνοια

μετάνοια
-ας

μετάνοια < μετανο(έω) + -ια. Μορφολογικά, μετά- + -νοια

αλλαγή γνώμης ή απόφασης, μετανιωμός

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Θουκυδίδης, Ἱστορίαι, 3, 36.4 (η σκληρή διαταγή να εκτελεστούν όλοι οι Μυτιληναίοι)

καὶ τῇ ὑστεραίᾳ μετάνοιά τις εὐθὺς ἦν αὐτοῖς καὶ ἀναλογισμὸς ὠμὸν τὸ βούλευμα καὶ μέγα ἐγνῶσθαι, πόλιν ὅλην διαφθεῖραι μᾶλλον ἢ οὐ τοὺς αἰτίους.
#:: Την επομένη, όμως, άρχισαν να μετανιώνουν και ν᾽ αναλογίζονται πόσο σκληρή κι υπερβολική ήταν η απόφασή τους να καταστρέψουν ολόκληρη πολιτεία αντί να τιμωρήσουν μόνο τους ενόχους.
#::: Μετάφραση (1965-1968): Άγγελος Σ. Βλάχος, Αθήνα:Γαλαξίας @greek‑language.gr

μεταμέλεια για αμάρτημα (θρησκεία)

ελληνιστική σημασία

※ 2ος κε αιώνας ⌘ Καινή Διαθήκη, Εὐαγγέλιον κατὰ Λουκᾶν, 3.3

καὶ ἦλθεν^([ο Ιωάννης ο Βαπτιστής]) εἰς πᾶσαν τὴν περίχωρον τοῦ Ἰορδάνου, κηρύσσων βάπτισμα μετανοίας εἰς ἄφεσιν ἁμαρτιῶν·


μικροφιλοτιμία

μικροφιλοτιμία

: μικροφιλοτιμία < μικροφιλότιμ(ος) + -ία. Μορφολογικά αναλύεται σε μικρο- + φιλοτιμία

ασήμαντη φιλοδοξία, μικροφιλοτιμία

ελληνιστική κοινή


μοιχαλίδα

αιτιατική ενικού του μοιχαλίς


μεσημβρία

μεσημβρία
μεσαμβρίη

μεσημβρία < → λείπει η ετυμολογία

το μέσον της ημέρας


σημύδα

: σημύδα < → λείπει η ετυμολογία


σηπία

: σηπία < → λείπει η ετυμολογία


μεταλλεία

: μεταλλεία < → λείπει η ετυμολογία

αναζήτηση και εξόρυξη μεταλλευμάτων, η μετάλλευση

υπόγειος οχετός


σήραγγα

αιτιατική ενικού του σῆραγξ


μονομαχία

μονομαχία
μουνομαχίη

: μονομαχία < μονομαχέω < μονομάχος < μόνος + μάχομαι

η μάχη ενός απέναντι σε έναν


μικροτεχνία

: μικροτεχνία < μικρο- + τέχνη + -ία

η κατασκευή μικρών / ευτελών / ασήμαντων αντικειμένων

ελληνιστική κοινή


σησάμη

: σησάμη < άγνωστης ετυμολογίας

σησάμη, σουσαμιά


μίλτος

: μίλτος < (άμεσο δάνειο) προελληνική

κόκκινη ώχρα

κοκκινωπό οξείδιο του μολύβδου

σε μαγικά κείμενα


μετόπισθεν

το μετόπισθε προ φωνήεντος


τρωγάλια

: τρωγάλια < τρώγ(ω) + -άλια

καρποί που καταναλώνονται ως επιδόρπιο


παράσιτος

παράσιτος
ὁ
παράσιτος
οἱ
παράσιτοι
τοῦ
παρασίτου
τῶν
παρασίτων
τῷ
παρασίτῳ
τοῖς
παρασίτοις
τὸν
παράσιτον
τοὺς
παρασίτους
παράσιτε
παράσιτοι
τὼ
παρασίτω
τοῖν
παρασίτοιν

: παράσιτος < παρά + σῖτος + -ος

άτομο που τρώει σε σπίτι άλλου

o ομοτράπεζος

που συντηρείται από άλλους, που παρασιτεί

που συντηρείται δημοσία δαπάνη

κατώτερος αξιωματούχος (που συντηρείται / σιτίζεται δωρεάν)


παρωνυμία

: παρωνυμία < παρώνυμ(ος) + -ία, παρ- + -ωνυμία

με παρατσούκλι, με παρωνύμιο

με διαφορετικό όνομα


σκηνογραφία

: σκηνογραφία < σκην(ή) + -ο- + -γραφία

ζωγραφιά σε θεατρική σκηνή

ψευδαίσθηση, απάτη

ελληνιστική σημασία


παραπρεσβεία

παραπρεσβεία

: παραπρεσβεία < παραπρεσβεύω + -εία

μήνυση

παραπρεσβεία

κατηγορία

παραπρεσβεία

παραπρεσβεία

παραπρεσβεία

πρεσβεία που τα μέλη της ενήργησαν με δόλιο, παράνομο ή / και προδοτικό τρόπο, κατά παράβαση των εντολών που έλαβαν


παρασημαντική

παρασημαντική

: παρασημαντική < ουσιαστικοποιημένο θηλυκό του επιθέτου παρασημαντικός (εννοείται το ουσιαστικό τέχνη)

μεταγενέστερος όρος για την αρχαία μουσική σημειογραφία που χρησιμοποιούσε ειδικά μουσικά «σημεῖα» που είχαν μορφές ελληνικών κεφαλαίων γραμμάτων για το τονικό ύψος και ειδικά σημάδια για τη ρυθμική αξία και σημειώνονταν πάνω από τα γράμματα των στίχων.

ἡ παρασημαντική [τέχνη] .. το παρασημαίνεσθαι τα μέλη

Ἀριστόξενος ὁ Ταραντῖνος (370‑304 πΚΕ), Ἁρμονικὰ στοιχεῖα, Harm.II, 39, 6.@archive.org


σκαιότητα

αιτιατική ενικού του σκαιότης


παραμυθία

παραμυθία ,-ίας

: παραμυθία < → λείπει η ετυμολογία

ενθάρρυνση, προτροπή, πειθώ

※ 5ος/4oς πκε αιώνας ⌘ Πλάτων, Πολιτεία, 450d

πιστεύοντος μὲν γὰρ ἐμοῦ ἐμοὶ εἰδέναι ἃ λέγω, καλῶς εἶχεν ἡ παραμυθία·
#:::γιατί αν εγώ είχα την πεποίθηση πως πραγματικά τα ξέρω αυτά που λέω, θα ᾽χε τον τόπο του το θάρρος που μου δίνεις·
#:::Μετάφραση (1911), Ιωάννης Γρυπάρης @greek‑language.gr

ανακούφιση από λυπηρό συναίσθημα, ελάττωση αρνητικού συναισθήματος

※ 5ος/4oς πκε αιώνας ⌘ Πλάτων, Πολιτεία, 329e

Ὦ Κέφαλε, οἶμαί σου τοὺς πολλούς, ὅταν ταῦτα λέγῃς, οὐκ ἀποδέχεσθαι ἀλλ᾽ ἡγεῖσθαί σε ῥᾳδίως τὸ γῆρας φέρειν οὐ διὰ τὸν τρόπον ἀλλὰ διὰ τὸ πολλὴν οὐσίαν κεκτῆσθαι· τοῖς γὰρ πλουσίοις πολλὰ παραμύθιά φασιν εἶναι.
#:::Εγώ, Κέφαλε, στοχάζομαι πως οι περισσότεροι, όταν σ᾽ ακούουν να μιλείς κατ᾽ αυτόν τον τρόπο, δεν παραδέχουνται τα επιχειρήματά σου κι έχουν την ιδέα πως, αν υποφέρεις με τόση ευκολία τα γερατειά, αυτό το χρωστάς όχι τόσο στο χαρακτήρα, αλλά και στη μεγάλη περιουσία που έχεις· γιατί ο πλούτος, ισχυρίζουνται, δίνει πολλές ανακουφίσεις.
#:::Μετάφραση (1911), Ιωάννης Γρυπάρης @greek‑language.gr

※ 1ος/2ος κε αιώνας ⌘ Πλούταρχος, Βίοι Παράλληλοι Θεμιστοκλῆς, 22.5

κόλασις γὰρ οὐκ ἦν ὁ ἐξοστρακισμός, ἀλλὰ παραμυθία φθόνου καὶ κουφισμός, ἡδομένου τῷ ταπεινοῦν τοὺς ὑπερέχοντας καὶ τὴν δυσμένειαν εἰς ταύτην τὴν ἀτιμίαν ἀποπνέοντος.
#::: Γιατί ο εξοστρακισμός δεν ήταν τιμωρία, παρά ικανοποίηση και κατευνασμός του φθόνου, που βρίσκει ευχαρίστηση να ταπεινώνει τους ξεχωριστούς και ξεθυμαίνει με αυτή την ατίμωση.
#::: Μετάφραση (1965), Μιχάλης Οικονόμου, @greek‑language.gr

αναψυχή, τέρψη

διασάφηση απορίας, εξήγηση


πατρωνία

άλλη μορφή του πατρονεία


σκολιότητα

αιτιατική ενικού του σκολιότης


μυάγρα

: μυάγρα (ελληνιστική κοινή) < → λείπει η ετυμολογία

ποντικοπαγίδα

※ Τύλλιος Σαβίνος στην ⌘ Παλατινή Ανθολογία, 9.410 @poesialatina.it, @perseus.tufts.edu

Σμίνθος, ὁ παντοίης δαιτὸς λίχνος, οὐδὲ μυάγρης
δειλός, ὁ κἀκ θανάτου κέρδεα λῃζόμενος,
νευρολάλον Φοίβου χορδὴν θρίσεν· ἡ δ' ἐπὶ πῆχυν
ἑλκομένη θηρὸς λαιμὸν ἀπεβρόχισεν.
τόξων εὐστοχίην θαυμάζομεν, ὃς δὲ κατ' ἐχθρῶν
ἤδη καὶ κιθάρην εὔστοχον ὅπλον ἔχει.

ἀσπάραγος πετραῖος


μύλη

μύλη < → λείπει η ετυμολογία

μύλος, χειρόμυλος, που τον χειρίζονταν οι γυναίκες

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ὀδύσσεια, 7 (η. Ὀδυσσέως εἴσοδος πρὸς Ἀλκίνουν.), στίχ. 104

αἱ μὲν ἀλετρεύουσι μύλης ἔπι μήλοπα καρπόν,
#:::άλλες αλέθουν στον χερόμυλο ξανθό σιτάρι,
#::: Μετάφραση σε πεζό (2006): Δημήτρης Ν. Μαρωνίτης, @greek‑language.gr

η κάτω μυλόπετρα (σε αντίθεση με την ανώτερη μυλόπετρα, που ονομαζόταν ὄνος)

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ὀδύσσεια, 20 (υ. Τὰ πρὸ τῆς μνηστηροφονίας.), στίχ. 111

ἥ ῥα μύλην στήσασα ἔπος φάτο, σῆμα ἄνακτι·
#:::Που ξαφνικά αφήνει τη μυλόπετρά της και πήρε να μιλά — καλό σημάδι για τον βασιλιά της:
#::: Μετάφραση σε πεζό (2006): Δημήτρης Ν. Μαρωνίτης, @greek‑language.gr

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Ἀριστοφάνης, Σφῆκες, στίχ. 648 (648-649)

πρὸς ταῦτα μύλην ἀγαθὴν ὥρα ζητεῖν σοι καὶ νεόκοπτον, | ἢν μή τι λέγῃς, ἥτις δυνατὴ τὸν ἐμὸν θυμὸν κατερεῖξαι.
#:::Αν δεν έχεις να πεις λόγια εσύ πειστικά, μια μεγάλη μυλόπετρα τότε, μια μυλόπετρα νιόκοπη ανάγκη να βρεις, | για ν᾽ αλέσει τον τόσο θυμό μου.
#:::Μετάφραση (1967): Θρασύβουλος Σταύρου, Αθήνα: Τυποβιβλιοτεχνική @greek‑language.gr

δόντι γαϊδουριού

※ 2ος κε αιώνας ⌘ Γαληνός, De ossibus ad tirones, κεφ. 23 @scaife.perseus

ὀνομάζουσι δὲ τὸ ὀστοῦν τοῦτο τινὲς μὲν ἐπιγονατίδα, τινὲς δὲ μύλην.

