ἔρος

ἔρος
του
ἔρως
ὁ
ἔρος
οἱ
ἔροι
τοῦ
ἔρου
τῶν
ἔρων
τῷ
ἔρῳ
τοῖς
ἔροις
τὸν
ἔρον
τοὺς
ἔρους
ἔρε
ἔροι
τὼ
ἔρω
τοῖν
ἔροιν

: ἔρος < → λείπει η ετυμολογία

αγάπη, έρωτας, πόθος

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ὀδύσσεια, 3 (γ. Ἰθακησίων ἐκκλησία καὶ Τηλεμάχου ἀποδημία.), στίχ. 67 (στίχοι 67-68)

αὐτὰρ ἐπεὶ πόσιος καὶ ἐδητύος ἐξ ἔρον ἕντο, | τοῖς ἄρα μύθων ἄρχε Γερήνιος ἱππότα Νέστωρ.
#:::Όταν εκόρεσαν τον πόθο τους για το φαΐ, για το πιοτό, | τον λόγο πήρε μεταξύ τους πρώτος ο ιππικός Γερήνιος Νέστωρ.
#::: Μετάφραση σε πεζό (2006): Δημήτρης Ν. Μαρωνίτης, @greek‑language.gr

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ἰλιάς, 14 (Ξ. Διὸς ἀπάτη.), στίχ. 315 (στίχοι 315-316)

οὐ γάρ πώ ποτέ μ᾽ ὧδε θεᾶς ἔρος οὐδὲ γυναικὸς | θυμὸν ἐνὶ στήθεσσι περιπροχυθεὶς ἐδάμασσεν,
#:::Ότι θεάς μήτε θνητής ποτέ παρόμοιος έρως | στα στήθη δεν μου υπόταξε στα βάθη της ψυχής μου,
#::: Έμμετρη μετάφραση (1922): Ιάκωβος Πολυλάς, @greek‑language.gr

※ 7ος/6ος αιώνας πκε αιώνας, ⌘Σαπφώ, Ύμνοι και Επιθαλάμια, Απόσπασμα 42

Ἔρος δ᾽ ἐτίναξέ μοι | φρένας, ὠς ἄνεμος κὰτ ὄρος δρύσιν ἐμπέτων.
#:::Ο Έρωτας μού συντάραξε | το νου καθώς αγέρας όταν μες στα βουνά μ᾽ ορμή πάνω στα δέντρα πέσει.
#:::Μετάφραση: Ηλίας Βουτιερίδης @greek-language.gr
#:::Ο Έρωτας συγκλόνισε την καρδιά μου, όπως ο άνεμος που χιμά στις βελανιδιές πάνω στο βουνό.
#:::Μετάφραση: Ι.Ν. Καζάζης, @greek-language.gr

ο θεός του έρωτα

ως κύριο όνομα


ἔρος

: ἔρος < → λείπει η ετυμολογία

Κατηγορία:Αττική διάλεκτος


κνέφας

κνέφας
-ους/-ατος/-αος
ελλειπτικό ουσιαστικό

: κνέφας < → λείπει η ετυμολογία

σούρουπο, λυκόφως

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ὀδύσσεια, 19 (τ. Ὀδυσσέως καὶ Πηνελόπης ὁμιλία. Νίπτρα.), στίχ. 426 (426-427 )

ἦμος δ᾽ ἠέλιος κατέδυ καὶ ἐπὶ κνέφας ἦλθε, | δὴ τότε κοιμήσαντο καὶ ὕπνου δῶρον ἕλοντο.
#:::Όταν ο ήλιος έδυσε κι έπεσε το σκοτάδι, | επήγαν τότε να πλαγιάσουν, για να χαρούν το δώρο του ύπνου.
#::: Μετάφραση σε πεζό (2006): Δημήτρης Ν. Μαρωνίτης, @greek‑language.gr

※ 6ος/5ος πκε αιώνας ⌘ Αἰσχύλος, Πέρσαι, στίχ. 365 (364-366)

εὖτ᾽ ἂν φλέγων ἀκτῖσιν ἥλιος χθόνα | λήξῃ, κνέφας δὲ τέμενος αἰθέρος λάβῃ, | τάξαι νεῶν στῖφος μὲν ἐν στοίχοις τρισίν,
#:::Σαν παύσουν να φλογίζουνε του ήλιου οι αχτίνες | τη γη, κι απλώσει το σκοτάδι στον αιθέρα, | σε τρεις σειρές να τάξουν τα πολλά καράβια,
#:::Μετάφραση (1930): Ιωάννης Ν. Γρυπάρης, Αθήνα:Εστία @greek‑language.gr

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Ξενοφῶν, Κύρου Ἀνάβασις, 4, 5.9

πορευομένων δὲ Χειρίσοφος μὲν ἀμφὶ κνέφας πρὸς κώμην ἀφικνεῖται, καὶ ὑδροφορούσας ἐκ τῆς κώμης πρὸς τῇ κρήνῃ γυναῖκας καὶ κόρας καταλαμβάνει ἔμπροσθεν τοῦ ἐρύματος.
#:::Ύστερα από μεγάλη πορεία ο Χειρίσοφος φτάνει κατά το δείλι σ᾽ ένα χωριό και βρίσκει μπροστά στο τείχος γυναίκες και κοπέλες, που είχαν πάει στη βρύση να πάρουν νερό.
#:::Μετάφραση (1981): Γεώργιος Δ. Ζευγώλης. Αθήνα:ΟΕΔΒ @greek‑language.gr

πρωινό ξημέρωμα, χαράματα, λυκαυγές

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Ξενοφῶν, Ἑλληνικά, 7, 1.15

συντεκμηράμενοι δὲ ἡνίκ᾽ ἂν ᾤοντο ὁρμηθέντες καθανύσαι ἅμα κνέφᾳ, πρὸς τὴν τῶν Λακεδαιμονίων φυλακὴν ἐπορεύοντο.
#:::Κατόπιν, αφού λογάριασαν πότε έπρεπε να ξεκινήσουν για να φτάσουν με τα χαράματα, βάδισαν προς τη φρουρά των Λακεδαιμονίων.
#::: Μετάφραση (2012, 1η:1966): Ρόδης Ρούφος. Θεσσαλονίκη: Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας @greek‑language.gr

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Ἀριστοφάνης, Ἐκκλησιάζουσαι, στίχ. 290 (289-291)

ἠπείλησε γὰρ | ὁ θεσμοθέτης, ὃς ἂν μὴ πρῲ πάνυ τοῦ κνέφους | ἥκῃ κεκονιμένος,
#:::Μας φοβερίζει | ο Θεσμοθέτης:που δεν ερθεί αξημέρωτα | κι αλευρωμένος σκόνη
#:::Μετάφραση (1970): Κώστας Βάρναλης, Αθήνα: Κέδρος @greek‑language.gr

ελληνιστική (γενικότερα) σκοτεινιά


Γαδειρανοί

: Γαδειρανοί < πληθυντικός αριθμός του Γαδειρανός < Γάδειρα + -ανός

οι κάτοικοι των Γαδείρων

ελληνιστική κοινή

πατριδωνυμικό


Γαδειρεύς

: Γαδειρεύς < Γάδειρα + -εύς

ο κάτοικος των Γαδείρων

πατριδωνυμικό


Γαδειρίδες

ονομαστική και κλητική πληθυντικού του Γαδειρίς

ελληνιστική κοινή


Γαδειρίτης

: Γαδειρίτης < Γάδειρα + -ίτης

ο κάτοικος των Γαδείρων

πατριδωνυμικό


ἀλκή

: ἀλκή < → λείπει η ετυμολογία

ανδρεία, θάρρος

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ὀδύσσεια, 24 (ω. Σπονδαί.), στίχ. 509 (στίχοι 508-509)

μή τι καταισχύνειν πατέρων γένος, οἳ τὸ πάρος περ | ἀλκῇ τ᾽ ἠνορέῃ τε κεκάσμεθα πᾶσαν ἐπ᾽ αἶαν.»
#::: Κοίταξε όμως μην ντροπιάσεις τους προγόνους σου· από καιρό | είμαστε φημισμένοι σ᾽ όλη την οικουμένη για την αντρεία και το θάρρος μας.»
#::: Μετάφραση σε πεζό (2006): Δημήτρης Ν. Μαρωνίτης, @greek‑language.gr

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Σοφοκλῆς, Ἀντιγόνη, στίχ. 1030

τίς ἀλκὴ τὸν θανόντ᾽ ἐπικτανεῖν;
#::: είναι αντρεία τον πεθαμένο να ξανασκοτώνεις;
#::: Μετάφραση (1940): Ιωάννης Ν. Γρυπάρης), Αθήνα: Εστία @greek‑language.gr

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ἰλιάς, 17 (Ρ. Μενελάου ἀριστεία.), στίχ. 185 (στίχοι 184-185)

«Τρῶες καὶ Λύκιοι καὶ Δάρδανοι ἀγχιμαχηταί, | ἀνέρες ἔστε, φίλοι, μνήσασθε δὲ θούριδος ἀλκῆς,
#::: «Τρώες, Λύκιοι, Δάρδανοι και σεις κονταρομάχοι, | άνδρες φανείτε μ᾽ όλην σας την δύναμιν, ω φίλοι,
#::: Έμμετρη μετάφραση (1922): Ιάκωβος Πολυλάς, @greek‑language.gr

※ 5ος αιώνας πκε ⌘ Ἡρόδοτος, Ἱστορίαι, 4 (Μελπομένη), 132.1

Δαρείου μέν νυν ἡ γνώμη ἦν Σκύθας ἑωυτῷ διδόναι σφέας τε αὐτοὺς καὶ γῆν τε καὶ ὕδωρ, εἰκάζων τῇδε, ὡς μῦς μὲν ἐν γῇ γίνεται καρπὸν τὸν αὐτὸν ἀνθρώπῳ σιτεόμενος, βάτραχος δὲ ἐν ὕδατι, ὄρνις δὲ μάλιστα οἶκε ἵππῳ, τοὺς δὲ ὀϊστοὺς ὡς τὴν ἑωυτῶν ἀλκὴν παραδιδοῦσι.
#::: Λοιπόν η γνώμη του Δαρείου ήταν ότι οι Σκύθες τού παραδίνονταν και του έδιναν γην και ύδωρ, εξηγώντας έτσι τη συμβολική σημασία τους: πως το ποντίκι ζει στη γη και τρώει τα ίδια γεννήματα με τον άνθρωπο, κι ο βάτραχος στο νερό, ενώ το πουλί μοιάζει πάρα πολύ με το άλογο, κι όσο για τα βέλη, πως οι Σκύθες τού παραδίνουν την πολεμική δύναμή τους.
#::: Μετάφραση (1992): Ηλίας Σπυρόπουλος. Αθήνα:Γκοβόστης @greek‑language.gr

ισχύς για απόκρουση κινδύνου, προφύλαξη, υπεράσπιση

※ 7ος πκε αιώνας ⌘ Ἡσίοδος, Θεογονία, 876 (875-877)

ἄλλοτε δ᾽ ἄλλαι ἄεισι διασκιδνᾶσί τε νῆας | ναύτας τε φθείρουσι· κακοῦ δ᾽ οὐ γίνεται ἀλκὴ | ἀνδράσιν, οἳ κείνῃσι συνάντωνται κατὰ πόντον.
#::: Κάθε φορά πνέουν κι αλλιώς και τα καράβια διασκορπίζουνε, | τους ναύτες αφανίζουν. Και δεν υπάρχει προστασία απ᾽ το κακό | για τους ανθρώπους που θα τους συναντήσουν μες στη θάλασσα.
#::: Μετάφραση (2001): Σταύρος Γκιργκένης, Θεσσαλονίκη: Ζήτρος @greek‑language.gr

※ 7ος πκε αιώνας ⌘ Ἡσίοδος, Ἔργα καὶ Ἡμέραι, 201 (200-201)

τὰ δὲ λείψεται ἄλγεα λυγρὰ | θνητοῖς ἀνθρώποισι, κακοῦ δ᾽ οὐκ ἔσσεται ἀλκή.
#::: Και μόνο οι πόνοι οι θλιβεροί θα απομείνουν | στους θνητούς ανθρώπους. Κι απ᾽ το κακό προφύλαξη δε θα υπάρχει.
#::: Μετάφραση (2001): Σταύρος Γκιργκένης, Θεσσαλονίκη: Ζήτρος @greek‑language.gr

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Θουκυδίδης, Ἱστορίαι, 1, 80.3

πρὸς μὲν γὰρ Πελοποννησίους καὶ τοὺς ἀστυγείτονας παρόμοιος ἡμῶν ἡ ἀλκή, καὶ διὰ ταχέων οἷόν τε ἐφ᾽ ἕκαστα ἐλθεῖν·
#::: Απέναντι στους Πελοποννησίους και τους γείτονές μας έχομε αρκετές δυνάμεις και είμαστε σε θέση να ενεργήσομε ταχύτατα σε όποιο σημείο χρειαστεί.
#::: Μετάφραση (1965-1968): Άγγελος Σ. Βλάχος, Αθήνα:Γαλαξίας @greek‑language.gr

συμπλοκή, μάχη

βοήθεια, επικουρία

κατορθώματα ανδρείας

στον πληθυντικό


ῥαγδαιότητα

αιτιατική ενικού του ῥαγδαιότης


δεῖμα

: δεῖμα < → λείπει η ετυμολογία

φόβος, τρόμος

※ 5ος αιώνας πκε ⌘ Ἡρόδοτος, Ἱστορίαι, 6 (Ἐρατώ), 74.1

Μετὰ δὲ ταῦτα Κλεομένεα ἐπάϊστον γενόμενον κακοτεχνήσαντα ἐς Δημάρητον δεῖμα ἔλαβε Σπαρτιητέων καὶ ὑπεξέσχε ἐς Θεσσαλίην.
#::: Ο Κλεομένης αργότερα, όταν αποκαλύφτηκε πως έκανε παλιοδουλειά στον Δημάρατο, φοβήθηκε τους Σπαρτιάτες κι έφυγε κρυφά στη Θεσσαλία.
#:::Μετάφραση (1993): Ηλίας Σπυρόπουλος. Αθήνα:Γκοβόστης @greek‑language.gr

※ 5ος αιώνας πκε ⌘ Ἡρόδοτος, Ἱστορίαι, 8 (Οὐρανία), 36.1

ἐν δείματι δὲ μεγάλῳ κατεστεῶτες ἐμαντεύοντο περὶ τῶν ἱρῶν χρημάτων, εἴτε σφέα κατὰ γῆς κατορύξωσι εἴτε ἐκκομίσωσι ἐς ἄλλην χώρην.
#::: κι έτσι που πήραν μεγάλη τρομάρα, ζητούσαν χρησμό για τους θησαυρούς του θεού, να τους καταχωνιάσουν στα σπλάχνα της γης ή να τους μεταφέρουν σε άλλη χώρα.
#:::Μετάφραση (1995): Ηλίας Σπυρόπουλος. Αθήνα:Γκοβόστης @greek‑language.gr

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Πλάτων, Πολιτεία, 3, 386b

ἢ ἡγῇ τινά ποτ᾽ ἂν γενέσθαι ἀνδρεῖον ἔχοντα ἐν αὑτῷ τοῦτο τὸ δεῖμα;
#:::ή φαντάζεσαι πως μπορεί ποτέ να γίνει κανείς αντρείος, αν έχει μέσα του αυτό το φόβο;
#:::Μετάφραση (στη δημοτική, χ.χ.): Ιωάννης Γρυπάρης. Θεσσαλονίκη: ΚΕΓ, 2015 (στην καθαρεύουσα, 1911, Εκδ.Φέξη) @greek‑language.gr

※ 3ος πκε αιώνας ⌘ Απολλώνιος ο Ρόδιος, Ἀργοναυτικά, 4.53, @scaife.perseus

φαρμακίδες· τρομερῷ δʼ ὑπὸ δείματι πάλλετο θυμός.

※ 3ος πκε αιώνας ⌘ Απολλώνιος ο Ρόδιος, Ἀργοναυτικά, 4.4, @scaife.perseus

ἢ ἔμεν ἄτης πῆμα δυσίμερον, ἦ τόγʼ ἐνίσπω

αντικείμενο του τρόμου, σκιάχτρο, αντικείμενο της φρίκης, φόβητρο

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Σοφοκλῆς, Ἠλέκτρα, στίχ. 410

ἐκ δείματός του νυκτέρου, δοκεῖν ἐμοί.
#::: Από ᾽να σκιάσμα του ύπνου της, νομίζω.
#::: Μετάφραση (1936): Ιωάννης Ν. Γρυπάρης), Αθήνα: Εστία @greek‑language.gr


κοιτωνίτης

κοιτωνίτης
-ου

: κοιτωνίτης < κοιτών + -ίτης

ο θαλαμηπόλος

※ Εἰδομενεῖ κοιτωνίτῃ Καίσαρος ἐτῶν κε , βιώσαντι τὸν πάντα [χ]ρόνον ἱλαρῶς, ̓Αμφήριστος κοιτωνίτης Καίσ(αρος) συντρόφῳ φιλτάτῳ, εὐσεβεῖ περὶ θεοὺς καὶ ἀνθρώπους, ἐκ τοῦ ἰδίου ἐποίησεν | Κοιτωνίτης est paefectus cubiculi, alias dictus ὁ ἐπὶ τοῦ κοιτῶνος Σεβαστοῦ (Corpus inscriptionum Graecarum: 3: Pars 17.-Pars 38. N.p., ex officina academica, 1853, σελ. 960 https://www.google.gr/books/edition/Corpus_inscriptionum_Graecarum/vy7M7kMth7oC?hl=en&gbpv=1&dq=%CE%BA%CE%BF%CE%B9%CF%84%CF%89%CE%BD%CE%AF%CF%84%CE%B7%CF%82&pg=PA960&printsec=frontcover)


νεῦρον

: νεῦρον < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή *snḗh₁wr̥ (νεύρο, τένοντας) < *(s)neh₁- + *-wr̥

νευρώδης

και τα παράγωγά του

νεύρο, τένοντας

χορδή τόξου, σφεντόνας

ίνες των φυτών

στον πληθυντικό

το νεύρο, η ικμάδα τους

στον πληθυντικό

για λυρικές ωδές τραγωδίας


νεφῶν

γενική πληθυντικού του νέφος


παῦλα

: παῦλα < → λείπει η ετυμολογία

παύση, ανάπαυση, σταμάτημα, τερματισμός, ανάπαυλα

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Θουκυδίδης, Ἱστορίαι, 2, 96.2

καὶ ὡς αὐτῶν διὰ τὸ τοιοῦτον ὀργιζομένων πολλοί τε καὶ ἀξιόλογοι ἄνθρωποι ἤδη ἐν τῷ δεσμωτηρίῳ ἦσαν καὶ οὐκ ἐν παύλῃ ἐφαίνετο,
#::* Εξαιτίας του μεγάλου ερεθισμού του κόσμου, πολλοί και αξιόλογοι άνθρωποι είχαν πάει φυλακή και δεν υπήρχε καμιά ένδειξη ότι η κρίση θα περάσει,
#::*: Μετάφραση (1965-1968): Άγγελος Σ. Βλάχος, Αθήνα:Γαλαξίας @greek‑language.gr
#::* Και επειδή, ως εκ του ερεθισμού τούτου των πνευμάτων, πολλοί και αξιόλογοι ανθρώποι ευρίσκοντο ήδη εις τας φύλακας, και το κακόν δεν εφαίνετο ότι πλησιάζει να παύση,
#::*: Μετάφραση στη Βικιθήκη: Ελευθέριος Βενιζέλος

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Σοφοκλῆς, Οἰδίπους ἐπὶ Κολωνῷ, στίχ. 88

