ὕδωρ

: ὕδωρ < πρωτοελληνική *údōr < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή *wódr̥ < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή ρίζα *wed-. Συγγενή: αρχαία ελληνική ὕω, λατινική unda, σανσκριτική उदन् (udán), χεττιτική 𒉿𒀀𒋻 (wa-a-tar), παλαιά αρμενική գետ (get) (ποταμός), γοτθική 𐍅𐌰𐍄𐍉 (watō), παλαιά εκκλησιαστική σλαβονική вода (βόντα), αγγλοσαξονική wæter (> αγγλική water).

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ὀδύσσεια, 1 (α. Ἀθηνᾶς παραίνεσις πρὸς Τηλέμαχον.), στίχ. 110 (109-110 )

κήρυκες δ᾽ αὐτοῖσι καὶ ὀτρηροὶ θεράποντες | οἱ μὲν ἄρ᾽ οἶνον ἔμισγον ἐνὶ κρητῆρσι καὶ ὕδωρ,
#:::Κήρυκες και παιδόπουλα πρόθυμα τους υπηρετούσαν: | άλλοι να σμίγουν σε κρατήρες με νερό κρασί,
#::: Μετάφραση σε πεζό (2006): Δημήτρης Ν. Μαρωνίτης, @greek‑language.gr

※ 7ος πκε αιώνας ⌘ Ἡσίοδος, (αποδίδεται) Ἀσπὶς Ἡρακλέουςʷ, 317 (315-317)

οἳ δὲ κατ᾽ αὐτὸν | κύκνοι ἀερσιπόται μεγάλ᾽ ἤπυον, οἵ ῥά τε πολλοὶ | νῆχον ἐπ᾽ ἄκρον ὕδωρ· παρὰ δ᾽ ἰχθύες ἐκλονέοντο·
#:::Στα μέρη του | κύκνοι φωνάζαν δυνατά καθώς ψηλά πετούσαν, μα οι πιο πολλοί | απάνω στο νερό κολύμπαγαν. Δίπλα χοροπηδούσαν ψάρια.
#::: Μετάφραση (2001): Σταύρος Γκιργκένης, Θεσσαλονίκη: Ζήτρος @greek‑language.gr

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Θουκυδίδης, Ἱστορίαι, 2, 49.5

καὶ τὸ μὲν ἔξωθεν ἁπτομένῳ σῶμα οὔτ᾽ ἄγαν θερμὸν ἦν οὔτε χλωρόν, ἀλλ᾽ ὑπέρυθρον, πελιτνόν, φλυκταίναις μικραῖς καὶ ἕλκεσιν ἐξηνθηκός· τὰ δὲ ἐντὸς οὕτως ἐκάετο ὥστε μήτε τῶν πάνυ λεπτῶν ἱματίων καὶ σινδόνων τὰς ἐπιβολὰς μηδ᾽ ἄλλο τι ἢ γυμνοὶ ἀνέχεσθαι, ἥδιστά τε ἂν ἐς ὕδωρ ψυχρὸν σφᾶς αὐτοὺς ῥίπτειν.
#::: Το σώμα, εξωτερικά, δεν ήταν, στην αφή, πολύ θερμό ούτε κίτρινο, αλλά κοκκινωπό και χλωμό, γεμάτο φουσκαλίδες κι εξανθήματα. Όμως, ο εσωτερικός πυρετός ήταν τόσο μεγάλος, ώστε οι άρρωστοι δεν μπορούσαν να υποφέρουν ούτε τα πιο λεπτά ρούχα ούτε σεντόνια ούτε άλλο τι και ήθελαν να μένουν γυμνοί. Ένιωθαν μεγάλη ανακούφιση αν μπορούσαν να μπουν σε δροσερό νερό.
#::: Μετάφραση (1965-1968): Άγγελος Σ. Βλάχος, Αθήνα:Γαλαξίας @greek‑language.gr

το θαλασσινό νερό

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ὀδύσσεια, στη Βικιθήκη

15 (ο. Τηλεμάχου ἐπάνοδος.), στίχ. 482 (480-483 )
#:*: καὶ τὴν μὲν φώκῃσι καὶ ἰχθύσι κύρμα γενέσθαι | ἔκβαλον· αὐτὰρ ἐγὼ λιπόμην ἀκαχήμενος ἦτορ· | τοὺς δ᾽ Ἰθάκῃ ἐπέλασσε φέρων ἄνεμός τε καὶ ὕδωρ, | ἔνθα με Λαέρτης πρίατο κτεάτεσσιν ἑοῖσιν.
#:*:: Την πέταξαν τότε στη θάλασσα, λεία στις φώκιες και στα ψάρια — | κι έμεινα μοναχός εγώ, με την καρδιά βαριά. | Άνεμος και νερό τούς προσαράζουν τέλος στην Ιθάκη, | όπου ο Λαέρτης με ξαγόρασε με τα δικά του πλούτη.
#:*:: Μετάφραση σε πεζό (2006): Δημήτρης Ν. Μαρωνίτης, @greek‑language.gr
#:* 9 (ι. Ἀλκίνου ἀπόλογοι: Τὰ περὶ Κίκονας, Λωτοφάγους καὶ Κύκλωπας.), στίχ. 470 (468-470 )
#:*: ἀλλ᾽ ἐγὼ οὐκ εἴων, ἀνὰ δ᾽ ὀφρύσι νεῦον ἑκάστῳ, | κλαίειν· ἀλλ᾽ ἐκέλευσα θοῶς καλλίτριχα μῆλα | πόλλ᾽ ἐν νηῒ βαλόντας ἐπιπλεῖν ἁλμυρὸν ὕδωρ.
#:*::Κι όμως εγώ, κάνοντας νεύμα στον καθένα, | έδειξα πως δεν πρέπει να θρηνούν· προστάζοντας, μόλις φορτώσουν τα πολλά καλόμαλλα βοσκήματα | στο πλοίο, να ξανοιχτούμε ευθύς στην αλμυρή τη θάλασσα.
#:*:: Μετάφραση σε πεζό (2006): Δημήτρης Ν. Μαρωνίτης, @greek‑language.gr

μετεωρολογία

※ 5ος αιώνας πκε ⌘ Ἡρόδοτος, Ἱστορίαι, 1 (Κλειώ), 87.2

'τὸν μὲν δακρύοντα ἐπικαλέεσθαι τὸν θεόν, ἐκ δὲ αἰθρίης τε καὶ νηνεμίης συνδραμεῖν ἐξαπίνης νέφεα καὶ χειμῶνά τε καταρραγῆναι καὶ ὗσαι ὕδατι λαβροτάτῳ, κατασβεσθῆναί τε τὴν πυρήν.
#::: Αυτός με δάκρυα στα μάτια επικαλούνταν το θεό, και ξαφνικά, ενώ ήταν ο ουρανός καθαρός και δεν φυσούσε διόλου, μαζεύτηκαν σύννεφα και ξέσπασε καταιγίδα κι έπεσε ραγδαία βροχή και έσβησε η πυρά ολότελα.
#:::Μετάφραση (1964): Δημήτρης Ν. Μαρωνίτης Αθήνα:Γκοβόστης @greek‑language.gr

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Θουκυδίδης, Ἱστορίαι, 6, 70.1

καὶ ξυνέβη βροντάς τε ἅμα τινὰς γενέσθαι καὶ ἀστραπὰς καὶ ὕδωρ πολύ,
#::: Έτυχε ν᾽ αστράψει και να βροντήσει και να πέσει δυνατή βροχή.
#::: Μετάφραση (1965-1968): Άγγελος Σ. Βλάχος, Αθήνα:Γαλαξίας @greek‑language.gr

τμήμα του αστερισμού του Υδροχόου

το νερό της κλεψύδρας

σε δικανικές φράσεις

※ 4ος πκε αιώνας ⌘ Δημοσθένης, Ἔφεσις πρὸς Εὐβουλίδην, 21 @scaife.perseus

σὺ δʼ ἐπίλαβε τὸ ὕδωρ.
#:::και εσύ σταμάτησε το νερό [στην κλεψύδρα].
#:::Μετάφραση λέξεων: Βικιλεξικό.

※ 4ος πκε αιώνας ⌘ Δημοσθένης, Κατὰ Στεφάνου ψευδομαρτυριῶν α′, 86 @scaife.perseus

πολλὰ δʼ ἔχων εἰπεῖν περὶ ὧν ὕβρισμαι, οὐχ ἱκανὸν τὸ ὕδωρ ὁρῶ μοι.


ἡβητής

: ἡβητής < ἡβέω

αυτός που περνά απο την παιδική ηλικία σε αυτή της ήβης


αἰγίς

: αἰγίς < → λείπει η ετυμολογία

δέρμα κατσίκας

φόρεμα που φορούσε η ιέρεια της Αθηνάς

αιγίδα ή ασπίδα του Δία από δέρμα κατσίκας

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Ἀριστοφάνης, Νεφέλαι, στίχ. 602 (601-602)

ἥ τ᾽ ἐπιχώριος ἡμετέρα θεὸς | αἰγίδος ἡνίοχος, πολιοῦχος Ἀθάνα,
#:::και η Αθηνά που κρατά την αιγίδα, της πόλης μας | νά ᾽ρθει η προστάτρα, η θεά της Αθήνας·
#::: Μετάφραση (1967): Θρασύβουλος Σταύρου, Αθήνα: Τυποβιβλιοτεχνική @greek‑language.gr

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ἰλιάς, 15 (Ο. Παλίωξις παρὰ τῶν νεῶν.), στίχ. 318 (στίχοι 318-319)

ὄφρα μὲν αἰγίδα χερσὶν ἔχ᾽ ἀτρέμα Φοῖβος Ἀπόλλων, | τόφρα μάλ᾽ ἀμφοτέρων βέλε᾽ ἥπτετο, πῖπτε δὲ λαός.
#:::Και όσο εκρατούσε ασάλευτην ο Φοίβος την αιγίδα | κτυπούντο κι έπεφταν πολλοί και απ᾽ τα δυο μέρη ομοίως·
#::: Έμμετρη μετάφραση (1922): Ιάκωβος Πολυλάς, @greek‑language.gr

θύελλα, φοβερή καταιγίδα

μετεωρολογία

※ 6ος/5ος πκε αιώνας ⌘ Αἰσχύλος, Χοηφόροι, στίχ. 592 (501-592)

πτανά τε καὶ πεδοβάμονα κἀνεμόεντ᾽ ἂν | αἰγίδων φράσαι κότον.

ένδυμα από κατσικίσιο δέρμα

φόρεμα από κατσικίσιο δέρμα, με το οποίο έντυναν τα αγάλματα της θεάς Αθηνάς

※ 5ος αιώνας πκε ⌘ Ἡρόδοτος, Ἱστορίαι, 4 (Μελπομένη), 189.1

τὴν δὲ ἄρα ἐσθῆτα καὶ τὰς αἰγίδας τῶν ἀγαλμάτων τῆς Ἀθηναίης ἐκ τῶν Λιβυσσέων ἐποιήσαντο οἱ Ἕλληνες·
#:::Και βέβαια τη φορεσιά και τις αιγίδες των αγαλμάτων της Αθηνάς τα πήραν οι Έλληνες από τις Λίβυσσες·
#::: Μετάφραση (1992): Ηλίας Σπυρόπουλος. Αθήνα:Γκοβόστης @greek‑language.gr

κόσμημα, που φοριέται στο στήθος


βραδύπους

βραδύπους
-ους
-ουν
-ποδος

: βραδύπους < βραδύ- + -πους


ψίξ

: ψίξ < ψίω • Η Ετυμολογία χρειάζεται ανάπτυξη με τεκμηρίωση. Μπορείτε να βοηθήσετε;

ψιχίον

ελληνιστική κοινή

κομματάκι ψωμιού

ψίχα/ψίχουλο (ψωμιού)


ὄχανον

: ὄχανον < ἔχω

η λαβή της ασπίδας


ὀχῆες

επικός τύπος : ονομαστική και κλητική πληθυντικού του ὀχεύς


ὀχεύς

ὀχεύς
ὀχέως
ὀχῆος

: ὀχεύς < → λείπει η ετυμολογία

ο ιμάντας που σφίγγει την περικεφαλαία

ο σύρτης της πόρτας, μάνταλο

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ὀδύσσεια, 24 (ω. Σπονδαί.), στίχ. 166 (164-166 )

ἀλλ᾽ ὅτε δή μιν ἔγειρε Διὸς νόος αἰγιόχοιο, | σὺν μὲν Τηλεμάχῳ περικαλλέα τεύχε᾽ ἀείρας | ἐς θάλαμον κατέθηκε καὶ ἐκλήϊσεν ὀχῆας,
#:::Αλλ᾽ όταν πια τον στήριξε με τη βουλή του ο αιγίοχος Δίας, | τότε, μαζί με τον Τηλέμαχο, ξεσήκωσε τα ωραία όπλα, τ᾽ ασφάλισε | στην πίσω κάμαρη, τραβώντας την αμπάρα της.
#::: Μετάφραση σε πεζό (2006): Δημήτρης Ν. Μαρωνίτης, @greek‑language.gr

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ἰλιάς, 13 (Ν. Μάχη ἐπὶ ταῖς ναυσί.), στίχ. 124 (123-124 )

Ἕκτωρ δὴ παρὰ νηυσὶ βοὴν ἀγαθὸς πολεμίζει | καρτερός, ἔρρηξεν δὲ πύλας καὶ μακρὸν ὀχῆα.»
#:::Ο ανδρείος Έκτωρ πολεμεί σφοδρώς σιμά στα πλοία | κι ήδη τες πύλες έσπασε και τον μεγάλον σύρτην».
#::: Έμμετρη μετάφραση (1922): Ιάκωβος Πολυλάς, @greek‑language.gr

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ἰλιάς, 12 (Μ. Τειχομαχία.), στίχ. 455 (453-456 )

ὣς Ἕκτωρ ἰθὺς σανίδων φέρε λαᾶν ἀείρας, | αἵ ῥα πύλας εἴρυντο πύκα στιβαρῶς ἀραρυίας, | δικλίδας ὑψηλάς· δοιοὶ δ᾽ ἔντοσθεν ὀχῆες | εἶχον ἐπημοιβοί, μία δὲ κληῒς ἐπαρήρει.
#:::όμοια τον λίθον σήκωσε κι έφερνε ο μέγας Έκτωρ | προς τα υψηλά θυρόφυλλα σφικτά συναρμοσμένα | οπού από μέσα σταυρωτοί δύο σύρτες θα κρατούσαν | στερεωμένοι με κλειδί·
#::: Έμμετρη μετάφραση (1922): Ιάκωβος Πολυλάς, @greek‑language.gr

λαβή ασπίδας

άξονας τροχού

πόρπες που συγκρατούν τον ζωστήρα

στον πληθυντικό

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ἰλιάς, 20 (Υ. Θεομαχία.), στίχ. 414 (413-415 )

τὸν βάλε μέσσον ἄκοντι ποδάρκης δῖος Ἀχιλλεὺς | νῶτα παραΐσσοντος, ὅθι ζωστῆρος ὀχῆες | χρύσειοι σύνεχον καὶ διπλόος ἤντετο θώρηξ·
#:::Εκείνον ο πτερόποδος ακόντισε Πηλείδης | στα νώτα εμπρός του ως έφευγε, της ζώνης όπου οι κόμποι | χρυσοί τον διπλόν θώρακα κλεισμένον εκρατούσαν.
#::: Έμμετρη μετάφραση (1922): Ιάκωβος Πολυλάς, @greek‑language.gr


ὀχῆας

επικός τύπος : αιτιατική πληθυντικού του ὀχεύς


θαιρός

ο μεντεσές της πόρτας, ο ρεζές, η κλάπα


φάψ

το αγριοπερίστερο


θρωσμός

ύψωμα, έξαρση του εδάφους


ἀπόκρισις

ἀπόκρισις χειρόνων ἀπὸ βελτιόνων

απάντηση, απόκριση


ἄγρα

: ἄγρα < → λείπει η ετυμολογία

''ιωνικός τύπος''

※ Κατηγορία:Λήμματα με παραθέματα (ελληνιστική κοινή)Κατηγορία:Λήμματα με παραθέματα (ελληνιστική κοινή) 3oς αιώνας πκε ⌘ Απολλώνιος ο Ρόδιος, Ἀργοναυτικά, 2.278, @scaife.perseus*::__E__ὡς δʼ ὅτʼ ἐνὶ κνημοῖσι κύνες δεδαημένοι ἄγρη;

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Εὐριπίδης, Βάκχαι, στίχ. 1183

εὐτυχής γ᾽ ἅδ᾽ ἄγρα.
#:::Ευτυχισμένο το κυνήγι μας.
#:::Μετάφραση χ.χ.: Θ. Κ. Στεφανόπουλος, Αθήνα: Κίχλη @greek‑language.gr

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Σοφοκλῆς, Αἴας, στίχ. 407 (405-407)

εἰ τὰ μὲν φθίνει, | φίλοι, τίσις δ᾽ ἐμοῦ πέλας, | μώραις δ᾽ ἄγραις προσκείμεθα,
#:::Ό,τι κι αν είχα, φίλοι, χάνεται, | με περιμένει η εκδίκηση, | αφού σ᾽ ένα παράλογο κυνήγι δόθηκα,
#:::Μετάφραση (2012): Δημήτρης Ν. Μαρωνίτης, Αθήνα: ΜΙΕΤ @greek‑language.gr

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Πλάτων, Νόμοι, 7, 823e @scaife.perseus

μηδʼ αὖ ἄγρας ἀνθρώπων κατὰ θάλατταν λῃστείας τε ἵμερος ἐπελθὼν ὑμῖν θηρευτὰς ὠμοὺς καὶ ἀνόμους ἀποτελοῖ·

※ 6ος/5ος πκε αιώνας ⌘ Αἰσχύλος, Εὐμενίδες, στίχ. 148 (147-148)

οἴχεται δ᾽ ὁ θήρ. | ― ὕπνῳ κρατηθεῖσ᾽ ἄγραν ὤλεσα.
#::* πάει τ᾽ αγρίμι! | — Με νίκησ᾽ ύπνος και την άγρη μου έχασα;
#::*:Μετάφραση (1911): Ιωάννης Ν. Γρυπάρης, Αθήνα:Φέξης @greek‑language.gr
#::* Έφυγε τ' αγρίμι. -Έχασα το θήραμα, επειδή με πήρε ο ύπνος.
#::*:Μετάφραση λέξεων: Βικιλεξικό.

τρόπος κυνηγιού

λεία, θήραμα

※ 6ος/5ος πκε αιώνας ⌘ Αἰσχύλος, Ἑπτὰ ἐπὶ Θήβας, στίχ. 322

δορὸς ἄγραν
#:::ως λεία ενός δόρατος
#:::Μετάφραση λέξεων: Βικιλεξικό.


μουνομαχίη

μουνομαχίη
μονομαχία

μάχη ενός απέναντι σε έναν

Ιωνική διάλεκτος


ἐπιείκεια

: ἐπιείκεια < ἐπιεικής

το να είναι κάτι σύμφωνο με τη λογική

ήπια και ανεκτική αντιμετώπιση, επιείκεια

η καλοσύνη, η αγαθότητα


χαλκοῦς

: χαλκοῦς: ουσιαστικοποιημένο αρσενικό του επιθέτου χαλκοῦς

χάλκινο νόμισμα της Αθήνας που ισοδυναμούσε με το 1/8 του οβολού


ὗς

: ὗς < → δείτε τη λέξη σῦς

άλλη μορφή του σῦς

θηλαστικό ζώο

※ 4ος πκε αιώνας ⌘ Ἀριστοτέλης, Τῶν περὶ τὰ ζῷα ἱστοριῶν, 6, 18 @scaife.perseus

Εἰσὶ δὲ τῶν ὑῶν αἱ μὲν εὐθὺς καλλίχοιροι μόνον, αἱ δ’ ἐπαυξανόμεναι τὰ τέκνα καὶ τὰς δέλφακας χρηστὰς γεννῶσιν. Φασὶ δέ τινες, ἐὰν τὸν ἕτερον ὀφθαλμὸν ἐκκοπῇ ἡ ὗς, ἀποθνήσκειν διὰ ταχέων ὡς ἐπὶ τὸ πολύ.


νᾶνος

: νᾶνος < (ηχομιμητική λέξη)

νάνος, κάποιος με πολύ κοντά μέλη σε σχέση με τον κορμό του


ἀγών

: ἀγών < ἄγ(ω) + -ών

συγκέντρωση, συνέλευση

συγκέντρωση για την παρακολούθηση αθλητικών αγώνων

ο τόπος όπου γίνεται ένας αθλητικός αγώνας

αθλητικός αγώνας για την απόκτηση ενός βραβείου

δικαστικός αγώνας

οποιοσδήποτε αγώνας, μάχη, διαγωνισμός


ἀνταγωνιστής

ἀνταγωνιστής

ο ανταγωνιστής


λύγξ

λύγξ
λυγκός
ὁ/ἡ
λύγξ
οἱ/αἱ
λύγκες
τοῦ/τῆς
λυγκός
τῶν
λυγκῶν
τῷ/τῇ
λυγκῐ́
τοῖς/ταῖς
λυγξῐ́(ν)
τὸν/τὴν
λύγκᾰ
τοὺς/τὰς
λύγκᾰς
λύγξ
λύγκες
τὼ
λύγκε
τοῖν
λυγκοῖν

θηλαστικό ζώο

πληθυντικός λύγκες (το ύψιλον, βραχύ) @scaife.perseus]


λύγξ

λύγξ
λυγγός
ἡ
λύγξ
αἱ
λύγγες
τῆς
λυγγός
τῶν
λυγγῶν
τῇ
λυγγῐ́
ταῖς
λυγξῐ́(ν)
τὴν
λύγγᾰ
τὰς
λύγγᾰς
λύγξ
λύγγες
τὼ
λύγγε
τοῖν
λυγγοῖν

πληθυντικός λύγγες (το ύψιλον, βραχύ) @scaife.perseus]


λυγκός

γενική ενικού του λύγξ (ο λύγκας)


λυγγός

γενική ενικού του λύγξ (ο λόξιγκας)


λάβρυς

: λάβρυς (ελληνιστική κοινή) < προέλευση λυδική ή καρική.