οι γομφίοι, οι μυλόδοντες, οι σιαγόνες

※ 3ος/2ος πκε αιώνας ⌘ Παλαιά Διαθήκη, Ιώβ, 29.17, κατά την Μετάφραση των Εβδομήκοντα @scaife.perseus

συνέτριψα δὲ μύλας ἀδίκων· ἐκ μέσου τῶν ὀδόντων αὐτῶν ἅρπαγμα ἐξήρπασα.
#:::Συνέτριψα τις σιαγόνες των αδίκων και μέσα από τα δόντια τους άρπαξα, όσα εκείνοι είχαν αρπάξει.
#:::Μετάφραση λέξεων: Βικιλεξικό.

η ρίζα του φυτού λάπαθο

όγκος στη γυναικεία μήτρα κατά την κύηση

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Ἱπποκράτης, De muliebribus Περί Γυναικείων, 1.71, p.150 @scaife.perseus

Περὶ δὲ μύλης κυήσιος τόδε αἴτιον· ἐπὴν πολλὰ τὰ ἐπιμήνια ἐόντα γονὴν ὀλίγην καὶ νοσώδεα ξυλλάβωσιν, οὔτε κύημα ἰθαγενὲς γίνεται, καὶ ἡ γαστὴρ πλήρης ὥσπερ κυούσης, κινέεται δὲ οὐδὲν ἐν τῇ γαστρὶ, οὐδὲ γάλα ἐν τοῖσι τιτθοῖσιν ἐγγίνεται, σφριγᾷ δὲ τοὺς τιτθούς.

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Ἱπποκράτης, De muliebribus Περί Γυναικείων, 2.178, @scaife.perseus

Εἰ δὲ μύλη ἐμφύεται ὑπὸ πάχεος γονῆς ἐνεχομένης, θύμβραν λειήνας ἐν ὄξει καὶ ὕδατι, τοῦτο δίδου πίνειν ἔνυγρον, ἢ ὑοσκυάμου τὸν καρπὸν λεῖον, καὶ κλύζειν ἅλμῃ καὶ ὀπῷ καὶ ὄξει·

※ 4oς πκε αιώνας ⌘ Αριστοτέλης, De Generatione Animalium, Περί ζώων γενέσεως, 4.7 - @scaife.perseus

Περὶ δὲ τῆς καλουμένης μύλης ῥητέον, ἣ γίνεται μὲν ὀλιγάκις ταῖς γυναιξί, γίνεται δέ τισι τοῦτο τὸ πάθος κυούσαις. τίκτουσι γὰρ ὃ καλοῦσι μύλην.


παρανομία

: παρανομία < παράνομος + -ία


σκελίδα

αιτιατική ενικού του σκελίς

ελληνιστική κοινή


στυπτηρία

: στυπτηρία < στυπτηρία γῆ < στύφω


πέδη

: πέδη < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή ρίζα *pṓds (από την ίδια ρίζα με τα πέζα και πούς (γενική: ποδ-ός)

-πέδη Αρχαίες ελληνικές λέξεις με επίθημα -πέδη στο Βικιλεξικό

αλυσίδα με την οποία δένονται τα πόδια ανθρώπου ή ζώου, για να εμποδιστεί η κίνησή του

κόσμημα για τον αστράγαλο

«ἀμφὶ δὲ ποσσὶ πέδας ἔβαλε χρυσεία»


στρυφνότητα

αιτιατική ενικού του στρυφνότης


σινδών

: σινδών < (άμεσο δάνειο) σημιτικής προέλευσης (πβ. εβραϊκή סדין (sadin)) ή < αρχαία αιγυπτιακή šnḏwt S:n-D:w-t

※ ὡς δὲ πεσὼν οὐκ ἀπέθανε ἀλλ᾽ ἦν ἔμπνοος, οἱ Πέρσαι, οἵ περ ἐπεβάτευον ἐπὶ τῶν νεῶν, δι᾽ ἀρετὴν τὴν ἐκείνου περιποιῆσαί μιν περὶ πλείστου ἐποιήσαντο, σμύρνῃ τε ἰώμενοι τὰ ἕλκεα καὶ σινδόνος βυσσίνης τελαμῶσι κατειλίσσοντες

Κι έτσι που έπεσε και δεν πέθανε, αλλά ανάσαινε ακόμα, οι Πέρσες που ήταν απάνω σ᾽ εκείνα τα καράβια θεώρησαν πρωταρχικό τους καθήκον να τον κρατήσουν στη ζωή, πασχίζοντας να γιατρέψουν τις πληγές του με σμύρνα και τυλίγοντάς τες με λωρίδες από ύφασμα κίτρινου λιναριού
*::: Ηρόδοτος, Ἱστορίαι (7.178.1-7.183.3), 5ος αιώνας πκε, 7.181.2 https://www.greek-language.gr/digitalResources/ancient_greek/library/browse.html?text_id=30&page=186

※ πρῶτον μὲν ἐπὶ τὴν γυναῖκα σινδόνα ἐπιβαλὼν

πρώτα, πάνω στη γυναίκα αφού βάλετε σεντόνι
*::: Περί εγκατατομής εμβρύου, Ιπποκράτης, 5ος-4ος αιώνας πκε


παρρησία

: παρρησία < (πᾶς, πᾶν) παρ- + ῥῆσ(ις) + -ία (→ δείτε ρρ)

παρρησία, ελεύθερη έκφραση γνώμης


σκέλος

:σκέλος < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή *skélos < *(s)kel- (κάμπτω, κυρτός)


πέπερι

πέπερι
πέπερῐ

: πέπερι < προέλευσης από γλώσσες της Ανατολίας όπως και η συγγενική λατινική piper απ' όπου η λέξη σε πολλές άλλες γλώσσες. Κατά μία άποψη, προέρχεται από τη σανσκριτική पिप्पलि (pippali)

η πιπεριά (Piper nigrum ή Piper officinarum)

άλλες μορφές: πέπερις

※ 2/3ος κε αιώνας ⌘ Ἀθήναιος ὁ Nαυκρατίτης, Δειπνοσοφισταί, 14, 57 30, @perseus.tufts.edu

κάτιλλος δὲ ὀρνᾶτος ὁ λεγόμενος παρὰ ῾Ρωμαίοις οὕτως γίγνεται· θρίδακας πλύνας ξέσον καὶ ἐμβαλὼν οἶνον εἰς θυίαν τρῖβε τὰς θρίδακας, εἶτα τὸν χυλὸν ἐκπιέσας σελίγνιον συμφύρασον αὐτῷ καὶ συμπεσεῖν ἐάσας μετ' ὀλίγον τρῖψον εὐτόνως, προσβαλὼν ὀλίγον στέατος χοιρείου καὶ πέπερι, καὶ πάλιν τρίψας ἕλκυσον λάγανον καὶ λειάνας ἐκτεμὼν κατάτεμνε καὶ ἕψε εἰς ἔλαιον θερμότατον εἰς ἠθμὸν βαλὼν τὰ κατακεκομμένα. ἄλλα πλακούντων γένη· ὀστρακίτης, ἀττανῖται, ἄμυλον, τυροκόσκινον.


σήσαμον

: σήσαμον < δάνειο σημιτικής προέλευσης. Συγγενή: μυκηναϊκή 𐀭𐀭𐀔 (sa-sa-ma), (Χρειάζεται κι άλλα συγγενή)

σουσάμι, σπόρος ή καρπός της σουσαμιάς

※ 5ος αιώνας πκε ⌘ Ἡρόδοτος, Ἱστορίαι, 3 (Θάλεια), 117.4

τὸν μὲν γὰρ χειμῶνα ὕει σφι ὁ θεὸς ὥσπερ καὶ τοῖσι ἄλλοισι ἀνθρώποισι, τοῦ δὲ θέρεος σπείροντες μελίνην καὶ σήσαμον χρηίσκονται τῷ ὕδατι.
*::: Γιατί τον χειμώνα βέβαια βρέχει ο θεός και γι᾽ αυτούς, όπως και για τους άλλους ανθρώπους, αλλά το καλοκαίρι χρειάζεται νερό για να σπείρουν το κεχρί και το σουσάμι.
*:::Μετάφραση (1992): Λεωνίδας Ζενάκος. Αθήνα:Γκοβόστης @greek‑language.gr


σθένος

: σθένος, ήδη ομηρικό < αβέβαιης ετυμολογίας. Είναι η μόνη ελληνική λέξη με αρχικό συμφωνικό σύμπλεγμα σθ- + -(ε)νο- (όπως παρόμοια στο κτῆ-νος). Έχουν προταθεί πολλές εκδοχές, όπως σχέση με πρωτοϊνδοευρωπαϊκή ρίζα *sgʷʰ- (με συγγενή στα σανκριτικά και τα αβεστικά) ή σχέση με θέμα στα- του ἵστημι ή με το εὐθενέω/εὐσθενέω (αφονώ, είμαι πλούσιος).

δύναμη, ισχύς

δύναμη, ρώμη κάθε είδους, τόσο ηθική όσο και σωματική

στρατιωτική ισχύς, δύναμη, υπεροχή σε ετοιμοπόλεμους άνδρες


πάφλασμα

πάφλασμα < παφλάζω, παφλασ- + -μα < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή ρίζα*bʰlew- (φουσκώνω, χύνομαι)

παφλασμός (όπως για τη θάλασσα), αναβρασμός


πένθος

: πένθος < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή *kʷendʰ-

πένθος για το θάνατο κάποιου

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ὀδύσσεια, 7 (η. Ὀδυσσέως εἴσοδος πρὸς Ἀλκίνουν.), στίχ. 216 (215-218 )

ἀλλ᾽ ἐμὲ μὲν δορπῆσαι ἐάσατε κηδόμενόν περ· | οὐ γάρ τι στυγερῇ ἐπὶ γαστέρι κύντερον ἄλλο | ἔπλετο, ἥ τ᾽ ἐκέλευσεν ἕο μνήσασθαι ἀνάγκῃ | καὶ μάλα τειρόμενον καὶ ἐνὶ φρεσὶ πένθος ἔχοντα,
#:::Αλλά ζητώ την άδειά σας τώρα να δειπνήσω, παρά τη μαύρη πίκρα που με τρώει· | πράγμα δεν ξέρω αναιδέστερο στον κόσμο απ᾽ την καταραμένη αυτήν κοιλιά — | αυτή προστάζει στον καθένα να θυμηθεί το φαγητό, | κι αν είναι ακόμη συντριμμένος, ας έχει πένθος στην ψυχή του.
#::: Μετάφραση σε πεζό (2006): Δημήτρης Ν. Μαρωνίτης, @greek‑language.gr