ταύτην ἔλεξε παῦλαν ἐν χρόνῳ μακρῷ,
#:: προφήτεψε τέτοιαν ανάπαυλα μετά από χρόνια·
#::: Μετάφραση (2004): Δημήτρης Ν. Μαρωνίτης, Αθήνα: ΜΙΕΤ @greek‑language.gr

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Ξενοφῶν, Κύρου Ἀνάβασις, 5, 7.32

εἰ μέντοι ὑμῖν δοκεῖ θηρίων ἀλλὰ μὴ ἀνθρώπων εἶναι τὰ τοιαῦτα ἔργα, σκοπεῖτε παῦλάν τινα αὐτῶν·
#::: Αν όμως νομίζετε πως τέτοιες πράξεις είναι έργα θηρίων και όχι ανθρώπων, προσπαθήστε να τις σταματήσετε.
#::: Μετάφραση (1981): Γεώργιος Δ. Ζευγώλης. Αθήνα:ΟΕΔΒ @greek‑language.gr

παύση, τερματισμός

για ασθένεια

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Πλάτων, Πολιτεία, 5, 473d

οὐκ ἔστι κακῶν παῦλα, ὦ φίλε Γλαύκων, ταῖς πόλεσι,
#::: είναι αδύνατο, φίλε μου Γλαύκων, να σταματήσει το κακό στις πόλεις
#::: Μετάφραση (στη δημοτική, χ.χ.): Ιωάννης Γρυπάρης. Θεσσαλονίκη: ΚΕΓ, 2015 (στην καθαρεύουσα, 1911, Εκδ.Φέξη) @greek‑language.gr

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Πλάτων, Πολιτεία, 9, 584b

Ἰδὲ τοίνυν, ἔφην ἐγώ, ἡδονάς, αἳ οὐκ ἐκ λυπῶν εἰσίν, ἵνα μὴ πολλάκις οἰηθῇς ἐν τῷ παρόντι οὕτω τοῦτο πεφυκέναι, ἡδονὴν μὲν παῦλαν λύπης εἶναι, λύπην δὲ ἡδονῆς.
#::: Για να μην υποθέτεις λοιπόν ότι από τη φύση της η ηδονή είναι απαλλαγή από τη λύπη και η λύπη απαλλαγή από την ηδονή, πρόσεξε να ιδείς ηδονές που δεν έρχονται ύστερ᾽ από λύπες.
#::: Μετάφραση (στη δημοτική, χ.χ.): Ιωάννης Γρυπάρης. Θεσσαλονίκη: ΚΕΓ, 2015 (στην καθαρεύουσα, 1911, Εκδ.Φέξη) @greek‑language.gr

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Ἀριστοφάνης, Λυσιστράτη, 772

παῦλα κακῶν ἔσται,
#::: τελεία και παύλα στα δεινά τους,
#::: Μετάφραση (1965): Κώστας Βάρναλης, Αθήνα: Κέδρος @greek‑language.gr


παῦσις

: παῦσις, ήδη τον 5ο αιώνα στον Ιπποκράτη < παύω + -σις

παύση, τερματισμός, σταμάτημα

※ 3ος/2ος πκε αιώνας ⌘ Παλαιά Διαθήκη,Ιερεμίας , 31.2, κατά την Μετάφραση των Εβδομήκοντα @scaife.perseus

ἐκόψαμεν αὐτὴν ἀπὸ ἔθνους, καὶ παῦσιν παύσεται. ὄπισθέν σου βαδιεῖται μάχαιρα,

※ 2ος κε αιώνας ⌘ Γαληνός, De placitis Hippocratis et Platonis, 4.7, p. 420 @scaife.perseus

ὃν τρόπον γὰρ ἡ θρήνων παῦσις γίνεται, καὶ κλαυθμοὶ, τοιαῦτα εὔλογον καὶ ἐπ’ ἐκείνων συντυγχάνειν,


τόξον

: τόξον < → λείπει η ετυμολογία

μεταφορικά

※ Κατηγορία:Λήμματα με παραθέματα (ελληνιστική κοινή)Κατηγορία:Λήμματα με παραθέματα (ελληνιστική κοινή) '2ος/3ος κε αιώνας ⌘ Αθήναιος ο Ναυκρατίτης, '''Δειπνοσοφισταί, 11.21 @scaife.perseus.*::__E__ἀέξονται φρένας ''ἀμπελίνοις τόξοις δαμέντες.

μεταφορικά

※ Κατηγορία:Λήμματα με παραθέματα από τον Ευριπίδη (αρχαία ελληνικά)Κατηγορία:Λήμματα με παραθέματα (αρχαία ελληνικά) Κατηγορία:Λήμματα με παραθέματα (αρχαία ελληνικά) 5ος πκε αιώνας ⌘ Εὐριπίδης, Ἡρακλὴς μαινόμενος, 1090 (1089-1090)*::__E__ ἔμπνους μέν εἰμι καὶ δέδορχ᾽ ἅπερ με δεῖ, | αἰθέρα τε καὶ γῆν τόξα θ᾽ ἡλίου τάδε.
*:::__E__Ζωντανός είμαι και κοιτάω γύρω όσα πρέπει, | τον ουρανό, τη γη κι όλον του Ηλιού τον κύκλο

Μετάφραση (1911): Κώστας Βάρναλης, Αθήνα: Φέξης @greek‑language.gr

κατά εικασία

※ Κατηγορία:Λήμματα με παραθέματα από τον Αισχύλο (αρχαία ελληνικά)Κατηγορία:Λήμματα με παραθέματα (αρχαία ελληνικά) Κατηγορία:Λήμματα με παραθέματα (αρχαία ελληνικά) 6ος/5ος πκε αιώνας ⌘ Αἰσχύλος, Χοηφόροι, στίχ. 1033*::__E__τόξῳ γὰρ οὔτις πημάτων ἐφίξεται.

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ἰλιάς, 8 (Θ. Θεῶν ἀγορά. Κόλος μάχη.), στίχ. 329

τόξον δέ οἱ ἔκπεσε χειρός.
#:::και του ᾽πεσε το τόξο από το χέρι.
#:::Έμμετρη μετάφραση (1922): Ιάκωβος Πολυλάς, @greek‑language.gr

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ὀδύσσεια, 21 (φ. Τόξου θέσις.), στίχ. 409

ὣς ἄρ᾽ ἄτερ σπουδῆς τάνυσεν μέγα τόξον Ὀδυσσεύς.
#:::έτσι κι ο Οδυσσέας εύκολα τάνυσε το μέγα τόξο,
#::: Μετάφραση σε πεζό (2006): Δημήτρης Ν. Μαρωνίτης, @greek‑language.gr

η τέχνη της τοξοβολίας

※ 5ος αιώνας πκε ⌘ Ἡρόδοτος, Ἱστορίαι, 1 (Κλειώ), 73.3

ὥστε δὲ περὶ πολλοῦ ποιεόμενος αὐτούς, παῖδάς σφι παρέδωκε τὴν γλῶσσάν τε ἐκμαθεῖν καὶ τὴν τέχνην τῶν τόξων.
#:::Και επειδή πολύ τους υπολόγιζε, τους εμπιστεύθηκε μερικά παιδιά των Λυδών, για να μάθουν κοντά τους τη γλώσσα τους και την τέχνη του τόξου.
#:::Μετάφραση (1964): Δημήτρης Ν. Μαρωνίτης Αθήνα:Γκοβόστης @greek‑language.gr

ουράνιο τόξο

※ 3ος/2ος πκε αιώνας ⌘ Παλαιά Διαθήκη, Γένεσις, 9.13, κατά την Μετάφραση των Εβδομήκοντα

τὸ τόξον μου τίθημι ἐν τῇ νεφέλῃ,

τα βέλη, το τόξο και τα βέλη μαζί

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ἰλιάς, 21 (Φ. Μάχη παραποτάμιος.), στίχ. 496

ὣς ἡ δακρυόεσσα φύγεν, λίπε δ᾽ αὐτόθι τόξα.
#:::ομοίως έφυγε η θεά και αφήκε αυτού τα βέλη.
#:::Έμμετρη μετάφραση (1922): Ιάκωβος Πολυλάς, @greek‑language.gr

μέρος άμαξας

αψίδα, καμάρα

καμπύλο ανάκλιντρο που το χρησιμοποιούσαν για ακρωτηριασμούς


καλύπτρη

ιωνικός τύπος του καλύπτρα

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ὀδύσσεια, 10 (κ. Ἀλκίνου ἀπόλογοι: Τὰ περὶ Αἴολον, Λαιστρυγόνας καὶ Κίρκην.), στίχ. 544 (στίχοι 544-545)

περὶ δὲ ζώνην βάλετ᾽ ἰξυῖ | καλὴν χρυσείην, κεφαλῇ δ᾽ ἐπέθηκε καλύπτρην.
*::: ζώνει τη μέση της μ᾽ όμορφη ζώνη | ολόχρυση, έριξε στο κεφάλι της μαντίλα.
*::: Μετάφραση σε πεζό (2006): Δημήτρης Ν. Μαρωνίτης, @greek‑language.gr


τρωξαλλίς

τρωξαλλίς
-ίδος

: τρωξαλλίς < → λείπει η ετυμολογία

είδος ακρίδας

※ '2ος/3ος κε' αιώνας ⌘ Αθήναιος ο Ναυκρατίτης, Δειπνοσοφισταί, 3.86, 118a @scaife.perseus.

οὐκ οἶσθας, ὦ μακάριε, τὴν ἀγοράν, ὅτι | κατεδηδόκασι τὰ λάχαν’ αἱ τρωξαλλίδες.


εὐδία

: εὐδία < εὔδ(ιος) + -ία

σαρκὸς εὐδία

※ Κατηγορία:Λήμματα με παραθέματα (ελληνιστική κοινή)Κατηγορία:Λήμματα με παραθέματα (ελληνιστική κοινή) '1ος/2ος κε αιώνας ⌘ Πλούταρχος, '''Ὑγιεινὰ παραγγέλματα, 8.10 @scaife.perseus*::__E__οὐ γὰρ ἐν πλησμοναῖς[*] Κύπρις, ἀλλὰ μᾶλλον ἐν ''εὐδίᾳ σαρκὸς καὶ γαλήνῃ καὶ Κύπρις εἰς ἡδονὴν τελευτᾷ καὶ βρῶσις καὶ πόσις·

αίθριος καιρός, καλοκαιρία

※ 6ος/5ος πκε αιώνας ⌘ Πίνδαροςʷ, Πυθιονίκαις, 5. Ἀρκεσιλάῳ Κυρηναίῳ ἅρματι, 11 (5.11-5.12)

εὐδίαν ὃς μετὰ χειμέριον ὄμβρον τεάν | καταιθύσσει μάκαιραν ἑστίαν.
#:::αυτός, μετά την καταιγίδα τη χειμερινή, καλοκαιριά | στη στέγη σου την ευλογημένη απλώνει.
#:::Μετάφραση (1994): Γιάννης Οικονομίδης, @greek‑language.gr

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Ξενοφῶν, Ἑλληνικά, 6, 2.29

πολλάκις δέ, εἰ εὐδία εἴη, εὐθὺς δειπνήσας ἀνήγετο·
#:::Πολλές φορές ωστόσο, όταν ήταν καλοκαιρία, ξεκινούσε αμέσως μετά το δείπνο:
#::: Μετάφραση (2012, 1η:1966): Ρόδης Ρούφος. Θεσσαλονίκη: Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας @greek‑language.gr

※ 4oς πκε αιώνας ⌘ Αριστοτέλης, Μετεωρολογικά, 1.10, p. 23- @scaife.perseus

ὁ μὲν γὰρ νότος εὐδίαν ποιεῖ, ὁ δὲ βορέας χειμῶνα·

※ '1ος/2ος κε' αιώνας ⌘ Πλούταρχος, Ηθικά, Βασιλέων αποφθέγματα και στρατηγών, 39.13 @scaife.perseus

καὶ ταῖς πλατάνοις ἀπείκαζεν αὑτόν, αἷς ὑποτρέχουσι χειμαζόμενοι, γενομένης δὲ εὐδίας τίλλουσι παρερχόμενοι καὶ κολούουσι.

γαλήνη, ησυχία, ηρεμία


κάσις

: κάσις < → λείπει η ετυμολογία

αδελφός, αδελφή

※ 6ος/5ος πκε αιώνας ⌘ Αἰσχύλος, Ἑπτὰ ἐπὶ Θήβας, στίχ. 674 (674-675)

ἄρχοντί τ᾽ ἄρχων καὶ κασιγνήτῳ κάσις, | ἐχθρὸς σὺν ἐχθρῷ στήσομαι.
#:::άρχοντας μ᾽ άρχοντα και μ᾽ αδερφό αδερφός του | κι εχθρός μ᾽ εχθρό θα χτυπηθώ.
#:::Μετάφραση (1911): Ιωάννης Ν. Γρυπάρης, Αθήνα:Φέξης @greek‑language.gr

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Σοφοκλῆς, Οἰδίπους ἐπὶ Κολωνῷ, στίχ. 1440 (1439-1440)

καὶ τίς ἄν σ᾽ ὁρμώμενον | ἐς προῦπτον Ἅιδην οὐ καταστένοι, κάσι;
#::*Ποιός, αδελφέ μου, δεν θα σε θρηνούσε, που πας να πέσεις | μόνος σου στο χάσμα του Άδη;
#::*:Μετάφραση (2004): Δημήτρης Μαρωνίτης @greek‑language.gr
#::* Και ποιός μπορεί να μη σε κλάψει, | αφού στον Άδη φανερά πηγαίνεις, αδερφέ μου;
#::*:Μετάφραση (1911): Ηλίας Βουτιερίδης @greek‑language.gr

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Εὐριπίδης, Ἑκάβηʷ, στίχ. 428

ὅ τ᾽ ἐν φιλίπποις Θρῃξὶ Πολύδωρος κάσις.
#:::Και συ, Πολύδωρε, αδερφέ, που ζεις στη Θράκη.
#:::Μετάφραση (1994): Γιώργος Γεραλής, Αθήνα: Σ. Ι. Ζαχαρόπουλος @greek‑language.gr

αυτός που έχει όμοια φύση ή προέλευση ή όμοιο προορισμό


κασίγνητος

κασίγνητος
-ου

: κασίγνητος < κάσις + γίγνομαι

αδερφός, αδελφή, αυτός που έχει γεννηθεί από την ίδια μητέρα

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ἰλιάς, 5 (Ε. Διομήδους ἀριστεία.), στίχ. 357 (στίχοι 357-358)

ἡ δὲ γνὺξ ἐριποῦσα κασιγνήτοιο φίλοιο | πολλὰ λισσομένη χρυσάμπυκας ᾔτεεν ἵππους·
#:::Τότ᾽ εγονάτισε η θεά και από τον αδελφόν της | τα χρυσοστέφαν᾽ άλογα πολύ θερμά ζητούσε:
#:::Έμμετρη μετάφραση (1922): Ιάκωβος Πολυλάς, @greek‑language.gr

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Εὐριπίδης, Ἠλέκτρα, στίχ. 518 (518-519)

ἀλλ᾽ ἦλθ᾽ ἴσως που σὸς κασίγνητος λάθραι, | μολὼν δ᾽ ἐθαύμασ᾽ ἄθλιον τύμβον πατρός.
#:::Μα κρυφά κάπου θα ᾽φτασε ο αδερφός σου | και το μνήμα το άθλιο του γονιού σου έχει τιμήσει.
#:::Μετάφραση (1988): Τάσος Ρούσσος, Αθήνα: Ακαδημία Αθηνών @greek‑language.gr


κασιγνήτη

κασιγνήτη
κασίγνητος

: κασιγνήτη < → λείπει η ετυμολογία

κασινήτα

κυπριακός τύπος

καἱνίτα

κυπριακός τύπος

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ἰλιάς, 4 (Δ. Ὁρκίων σύγχυσις. Ἀγαμέμνονος ἐπιπώλησις.), στίχ. 441 (στίχοι 440-441)

Δεῖμός τ᾽ ἠδὲ Φόβος καὶ Ἔρις ἄμοτον μεμαυῖα, | Ἄρεος ἀνδροφόνοιο κασιγνήτη ἑτάρη τε,
*:::ο Δείμος και ο Φόβος κει, η λυσσασμένη Έρις, | πού ᾽ναι αδελφή και σύντροφη του ανθρωποφόνου Άρη,
*:::Έμμετρη μετάφραση (1922): Ιάκωβος Πολυλάς, @greek‑language.gr

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Σοφοκλῆς, Ἠλέκτρα, στίχ. 12 (11-13)

ὅθεν σε πατρὸς ἐκ φόνων ἐγώ ποτε | πρὸς σῆς ὁμαίμου καὶ κασιγνήτης λαβὼν | ἤνεγκα κἀξέσωσα
*:::απ᾽ όπου, όταν εσφάζαν | τον πατέρα σου μέσα, εγώ σε πήρα | από της αυταδέρφης σου τα χέρια | και σ᾽ έσωσα
*::: Μετάφραση (1936): Ιωάννης Ν. Γρυπάρης), Αθήνα: Εστία @greek‑language.gr


δνόφος

: δνόφος < → λείπει η ετυμολογία

ζόφος, σκοτάδι, σκοτεινιά

※ 6ος/5ος πκε αιώνας ⌘ Αἰσχύλος, Χοηφόροι, στίχ. 52 (51-53)

ἀνήλιοι βροτοστυγεῖς | δνόφοι καλύπτουσι δόμους | δεσποτᾶν θανάτοισι.
*:::τ᾽ ανήλια ανθρωπομίσητα | σκοτάδια σε σκεπάζουνε | με των κυρίων το θάνατο.
*:::Μετάφραση, 1η έκδοση (1911): Ιωάννης Ν. Γρυπάρης, Αθήνα:Φέξης @greek‑language.gr

※ 6ος/5ος πκε αιώνας Σιμωνίδης ο Κείος, Εγκώμια Σιμωνίδη, απόσπ. 13: Δανάη, στίχοι 8-12

σὺ δ᾽ ἀωτεῖς, γαλαθηνῶι | δ᾽ ἤθεϊ κνοώσσεις | ἐν ἀτερπέι δούρατι χαλκεογόμφωι | ‹τῶι›δε νυκτιλαμπεῖ, | κυανέωι δνόφωι ταθείς·
*::*Μα εσύ κοιμάσαι, | καθώς μωρό βαθιά κοιμάσαι μες σε μαύρη | κι άχαρη κάμαρη και χαλκοκαρφωμένη, | αφού ξαπλώθηκες μες σε σκοτάδι πίσσα.
*::*:Μετάφραση: Ηλίας Βουτιερίδης @greek-language.gr
*::* Όμως εσύ κοιμάσαι! | Πα στ᾽ άχαρα σανίδια αυτά η μικρούλα σου | καρδιά γαλήνια υπνώνει. Ξαπλωμένο | μου λάμπεις στο βαθύ σκοτάδι μέσα | και στη νυχτιά τη χαλκοκαρφοπλούμιστη.
*::*:Μετάφραση: Ι.Θ. Κακριδής @greek-language.gr


περισχοίνισμα

περισχοίνισμα
-ατος

: περισχοίνισμα (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική περισχοινίζω, περισχοινισ- + -μα

το μέρος χώρου (όπως δικαστηρίου) που έχει διαχωριστεί με περισχοινισμό, με σκοινί


κασαυρεῖον

κασαυρεῖον
-ου

: κασαυρεῖον < → λείπει η ετυμολογία

άλλη μορφή του κασώριον: πορνείο στον Ησύχιο, στη δοτική πληθυντικού:

※ 5ος αιώνας κε ⌘ Ἡσύχιος, Γλῶσσαι, Κ

<κασαύρα> κασωρίς. πόρνη
*:: <κασαυρείοις> οἴκοις, ἐφ' ὧν αἱ ἑταῖραι ἐκαθέζοντο· ὅθεν καὶ τὴν πόρνην κασαυράδα ἔλεγον
*::: Η δοτική κασαυρείοις, πιθανόν και στη μορφή κασαυρείοισι στον Αριστοφάνη

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Ἀριστοφάνης, Ἱππῆς, στίχ. 1285 (1284-1286)

τὴν γὰρ αὑτοῦ γλῶτταν αἰσχραῖς ἡδοναῖς λυμαίνεται, | ἐν κασαυρείοισι λείχων τὴν ἀπόπτυστον δρόσον, | καὶ μολύνων τὴν ὑπήνην καὶ κυκῶν τὰς ἐσχάρας,
*:::νά, μες στα μπορντέλα βρομίζει τη γλώσσα του | γλείφοντας τα υγρά που φέρνουν αναγούλα, | και λερώνει τα γένια του και μαλάζει τον γυναικείο πάτο.
*:::Μετάφραση (2005): Ηλίας Σπυρόπουλος, Θεσσαλονίκη: Ζήτρος @greek‑language.gr


ἧλιξ

: ἧλιξ < → λείπει η ετυμολογία

※ 5ος αιώνας πκε ⌘ Ἡρόδοτος, Ἱστορίαι, 2 (Εὐτέρπη), 32.5

ἐπεὶ ὦν τοὺς νεηνίας ἀποπεμπομένους ὑπὸ τῶν ἡλίκων, ὕδατί τε καὶ σιτίοισι εὖ ἐξηρτυμένους,
#:::Ξαπόστειλαν λοιπόν τους νεαρούς οι συνομήλικοί τους, γερά εφοδιασμένους με νερό και τρόφιμα,
#:::Μετάφραση (1992): Λεωνίδας Ζενάκος Αθήνα:Γκοβόστης @greek‑language.gr

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Ἀριστοφάνης, Νεφέλαι, στίχ. 1437

ἐμοὶ μέν, ὦνδρες ἥλικες, δοκεῖ λέγειν δίκαια·
#:::Νομίζω, συνομήλικοι, πως έχει λίγο δίκιο·
#:::Μετάφραση (1967): Θρασύβουλος Σταύρου, Αθήνα: Τυποβιβλιοτεχνική @greek‑language.gr

※ 4oς πκε αιώνας ⌘ Αριστοτέλης, Ρητορική, 1.1371b

ἧλιξ ἥλικα τέρπει,
#:::ο συνομήλικος είναι ευχάριστος στον συνομήλικό του
#:::Μετάφραση (2002, 2004), Δημήτριος Λυπουρλής @greek‑language.gr

σύντροφος, εταίρος


δοκοθήκη

: δοκοθήκη (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική δοκ(ός) + -ο- + -θήκη

πέτρα με τρύπα ως δοκοθήκη για την τοποθέτηση της δοκού της στέγης

ελληνιστική κοινή


νηδύς

: νηδύς < → λείπει η ετυμολογία

στομάχι, κοιλιά, γαστέρα

※ 7ος πκε αιώνας ⌘ Ἡσίοδος, Θεογονία, 487

τὸν τόθ᾽ ἑλὼν χείρεσσιν ἑὴν ἐσκάτθετο νηδύν,
#:::Στα χέρια του τον πήρε τότε ο Κρόνος και τον έριξε μες στην κοιλιά του,
#:::Μετάφραση (2001): Σταύρος Γκιργκένης, Θεσσαλονίκη: Ζήτρος @greek‑language.gr

※ 6ος/5ος πκε αιώνας ⌘ Αἰσχύλος, Χοηφόροι, στίχ. 757 (755-757)

οὐ γάρ τι φωνεῖ παῖς ἔτ᾽ ὢν ἐν σπαργάνοις, | εἰ λιμός, ἢ δίψη τις, ἢ λιψουρία | ἔχει· νέα δὲ νηδὺς αὐτάρκης τέκνων.
#:::το βρέφος δε μιλά για να σου πει αν έχει | ή πείνα ή δίψα ή άλλη προς νερού του ανάγκη, | μα μόνη της δουλεύεται η κοιλιά του βρέφου.
#:::Μετάφραση, 1η έκδοση (1911): Ιωάννης Ν. Γρυπάρης, Αθήνα:Φέξης @greek‑language.gr

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Ἱπποκράτης, Περὶ καρδίης, (De corde), κεφ. 2, @scaife.perseus

Πίνει γὰρ ὥνθρωπος τὸ μὲν πολλὸν ἐς νηδύν· ὁ γὰρ στόμαχος ὁκοῖον χῶνος, καὶ ἐκδέχεται τὸ πλῆθος καὶ ἅσσα προσαιρόμεθα·

※ 5ος αιώνας πκε ⌘ Ἡρόδοτος, Ἱστορίαι, 2 (Εὐτέρπη), 47.3

ἐπεὰν θύσῃ, τὴν οὐρὴν ἄκρην καὶ τὸν σπλῆνα καὶ τὸν ἐπίπλοον συνθεὶς ὁμοῦ κατ᾽ ὦν ἐκάλυψε πάσῃ τοῦ κτήνεος τῇ πιμελῇ τῇ περὶ τὴν νηδὺν γινομένῃ καὶ ἔπειτα καταγίζει πυρί·
#::: αφού θυσιάσουν το ζώο, σκεπάζουν την άκρη της ουράς, τη σπλήνα και τη μπόλια, όλα μαζί, με το λίπος που υπάρχει γύρω στην κοιλιά του, και ύστερα τα καίνε στη φωτιά·
#:::Μετάφραση (1992): Λεωνίδας Ζενάκος Αθήνα:Γκοβόστης @greek‑language.gr

※ 7ος πκε αιώνας ⌘ Ἡσίοδος, Θεογονία, 460 (459-460)

καὶ τοὺς μὲν κατέπινε μέγας Κρόνος, ὥς τις ἕκαστος | νηδύος ἐξ ἱερῆς μητρὸς πρὸς γούναθ᾽ ἵκοιτο,
#:::Κι αυτούς ο μέγας Κρόνος τούς κατάπινε, όπως καθένας τους | από την ιερή της μάνας τους κοιλιά στα γόνατα κατέβαινε,
#:::Μετάφραση (2001): Σταύρος Γκιργκένης, Θεσσαλονίκη: Ζήτρος @greek‑language.gr

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Εὐριπίδης, Ἀνδρομάχη, στίχ. 158

νηδὺς δ᾽ ἀκύμων διὰ σέ μοι διόλλυται·
#:::κι εσύ ᾽σαι η αιτία που άκαρπα μένουν τα σπλάχνα μου.
#:::Μετάφραση (1994): Γιώργος Γεραλής, Αθήνα: Σ. Ι. Ζαχαρόπουλος @greek‑language.gr

κοιλότητα ενός αντικειμένου

※ 2ος πκε αιώνας ⌘ Νίκανδρος ὁ Κολοφώνιος Ἀλεξιφάρμακα, στίχ. 272 @scaife.perseus

ῥεῖα δὲ νάρθηκος νεάτην ἐξαίνυσο νηδὺν,


βοτάνη

: βοτάνη < → λείπει η ετυμολογία

βοτανίδιον

υποκοριστικό

βοτάνιον

υποκοριστικό

ἀρτεμισίη

είδος ποώδους φυτού

αρτεμησία

είδος ποώδους φυτού

τόπος βοσκής, λιβάδι

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Πλάτων, Πολιτεία, 3, 401c

ὥσπερ ἐν κακῇ βοτάνῃ
#::: σαν μέσα σε κακό χορτάρι,
#::: Μετάφραση (στη δημοτική, χ.χ.): Ιωάννης Γρυπάρης. Θεσσαλονίκη: ΚΕΓ, 2015 (στην καθαρεύουσα, 1911, Εκδ.Φέξη) @greek‑language.gr

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Πλάτων, Πολιτεία, 8, 564e

Πλούσιοι δὴ οἶμαι οἱ τοιοῦτοι καλοῦνται κηφήνων βοτάνη.
#::: Αυτοί, θαρρώ, οι πλούσιοι είναι που τους λένε: το βοτάνι των κηφήνων.
#::: Μετάφραση (στη δημοτική, χ.χ.): Ιωάννης Γρυπάρης. Θεσσαλονίκη: ΚΕΓ, 2015 (στην καθαρεύουσα, 1911, Εκδ.Φέξη) @greek‑language.gr

χορτάρι για ζωοτροφή, σανός

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ὀδύσσεια, 10 (κ. Ἀλκίνου ἀπόλογοι: Τὰ περὶ Αἴολον, Λαιστρυγόνας καὶ Κίρκην.), στίχ. 411 (στίχοι 410-412)

ὡς δ᾽ ὅτ᾽ ἂν ἄγραυλοι πόριες περὶ βοῦς ἀγελαίας, | ἐλθούσας ἐς κόπρον, ἐπὴν βοτάνης κορέσωνται, | πᾶσαι ἅμα σκαίρουσιν ἐναντίαι·
#:::Πώς τα μικρά δαμάλια στους αγρούς περικυκλώνουν τις γελάδες, | όταν αυτές κοπάδι φτάνουν, απ᾽ τη βοσκή τους χορτασμένες, πίσω | στον στάβλο, κι εκείνα γύρω τους όλα χοροπηδούν·
#::: Μετάφραση σε πεζό (2006): Δημήτρης Ν. Μαρωνίτης, @greek‑language.gr

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Πλάτων, Πρωταγόρας, 321b

τοὐντεῦθεν τροφὰς ἄλλοις ἄλλας ἐξεπόριζεν, τοῖς μὲν ἐκ γῆς βοτάνην, ἄλλοις δὲ δένδρων καρπούς, τοῖς δὲ ῥίζας· ἔστι δ᾽ οἷς ἔδωκεν εἶναι τροφὴν ζῴων ἄλλων βοράν·
#::: Νοιάστηκε ακόμη το καθένα τους να βρίσκει διαφορετική τροφή, άλλο χόρτα της γης, άλλο καρπούς δέντρων κι άλλο ρίζες· μάλιστα σε μερικά έδωσε για τροφή τη σάρκα άλλων ζώων·
#:::Μετάφραση (2009): Ηλίας Σπυρόπουλος. Θεσσαλονίκη: Ζήτρος. @greek‑language.gr

φυτά για τη δημιουργία ρούχων


ἀνάπαυλα

ἀνάπαυλα
-ης

: ἀνάπαυλα < → λείπει η ετυμολογία

κατ' ἀναπαύλας

πθ=1, κατ' ἀναπαύλας

ανάπαυση, ανακούφιση

τόπος για ανάπαυση, αναπαυτήριο, πανδοχείο

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Ἀριστοφάνης, Βάτραχοι, στίχ. 195 (194-195)

παρὰ τὸν Αὑαίνου λίθον, | ἐπὶ ταῖς ἀναπαύλαις.
#::: Στο Ξερολίθι, | κοντά στα Ησυχαστήρια.
#::: Μετάφραση (1967): Θρασύβουλος Σταύρου, Αθήνα:Τυποβιβλιοτεχνική @greek‑language.gr

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Ἀριστοφάνης, Βάτραχοι, στίχ. 113

πορνεῖ᾽, ἀναπαύλας, ἐκτροπάς, κρήνας, ὁδούς,
#::: πορνεία, κονάκια, σταυροδρόμια, βρύσες, δρόμους,
#::: Μετάφραση (1967): Θρασύβουλος Σταύρου, Αθήνα:Τυποβιβλιοτεχνική @greek‑language.gr

ξεκούραση από κάτι

+ γενική πράγμ

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Θουκυδίδης, Ἱστορίαι, 2, 38.1

Καὶ μὴν καὶ τῶν πόνων πλείστας ἀναπαύλας τῇ γνώμῃ ἐπορισάμεθα, ἀγῶσι μέν γε καὶ θυσίαις διετησίοις νομίζοντες, ἰδίαις δὲ κατασκευαῖς εὐπρεπέσιν, ὧν καθ᾽ ἡμέραν ἡ τέρψις τὸ λυπηρὸν ἐκπλήσσει.
#::* Με συχνές θυσίες και αγώνες φροντίσαμε να μετριάζομε τους κόπους της εργασίας και να ξεκουράζομε το πνεύμα μας. Έχομε ευχάριστη ιδιωτική ο καθένας μας ζωή κι η απόλαυσή της αποδιώχνει την στενοχώρια.
#::*: Μετάφραση (1965-1968): Άγγελος Σ. Βλάχος, Αθήνα:Γαλαξίας @greek‑language.gr
#::* Αλλ' επί πλέον επρονοήσαμεν κατά πολλούς τρόπους και δια την ανάπαυσιν του πνεύματος από τους κόπους. Διότι έχομεν και αγώνας και ιεράς πανηγύρεις καθιερωμένας καθ' όλον το έτος και κατοικίας ευπρεπείς. Και η καθημερινή τέρψις, την οποίαν ποριζόμεθα από αυτάς, αποδιώκει τας μερίμνας της ζωής.
#::*: Μετάφραση στη Βικιθήκη:Ελευθέριος Βενιζέλος


μακαρῖτις

μακαρῖτις
-ιδος

: μακαρῖτις (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική μακαρίτ(ης), αρσενικό + κατάληξη θηλυκού -ις

θηλυκό του μακαρίτης, η μακαρίτισσα

ελληνιστική κοινή


κόλλιξ

κόλλιξ
-ικος

: κόλλιξ < → λείπει η ετυμολογία

είδος ψωμιού σε στρογγυλό σχήμα από αλεύρι χοντροαλεσμένο

※ '2ος/3ος κε' αιώνας ⌘ Αθήναιος ο Ναυκρατίτης, Δειπνοσοφισταί, 7.67, 304b @scaife.perseus.

κατέφαγε δὴ τὸν κλῆρον ὥστε χρὴ σκάπτειν
πέτρας τ’ ὀρείας σῦκα μέτρια τρώγων
 καὶ κρίθινον κόλλικα, δούλιον χόρτον.

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Ἱπποκράτης, Περὶ τῶν ἐντὸς παθῶν, (De affectionibus interioribus), κεφ. 23, p. 226 @scaife.perseus

εἶτα πλάσαι κόλλικας ἑξήκοντα, καὶ καθ’ ἑκάστης ἡμέρης τρίβων ἕνα διεῖναι οἴνου μέλανος ἡμικοτυλίῳ, αὐστηροῦ ὡς ἡδίστου· εἶτα διδόναι νήστει πιεῖν.

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Ἱπποκράτης, Ἐπιδημίαι, (Epidemiarum), κεφ. 2.6.29, @scaife.perseus

Ὥστε ἔχειν γυναῖκα ἐν γαστρί· πωλύπια ὑπὲρ φλογὸς ὀπτῶντα, ὡς θερμότατα καὶ πλεῖστα ἡμίφλεκτα διδόναι τρώγειν, καὶ τρίψαντα λίτρον αἰγύπτιον καὶ κορίανον καὶ κύμινον, κόλλικας ποιεῦντα, προστιθέναι τῷ αἰδοίῳ.


γυμνοπαιδία

γυμνοπαιδία
-ας
γυμνοπαιδίαι

μεταγενέστερος ενικός του αρχαίου γυμνοπαιδίαι στον Πλούταρχο

ελληνιστική κοινή

※ 1ος/2ος κε αιώνας ⌘ Πλούταρχος, Ἠθικά - Ἀποφθέγματα λακωνικά, 208d

ἔτι δὲ παῖδα αὐτὸν ὄντα, γυμνοπαιδίας ἀγομένης, ὁ χοροποιὸς ἔστησεν εἰς ἄσημον τόπον· ὁ δὲ ἐπείσθη, καίπερ ἤδη βασιλεὺς ἀποδεδειγμένος, καὶ εἶπεν, Εὖγε· δείξω γὰρ, ὅτι οὐχ οἱ τόποι τοὺς ἄνδρας ἐντίμους, ἀλλ’ οἱ ἄνδρες τοὺς τόπους ἐπιδεικνύουσι.
*::: ΣτΕ: O Αγησίλαος Β΄ της Σπάρτης, δέχεται μια χαμηλή θέση στον χορό γυμνοπαιδίας, και σχολιάζει με τη γνωστή ρήση του.


ἐπιμυλίς

ἐπιμυλίς
-ίδος

: ἐπιμυλίς < ἐπι- + μύλη + -ίς

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Ἱπποκράτης, (Vectiarius), κεφ. 1, @scaife.perseus

ἄλλην δὲ ἄνωθεν ἔχουσιν ἐπίφυσιν, ἐν ᾗ τὸ τοῦ μηροῦ ἄρθρον κινέεται, ἁπλόον καὶ εὐσταλὲς ὡς ἐπὶ μήκει· εἶδος κονδυλῶδες, ἔχον ἐπιμυλίδα· αὐτὸς δ ἔγκυρτος ἔξω καὶ ἔμπροσθεν·


καμηλοκόμος

: καμηλοκόμος < κάμηλος + -κόμος

άτομο που εκτρέφει καμήλες

ελληνιστική κοινή


Μαυσώλειον

Μαυσώλειον
-ου

: Μαυσώλειον < όνομα Μαύσωλ(ος) + -ειον

το μαυσωλείο, ο τάφος του Μαύσωλου, σατράπη της Καρίας στην Αλικαρνασσό @scaife.persesu

ελληνιστική κοινή


κοσμοφόρος

κοσμοφόρος
-ου

: κοσμοφόρος < → λείπει η ετυμολογία

αυτός που κρατούσε τα κοσμήματα κατά την διάρκεια θρησκευτικών τελετών

ελληνιστική κοινή

δικοσμητική ζωοφόρος

ελληνιστική κοινή

αρχιτεκτονική


ἐπιγονή

: ἐπιγονή < → λείπει η ετυμολογία

※ '1ος/2ος κε' αιώνας ⌘ Πλούταρχος, Βίοι Παράλληλοι/Φάβιος Μάξιμος, 4.4, p.130 @scaife.perseus

προελθὼν δὲ ὁ δικτάτωρ εἰς τὸν ὄχλον εὔξατο τοῖς θεοῖς ἐνιαυτοῦ μὲν αἰγῶν καὶ σνῶν καὶ προβάτων καὶ βοῶν ἐπιγονήν, ὅσην Ἰταλίας ὄρη καὶ πεδία καὶ ποταμοὶ καὶ λειμῶνες εἰς ὥραν ἐσομένην θρέψουσι,

αύξηση, ανάπτυξη

※ 2ος κε αιώνας ⌘ Λουκιανός, 25, 3 Τίμων @wikisource @scaife.perseus

εἰς ἐπιγονὴν κακίας μείζονος.
#::* για να γεννηθεί έπειτα κακία μεγαλύτερη.
#::*:Μετάφραση (1977), Ερμιόνη Ηλιάδου @greek‑language.gr
#::* για ανάπτυξη μεγαλύτερης κακίας.
#::*:Μετάφραση: Βικιλεξικό.

γένος, ράτσα

για ανθρώπους και ζώα

※ 3ος/2ος πκε αιώνας ⌘ Παλαιά Διαθήκη,Αμώς (Rahlfs) , 7.1, κατά την Μετάφραση των Εβδομήκοντα @scaife.perseus

Οὕτως ἔδειξέν μοι Κύριος ὁ θεός, καὶ ἰδοὺ ἐπιγονὴ ἀκρίδων ἐρχομένη ἑωθινή, καὶ ἰδοὺ βροῦχος εἷς Γὼγ ὁ βασιλεύς.
#:::Έτσι φανέρωσε σε μένα [με όραμα] ο Κύριος ο Θεός, και ιδού σμήνος ακρίδων, που έρχεται κατά το πρωί, και ιδού ένας βρούχος, [που συμβολίζει] τον βασιλιά Γωγ.
#:::Μετάφραση: Βικιλεξικό.