είδος διπλού πέλεκυ, έμβλημα βασιλικού οίκου

ελληνιστική κοινή

Λυδοὶ γάρ «λάβρυν» τὸν πέλεκυν ὀνομάζουσι. (1ος/2ος αιώνας ⌘ Πλούταρχος, Ἠθικά, Moralia Plu.2.302a.@perseus.tufts.edu)


πέδον

: πέδον < → λείπει η ετυμολογία. Ομόρριζο με το πούς, γενική: ποδ-ός

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Εὐριπίδης, Ἀνδρομάχη, στίχ. 11

ἐπεὶ τὸ Τροίας εἷλον Ἕλληνες πέδον
*::: όταν οι Έλληνες κυρίεψαν της Τροίας τη χώρα
*::: Μετάφραση (1994): Γιώργος Γεραλής, Αθήνα: Σ. Ι. Ζαχαρόπουλος @greek‑language.gr

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Εὐριπίδης, Ἀπόσπασμα, 562 @books.google

Ὦ γῆς πατρῴας χαῖρε φίλτατον πέδον


κηδεία

: κηδεία < κηδ(εύω) + -εία

συγγένεια από γάμο


δῆμος

: δῆμος, ήδη μυκηναϊκή 𐀅𐀗 (da-mo) < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή *deh₂mos < πιθανόν πρωτοϊνδοευρωπαϊκή ρίζα *deh₂- (διαιρώ)

δημο- Αρχαίες ελληνικές λέξεις με πρόθημα δημο- στο Βικιλεξικό

μία από τις υποδιαιρέσεις της αρχαίας Αττικής που εισήχθησαν με τη μεταρρύθμιση του Κλεισθένη

ο λαός, οι απλοί άνθρωποι

αυτός που δεν κατάγεται από αριστοκρατικό γένος

η δημοκρατική μερίδα σε μια αρχαία ελληνική πόλη

η συνέλευση των πολιτών ως κυρίαρχο πολιτικό σώμα

ἡ βουλὴ καὶ ὁ δῆμος: τῇ βουλῇ καὶ τῷ δήμῳ (έκφραση @scaife.perseus.org

ἔδοξε τῇ βουλῇ καὶ τῷ δήμῳ (μεταγενέστερη έκφραση @scaife.perseus.org)

το δημοκρατικό πολίτευμα


μᾶζα

: μᾶζα, ήδη τον 8ο αιώνα στον Ησίοδο < *μάγ-jα, θέμα μαγ- του μάσσω (μαλάσσω, πιέζω)
: ΑΠΟΓΟΝΟΙ: ↷ λατινικά: massa → δείτε εκεί τους απογόνους της

κριθαρένιο ψωμί (κριθαρόψωμο) ή γλυκό

μάζα ύλης, σβώλος ύλης (ιδίως στην αλχημεία)

ελληνιστική σημασία


μάζης

γενική ενικού του μᾶζα


ἀπρίξ

: ἀπρίξ < ἀ- αθροιστικό + πρίω (πριονίζω, κόβω)

είδος αγκαθιού


δρυοκολάπτης

δρυοκολάπτης

: δρυοκολάπτης < δρῦς + -ο- + κολάπτ(ω) + -ης

δρυοκολάπτης


βύας

: βύας < → λείπει η ετυμολογία

ο μπούφος, μεταγενέστερος τύπος του βρύας (στον Αριστοτέλη)

Ἔτι τῶν νυκτερινῶν ἔνιοι γαμψώνυχές εἰσιν͵ οἷον νυκτικόραξ͵ γλαύξ͵ βύας. Ἔστι δ΄ ὁ βύας τὴν μὲν ἰδέαν ὅμοιος γλαυκί͵ τὸ δὲ μέγεθος ἀετοῦ οὐδὲν ἐλάττων. (Αριστοτέλης, Τῶν περὶ τὰ ζῷα ἱστοριῶν, 592b.8-10) (Χρειάζεται έλεγχο)

Ἔτι τῶν νυκτερινῶν ἔνιοι γαμψώνυχές εἰσιν, οἷον νυκτικόραξ, γλαύξ, βρύας. Ἔστι δ’ ὁ βρύας τὴν μὲν ἰδέαν ὅμοιος γλαυκί,τὸ δὲ μέγεθος ἀετοῦ οὐδὲν ἐλάττων. Τύπος: βρύας στο Aristotelis Opera, Volume 4. Bekker, Immanuel (Ed.) Oxford: Oxford University Press, 1837 @scaife.perseus


πρᾶξις

: πρᾶξις < πράττω, θέμα πρακ- + -σις > -ξις < *πράγ-jω με τροπή του φθόγγου [ɡ] (προφορά για το ⟨γ⟩) > [k] πριν από [s] > [ks]
: ΑΠΟΓΟΝΟΙ: ⇒ μεσαιωνικά ελληνικά: πρᾶξις ⇒ νέα ελληνικά: πράξη

Κατηγορία:Σελίδες που χρειάζονται επιμέλεια (αρχαία ελληνικά)

η εμπορική δραστηριότητα

το θετικό αποτέλεσμα μιας ενέργειας

ενέργεια, πράξη, η ενέργεια του πράττω

η σεξουαλική πράξη, η συνουσία


παρασκευή

παρασκευή
-ής

: παρασκευή < παρασκευάζω. Μορφολογικά αναλύεται σε παρα- + σκευή.
: ΑΠΟΓΟΝΟΙ: ⇘ νέα ελληνικά: παρασκευή με διαφορετική σημασία

προπαρασκευή, προετοιμασία

ημέρα Παρασκευή, μέρα προετοιμασίας πριν το Πάσχα

ελληνιστική σημασία

※ 2ος κε αιώνας ⌘ Καινή Διαθήκη, Εὐαγγέλιον κατὰ Λουκᾶν, 23

ἡμέρα παρασκευῆς → χρειάζεται παράθεμα


χάριν

χάριτα

ελληνιστικός τύπος

αιτιατική ενικού του χάρις


κλέος

: κλέος < → λείπει η ετυμολογία συγγενές με τα ρήματα κλέω (μιλώ για κάποιον, τον δοξάζω) και κλύω (ακούω)

κλεῖτος

και τα παράγωγά του

κλειτός

και τα παράγωγά του

φήμη, διάδοση, είδηση

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ὀδύσσεια, 16 (π. Ἀναγνωρισμὸς Ὀδυσσέως ὑπὸ Τηλεμάχου.), στίχ. 461 (460-461 )

Τὸν καὶ Τηλέμαχος πρότερος πρὸς μῦθον ἔειπεν· | «ἦλθες, δῖ᾽ Εὔμαιε. τί δὴ κλέος ἔστ᾽ ἀνὰ ἄστυ;
#:::Τον πρόλαβε ο Τηλέμαχος, που πρώτος είπε στον χοιροβοσκό: | «Εύμαιε θείε, καλωσόρισες. Ποια φήμη τάχα κυκλοφορεί τώρα στην πόλη;
#::: Μετάφραση σε πεζό (2006): Δημήτρης Ν. Μαρωνίτης, @greek‑language.gr

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ὀδύσσεια, 13 (ν. Ὀδυσσέως ἀπόπλους παρὰ Φαιάκων καὶ ἄφιξις εἰς Ἰθάκην.), στίχ. 415 (412-415 )

ὄφρ᾽ ἂν ἐγὼν ἔλθω Σπάρτην ἐς καλλιγύναικα | Τηλέμαχον καλέουσα, τεὸν φίλον υἱόν, Ὀδυσσεῦ· | ὅς τοι ἐς εὐρύχορον Λακεδαίμονα πὰρ Μενέλαον | οἴχετο πευσόμενος μετὰ σὸν κλέος, εἴ που ἔτ᾽ εἴης.»
#:::εγώ στο μεταξύ στη Σπάρτη κατεβαίνω, με τις πανέμορφες γυναίκες, | να φέρω πίσω τον Τηλέμαχο, τον φιλητό σου γιο, Οδυσσέα· | που εκεί ταξίδεψε, στην απλωμένη Λακεδαίμονα, όπου και πήγε τον Μενέλαο να ρωτήσει, | να μάθει νέα σου, ανίσως ζεις ακόμη, κάπου.»
#::: Μετάφραση σε πεζό (2006): Δημήτρης Ν. Μαρωνίτης, @greek‑language.gr

※ 6ος/5ος πκε αιώνας ⌘ Πίνδαροςʷ, Πυθιονίκαις, 4. Ἀρκεσιλάῳ Κυρηναίῳ ἅρματι, 126 (4.125-4.126)

καὶ κασίγνητοί σφισιν ἀμφότεροι | ἤλυθον κείνου γε κατὰ κλέος·
#:::Κι ήρθαν και οι δυο του αδερφοί, | καθώς το νέο ακούσαν·
#:::Μετάφραση (1994), Γιάννης Οικονομίδης, @greek‑language.gr

καλή είδηση, καλή φήμη, δόξα

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ὀδύσσεια, 1 (α. Ἀθηνᾶς παραίνεσις πρὸς Τηλέμαχον.), στίχ. 344 (343-344 )

τοίην γὰρ κεφαλὴν ποθέω μεμνημένη αἰεὶ | ἀνδρός, τοῦ κλέος εὐρὺ καθ᾽ Ἑλλάδα καὶ μέσον Ἄργος.»
#:::Τέτοιο το πρόσωπο που εγώ ποθώ, και συνεχώς τη μνήμη μου πληγώνει | η μορφή του αντρός μου, με δόξα απέραντη, απλωμένη στην Ελλάδα και μέσα στο Άργος.»
#::: Μετάφραση σε πεζό (2006): Δημήτρης Ν. Μαρωνίτης, @greek‑language.gr

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ἰλιάς, 5 (Ε. Διομήδους ἀριστεία.), στίχ. 532

φευγόντων δ᾽ οὔτ᾽ ἂρ κλέος ὄρνυται οὔτε τις ἀλκή.»
#:::Και σ᾽ όσους᾽ φεύγουν δύναμις και δόξα δεν γεννάται».
#:::Έμμετρη μετάφραση (1922): Ιάκωβος Πολυλάς, @greek‑language.gr

με αρνητική σημασία

: ένδοξες πράξεις, κατορθώματα, ανδραγαθήματα

στον πληθυντικό

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ἰλιάς, 9 (Ι. Πρεσβεία πρὸς Ἀχιλλέα. Λιταί.), στίχ. 189

τῇ ὅ γε θυμὸν ἔτερπεν, ἄειδε δ᾽ ἄρα κλέα ἀνδρῶν.
#:::αυτός και την ψυχήν μ᾽ εκείνην ιλάρωνε, και των ανδρών τες δόξες ετραγούδα.
#:::Έμμετρη μετάφραση (1922): Ιάκωβος Πολυλάς, @greek‑language.gr


πάππος

: πάππος < (στην παιδική γλώσσα)


αἴνιγμα

: αἴνιγμα < αἰνίσσομαι

το δυσνόητο, το δυσερμήνευτο, ο γρίφος, το ερώτημα που μένει αναπάντητο ή επιδέχεται ποικίλες απαντήσεις

※ Οἰδίπους ὅδε, ὃς τὰ κλείν΄ αἰνίγματ΄ ᾔδει καὶ κράτιστος ἦν ἀνήρ. (Σοφοκλής, Οιδίπους Τύραννος, 1524-1525)

※ τίς οὖν ἔσθ΄ οὗτος ὁ νῦν μὲν οὐκ ὤν, ὑπάρξων δ΄ εἰς τότε; αἰνίγματι γὰρ ὅμοιον τοῦτό γε. (Δημοσθένης, Περὶ τῶν συμμοριῶν, 24-25)


πταῖσμα

: πταῖσμα < πταίω → λείπει η ετυμολογία

σκόνταμμα, παραπάτημα

αποτυχία, συντριβή


ἀναξυρίς

: ἀναξυρίς < → λείπει η ετυμολογία

συνώνυμο του ὀξαλίς ή ὀξυλάπαθον, το Λάπαθον το οξυλάπαθον

στον πληθυντικό

τα παντελόνια


δᾴς

: δᾴς < δαίω (καίω) • Η Ετυμολογία χρειάζεται ανάπτυξη με τεκμηρίωση. Μπορείτε να βοηθήσετε;

αττικός τύπος του δαΐς
δαυλός, δάδα

αττικός τύπος του δαΐς
λαμπάδα


παυσικάπη

: παυσικάπη < αρχαία ελληνική παύση + κάπτω

η παυσικάπτη ήταν ένα είδος περιλαίμιου με προεξοχές που το φορούσαν οι δούλοι όταν άλεθαν σιτάρι ή ζύμωναν, για να μην μπορούν να φάνε από το τρόφιμο


πτισμός

: πτισμός < πτίσ(σω) + -μός

η εκλέπιση, το ξεφλούδισμα κριθαριού ή άλλων σιτηρών

ελληνιστική κοινή


πτωκάς

πτωκάς
πτωκάδος

: πτωκάς < πτώσσω (φοβίζω)

η δειλή, ζαρωμένη, φοβισμένη γυναίκα

εκείνη που ζητούσε προστασία, η επαιτούσα, η ζητιάνα


πτώξ

: πτώξ < πτώσσω (ζαρώνω από φόβο, φοβάμαι)

που ζαρώνει από φόβο, δειλία

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ἰλιάς, 22 (Χ. Ἕκτορος ἀναίρεσις.), στίχ. 310 (308-310 )

οἴμησεν δὲ ἀλεὶς ὥς τ᾽ αἰετὸς ὑψιπετήεις, | ὅς τ᾽ εἶσιν πεδίονδε διὰ νεφέων ἐρεβεννῶν | ἁρπάξων ἢ ἄρν᾽ ἀμαλὴν ἤ πτῶκα λαγωόν·
#:::μαζώχθη και ωσάν αετός εχύθ᾽ υψηλοπέτης | που στην πεδιάδα χύνεται μέσ᾽ από μαύρα νέφη | λαγόν ν᾽ αρπάξει άνανδρον ή τρυφεράν αρνάδα·
#:::Έμμετρη μετάφραση (1922): Ιάκωβος Πολυλάς, @greek‑language.gr

δειλός, φοβισμένος

ως ουσιαστικό

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ἰλιάς, 17 (Ρ. Μενελάου ἀριστεία.), στίχ. 676 (676-678 )

ὅν τε καὶ ὑψόθ᾽ ἐόντα πόδας ταχὺς οὐκ ἔλαθε πτὼξ | θάμνῳ ὑπ᾽ ἀμφικόμῳ κατακείμενος, ἀλλά τ᾽ ἐπ᾽ αὐτῷ | ἔσσυτο, καί τέ μιν ὦκα λαβὼν ἐξείλετο θυμόν.
#:::οπού γοργό λαγόπουλο και μέσα μουλωμένο | στο φουντωτό χαμόδενδρο και από ψηλά το βλέπει, | του πέφτει επάνω και το αρπά και την ζωήν τού παίρνει·
#:::Έμμετρη μετάφραση (1922): Ιάκωβος Πολυλάς, @greek‑language.gr


πτάξ

: πτάξ < • Η Ετυμολογία χρειάζεται ανάπτυξη με τεκμηρίωση. Μπορείτε να βοηθήσετε; πτώσσω (κάνω κάποιον να ζαρώσει από φόβο)

εκείνος που ζαρώνει από φόβο, δειλία, ανημποριά, ο τρομαγμένος


Νίσυρος

: Νίσυρος < άγνωστης ετυμολογίας, ήδη ομηρική λέξη < πιθανόν προελληνική


ἐλάα

: ἐλάα < ἐλαία

η ελιά, το ελαιόδεντρο

η ελιά, ο καρπός του ελαιόδεντρου

αττικός τύπος του ἐλαία


παῖς

: παῖς < πρωτοελληνική *pā́wits < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή *péh₂wids < *peh₂u- Συγγενή: λατινική puer, σανσκριτική पुत्र (putrá, γιος).

παιδο- Αρχαίες ελληνικές λέξεις με πρόθημα παιδο- στο Βικιλεξικό παιδοκτόνος

-παις Αρχαίες ελληνικές λέξεις με επίθημα -παις στο Βικιλεξικό ἄπαις

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ὀδύσσεια, 3 (γ. Ἰθακησίων ἐκκλησία καὶ Τηλεμάχου ἀποδημία.), στίχ. 196 (στίχοι 196-198)

ὡς ἀγαθὸν καὶ παῖδα καταφθιμένοιο λιπέσθαι | ἀνδρός, ἐπεὶ καὶ κεῖνος ἐτίσατο πατροφονῆα, | Αἴγισθον δολόμητιν, ὅ οἱ πατέρα κλυτὸν ἔκτα.
*:::Ω ναι, είναι καλό ν᾽ αφήνει κάποιος γιο πεθαίνοντας· | έτσι κι αυτός το αίμα πήρε πίσω από τον δόλιο, πατροκτόνο | Αίγισθο, που του κατέλυσε πατέρα φημισμένο.
*::: Μετάφραση σε πεζό (2006): Δημήτρης Ν. Μαρωνίτης, @greek‑language.gr


θύριον

: θύριον < θύρ(α) + -ιον


πτόλεμος

: πτόλεμος < παράλληλος τύπος του πόλεμος (παράβαλε και πόλις - πτόλις)

επικός τύπος του πόλεμος


ἐχέτης

ἐχέτης < ἔχω

αυτός που έχει χρήματα, "αυτός που τα' χει" όπως λέμε και σήμερα


τυραννίζω

: τυραννίζω < τύραννος + -ίζω

συμπαθώ τους τυράννους, είμαι φίλος το πολιτεύματος της τυραννίδας, φιλικά προσκείμενος στην τυραννίδα, μη δημοκράτης


τωθασμός

: τωθασμός < τωθάζω

ο εμπαιγμός, η κοροϊδία, το πείραγμα


τωθαστής

: τωθαστής < τωθάζω

το πειραχτήρι, αυτός που σκώπτει, εμπαίζει, κοροϊδεύει άλλους


τώθασμα

: τώθασμα < τωθάζω

εμπαιγμός, το πείραγμα, η κοροϊδία


τρύχος

τρύχος
-εος/-ους

: τρύχος < τρύχω

το ράκος, το κουρέλι, κάτι πολύ φθαρμένο


φαιδρότης

: φαιδρότης < φαιδρός < φαίνω (λάμπω}

η κατάσταση ευθυμίας, η χαρούμενη ατμόσφαιρα. (Η φαιδρότης, γενική της φαιδρότητος)


δαίμων

: δαίμων ήδη ομηρικό < θέμα δαι- (που συναντάμε και στο δαίομαι (μοιράζω), οπότε δαίμων (θεότητα που μοιράζει τη μοίρα) *deh₂-i- (μοιράζω, κόβω)

θεός, θεότητα

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Εὐριπίδης, Ἄλκηστις, στίχ. 384

ὦ δαῖμον, οἵας συζύγου μ' ἀποστερεῖς

μοίρα, τύχη, κλήρος, πεπρωμένο

κατὰ δαίμονα (κατά τύχη)

το (καλό) πνεύμα που προστατεύει κάποιον

οι ψυχές (των ανθρώπων του χρυσού γένους και γενικότερα)

στον πληθυντικό


τυφλογενής

: τυφλογενής < τυφλός + γέννηση

αυτός που έχει τη συγγενή πάθηση της τυφλότητας, δηλαδή είναι εκ γενετής τυφλοί, σε αντιδιαστολή προς την επίκτητη τύφλωση, από ατύχημα ή ασθένεια


διάστεμα

: διάστεμα < → λείπει η ετυμολογία


διαστιγμή

: διαστιγμή < → λείπει η ετυμολογία


διαστίκτης

: διαστίκτης < → λείπει η ετυμολογία

αυτός που προσθέτει τη στίξη


φιληλιαστής

: φιληλιαστής < αρχαία ελληνική φιλώ + Ηλιαία

αυτός που του αρέσει να περνά τη μέρα του παρακολουθώντας δίκες που δεν τον αφορούν


ληΐη

: ληΐη < λεία

ιωνικός τύπος του λεία


ληϊστύς

: ληϊστύς < → λείπει η ετυμολογία

η διαρπαγή, η λεηλασία


ληῖτις

: ληῖτις < → λείπει η ετυμολογία

αυτή που διαπράττει λεηλασία

αυτή που διανέμει τα προϊόντα μιας λεηλασίας


φιλοινία

: φιλοινία < αρχαία ελληνική φίλοινος

η αγάπη ή η αδυναμία στο κρασί, η φιλοποσία


κοσμητής

: κοσμητής < κοσμέω + -τής

αυτός που στολίζει

τίτλος αρχόντων

αυτός που είχε υπό την ευθύνη του τους νέους στα γυμνάσια

τίτλος αρχόντων
κοσμητής πόλεως: ο νομοθέτης


ὠκεανός

: ὠκεανός < Ὠκεανός άγνωστης ετυμολογίας

για τη γεωγραφία

για τη μυθολογία

κάτι εξαιρετικά πλούσιο, σε μεγάλη ποσότητα, πολύ μεγάλο σε έκταση

ελληνιστική σημασία

ὠκεανός χρημάτων

συγχαρητήρια, μπράβο (αρχικά, ως υπερβολή περιγραφής του Νείλου)

ελληνιστική σημασία

στην κλητική

ως επιφώνημα


ἐπαίτης

: ἐπαίτης < ἐπαιτέω, -ῶ

επαίτης, ζητιάνος


ἐπαιτητάριον

ἐπαιτητάριον

: ἐπαιτητάριον < υποκοριστικό του ἐπαίτης


πάνθεον

: πάνθεον < (άμεσο δάνειο) λατινική Pantheum Ρantheon < αρχαία ελληνική Πάνθειον / πάνθειον, ουδέτερο του πάνθειος < πᾶς + θεῖος < θεός

άλλη μορφή του πάνθειον, ουδέτερο του πάνθειος (ναός στη Ρώμη)

ελληνιστική κοινή


ὅριον

ὅριον < ὅρoς

το άκρο της επικράτειας ή της ακίνητης περιουσίας ή το τέλος μιας εδαφικής έκτασης

ὁ δ΄ ἐπειδὴ ἐπὶ τοῖς ὁρίοις ἐγένετο καὶ ἔμελλε διαλύσεσθαι (Θουκυδ. Β΄, 12.3)


τίλος

τίλος < τίλλω (μαδάω)

το λεπτό χνούδι


ἀστερισμός

: ἀστερισμός < αρχαία ελληνική ἀστήρ < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή ρίζα *h₂stḗr

o αστερισμός, σύνολο ή ομάδα από απλανείς αστέρες που όταν οι θέσεις τους διαμορφώνουν σχετικά σαφές σχήμα, οι αστρονόμοι το ονομάζουν με κάτι συναφές προς αυτό


ἀστήρ

: ἀστήρ < → λείπει η ετυμολογία

το αστέρι, ο αστέρας


οἰκισμός

: οἰκισμός < οἰκίζω

η ίδρυση πόλης


ψαλίς

: ψαλίς < αβέβαιης ετυμολογίας

χαμηλό οικοδόμημα με οξυγώνια στέγη


τέκμωρ

: τέκμωρ < → λείπει η ετυμολογία

επικός τύπος του τέκμαρ (στον Όμηρο)

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ἰλιάς, 1 (Α. Λοιμός. Μῆνις.), στίχ. 525

εἰ δ’ ἄγε τοι κεφαλῇ κατανεύσομαι ὄφρα πεποίθῃς·

τοῦτο γὰρ ἐξ ἐμέθεν γε μετ’ ἀθανάτοισι μέγιστον

τέκμωρ· οὐ γὰρ ἐμὸν παλινάγρετον οὐδ’ ἀπατηλὸν

οὐδ’ ἀτελεύτητον ὅ τί κεν κεφαλῇ κατανεύσω

καὶ ἰδοὺ γιὰ νὰ βεβαιωθῆς τὴν κεφαλὴν θὰ σκύψω·
*:: σημάδι τοῦτο ἀλάθευτο στοὺς ἀθανάτους ἔχω·
*:: τί ὅ,τι μὲ τῆς κεφαλῆς τὸ σκύψιμο κηρύξω
*:: δὲν ἀπατᾶ, δὲν παίρνεται ὀπίσω καὶ θὰ γίνη
*::: Μετάφραση, Ιάκωβος Πολυλάς, Ιλιάδα Α΄ 525