πεντηκοστημόριον

πεντηκοστημόριον

το πεντηκοστημόριο


σίμωμα

: σίμωμα (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική σιμόω / σιμῶ + -μα < σιμός

οτιδήποτε έχει αναποδογυριστεί, είναι ανεστραμμένο

ελληνιστική κοινή


μέλαθρον

: μέλαθρον < αβέβαιης ετυμολογίας.
: Η εκδοχή όπως στο Μέγα Ετυμολογικόν , για προέλευση από την αρχαία λέξη μέλας, μαύρος, επειδή η κύρια δοκός που υποβάσταζε τη στέγη της οικίας ήταν μαύρη από τη φωτιά και τον καπνό της εστίας («ἀπὸ τοῦ μελαίνεσθαι ὑπὸ τοῦ καπνοῦ») είναι παρετυμολογική
: Δεν είναι τεκμηριωμένη ούτε η άποψη ότι είναι συγγενικό με το ομηρικό βλωθρός < *μλωθρός (ψηλός και λεπτός) και το αρχαίο ινδικό murdhan (κεφαλή, κορυφή) () ή με το κμέλεθρον (δοκός)
: Ο Beekes υποθέτει προελληνική προέλευση.
: ΑΠΟΓΟΝΟΙ: (καθαρεύουσα) μέλαθρον ⇘ νέα ελληνικά: μέλαθρο

το δοκάρι της στέγης, το εσωτερικό της στέγης που στηρίζει την οροφή και προεξέχει

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ὀδύσσεια, 19 (τ. Ὀδυσσέως καὶ Πηνελόπης ὁμιλία. Νίπτρα.), στίχ. 544

ἂψ δ' ἐλθὼν κατ' ἄρ' ἕζετ' ἐπὶ προὔχοντι μελάθρῳ
#:: Εκείνος ^([ο αετός στο όνειρό της]) όμως ξαναγύρισε, κάθησε τώρα στο ψηλότερο μπρέκι της στέγης
#::: [Μιλάει η Πηνελόπη στον Οδυσσέα] Μετάφραση σε πεζό (2006): Δημήτρης Ν. Μαρωνίτης, @greek‑language.gr

η στέγη, η οροφή

η κατοικία, το οίκημα

το ανάκτορο, το μέγαρο, το παλάτι

η κεντρική αίθουσα του αρχαϊκού ανακτόρου


μέλαν

: μέλαν < ουσιαστικοποιημένο ουδέτερο του επιθέτου μέλας

το μαύρο χρώμα

η κόρη του ματιού


στόλισμα

: στόλισμα < στολίζω, στολισ- + -μα < → δείτε τη λέξη στολή

ένδυμα όπως η χλαίνη, εξοπλισμός


στροφεῖον

στροφεῖον
-ου

: στροφεῖον < → λείπει η ετυμολογία

σχοινί, στριφτή θηλιά

κύλινδρος πάνω στον οποίο τύλιγαν το καλώδιο

μηχάνημα που εξαφάνιζε ήρωες που πέθαιναν στη θάλασσα ή στον πόλεμο

σε αρχαίο θέατρο


ἀπόμακτρον

: ἀπόμακτρον < ἀπομάσσω, ἀπομακ- + -τρον. Μορφολογικά, ἀπό- + μάκτρον

η απομάκτρα, ξύλινη σκυτάλη με την οποία ίσιωναν το σιτάρι στο σωστό ύψος ώστε να ζυγιστεί


παραπέτασμα

παραπέτασμα < παραπετάννυμι + -μα

παραπέτασμα, κουρτίνα, προκάλυμμα


σινδόνιον

σινδόνιον
-ου

: σινδόνιον (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική σινδών, σινδον- + υποκοριστικό επίθημα -ιον

σεντόνι, κουρτίνα, φτιαγμένο από το πολύτιμο ύφασμα της σινδόνος


σκήνωμα

: σκήνωμα < σκην(ή) + -ωμα. Δείτε και σκηνόω (κατασκηνώνω, κατοικώ).

καταλύματα στρατιωτών

συνήθως στον πληθυντικό

ελληνιστική σημασία

πτώμα, κουφάρι

ελληνιστική σημασία


παράρτημα

: παράρτημα < (παρά)( παρ- + αρχαία ελληνική ἀρτάω / ἀρτῶ → δείτε τη λέξη αἴρω (ἀείρω)

συμπλήρωμα, προσάρτημα

ελληνιστική κοινή


μύδρος

καυτή πέτρα που τινάζεται από ηφαίστειο


στόλος

: στόλος < θέμα στολ-, μεταπτωτική βαθμίδα θέματος (όπως και στο στολή) που απαντά στο στέλλω

εφοδιασμός για πολεμικές επιχειρήσεις σε ξηρά ή θάλασσα

εξοπλισμός, οπλισμός

εξοπλισμός, οπλισμός

στόλος, θαλάσσια δύναμη

ναυτικός όρος

οὐ πολλῷ στόλῳ: με ένα μόνο πλοίο

ταξίδι, οδοιπορία
αποστολή (η αιτία του ταξιδιού)

παγκρατίου στόλος, συνώνυμο της λέξης παγκράτιον

έμβολο πλοίου

ναυτικός όρος


παραστάτης

παραστάτης
παραστάτις

: παραστάτης < παρίσταμαι < παρα- + ἵσταμαι, παθητική φωνή του ρήματος ἵστημι

που στέκεται δίπλα

βοηθός, συμπαραστάτης, υπερασπιστής

συστρατιώτης, συμπολεμιστής


στόλαρχος

: στόλαρχος < στόλ(ος) + -αρχος

επικεφαλής στόλου

ελληνιστική κοινή


σκαλμός

: σκαλμός < → λείπει η ετυμολογία

σκαλμός όπου δενόταν με ιμάντα το κουπί

ναυτικός όρος

ναυπηγικός όρος


μυκτήρ

μυκτήρ
-ῆρος

: μυκτήρ < θέμα μυκ- < *μυκ-jο-μαι > μύσσομαι + -τήρ. Για τη ρίζα, δείτε και μύξα, μύκης

το ρουθούνι, ο μυκτήρας

ανθρώπινο σώμα


πέλεκυς

: πέλεκυς < αβέβαιης ετυμολογίας. Πολλές θεωρίες για την προέλευση, ίσως ανατολικής. Δεν σχετίζεται με την πρωτοϊνδοευρωπαϊκή ρίζα *peleku-

πελέκκησε

τύπος αορίστου

πελέκιον

υποκοριστικό

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ὀδύσσεια, 21 (φ. Τόξου θέσις.), στίχ. 163 (120-123 )

πρῶτον μὲν πελέκεας στῆσεν, διὰ τάφρον ὀρύξας | πᾶσι μίαν μακρήν, καὶ ἐπὶ στάθμην ἴθυνεν, | ἀμφὶ δὲ γαῖαν ἔναξε· τάφος δ᾽ ἕλε πάντας ἰδόντας, | ὡς εὐκόσμως στῆσε· πάρος δ᾽ οὔ πώ ποτ᾽ ὀπώπει.
*:::Μετά σε μάκρος, από τη μια μεριά στην άλλη, άνοιξε αυλάκι, | έστησε τα πελέκια εκεί, τα στάθμισε, για να ᾽ναι ίσα, | και πάτησε το χώμα γύρω τους. Τον έβλεπαν οι άλλοι κι όλοι αποσβολώθηκαν, | με πόση τάξη τα συνταίριαξε, ενώ δεν είχε δει ποτέ του ως τώρα ο νέος τέτοιο πράγμα.
*::: Μετάφραση σε πεζό (2006): Δημήτρης Ν. Μαρωνίτης, @greek‑language.gr


σιναπισμός

: σιναπισμός < σίναπ(ι) + -ισμός

η ενέργεια του ρήματος σιναπίζω, η εφαρμογή καταπλάσματος σιναπιού


πενθερός

πενθερός
-οῦ
πενθερά

πενθερός < → λείπει η ετυμολογία

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ὀδύσσεια, 8 (θ. Ὀδυσσέως σύστασις πρὸς Φαίακας.), στίχ. 582 (581-583 )

ἦ τίς τοι καὶ πηὸς ἀπέφθιτο Ἰλιόθι πρὸ | ἐσθλὸς ἐών, γαμβρὸς ἢ πενθερός, οἵ τε μάλιστα | κήδιστοι τελέθουσι μεθ᾽ αἷμά τε καὶ γένος αὐτῶν;
#:::Ή μήπως σου σκοτώθηκε κάποιος δικός, εκεί στο Ίλιο, | μπροστά στα τείχη; κι ήταν γενναίος, γαμπρός ή πεθερός; Είναι κι αυτοί πιο κοντινοί μας, | μετά από κείνους που μαζί τους μας ενώνει αίμα και γένος.
#::: Μετάφραση σε πεζό (2006): Δημήτρης Ν. Μαρωνίτης, @greek‑language.gr

※ 5ος αιώνας πκε ⌘ Ἡρόδοτος, Ἱστορίαι, 3 (Θάλεια), 52.7

ἀποστείλας δὲ τοῦτον ὁ Περίανδρος ἐστρατεύετο ἐπὶ τὸν πενθερὸν Προκλέα,
#::: Και όταν ξαπόστειλε τον γιο του, ο Περίανδρος έκανε εκστρατεία κατά του πεθερού του Προκλή,
#:::Μετάφραση (1992): Λεωνίδας Ζενάκος. Αθήνα:Γκοβόστης @greek‑language.gr

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Σοφοκλῆς, Οἰδίπους ἐπὶ Κολωνῷ, στίχ. 1302 (1301-1302)

ἐπεὶ γὰρ ἦλθον Ἄργος ἐς τὸ Δωρικόν, | λαβὼν Ἄδραστον πενθερόν,
#::Έτσι κατέφυγα στο Άργος, το δωρικό, | κι έκανα πεθερό τον Άδραστο,
#:::Μετάφραση (2004): Δημήτρης Ν. Μαρωνίτης, Αθήνα: ΜΙΕΤ @greek‑language.gr

συγγένεια εξ αγχιστείας

στον πληθυντικό αριθμό

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Εὐριπίδης, Ἡρακλὴς μαινόμενος, 14 (13-16)

λιπὼν δὲ Θήβας, οὗ κατωικίσθην ἐγώ, | Μεγάραν τε τήνδε πενθερούς τε παῖς ἐμὸς | Ἀργεῖα τείχη καὶ Κυκλωπίαν πόλιν | ὠρέξατ᾽ οἰκεῖν,
#::: Και τη Θήβ᾽ αφήνοντας, τη νέα κατοικιά μου, | τα πεθερικά του και τη Μεγάρα, ο γιος μου | στ᾽ αργίτικα πεθύμησε να κατοικήσει | τα τείχη και στην πόλη των Κυκλώπων,
#::: Μετάφραση (1911): Κώστας Βάρναλης, Αθήνα: Φέξης @greek‑language.gr


στυλίτης

στυλίτης
στυλῖτις
στυλίτισσα

: στυλίτης < στῦλ(ος) + -ίτης

που στέκεται ή κατοικεί σε στύλο

ελληνιστική κοινή


σκαρμός

: σκαρμός < (κληρονομημένο) αρχαία ελληνική σκαλμός με ανομοίωση τρόπου άρθρωσης [lm] > [ɾm].