απόγονοι ξένων στρατιωτικών εποίκων

στην Αίγυπτο


ἡλικιώτης

ἡλικιώτης
-ου
ἡλικιῶτις

: ἡλικιώτης < → λείπει η ετυμολογία

συνομήλικος, σύγχρονος με κάποιον

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Πλάτων, Ἀπολογία Σωκράτους, 33d-33e

πρῶτον μὲν Κρίτων οὑτοσί, ἐμὸς ἡλικιώτης καὶ δημότης,
*::: πρώτα ο Κρίτων αυτός εδώ, συνομήλικος και συνδημότης μου,
*:::Μετάφραση (1923): Παύλος Νιρβάνας. Αθήνα: Ελευθερουδάκης @greek‑language.gr

※ '1ος/2ος κε' αιώνας Αρριανός, Ἀλεξάνδρου Ἀνάβασις, 4.13.3

Τοῦτον τὸν Ἑρμόλαον ἀλγήσαντα τῇ ὕβρει φράσαι πρὸς Σώστρατον τὸν Ἀμύντου, ἡλικιώτην τε ἑαυτοῦ καὶ ἐραστὴν ὄντα, ὅτι οὐ βιωτόν οἵ ἐστι μὴ τιμωρησαμένῳ Ἀλέξανδρον τῆς ὕβρεως,
*:::Ο Ερμόλαος αυτός στενοχωρήθηκε για την προσβολή και είπε στον Σώστρατο, τον γιο του Αμύντα, που ήταν συνομήλικος και εραστής του, ότι δεν άξιζε πλέον να ζει, αν δεν εκδικηθεί τον Αλέξανδρο για την προσβολή.
*:::Μετάφραση (1998), Θ.Χ. Σαρικάκης, @greek‑language.gr


ἡλικιῶτις

ἡλικιῶτις
-ιδος
ἡλικιώτης

: ἡλικιῶτις < → λείπει η ετυμολογία

ἱστορία

※ Κατηγορία:Λήμματα με παραθέματα από τον Πλούταρχο (ελληνιστική κοινή)Κατηγορία:Λήμματα με παραθέματα (ελληνιστική κοινή) Κατηγορία:Λήμματα με παραθέματα (ελληνιστική κοινή) 1ος/2ος κε αιώνας ⌘ Πλούταρχος, Βίοι Παράλληλοι Περικλῆς, 13.16 *::__E__οὕτως ἔοικε πάντῃ χαλεπὸν εἶναι καὶ δυσθήρατον ἱστορίᾳ τἀληθές, ὅταν οἱ μὲν ὕστερον γεγονότες τὸν χρόνον ἔχωσιν ἐπιπροσθοῦντα τῇ γνώσει τῶν πραγμάτων, ἡ δὲ τῶν πράξεων καὶ τῶν βίων ἡλικιῶτις ἱστορία τὰ μὲν φθόνοις καὶ δυσμενείαις, τὰ δὲ χαριζομένη καὶ κολακεύουσα λυμαίνηται καὶ διαστρέφῃ τὴν ἀλήθειαν.
*:::__E__ Φαίνεται πως, σε κάθε περίπτωση, η αλήθεια είναι εξαιρετικά δύσκολο να βρεθεί με την ιστορική έρευνα· οι μεταγενέστεροι ιστορικοί έχουν τον χρόνο που μεσολάβησε να τους εμποδίζει να γνωρίσουν τα γεγονότα, ενώ οι σύγχρονοι με τα γεγονότα και τα ιστορικά πρόσωπα ιστορικοί, άλλοτε από φθόνο και μίσος, άλλοτε από εύνοια και κολακεία, αλλοιώνουν και διαστρέφουν την αλήθεια.

Μετάφραση (1965): Μιχάλης Οικονόμου @greek‑language.gr

ἡλικιώτιδες πράξεις

※ Κατηγορία:Λήμματα με παραθέματα από τον Διόδωρο Σικελιώτη (ελληνιστική κοινή)Κατηγορία:Λήμματα με παραθέματα (ελληνιστική κοινή) Κατηγορία:Λήμματα με παραθέματα (ελληνιστική κοινή) 1ος πκε αιώνας ⌘ Διόδωρος Σικελιώτης, Βιβλιοθήκη Ἱστορική, 1, 58.4 @scaife.perseus

παρεκάλει συγκρίνειν τὰς ἡλικιώτιδας πράξεις·

συνομήλικος, σύγχρονος με κάποιον

※ 2ος πκε αιώνας Ξενοφών ο Εφέσιος, Εφεσιακά, 2.3.3, @scaife.perseus

καὶ οὐκέτι καρτεροῦσα ἔγνω πρὸς τὴν Ῥόδην, τὴν σύντροφον τῆς Ἀνθείας, οὖσαν ἡλικιῶτιν καὶ κόρην, κατειπεῖν τὸν ἔρωτα· ταύτην γὰρ μόνην ἤλπιζε συνεργήσειν αὐτῇ πρὸς τὴν ἐπιθυμίαν.

※ 2ος κε αιώνας ⌘ Λουκιανός, 22, 17 Ὄνειρος ἢ Ἀλεκτρυών @wikisource @scaife.perseus

εἶδον γὰρ λευκὴν μέν τινα καὶ ἐπιμήκη τὸν τράχηλον, ὡς εἰκάζειν κύκνου θυγατέρα εἶναι, τἆλλα δὲ πάνυ πρεσβῦτιν, ἡλικιῶτιν σχεδὸν τῆς Ἑκάβης, ἥν γε Θησεὺς πρῶτον ἁρπάσας ἐν Ἀφίδναις εἶχε κατὰ τὸν Ἡρακλέα γενόμενος,

※ 2ος κε αιώνας ⌘ Λουκιανός, 78, 15.2 Ενάλιοι Διάλογοι/Ζέφυρος και Νότος @wikisource @scaife.perseus

ἡ μὲν Εὐρώπη κατεληλύθει ἐπὶ τὴν ἠϊόνα παίζουσα τὰς ἡλικιώτιδας παραλαβοῦσα, ὁ Ζεὺς δὲ ταύρῳ εἰκάσας ἑαυτὸν συνέπαιζεν αὐταῖς κάλλιστος φαινόμενος·


πύξ

πύξ
πυγός
πυγή

: πύξ < → λείπει η ετυμολογία

γλουτοί, οπίσθια


κόρηθρον

κόρηθρον
-ου

: κόρηθρον < → λείπει η ετυμολογία

σάρωθρο, σκούπα

※ 2ος κε αιώνας ⌘ Λουκιανός, 34, 35 Φιλοψευδὴς ἢ Ἀπιστῶν @wikisource @scaife.perseus

ἐπειδὴ δὲ ἔλθοιμεν εἴς τι καταγώγιον, λαβὼν ἂν ὁ ἀνὴρ ἢ τὸν μοχλὸν τῆς θύρας ἢ τὸ κόρηθρον ἢ καὶ τὸ ὕπερον περιβαλὼν ἱματίοις ἐπειπών τινα ἐπῳδὴν ἐποίει βαδίζειν, τοῖς ἄλλοις ἅπασιν ἄνθρωπον εἶναι δοκοῦντα.


συλλήπτωρ

συλλήπτωρ
-ορος
συλλήπτρια
συλλήπτειρα

: συλλήπτωρ < → λείπει η ετυμολογία

βοηθός, συνεργός

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Πλάτων, Συμπόσιον, 218d

ἐμοὶ μὲν γὰρ οὐδέν ἐστι πρεσβύτερον τοῦ ὡς ὅτι βέλτιστον ἐμὲ γενέσθαι, τούτου δὲ οἶμαί μοι συλλήπτορα οὐδένα κυριώτερον εἶναι σοῦ.
*:::Γιατί η πρώτη προτεραιότητα για μένα είναι να γίνω όσο γίνεται τελειότερος· και πιστεύω ότι σ᾽ αυτή μου την επιδίωξη δεν μπορεί κανένας άλλος να με συμπαρασταθεί αποτελεσματικότερα από σένα.
*:::Μετάφραση (2004): Ηλίας Σπυρόπουλος, Θεσσαλονίκη:Ζήτρος. @greek‑language.gr

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Εὐριπίδης, Ἰφιγένεια ἐν Ταύροις, στίχ. 95

σὺ γάρ μοι τοῦδε συλλήπτωρ πόνου
*:::είσ᾽ εσύ ο βοηθός μου στο έργο τούτο
*:::Μετάφραση (1972) Η Ιφιγένεια στη χώρα των Ταύρων: Θρασύβουλος Σταύρου, Αθήνα: Εστία, 1979:ΟΕΔΒ @greek‑language.gr


σίνος

σίνος
-εος
-ους

: σίνος < → λείπει η ετυμολογία

βλάβη, καταστροφή, τραυματισμός

※ 5ος αιώνας πκε ⌘ Ἡρόδοτος, Ἱστορίαι, 8 (Οὐρανία), 65.2

Δημάρητε, οὐκ ἔστι ὅκως οὐ μέγα τι σίνος ἔσται τῇ βασιλέος στρατιῇ.
#:::Δημάρατε, αναπόφευκτα ο στρατός του βασιλιά θα δεχτεί κάποιο μεγάλο χτύπημα.
#:::Μετάφραση (1995): Ηλίας Σπυρόπουλος. Αθήνα:Γκοβόστης @greek‑language.gr

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Ἱπποκράτης, Κατ’ ἰητρεῖον, (De officina medici), 25, @scaife.perseus

Τουτέων ἁπάντων αἱ αὐταὶ ξυμμετρίαι τῆς ἐπιδέσιος· ᾗ μὲν γὰρ τὰ σίνη, μάλιστα πιέζει· ὑποτιθέναι οὖν μαλθακόν τι ἁρμόζον τῷ πάθει·
#:::ΣτΕ: Ο Ἱπποκράτης αναφέρεται στην επίδεση των τραυμάτων.

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Ἱπποκράτης, Περὶ ἀγμῶν, (De fracturis), 44, @scaife.perseus

Ἔστι δὲ καὶ ἄλλα σίνεα κατ ἀγκῶνα ὀχλώδεα·

όλεθρος, δυστυχία, μάστιγα

για πράγματα

※ 6ος/5ος πκε αιώνας ⌘ Αἰσχύλος, Ἀγαμέμνων, στίχ. 734

μέγα σίνος πολυκτόνον.
#:::πολύφονη ζημιά μεγάλη·.
#:::Μετάφραση (1911): Ιωάννης Ν. Γρυπάρης, Αθήνα:Φέξης @greek‑language.gr

σωματικό ελάττωμα

※ 4ος πκε αιώνας ⌘ Ισοκράτης, Επιστολές (Ισοκράτης), Ἀντιπάτρῳ, 4.11, @scaife.perseus

ἔτι δὲ καὶ τὸ σωμάτιον οὐκ εὐκρινὲς ὂν ἀλλ’ ἔχον ἄττα σίνη νομίζειν ἐμποδιεῖν αὑτὸν πρὸς πολλὰ τῶν πραγμάτων.


ἀγμός

: ἀγμός < → λείπει η ετυμολογία

ρήγμα βράχου, γκρεμός, σπηλιά

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Εὐριπίδης, Ἰφιγένεια ἐν Ταύροις, στίχ. 263 (262-263)

ἦν τις διαρρὼξ κυμάτων πολλῷ σάλῳ | κοιλωπὸς ἀγμός, πορφυρευτικαὶ στέγαι.
#:::εκεί ᾽ναι μια κουφάλα, | σκαμμένη απ᾽ τις φουρτούνες μες στο βράχο, | σκεπή για τους ψαράδες της πορφύρας.
#:::Μετάφραση (1972) Η Ιφιγένεια στη χώρα των Ταύρων: Θρασύβουλος Σταύρου, Αθήνα: Εστία, 1979:ΟΕΔΒ @greek‑language.gr

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Εὐριπίδης, Βάκχαι, στίχ. 1094 (1093-1094)

διὰ δὲ χειμάρρου νάπης | ἀγμῶν τ᾽ ἐπήδων θεοῦ πνοαῖσιν ἐμμανεῖς.
#:::Μέσα από την κοίτη του χειμάρρου | και από γκρεμούς πηδούσαν, ξέφρενες από τις πνοές του θεού.
#:::Μετάφραση χ.χ.: Θ. Κ. Στεφανόπουλος, Αθήνα: Κίχλη @greek‑language.gr

κάταγμα οστών

※ 2ος κε αιώνας ⌘ Γαληνός, In Hippocratis De fracturis, 1.1, p. 323 @scaife.perseus

περὶ δὲ τῶν καταγμάτων ἄξιον ἐπισημήνασθαι τοσοῦτον, ὡς πλειστάκις ὀνομάζων οὕτως αὐτὰ, σπανιάκις δέ που γράψας ἀγμὸς τὴν ἐπιγραφὴν ἐποιήσατο κατὰ τὸ σπάνιον.

※ 2ος κε αιώνας ⌘ Γαληνός, In Hippocratis De articulis, 4.5, p. 672 @scaife.perseus

Αὐτὸς ἐν τῷ περὶ ἀγμῶν εἶπεν·


φέναξ

: φέναξ < → λείπει η ετυμολογία

απατεώνας, αγύρτης, ψεύτης

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Ἀριστοφάνης, Βάτραχοι, στίχ. 909 (908-910)

τοῦτον δὲ πρῶτ᾽ ἐλέγξω, | ὡς ἦν ἀλαζὼν καὶ φέναξ οἵοις τε τοὺς θεατὰς | ἐξηπάτα μώρους λαβὼν παρὰ Φρυνίχῳ τραφέντας.
#:::τί απατεώνας ήτανε και κατεργάρης τούτος | θα δείξω πρώτα· και με ποιά μέσα, θεατές γελούσε | που ο Φρύνιχος πριν απ᾽ αυτόν τους είχε αποβλακώσει.
#:::Μετάφραση (1967): Θρασύβουλος Σταύρου, Αθήνα:Τυποβιβλιοτεχνική @greek‑language.gr

κωμική ονομασία του πτηνού φοῖνιξ

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Ἀριστοφάνης, Ἀχαρνῆς, στίχ. 89 @scaife.perseus

παρέθηκεν ἡμῖν· ὄνομα δʼ ἦν αὐτῷ φέναξ.

Φένακες: θεότητες της απάτης, που προστάτευαν τους απατεώνες

ως κύριο όνομα


κίβισις

κίβισις
-εως

: κίβισις < → λείπει η ετυμολογία

σακούλι, δισάκι

※ 7ος πκε αιώνας ⌘ Ἡσίοδος, (αποδίδεται) Ἀσπὶς Ἡρακλέουςʷ, 224 (223-225)

πᾶν δὲ μετάφρενον εἶχε κάρη δεινοῖο πελώρου, | Γοργοῦς· ἀμφὶ δέ μιν κίβισις θέε, θαῦμα ἰδέσθαι, | ἀργυρέη·
*:::Κι όλη την πλάτη του την κάλυπτε τέρατος φοβερού η κεφαλή: | ήτανε της Γοργώς. Μες σε ταγάρι αργυρό ήτανε τυλιγμένο, πράγμα θαυμάσιο | να το βλέπεις.
*::: Μετάφραση (2001): Σταύρος Γκιργκένης, Θεσσαλονίκη: Ζήτρος @greek‑language.gr


γῆθος

γῆθος
-εος και
-ους

: γῆθος < → λείπει η ετυμολογία

χαρά, αγαλλίαση

※ 1ος/2ος κε αιώνας ⌘ Πλούταρχος, Ἠθικά Ὅτι οὐδὲ ἡδέως ζῆν ἔστιν κατ' Ἐπίκουρον, Section 7, 1091b @scaife.perseus

Ὅμοια δὲ καὶ τὰ Ἐπικούρου λέγοντος τὴν τοῦ ἀγαθοῦ φύσιν ἐξ αὐτῆς τῆς φυγῆς τοῦ κακοῦ καὶ τῆς μνήμης καὶ ἐπιλογίσεως καὶ χάριτος, ὅτι τοῦτο συμβέβηκεν αὐτῷ, γεννᾶσθαι· «τὸ γὰρ ποιοῦν» φησίν «ἀνυπέρβλητον γῆθος τὸ παρ´ αὐτὸν πεφυγμένον μέγα κακόν· καὶ αὕτη φύσις ἀγαθοῦ, ἄν τις ὀρθῶς ἐπιβάλῃ, ἔπειτα σταθῇ καὶ μὴ κενῶς περιπατῇ περὶ ἀγαθοῦ θρυλῶν.»
*:::ΣτΕ: Ο Πλούταρχος παραθέτει ένα απόσπασμα του Επίκουρου.

※ 1ος/2ος κε αιώνας ⌘ Πλούταρχος, Ἠθικά Ηθικά, Περὶ ἀρετῆς καὶ κακιάς, 3.20 @scaife.perseus

τῇ δὲ ψυχῇ οὐκ ἔστιν ἐγγενέσθαι γῆθος οὐδὲ χαρὰν βέβαιον,

※ 1ος/2ος κε αιώνας ⌘ Πλούταρχος, Βίοι Παράλληλοι Βίοι Παράλληλοι/Ἀγησίλαος, 29.4 @scaife.perseus

οἱ μὲν τῶν τεθνεώτων πατέρες καὶ κηδεσταὶ καὶ οἰκεῖοι καταβαίνοντες εἰς ἀγορὰν ἀλλήλους ἐδεξιοῦντο λιπαροὶ τὰ πρόσωπα, φρονήματος μεστοὶ καὶ γήθους,


σκῶμμα

σκῶμμα
-ατος

: σκῶμμα < → λείπει η ετυμολογία

παρὰ γράμμα

※ Κατηγορία:Λήμματα με παραθέματα (αρχαία ελληνικά)Κατηγορία:Λήμματα με παραθέματα (αρχαία ελληνικά) 4oς πκε αιώνας ⌘ Αριστοτέλης, Ρητορική, 3.1412a *::__E__ὅπερ δύναται καὶ τὰ παρὰ γράμμα σκώμματα· ἐξαπατᾷ γάρ
*:::__E__με τον ίδιο τρόπο επενεργούν και τα λογοπαίγνια που γίνονται με την αλλαγή στα γράμματα μιας λέξης, κάτι που ξαφνιάζει και ξεγελάει τον ακροατή

Μετάφραση (2002, 2004), Δημήτριος Λυπουρλής @greek‑language.gr

χλεύη, αστεϊσμός, σαρκασμός, εμπαιγμός

※ 4ος πκε αιώνας ⌘ Δημοσθένης, Κατὰ Φιλίππου γ, 54

ὥστε λοιδορίας, φθόνου, σκώμματος, ἧστινος ἂν τύχηθ᾽ ἕνεκ᾽ αἰτίας ἀνθρώπους μισθωτούς, ὧν οὐδ᾽ ἂν ἀρνηθεῖεν ἔνιοι ὡς οὐκ εἰσὶ τοιοῦτοι, λέγειν κελεύετε, καὶ γελᾶτε, ἄν τισι λοιδορηθῶσιν.
*:::ώστε, για να ακούτε λοιδορίες, λόγους γεμάτους φθόνο, σκώμματα, ή για οποιονδήποτε άλλον λόγο, ζητάτε να μιλήσουν άνθρωποι πληρωμένοι, μερικοί από τους οποίους ούτε καν θα αρνιούνταν ότι είναι τέτοιοι, και γελάτε, αν από κάποιους λοιδορηθούν.
*:::Μετάφραση (2004): Α.Ι. Γιαγκόπουλος-Μ. Αραποπούλου @greek‑language.gr