τέκμαρ

: τέκμαρ < (κληρονομημένο) πρωτοϊνδοευρωπαϊκή < *kʷéḱ-mr̥ < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή ρίζα *kʷeḱ- + κατάληξη *-mr̥ (θέμα τεκ- + -μαρ)

τέλος, διαχωριστική γραμμή, σκοπός

σημάδι, δείγμα

※ 6ος/5ος πκε αιώνας ⌘ Αἰσχύλος, Εὐμενίδες, στίχ. 244

εἶεν· τόδ᾽ ἐστὶ τἀνδρὸς ἐκφανὲς τέκμαρ
#:: Και βέβαια· να σημάδι φανερό του ανθρώπου (Μετάφραση Ιωάννης Γρυπάρης κείμενο στη Βικιθήκη)


ψάμαθος

: ψάμαθος < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή ρίζα *bʰes- (τρίβω). Ομόρριζο: ψάω (τρίβω, κονιορτοποιώ)

η άμμος δίπλα στην θάλασσα

(στον Όμηρο) αμμόλοφοι

οι μυριάδες, οι αμέτρητοι


σχολείου

γενική ενικού του σχολεῖον


σχολίου

γενική ενικού του σχόλιον


συμβεβηκός

: συμβεβηκός < ουσιαστικοποιημένο ουδέτερο της μετοχής συμβεβηκώς

→ ζητούμενο λήμμα και το ουσιαστικοποιημένο


ἐγκέφαλος

ἐγκέφαλος
-ου

: ἐγκέφαλος < (ἐν-) ἐγ- + κεφαλ(ή) + -ος < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή ρίζα *ǵʰebʰ-l-

ο εγκέφαλος, το μυαλό (ως ουσία)

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ἰλιάς, στη Βικιθήκη

16 (Π. Πατρόκλεια.), στίχ. 347 (345-347 )
#:*: Ἰδομενεὺς δ᾽ Ἐρύμαντα κατὰ στόμα νηλέϊ χαλκῷ | νύξε· τὸ δ᾽ ἀντικρὺ δόρυ χάλκεον ἐξεπέρησε | νέρθεν ὑπ᾽ ἐγκεφάλοιο, κέασσε δ᾽ ἄρ᾽ ὀστέα λευκά·
#:*::Στο στόμα τον Ερύμαντα βαρεί με το κοντάρι | ο Ιδομενεύς, κι επέρασεν η λόγχη ως αποκάτω | του εγκεφάλου κι έσπασε τα άσπρα κόκαλά του·
#:*:: Έμμετρη μετάφραση (1922): Ιάκωβος Πολυλάς, @greek‑language.gr
#:* 8 (Θ. Θεῶν ἀγορά. Κόλος μάχη.), στίχ. 85
#:*: ἀλγήσας δ᾽ ἀνέπαλτο, βέλος δ᾽ εἰς ἐγκέφαλον δῦ,
#:*:: και η λόγχη στον εγκέφαλον εμπήχθη και απ΄ τον πόνον οπίσ᾽ ορθός σηκώθηκε.
#:*:: Έμμετρη μετάφραση (1922): Ιάκωβος Πολυλάς, @greek‑language.gr

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Ἀριστοφάνης, Νεφέλαι, στίχ. 1276

[ΣΤΡ.] τὸν ἐγκέφαλον ὥσπερ σεσεῖσθαί μοι δοκεῖς.
#::: [ΣΤΡ.] Σάλεψε το μυαλό σου, εγώ νομίζω.
#::: Μετάφραση (1967): Θρασύβουλος Σταύρου, Αθήνα: Τυποβιβλιοτεχνική @greek‑language.gr

※ 2ος κε αιώνας ⌘ Γαληνός, In Hippocratis Epidemiarum I, 1.2.75, p.179 @scaife.perseus

τὸ δὲ παραλέγειν, ὅπερ ἐστὶ παρὰ τὰ κατὰ φύσιν λέγειν, τουτέστι παραφρονεῖν, βεβλαμμένον δηλοῖ τὸν ἐγκέφαλον.

ψίχα νεαρών φοινίκων

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Ξενοφῶν, Κύρου Ἀνάβασις, 2, 3.16

ἐνταῦθα καὶ τὸν ἐγκέφαλον τοῦ φοίνικος πρῶτον ἔφαγον οἱ στρατιῶται, καὶ οἱ πολλοὶ ἐθαύμασαν τό τε εἶδος καὶ τὴν ἰδιότητα τῆς ἡδονῆς.
#:::Τότε για πρώτη φορά έφαγαν οι στρατιώτες και την ψίχα της χουρμαδιάς, που η μορφή και ιδιαίτερη νοστιμάδα της προξένησε σ᾽ όλους το θαυμασμό.
#:::Μετάφραση (1981): Γεώργιος Δ. Ζευγώλης. Αθήνα:ΟΕΔΒ @greek‑language.gr


πυροφόρος

πῠροφόρος
-ου

: πυροφόρος < πυρ- (πῦρ) + -φόρος (< φέρω)

οὐδὲ πυρφόρος

κυριολεκτικά:

link= οὐδὲ πυροφόρον θείαν Δήμητρα, ὡς μηδὲ πυρφόρον λελεῖφθαι, ὡς μηδὲ πυρφόρον ὑπολελεῖφθαι

ολοσχερής καταστροφή

κυριολεκτικά:

ολοσχερής καταστροφή

κυριολεκτικά:

που φέρνει πυρ, φωτιά

σημείωση: ο πυροφόρος ή πυρφόρος που προπορεύονταν στις μάχες θεωρούνταν ιερό και απαραβίαστο πρόσωπο

※ 5ος αιώνας πκε ⌘ Ἡρόδοτος, Ἱστορίαι, 8 (Οὐρανία), 6.2

※ μηδὲ πυρφόρον τῷ ἐκείνων λόγῳ ἐκφυγόντα περιγενέσθαι

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Ξενοφῶν, Λακεδαιμονίων Πολιτεία, 8.2

λαβὼν ὁ πυρφόρος πῦρ ἀπὸ τοῦ βωμοῦ προηγεῖται ἐπὶ τὰ ὅρια τῆς χώρας


κράς

ποιητικός τύπος του θηλυκού κάρα
κεφάλι

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ἰλιάς, 3 (Γ. Ὅρκοι. Τειχοσκοπία. Ἀλεξάνδρου καὶ Μενελάου μονομαχία.), στίχ. 336 (336-337 )

κρατὶ δ᾽ ἐπ᾽ ἰφθίμῳ κυνέην εὔτυκτον ἔθηκεν | ἵππουριν· δεινὸν δὲ λόφος καθύπερθεν ἔνευεν·
*#:::Εις την ανδρείαν κεφαλήν καλόν έβαλε κράνος | και με την χαίτην σείονταν φρικτός επάν᾽ ο λόφος
*#::: Έμμετρη μετάφραση (1922): Ιάκωβος Πολυλάς, @greek‑language.gr

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Εὐριπίδης, Τρῳάδες, στίχ. 794 (792-794)

τί πάθω; τί σ᾽ ἐγώ, | δύσμορε, δράσω; τάδε σοι δίδομεν | πλήγματα κρατὸς στέρνων τε κόπους·
*#:::Τί θα γίνω; Σαν τί να σου κάμω, κακόμοιρο; | Απ᾽ το χέρι μας ένα περνά: το κεφάλι μας | να χτυπούμε, τα στήθια να δέρνουμε·
*#:::Μετάφραση, αναθεωρημένη έκδοση (1972) Οι Τρωαδίτισσες: Θρασύβουλος Σταύρου, 1η έκδοση (1952) @greek‑language.gr

ποιητικός τύπος του θηλυκού κάρα
κορυφή

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ἰλιάς, 20 (Υ. Θεομαχία.), στίχ. 5 (4-5 )

Ζεὺς δὲ Θέμιστα κέλευσε θεοὺς ἀγορήνδε καλέσσαι | κρατὸς ἀπ᾽ Οὐλύμποιο πολυπτύχου·
*#:::κι είπεν ο Ζευς της Θέμιστος απ᾽ την κορφήν του Ολύμπου, | να συναθροίσει τους θεούς,
*#::: Έμμετρη μετάφραση (1922): Ιάκωβος Πολυλάς, @greek‑language.gr

ποιητικός τύπος του θηλυκού κάρα
άκρη

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ὀδύσσεια, 9 (ι. Ἀλκίνου ἀπόλογοι: Τὰ περὶ Κίκονας, Λωτοφάγους καὶ Κύκλωπας.), στίχ. 140 (140-141 )

αὐτὰρ ἐπὶ κρατὸς λιμένος ῥέει ἀγλαὸν ὕδωρ, | κρήνη ὑπὸ σπείους· περὶ δ᾽ αἴγειροι πεφύασιν.
*#:::Κι ακόμη στου λιμανιού την άκρη, πιο ψηλά, γάργαρο τρέχει το νερό, | πηγή που βγαίνει από τα βάθη μιας σπηλιάς, κι ολόγυρα φυτρώνουν λεύκες.
*#::: Μετάφραση σε πεζό (2006): Δημήτρης Ν. Μαρωνίτης, @greek‑language.gr

ποιητικός τύπος του θηλυκού κάρα
ύψος


γράμματα

ονομαστική, αιτιατική και κλητική πληθυντικού του γράμμα


κουράς

κουράς
-άδος
στον Ησύχιο

: κουράς < → λείπει η ετυμολογία

τοιχογραφία σε οροφή


κολοσυρτός

θορυβώδες πλήθος, όχλος


καυλίον

: καυλίον < υποκοριστικό του καυλός

είδος θαλάσσιων φυκιών


ἀνάθεμα

: ἀνάθεμα < ἀνατίθημι

το ανάθημα, το αφιέρωμα


ψόλος

: ψόλος < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή ρίζα *bʰes- (τρίβω).

καπνός, αιθάλη

※ 6ος/5ος πκε αιώνας ⌘ Αἰσχύλος, Απόσπασμα 24 ή 23 @books.google.gr, @books.google.gr

ἐπιβωμίῳ ψόλῳ ή κἀπιβωμίῳ ψόλῳ


ψεκάς

άλλη γραφή του ψακάς: σταγόνα


ψέφας

συγγενές του κνέφας (σουρούπωμα)


ψέφας

ψέφας
γενική
ψέφαος


βαλικιώτης

: βαλικιώτης < ϝαλ- + -ιώτης • Η Ετυμολογία χρειάζεται ανάπτυξη με τεκμηρίωση. Μπορείτε να βοηθήσετε;

κρητικός τύπος του ἡλικιώτης, συνέφηβος


ὄσφρησις

: ὄσφρησις < → λείπει η ετυμολογία

η αίσθηση της όσφρησης

το όργανο της όσφρησης


χρή

: χρή < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή *ǵʰer- (ποθώ)

το έναρθρο απαρέμφατο ουσιαστικοποιήθηκε και σημαίνει το καθήκον, τη μοίρα, το πεπρωμένο, το χρέος, τη βούληση του θεού ή της κοινωνίας (τὸ χρῆν  και τό χρή και το χρεών)


χόρευμα

: χόρευμα < χορεύω

χορός που χορεύεται από ομάδα ανθρώπων


ἥβη

: ἥβη < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή ρίζα *i̯ēgʷā- (δύναμη) < *i̯ē- (νέος) + *gʷei̯- (βίος)

η νεότητα, η νιότη

η περίοδος της ζωής πριν την ενηλικίωση

το νεανικό σφρίγος, η δύναμη και το πνεύμα της νιότης


ὕβρις

: ὕβρις < πρόθεση και επίρρημα ὑπέρ ή ίσως από ὕς + βαρύς / βριαρός

βία που προέρχεται από υπερβολική αίσθηση δύναμης


ὧρος

: ὧρος < ὥρα

στον πληθυντικό


ὠμοφαγία

ὠμοφαγία
-ας

: ὠμοφαγία (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική ὠμοφάγ(ος) + -ία. Μορφολογικά αναλύεται σε ὠμο- (ὠμός) + -φαγία

η ωμοφαγία, το να τρώει κάποιος ωμά κρέατα

※ 1ος/2ος κε αιώνας ⌘ Πλούταρχος, Ἠθικά Αἴτια Ῥωμαϊκά, Διὰ τί καὶ σαρκὸς ὠμῆς ἀπείρηται τῷ ἱερεῖ ψαύειν;, Section 110 @scaife.perseus

πότερον ὠμοφαγίας πάνυ πόρρωθεν ἀποτρέπει τὸ ἔθος, ἢ διʼ ἣν τὸ ἄλευρον αἰτίαν ἀφοσιοῦνται καὶ τὸ κρέας;


ὠλέκρανον

: ὠλέκρανον < ὠλενόκρανον < ὠλένη και κράνον

ο αγκώνας, το ωλέκρανο


ὠλένη

: ὠλένη < → λείπει η ετυμολογία
: ΑΠΟΓΟΝΟΙ: ⇘ νέα ελληνικά: ωλένη

το χέρι από τον αγκώνα και κάτω

※ 5ος αιώνας πκε, ⌘ Ευριπίδης, Μήδεια, 901-902

ἆρ᾽, ὦ τέκν᾽, οὕτω καὶ πολὺν ζῶντες χρόνον | φίλην ὀρέξετ᾽ ὠλένην;
#:::Θα ζήσετε άραγε τόσο, παιδιά μου, | ώστε ν᾽ απλώσετε ξανά όπως τώρα το αγαπημένο χέρι;
#:::Μετάφραση (2012): Θ.Κ.Στεφανόπουλος @greek‑language.gr

στρώμα, ψάθα

δεμάτι, σωρός πραγμάτων αρκετών να χωρέσουν σε μία αγκαλιά


κλῖμαξ

: κλῖμαξ < → λείπει η ετυμολογία + -αξ

κλίμακα, σκάλα

κλιμακοστάσιο

το κλιμακωτό σχήμα


κλιμάκιον

: κλιμάκιον < υποκοριστικό του ουσιαστικού κλῖμαξ


κλιμακίς

: κλιμακίς < υποκοριστικό του ουσιαστικού κλῖμαξ


ἀνάπαυσις

: ἀνάπαυσις < ἀναπαύω

η ανάπαυση, η ξεκούραση


μνᾶ

: μνᾶ < (άμεσο δάνειο) σημιτικής προέλευσης πιθανόν μέσω της φοινικικής. Δείτε επίσης, εβραϊκή ? (mānē), ουγκαριτική ? (mn), ακκαδική 𒈠𒉡𒌑 (manû).

μονάδα βάρους

μονάδα μέτρησης

η μνα, ίση με 100 αττικές δραχμές


σκωραμίς

σκωραμίς
σκωραμίδος

: σκωραμίς < σκῶρ (γενική: σκατός) + ἀμίς

το δοχείο νυκτός, το καθίκι


ἀμίς

το "δοχείο νυκτός", το καθίκι


στρατιῶτις

: στρατιῶτις < θηλυκό του στρατιώτης

ως επίθετο θηλυκού γένους

πλοίο με στρατιώτες ("στρατιῶτις ναῦς")


πατρί

δοτική ενικού του πατήρ


μητρί

δοτική ενικού του μήτηρ


ὕφασμα

: ὕφασμα < ὑφαίνω

ύφασμα, ρούχο υφασμένο

πολλὰ δ' ἀγάλματ' ἀνῆψεν, ὑφάσματά τε χρυσόν τε (Ομήρου Οδύσσεια, γ 274)


ὕφος

το ύφος (ενός κειμένου, ενός συγγραφέα)


ἀκοίτης

ἀκοίτης
ἄκοιτις

: ἀκοίτης < ἀ- αθροιστικό + κοίτη

ο σύζυγος, ο σύντροφος στο κρεβάτι


ἄκοιτις

: ἄκοιτις < θηλυκό του ἀκοίτης


ὀσφῦς

η οσφύς, η μέση


εὐοδία

το καλό ταξίδι


λάρυγγος

γενική ενικού του λάρυγξ


ἀλλᾶς

: ἀλλᾶς < αβέβαιης ετυμολογίας, πιθανώς σχετίζεται το ἄλλην → δείτε ※ 5ος αιώνας κε ⌘ Ἡσύχιος, Γλῶσσαι, Α <ἄλλην> λάχανον, Ἰταλοί. καὶ ἐπὶ τοῦ ἀρτυνθέντος περικόμματος, ἐξ οὗ ἀλλαντοπώλης

το λουκάνικο

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Ἀριστοφάνης, Ἀχαρνῆς, στίχ. 146

῾Ο δ' υἱός, ὃν ᾿Αθηναῖον ἐπεποήμεθα, / ἤρα φαγεῖν ἀλλᾶντας ἐξ ᾿Απατουρίων, / καὶ τὸν πατέρ' ἠντεβόλει βοηθεῖν τῇ πάτρᾳ.

→ λείπει η μετάφραση

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Ἀριστοφάνης, Ἱππῆς, στίχ. 432 (432-433)

[ΑΛΛ.] ἐγὼ δὲ συστείλας γε τοὺς ἀλλᾶντας εἶτ᾽ ἀφήσω | κατὰ κῦμ᾽ ἐμαυτὸν οὔριον, κλάειν σε μακρὰ κελεύσας.
*:::[ΑΛΛ.] Κι εγώ θα συμμάσω τα λουκάνικά μου —μάινα τα πανιά!— κι ύστερα θ᾽ αφήσω να με πάρει πρίμα το κύμα, και θα σου στείλω τα δέοντα: κλάψε ώσπου να σκάσεις.
*::: Μετάφραση (2005): Ηλίας Σπυρόπουλος, Θεσσαλονίκη: Ζήτρος @greek‑language.gr


ἄλλαγμα

το αντάλλαγμα

η ανταμοιβή, το βραβείο


γωρυτός

γωρυτός
ίσως  από
σκυθική
λέξη


νοσοκομία

: νοσοκομία < νόσ(ος) + -ο- + -κομία

η φροντίδα για τον άρρωστο


λεώς

-λεως Κατηγορία:Ανδρικά ονόματα με επίθημα -λεως (αρχαία ελληνικά)

αττικός τύπος του λαός


λῆξις

# λῆξις < λαγχάνω
# λῆξις < λήγω

η τοποθέτηση σε δημόσιο αξίωμα με κλήρο

έγγραφο που επιδιδόταν στον επώνυμο άρχοντα και περιείχε κατηγορία εναντίον άλλου ιδιώτη

νομικός όρος

λῆξις τοῦ κλήρου: αίτηση για τη διεκδίκηση μιας κληρονομιάς από κάποιον που δεν είναι κατευθείαν απόγονος του νεκρού


λῆξις

# λῆξις < λαγχάνω
# λῆξις < λήγω

η λήξη, η παύση


εἶ

η αρχαία ονομασία του γράμματος ε


μελεδωνός

φύλακας, επιστάτης, οικονόμος


ἴυγξ

: ἴυγξ < ἰύζω

στραβολαίμης (το πουλί Jynx torquilla)

※ Ἐπεὶ δὲ νεῖκος ἤραντο θνηταὶ θεαῖς, μετέβαλον αὐτὰς αἱ Μοῦσαι καὶ ἐποίησαν ὄρνιθας ἐννέα καὶ ἔτι νῦν ὀνομάζονται παρ’ ἀνθρώποις κολυμβάς, ἴυγξ, κεγχρίς, κίσσα, χλωρίς, ἀκαλανθίς, νῆσσα, πιπώ, δρακοντίς.

2ος αιώνας κε ⌘ Ἀντωνῖνος Λιβεράλις, Μεταμορφώσεων Συναγωγή, 9. Ἠμαθίδες.

το μαγικό φίλτρο

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Ἀριστοφάνης, Λυσιστράτη, στίχ. 1110 (1108-1111)

[ΧΟ.] χαῖρ᾽, ὦ πασῶν ἀνδρειοτάτη· δεῖ δὴ νυνί σε γενέσθαι | δεινὴν ‹μαλακήν,› ἀγαθὴν φαύλην, σεμνὴν ἀγανήν, πολύπειρον· | ὡς οἱ πρῶτοι τῶν Ἑλλήνων τῇ σῇ ληφθέντες ἴυγγι | συνεχώρησάν σοι καὶ κοινῇ τἀγκλήματα πάντ᾽ ἐπέτρεψαν.
#:::[ΚΟΡ. ΓΕΡ.] Γεια χαρά σου, αντρογύναικο, δείξου μας τώρα | φοβερή και γλυκούλα, καλή και κακιά, σοβαρή και γαλίφα και σ᾽ όλα μπασμένη! | Των Ελλήνων οι πρώτοι από Σε μαγεμένοι, | παραδώσαν την τύχη τους στ᾽ άξια σου χέρια.
#:::Μετάφραση (1965): Κώστας Βάρναλης, Αθήνα: Κέδρος @greek‑language.gr


λαγών

: λαγών < → λείπει η ετυμολογία πρωτοϊνδοευρωπαϊκή ρίζα *(s)leg- (χαλαρός, μαλακός)

η λαγόνα, το λαγόνι

ανθρώπινο σώμα

οποιαδήποτε κοιλότητα

ελληνιστική σημασία


λῶμα

το στρίφωμα, η μπορντούρα ενδύματος


ᾤα

ᾤα
ὤα (transliteration)
ὠία (transliteration)
ὤια (transliteration)
ὠίαι (transliteration)
κε (transliteration)
⌘ Ἡσύχιος (transliteration)

: ᾤα < *ὠϝία ή *ὦϝjα < ὄϊς (πρόβατο) < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή *h₃eui- (πρόβατο)

ένδυμα που καλύπτει τα πόδια, παρόμοιο με το παντελόνι ή με ποδιά, που το φορούσαν οι λουόμενοι

περιζωσάμενος ᾤαν λουτρίδα, κατάδεσμον ἥβης (Θεόπομπος, κωμικός, 4ος αιώνας. 37)

η ούγια, η μπορντούρα ενός ενδύματος

κατ’ επέκταση


ἔσθημα

: ἔσθημα < ἐσθέω < ἐσθής

ένδυμα (στους κλασικούς συγγραφείς απαντάται μόνο στον πληθυντικό)


ἔσθησις

: ἔσθησις < ἐσθέω < ἐσθής • Η Ετυμολογία χρειάζεται ανάπτυξη με τεκμηρίωση. Μπορείτε να βοηθήσετε;


ῥοδέα

τριανταφυλλιά

Ιωνικός τύπος: ῥοδέη , συνηρημμένος τύπος: ῥοδῆ


θαλία

: θαλία < θάλλω, ανθίζω.