σκαρμός, σκαλμός

ναυτικός όρος

ναυπηγικός όρος


σκόμβρος

: σκόμβρος < → λείπει η ετυμολογία

※ ⌘ Αθήναιος, Δειπνοσοφιστής, 3, 92, 11

ὁ δὲ σκόμβρος κούφως καὶ ταχέως ἀποχωρῶν τοῦ στομάχου


στρόφος

στρόφος ,-ου

: στρόφος < → λείπει η ετυμολογία

ιμάντας, λουρί ή σχοινί, που χρησίμευε ως ζώνη όπου στερεωνόταν το ξίφος

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ὀδύσσεια, 17 (ρ. Τηλεμάχου καὶ Ὀδυσσέως ἐπάνοδος εἰς Ἰθάκην.), στίχ. 198 (στίχοι 197-198)

Ἦ ῥα καὶ ἀμφ᾽ ὤμοισιν ἀεικέα βάλλετο πήρην, | πυκνὰ ῥωγαλέην· ἐν δὲ στρόφος ἦεν ἀορτήρ.
#::: Μιλώντας, πέρασε στον ώμο βρώμικο δισάκι, | τρύπιο παντού και κρεμασμένο από σχοινί.
#::: Μετάφραση (2006): Δημήτρης Μαρωνίτης @greek‑language.gr

σπάγγος, σχοινί

※ 5ος αιώνας πκε ⌘ Ἡρόδοτος, Ἱστορίαι, 4 (Μελπομένη), 60.1

τὸ μὲν ἱρήιον αὐτὸ ἐμπεποδισμένον τοὺς ἐμπροσθίους πόδας ἕστηκε, ὁ δὲ θύων ὄπισθε τοῦ κτήνεος ἑστεὼς σπάσας τὴν ἀρχὴν τοῦ στρόφου καταβάλλει μιν,
#:::το σφάγιο στέκεται όρθιο με τα μπροστινά του πόδια δεμένα, κι ο θύτης όρθιος πίσω από το ζώο τραβά απότομα την άκρη του σκοινιού και το ρίχνει καταγής·
#::: Μετάφραση (1992): Ηλίας Σπυρόπουλος. Αθήνα:Γκοβόστης @greek‑language.gr

στρόφια, ζώνη που φορούσαν οι νεαρές κοπέλες

※ 6ος/5ος πκε αιώνας ⌘ Αἰσχύλος, Ἑπτὰ ἐπὶ Θήβας, στίχ. 873 (872-873)

δυσαδελφόταται πασῶν ὁπόσαι | στρόφον ἐσθῆσιν περιβάλλονται,
#:::Οϊμέ σεις αδερφές οι πιο δύστυχες μέσα σ᾽ όλες εκείνες | που δένουνε ζώστρα γύρω στη μέση τους,
#::: Μετάφραση (1911): Ιωάννης Ν. Γρυπάρης, Αθήνα:Φέξης @greek‑language.gr

κοιλόπονος, κολικός στομάχου

※ 5ος αιώνας πκε ⌘ Ἱπποκράτης, Περὶ παθῶν, (De affectionibus), κεφ. 48 @scaife.perseus

Τῶν οἴνων καὶ οἱ γλυκέες καὶ οἱ αὐστηροὶ καὶ οἱ μελιχροὶ παλαιοὶ τὴν κοιλίην ὑπάγουσι μάλιστα καὶ διουρέονται καὶ τρέφουσι, καὶ οὔτε φῦσαν παρέχουσιν οὔτε στρόφον οὔτε πλησμονήν.

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Ἀριστοφάνης, Θεσμοφοριάζουσαι, στίχ. 484 @scaife.perseus

στρόφος μʼ ἔχει τὴν γαστέρ ὦνερ κὠδύνη·
#:::Μ' έπιασε κοιλόπονος, άντρα μου και πονάω

φασκιά, ύφασμα που χρησίμευε ως σπάργανο βρέφους


σίφων

: σίφων (τεχνικός όρος) < πιθανόν ηχομιμητικό θέμα + -ων

πυροσβεστικό μηχάνημα ή οι σωλήνες του

χειρουργικό εργαλείο

σίφωνας ή σίφουνας

μετεωρολογία


πένης

πένης < πένομαι• Η Ετυμολογία χρειάζεται ανάπτυξη με τεκμηρίωση. Μπορείτε να βοηθήσετε;

αυτός που δουλεύει για το καθημερινό ψωμί του, μεροκαματιάρης, φτωχός άνθρωπος, που διακρίνεται από τον ζητιάνο

φτωχός άνθρωπος

※ τῆς δ᾽ ἐφ᾽ ἡμέραν βορᾶς | ἐς σμικρὸν ἥκει· πᾶς γὰρ ἐμπλησθεὶς ἀνὴρ | ὁ πλούσιός τε χὠ πένης ἴσον φέρει. Ευριπίδης Ηλέκτρα, στ. 430, 413 π.Χ.

Για το φαγί της κάθε μέρας είναι | το έξοδο μικρό· γιατί ο καθένας, | και πλούσιος και φτωχός, άμα χορτάσει, | την ίδιαν ευχαρίστηση θα νιώθει.
#:: (Τάσος Ρούσσος, Ευριπίδης, «Ηλέκτρα», Ακαδημία Αθηνών, 1988)

※ 1ος/2ος αιώνας κε ⌘ Πλούταρχος, Περὶ τῆς Ἀλεξάνδρου τύχης ἢ ἀρετῆς λόγος Β', 2.13 (343c) @scaife.perseus

εἰ δὲ τούτων καὶ τῶν ὁμοίων ἀνδρῶν ἕκαστος πένης μὲν ἢ πλούσιος ἢ ἀσθενὴς ἢ ἰσχυρὸς ἢ ἄμορφος ἢ καλὸς ἢ εὔγηρως ἢ ὠκύμορος διὰ τύχην γέγονε,

ελληνιστική σημασία


σκεδασμός

: σκεδασμός < σκεδάω, • Η Ετυμολογία χρειάζεται ανάπτυξη με τεκμηρίωση. Μπορείτε να βοηθήσετε; , αρχαία ελληνική σκεδάννυμι

άλλη μορφή του σκέδασις

ελληνιστική κοινή


παροδίτης

: παροδίτης < από το ουσιαστικό πάροδος

ο παροδίτης (βλέπε νεοελληνική σημασία)


σκευαγωγός

: σκευαγωγός < σκεῦ(ος) + -αγωγός


σκοτεινότητα

σκοτεινότητα

αιτιατική ενικού του σκοτεινότης


σκοτία

: σκοτία < σκότ(ος) + -ία

το σκοτάδι και μεταφορικά ο Άδης

※ πτώματα νεκρῶν τρισσῶν ἤδη / τάδε πρὸς μελάθροις κοινῷ θανάτῳ / σκοτίαν αἰῶνα λαχόντων (Ευριπίδης, Φοίνισσαι, 1482-1484)

αρχιτεκτονική γλυφή που σχηματίζει σκιά

αρχιτεκτονική

σκοτία· μέρος τι παρὰ τοῖς ἀρχιτέκτοσι προσαγορευόμενον τριγλύφου. καὶ Ἀφροδίτης Σκοτιᾶς ἱερὸν κατ΄ Αἴγυπτον (※ 5ος αιώνας κε ⌘ Ἡσύχιος, Γλῶσσαι, Σ)


σκοτοδίνη

σκοτοδίνη
[σκοτοδῑνη]

: σκοτοδίνη (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική σκοτοδιν(ία) + -η κατά το δίνη

άλλη μορφή του σκοτοδινία, η σκοτοδίνη

※ '2ος κε' αιώνας Αρεταίος ο Καππαδόκης, Περὶ αἰτίων καὶ σημείων χρονίων παθῶν, 2.9, p.p.112 @scaife.perseus

ἐρυγαὶ κακώδεες, ναυτίη, χολῆς ἔμετοι, σκοτοδίνη ·

άλλες μορφές: & σκοτοδινίασις


περίκαμψις

περίκαμψις
-εως

: περίκαμψις (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική περικάμπτω, θέμα περικαμπ- + -σις > -ψις. Μορφολογικά αναλύεται σε περί- + κάμψις
: ΑΠΟΓΟΝΟΙ: ⇘ νέα ελληνικά: περίκαμψη

συνώνυμο του περικαμπή

ελληνιστική κοινή

σε γλώσα ερμηνεύματος


περιαυτολογία

περιαυτολογία

: περιαυτολογία < περιαυτολογ(ῶ) / περιαυτολογ(έω) + -ία. Μορφολογικά αναλύεται σε περι- + αὐτο- + -λογία

η περιαυτολογία


πέμφιξ

πέμφιξ
-ιγος

: πέμφιξ < → λείπει η ετυμολογία
: ΑΠΟΓΟΝΟΙ: ⇘ νέα ελληνικά: πέμφιγα

ακτίνα, λάμψη

※ 6ος/5ος πκε αιώνας ⌘ Αἰσχύλος, Απόσπασμα 159 Fragmentum Tragoediae quae supersunt ac deperditarum fragmenta, vol.5 apud ⌘ Γαληνός, In Hippocratis Epidemiarum I, 6.1.29, 455 @scaife.perseus

ἃς οὔτε πέμφιξ ἡλίου προσδέρκεται | οὔτ’ ἀστερωπὸν ὄμμα Λητώας κόρης.

ριπή, πνοή ανέμου

μετεωρολογία

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Σοφοκλῆς, Ἀπόσπασμα, 337 n.313 Tragicorum Graecorum fragmenta, Ed. Nauck, August, Teubner 1889. apud ⌘ Γαληνός, In Hippocratis Epidemiarum I, 6.1.29, 385 @scaife.perseus

Ἀπῆξε πέμφιξ Ἰονίου πέλας πόρου,

※ 2ος κε αιώνας ⌘ Γαληνός, In Hippocratis Epidemiarum I, 6.1.29, p. 880 @scaife.perseus (απόσπασμα τραγωδίας του Αισχύλου)

μή σ’ ἀναρπάσῃ | δυσχειμέρῳ πέμφιγι συστρέψας ἄφνω.

σύννεφο βροχής, όγκος νεφών, που παρασύρονται από τον άνεμο

μετεωρολογία

μετεωρολογία

για σταγόνες βροχής

※ 6ος/5ος πκε αιώνας ⌘ Αἰσχύλος, Απόσπασμα 183 Fr.183 Tragicorum Graecorum fragmenta, Ed. Nauck, August, Teubner 1889. apud ⌘ Γαληνός, In Hippocratis Epidemiarum I, 6.1.29, 455 @scaife.perseus (απόσπασμα τραγωδίας του Αισχύλου)

Μηδ’ αἵματος πέμφιγα πρὸς πέδῳ βάλῃς.