※ '1ος/2ος κε' αιώνας ⌘ Πλούταρχος, Βίοι Παράλληλοι, Ἀλέξανδρος, 39.6

Πρωτέᾳ δέ τινι τῶν περὶ σκώμματα καὶ πότον οὐκ ἀμούσων ἔδοξε δι᾽ ὀργῆς γεγονέναι·
*:::Με κάποιον Πρωτέα, εξάλλου, με κλίση στα αστεία και στο πιοτό, φάνηκε πως κάποτε είχε οργιστεί·
*:::Μετάφραση (2012), Α.Ι. Γιαγκόπουλος-Ζ.Ε. Μαλαθούνη, @greek‑language.gr


νᾶμα

: νᾶμα < → λείπει η ετυμολογία

καθετί που ρέει

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Εὐριπίδης, Ἰφιγένεια ἐν Αὐλίδι, στίχ. 888

οἴχομαι τάλαινα, δακρύων νάματ᾽ οὐκέτι στέγω.
#:::Χάθηκα η φτωχιά· τα δάκρυα να κρατήσω δεν μπορώ.
#:::Μετάφραση (1972) Η Ιφιγένεια στην Αυλίδα: Θρασύβουλος Σταύρου, Αθήνα: Εστία @greek‑language.gr

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Εὐριπίδης, Μήδεια, στίχ. 1187 (1186-1187)

χρυσοῦς μὲν ἀμφὶ κρατὶ κείμενος πλόκος | θαυμαστὸν ἵει νᾶμα παμφάγου πυρός,
#:::Από το χρυσό στεφάνι, που έμενε φορεμένο στο κεφάλι της, | ξεχύνονταν αλλόκοτες ροές αχόρταγης φωτιάς,
#:::Μετάφραση (2012): Θ. Κ. Στεφανόπουλος, Αθήνα: Κίχλη @greek‑language.gr

τρεχούμενο νερό, ποταμός, ρεύμα νερού, ρυάκι, πηγή

※ 5ος πκε αιώνας ⌘Σοφοκλής, Ἀντιγόνη, 1130

Κασταλίας τε νᾶμα.
#::: και της Κασταλίας η πηγή.
#:::Μετάφραση (1912): Κωνσταντίνος Χρηστομάνος @greek‑language.gr

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Εὐριπίδης, Κύκλωψ, στίχ. 96 (96-98)

ξένοι, φράσαιτ᾽ ἂν νᾶμα ποτάμιον πόθεν | δίψης ἄκος λάβοιμεν εἴ τέ τις θέλει | βορὰν ὁδῆσαι ναυτίλοις κεχρημένοις;
#:::Ξένοι, σας παρακαλούμε, πείτε μας: υπάρχει τρόπος | Να ᾽βρουμε λίγο νεράκι ποταμίσιο, για τη δίψα | γιατρικό; Ή μήπως κάποιος θέλει φαΐ να μας πουλήσει; | Είμαστε θαλασσινοί, άνθρωποι αναγκεμένοι.
#:::Μετάφραση χ.χ.: Β. Λιαπή, Αθήνα: Κίχλη @greek‑language.gr

ξύλινος αγωγός

κατά τον Ησύχιο


εὐρύωψ

: εὐρύωψ < εὐρύ(ς) + ὤψ • Η Ετυμολογία χρειάζεται ανάπτυξη με τεκμηρίωση. Μπορείτε να βοηθήσετε;

που βλέπει μακρυά

※ 7ος πκε αιώνας ⌘ Ἡσίοδος, Θεογονία, 883 (883-885)

δή ῥα τότ᾽ ὤτρυνον βασιλευέμεν ἠδὲ ἀνάσσειν | Γαίης φραδμοσύνῃσιν Ὀλύμπιον εὐρύοπα Ζῆν | ἀθανάτων·
*:::παρότρυναν, με συμβουλές της Γης, τον Ολύμπιο Δία το μακρύβροντο | να βασιλέψει και να κυβερνήσει | τους αθάνατους.
*::: Μετάφραση (2001): Σταύρος Γκιργκένης, Θεσσαλονίκη: Ζήτρος @greek‑language.gr (ΣτΕ: η απόδοση της μετάφρασης είναι ποιητική αδεία και όχι κυριολεκτικά ακριβής)


φρῖκος

φρῖκος
-εος/-ους
της λέξης
φρίκη

: φρῖκος < → λείπει η ετυμολογία

φρίκη, ανατριχίλα


μελισσοτροφεῖον

μελισσοτροφεῖον
-ου

: μελισσοτροφεῖον (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική μελισσοτρόφ(ος) + -εῖον. Μορφολογικά αναλύεται σε μελισσο- + -τροφεῖον

μελισσοτροφείο


μελισσουργεῖον

μελισσουργεῖον
-ου

: μελισσουργεῖον (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική μελισσουργ(ός) + -εῖον. Μορφολογικά αναλύεται σε μελισσ- + -ουργεῖον

μελισσουργείο, μελισσοκομείο


οἰμωγή

: οἰμωγή < → λείπει η ετυμολογία

θρήνος, ολοφυρμός, οδυρμός που συνοδεύεται με κραυγές

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ἰλιάς, 22 (Χ. Ἕκτορος ἀναίρεσις.), στίχ. 447 (στίχοι 447-448)

κωκυτοῦ δ᾽ ἤκουσε καὶ οἰμωγῆς ἀπὸ πύργου· | τῆς δ᾽ ἐλελίχθη γυῖα, χαμαὶ δέ οἱ ἔκπεσε κερκίς·
*:::και ως άκουσε ξεφωνητά και κλάματ᾽ απ᾽ τον πύργον, | εσείσθηκαν τα μέλη της, της έπεσε η περόνη
*:::Έμμετρη μετάφραση (1922): Ιάκωβος Πολυλάς, @greek‑language.gr

※ 5ος αιώνας πκε ⌘ Ἡρόδοτος, Ἱστορίαι, 8 (Οὐρανία), 99.2

ἡ δὲ δευτέρη σφι ἀγγελίη ἐπεσελθοῦσα συνέχεε οὕτω ὥστε τοὺς κιθῶνας κατερρήξαντο πάντες, βοῇ τε καὶ οἰμωγῇ ἐχρέωντο ἀπλέτῳ,
*:::όταν όμως ήρθε κατόπι το δεύτερο μήνυμα, τους συγκλόνισε σε τέτοιο βαθμό, ώστε όλοι τους έκαναν κουρέλια τους χιτώνες τους και γέμισαν τον κόσμο με ασταμάτητες κραυγές και θρήνους·
*:::Μετάφραση (1995): Ηλίας Σπυρόπουλος. Αθήνα:Γκοβόστης @greek‑language.gr

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Εὐριπίδης, Μήδεια, στίχ. 107 (106-108)

δῆλον ἀπ᾽ ἀρχῆς ἐξαιρόμενον | νέφος οἰμωγῆς ὡς τάχ᾽ ἀνάψει | μείζονι θυμῷ·
*:::Φαίνεται πια: | Το σύννεφο του θρήνου της, που παίρνει τώρα να υψώνεται, σε λίγο θα αστράψει | με σφοδρότερο πάθος.
*::: Μετάφραση (2012): Θ. Κ. Στεφανόπουλος, Αθήνα: Κίχλη @greek‑language.gr


οἶμος

: οἶμος < → λείπει η ετυμολογία

δρόμος, μονοπάτι, ατραπός

※ 7ος πκε αιώνας ⌘ Ἡσίοδος, Ἔργα καὶ Ἡμέραι, 290 (290-292)

μακρὸς δὲ καὶ ὄρθιος οἶμος ἐς αὐτὴν | καὶ τρηχὺς τὸ πρῶτον· ἐπὴν δ᾽ εἰς ἄκρον ἵκηται, | ῥηιδίη δὴ ἔπειτα πέλει, χαλεπή περ ἐοῦσα.
#:::Μακριά κι απότομη η οδός γι᾽ αυτήν | και στην αρχή τραχιά. Μα όταν φτάσεις στην κορφή, | εύκολη γίνεται έπειτα, κι ας ήταν δύσκολη.
#:::Μετάφραση (2001): Σταύρος Γκιργκένης, Θεσσαλονίκη: Ζήτρος @greek‑language.gr

λωρίδα, γραμμή

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ἰλιάς, 11 (Λ. Ἀγαμέμνονος ἀριστεία.), στίχ. 24 (στίχοι 24-25)

τοῦ δ᾽ ἤτοι δέκα οἶμοι ἔσαν μέλανος κυάνοιο, | δώδεκα δὲ χρυσοῖο καὶ εἴκοσι κασσιτέροιο·
#:::και δώδεκα είχε ο θώρακας κλωστές από χρυσάφι, | δέκ᾽ από μαύρον χάλυβα κι είκοσι κασσιτέρου·
#:::Έμμετρη μετάφραση (1922): Ιάκωβος Πολυλάς, @greek‑language.gr

λωρίδα γης, έκταση, τοποθεσία, περιοχή

※ 6ος/5ος πκε αιώνας ⌘ Αἰσχύλος, Προμηθεὺς δεσμώτης, στίχ. 2 (1-2)

Χθονὸς μὲν ἐς τηλουρὸν ἥκομεν πέδον, | Σκύθην ἐς οἷμον, ἄβροτον εἰς ἐρημίαν.
#:::Νά μας, στα πέριορα τ᾽ αλαργινά του κόσμου | στους έρημους κι απάτητους Σκυθικούς δρόμους.
#:::Μετάφραση (1930): Ιωάννης Ν. Γρυπάρης, Αθήνα:Εστία @greek‑language.gr

μελωδία ενός τραγουδιού

※ 3ος αιώνας πκε αιώνας Καλλίμαχος ο Κυρηναίος, Ὕμνοι, ΕΙΣ ΔΙΑ, στίχος 1.78

Φοίβου δὲ λύρης εὖ εἰδότας οἴμους·
#:::του Φοίβου όσοι ξέρουνε καλά να παίζουν με τη λύρα ύμνους.
#:::Μετάφραση: (1996), Θανάσης Παπαθανασόπουλος @greek‑language.gr


μεταλλῖτις

μεταλλῖτις
-ιδος

: μεταλλῖτις (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική μέταλλ(ον) + -ῖτις, θηλυκό του -ίτης. Εννοείται θηλυκό ουσιαστικό όπως γῆ. ^((Χρειάζεται τεκμηρίωση…))
: ΣτΕ υποννοείται, αλλά δε μαρτυρείται τύπος αρσενικού σε -ίτης

που περιέχει μέταλλα, μεταλλίτις

ελληνιστική κοινή

※ 5ος αιώνας κε ⌘ Ἡσύχιος, Γλῶσσαι, Μ

<μεταλλῖτις> γῆ τις


μετεωροσκοπεῖον

μετεωροσκοπεῖον
-ου

: μετεωροσκοπεῖον (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική μετεωροσκόπ(ος) + -εῖον

συνώνυμο του μετεωροσκόπιον: όργανο μέτρησης της απόστασης των άστρων (μετεώρων)

※ '5ος κε' αιώνας Πρόκλος, Ὑποτύπωσις τῶν ἀστρονομικῶν ὑποθέσεων, 6.2 @books-google Procli Diadochi Hypotyposis Astronomicarum positionum, Apud Ioannem Vualder, 1540

διαφέρει μὲν οὖν τὸ μετεωροσκοπεῖον τοῦ ἀστρολάβου τούτου, […]


καταιβάτης

καταιβάτης
-ου
της λέξης
καταβάτης

: καταιβάτης < → λείπει η ετυμολογία

καταιβάτις

※ Κατηγορία:Λήμματα με παραθέματα (ελληνιστική κοινή)Κατηγορία:Λήμματα με παραθέματα (ελληνιστική κοινή) 3ος πκε αιώνας ⌘ Απολλώνιος ο Ρόδιος, Ἀργοναυτικά, 2.353, @scaife.perseus*::__E__ἔνθα μὲν εἰς Ἀίδαο καταιβάτις ἐστὶ κέλευθος,

αυτός που κατεβαίνει με βροντές και αστραπές

επίθετο του Δία

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Ἀριστοφάνης, Εἰρήνη, στίχ. 42 @scaife.perseus

τοῦτʼ ἔστι τὸ τέρας οὐ Διὸς καταιβάτου.

※ '2ος κε' αιώνας ⌘ Παυσανίας, Ἑλλάδος περιήγησις/Ἠλιακῶν Α, 5.14.10 @scaife.perseus

τοῦ δὲ Καταιβάτου Διὸς προβέβληται μὲν πανταχόθεν πρὸ τοῦ βωμοῦ φράγμα, ἔστι δὲ πρὸς τῷ βωμῷ τῷ ἀπὸ τῆς τέφρας τῷ μεγάλῳ.

※ '2ος/3ος κε' αιώνας ⌘ Αθήναιος ο Ναυκρατίτης, Δειπνοσοφισταί, 12.23, @scaife.perseus.

ἀλλὰ θύουσι Διὶ Καταιβάτῃ.

αυτός που οδηγεί τις ψυχές στον Άδη

επίθετο του Ερμή

αυτός πάνω στον οποίο κατεβαίνει κανείς, κατηφορικός

επίθετο του Αχέροντα

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Εὐριπίδης, Βάκχαι, στίχ. 1361 (1360-1362)

οὐδὲ παύσομαι | κακῶν ὁ τλήμων οὐδὲ τὸν καταιβάτην | Ἀχέροντα πλεύσας ἥσυχος γενήσομαι.
#:::Τα πάθη μου δεν έχουν τέλος. | Ακόμη και όταν ταξιδέψω στον Αχέροντα,που κατεβάζει στον Άδη, | δεν θα γνωρίσω τη γαλήνη.
#::: Μετάφραση χ.χ.: Θ. Κ. Στεφανόπουλος, Αθήνα: Κίχλη @greek‑language.gr

αυτός που κατεβαίνει κάτω από τη γη

για ανθρώπους

αυτός που εξακοντίζεται, εκτοξεύεται

για τον κεραυνό του Δία

※ 6ος/5ος πκε αιώνας ⌘ Αἰσχύλος, Προμηθεὺς δεσμώτης, στίχ. 359 (358-359)

ἀλλ᾽ ἦλθεν αὐτῷ Ζηνὸς ἄγρυπνον βέλος, | καταιβάτης κεραυνὸς ἐκπνέων φλόγα,
#:::μα ήρθεν επάνω του άγρυπνο του Δία το βέλος | ο κατεβάτης κεραυνός, φωτιά και λαύρα,
#:::Μετάφραση (1930): Ιωάννης Ν. Γρυπάρης, Αθήνα:Εστία @greek‑language.gr

: μέλη θιάσου, λάτρεις του Διονύσου

στον πληθυντικό


νεφρῖτις

νεφρῖτις
-ίτιδος
νεφρίτης

: νεφρῖτις < → λείπει η ετυμολογία

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Ἱπποκράτης, Coa praesagia, κεφ. 30.502, @scaife.perseus

Τὰ δὲ πρὸ ἥβης οὐ γίνεται νοσήματα, περιπλευμονικὰ, πλευριτικὰ, ποδαγρικὰ, νεφρῖτις, κιρσὸς περὶ κνήμην, ῥοῦς αἱματηρὸς, καρκίνος μὴ σύμφυτος, λεύκη μὴ συγγενὴς, κατάῤῥους νωτιαῖος, αἱμοῤῥοῒς, μὴ σύμφυτος χορδαψός· τούτων τῶν νοσημάτων πρὸ ἥβης οὐ χρὴ προσδέχεσθαι γενησόμενον οὐδέν.

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Ἱπποκράτης, Περὶ τῶν ἐντὸς παθῶν, De affectionibus interioribus, κεφ. 18, @scaife.perseus

Ἀπὸ δὲ νεφρίτιδος ἐπιλαμβάνει ἥδε ἡ νοῦσος μεγάλη τῶν φλεβῶν τῶν κοίλων, αἳ τείνουσιν ἀπὸ τῆς κεφαλῆς παρὰ τὰς σφαγὰς διὰ τῆς ῥάχιος ἐς τὸ σφυρὸν τὸ ἐκτὸς τοῦ ποδὸς καὶ ἐς τὸ μεταξὺ τοῦ μεγάλου δακτύλου.

※ 2ος κε αιώνας ⌘ Γαληνός, De simplicium medicamentorum temperamentis ac facultatibus I-VI, 8.18.45, p.134 @scaife.perseus

ὅσοι δ’ αὐτὸ καὶ πρὸς δυσεντερίαν καὶ ῥοῦν ἐρυθρὸν, ἕψοντες ἐν οἴνῳ διδόασιν, ὡς ξηραίνοντί τε καὶ συνάγοντι χρῶνται, καὶ ὅσοι πρὸς νεφρῖτιν, ὡς ἐκκαθαίροντι καὶ τέμνοντι.