αφθονία, πλούτος

ευτυχία, ευθυμία

θαλίαι (πληθ.) γλέντια, συμπόσια


βίοτος

: βίοτος < βίος • Η Ετυμολογία χρειάζεται ανάπτυξη με τεκμηρίωση. Μπορείτε να βοηθήσετε;

τα προς το ζην, περιουσία, αγαθά


εὐπέταλος

εὐπέταλος
-ος
-ον

: εὐπέταλος < εὖ + πέταλον

πολύτιμος λίθος


συνέριθος

βοηθός, συνεργάτιδα


σύρφαξ

σύρφαξ
σύρφᾱκος

ο συρφετός· αυτός που ανήκει στο συρφετό, κοινός άνθρωπος


ἀκινάκης

: λέξη περσικής καταγωγής

κοντό ίσιο ξίφος


πάθνη

: πάθνη < αρχαία ελληνική φάτνη, με δάσυνση του τ σε θ και ανομοίωση του φ σε π

μορφή του αρχαίου φάτνη, το παχνί

ελληνιστική κοινή


ἔριφος

ὡς δὲ λύκοι ἄρνεσσιν ἐπέχραον ἢ ἐρίφοισι (Ὁμήρου Ἰλιάς, 16.352)


ἐρίφιον

: ἐρίφιον < υποκοριστικό του ἔριφος

το κατσίκι, το ερίφιο

καὶ στήσει τὰ μὲν πρόβατα ἐκ δεξιῶν αὐτοῦ τὰ δὲ ἐρίφια ἐξ εὐωνύμων (Κατὰ Ματθαῖον, 25.33)


ὀπός

: ὀπός < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή *sokʷos (χυμός)


ὀπός

γενική ενικού του ὄψ


ὄψ

: ὄψ < πρωτοελληνική *wókʷs < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή *wṓkʷs (φωνή) < *wekʷ- (μιλώ) → δείτε τη λέξη ἔπος


ὄψ

: ὄψ < πρωτοελληνική *ókʷs < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή *h₃ókʷs (μάτι) < *h₃ekʷ- (βλέπω). (δείτε ὄψομαι και ὄπωπα, μέλλοντας και παρακείμενος του ὁράω αντίστοιχα. Το ίδιο θέμα απαντά και στις συνώνυμες λέξεις ὄμμα, ὀμμάτιον ὀμμάτιον και ὀφθαλμός.

-οψ Αρχαίες ελληνικές λέξεις με επίθημα -οψ στο Βικιλεξικό


γαργαλισμός

γαργαλισμός < γαργαλίζω

το γαργάλημα


φαλκίδιον

: φαλκίδιον < (λόγιο δάνειο) λατινική Lex Falcidia, από το όνομα του εισηγητή του, Publius Falcidius· ο νόμος όριζε ότι όποιος διαθέτει την περιουσία του με διαθήκη υποχρεούται να κληροδοτήσει τουλάχιστον το 1/4 αυτής στον νόμιμο κληρονόμο του· στα νέα ελληνικά η λέξη έδωσε τα φαλκιδεύω, φαλκίδευση

το ελάχιστο μέρος μιας περιουσίας που πρέπει υποχρεωτικά να παραμείνει στους κληρονόμους σύμφωνα με τον νόμο

νομικός όρος


ἀκολασία

: ἀκολασία < ἀ- στερητικό + κολάζω

η ατιμωρησία

η έλλειψη σωφροσύνης


Πέρσης

Πέρσης
ὁ
Πέρσης
οἱ
Πέρσαι
τοῦ
Πέρσου
τῶν
Περσῶν
τῷ
Πέρσῃ
τοῖς
Πέρσαις
τὸν
Πέρσην
τοὺς
Πέρσᾱς
Πέρσᾰ
Πέρσαι
τὼ
Πέρσᾱ
τοῖν
Πέρσαιν

: Πέρσης < Περσ(ία) + -ης < Περσίς < αρχαία περσική 𐎱𐎠𐎼𐎿 (Pārsa)

o Πέρσης, που κατάγεται από την Περσία

εθνικό όνομα


ἴγδις

: ἴγδις ήδη τον 7ο αιώνα πκε στον Σόλωνα < → λείπει η ετυμολογία

※ 6ος πκε αιώνας Σόλων, Απόσπασμα 39 @poesialatina.it

σπεύδουσι δ᾽ οἱ μὲν ἲγδιν, οἱ δὲ σίλφιον
οἱ δ᾽ ὄξος,

※ 2/3ος κε αιώνας ⌘ Ἀθήναιος ὁ Nαυκρατίτης, Δειπνοσοφισταί, 14, 27 , 629f, @scaife.perseus, @el.wikisource

καὶ γελοῖαι δ’ εἰσὶν ὀρχήσεις ἴγδις καὶ μακτρισμὸς ἀπόκινός τε καὶ σοβάς, ἔτι δὲ μορφασμὸς καὶ γλαὺξ καὶ λέων ἀλφίτων τε ἔκχυσις καὶ χρεῶν ἀποκοπή·


σῆψις

: σῆψις < σήπω


δασμολογία

: δασμολογία < δασμολόγ(ος) + -ία. Μορφολογικά αναλύεται σε δασμ(ός) + -ο- + -λογία

η συλλογή δασμών, φόρων, δασμολογία


ἦθος

: ἦθος < ἔθος < ἔθω < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή ρίζα *swe-dʰh₁ < *swe- (εαυτός) + *dʰeh₁- (θέτω)

το συνηθισμένο μέρος, το λημέρι

το έθιμο, οι τρόποι

ο χαρακτήρας, οι τρόποι, η διάθεση

η εξωτερική μορφή

ένα δραματικό πρόσωπο


ταχυτής

: ταχυτής < ταχύς • Η Ετυμολογία χρειάζεται ανάπτυξη με τεκμηρίωση. Μπορείτε να βοηθήσετε;

η ταχύτητα, η γρηγοράδα


αὐγή

: αὐγή < → λείπει η ετυμολογία

το φως του ήλιου


ἀνάνευσις

ἀνάνευσις
-εως

: ἀνάνευσις (ελληνιστική κοινή) < ἀνὰ- + αρχαία ελληνική νέομαι / νεῦμαι (πορεύομαι, έρχομαι)
:* για τη σημασία «νεύμα προς τα πάνω» < ἀνὰ + αρχαία ελληνική νεύ(ω) + -σις

ανάδυση
αναγέννηση, αναβίωση

ελληνιστική κοινή

※ 3ος/2ος αιώνας πκε ⌘ Παλαιά Διαθήκη (Μετάφραση των εβδομήκοντα),Ψαλμοί του Δαβίδ, 72, 4

ὅτι οὐκ ἔστιν ἀνάνευσις ἐν τῷ θανάτῳ αὐτῶν καὶ στερέωμα ἐν τῇ μάστιγι αὐτῶν

ανάδυση αναζωογόνηση

ελληνιστική κοινή

κίνηση του κεφαλιού προς τα πάνω
άρνηση

ελληνιστική κοινή

κίνηση του κεφαλιού προς τα πάνω
διαφωνία

ελληνιστική κοινή


νῶτος

: νῶτος < → λείπει η ετυμολογία

※ 5ος αιώνας πκε ⌘ Ἡρόδοτος, Ἱστορίαι, 2 (Εὐτέρπη), 70.1

ἄγραι δέ σφεων πολλαὶ κατεστᾶσι καὶ παντοῖαι· ἣ δ᾽ ὦν ἐμοὶ δοκέει ἀξιωτάτη ἀπηγήσιος εἶναι, ταύτην γράφω. ἐπεὰν νῶτον ὑὸς δελεάσῃ περὶ ἄγκιστρον, μετίει ἐς μέσον τὸν ποταμόν, αὐτὸς δὲ ἐπὶ τοῦ χείλεος τοῦ ποταμοῦ ἔχων δέλφακα ζωὴν ταύτην τύπτει.
*::: (Τους κροκοδείλους) τούς πιάνουν με πολλούς και διάφορους τρόπους. Θα γράψω γι᾽ αυτόν που εμένα τουλάχιστον μου φαίνεται ότι αξίζει περισσότερο να αναφερθεί. Δολώνουν το αγκίστρι με σπάλα από γουρουνόπουλο, το ρίχνουν στη μέση του ποταμού και πάνε και κάθονται στην όχθη έχοντας κοντά τους ένα ζωντανό γουρουνόπουλο που το χτυπάνε.
*:::Μετάφραση (1992): Λεωνίδας Ζενάκος Αθήνα:Γκοβόστης @greek‑language.gr


ὀξύς

* → λείπει η κλίση
: ὀξύς < → λείπει η ετυμολογία

→ ζητούμενο λήμμα


βάϊς

: βάϊς (ελληνιστική κοινή) < (άμεσο δάνειο) αρχαία αιγυπτιακή b'j (κοπτικά bai)

κλαδί φοίνικα

ελληνιστική κοινή

※ κοίτη δὲ αὐτοῖς ἐκ τῶν σπαδίκων τοῦ φοίνικος, ἃς καλοῦσι βάις, ἐπέπλεκτο (Πορφύριος, Περὶ ἀποχῆς ἐμψύχων, 4, 7, 38)


βάϊον

: βάϊον < βάϊς + υποκοριστικό επίθημα -ιον < αρχαία αιγυπτιακά b'j (κοπτικά bai)

κλαδί φοίνικα


ἄγραν

αιτιατική ενικού του ἄγρα


στορύνη

: στορύνη < → λείπει η ετυμολογία


διαβατήρια

: διαβατήρια < εννοείται ἱερά < ουδέτερο, πληθυντικός του επιθέτου διαβατήριος

θυσίες που γίνονταν πριν περάσει κάποιος ένα σύνορο, έναν ποταμό


συμπόσιον

: συμπόσιον < σύν + πόσις (< πίνω)

συμπόσιο (συνάντηση σε κάποιο σπίτι που περιλάμβανε συχνά, εκτός από το φαγητό και την οινοποσία, ψυχαγωγικά θεάματα και συζήτηση για κάποιο φιλοσοφικό θέμα)


δελτίον

: δελτίον < υποκοριστικό του δέλτος

μικρή δέλτος


δέλτος

: δέλτος < → λείπει η ετυμολογία

πινακίδα που χρησιμοποιούσαν οι αρχαίοι για γράψιμο, συνήθως τριγωνικού σχήματος


τερηδών

τερηδών
-όνος

: τερηδών < → λείπει η ετυμολογία

ξυλοφάγο έντομο, σαράκι

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Ἀριστοφάνης, Ἱππῆς, στίχ. 1308 (1307-1308)

ἀλλ᾽ ἐάν με χρῇ, | ὑπὸ τερηδόνων σαπεῖσ᾽ ἐνταῦθα καταγηράσομαι.»
#::: μα αν το θέλει η μοίρα μου, να με βρουν τα γηρατειά εδώ σαρακοφαγωμένη».
#::: Μετάφραση (2005): Ηλίας Σπυρόπουλος, Θεσσαλονίκη: Ζήτρος @greek‑language.gr

※ 4ος πκε αιώνας ⌘ Ἀριστοτέλης, Τῶν περὶ τὰ ζῷα ἱστοριῶν, 8, 27 @scaife.perseus

Ἐγγίνονται δὲ καὶ κάμπαι ἐν τοῖς σμήνεσιν, ἃς καλοῦσι τερηδόνας· ἃς οὐκ ἀμύνονται αἱ μέλιτται. Νοσοῦσι δὲ μάλιστα ὅταν ἐρυσιβώδη τὰ ἄνθη ἡ ὕλη ἐνέγκῃ, καὶ ἐν τοῖς αὐχμηροῖς ἔτεσιν.

φθορά των οστών

※ 2ος κε αιώνας ⌘ Γαληνός, De causis morborum, κεφ. 11 @scaife.perseus

οὐδὲν γὰρ ὄνομα κατ’ αὐτοῦ κείμενον ὑπὸ τῶν ἔμπροσθεν παρελάβομεν, ὥσπερ ἐπί τινων εἰδῶν αὐτοῦ κάταγμα μὲν καὶ τερηδόνα τῆς ἐν ὀστῷ συνεχείας διαιρουμένης, ἕλκος δὲ καὶ τραῦμα τῆς ἐν σαρκί.


ἄωτος

ἄωτος
-ου
ὁ
ἄωτος
οἱ
ἄωτοι
τοῦ
ἀώτου
τῶν
ἀώτων
τῷ
ἀώτῳ
τοῖς
ἀώτοις
τὸν
ἄωτον
τοὺς
ἀώτους
ἄωτε
ἄωτοι
τὼ
ἀώτω
τοῖν
ἀώτοιν

: ἄωτος: → δείτε τη λέξη ἄωτον

αρσενικό, μορφή του ουδέτερου ἄωτον


ἐπήρεια

: ἐπήρεια < άγνωστης ετυμολογίας, από υποθετικό *ἐπ-ηρής + -εια με προτεινόμενο συσχετισμό με τα ἀρειή και ἀρά που πιθανόν να παρουσιάζει δυσχέρεια. Προτείνονται και συσχετισμοί με *ἔρος (ἐρεσχηλέω) ή με το ἐρέθω
: Η σχέση με το νεοελληνικό επήρεια, μόνο μορφολογική.

προσβλητικός, περιφρονητικός τρόπος


ταμιεῖον

: ταμιεῖον < τέμνω < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή ρίζα *tem- (κόβω) • Η Ετυμολογία χρειάζεται ανάπτυξη με τεκμηρίωση. Μπορείτε να βοηθήσετε;

θησαυροφυλάκιο

υδροταμιευτήρας, δεξαμενή

δωμάτιο, καμαράκι


κλαυσίγελως

: κλαυσίγελως < κλαῦσις + γέλως

ο κλαυσίγελος

※ Eἰ δὲ παρόμοιον αὐτὸ ποιήσει «ποίαν γὰρ πόλιν τῶν ἐχθρῶν τοιαύτην ἀπέλαβον, ὁποίαν τὴν ἰδίαν ἀπέβαλον» οὐ μὰ τὸν Δία πάθος κινήσει ἀλλὰ τὸν καλούμενον κλαυσιγέλωτα. (Αριστοτέλης, Fragmenta Varia, 1, 13, 82, 11)

※ Ἀνδρομάχη μέντοι ἄγχι παρίστατο δακρυχέουσα. Καὶ οὕτω μερίζονταί πως οἷον ἀμφότεροι τὸν κλαυσίγελων. (⌘ Ευστάθιος Θεσσαλονίκης, Παρεκβολαί εὶς τὴν Ὁμήρου Ἰλιάδα, 1, 2, 346)

※ Tαῦτ' οὐδεὶς ἂν ὑγιαινόντων εὐφροσύνας ἀληθεῖς ἢ χαρὰς ὀνομάσειεν, ἀλλ' εἴ τις ἔστι καὶ ψυχῆς Σαρδάνιος γέλως, ἐν τούτοις ἔστι τοῖς παραβιασμοῖς καὶ κλαυσιγέλωσιν. (Πλούταρχος, Ὄτι οὐ δ' ἡδέως ζῆν ἐστι κατ' Ἐπίκουρον, 1097, F4)


ὕδραυλις

ὕδραυλις
-εως

: ὕδραυλις < → λείπει η ετυμολογία

αρχαιοελληνικό πνευστό όργανο που λειτουργούσε με την πίεση που προκαλούσε το νερό στον αέρα

μουσικό όργανο


κῆδος

: κῆδος < → λείπει η ετυμολογία

η αγωνία, η θλίψη

το πένθος για τον νεκρό, η τελετή της ταφής

η συγγένεια εξ αγχιστείας


χαρτοφύλακα

αιτιατική ενικού του χαρτοφύλαξ


δούλων

γενική πληθυντικού του δοῦλος


κάνειον

καπάκι δοχείου


κολοιός

: κολοιός < → λείπει η ετυμολογία

η κάργια (το πουλί)


δανάκη

: δανάκη < (άμεσο δάνειο) αρχαία περσική دانگ (έκτος, dâng) < دانه (dâne, κόκκος, σπόρος, σπυρί) < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή *dʰoHnéh₂ (κόκκος, σπυρί) < *dʰeH- + -*néh₂

περσικό νόμισμα με αξία λίγο μεγαλύτερη του οβολού


θώς

: θώς < είτε θῶσθαι, είτε προελληνικής προέλευσης ^((Χρειάζεται τεκμηρίωση…))

αυτός που καταβροχθίζει

κυριολεκτικά

θηλαστικό ζώο

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ἰλιάς, 13 (Ν. Μάχη ἐπὶ ταῖς ναυσί.), στίχ. 103 (99-104)

ὢ πόποι ἦ μέγα θαῦμα τόδ' ὀφθαλμοῖσιν ὁρῶμαι / δεινόν, ὃ οὔ ποτ' ἔγωγε τελευτήσεσθαι ἔφασκον, / Τρῶας ἐφ' ἡμετέρας ἰέναι νέας, οἳ τὸ πάρος περ / φυζακινῇς ἐλάφοισιν ἐοίκεσαν, αἵ τε καθ' ὕλην / θώων παρδαλίων τε λύκων τ' ἤϊα πέλονται / αὔτως ἠλάσκουσαι ἀνάλκιδες, οὐδ' ἔπι χάρμη.

→ λείπει η μετάφραση

※ 4ος αιώνας πκε ⌘ Αριστοτέλης, Περὶ ζᾠων γενέσεως, 742a

ἔτι δ' ὅσα πολυσχιδῆ τῶν τετραπόδων, οἷον κύων, λέων, λύκος, ἀλώπηξ, θώς, πάντα τυφλὰ γεννᾷ, καὶ διίσταται τὸ βλέφαρον γενομένων ὕστερον.'


βρομιάς

: ἡ βρομιάς < θηλυκό του επιθέτου βρόμιος, βρομία, βρόμιον

είδος κύπελλου, ποτηριού


προσφοράς

αιτιατική πληθυντικού του προσφορά


στρατιάς

αιτιατική πληθυντικού του στρατιά


πτηνά

ονομαστική, αιτιατική και κλητική πληθυντικού του πτηνόν


ἀνεψιός

: ἀνεψιός < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή *népōts / *h₂népōt (εγγονός, απόγονος, ανεψιός)


στλεγγίς

: στλεγγίς < → λείπει η ετυμολογία


θυλάκων

γενική πληθυντικού του θύλακος

γενική πληθυντικού του θῦλαξ


θύλακοι

ονομαστική και κλητική πληθυντικού του θύλακος


βασίλεια

: βασίλεια < βασιλε(ύς) + • Η Ετυμολογία χρειάζεται ανάπτυξη με τεκμηρίωση. Μπορείτε να βοηθήσετε; Συγγενής η μυκηναϊκή 𐀣𐀯𐀩𐀹𐀊 (qa-si-re-wi-ja).

θηλυκό του βασιλεύς


δάπεδα

: δάπεδα: κλιτικός τύπος & ουσιαστικοποιημένο ουδέτερο του επιθέτου δάπεδον στον πληθυντικό


δάπεδα

ονομαστική, αιτιατική και κλητική πληθυντικού του δάπεδον


μέγαρα

λάκκοι στους οποίους έριχναν μικρά γουρουνάκια κατά τα Θεσμοφόρια


μέγαρα

ονομαστική, αιτιατική και κλητική πληθυντικού του μέγαρον

παλάτι, μέγαρο

ουδέτερο στον πληθυντικό

συχνά στον Όμηρο


παρασκήνια

ονομαστική, αιτιατική και κλητική πληθυντικού του παρασκήνιον

ελληνιστική κοινή


χόρια

είδος πατσά, από πλακούντα (χόριον) ζώου γεμιστός με μέλι, γάλα (στον Αριστοφάνη Ar. Fr. 569.4) (Χρειάζεται επεξεργασία)


χόρια

ονομαστική, αιτιατική και κλητική πληθυντικού του χόριον


κηρία

ονομαστική, αιτιατική και κλητική πληθυντικού του κηρίον


μύρτου

γενική ενικού του μύρτος

γενική ενικού του μύρτον


μύρτα

ονομαστική, αιτιατική και κλητική πληθυντικού του μύρτον


μύρτων

γενική πληθυντικού του μύρτος

γενική πληθυντικού του μύρτον


πεδία

ονομαστική, αιτιατική και κλητική πληθυντικού του πεδίον


πλήκτρου

γενική ενικού του πλῆκτρον


πλήκτρων

γενική πληθυντικού του πλῆκτρον


πρόσφορα

: πρόσφορα: ουσιαστικοποιημένο ουδέτερο του επιθέτου πρόσφορος στον πληθυντικό

όλα όσα πρέπει να αποδίδονται (στους νεκρούς)


πρόσφορα

: πρόσφορα: κλιτικός τύπος

ονομαστική, αιτιατική και κλητική πληθυντικού του πρόσφορον


χαλκεία

: χαλκεία < χαλκεύω • Η Ετυμολογία χρειάζεται ανάπτυξη με τεκμηρίωση. Μπορείτε να βοηθήσετε;

η τέχνη του χαλκουργού, του σιδηρουργού


λιπαρότητες

ονομαστική και κλητική πληθυντικού του λιπαρότης

και (ουσιαστικοποιημένο): λιπαρές ουσίες


χρηστότητες

ονομαστική και κλητική πληθυντικού του χρηστότης


ἁφή

: ἁφή < θέμα ἁφ- του ρήματος ἅπτω (δένω· ανάβω) (ἅπτομαι (ανάβω) + -ή

το άγγιγμα
η αφή (η αίσθηση)

το άγγιγμα
η κρούση των χορδών της άρπας

το άγγιγμα
η λαβή στην πάλη

η ενέργεια με την οποία ανάβω κάτι

περὶ λύχνων ἁφάς: την ώρα που ανάβουν τα λυχνάρια

η άμμος που έριχναν στα κορμιά των αθλητών της πάλης

ιατρική, για ασθένειες, ιδιαίτερα για τη λέπρα) η μόλυνση

τα κοινά σημεία δύο επιφανειών, η τομή


ἄγγος

ἄγγος
ἄγγεος
ἄγγους

: ἄγγος < ἀγκή

αγγείο για κρασί ή γάλα ή στερεές ουσίες

λίκνο, κούνια

κιβώτιο, λάρναξ

κοιλότητα του σώματος, π.χ. μήτρα ή στομάχι


βίκους

αιτιατική πληθυντικού του βῖκος


δήμου

γενική ενικού του δῆμος


δήμων

γενική πληθυντικού του δῆμος


δήμους

αιτιατική πληθυντικού του δῆμος


χείρα

αιτιατική ενικού του χείρ


πλούτων

γενική πληθυντικού του πλοῦτος


πλοῦτοι

ονομαστική και κλητική πληθυντικού του πλοῦτος


πλούτους

αιτιατική πληθυντικού του πλοῦτος


τόπους

αιτιατική πληθυντικού του τόπος


φθόγγου

γενική ενικού του φθόγγος


φθόγγων

γενική πληθυντικού του φθόγγος


φθόγγους

γενική πληθυντικού του φθόγγος


χάρων

χάρων < χάρμη (η άγρια χαρά)

με μάτια λαμπερά, αστραφτερά, με άγρια ματιά


λίθοι

ονομαστική και κλητική πληθυντικού του λίθος


λόγου

γενική ενικού του λόγος


μύλων

: μύλων < μύλος + -ων < μύλη

άλλη γραφή του μυλών (σε ορισμένα χειρόγραφα των αρχαίων κειμένων)

※ 2ος αιώνας κε ⌘ Ιούλιος Πολυδεύκης (Pollux), Ὀνομαστικόν, 7, 19, 2

ἡ δ' ἀλφιτοποιία καὶ ἀλφιτεία καλεῖται, καὶ οἱ ἐργαζόμενοι ἀλφιτεῖς, οἱ δὲ πιπράσκοντες τὰ ἄλφιτα ἀλφιταμοιβοί, τὸ δ' ἐργαστήριον ἀλφιτεῖον, μύλων, ζώτιον, ζητρεῖον, χόνδριον χονδροκοπεῖον.