ψυχή νεκρού, πνεύμα

φουσκάλα, φλύκταινα


πέμψις

: πέμψις < πέμπω

αποστολή, στάλσιμο

ἡ πέμψις τῶν νεῶν

ἀπὸ δὲ τῆς πέμψιος τοῦ κήρυκος δευτέρῃ ἡμέρῃ συγκαλέσας... : δύο μέρες αφ ότου έστειλε τον κήρυκα


πενθερά

πενθερά < θηλυκό του πενθερός


πενθημερία

πενθημερία
-ας

: πενθημερία < αρχαία ελληνική πέντε + ἡμέρα. Μορφολογικά αναλύεται σε πενθ- + -ήμερ(ος) + -ία

εργασία πέντε ημερών

ελληνιστική κοινή


περίπλους

: περίπλους < συνηρημένος τύπος του περίπλοος < περιπλέω (και ιωνικός τύπος  περιπλώω) περί- + πλέω (διάφορης ετυμολογίας από περίπλεως και περίπλεος + πλέως, ο κατάμεστος και περιττός)

ναυτικός όρος

αφήγηση σχετικά με θαλάσσιο ταξίδι


περισπωμένη

: περισπωμένη ουσιαστικοποιημένο θηλυκό της μετοχής περισπώμενος (ενν. προσῳδία) < αρχαία ελληνική περισπωμένη, θηλυκό του περισπώμενος, μετοχή παθητικού ενεστώτα του ρήματος περισπάω / περισπῶ < περι- (περί) + σπάω / σπῶ < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή ρίζα *speh₁- (επιτυγχάνω, ευδοκιμώ)

η περισπωμένη

ελληνιστική κοινή γραμματική

※ εἴπερ ἄρα δύο μέρη λόγου τὸ ὤμοι ἦν, καὶ πάντως ἡ τοῦ ὦ περισπωμένη ἐσώζετο, εἴγε ἀμετάθετοι αἱ περισπώμεναι, κἂν ἐγκλιτικὸν ἐπιφέρηται κἂν ἀνέγκλιτον. (Απολλώνιος ο Δύσκολος, Περί ἐπιρρημάτων, 2.1,1.127.24-2.1,1.127.26)

※ Τῶν δὲ εἰς <μι> ληγόντων ῥημάτων συζυγίαι εἰσὶ τέσσαρες, ὧν ἡ μὲν πρώτη † ἐκφέρεται ἀπὸ τῆς πρώτης τῶν περισπωμένων, ὡς ἀπὸ τοῦ <τιθῶ> γέγονε <τίθημι>. (Διονύσιος ο Θραξ, Τέχνη Γραμματική, 1.1.59.4-1.1.59.5)


Θεσσαλονίκη

: Θεσσαλονίκη < Θεσσαλ(ῶν) + -ο- + νίκη, από τη νίκη του Φιλίππου Βʹ επί των Θεσσαλών στο πλαίσιο του Γʹ Ιερού Πολέμου
: το τοπωνύμιο το όνομα της αδερφής του Μεγάλου Αλεξάνδρου και συζύγου του βασιλιά Κασσάνδρου, ο οποίος ίδρυσε την πόλη και της έδωσε το όνομά της.

γυναικείο όνομα

η Θεσσαλονίκη


συνδρομή

: συνδρομή < συνέδραμον (αόριστος του συντρέχω: τρέχω με κάποιον ή συνωθούμαι)

ταραχώδης συγκέντρωση, συνάθροιση, συρροή, εμφάνιση πολλών μαζί, συνδυασμός

συνδρομή τῶν ὄχλων εἰς τὴν ἐκκλησίαν

στενὴ πορθμοῦ συνδρομή

ἐφάνη συνδρομή ἀγαθῶν ὑπερβάλλουσα... (άρχισαν να συρρέουν αγαθά που ξεπερνούσαν...)

τρέξιμο μαζί με κάποιον άλλον

το αποτέλεσμα, εκεί που οδηγείται κάτι, το συμπέρασμα

ἡ συρροή τοῦ λόγου : το συμπέρασμα, το ηθικό δίδαγμα

συνδυασμός συμπτωμάτων σε ασθένειες, η κλινική εικόνα


περισπασμός

περισπασμός
-ου

: περισπασμός (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική περισπάω / περισπῶ, περισπασ- + -μός. Μορφολογικά αναλύεται σε περι- + σπασμός.

περισπασμός προσοχής, περίσπαση, αφηρημάδα

συνώνυμο του περισπωμένη


σοφιστής

: σοφιστής < → λείπει η ετυμολογία

γνώστης μιας τέχνης, επιδέξιος σε μια τέχνη

αττικός ρήτορας, δικηγόρος (συνήγορος), δάσκαλος ρητορικής επ' αμοιβή

αυτός που εξαπατά με λόγια


περίβολος

κάτι που περιβάλλει

φράχτης ή τείχος πόλης

περιοχή που περιβάλλεται από κάτι, πχ τοίχο


συγκρητισμός

συγκρητισμός
-οῦ

: συγκρητισμός (ελληνιστική κοινή) < συγκρητίζω + -ισμός

συνασπισμός δύο αντιμαχόμενων κοινωνικών ομάδων εναντίον ενός τρίτου κοινού εχθρού

※ 1ος/2ος κε αιώνας ⌘ Πλούταρχος, Ἠθικά Περὶ φιλαδελφίας, Section 19, 490b @scaife.perseus

φεύγειν δὲ τοὺς ἐχθροὺς καὶ μὴ προσδέχεσθαι, μιμούμενον αὐτὸ γοῦν τοῦτο τὸ Κρητῶν, οἳ πολλάκις στασιάζοντες ἀλλήλοις καὶ πολεμοῦντες, ἔξωθεν ἐπιόντων πολεμίων διελύοντο καὶ συνίσταντο· καὶ τοῦτʼ ἦν ὁ καλούμενος ὑπʼ αὐτῶν συγκρητισμός.


σταφυλίτης

στᾰφῠλῑ́της
-ου

: σταφυλίτης (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική σταφυλ(ή) + -ίτης

προστάτης σταφυλιών (προσωνυμία του Διονύσου)


σκύμνος

: σκύμνος, ήδη ομηρικό < (ίσως) προελληνική

θηλαστικό ζώο

※ 2ος/3ος αιώνας κε αιώνας ⌘ Κλαύδιος Αιλιανός, Περὶ ζῴων ἰδιότητος, Βιβλίον ζ΄, 47

Τῶν ἀγρίων ζῴων τὰ ἔκγονα τὰ νέα διαφόρως ὀνομάζεται, καὶ τά γε πλείω διπλῆν τὴν ἐπωνυμίαν ἔχει. λεόντων γοῦν σκύμνοι καὶ λεοντιδεῖς ὀνομάζονται, ὡς Ἀριστοφάνης ὁ Βυζάντιος μαρτυρεῖ, παρδάλεων δὲ σκύμνοι τε καὶ ἄρκηλοι· εἰσὶ δὲ οἵ φασι γένος ἕτερον τῶν παρδάλεων τοὺς ἀρκήλους εἶναι. θώων δὲ μόνοι σκύμνοι φιλοῦσι καλεῖσθαι, καὶ τίγρεων ὁμοίως, καὶ μυρμήκων δὲ καὶ πανθήρων

νεογνό λιονταριού

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ἰλιάς, 18 (Σ. Ὁπλοποιία.), στίχ. 319 Μετάφραση (1922): Ιάκωβος Πολυλάς @greek-language.gr

πυκνὰ μάλα στενάχων ὥς τε λὶς ἠϋγένειος,
ᾧ ῥά θ᾽ ὑπὸ σκύμνους ἐλαφηβόλος ἁρπάσῃ ἀνὴρ
#::: κι εσυχνοστέναζε βαριά, σαν λεόντισσα μητέρα,
αν απ᾽ τον λόγγον κυνηγός τής πήρε τα μικρά της·
#::: Σκηνή: Ο Αχιλλέας μοιρολογεί τον Πάτροκλο.

※ 3ος/2ος αιώνας πκε ⌘ Παλαιά Διαθήκη, Ναούμ, 12-14

ποῦ ἐστι τὸ κατοικητήριον τῶν λεόντων καὶ ἡ νομὴ ἡ οὖσα τοῖς σκύμνοις, οὗ ἐπορεύθη λέων τοῦ εἰσελθεῖν ἐκεῖ, σκύμνος λέοντος καὶ οὐκ ἦν ὁ ἐκφοβῶν; 13 λέων ἥρπασε τὰ ἱκανὰ τοῖς σκύμνοις αὐτοῦ καὶ ἀπέπνιξε τοῖς λέουσιν αὐτοῦ καὶ ἔπλησε θήρας νοσσιὰν αὐτοῦ καὶ τὸ κατοικητήριον αὐτοῦ ἁρπαγῆς

κατ’ επέκταση

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Εὐριπίδης, Ὀρέστης, στίχ. 1211

Ἥξει δ’ ἐς οἴκους Ἑρμιόνη τίνος χρόνου;
Ὡς τἄλλα γ’ εἶπας, εἴπερ εὐτυχήσομεν,
κάλλισθ’, ἑλόντες σκύμνον ἀνοσίου πατρός.
#::: → λείπει η μετάφραση


σκύλαξ

: σκύλαξ < αβέβαιης ετυμολογίας • Η Ετυμολογία χρειάζεται ανάπτυξη με τεκμηρίωση. Μπορείτε να βοηθήσετε;

κουτάβι, σκυλάκι

(κατ’ επέκταση) και για άλλα μικρά ζώων

ελληνιστική σημασία


σταυρωτής

σταυρωτής
-οῦ

: σταυρωτής (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική σταυρόω / σταυρῶ + -τής < σταυρός

ο σταυρωτής, αυτός που σταυρώνει

ελληνιστική κοινή

άλλες μορφές: σταυρωτήρ


σκυτοτόμος

σκυτοτόμος
-ου

: σκυτοτόμος < σκῦτο(ς) (κατεργασμένο δέρμα) + -τόμος

κατασκευαστής σκύτινων (δερμάτινων) ειδών

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ἰλιάς, 7 (Η. Ἕκτορος καὶ Αἴαντος μονομαχία. Νεκρῶν ἀναίρεσις.), στίχ. 221 (219-221 )

Αἴας δ᾽ ἐγγύθεν ἦλθε φέρων σάκος ἠΰτε πύργον,
χάλκεον ἑπταβόειον, ὅ οἱ Τυχίος κάμε τεύχων,
σκυτοτόμων ὄχ᾽ ἄριστος, […]
#::: Και ο Αίας επροχώρησε μ᾽ ασπίδα ωσάν πύργον, / χάλκινην μ᾽ επτά δέρματα που του έκαμε ο Τυχίος / των σκυτοτόμων έξοχος,
#::: Έμμετρη μετάφραση (1922): Ιάκωβος Πολυλάς, @greek‑language.gr

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Πλάτων, Πολιτεία, 10, 601c

ποιήσει δέ γε σκυτοτόμος καὶ χαλκεύς;

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Ξενοφῶν, Κύρου Παιδεία, 6, 2.37

ἄξω δὲ καὶ τοὺς ἐν τῇ στρατιωτικῇ ἡλικίᾳ σὺν τοῖς ὀργάνοις χαλκέας τε καὶ τέκτονας καὶ σκυτοτόμους

≈ συνώνυμα: σκυτεύς, σκυτοδέψης, βυρσοδέψης, σκυτοβυρσεύς, σκυτορράφος

υποδηματοποιός

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Ἀριστοφάνης, Ἱππῆς, στίχ. 740 (738-740)

τοὺς μὲν καλούς τε κἀγαθοὺς οὐ προσδέχει,
σαυτὸν δὲ λυχνοπώλαισι καὶ νευρορράφοις
καὶ σκυτοτόμοις καὶ βυρσοπώλαισιν δίδως.
#::: δεν ανοίγεις την αγκαλιά σου σε άντρες με τα όλα τους, / δίνεσαι όμως σε φαναρτζήδες / και σε παπουτσήδες και σε δερματάδες.
#::: Μετάφραση (2005): Ηλίας Σπυρόπουλος, Θεσσαλονίκη: Ζήτρος @greek‑language.gr

≈ συνώνυμα: σκυτεύς, σκυτορράφος


σκώληξ

: σκώληξ < θέμα σκωλ- < *σκῶλ-ος (καμπύλη, κυρτότητα) + -ηκ (χαρακτηριστικό επίθημα για μικρά ζώα ή έντομα) + -ς > -ηξ < σκωλ-, μεταπτωτική βαθμίδα για την πρωτοϊνδοευρωπαϊκή ρίζα *(s)kel- (κάμπτω, λυγίζω). Από την ίδια ρίζα: το σκώλοιοι του Ησύχιου, το σκέλος