νεφρικός, νεφρική νόσος, αυτός που ανήκει ή αναφέρεται στους νεφρούς

σε επιθετική λειτουργία

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Θουκυδίδης, Ἱστορίαι, 7, 15.1

ἀλλ᾽ ἢ τούτους μεταπέμπειν δέον ἢ ἄλλην στρατιὰν μὴ ἐλάσσω ἐπιπέμπειν καὶ πεζὴν καὶ ναυτικὴν καὶ χρήματα μὴ ὀλίγα, ἐμοὶ δὲ διάδοχόν τινα, ὡς ἀδύνατός εἰμι διὰ νόσον νεφρῖτιν παραμένειν.
#::: Πρέπει ή ν᾽ ανακαλέσετε το εκστρατευτικό σώμα ή να στείλετε άλλες δυνάμεις, όχι μικρότερες από όσες βρίσκονται κιόλας εδώ, και σε πεζικό και σε ναυτικό. Θα πρέπει να στείλετε πολλά χρήματα και να στείλετε και διάδοχό μου, επειδή είμαι άρρωστος από νεφρίτιδα και δεν μπορώ να μείνω εδώ περισσότερο.
#::: Μετάφραση (1965-1968): Άγγελος Σ. Βλάχος, Αθήνα:Γαλαξίας @greek‑language.gr

※ 1ος/2ος κε αιώνας ⌘ Πλούταρχος, Βίοι Παράλληλοι, Νικίας, 17.3

ἀλλὰ τοῦτ᾽ ἐξεργάσασθαι μικρὸν ἐδέησε τοῦ παντός, ἄνθρωπος οὐδ᾽ ὑγιαίνοντι χρώμενος ἑαυτῷ πρὸς τοσαύτας φροντίδας, ἀλλὰ νόσον νοσῶν νεφρῖτιν, ἧς τὸ μὴ προσεκπονηθὲν ‹ἔλ›λειμμα ποιεῖσθαι δίκαιόν ἐστι,
#::: Και όμως αυτό το έργο λίγο έλειψε να το ολοκληρώσει ένας άνθρωπος που λόγω των πολλών φροντίδων ούτε και την υγεία του είχε· γιατί υπέφερε από νεφρίτιδα, στην οποία θα πρέπει να αποδώσει κανείς τη μη ολοκλήρωση του έργου του.
#::: Μετάφραση (2012), Α.Ι. Γιαγκόπουλος-Ζ.Ε. Μαλαθούνη, @greek‑language.gr


ἀσάμινθος

ᾰ̓σᾰ́μινθος
-ου

: ἀσάμινθος < προελληνική (πβ. ακκαδικά 𒉏𒋛𒂊𒌈: nim-se-e-tum / namasittu)

ασάμινθος: λουτήρας, μπανιέρα

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ὀδύσσεια, 8 (θ. Ὀδυσσέως σύστασις πρὸς Φαίακας.), στίχ. 456 (454-457 )

τὸν δ᾽ ἐπεὶ οὖν δμῳαὶ λοῦσαν καὶ χρῖσαν ἐλαίῳ, | ἀμφὶ δέ μιν χλαῖναν καλὴν βάλον ἠδὲ χιτῶνα, | ἔκ ῥ᾽ ἀσαμίνθου βὰς ἄνδρας μέτα οἰνοποτῆρας | ἤϊε·
*:::Κι αφού τον έλουσαν οι δούλες και τον άλειψαν με λάδι, | του φόρεσαν ωραία χλαμύδα και χιτώνα. Κι έτσι λαμπρός | βγήκε από τον λουτρό και προχωρούσε προς τους άλλους | που έπιναν κρασί.
*::: Μετάφραση σε πεζό (2006): Δημήτρης Ν. Μαρωνίτης, @greek‑language.gr

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ὀδύσσεια, 17 (ρ. Τηλεμάχου καὶ Ὀδυσσέως ἐπάνοδος εἰς Ἰθάκην.), στίχ. 87 (85-87 )

αὐτὰρ ἐπεί ῥ᾽ ἵκοντο δόμους εὖ ναιετάοντας, | χλαίνας μὲν κατέθεντο κατὰ κλισμούς τε θρόνους τε, | ἐς δ᾽ ἀσαμίνθους βάντες ἐϋξέστας λούσαντο.
*:::Όταν σε λίγο φτάνουν στο καλοχτισμένο μέγαρο, | απόθεσαν τις χλαίνες σε πολυθρόνες και καθίσματα, | κι αμέσως πήγαν να λουστούν στους απαστράπτοντες λουτήρες.
*::: Μετάφραση σε πεζό (2006): Δημήτρης Ν. Μαρωνίτης, @greek‑language.gr

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ὀδύσσεια, 24 (ω. Σπονδαί.), στίχ. 370 (370-371 )

ἐκ δ᾽ ἀσαμίνθου βῆ· θαύμαζε δέ μιν φίλος υἱός, | ὡς ἴδεν ἀθανάτοισι θεοῖς ἐναλίγκιον ἄντην·
*:::Κι έτσι που βγήκε απ᾽ τον λουτρό, ο γιος του τώρα τον καμάρωνε, | βλέποντας πια να μοιάζει με τους αθάνατους θεούς.
*::: Μετάφραση σε πεζό (2006): Δημήτρης Ν. Μαρωνίτης, @greek‑language.gr


καλαμίνθη

: καλαμίνθη < κάλαμος + μίνθη ή προελληνική

καλαμίθρα, μέντα, φλισκούνι


λῶπος

: λῶπος < → λείπει η ετυμολογία

ένδυμα, ιμάτιο, μανδύας

ελληνιστική κοινή


λώπη

: λώπη < → λείπει η ετυμολογία

μανδύας, ιμάτιο

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ὀδύσσεια, 13 (ν. Ὀδυσσέως ἀπόπλους παρὰ Φαιάκων καὶ ἄφιξις εἰς Ἰθάκην.), στίχ. 224 (στίχοι 224-225)

δίπτυχον ἀμφ᾽ ὤμοισιν ἔχουσ᾽ εὐεργέα λώπην· | ποσσὶ δ᾽ ὑπὸ λιπαροῖσι πέδιλ᾽ ἔχε, χερσὶ δ᾽ ἄκοντα
*:::είχε στους ώμους περασμένη κάπα διπλωτή, | στ᾽ άσπρα του πόδια πέδιλα, στα χέρια του κοντάρι.
*::: Μετάφραση σε πεζό (2006): Δημήτρης Ν. Μαρωνίτης, @greek‑language.gr


γλύκανσις

: γλύκανσις < αρχαία ελληνική γλυκαίνω + -σις < γλυκύς


ἡμισελήνιον

: ἡμισελήνιον < αρχαία ελληνική ἡμι- + σελήνη < σέλας

η ημισέληνος, το μισοφέγγαρο

ελληνιστική κοινή


ἠνορέη

ἠνορέη
-ης
ἠνορέα

: ἠνορέη < ετεροιωμένη βαθμίδα ἠνορ- από την πρωτοϊνδοευρωπαϊκή *h₂nḗr (άνδρας, δύναμη) + -έη, ιωνική μορφή της κατάληξης -έᾱ. Ομόρριζα: ἀνήρ.

ανδρεία, ανδρική δύναμη

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ἰλιάς, 8 (Θ. Θεῶν ἀγορά. Κόλος μάχη.), στίχ. 226 (στίχοι 224-226)

ἠμὲν ἐπ᾽ Αἴαντος κλισίας Τελαμωνιάδαο | ἠδ᾽ ἐπ᾽ Ἀχιλλῆος, τοί ῥ᾽ ἔσχατα νῆας ἐΐσας | εἴρυσαν, ἠνορέῃ πίσυνοι καὶ κάρτεϊ χειρῶν·
#:::και στες σκηνές του Αίαντος του Τελαμωνιάδη | και του Αχιλλέως, που ακρινά τα πλοία τους εστήσαν, | στην δύναμίν τους ήσυχοι και στην πολλήν ανδρείαν·
#:::Έμμετρη μετάφραση (1922): Ιάκωβος Πολυλάς, @greek‑language.gr

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ἰλιάς, 6 (Ζ. Ἕκτορος καὶ Ἀνδρομάχης ὁμιλία.), στίχ. 156 (στίχοι 156-157)

τῷ δὲ θεοὶ κάλλος τε καὶ ἠνορέην ἐρατεινὴν | ὤπασαν· αὐτάρ οἱ Προῖτος κακὰ μήσατο θυμῷ,·
#:::κάλλος του δώσαν οι θεοί, χάριν ομού και ανδρείαν, | αλλά κρυφίως όλεθρον ο Προίτος τού εσοφίσθη.
#:::Έμμετρη μετάφραση (1922): Ιάκωβος Πολυλάς, @greek‑language.gr

※ 7ος πκε αιώνας ⌘ Ἡσίοδος, Θεογονία, 516 (514-516)

ὑβριστὴν δὲ Μενοίτιον εὐρύοπα Ζεὺς | εἰς ἔρεβος κατέπεμψε βαλὼν ψολόεντι κεραυνῷ | εἵνεκ᾽ ἀτασθαλίης τε καὶ ἠνορέης ὑπερόπλου.
#:::Τον υβριστή Μενοίτιο ο Δίας που μακριά ηχεί | στο έρεβος ξαπέστειλε χτυπώντας τον με τον γεμάτο αιθάλη κεραυνό | για την αλαζονεία του και την υπεροπτική του ανδρεία.
#::: Μετάφραση (2001): Σταύρος Γκιργκένης, Θεσσαλονίκη: Ζήτρος @greek‑language.gr

ανδρική ομορφιά

έπαινοι για την ανδρεία

στον πληθυντικό


ταυρίνη

: ταυρίνη < (άμεσο δάνειο) λατινική taurinae (πληθυντικός του taurina) < taurinus < taurus < αρχαία ελληνική ταῦρος

είδος παπουτσιού


τροχαστής

: τροχαστής (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική τροχάζω, τροχασ- + -τής

εργάτης που χειριζόταν αντλία νερού με τροχό

ελληνιστική κοινή


ἀστυνόμος

: ἀστυνόμος < → λείπει η ετυμολογία

άρχοντας της Αθήνας που είχε την επιμέλεια της αστυνομίας, των οδών και των δημόσιων κτηρίων

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Πλάτων, Νόμοι, 8, 845e @scaife.perseus

ὁ βλαπτόμενος δικαζέσθω πρὸς τοὺς ἀστυνόμους, τὴν ἀξίαν τῆς βλάβης ἀπογραφόμενος·


τοξεία

: τοξεία < αρχαία ελληνική τόξον + -εία

η τοξοβολία, η τέχνη της ρίψης βελών με τόξο

οι τοξότες σαν σύνολο


πέμφιγα

αιτιατική ενικού του πέμφιξ


ὀπάων

: ὀπάων < → λείπει η ετυμολογία

σύντροφος στον πόλεμο, συμπολεμιστής

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ἰλιάς, 8 (Θ. Θεῶν ἀγορά. Κόλος μάχη.), στίχ. 263 (στίχοι 261-264)

Τὸν δὲ μετ᾽ Ἀτρεΐδαι, Ἀγαμέμνων καὶ Μενέλαος, | τοῖσι δ᾽ ἐπ᾽ Αἴαντες θοῦριν ἐπιειμένοι ἀλκήν, | τοῖσι δ᾽ ἐπ᾽ Ἰδομενεὺς καὶ ὀπάων Ἰδομενῆος | Μηριόνης, ἀτάλαντος Ἐνυαλίῳ ἀνδρειφόντῃ,
#:::Κατόπι του εις τον πόλεμον κατέβηκαν οι Ατρείδαι, | οι Αίαντες μ᾽ αδάμαστην ζωσμένοι ανδραγαθίαν, | ο Ιδομενεύς και ο σύντροφος εκείνου Μηριόνης, | φρικτός, ως ο Ενυάλιος·
#:::Έμμετρη μετάφραση (1922): Ιάκωβος Πολυλάς, @greek‑language.gr

ακόλουθος, υπηρέτης

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ἰλιάς, 17 (Ρ. Μενελάου ἀριστεία.), στίχ. 258 (στίχοι 258-259)

τὸν δὲ μετ᾽ Ἰδομενεὺς καὶ ὀπάων Ἰδομενῆος, | Μηριόνης, ἀτάλαντος Ἐνυαλίῳ ἀνδρειφόντῃ.
#:::κατόπιν ο Ιδομενεύς, μ᾽ αυτόν και ο Μηριόνης, | ακόλουθός του, ισόπαλος του ανθρωποφόνου Άρη.
#:::Έμμετρη μετάφραση (1922): Ιάκωβος Πολυλάς, @greek‑language.gr

※ 5ος αιώνας πκε ⌘ Ἡρόδοτος, Ἱστορίαι, 5 (Τερψιχόρη), 111.3

εἶπε πρὸς ταῦτα ὁ ὀπέων αὐτοῦ·
#:::Ο ιπποκόμος τού αποκρίθηκε:
#:::Μετάφραση (1992): Ηλίας Σπυρόπουλος. Αθήνα:Γκοβόστης @greek‑language.gr


λοφιά

: λοφιά < λόφ(ος) + -ιά

ο λαιμός και η πλάτη ορισμένων ζώων

το πτερύγιο στη ράχη ενός ψαριού

ελληνιστική κοινή


λοφιή

: λοφιή < λοφιά

ιωνικός τύπος του λοφιά


ἁμαξίδιον

: ἁμαξίδιον < ἅμαξ(α) + -ίδιον

ελληνιστική κοινή


νησσοτροφεῖον

νησσοτροφεῖον
-ου

: νησσοτροφεῖον < αρχαία ελληνική νήσσ(α) + -ο- + (ελληνιστική κοινή) -τροφεῖον

νησσοτροφείο

ελληνιστική κοινή


νυμφαῖον

νυμφαῖον
-ου

: νυμφαῖον (ελληνιστική κοινή) ουσιαστικοποιημένο ουδέτερο του επιθέτου νυμφαῖος (αρχαία ελληνικά). Εννοείται ουδέτερο ουσιαστικό ἱερόν.

νυμφαίο, ιερό αφιερωμένο στις Νύμφες

ελληνιστική κοινή

κρήνη, βρύση

ελληνιστική κοινή

: εορτή προς τιμήν των Νυμφών

στον πληθυντικό ως κύριο όνομα


πανδοχεῖον

πανδοχεῖον
-ου

: πανδοχεῖον (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική πανδοκεῖον με την επίδραση θεμάτων με χι όπως στο δέχομαι. Μορφολογικά αναλύεται σε παν- + δοχεῖον < δοκεῖον

ξενώνας, ξενοδοχείο, πανδοχείο

ελληνιστική κοινή

※ '2ος κε' αιώνας Ο αττικιστής Φρύνιχος ο Βιθυνός ή Αράβιος καταδικάζει τον τύπο με χι - ⌘Anecodta Bachmanniana 307 (Phryn. 276)

πανδοχεῖον ούκ έρεΐς, ἀλλὰ διὰ τοῦ κ, πανδοκεῖον, καὶ πανδοκεύτρια καὶ πανδοκεύς)


τένοντα

αιτιατική ενικού του τένων


ὀλιγοφρενία

ὀλῐγοφρενία
-ας

: ὀλιγοφρενία (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική ὀλίγος, ὀλιγο- + φρεν- (φρήν) + -ία

ολιγοφρενία, μειωμένη αντίληψη, έλλειψη ευφυίας

ελληνιστική κοινή


ἀμοργός

ἀμοργός
-οῦ
ὁ
ἀμοργός
οἱ
ἀμοργοί
τοῦ
ἀμοργοῦ
τῶν
ἀμοργῶν
τῷ
ἀμοργῷ
τοῖς
ἀμοργοῖς
τὸν
ἀμοργόν
τοὺς
ἀμοργούς
ἀμοργέ
ἀμοργοί
τὼ
ἀμοργώ
τοῖν
ἀμοργοῖν

: ἀμοργός < ἀμοργ- (όπως ἀμόργη), θέμα στο ρήμα ἀμέργω (δρέπω, κόβω καρπούς)
:* για τη σημασία «είδος λιναριού» < ἀμοργίς < ἀμέργω

αυτός που συνθλίβει, αποστραγγίζει, αρμέγει

αυτός που συνθλίβει, που εκμεταλλεύεται

συνώνυμο του ἀμοργίς


ἡλίου

γενική ενικού του ἥλιος


κίνησις

κίνησις
-εως

: κίνησις < κινέω / κινώ, κινη- + -σις (-ησις)

λεία κίνησις

κατὰ τους Κυρηναϊκοὺς φιλοσόφους

ἡδονή

κατὰ τους Κυρηναϊκοὺς φιλοσόφους

τραχεῖα κίνησις

κατὰ τους Κυρηναϊκοὺς φιλοσόφους

πόνος

κατὰ τους Κυρηναϊκοὺς φιλοσόφους

κίνηση, δράση

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Πλάτων, Πολιτεία, 9, 583e

Καὶ μὴν τό γε ἡδὺ ἐν ψυχῇ γιγνόμενον καὶ τὸ λυπηρὸν κίνησίς τις ἀμφοτέρω ἐστόν· ἢ οὔ;
#::: Κάθε λυπηρό ή ευχάριστο συναίσθημα δεν παραδέχεσαι ότι είναι κάποια κίνηση της ψυχής; ή όχι;
#::: Μετάφραση (στη δημοτική, χ.χ.): Ιωάννης Γρυπάρης. Θεσσαλονίκη: ΚΕΓ, 2015 (στην καθαρεύουσα, 1911, Εκδ.Φέξη) @greek‑language.gr

※ 4ος πκε αιώνας ⌘ Ἀριστοτέλης, Φυσικά 3.1 @scaife.perseus.org

ἄνευ τόπου καὶ κενοῦ καὶ χρόνου κίνησιν ἀδύνατον εἶναι.

※ 4ος πκε αιώνας ⌘ Ἀριστοτέλης, Περὶ ποιητικῆςʷ, 1462a

ἔτι ἡ τραγῳδία καὶ ἄνευ κινήσεως ποιεῖ τὸ αὑτῆς, ὥσπερ ἡ ἐποποιία· διὰ γὰρ τοῦ ἀναγινώσκειν φανερὰ ὁποία τίς ἐστιν·
#::: Η τραγωδία πετυχαίνει να επιτελέσει το έργο της και χωρίς κινήσεις, ακριβώς όπως και η επική ποίηση: η ποιότητα και η αξία της γίνεται φανερή και με την απλή ανάγνωση.
#::: Μετάφραση (2008): Δημήτριος Λυπουρλής, Θεσσαλονίκη:Ζήτρος @greek‑language.gr

※ 4ος πκε αιώνας ⌘ Ἀριστοτέλης, Ἠθικὰ Νικομάχεια, 8, 1154b

οὐ γὰρ μόνον κινήσεώς ἐστιν ἐνέργεια ἀλλὰ καὶ ἀκινησίας, καὶ ἡδονὴ μᾶλλον ἐν ἠρεμίᾳ ἐστὶν ἢ ἐν κινήσει.
#::: γιατί δεν υπάρχει μόνο της κίνησης ενέργεια, αλλά και της ακινησίας, και η ηδονή βρίσκεται πιο πολύ στην ηρεμία παρά στην κίνηση.
#::: Μετάφραση (2006): Δημήτριος Λυπουρλής, Θεσσαλονίκη:Ζήτρος @greek‑language.gr

※ 1ος/2ος κε αιώνας ⌘ Πλούταρχος, Ἠθικά Τῶν ἑπτὰ σοφῶν συμπόσιον, 163e

ψυχῆς γὰρ ὄργανον τὸ σῶμα, θεοῦ δ᾽ ἡ ψυχή· καὶ καθάπερ σῶμα πολλὰς μὲν ἐξ αὑτοῦ κινήσεις ἔχει, τὰς δὲ πλείστας καὶ καλλίστας ὑπὸ ψυχῆς, οὕτως αὖ πάλιν ἡ ψυχὴ τὰ μὲν ὑφ᾽ ἑαυτῆς κινουμένη πράττει,
#::: Όργανο της ψυχής είναι το σώμα, και του θεού η ψυχή. Και όπως το σώμα έχει πολλές κινήσεις που έχουν την αρχή τους σ᾽ αυτό, οι περισσότερες όμως και οι καλύτερές του ξεκινούν από την ψυχή, έτσι με τη σειρά της και η ψυχή: άλλοτε ενεργεί κινημένη από τον ίδιο τον εαυτό της,
#::: Μετάφραση (2004), Δημήτριος Λυπουρλής, @greek‑language.gr

κίνημα, εξέγερση

για την πολιτική

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Θουκυδίδης, Ἱστορίαι, 3, 75.2

οἱ δὲ τοῦ δήμου προστάται πείθουσιν αὐτὸν πέντε μὲν ναῦς τῶν αὐτοῦ σφίσι καταλιπεῖν, ὅπως ἧσσόν τι ἐν κινήσει ὦσιν οἱ ἐναντίοι, ἴσας δὲ αὐτοὶ πληρώσαντες ἐκ σφῶν αὐτῶν ξυμπέμψειν.
#::: αλλά οι αρχηγοί των δημοκρατικών τον έπεισαν να τους αφήσει πέντε καράβια του, ώστε ν᾽ αποθαρρυνθούν οι αντίπαλοί τους να κάνουν κίνημα. Σ᾽ αντάλλαγμα θα του έδιναν πέντε κερκυραϊκά καράβια με δικά τους πληρώματα.
#::: Μετάφραση (1965-1968): Άγγελος Σ. Βλάχος, Αθήνα:Γαλαξίας @greek‑language.gr

στον Θουκυδίδη

για τον Πελοποννησιακό Πόλεμο

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Θουκυδίδης, Ἱστορίαι, 1, 1.2

κίνησις γὰρ αὕτη μεγίστη δὴ τοῖς Ἕλλησιν ἐγένετο καὶ μέρει τινὶ τῶν βαρβάρων, ὡς δὲ εἰπεῖν καὶ ἐπὶ πλεῖστον ἀνθρώπων.
#::: Η αναταραχή αυτή συγκλόνισε τους Έλληνες και μερικούς από τους βαρβάρους και, μπορεί κανείς να πει, ολόκληρο σχεδόν τον κόσμο.
#::: Μετάφραση (1965-1968): Άγγελος Σ. Βλάχος, Αθήνα:Γαλαξίας @greek‑language.gr

κίνηση, μετακίνηση

για στράτευμα

μεταβολή, επανάσταση

στη γραμματική


αἰδοῦς

γενική ενικού του αἰδώς

άλλη μορφή: αἰδόος


αἰδόος

γενική ενικού του αἰδώς

άλλη μορφή: αἰδοῦς


αἰδῶ

αιτιατική ενικού του αἰδώς


αἰδοῖ

δοτική ενικού του αἰδώς


ἱερέα

αιτιατική ενικού του ἱερεύς


ἱερεῦ

κλητική ενικού του ἱερεύς


ἱερεῖ

δοτική ενικού του ἱερεύς


σπάρτον

: σπάρτον < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή *sper-to < *sper- (στρέφω, συστρέφω)

σχοινί (φτιαγμένο από το φυτό βούρλο, είδος καλαμόχορτου)


ἱερεῖς

ονομαστική και κλητική πληθυντικού του ἱερεύς

αττικός τύπος: ἱερῆς


ἀντιστάτης

ἀντιστάτης
-ου

: ἀντιστάτης < → λείπει η ετυμολογία

αντίπαλος, αντιτιθέμενος, ενάντιος

※ 6ος/5ος πκε αιώνας ⌘ Αἰσχύλος, Ἑπτὰ ἐπὶ Θήβας, στίχ. 519 @scaife.perseus

εἰκὸς δὲ πράξειν ἄνδρας ὧδ᾽ ἀντιστάτας·

※ 1ος/2ος κε αιώνας ⌘ Πλούταρχος, Ἠθικά Περὶ τῶν κοινῶν ἐννοιῶν πρὸς τοὺς Στωικούς, 45, 1084b @scaife.perseus

τὸ δὲ μὴ μόνον σώματα ταῦτα ποιεῖν, ἀλλὰ καὶ ζῷα λογικὰ καὶ ζῴων τοσούτων σμῆνος οὐ φίλιον οὐδʼ ἥμερον, ἀλλʼ ὄχλον ἀντιστάτην κακίαις καὶ πολέμιον νοῦν ἔχοντας,

ξύλινο στήριγμα, αντηρίδα

※ '1ος κε' αιώνας ⌘ 'Ηρων ο Αλεξανδρεύς, Belopoeica, Βελοποιικά, 93 @scaife.perseus

Δεῖ δὲ καὶ τὸν ἀντιστάτην τούτῳ ἴσον ποιῆσαι, ἴσον μὲν ἔχοντα μῆκος τῷ ΜΝ, πλάτος δὲ ἴσον τῷ Μ, καὶ ὁμοίως διτορμίας ἐξ ἑκατέρου μέρους οἵας τὰς ΜΝΓ ὀρθάς. οὗτος δέ οὐ λαμβάνει οὔτε τὴν κοίλην οὔτε τὴν κυρτὴν περιφέρειαν.