πάππου

γενική ενικού του πάππας


πίλου

γενική ενικού του πῖλος


πίλων

γενική πληθυντικού του πῖλος


πίλους

αιτιατική πληθυντικού του πῖλος


καύσων

καύσων
-ωνος

: καύσων (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική θέμα καυσ (αρχαία ελληνική καίω, όπως στον αόριστο ἔκαυσα) + -ων

καύσωνας, καύσος

≈ συνώνυμα: καύσων, καῦσος, καῦμα

≈ συνώνυμα: καῦσος


καύσων

: καύσων: μετοχή, κλιτικός τύπος

γενική πληθυντικού του καῦσος


κόκκων

κόκκων
-ωνος

: κόκκων < κόκκ(ος) + -ων

σπόρος ή κόκκος ροδιού

καρπός / σπόρος του ιξού (του γκι)


κόσμους

αιτιατική πληθυντικού του κόσμος


κούρου

γενική ενικού του κοῦρος


κούρων

γενική πληθυντικού του κοῦρος


κούρους

αιτιατική πληθυντικού του κοῦρος


κρίνου

γενική ενικού του κρίνος


τόνε

κλητική ενικού του τόνος


φθόγγε

κλητική ενικού του φθόγγος


κέρχνη

: κέρχνη < → λείπει η ετυμολογία

είδος γερακιού

διαφορετικές μορφές: κερχνηΐς


Ἴων

Ἴων
-ος
ὁ
Ἴων
οἱ
Ἴωνες
τοῦ
Ἴωνος
τῶν
Ἰώνων
τῷ
Ἴωνῐ
τοῖς
Ἴωσῐ(ν)
τὸν
Ἴωνᾰ
τοὺς
Ἴωνᾰς
Ἴων
Ἴωνες
τὼ
Ἴωνε
τοῖν
Ἰώνοιν

: Ἴων < Ἰᾱ́ϝων < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή *uiH- (δύναμη) ή *h₁ish₂- + *-(i)h₃onh₂ / *-ā́won-

μέλος της φυλής των Ἰώνων

εθνικό όνομα

※ 1ος πκε/κε αιώνας ⌘ Στράβων, Γεωγραφικά, 7.7, 9 @perseus.tufts.edu

[ως μονογενές επίθετο] Αἰγίνιον δὲ Τυμφαίων, ὅμορον Αἰθικίᾳ καὶ Τρίκκῃ· […] καὶ πόλις Ὀξύνεια παρὰ τὸν Ἴωνα ποταμόν, ἀπέχουσα Ἀζώρου τῆς τριπολίτιδος σταδίους ἑκατὸν εἴκοσι· πλησίον δὲ καὶ Ἀλαλκομεναὶ καὶ Αἰγίνιον καὶ Εὔρωπος καὶ αἱ τοῦ Ἴωνος εἰς τὸν Πηνειὸν συμβολαί.


ζέα

: ζέα < *ζεΗ-ια [πβ. ιαπετικό *jev-ja, σανσκριτικά yávas (σιτάρι), λιθ. yavai (σιτάρι)]

ἐκ δὲ τῶν ἐν Τυρρηνίᾳ πόλεων οἱ πεμφθέντες κέγχρους τε καὶ ζέας συνωνησάμενοι ταῖς ποταμηγοῖς σκάφαις κατεκόμισαν εἰς τὴν πόλιν. (Διονύσιος Αλικαρνασσεύς, Ρωμαϊκή Αρχαιολογία, 7, 12)

ἐν κάνησι καὶ πινακίσκοις κεραμεοῖς, ἀλφίτων μάζας καὶ πόπανα καὶ ζέας καὶ καρπῶν τινων ἀπαρχὰς καὶ ἄλλα τοιαῦτα λιτὰ. (Διονύσιος Αλικαρνασσεύς, Ρωμαϊκή Αρχαιολογία, 2, 23)

γραμμή/ρυτίδα στον ουρανίσκο ενός αλόγου (Ἱππιατρικά, 1, 8)


ζειά

: ζειά < ^((Χρειάζεται τεκμηρίωση…)) *ζεΗ-ια < *jev-ja, σανσκριτικά yávas (σιτάρι), λιθ. yavai (σιτάρι)]

είδος σιταριού που χρησιμοποιείται ως ζωοτροφή για άλογα

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ὀδύσσεια, 4 (δ. Τὰ ἐν Λακεδαίμονι.), στίχ. 41

πὰρ δ᾽ ἔβαλον ζειάς, ἀνὰ δὲ κρῖ λευκὸν ἔμιξαν

όλυρα ή σιτάρι σπέλτα ή ασπροσίτι (Triticum spelta)

※ 5ος αιώνας πκε ⌘ Ἡρόδοτος, Ἱστορίαι, 2 (Εὐτέρπη), 36

Ἀπὸ πυρῶν καὶ κριθέων ὧλλοι ζώουσι, Αἰγυπτίων δὲ τῷ ποιευμένῳ ἀπὸ τούτων τὴν ζόην ὄνειδος μέγιστόν ἐστι, ἀλλὰ ἀπὸ ὀλυρέων ποιεῦνται σιτία, τὰς ζειὰς μετεξέτεροι καλέουσι.

μονόκοκκο σιτάρι (Triticum monococcum) και δίκοκκο σιτάρι (Triticum dicoccum)

※ 1ος αιώνας κε Διοσκουρίδης ο Πεδάνιος, Περί ύλης ιατρικής, Βιβλίο Β, κεφ. ρια')

Ζειά: διττή• ἡ μέν γάρ ἁπλῆ ἡ δε δίκοκκος καλεῖται

είδος κριθαριού

Λεξικό Σούδα


ἴον

ἴον
-ου
ἰάσι

: ἴον < *Ϝιον, συγγενικό με το λατινικό viola, και τα δύο άγνωστης ετυμολογίας. Ο Chantraine υποθέτει ότι και οι δύο λέξεις προέρχονται από το μεσογειακό υπόστρωμα.

μενεξές, βιολέτα


νυχθήμερον

: νυχθήμερον < από το επίθετο νυχθήμερος, -α, -ον < νύξ + ἡμέρα

εικοσιτετράωρο, η χρονική περίοδος που αντιστοιχεί στην αλληλοδιαδοχή μιας νύχτας και μιας μέρας


ψωμός

: ψωμός < ψώω και ψάω

η μπουκιά ψωμιού αλλά και κρέατος και γενικά φαγητού


φοῖνιξ

: φοῖνιξ < → λείπει η ετυμολογία

πορφυρό χρώμα

ο φοίνικας, η φοινικιά, η χουρμαδιά

φοινικικό μουσικό όργανο

μουσικό όργανο


φοῖνιξ

: φοῖνιξ < → λείπει η ετυμολογία

μυθικό πτηνό, ο Φοῖνιξ

αιγυπτιακή μυθολογία


ῥεῖθρον

ῥεῖθρον
ιωνικό
ῥέεθρον

: ῥεῖθρον < ῥέω • Η Ετυμολογία χρειάζεται ανάπτυξη με τεκμηρίωση. Μπορείτε να βοηθήσετε;

ό,τι ρέει: ποτάμι, ρέμα, ρείθρο, ρυάκι

ποταμοῖο ῥέεθρα / Ὠκεανοῦ (Όμηρος, Ιλιάδα, 245-246)

ἐκτρέψασα τοῦ ποταμοῦ τὸ ῥέεθρον πᾶν ἐς τὸ ὤρυσσε χωρίον (Ηρόδοτος, 1, 186)

ῥέεθρον ἁγνοῦ Στρυμόνος (Αισχύλος, Πέρσες, 497)

ο πυθμένας ή η κοίτη του ποταμού

ταύτῃ κατὰ τὴν διώρυχα ἐκτραπόμενος ἐκ τῶν ἀρχαίων ῥεέθρων (Ηρόδοτος, 1, 75)

δι᾽ ὧν νῦν ῥέει ῥεέθρων (Ηρόδοτος, 7, 130)


ῥέεθρον

ῥέεθρον
ιωνικός τύπος του
ῥεῖθρον

ιωνικός τύπος


Εὔξεινος Πόντος

Εὔξεινος Πόντος

: Εὔξεινος Πόντος < εὔξεινος & πόντος κυριολεκτικά: φιλόξενος πόντος (ευφημισμός) < αρχικός όρος: Ἄξεινος / ἄξεινος πόντος (αφιλόξενος πόντος). Δείτε τις λέξεις ἄξεινος (περσικής προέλευσης) και πόντος

Εύξεινος Πόντος (ευφημισμός)


ἔμπορος

: ἔμπορος < ἐν πόρῳ ὁ ἐν πορείᾳ (που ταξιδεύει στη θάλασσα) ἔμ-, πόρος

Αρχαίες ελληνικές λέξεις με επίθημα -έμπορος στο Βικιλεξικό

επιβάτης πλοίου

κατ’ επέκταση

εισαγωγέας χονδρέμπορος


πάππας

πάππας
-ου
πάπας

: πάππας < (ηχομιμητική λέξη), (στην παιδική γλώσσα)

πάππος

και τα παράγωγά του

πατέρας, μπαμπάς (νηπιακή λέξη)

※ πάππα: προσφώνησις παι(δὸ)ς πρὸς πατέρα ※ 5ος αιώνας κε ⌘ Ἡσύχιος, Γλῶσσαι, Π

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ὀδύσσεια, 6 (ζ. Ὀδυσσέως ἄφιξις εἰς Φαίακας.), στίχ. 57 (57-59 )

«Πάππα φίλ᾽, οὐκ ἂν δή μοι ἐφοπλίσσειας ἀπήνην | ὑψηλὴν εὔκυκλον, ἵνα κλυτὰ εἵματ᾽ ἄγωμαι | ἐς ποταμὸν πλυνέουσα, τά μοι ῥερυπωμένα κεῖται;
*:::«Ω κύρη μου ακριβέ, δεν θ᾽ αρνηθείς στην κόρη σου | ένα αμάξι, ψηλό όσο πρέπει και καλλίτροχο, ρούχα πολύτιμα | στον ποταμό να φέρει, να τα πλύνω, που βρίσκονται στο σπίτι λερωμένα.
*::: Μετάφραση σε πεζό (2006): Δημήτρης Ν. Μαρωνίτης, @greek‑language.gr

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Ἀριστοφάνης, Ἐκκλησιάζουσαι, στίχ. 645 (644-645)

[ΒΛ.] τὰ μὲν ἄλλα λέγεις οὐδὲν σκαιῶς· εἰ δὲ προσελθὼν Ἐπίκουρος | ἢ Λευκόλοφος πάππαν με καλεῖ, τοῦτ᾽ ἤδη δεινὸν ἀκοῦσαι.
*:::[ΒΛ.] Ως εδώ τα κατάφερες. Όμως αν έρθουν ο Κοκός | κι ο Τοτός και με πούνε πατέρα, μοναχά που το λέω, θα μου φύει το τσερβέλο.
*:::Μετάφραση (1970): Κώστας Βάρναλης, Αθήνα: Κέδρος @greek‑language.gr


πάππας

αιτιατική πληθυντικού του πάππας


ἔαρ

: ἔαρ < (κληρονομημένο) πρωτοελληνική *ϝέσαρ < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή *wósr̥ (άνοιξη). Συγγενή: λατινική vēr, περσική بهار (bahâr) (νέα ελληνική μπαχάρι), σανσκριτική वसन्त (vasantá), παλαιά εκκλησιαστική σλαβονική вєсна (vesna), παλαιά νορβηγική vár.
: ΑΠΟΓΟΝΟΙ: ⇘ νέα ελληνικά: έαρ

→ χρειάζεται παράθεμα


ἔαρ

: ἔαρ < (κληρονομημένο) πρωτοϊνδοευρωπαϊκή h₁ésh₂r̥. Συγγενή: γαλλική sang (αίμα), σανσκριτική असृज् (ēšḫar).

ἦαρ

ομηρικός τύπος

ἴαρα

ομηρικός τύπος

→ χρειάζεται παράθεμα

≈ συνώνυμα: αἷμα

→ χρειάζεται παράθεμα


ἔκτισις

ἔκτισις
-εως
ἔκτεισις (transliteration)
ἔστεισις (transliteration)

: ἔκτισις < ἐκτίνω, ἔκ-τι- + -σις

πληρωμή, ξεπλήρωμα (χρέους, ποινής)

ελληνιστική σημασία


ὑπερβολή

: ὑπερβολή < ὑπερβάλλω

το ξεπέρασμα, η υπέρβαση

το πέρασμα ανάμεσα σε βουνά

η τελειότητα

το ύψος ενός άστρου στον ουρανό


πηδόν

: πηδόν < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή ρίζα *pṓds

το πλατύ μέρος του κουπιού

ναυτικός όρος

κατ’ επέκταση

πηδά: πηδάλια


πηδός

: πηδός < → λείπει η ετυμολογία

δέντρο του οποίου το σκληρό ξύλο χρησιμοποιείται για την κατασκευή αξόνων


παγά

: παγά < → λείπει η ετυμολογία

δωρική μορφή της λέξης: πηγή


νειός

: νειός < (εννοείται το ουσιαστικό γῆ < (πρωτοϊνδοευρωπαϊκή ρίζα) *neivo-. Συγγενή: σανσκριτική ni- και λατινική nidus (φωλιά).

πεδιάδα σε χαμηλό μέρος

χέρσο χωράφι, (νέα) γη

※ νειὸν δὲ σπείρειν (...) ἄρουραν. Ησίοδος, Έργα και ημέραι, 463

και σπέρνε το χέρσο χωράφι

χωράφι που οργώθηκε εκ νέου, μετά από περίοδο αγρανάπαυσης

σε επιθετική λειτουργία

※ ἕνα ἐνιαυτὸν […] ἀνάγκη διαλείπειν καὶ ποιεῖν ὥσπερ νειόν. Αριστοτέλης, Περὶ Τὰ Ζῷα Ἱστορίαι, 577a2

※ νειὸς ἀμείνων ἡ χειμέριος τῆς ἐαρινῆς. Θεόφραστος, Περὶ φυτῶν ἱστορία, 8.6.3

άλλες μορφές: νέα, νειά


νεός

: νεός < → δείτε τη λέξη νειός

άλλη μορφή του νειός


νεός

: νεός < → δείτε τη λέξη νειός

γενική ενικού του νηῦς (ιωνικός τύπος )


νέα

νέα
νειός
νεός
νειά

: νέα < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή *neivo-, συγγενή: (σανσκριτικά) ni- και (λατινικά) nidus (φωλιά).

πεδιάδα σε χαμηλό μέρος

γη, χέρσο χωράφι

Θεόφραστος, Περὶ φυτῶν αἰτιῶν, 3.20.7


νειά

: νειά < → δείτε τη λέξη νειός • Η Ετυμολογία χρειάζεται ανάπτυξη με τεκμηρίωση. Μπορείτε να βοηθήσετε;

άλλη μορφή του νειός

για τη σημασία: χωράφι που οργώθηκε εκ νέου, μετά από περίοδο αγρανάπαυσης

※ παρασκάψει τὴν γῆν νειάν. SIG Sylloge Inscriptionum Graecarum, 963.46
*:: (Χρειάζεται παραπομπή)


τελμίς

μεταγενέστερη μορφή του τέλμα

ελληνιστική κοινή


κάναβος

κάναβος
κάνναβος

κάναβος < → λείπει η ετυμολογία

σχέδιο ανθρώπινου σώματος

ξύλινος σκελετός στον οποίο πλάθονταν το πρόπλασμα

ελληνιστική σημασία


κάνναβος

κάνναβος < → δείτε τη λέξη κάναβος

άλλη γραφή του κάναβος


ἕρμα

: ἕρμα < θέμα ἑρ- + -μα < πιθανόν πρωτοϊνδοευρωπαϊκή ρίζα *gʷreh₂- (βαρύς).

έρεισμα, στήριγμα, υποστήριξη

τα στηρίγματα που κρατούν το πλοίο σε όρθια θέση, όταν ανελκύεται στη στεριά

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ἰλιάς, 1 (Α. Λοιμός. Μῆνις.), στίχ. 485-486
νῆα μὲν οἵ γε μέλαιναν ἐπ᾽ ἠπείροιο ἔρυσσαν/ὑψοῦ ἐπὶ ψαμάθοις, ὑπὸ δ᾽ ἕρματα μακρὰ τάνυσσαν

→ λείπει η μετάφραση

ύφαλος, σκόπελος

※ (Ηρόδοτος, 7, 183, 2)

τῶν δὲ δέκα νεῶν τῶν βαρβάρων τρεῖς ἐπήλασαν περὶ τὸ ἕρμα τὸ μεταξὺ ἐὸν Σκιάθου τε καὶ Μαγνησίης, καλεόμενον δὲ Μύρμηκα

ύψωμα, λόφος

έρμα, σαβούρα

: ενώτια, σκουλαρίκια, περιδέραιο, αλυσίδα

στον πληθυντικό

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ὀδύσσεια, 18 (σ. Ὀδυσσέως καὶ Ἴρου πυγμή.), στίχ. 297-298
ἕρματα δ᾽ Εὐρυδάμαντι δύω θεράποντες ἔνεικαν,/τρίγληνα μορόεντα· χάρις δ᾽ ἀπελάμπετο πολλή

→ λείπει η μετάφραση


πόσσις

: πόσσις < (πρωτοϊνδοευρωπαϊκή ρίζα) *pótis (κύριος, ιδιοκτήτης, σύζυγος). Συγγενή: (λατινικά) potis και (σανσκριτικά) पति (páti).


δόρπιον

: δόρπιον < δόρπ(ον) + -ιον

η ώρα του βραδινού δείπνου (Ιπποκράτης, Επιδημίαι, 5, 22)


δορπία

: δορπία < δόρπιον

η πρώτη ημέρα της γιορτής των Απατουρίων που είχε σαν χαρακτηριστικό το να παίρνουν το δείπνο τους οι πολίτες στο Φρατρείο ή σε σπίτια πλουσίων


παντοπώλιον

: παντοπώλιον < → λείπει η ετυμολογία

η αγορά, το παζάρι (ο τόπος)


νῆστις

: νῆστις < → λείπει η ετυμολογία


νῆστις

: νῆστις < → λείπει η ετυμολογία

είδος λαίμαργου ψαριού


νῆστις

: νῆστις < → λείπει η ετυμολογία

το τμήμα του λεπτού εντέρου από τον δωδεκαδάχτυλο μέχρι τον ειλεό


Βορρᾶς

αττικός τύπος του Βορέας


Βοῤῥᾶς

αττικός τύπος του Βορέας

ελληνική μυθολογία


Βορέας

: Βορέας < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή *gʷorH- (όρος)

βοριάς, ο βόρειος άνεμος

※ 4ος πκε αιώνας ⌘ Ἀριστοτέλης, Μετεωρολογικά, 2, 361a.6

Πλεῖστοι γὰρ βορέαι καὶ νότοι γίγνονται τῶν ἀνέμων.

※ 2 πκε αιώναςΑρριανός, Ἀλεξάνδρου ἀνάβασις, 1.26.2.1-4

Τῷ δὲ ἐκ νότων σκληροὶ βορραῖ ἐπιπνεύσαντες, οὐκ ἄνευ τοῦ θείου, ὡς αὐτός τε καὶ οἱ ἀμφ' αὐτὸν ἐξηγοῦντο, εὐμαρῆ καὶ ταχεῖαν τὴν πάροδον παρέσχον.

γιος του Αστραίου και της Ηούς, θεός, προσωποποίηση του βόρειου ανέμου, των καταιγίδων, του χειμώνα, του πάγου και του χιονιού

ελληνική μυθολογία

ανδρικό όνομα

το βόρειο μέρος του ορίζοντα


μῆδος

: μῆδος < αρχαία ελληνική μέδω

σκέψεις, σχέδια, επινοήσεις, τεχνάσματα

οὗτος δ᾽ αὖ Λαερτιάδης πολύμητις Ὀδυσσεύς,/(...)εἰδὼς παντοίους τε δόλους καὶ μήδεα πυκνά (Όμηρος, Ιλιάδα, 3, 200-202)

Είναι ο Οδυσσέας, ο πολυμήχανος γιος του Λαέρτη, ετούτος,που (...) μύριες βαθιές και πονηριές και στύχασες ο νους του κατεβάζει (Μετάφραση: Ν. Καζαντζάκη - Ἰ. Θ. Κακριδῆ)

πονηριά, εξυπνάδα, επιτηδειότητα

πανουργία, δολιότητα

φροντίδα, μέριμνα, ανησυχία


μῆδος

μῆδος
επικός τύπος

: μῆδος < αρχαία ελληνική μαδάω

τα ανδρικά γεννητικά μόρια

Ὀδυσσεὺς/ζώσατο μὲν ῥάκεσιν περὶ μήδεα (Όμηρος, Οδύσσεια, 18, 66-67)

ὣς εἰπὼν θάμνων ὑπεδύσετο δῖος Ὀδυσσεύς,/ἐκ πυκινῆς δ᾿ ὕλης πτόρθον κλάσε χειρὶ παχείῃ/φύλλων, ὡς ῥύσαιτο περὶ χροῒ μήδεα φωτός (Όμηρος, Οδύσσεια, ζ 127-9)

Είπε ο Οδυσσέας ο αρχοντογέννητος και πρόβαλε απ᾿ τα θάμνα,/κι απ᾿ τον πυκνό το λόγγο ετσάκισε με το βαρύ του χέρι/κλωνάρι φουντωμένο, ολόγυρα να κρύψει την ντροπή του. (Μετάφραση: Ν. Καζαντζάκη - Ἰ. Θ. Κακριδῆ)

η ουροδόχος κύστη, ούρα

λαγόνων ἀπὸ μήδεα χεύῃ (Οππιανός ο εξ Απαμείας, Κυνηγετικά, 4, 441)


πῆνος

: πῆνος: → δείτε τη λέξη πήνη

άλλη μορφή του πήνη

ύφασμα ※ 5ος αιώνας κε ⌘ Ἡσύχιος, Γλῶσσαι, Π

<πῆνος> ὕφασμα


πήνη

: πήνη < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή *(s)pen- (=νήθω, κλώθω)

νήμα τυλιγμένο σε μασούρι, έτοιμο για τον αργαλειό, υφάδι

※ ἢ Παλλάδος ἐν πόλει/τὰς καλλιδίφρους Ἀθα-/ναίας ἐν κροκέῳ πέπλῳ/ζεύξομαι ἆρα πώλους ἐν/δαιδαλέαισι ποικίλλουσ'/ἀνθοκρόκοισι πήναις (Εὐριπίδης, Ἑκάβη, 467-471)


σαλάμβη

: σαλάμβη < → λείπει η ετυμολογία

τρύπα στην οροφή της οικίας για εξαερισμό


ῥοδάκινον

: ῥοδάκινον < ελληνιστική δωράκινον/δοράκινον < λατινική duracinum

ο καρπός της ροδακινιάς

Καὶ τῶν ὀπωρῶν τὴν πάνυ γλυκεῖαν καὶ πέπειρον συμβουλεύω προσφέρεσθαι περὶ ὥραν δευτέραν ἢ τρίτην, μάλιστα τῶν περσικῶν ἢ ῥοδακίνων καὶ σταφυλῆς τῆς σκληρᾶς καὶ ἀστύφους ἐχούσης τὰς ῥωγὰς καὶ δαμασκηνῶν καὶ μήλων τῶν γλυκέων καὶ κιτρίων καθαρθέντων καὶ λελεπισμένων καλῶς ποιεῖν. (Αλέξανδρος Τραλλειανός, Θεραπευτικά, 7, 1)


δωράκινον

: δωράκινον/δοράκινον → δείτε το μεσαιωνικό δωράκινον

※ 4ος αιώνας κε αιώνας Γρηγόριος Νύσσης, Epistulae, 20,11, @catholiclibrary.org

ὥσπερ γὰρ οἱ τοὺς τραγελάφους καὶ ἱπποκενταύρους καὶ τὰ τοιαῦτα μιγνύντες ἐκ διαφόρων καὶ τὴν φύσιν παρασοφιζόμενοι γράφουσιν, οὕτω καὶ ἐπὶ τῆς ὀπώρας ταύτης τὸ μὲν πρὸς ἀμυγδαλῆν, τὸ δὲ πρὸς κάρυον, ἕτερον δὲ πρὸς τὸ δωράκινον κατά τε τὸ ὄνομα καὶ τὴν γεῦσιν μεμιγμένον τυραννηθεῖσα παρὰ τῆς τέχνης ἡ φύσις ἐποίησε·


δοράκινον

: δοράκινον → δείτε τη λέξη δωράκινον

άλλη μορφή του δωράκινον: είδος ροδάκινου

ελληνιστική κοινή

※ 6ος αιώνας κε ⌘ Αλέξανδρος ο Τραλλιανός, Θεραπευτικά, 1, 523, 27

Τῆς ὀπώρας δὲ λαμβανέτωσαν δοράκινα, περσικῶν δὲ καὶ κερασίων καὶ μήλων καὶ ῥοιῶν, τούτων ὀλιγάκις.