τιποτένιος άνθρωπος


συμπότης

: συμπότης < συμ- + -πότης

αυτός που πίνει οινοπνευματώδη ποτά (που συμποσιάζεται) μαζί με έναν άλλον, σύντροφος στο ποτό


συνδεσμώτης

συνδεσμώτης
-ου

: συνδεσμώτης < → λείπει η ετυμολογία

που είναι φυλακισμένος ή συγκρατούμενος μαζί με κάποιον άλλον

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Πλάτων, Πολιτεία, 7, 516c

Τί οὖν; ἀναμιμνῃσκόμενον αὐτὸν τῆς πρώτης οἰκήσεως καὶ τῆς ἐκεῖ σοφίας καὶ τῶν τότε συνδεσμωτῶν οὐκ ἂν οἴει αὑτὸν μὲν εὐδαιμονίζειν τῆς μεταβολῆς, τοὺς δὲ ἐλεεῖν;
*:::Και τί λοιπόν; όταν θα θυμόταν την πρώτη του εκείνη κατοικία και τη σοφία που είχαν εκεί κάτω αυτός και οι συνδεσμώτες του, δε νομίζεις πως θα μακάριζε τον εαυτό του γι᾽ αυτή τη μεταβολή και θα ελεεινολογούσε εκείνους;
*::: Μετάφραση (στη δημοτική, χ.χ.): Ιωάννης Γρυπάρης. Θεσσαλονίκη: ΚΕΓ, 2015 (στην καθαρεύουσα, 1911, Εκδ.Φέξη) @greek‑language.gr


συνωμότης

: συνωμότης < συν- + ομ- (ὄμνυμι) με έκταση του ο- > ω- λόγω της σύνθεσης + -ότης < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή ρίζα *h₃emh₃-. Δείτε και συνόμνυμι.

συνωμότης, που μετέχει σε συνωμοσία

ομόσπονδος, σύμμαχος


στρατοπεδάρχης

στρατοπεδάρχης
[στρᾰτοπεδᾰρχης]

: στρατοπεδάρχης < αρχαία ελληνική στρατόπεδ(ον) + -άρχης (< ἄρχω), μεταφραστικό δάνειο από τη λατινική praefectus castrorum < praefectus (αξιωματικός) & γενική πληθυντικού του ουδετέρου castrum (φρούριο).

όπως στρατοπεδάρχης, αρχηγός στρατοπέδου

ελληνιστική κοινή

στρατιωτικός βαθμός


πομφός

πομφός < Συγγενές με πομφόλυξ, πομφολύζω. Πιθανόν σχετικό με τη λέξη ἡ πέμφιξ, τῆς πέμφῑγος (ριπή, πνοή, φυσαλίδα) → λείπει η ετυμολογία

φουσκάλα, φλύκταινα

καταπίμπλαται πομφών: γεμίζει πομφούς (Ιπποκράτης (460‑377 π.Κ.Ε.), De Morbis, Lib. II.)


πομπός

: πομπός < πέμπω

οδηγός, συνοδός

κήρυκας, αγγελιοφόρος

εκείνος που μεταφέρει κάτι (μπορεί και αντικείμενο, όχι μόνον μηνύματα), εκείνος με τον οποίο κάτι πέμπεται, αποστέλλεται


στέφανος

: στέφανος < στέφ(ω) + -ανος

τιμητικό στεφάνι


συντελεστής

: συντελεστής < αρχαία ελληνική συντελέω / συντελῶ < σύν + τελέω / τελῶ

μέλος ένωσης γαιοκτημόνων υπεύθυνο για τη συλλογή και πληρωμή φόρων

ελληνιστική κοινή


συνοικισμός

: συνοικισμός < συνοικίζω

κυρίως το συνοικέσιο, ο γάμος


προστάτης

: προστάτης < προ- + θέμα στα- του ἵσταμαι + -της → δείτε και προΐστημι < πρό + ἵστημι

αυτός που στέκεται μπροστά από τους άλλους

ηγέτης
ο αρχηγός (πχ ενός κόμματος)

ηγέτης
ο κυβερνήτης

ο προστάτης, αυτός που προστατεύει

στην Αρχαία Αθήνα, κάποιος που φρόντιζε για τις νομικές υποθέσεις των μετοίκων


συρφετός

συρφετός < (σύρω) + δασείαπαρέκταση-φ- + -ετός

οτιδήποτε σέρνεται από τον άνεμο και σωρεύεται (φύλλα, φρύγανα κ.λπ.)

αρχική σημασία

το προϊόν σκουπίσματος

συρφετός, ανακατεμένο πλήθος

συρφετός δούλων (Πλάτων, Γοργίας, 489c)


σφόνδυλος

σφόνδυλος
σπόνδυλος

: σφόνδυλος < → λείπει η ετυμολογία

οστό της σπονδυλικής στήλης

σπονδυλική στήλη

σπόνδυλος κίονα

αρχιτεκτονική


συσκευαστής

: συσκευαστής < συσκευάζω + -τής

κάποιος που προετοιμάζει (μαζί με άλλους)


πρωτοπρεσβύτερος

πρωτοπρεσβύτερος
-ου

: πρωτοπρεσβύτερος (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική πρωτο- + πρεσβύτερος (μεγαλύτερος σε ηλικία) < πρεσβύτης

εκκλησιαστικό αξίωμα που δινόταν από τον επίσκοπο στον αρχαιότερο πρεσβύτερο κατά τα πρεσβεία αρχιεροσύνης

εκκλησιαστικός όρος

※ 4ος/5ος αιώνας κε αιώνας Σωκράτης ο Σχολαστικός, Εκκλησιαστική Ιστορία, 6.9 @scaife.perseus

Πέτρος τις πρωτοπρεσβύτερος ἦν τῆς ἐν Ἀλεξανδρείᾳ ἐκκλησίας: πρὸς τοῦτον ἀπεχθῶς ἐσχηκὼς ὁ Θεόφιλος τῆς ἐκκλησίας αὐτὸν ἐκβαλεῖν ἐπενόησε.


συνταγματάρχης

συνταγματάρχης
-ου

: συνταγματάρχης (ελληνιστική κοινή) < σύνταγμα + ἄρχω

που διοικεί ένα σύνταγμα

στρατιωτικός βαθμός

※ 3ος πκε αιώνας, Επιγραφή από τη Ρόδο. RFIC 60 (1932) 452, II, στίχ. 5 και 6. (4-6), @epigraphy.packhum.org

Σκύλλινος Ἐπικρά-
τεος Φύσκιος συνταγμα-
τάρχας ἐπὶ τῶν ξένων,

※ 2ος κε αιώνας ⌘ Λουκιανός, 51, 19 Ψευδολογιστὴς ἢ Περὶ τῆς ἀποφράδος @wikisource

κἀκεῖνα μέμνηνται, ὡς τὸ εἰκός, ἃ πρὸς τὸ θέατρον ἐνεανιεύου, τοῖς ὀρχησταῖς ὑποκρινόμενος καὶ συνταγματάρχης ἀξιῶν εἶναι.


συρμός

: συρμός < → λείπει η ετυμολογία

σύρσιμο, τράβηγμα

※ 1ος αιώνας κε αιώνας Φίλων ο Ιουδαίος, De Specialibus Legibus (lib. i‑iv), 4.113, @scaife.perseus

Τῆς δ’ αὐτῆς ἰδέας ἐχόμενος τῶν ἑρπετῶν ὅσα ἢ ἄποδα ἢ συρμῷ τῆς γαστρὸς ἰλυσπώμενα ἢ τετρασκελῆ καὶ πολύποδα φησὶν εἶναι πρὸς ἐδωδὴν οὐ καθαρά,

γραμμή μετεώρου

ορμητική κίνηση των κυμάτων και των ανέμων

μετεωρολογία

※ 4ος πκε αιώνας ⌘ Ἀριστοτέλης, Περὶ θαυμασίων ἀκουσμάτων 130.1, 843a @scaife.perseus

Ἐκ γὰρ τοῦ Τυρρηνικοῦ πελάγους πολλῷ ῥοίζῳ φερόμενον τὸν κλύδωνα προσβάλλειν πρὸς ἀμφότερα τὰ ἀκρωτήρια, τὸ μὲν τῆς Σικελίας, τὸ δὲ τῆς Ιταλίας, τὸ προσαγορευόμενον Ῥήγιον, καὶ φερόμενον ἐκ μεγάλου πελάγους εἰς στενὸν συγκλείεσθαι, τούτου δὲ γινομένου κῦμα μετέωρον αἴρειν σὺν πολλῷ βρόμῳ ἐπὶ πάνυ πολὺν τόπον τῆς ἄνω φοράς, ὥστε τοῖς μακρὰν ἀπέχουσι σύνοπτον εἶναι τὸν μετεωρισμόν οὐχ ὅμοιον φαινόμενον θαλάσσης ἀναφορᾷ, λευκὸν δὲ καὶ ἀφρῶδες, παραπλήσιον δὲ τοῖς συρμοῖς τοῖς γινομένοις ἐν τοῖς ἀνυπερβλήτοις χειμῶσι.

※ 1ος πκε αιώνας ⌘ Διόδωρος Σικελιώτης, Βιβλιοθήκη Ἱστορική, 14, 28.2 @scaife.perseus

τοῦ δὲ χειμῶνος ἐπίτασιν λαμβάνοντος ἐπεγενήθη πνευμάτων μέγεθος μετὰ πολλῆς χαλάζης, ὥστε τοῦ συρμοῦ κατὰ πρόσωπον ὄντος ἀναγκασθῆναι καθίσαι τὴν δύναμιν ἅπασαν·

※ 1ος αιώνας κε αιώνας Φίλων ο Ιουδαίος, De Gigantibus, 13, @scaife.perseus

ἐκεῖναι δ’ ὥσπερ εἰς ποταμὸν τὸ σῶμα καταβᾶσαι ποτὲ μὲν ὑπὸ συρμοῦ δίνης βιαιοτάτης ἁρπασθεῖσαι κατεπόθησαν, ποτὲ δὲ πρὸς τὴν φορὰν ἀντισχεῖν δυνηθεῖσαι τὸ μὲν πρῶτον ἀνενήξαντο, εἶτα ὅθεν ὥρμησαν, ἐκεῖσε πάλιν ἀνέπτησαν.

έρπουσα πορεία φιδιού, ίχνη από την πορεία ενός φιδιού

※ 1ος/2ος κε αιώνας ⌘ Πλούταρχος, Βίοι Παράλληλοι Αντώνιος, 86.3 @scaife.perseus

οὐ μὴν οὐδὲ τὸ θηρίον ἐντὸς ὤφθη, συρμοὺς δέ τινας αὐτοῦ παρὰ θάλασσαν, ᾗ τὸ δωμάτιον ἀφεώρα καὶ θυρίδες ἦσαν, ἰδεῖν ἔφασκον. ἔνιοι δὲ καὶ τὸν βραχίονα τῆς Κλεοπάτρας ὀφθῆναι δύο νυγμὰς ἔχοντα λεπτὰς καὶ ἀμυδράς· οἷς ἔοικε πιστεῦσαι καὶ ὁ Καῖσαρ.
#::ΣτΕ: Ο Πλούταρχος αναφέρεται στο θάνατο της Κλεοπάτρας της Αιγύπτου από δάγκωμα φιδιού και στα ίχνη που άφησε το φίδι έρποντας κοντά στη θάλασσα.