ἀράξας

δωρικός και αιολικός τύπος : γενική ενικού του ἀράξα

αιτιατική πληθυντικού του ἀράξα


ἀράχνη

ἀράχνη
-ης
ἀράχνης

: ἀράχνη < → λείπει η ετυμολογία

※ 6ος/5ος πκε αιώνας ⌘ Αἰσχύλος, Ἀγαμέμνων, στίχ. 1492 (1492-1493)

κεῖσαι δ᾽ ἀράχνης ἐν ὑφάσματι τῷδ᾽ | ἀσεβεῖ θανάτῳ βίον ἐκπνέων,
#:::μες σ᾽ αυτά της αράχνης τα δίχτυα γερτός | τη ζωή σου με θάνατον άνομο χάνεις.
#:::Μετάφραση (1911): Ιωάννης Ν. Γρυπάρης, Αθήνα:Φέξης @greek‑language.gr

※ 5ος αιώνας πκε αιώνας Βακχυλίδης, Απόσπασμα: 4, ΠΑΙΑΝΕΣ [ΑΠΟΛΛΩΝΙ ΠΥΘΑΙΕΙ ΕΙΣ ΑΣΙΝΗΝ], 4.69-4.70

ἐν δὲ σιδαροδέτοις πόρπαξιν αἰθᾶν | ἀραχνᾶν ἱστοὶ πέλονται,
#:::Τα σιδεροδεμένα χερούλια των ασπίδων | αραχνιάζουν,
#::: Μετάφραση (2012): Θρασύβουλος Σταύρου @greek‑language.gr

※ 1ος/2ος κε αιώνας ⌘ Πλούταρχος, Βίοι Παράλληλοι Νικίας, 9.7

ἐπόθουν τὸν ἀμίαντον καὶ ἀπόλεμον βίον, ἡδέως μὲν ᾀδόντων τὰ τοιαῦτα χορῶν ἀκούοντες· κείσθω δόρυ μοι μίτον ἀμφιπλέκειν ἀράχναις,
#:::ποθούσαν μια ζωή αναίμακτη χωρίς πόλεμο, ακούοντας με ευχαρίστηση τους χορούς να τραγουδούν τραγούδια σαν και αυτό, ας κείτεται κάτω το δόρυ για χάρη μου και ας πλέκει η αράχνη τον μίτο της γύρω του,
#:::Μετάφραση (2012), Α.Ι. Γιαγκόπουλος-Ζ.Ε. Μαλαθούνη, @greek‑language.gr
#:::ΣτΕ: Ο Πλούταρχος αναφέρεται σε ένα απόσπασμα της τραγωδίας Ερεχθεύς του Ευριπίδη. @archive.org

ιστός αράχνης

είδος ηλιακού ρολογιού

είδος φυτού, σφονδύλιον


ἀράχνη

: ἀράχνη < → λείπει η ετυμολογία

κλητική ενικού του ἀράχνης

ονομαστική και κλητική ενικού του ἀράχνη


ἀράχνης

ἀράχνης
-ου
ἀράχνη

: ἀράχνης < τύπος αρσενικού για το θηλυκό ἀράχνη

※ 7ος πκε αιώνας ⌘ Ἡσίοδος, Ἔργα καὶ Ἡμέραι, 777 (776-778)

ἡ δὲ δυωδεκάτη τῆς ἑνδεκάτης μέγ᾽ ἀμείνων· | τῇ γάρ τοι νῇ νήματ᾽ ἀερσιπότητος ἀράχνης | ἤματος ἐκ πλείου, ὅτε τ᾽ ἴδρις σωρὸν ἀμᾶται·
*:::Μα η δωδέκατη απ᾽ την ενδέκατη πολύ καλύτερη είναι. | Γιατί σ᾽ αυτή γνέθει τα νήματα η αράχνη που ίπταται ψηλά, | όταν η μέρα είναι πλήρης, όταν κι ο γνωστικός μαζεύει το σωρό του.
*:::Μετάφραση (2001): Σταύρος Γκιργκένης, Θεσσαλονίκη: Ζήτρος @greek‑language.gr

※ 4ος πκε αιώνας ⌘ Ἀριστοτέλης, Προβλήματα (αμφίβολο)ʷ 26.61 @scaife.perseus

Διὰ τί τὰ ἀράχνια τὰ πολλὰ ὅταν φέρηται, πνεύματός ἐστι σημεῖα; πότερον ὅτι ἐργάζεται ὁ ἀράχνης ἐν ταῖς εὐδίαις, φέρεται δὲ διὰ τὸ ψυχόμενον τὸν ἀέρα συνιέναι πρὸς τὴν γῆν, τὸ δὲ ψύχεσθαι ἀρχὴ χειμῶνος· σημεῖον οὖν ἡ φορὰ τῶν ἀραχνίων.

※ 4ος πκε αιώνας ⌘ Ἀριστοτέλης, Τῶν περὶ τὰ ζῷα ἱστοριῶν, 9, 1, p. 307 - @scaife.perseus

Πόλεμος δὲ καὶ ἀσκαλαβώτῃ καὶ ἀράχνῃ· κατεσθίει γὰρ τοὺς ἀράχνας ὁ ἀσκαλαβώτης.


ἀράχνης

γενική ενικού του ἀράχνη


ἀράχνῃ

δοτική ενικού του ἀράχνης

δοτική ενικού του ἀράχνη


τάρβος

τάρβος
-εος
-ους

: τάρβος < → λείπει η ετυμολογία

φόβος, τρόμος

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ἰλιάς, 24 (Ω. Ἕκτορος λύτρα.), στίχ. 152

μηδέ τί οἱ θάνατος μελέτω φρεσὶ μηδέ τι τάρβος·
#::*και μη φοβείται θάνατον ή άλλο τι να πάθει·
#::*:Έμμετρη μετάφραση (1922): Ιάκωβος Πολυλάς, @greek‑language.gr
#::*και ούτε να τον απασχολεί ο θάνατος ούτε κάποιος φόβος·
#::*:Μετάφραση λέξεων: Βικιλεξικό.

※ 6ος/5ος πκε αιώνας ⌘ Αἰσχύλος, Ἀγαμέμνων, στίχ. 858 (857-858)

ἐν χρόνῳ δ᾽ ἀποφθίνει | τὸ τάρβος ἀνθρώποισιν.
#::*γιατ᾽ ο χρόνος σβήνει | τη συστολή απ᾽ τον άνθρωπο·
#::*:Μετάφραση (1911): Ιωάννης Ν. Γρυπάρης, Αθήνα:Φέξης @greek‑language.gr
#::*γιατί με τον καιρό ο φόβος μειώνεται στους ανθρώπους.
#::*:Μετάφραση λέξεων: Βικιλεξικό.

δέος, σεβασμός

αντικείμενο του φόβου ή του τρόμου, φόβητρο

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Σοφοκλῆς, Ἠλέκτρα, στίχ. 412

ἔχεις τι θάρσος τοῦδε τοῦ τάρβους πέρι;
#:::Αυτός που πήρε ο τρόμος στον ύπνο της, σου γεννά τάχα ελπίδες;
#::: Μετάφραση (1936): Ιωάννης Ν. Γρυπάρης), Αθήνα: Εστία @greek‑language.gr


ἄμυστις

ἄμυστις
-ιος και
-ιδος

: ἄμυστις < → λείπει η ετυμολογία

άφθονη πόση, μεγάλη ρουφηξιά, το να πίνει κανείς μονορούφι

※ 5ος πκε αιώνας, Επιγραφικό χάραγμα στον πάτο μιας ερυθρόμορφης κύλικος. @greek-language.gr

Κιμμέριός με ἔκλεψεν. ἔπειτ᾽ ἔκπινε μ᾽ ἄμυστιν.
#:::Ο Κιμμέριος μʼ έκλεψε και έπειτα μʼ άδειασε μονορούφι.
#:::H. Metzger, Fouilles de Xanthos, IV, Paris 1972, 166-170. P. A. Hansen, Carmina epigraphica Graeca saec. viii-v a. Chr. n., Berlin 1983, 465.
#:::ΣτΕ: Το αρχαίο αγγείο βρέθηκε στην Ξάνθο της Λυκίας.

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Εὐριπίδης, Κύκλωψ, στίχ. 417 (416-417)

ὁ δ᾽ ἔκπλεως ὢν τῆς ἀναισχύντου βορᾶς | ἐδέξατ᾽ ἔσπασέν ‹τ᾽› ἄμυστιν ἑλκύσας
#:::Ξέχειλος από το ξεδιάντροπο το φαγοπότι εκείνος | το καλοδέχτηκε, το τράβηξε κάτω δίχως ανάσα
#::: Μετάφραση χ.χ.: Β. Λιαπή, Αθήνα: Κίχλη @greek‑language.gr

μεγάλο κύπελο που χρησιμοποιούσαν οι Θράκες

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Ἀριστοφάνης, Ἀχαρνῆς, στίχ. 1229 @scaife.perseus

καὶ πρός γʼ ἄκρατον ἐγχέας ἄμυστιν ἐξέλαψα.

※ '2ος/3ος κε' αιώνας ⌘ Αθήναιος ο Ναυκρατίτης, Δειπνοσοφισταί, 11.25, 783e, @scaife.perseus.

ἔπινον δὲ τὴν ἄμυστιν μετὰ μέλους, μεμετρημένου πρὸς ὠκύτητα χρόνου, ὡς Ἀμειψίας·
αὔλει μοι μέλος·
σὺ δ’ ᾆδε πρὸς τήνδ , ἐκπίομαι δ’ ἐγὼ τέως.
αὔλει σύ, καὶ σὺ τὴν ἄμυστιν λάμβανε.
#::ΣτΕ: Ο Αθήναιος ο Ναυκρατίτης παραθέτει ένα απόσπασμα του Αμειψίου, κωμικού του 5ου/4ου αι. π.Χ.


ὀχετός

: ὀχετός < → λείπει η ετυμολογία

ὀχέτιον

υποκοριστικό

σωλήνας μεταφοράς και διοχέτευσης του νερού

※ 5ος αιώνας πκε ⌘ Ἡρόδοτος, Ἱστορίαι, 3 (Θάλεια), 9.3

ἀπὸ τούτου δὴ ὦν τοῦ ποταμοῦ λέγεται τὸν βασιλέα τῶν Ἀραβίων, ῥαψάμενον ὠμοβοέων καὶ ἄλλων δερμάτων ὀχετὸν μήκεϊ ἐξικνεύμενον ἐς τὴν ἄνυδρον, ἀγαγεῖν διὰ δὴ τούτου τὸ ὕδωρ, ἐν δὲ τῇ ἀνύδρῳ μεγάλας δεξαμενὰς ὀρύξασθαι, ἵνα δεκομεναι τὸ ὕδωρ σῴζωσι.
#::: και απ᾽ αυτό το ποτάμι λένε ότι έφερε το νερό ο βασιλιάς των Αράβων μ᾽ έναν αγωγό που τον έραψε από ακατέργαστα δέρματα βοδιών και άλλα και με μάκρος που έφτανε ώς την άνυδρη περιοχή, όπου στην άνυδρη περιοχή έσκαψε μεγάλες δεξαμενές για να δέχονται το νερό και να το κρατάνε.
#::: Μετάφραση (1992): Λεωνίδας Ζενάκος. Αθήνα:Γκοβόστης @greek‑language.gr

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Θουκυδίδης, Ἱστορίαι, 6, 100.1

οἱ δὲ Ἀθηναῖοι τούς τε ὀχετοὺς αὐτῶν, οἳ ἐς τὴν πόλιν ὑπονομηδὸν ποτοῦ ὕδατος ἠγμένοι ἦσαν, διέφθειραν,
#::: Οι Αθηναίοι κατέστρεψαν τις υπόγειες σωληνώσεις που είχαν τοποθετηθεί για να φέρνουν πόσιμο νερό στην πολιτεία.
#::: Μετάφραση (1965-1968): Άγγελος Σ. Βλάχος, Αθήνα:Γαλαξίας @greek‑language.gr

τάφρος, αυλάκι, αγωγός υδάτων

ρυάκια, χείμαρροι

※ 6ος/5ος πκε αιώνας ⌘ Πίνδαροςʷ, Ὀλυμπιονίκαιςʷ, 5. Ψαύμιδι Καμαριναίῳ άπήνῃ, 12 (5.12)

καὶ σεμνοὺς ὀχετούς, Ἵππαρις οἷσιν ἄρδει στρατόν,
#::: και τα ιερά κανάλια του Ίππαρη, που υδρεύει τους ανθρώπους
#::: Μετάφραση (2004), Γιάννης Οικονομίδης, @greek‑language.gr

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Εὐριπίδης, Ἰφιγένεια ἐν Αὐλίδι, στίχ. 767

Σιμουντίοις ὀχετοῖς,
#::: προς του Σιμόεντα το ρέμα
#::: Μετάφραση (1972) Η Ιφιγένεια στην Αυλίδα: Θρασύβουλος Σταύρου, Αθήνα: Εστία @greek‑language.gr

※ 6ος/5ος πκε αιώνας ⌘ Πίνδαροςʷ, Ὀλυμπιονίκαιςʷ, 10 (11). Ἁγησιδἀμῳ Λοκρῷ Ἐπιζεφυρίῳ παιδὶ πύκτῃ, 37 (10.35-10.38)

Ἐπειῶν βασιλεὺς ὄπιθεν | οὐ πολλὸν ἴδε πατρίδα πολυ-| κτέανον ὑπὸ στερεῷ πυρί | πλαγαῖς τε σιδάρου βαθὺν εἰς ὀχετὸν ἄτας | ἵζοισαν ἑὰν πόλιν.
#::: κι ο βασιλιάς των Επειών που τους φίλους του εξαπατούσε | είδε την πλούσια πατρίδα του και τη γενέθλια πόλη | δια πυρός και σιδήρου | μες στο βαθύ το βάραθρο της συμφοράς | να βουλιάζει.
#::: Μετάφραση (2004), Γιάννης Οικονομίδης, @greek‑language.gr

έμμεσος τρόπος διαφυγής από μια κατάσταση, μέσο διαφυγής

η τραχεία και οι κλάδοι της που οδηγούν στους πνεύμονες, οι αρτηρίες, που κυκλοφορεί το αίμα, οι αγωγοί του γαστρεντερικού και του ουροποιητικού συστήματος

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Ἱπποκράτης, Περὶ ἀνατομῆς, (De anatomia), 1, @scaife.perseus

Νεφροὶ δὲ ὁμοιορυσμοὶ, τὴν χροιὴν δὲ ἐναλίγκιοι μήλοισιν· ἀπὸ δὲ τουτέων ὀχετοὶ σκαληνοειδέες ἄκρην κορυφὴν κύστιος κεῖνται.

※ 4ος πκε αιώνας ⌘ Ἀριστοτέλης, Περὶ ζῴων γενέσεως 2.7, 746a @scaife.perseus

πεφύκασι γὰρ τὰ ζῷα ἐκ τοῦ ὀμφαλοῦ, ὁ δ’ ὀμφαλὸς ἐκ τῆς φλεβὸς ἐφεξῆς ἀλλήλοις, ὡσπερανεὶ παρ’ ὀχετὸν τὴν φλέβα ῥέουσαν· περὶ δὲ ἕκαστον τῶν ἐμβρύων οἷ θ’ ὑμένες καὶ τὸ χόριόν ἐστιν.

※ 2ος κε αιώνας ⌘ Γαληνός, De motu musculorum, 1.1.366, p. 372 @scaife.perseus

οὗτοι μὲν οὖν οἱ ὀχετοὶ τὴν ἀρχὴν ἀπὸ καρδίας καὶ ἥπατος ἔχοντες, τὸ σῶμα τῶν μυῶν ἄρδουσι, καὶ διὰ τούτους οὐκέτι χώρα τις ἁπλῶς, ἀλλ’ οἷον φυτὸν ὁ μῦς γίνεται, διὰ δὲ τὸν τρίτον ὀχετὸν τὸν ἀπὸ τῆς μεγάλης ἀρχῆς οὐ φυτὸν, ἀλλ’ ἤδη κρεῖττον φυτοῦ, προσλαβὼν αἴσθησίν τε καὶ κίνησιν τὴν καθ’ ὁρμὴν, οἷς τὸ ζῶον τοῦ μὴ ζώου διαφέρει.