ἐφεδρεία

ἐφεδρεία
& ἐφεδρ
ί
α

: ἐφεδρεία < ἐφεδρεύω < ἔφεδρος < ἐπι- + ἕδρα

το να κάθεται κάποιος πάνω σε κάποιον ή κάτι άλλο

※ τὰ δὲ τρωγλόδυτα (…), οἷον οἵ τε κροκόδειλοι καὶ (…) χελῶναι, πάντα ἐκ τοῦ πλαγίου προσπεφυκότα τὰ σκέλη ἔχει καὶ ἐπὶ τῇ γῇ κατατεταμένα, καὶ κάμπτει εἰς τὸ πλάγιον, διὰ τὸ οὕτω χρήσιμα εἶναι πρὸς τὴν τῆς ὑποδύσεως ῥᾳστώνην καὶ πρὸς τὴν ἐπὶ τοῖς ᾠοῖς ἐφεδρείαν καὶ φυλακήν., (Ἀριστοτέλης, Περὶ ζῴων ἱστορίας, 713a)

→ λείπει η μετάφραση

το να κάθεται κάποιος δίπλα σε κάποιον ή κάτι άλλο, περιμένοντας τη σειρά του

καὶ πυκτῶν καὶ παλαιστῶν ἐφεδρείας τε καὶ συλλήξεως (Πλάτων, Νόμοι, 819b)

εφεδρικά στρατεύματα

στρατιωτικός όρος

※ βουλόμενος οἷον ἐφεδρείαν ἀπολιπεῖν ἐν τῇ πόλει τοῦτον, ὅτ᾽ αὐτὸν ἐξιέναι δέοι μετὰ τῶν δυνάμεων ἐπὶ τὰς πράξεις (Πολύβιος, Ἱστορίαι, 1, 9, 2)

η αναμονή, η ενέδρα

η επαγρύπνηση για την αντιμετώπιση των συμπτωμάτων μιας ασθένειας (από τίτλο έργου του Αντωνίου του Επικούρειου)

※ Ἐνεϲτήϲω πρὸϲ ἡμᾶϲ ὑπὲρ τοῦ γραφέντοϲ ᾿Αντωνίῳ τῷ Ἐπικουρείῳ βιβλίου περὶ τῆς τοῖς ἰδίοις πάθεσιν ἐφεδρείας (Γαληνός, Περὶ διαγνώσεως καὶ θεραπείας τῶν ἐν ἑκάστου ψυχῇ ἰδίων παθῶν, 28, 1)


ἕδρα

: ἕδρα < ἔδ(ος) + -ρα < ἕζομαι < πρωτοελληνική *heďďomai < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή *séd-ye- < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή ρίζα *sed-

μέρος που κάποιος κάθεται, κάθισμα, καρέκλα

ενδιαίτημα, κατοικία θεών, ναός, ιερό

θεμέλιο, βάση, κρηπίδα

έδρανο, εδώλιο

κατάλληλη θέση

συνεδρία, συνεδρίαση

απραξία, αδράνεια

τα οπίσθια, πρωκτός


αἱμασιά

: αἱμασιά < αἱμός < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή *seh₂ip- (φράκτης), συγγενές με το (αρχαία ελληνική) αἱμός (< αἱπμός=δρυμός, δάσος ή ο ακανθώδης θάμνος Rhamnus paliurus / παλίουρος) και το (λατινικά) s(a)epes (φράχτης)

※ αἱμασιὰ πάλαι μὲν δοκεῖ ἐξ ἀκανθῶν εἶναι, δι' ὧν αἱμάσσεται χείρ, ὕστερον δὲ καὶ τὸ ἁπλῶς ἐκ χαλίκων τειχίον αἱμασιὰ ἐλέγετο. Φασὶ γοῦν οἱ παλαιοί ὅτι αἱμασιὰ ἐκ χαλίκων οἰκοδόμημα, τειχίον, θριγκός, καὶ ἕτερα τοιαῦτα, περὶ ὧν δηλοῦται καὶ ἐν τοῖς εἰς τὴν Ὀδύσσειαν (⌘ Ευστάθιος Θεσσαλονίκης, Παρεκβολαί εὶς τὴν Ὁμήρου Ἰλιάδα, 3, 325)


πρᾶγμα

πρᾶγμα < (πράττω), θέμα*πρακ- + -μα με ηχηροποίηση πριν τον φθόγγο [m]

κάτι που έχει παραχθεί, έχει γίνει, έχει δημιουργηθεί


γλαῦξ

: γλαῦξ < γλαυκός ή γλαύσσω

η κουκουβάγια

το νόμισμα των 4 ή και των 2 δραχμών

ένα ποώδες φυτό


κεράτιον

: κεράτιον < κέρας, κερατ- + υποκοριστικό επίθημα -ιον (κέρατο)
:* για τη σημασία: χαρουπιά, καρποί χαρουπιάς, δείτε قرظ στο αγγλικό Βικιλεξικό

μικρό κέρατο

υποκοριστικό

καρπός της κερατέας (χαρουπιάς), το ξυλοκέρατο (λόγω του σχήματός του)

το δέντρο κερατωνία

όπως το καράτι

ελληνιστική σημασία

μονάδα μέτρησης

στα λατινικά: siliqua


πρῖνος

: πρῖνος < αβέβαιης ετυμολογίας. Πιθανόν μεσογειακό δάνειο (όπως και το τοπωνύμιο Πρίνασσος). Κατά τον Beekes, συγγενές με την πρωτοσλαβική *brinъ (το δέντρο λάριξ). Η γαελική prenn (πρωτοϊνδοευρωπαϊκή ρίζα *kʷer-) σχετίζεται με το πρέμνον, επίσης άγνωστης ετυμολογίας. Απίθανη η συσχέτιση με το ρήμα πρίω.
: πρῖνος > μεσαιωνικά ελληνικά: πρινάριον, νέα ελληνική: πρίνος, πουρνάρι

※ 7ος πκε αιώνας ⌘ Ἡσίοδος, Ἔργα καὶ Ἡμέραι, 437 (436-437)

δάφνης δ᾽ ἢ πτελέης ἀκιώτατοι ἱστοβοῆες,/δρυὸς ἔλυμα, γύης πρίνου

o πρίνος, από τους κόκκους του οποίου παρασκευάζονταν ερυθρή βαφή

※ Θεόφραστος, Περὶ Φυτῶν Ἱστορίας, 3.7.3

ἡ πρῖνος τὸν φοινικοῦν κόκκον [φέρει]

η αειθαλής δρυς (λατινική ilex)


ἀγωνοθεσία

: ἀγωνοθεσία < ἀγωνοθέτης

το λειτούργημα του "ἀγωνοθέτου"


ἀγωνοθέτης

: ἀγωνοθέτης < ἀγών + τίθημι

o κριτής ή προεδρεύων σε έναν αγώνα


θρόος

: θρόος, ήδη ομηρικό > *θρόϜ-ος, μεταπτωτική βαθμίδα θέματος που συναντάμε σε λέξεις όπως θόρυβος, θρῆνος, θρῦλος.

ο θόρυβος
όπως από πολλές φωνές

ο θόρυβος
όπως από μουσικούς ήχους

στον Πίνδαρο

ο θόρυβος
του πλήθους

στον Θουκυδίδη

στον Ξενοφώντα

στα λατινικά: rumor


μελισσεύς

: μελισσεύς < → λείπει η ετυμολογία

ο μελισσοκόμος


μῆνιγξ

: μῆνιγξ < άγνωστης ετυμολογίας Είτε από πρωτοϊνδοευρωπαϊκή ρίζα, είτε προελληνική → λείπει η ετυμολογία

λεπτή μεμβράνη

κάθε μία από τις τρεις μεβράνες που καλύπτουν τον εγκέφαλο και τον νωτιαίο μυελό

το τύμπανο του αφτιού


ἐργάτις

: ἐργάτις < εργατ- + -ις

γυναίκα εργάτης,-ιδος


ἐργάτης

: ἐργάτης < ἔργον

ο εργάτης γεωργός


ἔποικος

: ἔποικος < ἔπ- + -οικος
: Και ουσιαστικοποιημένο.


κλωστής

κλωστής
κλωστάς

: κλωστής < → λείπει η ετυμολογία


λῆνος

: λῆνος < → λείπει η ετυμολογία

το μαλλί (για πλέξιμο)


δοῦλος

δοῦλος
δούλη
ὁ
δοῦλος
οἱ
δοῦλοι
τοῦ
δούλου
τῶν
δούλων
τῷ
δούλῳ
τοῖς
δούλοις
τὸν
δοῦλον
τοὺς
δούλους
δοῦλε
δοῦλοι
τὼ
δούλω
τοῖν
δούλοιν

: δοῦλος < (άμεσο δάνειο) χαναανική *dōʾēlu (υπηρέτης, ακόλουθος). Συγγενής η μυκηναϊκή 𐀈𐀁𐀫 (do-e-ro) *δόε‑λος, πιθανό λυδικό ή καρικό δάνειο

δουλοπρεπής, δουλικός

δευτερεύων, εξαρτημένος


ἀντιποίησις

: ἀντιποίησις < ἀντι(ποιέω) + -ποίησις
: ΑΠΟΓΟΝΟΙ: ⇘ νέα ελληνικά: αντιποίηση

η διεκδίκηση, απαίτηση

ελληνιστική κοινή


φλύαξ

: φλύαξ < φλύω (& φλέω), φλυακ- + -ς > -ξ

δωρικός τύπος του φλύαρος

※ Ἐκεῖθεν δὲ καὶ Ῥίνθων ἦν ὁ ἐπικαλούμενος φλύαξ, ἤγουν φλύαρος

σχόλιο, 12ος αιώνας ⌘ Ευστάθιος Θεσσαλονίκης, Σχόλια στο έργο Διονυσίου του Περιηγητού, 376, 12

είδος κωμικού ποιήματος (ἱλαροτραγῳδία), μπουρλέσκο

φλυαρία, πολυλογία

φληνάφημα, λήρος

γελωτοποιός, αστείος


ἀποκομιδή

: ἀποκομιδή < ἀποκομίζω < ἀπο- + κομίζω

※ ἅμα δὲ παραληψομένους τὰ πλοῖα καὶ πρόνοιαν ποιησομένους περὶ τῆς ἀποκομιδῆς αὐτῶν (Πολύβιος, Ἱστορίαι, 24, 6, 3 @perseus.tufts.edu)

επιστροφή, επάνοδος

※ ἐκείνῳ δὲ ἐν ἐπικινδύνῳ πάλιν ἡ ἀποκομιδὴ ἐγίγνετο (Θουκυδίδης, Ἱστορία, 1, 137@perseus.tufts.edu)

απόπλους, έκπλους, σαλπάρισμα, άπαρση

ανάπλους, ανάπλευση

ελληνιστική σημασία


ἐπίθετος

: ἐπίθετος < ἐπιτίθημι (προσθέτω κάτι)

το ρίξιμο των ζαριών


βᾶρις

βᾶρις
& γενική
βάρεως
& ιωνικός τύπος γενικής
βάριος

: βᾶρις < (άμεσο δάνειο) αρχαία αιγυπτιακή bꜣjr (bair, byra, bary)b-bA-A-y:r*Z1-P1

πλοιάριο, βάρκα

ναυτικός όρος

※ ἀπικνέεται ἐς ἑκάστην πόλιν βᾶρις ἐκ τῆς Προσωπίτιδος καλεομένης νήσου (Ηρόδοτος, 2, 41, 16)

ελληνιστική σημασία

※ βᾶρις· πλοῖον. ἢ τεῖχος. ἢ στοά. ἢ πύργος (※ 5ος αιώνας κε ⌘ Ἡσύχιος, Γλῶσσαι, Β)

οικία, μέγαρο

ελληνιστική σημασία

※ λέγεται βᾶρις ἡ οἰκία, ὡς Ποσείδιππος, καὶ ἡ συνοικία ὡς Ἔφορος (Στέφανος Βυζάντιος, Λεξικό, λήμμα βᾶρις)


σκῦλον

: σκῦλον < → λείπει η ετυμολογία

η λαφυραγώγηση, το σκύλευμα

στον πληθυντικό


δῆγμα

: δῆγμα < δάκνω


δόκος

: δόκος < από το ρήμα δοκέω-δοκῶ < από τη ρίζα -δοκ που προήλθε από μετάπτωση από τη ρίζα -δεκ < από την πρωοϊνδοευρωπαϊκή ρίζα -dek̑

υποψία, υποκειμενικότητα, δοξασία, άποψη


ἀγλαΐα

: ἀγλαΐα < ἀγλαός

η λαμπρότητα, η ομορφιά, το μεγαλείο

η χαρά, ο θρίαμβος


αἴγλη

: αἴγλη, ήδη ομηρικό < για το θέμα έχουν προταθεί διάφορες εκδοχές όπως η σύνδεση με το επίθετο για τον Απόλλωνα «Ἀσγελάτας» + -λη • Η Ετυμολογία χρειάζεται ανάπτυξη με τεκμηρίωση. Μπορείτε να βοηθήσετε;

το φως του ήλιου ή της σελήνης

η λάμψη, η ακτινοβολία

η δόξα, το μεγαλείο


φαρμακοτρίβης

φαρμακοτρίβης
φαρμᾰκοτρῐβης

: φαρμακοτρίβης < φάρμακ(ον) + -ο- + -τρίβης (τρίβω)

ο παρασκευαστής των φαρμάκων για θεραπευτική χρήση αλλά και των δηλητηρίων

ο βοηθός (δούλος) του φαρμακοπώλη

ο παρασκευαστής χρωμάτων, ο οποίος κοπάνιζε ή έτριβε ουσίες με χρωστικές ιδιότητες


φαρμακοτριβεῖον

φαρμακοτριβεῖον

: φαρμακοτριβεῖον < φάρμακ(ον) + -ο- + τρίβ(ω) + -εῖον

ο χώρος όπου έτριβαν τις πρώτες ύλες για την παρασκευή φαρμάκων ή δηλητηρίων (π.χ. για την εξόντωση παρασίτων), αλλά και χρωμάτων

φαρμακευτική


φαρμακών

φαρμακών
γενική
του φαρμακῶνος

: φαρμακών < φάρμακον

το βαφείο, ο χώρος στον οποίο παρασκευάζονταν φάρμακα ή χρώματα


φαρμακοπώλης

φαρμακοπώλης
γενική
του φαρμακοπώλου

: φαρμακοπώλης < φάρμακ(ον) + -πώλης

εκείνος που πουλούσε φάρμακα ή χρώματα


φαρμακεύς

φαρμακεύς
φαρμακίς

: φαρμακεύς < φάρμακον

εκείνος που παρασκευάζει φάρμακα ή δηλητήρια (π.χ. για παράσιτα), ο φαρμακοποιός

εκείνος που χορηγεί δηλητήριο, που φαρμακώνει, ο δηλητηριαστής

το θηλυκό, η φαρμακίς (γενική: της φαρμακίδος) είχε μόνον την αρνητική έννοια, δηλαδή της μάγισσας, της δηλητηριάστριας, της γόησσας


φαρμακός

: φαρμακός < φάρμακον

ο δηλητηριαστής, ο φαρμακεύς, ο μάγος

ο θυσιαζόμενος για καθαρμό της πόλης ή για άλλον λόγο

ο άχρηστος άνθρωπος, το κάθαρμα, ο φαύλος


φαρμάκιον

: φαρμάκιον < υποκοριστικό του φάρμακον

ήπιο θεραπευτικό φάρμακο, το καθάρσιο

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Ἱπποκράτης, Περὶ νούσων [νόσων], (De morbis i-iii), 2.48 p.74, @scaife.perseus

Ἢν δὲ πρὸ τοῦ φαρμακίου προπίνων τὸν ἐλλέβορον χολὴν ἐμέῃ, αὐτῷ τῷ φακίῳ ἐμεέτω.

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Πλάτων, Φαῖδρος, 268c @scaife.perseus.org

εἰπεῖν ἂν οἶμαι ὅτι μαίνεται ἅνθρωπος, καὶ ἐκ βιβλίου ποθὲν ἀκούσας ἢ περιτυχὼν φαρμακίοις ἰατρὸς οἴεται γεγονέναι, οὐδὲν ἐπαΐων τῆς τέχνης.

※ 1ος/2ος κε αιώνας ⌘ Πλούταρχος, Ἠθικά Περὶ τοῦ ἀκούειν, Section 10.43b @scaife.perseus

ἐπεὶ γὰρ ἐλάλησεν αὐτῷ φαρμάκιον αἰτῶν πρὸς παρωνυχίαν, αἰσθόμενος ἀπὸ τῆς χρόας καὶ τῆς ἀναπνοῆς τὴν διάθεσιν οὐκ ἔστι σοι φησὶν ὦ βέλτιστε περὶ παρωνυχίας ὁ λόγος.


φαρμακοῦσα

: φαρμακοῦσα < μεσαιωνική ελληνική

αυτή που ποτίζει με φαρμάκι, που δίνει πίκρες


φάρμαξις

: φάρμαξις < φάρμακον + ἂκος

θεραπεία με φάρμακα


ἄκος

ἄκος
-εος/ους

: ἄκος < ρίζα -ακ ή -ακεσ-

ίαση, θεραπεία, γιατρειά, ανακούφιση

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ὀδύσσεια, 22 (χ. Μνηστήρων φόνος.), στίχ. 481 (481-482 )

«οἶσε θέειον, γρηΰ, κακῶν ἄκος, οἶσε δέ μοι πῦρ, | ὄφρα θεειώσω μέγαρον·
#::*«Φέρε μου θειάφι, που ξορκίζει το κακό, γερόντισσα, φέρε μου | και φωτιά για να θειαφίσω το παλάτι·
#::*: Μετάφραση σε πεζό (2006): Δημήτρης Ν. Μαρωνίτης, @greek‑language.gr
#::*«Φέρε θειάφι, γερόντισσα, θεραπεία των κακών, φέρε μου | και φωτιά για να θειαφίσω το παλάτι·
#::*:Μετάφραση λέξεων: Βικιλεξικό.