εμετός ή ιατρική κάθαρση


συναγερμός

συναγερμός < συναγείρω (συναθροίζω, συγκαλώ)

συνάθροιση, συγκέντρωση


πρωτοστάτης

: πρωτοστάτης < πρωτο- + στα- (θέμα του ἵστημι) + -της

πρώτος σε ιεραρχική σειρά, στη θέση, ειδικά σε στρατιωτική διάταξη

οἱ πρωτοστάται (άνδρες στην πρώτη γραμμή)

συνώνυμο του λοχαγός

ελληνιστική σημασία

ελληνιστική σημασία


στηλίτης

στηλίτης
στηλῖτις

: στηλίτης < στήλη + -ίτης

κάποιος του οποίου το όνομα γραφόταν σε στήλη για στιγματισμό και διασυρμό


σπόγγος

: σπόγγος < → λείπει η ετυμολογία

σπόγγος, θαλάσσιο σφουγγάρι


πορνοβοσκός

: πορνοβοσκός < πόρν(η) + -ο- + βοσκός

πορνοβοσκός (ίδιο με τη σύγχρονη έννοια)


πόρος

: πόρος < → λείπει η ετυμολογία

-πορία Αρχαίες ελληνικές λέξεις με επίθημα -πορία στο Βικιλεξικό

-πόρος Αρχαίες ελληνικές λέξεις με επίθημα -πόρος στο Βικιλεξικό

-πορέω Αρχαίες ελληνικές λέξεις με επίθημα -πορέω στο Βικιλεξικό

πέρασμα, διάβαση

οδός, πορεία, ταξίδι

επινόημα, τέχνασμα

ο τρόπος με τον οποίο κατορθώνεται ή επιτελείται κάτι

για το ανθρώπινο σώμα

() ο πατέρας του Έρωτα

ως κύριο όνομα


σπουδαρχίδης

σπουδαρχίδης

: σπουδαρχίδης < σπουδαρχ(ίας) + -ίδης < αρχαία ελληνική σπουδάρχης < σπουδ(ή) (βιασύνη) + -άρχης < ἀρχ(ή) (αξίωμα)

ο γιος εκείνου που επιζητεί αξιώματα και θέσεις, νεαρός θεσιθήρας

※ ὅστις; πολίτης χρηστός, οὐ σπουδαρχίδης, / ἀλλ᾽ ἐξ ὅτου περ ὁ πόλεμος, στρατωνίδης, / σὺ δ᾽ ἐξ ὅτου περ ὁ πόλεμος, μισθαρχίδης (Ἀριστοφάνης, Ἀχαρνῆς, στίχοι 595‑597, @perseus.tufts.edu)


πλοχμός

: πλοχμός < θέμα πλοκ-smo- < πλοκ-, μεταπτωτική βαθμίδα θέματος που υπάρχει στο πλέκω + επίθημα smo-

πλεξούδα από μαλλιά

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ἰλιάς, 17 (Ρ. Μενελάου ἀριστεία.), στίχ. 52 (στίχοι 51-52)

αἵματί οἱ δεύοντο κόμαι Χαρίτεσσιν ὁμοῖαι | πλοχμοί θ᾽, οἳ χρυσῷ τε καὶ ἀργύρῳ ἐσφήκωντο.
#:::Στο αίμα εβάφ᾽ η κόμη του, καλή σαν των Χαρίτων, | και με τ᾽ ασημοχρύσαφα σφιγμένες οι πλεξίδες.
#:::Έμμετρη Μετάφραση (1922): Ιάκωβος Πολυλάς @greek-language.gr
#::: Σκηνή: ο Μενέλαος σκοτώνει τον τρώα Εύφορβο, γιο του Πανθόου.


σταβλίτης

σταβλίτης
-ου

: σταβλίτης < στάβλ(ον) + -ίτης

υπεύθυνος σε ταχυδομικό σταθμό

ελληνιστική κοινή


στειλεός

στειλεός < στελεά

στειλεός, το στειλιάρι


πολυπότης

πολυπότης
-ου
πολυπότις

: πολυπότης < πολυ- + -πότης

αυτός που καταναλώνει πολλά οινοπνευματώδη

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Ἱπποκράτης, Περὶ ἀερίων ὑδάτων καὶ τόπων, (De aere, aquis, locis), 4, p.20 , @scaife.perseus

Ἐδωδοὺς δὲ ἀνάγκη τὰς τοιαύτας φύσιας εἶναι, καὶ οὐ πολυπότας· οὐ γὰρ οἷόν τε ἅμα πολυβόρους τε εἶναι καὶ πολυπότας·

※ 1ος/2ος κε αιώνας ⌘ Πλούταρχος, Ἠθικά Αἴτια φυσικά, 31 @scaife.perseus

διὰ τί ἄμπελος οἴνῳ ῥαινομένη, μάλιστα τῷ ἐξ αὑτῆς, ἀναξηραίνεται; πότερον, ὥσπερ ἐν τοῖς πολυπόταις γίνεται φαλάκρωσις, ὑπὸ θερμότητος τοῦ οἴνου τὸ ὑγρὸν ἐξατμίζοντος·

※ 1ος/2ος κε αιώνας ⌘ Πλούταρχος, Βίοι Παράλληλοι, Κίμων, 4.3 @scaife.perseus

Κίμων δὲ μειράκιον παντάπασιν ἀπολειφθεὶς μετὰ τῆς ἀδελφῆς ἔτι κόρης οὔσης καὶ ἀγάμου τὸν πρῶτον ἠδόξει χρόνον ἐν τῇ πόλει καὶ κακῶς ἤκουεν ὡς ἄτακτος καὶ πολυπότης


πορθμός

: πορθμός < περάω / περῶ < πέρα < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή *per-

πέρασμα, πορθμός


πολιτευτής

: πολιτευτής (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική πολιτεύ(ω) + -τής

ελληνιστική κοινή


πηλοβάτης

πηλοβάτης
-ου


πλεονασμός

: πλεονασμός < πλεονάζω, πλεονασ- + -μός

υπερβολική ποσότητα που δε χρειάζεται

πλεονασμός, επανάληψη

ελληνιστική σημασία


πλόκαμος

: πλόκαμος, ήδη ομηρικό < πλοκ-, μεταπτωτική βαθμίδα θέματος που συναντάμε στο πλέκω + -αμος

πλεξούδα μαλλιών

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ἰλιάς, 14 (Ξ. Διὸς ἀπάτη.), στίχ. 176 (στίχοι 176-177)

πεξαμένη χερσὶ πλοκάμους ἔπλεξε φαεινοὺς | καλοὺς ἀμβροσίους ἐκ κράατος ἀθανάτοιο.
#:::έπλεξε με τα χέρια της τες άφθαρτες πλεξίδες, | που από την θείαν κεφαλήν λαμπρές εκυματίζαν.
#:::Έμμετρη μετάφραση (1922): Ιάκωβος Πολυλάς, @greek‑language.gr

※ 5ος αιώνας πκε ⌘ Ἡρόδοτος, Ἱστορίαι, 4 (Μελπομένη), 34.1

αἱ μὲν πρὸ γάμου πλόκαμον ἀποταμόμεναι καὶ περὶ ἄτρακτον εἱλίξασαι ἐπὶ τὸ σῆμα τιθεῖσι
#:::οι κοπέλες, αφού κόψουν μια πλεξούδα από τα μαλλιά τους και την τυλίξουν γύρω από αδράχτι, την αποθέτουν στον τάφο τους
#:::Μετάφραση (1992): Ηλίας Σπυρόπουλος. Αθήνα:Γκοβόστης @greek‑language.gr

κόμη, μαλλιά

με περιληπτική σημασία

※ 6ος/5ος πκε αιώνας ⌘ Πίνδαροςʷ, Πυθιονίκαις, 4. Ἀρκεσιλάῳ Κυρηναίῳ ἅρματι, 83 (4.83-4.84)

οὐδὲ κομᾶν πλόκαμοι κερθέντες ᾤχοντ᾽ ἀγλαοί, | ἀλλ᾽ ἅπαν νῶτον καταίθυσσον.
#:::κι άκοφτα τα πανέμορφα σγουρά μαλλιά του πέφτανε | κυματίζοντας σ᾽ ολόκληρη την πλάτη.
#:::Μετάφραση (1994), Γιάννης Οικονομίδης, @greek‑language.gr

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Ευριπίδης, Βάκχαι, 928-929

ἀλλ᾽ ἐξ ἕδρας σοι πλόκαμος ἐξέστηχ᾽ ὅδε, | οὐχ ὡς ἐγώ νιν ὑπὸ μίτραι καθήρμοσα.
#:::Όμως η μπούκλα σου αυτή έφυγε από τη θέση της. | Δεν κάθεται όπως την έπιασα εγώ με την κορδέλα.
#:::Μετάφραση: Θ.Κ.Στεφανόπουλος @greek‑language.gr

※ 2ος κε αιώνας ⌘ Γαληνός, De usu partium corporis humani I-XI, 9.4 @scaife.perseus

οὐ μὴν οὐδ’ ἐξ ὕλης τῆς ἐπιτυχούσης γέγονεν, ἀλλὰ τῶν ἀπὸ τῆς καρδίας ἐπὶ τὴν κεφαλὴν ἀναφερομένων ἀρτηριῶν τὴν μὲν μεγίστην μοῖραν ἡ φύσις ὑπεβάλετο τῷ θαυμαστῷ τούτῳ πλοκάμῳ.

πλεκτάνη, πλεκτό, στριμμένο σχοινί

αστερισμός του βόρειου ημισφαιρίου

※ '2ος κε' αιώνας, Τατιανός Ασσύριος, Oratio ad Graecos, Λόγος προς Έλληνας, 10.149c-149d @scaife.perseus

Τίς ἐστιν ὁ Βερενίκης πλόκαμος; Ποῦ δὲ οἱ ἀστέρες αὐτῆς πρὶν τὴν προειρημένην ἀποθανεῖν;

(για γυναίκες) πλεγμένα σγουρά μαλλιά

καλάθι, πανέρι

※ 2ος κε αιώνας ⌘ Γαληνός, De naturalibus facultatibus, 1.15, p. 58 @scaife.perseus

καὶ γὰρ καὶ τοῦτο, πᾶν ἐμβληθὲν εἰς τοὺς ταλάρους, οὐ πᾶν διηθεῖται, ἀλλ’ ὅσον ἂν ᾖ λεπτότερον τῆς εὐρύτητος τῶν πλοκάμων, εἰς τὸ κάταντες φέρεται, καὶ τοῦτο μὲν ὀῤῥὸς ἐπονομάζεται· τὸ λοιπὸν δὲ παχὺ, τὸ μέλλον ἔσεσθαι τυρὸς, ὡς ἂν οὐ παραδεχομένων αὐτὸ τῶν ἐν τοῖς ταλάροις πόρων, οὐ διεκπίπτει κάτω.
#:::ΣτΕ: Ο Γαληνός αναφέρει ως παράδειγμα τον τρόπο τυροκόμησης του γάλακτος, για να εξηγήσει τη λειτουργία των νεφρών.


πίθος

: πίθος < → λείπει η ετυμολογία

πιθάρι, πολύ μεγάλο είδος δοχείου για την αποθήκευση του κρασιού

※ 1ος πκε αιώνας ⌘ Διόδωρος Σικελιώτης, Βιβλιοθήκη Ἱστορική, 13, 83.3 @scaife.perseus

εἶναι δʼ ἐν αὐτῷ τριακοσίους μὲν πίθους ἐξ αὐτῆς τῆς πέτρας τετμημένους, ἕκαστον ἑκατὸν ἀμφορεῖς χωροῦντα· κολυμβήθραν δὲ παρʼ αὐτοῖς ὑπάρχειν κεκονιαμένην, χωροῦσαν ἀμφορεῖς χιλίους, ἐξ ἧς τὴν ῥύσιν εἰς τοὺς πίθους γίνεσθαι.