※ 6ος/5ος πκε αιώνας ⌘ Αἰσχύλος, Ἱκέτιδες, 367 (365-367)

οὔτοι κάθησθε δωμάτων ἐφέστιοι | ἐμῶν. τὸ κοινὸν δ᾽ εἰ μιαίνεται πόλις, | ξυνῇ μελέσθω λαὸς ἐκπονεῖν ἄκη.
#:::Δεν είστε ικέτες καθισμένοι στην εστία των δικώ μου σπιτιών. | κι αφού το μίασμα σ᾽ όλη την πόλη ᾽ναι να ᾽ρθει, | κοινή φροντίδα ας λάβει να βρει ο λαός τη γιατρειά·
#:::Μετάφραση (1930): Ιωάννης Ν. Γρυπάρης, Αθήνα:Εστία @greek‑language.gr

※ 6ος/5ος πκε αιώνας ⌘ Αἰσχύλος, Ἀγαμέμνων, στίχ. 387

ἄκος δὲ πᾶν μάταιον.
#:::κάθε πια γιατρειά είναι χαμένη.
#:::Μετάφραση (1911): Ιωάννης Ν. Γρυπάρης, Αθήνα:Φέξης @greek‑language.gr

※ 4ος πκε αιώνας, Μαρμάρινη επιγραφή από την Αιγιάλη της Αμοργού. IG XII,7. @epigraphy.packhum.org

ὃς πολλοῖς θνητῶν τειρομένοισι ν[όσοις]
[ε]ὗρεν ἄκη, θανάτοιο δυσέλπιδος οἶτον ἀλ[έξων]·
 Μαιάνδρου δὲ πατρὸς τὴν ἀρετὴν ἔλα[χεν].
#:::Peter Allan Hansen, Carmina epigraphica Graeca: saeculi IV a.Chr.n. : CEG2, Τόμος 2, Berlin 1989, σελ. 125. @books.google.gr

μέσο επιτυχίας, μέσο επίτευξης σκοπού

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Εὐριπίδης, Ἑλένη, στίχ. 1055 (1055-1056)

σωτηρίας δὲ τοῦτ᾽ ἔχει τί νῶιν ἄκος; | παλαιότης γὰρ τῶι λόγωι γ᾽ ἔνεστί τις.
#::: Κι αυτό πώς θα μπορέσει να μας σώσει; | Παλιό το τέχνασμά σου και δεν πιάνει.
#::: Μετάφραση (2006): Τάσος Ρούσσος, Αθήνα: ΟΕΔΒ @greek‑language.gr


φρυαγματίας

φρυαγματίας
& φρυαγματίης

: φρυαγματίας < φρύαγμα

περήφανο άλογο

αλαζόνας άνθρωπος

ἐχρῆτο δὲ τῷ καλουμένῳ μὲν Ἀσιανῷ ζήλῳ τῶν λόγων, ἀνθοῦντι μάλιστα κατ᾽ ἐκεῖνον τὸν χρόνον, ἔχοντι δὲ πολλὴν ὁμοιότητα πρὸς τὸν βίον αὐτοῦ, κομπώδη καὶ φρυαγματίαν ὄντα καὶ κενοῦ γαυριάματος καὶ φιλοτιμίας ἀνωμάλου μεστόν. (Πλούταρχος, Ἀντώνιος, 2, 5)


ἄορ

: ἄορ < ἀείρω • Η Ετυμολογία χρειάζεται ανάπτυξη με τεκμηρίωση. Μπορείτε να βοηθήσετε;

ξίφος (περασμένο σε ζώνη)

κατ’ επέκταση


ἀορτή

: ἀορτή < → λείπει η ετυμολογία


ἀορτήρ

: ἀορτήρ < ἄορ < ἀείρω


ὄαρ

ὄαρ
γενική
ὄαρος &
ὦρ
δοτική ὤρεσσιν

: ὄαρ < αθροιστικό πρόθημα ὀ- + ρίζα εἴρω ή ἀραρίσκω (συνδέω)

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ἰλιάς, 9 (Ι. Πρεσβεία πρὸς Ἀχιλλέα. Λιταί.), στίχ. 327 (στίχοι 326-327)

ἤματα δ᾽ αἱματόεντα διέπρησσον πολεμίζων, | ἀνδράσι μαρνάμενος ὀάρων ἕνεκα σφετεράων
*:::περνούσα αιματοστάλακτες μ᾽ εχθρούς ανδρειωμένους | μαχόμενος, εξ αφορμής των γυναικών τους μόνον.
*::: Έμμετρη Μετάφραση (1922): Ιάκωβος Πολυλάς @greek‑language.gr

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ἰλιάς, 5 (Ε. Διομήδους ἀριστεία.), στίχ. 486 (στίχοι 485-486)

τύνη δ᾽ ἕστηκας, ἀτὰρ οὐδ᾽ ἄλλοισι κελεύεις | λαοῖσιν μενέμεν καὶ ἀμυνέμεναι ὤρεσσι.
*:::Συ στέκεις, ουδέ τους λαούς παρακινείς τους άλλους | γυναίκες και παιδία τους μ᾽ ανδρειά να υπερασπίσουν·
*::: Έμμετρη Μετάφραση (1922): Ιάκωβος Πολυλάς @greek‑language.gr


πλάγια

: πλάγια: ουσιαστικοποιημένο ουδέτερο του επιθέτου πλάγιος στον πληθυντικό

τα πλάγια, τα πλευρά

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Ξενοφῶν, Κύρου Παιδεία, 7, 16

Ἀλλὰ τὰ μὲν καθ᾽ ἡμᾶς ἔμοιγε δοκεῖ, ὦ Κῦρε, καλῶς ἔχειν, ἀλλὰ τὰ πλάγια λυπεῖ με, ὅτι τὰ μὲν τῶν πολεμίων κέρατα ἰσχυρὰ ὁρῶ ἀνατεινόμενα καὶ ἅρμασι καὶ παντοδαπῇ στρατιᾷ·
*:: πιστεύω ότι το δικό μου τμήμα του στρατού, Κύρε, είναι εντάξει, αλλά με ανησυχούν τα πλάγια (τα πλευρά), γιατί βλέπω τις πτέρυγες των εχθρών να αντιτάσσονται ισχυρά με άρματα και κάθε είδους πεζικό) (Χρειάζεται στοιχεία μεταφραστή)


κέντρον

: κέντρον < κεντέω • Η Ετυμολογία χρειάζεται ανάπτυξη με τεκμηρίωση. Μπορείτε να βοηθήσετε;

Κατηγορία:Σελίδες που χρειάζονται επιμέλεια (ελληνικά)

κάθε αιχμηρό αντικείμενο που χρησιμεύει για κέντρισμα ζώου, κεντρί

δεινόν προς κέντρα λακτίζειν

παρακίνηση, παρόρμηση

όργανο βασανισμού

αιχμή του δόρατος

κέντρο στροβίλου

κεντρί εντόμων

τμήμα του ποδιού του κόκορα, με το οποίο χτυπάει

το αγκάθι του θαλασσινού ζώου τοξότης

το ανδρικό μόριο

το σταθερό σκέλος του διαβήτη


ἐλευθεριότης

ἐλευθεριότης

: ἐλευθεριότης < ἐλευθέριο(ς) + -της < ἐλεύθερος
: ΑΠΟΓΟΝΟΙ: ⇘ νέα ελληνικά: ελευθεριότητα, (καθαρεύουσα) ἐλευθεριότης (με διαφορετική σημασία)

η γενναιοδωρία, ευγένεια, αρχοντιά


σῦριγξ

: σῦριγξ, το όργανο, ήδη ομηρικό, το ιατρικό εργαλείο, ήδη στον Ιπποκράτη < με κατάληξη -ιγξ, πιθανό μεσογειακό δάνειο προελληνικής προέλευσης

η φλογέρα, το σουραύλι

μουσικό όργανο

σφυρίγματα αποδοκιμασίας

η τρύπα στο κέντρο τροχού

το συρίγγιο (ιατρικός όρος)


κάμαξ

: κάμαξ < → λείπει η ετυμολογία + -αξ

πάσσαλος για κλήματα

κάθε μακρύ κοντάρι

ο κοντός για δόρυ


φάος

φάος
φάεος
φῶς

: φάος < *φάϜ-ος με θέμα *φᾰ- < (κληρονομημένο) πρωτοελληνική *pʰáos < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή *bʰéh₂os < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή ρίζα *bʰeh₂- (φωτίζω, λάμπω)
: Η γενική ενικού φάεος < *φάϜεσ-ος

''αττικός τύπος''

γενική ενικού:

φῶς

γενική ενικού:

φωτός

γενική ενικού:

κρισίμων φαέων (κρίσιμων ημερών, σημαντικών)

εστία φωτιάς

όπως σήμερα λέμε «είσαι το φως των ματιών μου» ή «φώς μου!»

→ χρειάζεται παράθεμα ⌘Πίνδαρος

φάος ὀμμάτων, ὄσσων

ἦλθες, Τηλέμαχε, γλυκερὸν φάος

→ χρειάζεται παράθεμα(Ανακρέων)

ὦ φάος Ἑλλήνων

τα μάτια (φάεα)

αυτό που λάμπει και αποκαλύπτει

→ χρειάζεται παράθεμα (Ευριπίδης)

τῆς ἀληθείας τὸ φῶς

(Καινή Διαθήκη, Ιωάννου Α. 5)

ὁ θεὸς φῶς ἐστὶν καὶ σκοτία οὐκ ἔστιν ἐν αὐτῷ οὐδεμία


ταῦ

: ταῦ < φοινικικό tau (σήμαινε σταυρό και γραφόταν στη Φοινίκη συνήθως ως Χ ή +)

γράμμα του ελληνικού αλφαβήτου που γραφόταν σχεδόν εξαρχής με το σημερινό του σχήμα σε όλο τον ελλαδικό χώρο

ειδικό σήμα για την ανάγνωση μουσικής των αρχαίων Ελλήνων


ἀντιγραφή

: ἀντιγραφή < ἀντιγράφ(ω) + -ή < ἀντι- + γράφω

γραπτή απάντηση

※ αὐτὸς δ᾽ οὖν ὕστερον ἐν τῇ πρὸς Κικέρωνα περὶ Κάτωνος ἀντιγραφῇ παραιτεῖται (Πλούταρχος, Καίσαρ, 3, 2)

απάντηση εναγομένου, απολογία

※ καὶ ταῦτα καὶ διωμόσω ἐν τῇ ἀντιγραφῇ (Πλάτων, Απολογία, 27c )

※ οἱ δ᾽ ἐξ Ἐρυθρῶν τῶν ἐν Ἀσίᾳ, κατὰ δόγμα βουλῆς τριῶν ἀποσταλέντων πρεσβευτῶν ἐπὶ τὴν ἀντιγραφήν (Διονύσιος Ἀλικαρνασεύς, 4, 62, 6)

αυτοκρατορικό


γαῖα

: γαῖα < αβέβαιης ετυμολογίας όπως και ο άλλος τύπος με την ίδια έννοια: (το αἶα). Η ετυμολόγηση από το γίγνομαι θεωρείται αβέβαιη και εικάζεται ότι η ρίζα είναι προελληνική.

ομηρικός και ποιητικός τύπος της λέξης γῆ\γᾶ. έδαφος, χώμα, πατρίδα, γη

φεύγωμεν σὺν νηυσὶ φίλην ἐς πατρίδα γαῖαν

ἐμοῦ θανόντος γαῖα μειχθήτω πυρί


χνόος

: χνόος, ήδη ομηρικό < άγνωστης ετυμολογίας Δε συνδέεται με το χνόη.

το χνούδι στο ανθρώπινο σώμα, το τρίχωμα που δεν είναι ιδιαιτερα ανεπτυγμένο στα ζώα

το χνούδι σε καρπούς και λουλούδια

ο αφρός (στο στόμα του αλόγου, στην ακροθαλασσιά)

ο κονιορτός, η σκόνη (μεταγενέστερη έννοια]]), το υπόλειμμα από το αλάτι της θάλασσας που μένει στο σώμα, η κρούστα

το απομεινάρι


βρῶσις

: βρῶσις < βιβρώσκω

το τρώγειν, το φάγωμα, η κατανάλωση τροφής


Πειθώ

: Πειθώ < πειθώ < πείθω

αρχαιοελληνική θεότητα, μία από τις Ωκεανίδες

ελληνική μυθολογία


φρατρία

: φρατρία < αρχαία ελληνική φράτηρ

υποδιαίρεση της αρχαίας φυλής -στη φρατρία με τη σειρά τους ανήκαν δεκάδες έως εκατοντάδες γένη ή οικογένειες


φρατρίαρχος

: φρατρίαρχος < φρατρία + ἄρχω

ο επικεφαλής κάθε φρατρίας στις αρχαίες ελληνικές φυλές που οριζόταν κάθε χρόνο για θητεία ενός έτους -σε κάποιες φυλές οι φρατρίαρχοι ήταν δύο


ἀνθρωπίσκος

: ἀνθρωπίσκος < υποκοριστικό της αρχαίας ελληνικής λεξης ἄνθρωπος

μικρόσωμος άνθρωπος, αλλά και ελεεινός, κακής φύσης άνθρωπος


ἀνθρώπιον

: ἀνθρώπιον < υποκοριστικό της αρχαίας ελληνικής λεξης ἄνθρωπος

το ανθρωπάκι, ο ελεεινός άνθρωπος


ἀνθρωπέη

ἀνθρωπέη
ἀνθρωπῆ

: ἀνθρωπέη < ἄνθρωπος

δέρμα ανθρώπου (κατά το λεοντῆ και ἀλωπεκῆ )


θήρ

θήρ
φήρ
φείρ

: θήρ < (κληρονομημένο) πρωτοϊνδοευρωπαϊκή ρίζα *ǵʰwer-. Συγγενές με το λατινικό fera.

-θήρας Αρχαίες ελληνικές λέξεις με επίθημα -θήρας στο Βικιλεξικό

άγριο ζώο και ειδικότερα σαρκοβόρο. Συνήθως εννοείτο το λεοντάρι, όπως της Νεμέας αλλά και ο Ερυμάνθιος κάπρος και ο Κέρβερος.


σφάκελος

σφάκελος
-ου

: σφάκελος < κοινή με τα ρήματα σπάω, σπαίρω, σφαδάζω πρωτοϊνδοευρωπαϊκή ρίζα (που σήμαινε ἕλκω, τείνω)

νέκρωση, γάγγραινα

σπασμός, σφαδασμός

μανιώδης ορμή


φάσις

: φάσις < φαίνω
:* για τον δεύτερο ορισμό < φάσκω

Φανέρωση, καταγγελία

Ισχυρισμός, δήλωση


φάσκος

: φάσκος < σφάκος

αρωματικός λειχήνας, βρύα που φύονται σε δρυ

το αρωματικό φυτό ελελίσφακος / ελελίφασκος (φασκομηλιά)


φάσκωλος

: φάσκωλος < → λείπει η ετυμολογία

δερμάτινος σάκος, σακούλα

※ Ἀριστοφάνης δ᾽ ἐν Θεσμοφοριαζούσαις ῾I 474 K':'. ὦ Ζεῦ πολυτίμηθ᾽, οἷον ἔπνευσεν ὁ μιαρὸς · φάσκωλος εὐθὺς λυόμενός μοι τοῦ μύρου καὶ βακκάριδος

Ο Αριστοφάνης στις Θεσμοφοριάζουσες, ῾I 474 K':'. Ω Δία, με τι μυρωδιά, αυτός ο μιαρός σάκος, αμέσως μόλις λύθηκε, με γέμισε, από βάκκαρι και μύρο!
#:: (Αθήναιος, Δειπνοσοφιστές, Kaibel, Ed., 15.41, perseus.tufts.edu https://books.google.gr/books?id=ahtFAQAAIAAJ&pg=PA169&dq=%CF%86%CE%AC%CF%83%CE%BA%CF%89%CE%BB%CE%BF%CF%82&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwiuhdLRso_zAhVb_rsIHWgYDZUQ6AF6BAgDEAI#v=onepage&q=%CF%86%CE%AC%CF%83%CE%BA%CF%89%CE%BB%CE%BF%CF%82&f=false / http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A2013.01.0001%3Abook%3D15%3Achapter%3D41)


φάγιλος

: φάγιλος < φαγεῖν

μικρός αμνός, φαγώσιμος, που αρχίζει να βόσκει


φάρυγξ

φάρυγξ
-υγγος /
-υγος
-υγγα

: φάρυγξ < αρχαιότερος τύπος φάρυξ (θηλυκό, γενική: φάρυγος) + ένρινο επίθημα κατά το λάρυγξ < *φαρ-υγ-ς.
: Πιθανόν το θέμα φαρ-, μεταπτωτική βαθμίδα για την πρωτοϊνδοευρωπαϊκή ρίζα *bʰerH- (σκάβω, τρυπάω) (δείτε και τη λέξη φάρος (άροτρο) ουδέτερο, λατινική frumen (λάρυγγας), παλαιά αρμενική երբուծ (erbuc). Επίσης φάραγξ.
: Κατά τον Beekes, προέλευσης από την προελληνική λόγω της παρουσίας του έρρινου επιθήματος.

ο λαιμός, ο φάρυγγας

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ὀδύσσεια, 9 (ι. Ἀλκίνου ἀπόλογοι: Τὰ περὶ Κίκονας, Λωτοφάγους καὶ Κύκλωπας.), στίχ. 360

φάρυγος δ᾽ ἐξέσσυτο οἶνος (ξερνούσε κρασί)


δρῦς

: δρῦς, ήδη σύνθετο στη μυκηναϊκή 𐀉𐀫𐀵𐀗 (du-ro-to-mo, δυροτόμοι) < θέμα δρυ-, μεταπτωτική βαθμίδα για την πρωτοϊνδοευρωπαϊκή ρίζα *drew- (ξύλο) < *dóru (δένδρο). Συγγενή: αρχαία ελληνική δόρυ και δένδρον, σανσκριτική दारु (dā́ru), μέση περσική 𐎭𐎠𐎽𐎺 (dāruv), λατινική durus, αγγλοσαξονική trēow (> αγγλική tree) , αλβανική dru (ξύλο)

αρχική σημασία

δρυς, βελανιδιά

ἡ φηγὸς καὶ ἡ πρῖνος εἴδη δρυός

πίειρα δρῦς (δρυς με ρητίνη, δηλαδή το πεύκο)

δρῦς ποντία (μεγάλα φαιοφύκη της ανατολικής Μεσογείου, το Sargassum vulgare)

δρυς θαλασσία ή ἁλίφλοιος


ἀγκιστρεία

: ἀγκιστρεία < ἀγκιστρεύω

ψάρεμα με αγκίστρι


φονή

: φονή < φένω

η αιματοχυσία. Ανευρίσκεται σχεδόν πάντα στον πληθυντικό και εμπρόθετο (με ἐν). Αναφέρεται συνήθως (αλλά όχι πάντα) στη σφαγή στο πεδίο της μάχης


φίσκος

: φίσκος < λατινική fiscus

το αυτοκρατορικό ταμείο κατά την περίοδο της Ρωμαιοκρατίας


ὕλη

: ὕλη < άγνωστης ετυμολογίας. Δεν ευσταθεί προτεινόμενη σύνδεση με λέξεις που σημαίνουν 'δάσος'όπως η λατινική silva (? πρωτοϊνδοευρωπαϊκή *swel-, *sel-)

ὑλο- Αρχαίες ελληνικές λέξεις με πρόθημα ὑλο- στο Βικιλεξικό

το δάσος, τα δέντρα που δεν φέρουν καρπούς

ὑλαῖα ήθη (ο τρόπος ζωής στα δάση, ο άγριος)

...τὰ δένδρα καὶ ὕλη (δέντρα με καρπούς και δέντρα για ξυλεία)

※ 1ος πκε/κε αιώνας ⌘ Στράβων, Γεωγραφικά, 4.4, 1 @perseus.tufts.edu

πλατύπυγα δὲ ποιοῦσι καὶ ὑψίπρυμνα καὶ ὑψόπρωιρα διὰ τὰς ἀμπώτεις͵ δρυΐνης ὕλης ἧς ἐστιν εὐπορία

ὕλη οἰκοδομική

το υλικό από το οποίο είναι κατασκευασμένα, πλασμένα διάφορα αντικείμενα (όχι όμως συνήθως τα μεταλλικά) ή δημιουργίες (π.χ. ποίηση)

ὕλη τραγική, ποιητικαὶ ὗλαι

ὕλη ἰατρική

ἡ ὕλη τῶν ἐμπυημάτων (εκκρίσεις, πύο)

ό,τι γεννιέται και πεθαίνει, σε αντιδιαστολή προς την ψυχή και το είδος

ὕλη ἐστί τὸ ὑποκείμενον γενέσεως καὶ φθορᾶς δεκτικόν → χρειάζεται παράθεμα


ἐγγύη

: ἐγγύη < ἐν + γυῖον < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή *gew- (χέρι)

αυτό που δίνεις στο χέρι άλλου, το ενέχυρο, η ασφάλεια, η βεβαίωση

ο αρραβώνας γιού ή θυγατέρας από την πλευρά του πατέρα


τεῦχος

: τεῦχος < τεύχω (φτιάχνω, κατασκευάζω) < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή ρίζα *dheugh- (> τυγχάνω)

εργαλείο, όργανο, σκεύος οικιακής χρήσης

αγγείο (σπονδών)

όπλο, οπλισμός, πανοπλία ιδίως στον πληθυντικό (τεύχεα)

οἰχόμενοι δ᾽ ἐπὶ πάντας ἀρήϊα τεύχε' ἄμειβον (Όμηρος, Ιλιάδα, 14, 380)

αρματωσιά πλοίου

ναυτικός όρος

κώδικας από φύλλα παπύρου ή περγαμηνής

ελληνιστική σημασία

θήκη ρολών παπύρου, ρολό παπύρου

ελληνιστική σημασία


ἄβυσσος

: ἄβυσσος < α- στερητικό και βυσσός (ποιητικός τύπος του βυθός)

η θάλασσα, με την έννοια του ωκεάνιου βάθους - χάους

κάτι αχανές στο οποίο χάνεται κάποιος, το απύθμενο χάος ή το απροσμέτρητο

...φρένα Δίαν καθορᾶν, ὄψιν ἄβυσσον (πώς να ξέρεις τι σκέφτεται ο Δίας, με όψη σαν την άβυσσο)

ἄβυσσος πλοῦτος


βυσσός

: βυσσός < *βυθ-i̯ος ή *βυθ-σος ποιητικός τύπος του βυθός. Διαφορετικής ετυμολογίας το ελληνιστικό θηλυκό βύσσος.

άλλη μορφή του βυθός, βύθος ο πυθμένας της θάλασσας

άλλες μορφές: βύσσα

μορφή του ελληνιστικού θηλυκού βύσσος


ἄγη

: ἄγη < ἄγαμαι

θαυμασμός, δέος, θάμβος

φρίκη, τρόμος


φεῦξις

: φεῦξις < φεύγω

ἡ φεῦξις, τῆς φεύξεως (και αρχαιότερος τύπος ἡ φῦξις ή φύξις), η φυγή, η αποφυγή, το φευγιό

ἄπορος ἐπ᾽ οὐδὲν ἔρχεται τὸ μέλλον -Ἅιδα μόνον φεῦξιν οὐκ ἐπάξεται


αἰώρα

αἰώρα < ἀείρω


φθόρος

: φθόρος < φθείρω

όλεθρος, καταστροφή, αφανισμός


φθορεύς

: φθορεύς < φθείρω

ο διαφθορέας, ο απατεώνας


μετόπωρον

το μετόπωρον
θ
όπωρον

: μετόπωρον <

το φθινόπωρο, που λεγόταν και μετόπωρο,δηλαδή η εποχή μετά την ὀπώρα

τοῦ ἔτους πρὸς μετόπωρον ἤδη ὄντος

ἢν δὲ τὸ θέρος αὐχμηρὸν γένηται καὶ βόρειον, τὸ δὲ μετόπωρον ἔπομβρον καὶ νότιον, κεφαλαλγίας ἐς τὸν χειμῶνα

η ώριμη ηλικία

τὸ μετόπωρον τοῦ κάλλους


ὀπώρα

: ὀπώρα < *ὀποσάρα < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή ρίζα *h₁eser < *h₁esen

το διάστημα από μέσα ή τέλη Ιουλίου μέχρι τις πρώτες μέρες του Σεπτεμβρίου, δηλαδή το δεύτερο μισό του θέρους ή το διάστημα από την ανατολή του Σείριου μέχρι την ανατολή του Αρκτούρου.

γλαυκῆς ὀπώρας... ἐαρινὴ ὀπώρα

ακμή ηλικίας, ηλικία έρωτα και αναπαραγωγής


φθόη

: φθόη < φθίνω και φθίω

η φυματίωση, η φθίσις (μεταγενέστερα), το εμπύημα


φθινάς

: φθινάς < φθίνω

η ελάττωση, η φθορά, η μείωση, το τέλος

μηνῶν φθινάς ἁμέρα (η τελευταία μέρα του μήνα)

αυτή που προκαλεί φθορά ή βλάβη, ονομασία ή χαρακτηρισμός νόσου

φθινάς νόσος (ίσως η φυματίωση)

φθινάς (χωρίς τη λεξη νόσο -πιθανόν κάποια μορφή εμπυήματος ή η φυματίωση)


φθίνασμα

: φθίνασμα < φθίνω

η μείωση, η φθορά, η ελάττωση, η δύση

ἡλίου φθινασμάτων


φθίνυλλα

: φθίνυλλα < φθίνω

η λιμασμένη, περιπαικτικός χαρακτηρισμός της πολύ αδύνατης, της κοκαλιάρας


φθίσις

: φθίσις < φθίνω, θέμα φθι- + -σις

η φθορά, η παρακμή

φάση της σελήνης

ατροφία, αδυνάτισμα και ασθένεια

για ανθρώπους

η φυματίωση, η φθίση, το χτικιό

※ 5ος αιώνας πκε ⌘ Ἡρόδοτος, Ἱστορίαι, 7 (Πολύμνια), 88

πεσὼν δὲ αἷμά τε ἤμεε καὶ ἐς φθίσιν περιῆλθε ἡ νοῦσος.
#:: κι όπως έπεσε κάτω, ξερνούσε αίμα κι η αρρώστια γύρισε σε χτικιό.
#::: Μετάφραση (1993): Ηλίας Σπυρόπουλος. Αθήνα:Γκοβόστης @greek‑language.gr


φθόνησις

: φθόνησις < φθονέω - φθονῶ

η άρνηση, αλλά από φθόνο, από ζήλια


πῖαρ

πῖαρ
ελλειπτικό ουσιαστικό

: πῖαρ < αβέβαιης ετυμολογίας, πιθανόν συγγενές με "πίων", "πίειρα" "πῖον"

πῖαρ ἐλαίης και άλλα είδη ελαιώδους ουσίας από άλλες πηγές

η αφρόκρεμα κάθε πράγματος, το άνθος, το καλύτερο κομμάτι

η εύφορη γη, το πλούσιο έδαφος

το γάλα της συκιάς


προπύλαια

: τα προπύλαια < από το επίθετο προπύλαιος,η,ον < πρό της πύλης

η είσοδος των ναών και των θεάτρων

ἀνέθηκαν τέθριππον.. ἕστηκε πρῶτον ἐσιόντι ἐς τὰ προπύλαια

ἐπεὶ δὲ παρὰ τὸ προπύλαιον τοῦ Διονύσου ἦν

τῷ μὲν ἐν Μέμφει θεῷ τὸ πρὸς ἕω προπύλαιον κατεσκεύασε


σκοπή

: σκοπή < σκοπός < σκέπτομαι

ο πυργίσκος, η σκοπιά ως χώρος και ως ενέργεια, η φρούρηση, η κατόπτευση

σκοπὰς ποιεῖσθαι ἀπὸ δένδρων


σκώψ

σκώψ
οἱ  σκῶπες

: σκώψ < άγνωστης ετυμολογίας Άλλοι θεωρούν ότι από το σκέπτομαι > σκοπός > σκώψ (λόγω του βλέμματος του πτηνού) > σκώπτω (πάλι λόγω του αστείου βλέμματος του μπούφου), ενώ άλλη σχολή θεωρεί ότι το σκώψ παράγεται από το σκώπτω που συνδέεται με το σκάπτω ή το σκέπτομαι. Πιθανολογείται όμως < σκοπός < σκέπτομαι

ὦτος

περὶ τὰ ὦτα πτερύγια ἔχων

είδος κουκουβάγιας ή μπούφου (Strix scops)

είδος χορού στον οποίο μιμούνταν ή το πτηνό ή τον σκοπό στις ακροπόλεις που έβαζε το χέρι πάνω από τα μάτια για σκίαση ώστε να εποπτεύει καλύτερα τη γύρω περιοχή


ἀσφάλεια

: ἀσφάλεια < α- (στερητικό) + ρήμα σφάλλω

έλλειψη κινδύνου, λάθους, αστοχίας

η μη έκθεση σε κίνδυνο.


ἀρχή

: ἀρχή < ἄρχ(ω) + -ή

ἄρχα

λεσβιακός τύπος

εξουσία, κράτος, ανώτερη διοικητική θέση, υπούργημα

ἀρχή ἄνδρα δείξει (η εξουσία δείχνει την ποιότητα του άνδρα)

εἴρηται, τὸ μὴ ἅμα ἀρχῇ πᾶν τέλος καταφαίνεσθαι (λένε πως η αρχή δεν αποκαλύπτει το τέλος ενός πράγματος) (Χρειάζεται επεξεργασία)

πρωταρχικό στοιχείο της φιλοσοφίας

Ἡράκλειτος τὴν ἀρχήν εἶναί φησι ψυχήν

※ 2ος κε αιώνας ⌘ Ἀρριανός, Ἐπικτήτου Διατριβαί, 1, αναφερόμενος στον Αντισθένη

Ἀντισθένης δ' οὐ λέγει; καὶ τίς ἐστιν ὁ γεγραφὼς ὅτι "'ἀρχὴ παιδεύσεως ἡ τῶν ὀνομάτων ἐπίσκεψις";

αφορμή, αιτία

αὗται δὲ αἱ νέες ἀρχὴ κακῶν ἐγένοντο Ἕλλησί τε καὶ βαρβάροισι

πρώτα από όλα, κυρίως, κατ' αρχήν, πρωτίστως

ἀρχήν γὰρ ἐγὼ μηχανήσομαι... - πρωτίστως εγώ θα βρω τρόπο να...

ἐξ ἀρχῆς και κατ᾽ ἀρχάς (επιρρηματικά)


ἀρχίδιον

ἀρχίδιον
-ου

: ἀρχίδιον < ἀρχ(ή) + υποκοριστικό επίθημα -ίδιον

ασήμαντη αρχή εξουσίας, ανάξιο υπούργημα, μια διοικητική θέση που δεν λογαριάζει κανείς

υποκοριστικό

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Ἀριστοφάνης, Ὄρνιθες, στίχ. 1111 (1111-1112) , δεύτερη παράβαση (ο Χορός απευθύνεται στους κριτές για το βραβείο). Κείμενο & Μετάφραση (1967): Θρασύβουλος Σταύρου, Αθήνα: Τυποβιβλιοτεχνική @greek‑language.gr

κἂν λαχόντες ἀρχίδιον εἶθ᾽ ἁρπάσαι βούλησθέ τι,
ὀξὺν ἱερακίσκον εἰς τὰς χεῖρας ὑμῖν δώσομεν.
#::: κι αν σας λάχει μια θεσούλα και ποθήσετε αρπαγή,
μες στα χέρια γερακάκι θα σας βάλουμε γοργό.
#::: ※ Viral Κουτσούμπας στη Βουλή για τον ΟΠΕΚΕΠΕ: «Πας τις λαχών αρχίδιον, είτα βούλεται αρπάσαι τι…» @in.gr 2025.07.04.
Δηλαδή στα νεοελληνικά: ‘Μόλις κάποιος πάρει την παραμικρή εξουσία, αμέσως μετά αυτό που επιδιώκει είναι να αρπάξει, να βουτήξει κάτι’.

αξιωματούχος κατώτερης βαθμίδας

※ 4ος πκε αιώνας ⌘ Δημοσθένης, Περὶ τοῦ στεφάνου (Ὑπὲρ Κτησιφῶντος), 261

ἐπειδὴ δ᾽ εἰς τοὺς δημότας ἐνεγράφης ὁπωσδήποτε, (ἐῶ γὰρ τοῦτο,) ἐπειδή γ᾽ ἐνεγράφης, εὐθέως τὸ κάλλιστον ἐξελέξω τῶν ἔργων, γραμματεύειν καὶ ὑπηρετεῖν τοῖς ἀρχιδίοις.
#::* Και όταν έπειτα έγινε η εγγραφή σου στους δημότες, όπως τέλος πάντων έγινε -αυτό το αφήνω κατά μέρος-, όταν λοιπόν έγινε η εγγραφή, έσπευσες την ίδια στιγμή να διαλέξεις για τον εαυτό σου την πιο τιμητική απασχόληση, να υπηρετείς ως γραμματέας και κλητήρας ανθυποαξιωματούχων.
#::*: Μετάφραση: Θ. Κ. Στεφανόπουλος @greek-language.gr Ανθολογία Αρχαίας Ελληνικής Γραμματείας
#::* Όταν γράφτηκες στα μητρώα των δημοτών με κάθε δυνατό τρόπο (το αφήνω όμως αυτό), όταν λοιπόν γράφτηκες, διάλεξες το καλύτερο επάγγελμα, έγινες γραφιάς και κλητήρας, ένας κατώτερος δημόσιος υπάλληλος.^((ΣτΕ: σε κατώτερους δημόσιους υπαλλήλους))
#::*: Μετάφραση (2012): Α.Ι. Γιαγκόπουλος, Θεσσαλονίκη: Ζήτρος @greek‑language.gr


γρῦ

γρῦ < (ηχομιμητική λέξη)

η φωνή του γουρουνιού και άλλων πλασμάτων


ἄρχων

ἄρχων
-οντος

: ἄρχων < ουσιαστικοποιημένο αρσενικό του επιθέτου ἄρχων, μετοχή ενεργητικού ενεστώτα του ρήματος ἄρχω

ο ηγέτης, ο κυβερνήτης, ο άρχοντας, ο επικεφαλής, αυτός που ἄρχει

※ 6ος/5ος πκε αιώνας ⌘ Αἰσχύλος

⌘ Ἑπτὰ ἐπὶ Θήβας, στίχ.674-675 Ανθολογία και Μετάφραση (1911): Ιωάννης Ν. Γρυπάρης, Αθήνα:Φέξης @greek‑language.gr
#:*:: ἄρχοντί τ᾽ ἄρχων καὶ κασιγνήτῳ κάσις, ἐχθρὸς σὺν ἐχθρῷ
#:*::: άρχοντας εναντίον άρχοντα, αδελφός εναντίον αδελφού, και εχθρός εναντίον εχθρού
#:* ⌘ Πέρσαι, στίχ. 73 Μετάφραση (1930): Ιωάννης Ν. Γρυπάρης, Αθήνα:Εστία @greek‑language.gr
#:*:: πολυάνδρου δ᾽ Ἀσίας ἄρχων
#:*:::της πολυάνθρωπης Ασίας ηγέτης

επίσημος τίτλος, αρχικά στην Αθήνα και στη Σπάρτη

οἱ ἐννέα ἄρχοντες (ιδίως της Αθήνας), δηλαδή ο Ἄρχων ή ἐπώνυμος άρχων (που έδινε το όνομά του στη χρονιά), ο πολέμαρχος, ο βασιλεύς και οι έξη θεσμοθέτες

οι έφοροι στη Σπάρτη

οι κυβερνήτες περιοχών που ανήκαν στην Αθηναϊκή ή Δηλιακή Συμμαχία

ο διευθύνων συναγωγή στα πρώτα χριστιανικά χρόνια

ελληνιστική σημασία

ο ρωμαίος διοικητής (praefectus)

ελληνιστική σημασία


ἀρχεῖον

ἀρχεῖον
ἀρχήϊον

: ἀρχεῖον < ουσιαστικοποιημένο ουδέτερο του επιθέτου ἀρχεῖος <ἀρχή

επίσημος χώρος συνεδριάσεων

ἐγὼ δ᾽ ὅτι μὲν οὐκ εἰσῆλθον εἰς τὸ ἀρχεῖον

επίσημα αρχεία, ,καταγραφές, εγγραφές σε μητρώα, πρακτικά

οἱ δὲ μέχρι τῆς εἰς τὰ ἀρχεῖα τὰ δημόσια ἐγγραφῆς

το συμβούλιο ηγετών ή αρχηγών

ὅσοι ἀρχείων μετέχουσιν καὶ δικαστηρίων

στα ρωμαϊκά χρόνια, το αρχηγείο

μεταγενέστερο


ἀρχηγός

ἀρχηγός
α
αρχαγόν

: ἀρχηγός < ἀρχή + ἡγέομαι-οῦμαι

ο ηγέτης, ο γενάρχης, ο ιδρυτής, ηγεμόνας

Δία τε Κρονίδαν ὕμνησον Ὀλύμπιον ἀρχαγὸν θεῶν

Τεῦκρος μὲν ὁ τοῦ γένους ἡμῶν ἀρχηγός

η πρωταρχική αιτία, ο πρωταίτιος, ο πρώτος που εισήγαγε μια αρχή

τὸ οὖν αἴτιον καὶ τὸ ἀρχηγὸν αὐτῶν εἶναι τὸ ὠθοῦν (το αίτιο και η πρώτη αρχή είναι αυτό που ωθεί)

δικαίως ἂν ἐκείνοις ἐγκαλέσειαν ὡς ἀρχηγοῖς γεγενημένοις.... (δίκαια θεωρούν ότι εκείνοι ήταν που πρώτοι...)


ἀρχιτέκτων

ἀρχιτέκτων
-ονος

: ἀρχιτέκτων < ἀρχι- (< ἄρχω) + τέκτων

ο επικεφαλής των αρχιτεκτόνων, ο επιβλέπων τις εργασίες, ο επιστάτης στις οικοδομικές εργασίες

ἀρχιτέκτων τῆς γεφύρας

ο εμπνευστής, αυτός που έχει καταστρώσει σχέδιο, συνωμοσία

τῷ ἀρχιτέκτονι τῆς ὅλης ἐπιβουλῆς


ἀρχίκλωψ

: ἀρχίκλωψ (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική ἀρχί- + κλώψ

ο αρχικλέφταρος, ο πιο μεγάλος κλέφτης

ελληνιστική κοινή


κλώψ

: κλώψ < θέμα του κλέπτω, πρωτοϊνδοευρωπαϊκή ρίζα *klep- όπως και η λατινική clepo

ο κλέφτης, ληστής

κατ᾽ ὁδὸν κλῶπες κακοῦργοι


βαλλήν

: βαλλήν < λέξη πιθανόν φρυγικής προέλευσης

βαλήν, ἀρχαῖος βαλήν, ἴθι, ἱκοῦ (εμφανίσου βασιλιά, πανάρχαιε βασιλιά)


ὕαινα

: ὕαινα < ὗ(ς) + -αινα

πιθανόν η ύαινα όπως εννοείται στη νεοελληνική, αλλά αναφέρεται γενικά ως άγριο ζώο, θηρίο, με σκληρή χαίτη

θηλαστικό ζώο


ὕαλος

: ὕαλος < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή *uel- / *welH- (γυρίζω, στρέφω)

ορυκτό που οι αρχαίοι Έλληνες εισήγαγαν από την Αίγυπτο με κρυσταλλική δομή και που το χρησιμοποιούσαν ως φακό για να εστιάζουν τις ακτίνες του ήλιου και να ανάβουν φωτιά

λίθος διαφανὴς ἀφ᾽ ἧς τὸ πῦρ ἅπτουσι

ύαλος, όπως νοείται και στη νεοελληνική, το γυαλί

τό τε περὶ τὴν ὕαλον γένος (το όλο είδος που ξέρουμε ως γυαλί)


Φρύξ

: Φρύξ < αβέβαιη, ανάγεται σε φρυγική λέξη

αρχαία ονομασία για τον Φρύγα, τον κάτοικο της Φρυγίας ή καταγόμενο από αυτήν. Αναφερόταν και ως Φρύγιος


φυτάς

: φυτάς < από το επίθετο φυτός, φυτή, φυτόν

το φυτό και ίσως ειδικότερα η ελιά

το βλαστάρι για φύτεμα


φυταλιά

: φυταλιά < φυτόν < φύω

στα ομηρικά χρόνια ο δενδρόκηπος και ο αμπελώνας, όρος που χρησιμοποιείτο και σε αντιδιαστολή προς το σιτοβολώνα

φυταλιὴ καρποῖο μελίφρονος (γη καλλιεργημένη για γλυκούς καρπούς)

το τελευταίο εποχικό περιθώριο για να φυτευτεί κάτι

το φυτώριο, η φυτεία, το φυτό αυτό καθαυτό

φυταλιά τῆς ἰδίας (της Αθηνάς) (δηλαδή η ελιά)

φυταλιά καλάμου

φυταλιά αμπέλου


φόβητρον

: φόβητρον < φοβέω-ῶ

το σκιάχτρο, κάτι τρομακτικό που φοβίζει

πιθανόν οι εκφοβιστικές μάσκες του θεάτρου ή αποκλειστικά ίσως τα φίδια της ερινύας Τισιφόνης

πέντε θεῶν σκευήν, Ἡρακλέους ῥόπαλον, Τισιφόνης τὰ φόβητρα, Ποσειδῶνος τριόδοντα, ὅπλον Ἀθηναίης, Ἀρτέμιδος φαρέτρην :έφεραν (στο θέατρο) τον εξοπλισμό πέντε θεών...


φλόξ

: φλόξ < θέμα φλογ-, μεταπτωτική βαθμίδα του φλέγω

η φλόγα, το πῦρ (ή πυρ στη νεοελληνική)

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ἰλιάς, 8 (Θ. Θεῶν ἀγορά. Κόλος μάχη.), στίχ. 212

κατὰ πῦρ ἐκάη καὶ φλὸξ ἐμαράνθη (όταν κάηκε (όλο) και η φωτιά έσβησε)

η θερμότητα, η θερμοκρασία

※ 6ος/5ος αιώνας ⌘ Αισχύλος, Προμηθέας Δεσμώτης, 22

σταθευτὸς δ᾽ ἡλίου φοίβῃ φλογὶ χροιᾶς ἀμείψεις ἄνθος
#::: καμένος απο τις λαμπρές ακτίνες του ήλιου, θα χάσεις το άνθος της σάρκας σου

※ 5ος αιώνας ⌘ Ευριπίδης, Ἄλκηστις 758

ἕως ἐθέρμην᾽ αὐτὸν ἀμφιβᾶσα φλὸξ οἴνου. (ώσπου τον τύλιξε και τον ζέστανε η θέρμη του κρασιού)


ὤψ

: ὤψ < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή *h₃okʷ- / *h₃ekʷ- (αυτό όπου βρίσκονται τα μάτια). Συγγενή: γερμανική Auge, σουηδική öga, λατινική oculus και λιθουανική akìs → και δείτε τη λέξη ὄψ

το πρόσωπο, η όψη

μόνο στην αιτιατική ενικού στη φράση «εἰς

»: κατά πρόσωπο ή κατά την όψιν

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ἰλιάς, 3 (Γ. Ὅρκοι. Τειχοσκοπία. Ἀλεξάνδρου καὶ Μενελάου μονομαχία.), στίχ. 158

θεῇς εἰς ὦπα ἔοικεν
#::: στο πρόσωπο έμοιαζε στη θεά

Ὦψ: γιος του Πεισήνορα και πατέρας της Ευρύκλειας


λαῖφος

λαῖφος
λαίφεος

: λαῖφος < άγνωστης ετυμολογίας και σκοτεινής ετυμολογίας

ευτελές, κουρελιασμένο ένδυμα

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ὀδύσσεια, 13 (ν. Ὀδυσσέως ἀπόπλους παρὰ Φαιάκων καὶ ἄφιξις εἰς Ἰθάκην.), στίχ. 399 (399-400 )

ξανθὰς δ᾽ ἐκ κεφαλῆς ὀλέσω τρίχας, ἀμφὶ δὲ λαῖφος | ἕσσω ὅ κεν στυγέῃσιν ἰδὼν ἄνθρωπος ἔχοντα,
#:::θα εξαφανίσω τα ξανθά μαλλιά της κεφαλής σου· θα ρίξω πάνω σου κουρέλια, | να σε σιχαθεί όποιος σε δει ρακένδυτο·
#::: Μετάφραση σε πεζό (2006): Δημήτρης Ν. Μαρωνίτης, @greek‑language.gr

πανί, ιστίο στις λέμβους

ναυτικός όρος

※ 7ος/6ος αιώνας πκε αιώνας Αλκαίος, Απόσπασμα 326, στ. 7 (5-8)

χείμωνι μόχθεντες μεγάλωι μάλα·
πὲρ μὲν γὰρ ἄντλος ἰστοπέδαν ἔχει,
λαῖφος δὲ πὰν ζάδηλον ἤδη,
καὶ λάκιδες μέγαλαι κὰτ αὖτο·
#:::πολύ μοχτάμε με τη βαρυχειμωνιά.
Και το κατάστρωμα έχει πλημμυρίσει·
απάνου ώς κάτου το πανί ξεσχίστηκε
και σε μεγάλα κρέμεται κουρέλια·
#:::Μετάφραση: Παναγής Λεκατσάς, @greek-language.gr

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Εὐριπίδης, Μήδεια, στίχ. 524 (522-525)

δεῖ μ᾽, ὡς ἔοικε, μὴ κακὸν φῦναι λέγειν, | ἀλλ᾽ ὥστε ναὸς κεδνὸν οἰακοστρόφον | ἄκροισι λαίφους κρασπέδοις ὑπεκδραμεῖν | τὴν σὴν στόμαργον, ὦ γύναι, γλωσσαλγίαν.
#:::Πρέπει, όπως βλέπω, να φανώ αγορητής όχι αδέξιος | και όπως ο καλός ο τιμονιέρης του καραβιού, | ξεδιπλώνοντας μόνο άκρη άκρη τα πανιά, να ξεφύγω, | γυναίκα, από τη λαίλαπα της αφόρητής σου φλυαρίας.
#::: Μετάφραση (2012): Θ. Κ. Στεφανόπουλος, Αθήνα: Κίχλη @greek‑language.gr

τομάρι, δέρμα (για σκέπασμα, πάπλωμα στο κρεβάτι)

λαῖφος λυγγός


σάγος

: σάγος (ελληνιστική κοινή) < θέμα σαγ- < ή ευθέως από κελτική λέξη ή από κοινή ρίζα με το λατινικό sagum που ανευρίσκεται επίσης στο σάγμα (καλυμμα ασπίδας και μεταγενέστερα σαμάρι) < σαγή (δισάκκι, αποσκευές, σκεύη, οπλισμός) < σάττω (φορτώνω, οπλίζω, συμπιέζω, χορταίνω, γεμίζω)

τραχύ ύφασμα, χονδρός μανδύας που φορούσαν οι Γαλάτες


ὄσσε

: ὄσσε < *οκ-je συγγενές με τh λατινική oculus (οφθαλμός) και velox και ferox , τη σανσκριτική अक्षि (ákṣi, μάτια, ο αριθμός δύο, ο ήλιος και το φεγγάρι), την αγγλοσαξονική ēaġe (μάτι) > αγγλική eye, το αρχαίο σλαβικό oko (μάτι) και την αρμενική ակն (akn, μάτι), ίσως από την πρωτοϊνδοευρωπαϊκή ρίζα *h₃ekʷ- (μάτι, βλέπω)

τα δύο μάτια

ὄσσε φαεινά

ὄσσε φαεινὼ (στον δυϊκό και το επίθετο φαεινός)


φοινικόπτερος

φοινικόπτερος

: φοινικόπτερος < φοινικιοῦς+ πτερόν

το πουλί που σήμερα ονομάζεται φλαμίνγκο


λωβητήρ

λωβητήρ
τοῦ λωβητῆρος

: λωβητήρ < λωβάομαι

ολέθριος, καταστροφικός, υβριστής