πιθηκιδεύς

πιθηκιδεύς
-έως

: πιθηκιδεύς (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική πίθηκ(ος) + -ιδεύς

ο νεαρός πίθηκος, το πιθηκάκι


προξενητής

: προξενητής < προξενῶ

διαπραγματευτής

προξενητής, κάποιος που διαπραγματεύεται έναν γάμο για λογαριασμό άλλου


πρωτοτόκια

: πρωτοτόκια < → λείπει η ετυμολογία

→ λείπει ο ορισμός (ή οι ορισμοί)

※ ἀπέδοτο δὲ Ἡσαῦ τὰ πρωτοτόκια τῷ Ἰακώβ. Ἰακὼβ δὲ ἔδωκε τῷ Ἡσαῦ ἄρτον καὶ ἕψημα φακοῦ, καὶ ἔφαγε καὶ ἔπιε καὶ ἀναστὰς ᾤχετο· καὶ ἐφαύλισεν Ἡσαῦ τὰ πρωτοτόκια (Παλαιά Διαθήκη, Γένεσις, λγ')


παροιμιογράφος

παροιμιογράφος

: παροιμιογράφος (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική παροιμί(α) + -ο- + -γράφος

αυτός που συλλέγει και καταγράφει παροιμιών

ελληνιστική κοινή


συνέταιρος

συνέταιρος < συν- + ἑταῖρος

σύντροφος, φίλος


μυθογράφος

: μυθογράφος (ελληνιστική κοινή) < Μορφολογικά αναλύεται σε αρχαία ελληνική μῦθ(ος) + -ο- + -γράφος

συγγραφέας μύθων

ελληνιστική κοινή


πρόξενος

πρόξενος
πρόξεινος

πρόξενος < → λείπει η ετυμολογία

που έχει ανακηρυχθεί επίσημα φίλος της πολιτείας

που ασκεί τη δημόσια φιλοξενία

στους Δελφούς


σπερμολόγος

σπερμολόγος
-ου

: σπερμολόγος < σπέρμα + λέγω

πολυλογάς, φλύαρος, κουτσομπόλης

για ανθρώπους

※ 4ος πκε αιώνας ⌘ Δημοσθένης, Περὶ τοῦ στεφάνου (Ὑπὲρ Κτησιφῶντος), 127

εἰ γὰρ Αἰακὸς ἢ Ῥαδάμανθυς ἢ Μίνως ἦν ὁ κατηγορῶν, ἀλλὰ μὴ σπερμολόγος, περίτριμμ᾽ ἀγορᾶς, ὄλεθρος γραμματεύς, οὐκ ἂν αὐτὸν οἶμαι ταῦτ᾽ εἰπεῖν οὐδ᾽ ἂν οὕτως ἐπαχθεῖς λόγους πορίσασθαι, ὥσπερ ἐν τραγῳδίᾳ βοῶντα «ὦ γῆ καὶ ἥλιε καὶ ἀρετὴ» καὶ τὰ τοιαῦτα,
#:::Γιατί, αν ήταν κατήγορός μου ο Αιακός ή ο Ραδάμανθυς ή ο Μίνως και όχι ένας κουτσομπόλης, ένα σκουπίδι της αγοράς, ένας γραφιάς της συμφοράς, πιστεύω ότι δεν θα τα έλεγε αυτά ούτε και θα εύρισκε τόσο βαριές κουβέντες, φωνάζοντας σαν ηθοποιός σε τραγωδία «ω γη, ήλιε και αρετή» και τα παρόμοια,
#::: Μετάφραση (2012): Α.Ι. Γιαγκόπουλος, Θεσσαλονίκη: Ζήτρος @greek‑language.gr

※ 2ος κε αιώνας ⌘ Καινή Διαθήκη, Πράξεις τῶν Ἀποστόλων, 17.18

τινὲς δὲ τῶν Ἐπικουρείων καὶ τῶν Στωϊκῶν φιλοσόφων συνέβαλλον αὐτῷ. καί τινες ἔλεγον, Τί ἂν θέλοι ὁ σπερμολόγος οὗτος λέγειν; οἱ δέ, Ξένων δαιμονίων δοκεῖ καταγγελεὺς εἶναι· ὅτι τὸν Ἰησοῦν καὶ τὴν ἀνάστασιν αὐτοῖς εὐηγγελίζετο.
#::: Ανάμεσα στους άλλους συζητούσαν μαζί του και μερικοί από τους Επικούρειους και τους Στωικούς φιλόσοφους. Κάποιοι έλεγαν: Σαν τι να θέλει ο φλύαρος αυτός να μας πει; Άλλοι πάλι έλεγαν: Φαίνεται πως κηρύττει κάποιες ξένες θεότητες, που μας είναι άγνωστες. Και το έλεγαν αυτό, διότι ο Παύλος τούς κήρυττε τον Ιησού και την ανάσταση.
#::: Μετάφραση: Παναγιώτης Τρεμπέλας

※ 4ος πκε αιώνας ⌘ Ἀριστοτέλης, Τῶν περὶ τὰ ζῷα ἱστοριῶν, 8, 3 @scaife.perseus

Ἔτι βασιλεύς, σπερμολόγος. Ταῦτα μὲν οὖν καὶ τὰ τοιαῦτα τὰ μὲν ὅλως τὰ δ’ ὡς ἐπὶ τὸ πολὺ σκωληκοφάγα, τὰ δὲ τοιάδε ἀκανθοφάγα, ἀκανθίς, θραυπίς, ἔτι ἡ καλουμένη χρυσομῆτρις.


συνήγορος

συνήγορος < → λείπει η ετυμολογία

αυτός που υπερασπίζεται κάποιον με τα λόγια

Άρχοντας που υπερασπιζόταν τους παλαιότερους νόμους απέναντι στους νομοθέτες

καθένας από τoυς 10 Άρχοντες, δημόσιος λογιστής

δημόσιος κατήγορος


στιχογράφος

στιχογράφος
-ου

: στιχογράφος (ελληνιστική κοινή) < στίχο- + -γράφος


σμύρνα

: σμύρνα <
:* Κατά μία άποψη, αναδρομικός σχηματισμός ή παρασύνδεση προς την έκφραση Σμυρναία μύρρα (η σμύρνα από τη Σμύρνη)
:* Κατ' άλλη άποψη, αναδρομικός σχηματισμός από τη μύρρα, λέξη σημιτικής καταγωγής (δείτε Ετυμολογία)

ρητινώδες κόμμι από το αραβικό δέντρο Balsamodendron Myrrha ή 'αραβικής μύρτου που χρησιμοποιείτο στην ταρίχευση (Ηρόδοτος) ή ως φάρμακο

το όνομα αυτού του δέντρου

το φυτό Commiphora wightii που δίνει αρωματική, φαρμακευτική ρητίνη


σοφία

: σοφία < σοφ(ός) + -ία < άγνωστης ετυμολογίας

ικανότητα, δεξιότητα σε πρακτικές τέχνες

γνώση, ευφυία, φρόνηση

πανουργία, δόλος

επιστημοσύνη, σοφία


πολυπάθεια

: πολυπάθεια < πολυπαθ(ής) + -εια. Αναλύεται σε πολυ- + -πάθεια

→ ζητούμενο λήμμα

Πλούταροχς, Περί δεισιδαιμονίας, 167e (σελ. 388)


πολυφημία

: πολυφημία (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική πολύφημ(ος) + -ία. Μορφολογικά αναλύεται σε πολυ- + φημ-' (φήμη, φημί)

πολυφημία, η ιδιότητα του πολύφημου, μεγάλη φήμη (καλή ή κακή)


σπολάς

δερμάτινος στρατιωτικός μανδύας


σποδός

: σποδός < άγνωστης ετυμολογίας

αρχική σημασία

η σποδός, η τέφρα


πρόσοδος

: πρόσοδος < πρόσ- + ὁδός


προσωπίδα

αιτιατική ενικού του προσωπίς

ελληνιστική κοινή


συμπαιγνία

: συμπαιγνία (ελληνιστική κοινή) < (συν-) συμ- + {{ety|grc|grc-koi|παίγνιον|παίγνι(ον)]] + -α

συνώνυμο του συμπαιγμός


πρόνοια

: πρόνοια < πρόνους, πρόνοος < πρό- + νοῦς

→ ζητούμενο λήμμα


συνωμοσία

: συνωμοσία < *συνωμοτ-ία < συνωμότ(ης) + -ία < → και δείτε συνόμνυμι συν- + ὄμνυμι

συνωμοσία, μηχανορραφία

συνομοσπονδία, συμμαχία

πολιτικός σύλλογος ή σωματείο, λέσχη ανδρών που έχουν ορκιστεί μαζί ()


σφοδρότητα

αιτιατική ενικού του σφοδρότης


στεγνότητα

αιτιατική ενικού του στεγνότης


στιλπνότητα

αιτιατική ενικού του στιλπνότης


στρατιά

: στρατιά < στρατ(ός) + -ιά

στρατιωτικός όρος

στρατιά ναυτική, πεζή

Ἡ ζωὴ ἐν τάφῳ κατετέθης Χριστέ, καὶ Ἀγγέλων στρατιαὶ ἐξεπλήττοντο, συγκατάβασιν δοξάζουσαι τὴν σήν.

μερικές φορές


προνομία

: προνομία (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική προ- + αρχαία ελληνική νόμ(ος) + -ία

προνομία, κατ' εξαίρεσιν δικαίωμα

ελληνιστική κοινή

≈ συνώνυμα: προνόμιον


προμήτωρ

προμήτωρ
-ορος

: προμήτωρ < προ- + -μήτωρ. Κατά το προπάτωρ

η ιδρύτρια ενός γένους, γενάρχης

ο εκ μητρός παππούς (στον Ησύχιο)

<προμήτωρ> πατὴρ μητρός ※ 5ος αιώνας κε ⌘ Ἡσύχιος, Γλῶσσαι, Π


προσδοκία

: προσδοκία < → λείπει η ετυμολογία


στενότητα

αιτιατική ενικού του στενότης


σκυθρωπότητα

σκυθρωπότητα

αιτιατική ενικού του σκυθρωπότης


σκωρία

σκωρία < σκῶρ (περίττωμα)

το «περίττωμα» του μετάλλου, η σκουριά


σορός

: σορός < *τϝορός, πιθανόν μεταπτωτική βαθμίδα θέματος όπως στην πρωτοϊνδοευρωπαϊκή ρίζα *twer- (περιβάλλω, περικλείω). Υπάρχει υπόθεση ότι πιθανόν στην ίδια ετυμολογική οικογένεια εντάσσεται και ο σωρός.

αγγείο στο οποίο τοποθετούμε τα οστά ενός νεκρού ή την τέφρα του, τεφροδόχος, φέρετρο

μνήμα, σαρκοφάγος

νεκροκρέβατο

ελληνιστική σημασία


συγκοπή

: συγκοπή < συγ- + κοπή

ο κατακερματισμός σε μικρά κομμάτια


συστοιχία

: συστοιχία < σύστοιχ(ος) + -ία < σύν + στοῖχος < στείχω

σειρά πραγμάτων, εννοιών που ανήκουν στην ίδια τάξη, στην ίδια κατηγορία