ἐμπολή

: ἐμπολή < → λείπει η ετυμολογία

εμπόρευμα, πραμάτεια

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Εὐριπίδης, Κύκλωψ, στίχ. 254 (254-255)

ἡμεῖς βορᾶς χρήιζοντες ἐμπολὴν λαβεῖν | σῶν ἆσσον ἄντρων ἤλθομεν νεὼς ἄπο.
#:::Εμείς είχαμε ανάγκη ν᾽ αγοράσουμε φαΐ, | κι έτσι απ᾽ το πλοίο ήρθαμε δω πέρα στη σπηλιά σου.
#::: Μετάφραση χ.χ.: Β. Λιαπή, Αθήνα: Κίχλη @greek‑language.gr

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Ξενοφῶν, Ἑλληνικά, 5, 1.23

ἐπὶ δὲ Σούνιον ἐλθὼν καὶ ὁλκάδας γεμούσας τὰς μέν τινας σίτου, τὰς δὲ καὶ ἐμπολῆς, ἔλαβε.
#:::Κατόπιν έφτασε στο Σούνιο, όπου αιχμαλώτισε μαούνες, άλλες γεμάτες στάρι κι άλλες μ᾽ εμπορεύματα.
#::: Μετάφραση (2012, 1η:1966): Ρόδης Ρούφος. Θεσσαλονίκη: Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας @greek‑language.gr

εμπόριο, εμπορική συναλλαγή, αγορά

κέρδος από εμπόριο, από πώληση προϊόντων

※ 4ος πκε αιώνας, επιγραφή, Στήλη ασβεστολιθική, που βρέθηκε στο ιερό του Ασκληπιού. @greek-language.gr

ἰχθυοφό-
ρος Ἀμφίμναστος· οὗτος ἰχθυοφορῶν εἰς Ἀρκαδίαν,
εὐξάμενος τὰν
[δεκάταν δωσεῖ]ν τῶι Ἀσκλ[απ]ιῶι τᾶς ἐμπολᾶς τῶν
 ἰχθύων, οὐκ ἐπ[ετ]έ-
[λει ταύαν ὡ]ς ἔοικ᾽ εὐχάν·
#:::Ο Αμφίμναστος και τα ψάρια.
Αυτός έφερνε ψάρια στην Αρκαδία
και έταξε ότι
θα προσφέρει στον Ασκληπιό το ένα δέκατο από την πώληση των
 ψαριών· δεν ετήρησε όμως
την υπόσχεσή του, όπως έπρεπε·
#:::Έκδ. Παν. Καββαδίας, Αρχ. Εφ. 1918, 158 κε. IG IV2 1, 123.21-29. W. Peek, «Fünf Wundergeschichten aus dem Asklepieion von Epidauros», Abhandlungen der sächsischen Akademie der Wissenschaften zu Leipzig. Philologisch-historische Klasse 56.3 (1963) 1-8, στ. 21-29 (SEG 22, 280).

κέρδος από μίσθωση πόρνης


ἰκτῖνος

: ἰκτῖνος < → λείπει η ετυμολογία

είδος αρπακτικού πτηνού, είδος γερακιού, περδικογέρακο

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Ἀριστοφάνης, Εἰρήνη, στίχ. 1100 (1099-1100)

φράζεο δή, μή πώς σε δόλῳ φρένας ἐξαπατήσας | ἰκτῖνος μάρψῃ
#:::Πρόσεξε μήπως, με δόλο απατώντας το νου σου, κανένα | περδικογέρακο αρπάξει…
#::: Μετάφραση (1967): Θρασύβουλος Σταύρου, Αθήνα: Τυποβιβλιοτεχνική @greek‑language.gr

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Ἀριστοφάνης, Ὄρνιθες, στίχ. 1624 (1622-1625)

ὅταν διαριθμῶν ἀργυρίδιον τύχῃ | ἅνθρωπος οὗτος, ἢ καθῆται λούμενος, | καταπτόμενος ἰκτῖνος ἁρπάσας λάθρᾳ | προβάτοιν δυοῖν τιμὴν ἀνοίσει τῷ θεῷ.
#:::Λεφτά σα θα μετράει αυτός ο κύριος | ή καθιστός θα παίρνει το λουτρό του, | ένα όρνιο ξαφνικά θα ορμά, θ᾽ αρπάζει | δυο προβάτων το αντίτιμο, κι επάνω | στο θεό θα το πηγαίνει.
#::: Μετάφραση (1967): Θρασύβουλος Σταύρου, Αθήνα: Τυποβιβλιοτεχνική @greek‑language.gr

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Ἀριστοφάνης, Ὄρνιθες, στίχ. 892 (891-892)

οὐχ ὁρᾷς ὅτι | ἰκτῖνος εἷς ἂν τοῦτό γ᾽ οἴχοιθ᾽ ἁρπάσας;
#:::Αυτό, κι ένα γεράκι μόνο νά ᾽ρθει, | σε μια στιγμή τ᾽ αρπάζει και το χάφτει.
#::: Μετάφραση (1967): Θρασύβουλος Σταύρου, Αθήνα: Τυποβιβλιοτεχνική @greek‑language.gr

θηλαστικό ζώο


τιτθός

: τιτθός < → λείπει η ετυμολογία

γυναικείος μαστός ή θηλή γυναικείου μαστού, ρώγα

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Ἱπποκράτης, Ἀφορισμοί, (Aphorismi), κεφ. 5.53, p. 552 @scaife.perseus

Ὁκόσαι διαφθείρειν μέλλουσι τὰ ἔμβρυα, ταύτῃσιν οἱ τιτθοὶ ἰσχνοὶ γίνονται· ἢν δὲ πάλιν σκληροὶ γένωνται, ὀδύνη ἔσται ἢ ἐν τοῖσι τιτθοῖσιν, ἢ ἐν τοῖσιν ἰσχίοισιν, ἢ ἐν τοῖσιν ὀφθαλμοῖσιν, ἢ ἐν τοῖσι γούνασι, καὶ οὐ διαφθείρουσιν.

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Ἀριστοφάνης, Θεσμοφοριάζουσαι, στίχ. 640 @scaife.perseus

καὶ νὴ Δία τιτθούς γʼ ὥσπερ ἡμεῖς οὐκ ἔχει.

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Λυσίας, Ὑπὲρ τοῦ Ἐρατοσθένους φόνου ἀπολογίαʷ, 10

καὶ οὕτως ἤδη συνειθισμένον ἦν, ὥστε πολλάκις ἡ γυνὴ ἀπῄει κάτω καθευδήσουσα ὡς τὸ παιδίον, ἵνα τὸν τιτθὸν αὐτῷ διδῷ καὶ μὴ βοᾷ.
#:::Και είχαμε ήδη συνηθίσει τόσο, ώστε πολλές φορές η γυναίκα μου έφευγε και πήγαινε να κοιμηθεί κάτω με το παιδί, για να το θηλάζει και να μην κλαίει.
#::: Μετάφραση: Θ.Κ. Στεφανόπουλος, Αθήνα: Εκδόσεις Κίχλη.@greek‑language.gr

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Λυσίας, Ὑπὲρ τοῦ Ἐρατοσθένους φόνου ἀπολογίαʷ, 12

καὶ ἐγὼ τὴν γυναῖκα ἀπιέναι ἐκέλευον καὶ δοῦναι τῷ παιδίῳ τὸν τιτθόν, ἵνα παύσηται κλᾶον.
#:::Εγώ τότε έλεγα στη γυναίκα μου να κατεβεί κάτω και να θηλάσει το παιδί, για να σταματήσει να κλαίει.
#::: Μετάφραση: Θ.Κ. Στεφανόπουλος, Αθήνα: Εκδόσεις Κίχλη.@greek‑language.gr

※ 2ος κε αιώνας ⌘ Γαληνός, De marcore, 9, p. 701 @scaife.perseus

ἐμοὶ μὲν δὴ βέλτιον οὐδὲν εἰς τὰ τοιαῦτα γάλακτος εἶναι δοκεῖ, μάλιστα μὲν εἴ τις αὐτὸ ὑπομένει βδάλλειν ἐντιθέμενος τῷ στόματι γυναικεῖον τιτθὸν, ὥσπερ Εὐρυφῶν τε καὶ Ἡρόδικος ἐπὶ τῶν φθινόντων ἀξιοῦσιν· εἰ δὲ μὴ, ἀλλὰ τό γε τῆς ὄνου λαμβάνειν ἔτι θερμὸν, ἐλαχίστῳ χρόνῳ ὡμιληκὸς τῷ περιέχοντι.

ανδρικός μαστός

θηλαστικό ζώο

άτομο που έχει αναλάβει την ανατροφή κάποιου, η τροφός


τιθήνα

: τιθήνα < → λείπει η ετυμολογία

δωρικός τύπος του τιθήνη

※ 6ος/5ος πκε αιώνας ⌘ Πίνδαροςʷ, Πυθιονίκαις, 1. Ἱέρωνι Αἰτναίῳ ἅρματι, 20 (1.19-1.20)

κίων δ᾽ οὐρανία συνέχει, | νιφόεσσ᾽ Αἴτνα, πάνετες χιόνος ὀξείας τιθήνα·
*::*ενώ η ουρανοστήριχτη κολώνα, | η Αίτνα η χιονόδαρτη, τον συγκρατά, που θρέφει ολοχρονίς κρουσταλλά χιόνια.
*::*:Μετάφραση (1953): Ι.Ν. Γρυπάρης, @greek‑language.gr
*::*κι ο ουράνιος στύλος τον κρατάει ακίνητον εκεί, | της Αίτνας το χιονόσκεπο βουνό, που τρέφει ολοχρονίς το τσουχτερό το χιόνι.
*::*:Μετάφραση (1994): Γιάννης Οικονομίδης, @greek‑language.gr


ὑσμίνη

: ὑσμίνη < → λείπει η ετυμολογία

αγώνας, πάλη, μάχη, σύγκρουση

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ἰλιάς, 18 (Σ. Ὁπλοποιία.), στίχ. 243 (στίχοι 243-244)

Τρῶες δ᾽ αὖθ᾽ ἑτέρωθεν ἀπὸ κρατερῆς ὑσμίνης | χωρήσαντες ἔλυσαν ὑφ᾽ ἅρμασιν ὠκέας ἵππους,
*:::Και απ᾽ τ᾽ άλλο μέρος άφησαν τον φονικόν αγώνα | και οι Τρώες, και απ᾽ τες άμαξες εξέζεψαν τους ίππους,
*:::Έμμετρη μετάφραση (1922): Ιάκωβος Πολυλάς, @greek‑language.gr

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ἰλιάς, 5 (Ε. Διομήδους ἀριστεία.), στίχ. 627

Ὣς οἱ μὲν πονέοντο κατὰ κρατερὴν ὑσμίνην·
*:::Έτσι ενεργούσαν στον σφοδρόν αγώνα του πολέμου.
*:::Έμμετρη μετάφραση (1922): Ιάκωβος Πολυλάς, @greek‑language.gr

※ 7ος πκε αιώνας ⌘ Ἡσίοδος, (αποδίδεται) Ἀσπὶς Ἡρακλέουςʷ, 119 (118-119)

ἥρως ὦ Ἰόλαε, διοτρεφές, οὐκέτι τηλοῦ | ὑσμίνη τρηχεῖα·
*:::Ήρωα Ιόλαε, του Δία θρέμμα, δεν είναι πια μακριά | η μάχη η σκληρή.
*::: Μετάφραση (2001): Σταύρος Γκιργκένης, Θεσσαλονίκη: Ζήτρος @greek‑language.gr

※ 7ος πκε αιώνας ⌘ Ἡσίοδος, Θεογονία, 712 (711-712)

ἐκλίνθη δὲ μάχη· πρὶν δ᾽ ἀλλήλοις ἐπέχοντες | ἐμμενέως ἐμάχοντο διὰ κρατερὰς ὑσμίνας.
*:::Η μάχη έκλινε. Πριν, όμως, ο ένας στον άλλο αντιστέκονταν | και μάχονταν σταθερά στην κρατερή τη μάχη.
*::: Μετάφραση (2001): Σταύρος Γκιργκένης, Θεσσαλονίκη: Ζήτρος @greek‑language.gr


ἀλάστωρ

ἀλάστωρ
-ορος

: ἀλάστωρ άγνωστη ετυμολογία • Η Ετυμολογία χρειάζεται ανάπτυξη με τεκμηρίωση. Μπορείτε να βοηθήσετε;

Κατηγορία:Σελίδες που χρειάζονται επιμέλεια (αρχαία ελληνικά)

πνεύμα εκδίκησης

※ 6ος/5ος πκε αιώνας ⌘ Αἰσχύλος, Πέρσαι, στίχ. 354

※ 6ος/5ος πκε αιώνας ⌘ Αἰσχύλος, Ἀγαμέμνων, στίχ. 1501, επίσης στίχ.1508

ὁ παλαιὸς δριμὺς ἀλάστωρ

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Σοφοκλῆς, Οἰδίπους ἐπὶ Κολωνῷ, στίχ. 788

μάστιγα, πληγή (όπως το λιοντάρι της Νεμέας για τους βοσκούς)

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Σοφοκλῆς, Τραχίνιαι, στίχ. 1092

Νεμέας ἔνοικον, βουκόλων ἀλάστορα / λέοντ᾽

αυτός που πάσχει εξ αιτίας εκδίκησης, άθλιος, καταραμένος

※ 6ος/5ος πκε αιώνας ⌘ Αἰσχύλος, Εὐμενίδες, στίχ. 236

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Σοφοκλῆς, Αἴας, στίχ. 374

※ 3ος αιώνας ⌘ Ωριγένης @scaife.perseus

μηδαμῶς γὰρ θραυσθεὶς μηδὲ ἐνδοὺς πρὸς τοὺς πόνους ταῦτα εἶπε πρὸς τὸν ἀσεβῆ· „σὺ μᾶλλον, ἀλάστορ, ἐκ τοῦ παρόντος ἡμᾶς ζῆν ἀπολύεις, ὁ δὲ τοῦ κόσμου βασιλεὺς ἀποθανόντας ἡμᾶς ὑπὲρ τῶν αὐτοῦ νόμων εἰς αἰώνιον ἀναβίωσιν ζωῆς ἀναστήσει.“


φόσσα

: φόσσα < μεταγραφή ή άμεσο δάνειο από τη λατινική fossa

τάφρος, όρυγμα

※ 1ος/2ος κε αιώνας ⌘ Πλούταρχος, Βίοι Παράλληλοι Φάβιος Μάξιμος, 1.2 @scaife.perseus

τινὲς δὲ τοὺς ἀπὸ τοῦ γένους τούτου πρώτους τῇ διʼ ὀρυγμάτων χρησαμένους ἄγρᾳ Φοδίους ἱστοροῦσιν ὀνομάζεσθαι τὸ παλαιόν οὕτω γὰρ ἄχρι νῦν αἱ διώρυχες φόσσαι^([fossae]) καὶ φόδερε^([fodere]) τὸ σκάψαι καλεῖται· χρόνῳ δὲ τῶν δυεῖν φθόγγων μεταπεσόντων Φάβιοι προσηγορεύθησαν.


φύλοπις

φύλοπις
-ιδος

: φύλοπις: επική λέξη που από την αρχαιότητα ετυμολογήθηκε με φυλ- (< φῦλον) + ὄπα / ὄσσα < ὄψ στη σημασία φωνή), ετυμολόγηση που δεν είναι πειστική κατά τον Beekes ούτε σημασιολογικά, ούτε μορφολογικά (αναμενόμενος τύπος θα ήταν *φυλωπις). Προτείνει με βεβαιότητα προελληνική προέλευση. Άλλοι φιλόλογοι, συνέδεσαν το δεύτερο συνθετικό με τη λατινική ops, opus, αρχαία ελληνική ὄπις (στην αρνητική σημασία).

κραυγή μάχης, βοή μάχης, ορυμαγδός, μάχη

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ἰλιάς, 19 (Τ. Μήνιδος ἀπόρρησις.), στίχ. 158 (157-158 )

οὐκ ὀλίγον χρόνον ἔσται | φύλοπις,
*:::καιρόν δεν θα βαστάξει ολίγον | η μάχη
*::: Έμμετρη μετάφραση (1922): Ιάκωβος Πολυλάς, @greek‑language.gr

※ 7ος πκε αιώνας ⌘ Ἡσίοδος, (αποδίδεται) Ἀσπὶς Ἡρακλέουςʷ, 200

ἐπὶ δ᾽ ᾤχετο φύλοπιν αἰνήν.
*::: Μες στη σκληρή τη μάχη πορευόταν.
*::: Μετάφραση (2001): Σταύρος Γκιργκένης, Θεσσαλονίκη: Ζήτρος @greek‑language.gr


φλοῖσβος

φλοῖσβος
-ου

: φλοῖσβος < επίθημα -βος, δηλωτικό θορύβου. φλοι- < • Η Ετυμολογία χρειάζεται ανάπτυξη με τεκμηρίωση. Μπορείτε να βοηθήσετε;

κάθε συγκεχυμένος θόρυβος, υπόκωφος θόρυβος, οχλοβοή

βοή από το πεδίο της μάχης

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ἰλιάς, 5 (Ε. Διομήδους ἀριστεία.), στίχ. 322 (321-322 )

ἀλλ᾽ ὅ γε τοὺς μὲν ἑοὺς ἠρύκακε μώνυχας ἵππους | νόσφιν ἀπὸ φλοίσβου, ἐξ ἄντυγος ἡνία τείνας,
#:::και τα δικά του άλογα μακράν από τον κρότον | έστησε και τους χαλινούς προσέδεσε στ᾽ αμάξι.
#::: Έμμετρη μετάφραση (1922): Ιάκωβος Πολυλάς, @greek‑language.gr

θόρυβος από τον παφλασμό των κυμάτων

※ 6ος/5ος πκε αιώνας ⌘ Αἰσχύλος, Προμηθεὺς δεσμώτης, στίχ. 792 (792-793)

πόντου περῶσα φλοῖσβον, ἔστ᾽ ἂν ἐξίκῃ | πρὸς Γοργόνεια πεδία Κισθήνης,
#:::και του πελάου το σάλαγο περνώντας θά ᾽ρθεις | κατά τους κάμπους τους Γοργόνειους της Κισθήνης,
#:::Μετάφραση (1930): Ιωάννης Ν. Γρυπάρης, Αθήνα:Εστία @greek‑language.gr

※ Επιγραφή περιόδου βασιλείας αυτοκράτορα Αύγουστου, IG XII, 5 739, (στίχοι 164-166) Ύμνος αφιερωμένος στην αιγυπτιακή θεά Ίσιδα, εγγεγραμμένος σε στήλη. @epigraphy.packhum.org

ἐπ’ ἀφριόεντι δὲ Νηρεὺς
πλᾶζε τ[ρίαινα]ν [ἔ]χων περιμάρμαρον ἄνθεσιν ἄχνας
φλοῖσβο[ν ἐριβ]ρεμέθοντα,
#:::ΣτΕ: Η στήλη βρέθηκε στο νησί της Άνδρου το 1841 από τον Λουδοβίκο Ρος. @google.books.gr


πατριῶτις

πατριῶτις
-ώτιδος

: πατριῶτις < πατριώτ(ης) + -ις. Εννοείται θηλυκό ουσιαστικό γῆ, στολή

πάτρια, πατρική


κλέους

γενική ενικού του κλέος

※ '2ος/3ος κε' αιώνας ⌘ Αθήναιος ο Ναυκρατίτης, Δειπνοσοφισταί, 11.87, 494d, @scaife.perseus.

καὶ γὰρ ἐπαγωγόν, ὦ θεοί, τὸ σχῆμά πως
τῆς κύλικός ἐστιν ἄξιόν τε τοῦ κλέους
τοῦ τῆς ἑορτῆς, οὗ μὲν ἦμεν ἄρτι γὰρ
ἐξ ὀξυβαφίων κεραμέων ἐπίνομεν
τούτῳ δέ, τέκνον, πολλὰ κἀγάθ’ οἱ θεοὶ
τῷ δημιουργῷ δοῖεν ὃς ἐποίησέ σε,
τῆς συμμετρίας καὶ τῆς ἀφελείας οὕνεκα.
*:::ΣτΕ: Ο Αθήναιος ο Ναυκρατίτης παραθέτει ένα απόσπασμα από την κωμωδία Μύστις του ποιητή Αντιφάνη (4ος αιώνας π.Χ.). @archive.org

※ '4ος κε' αιώνας ⌘ Λιβάνιος, Oratio 5, 19 @scaife.perseus

εἰ δὲ μὴ ἦλθεν ἐκ Λήμνου Φιλοκτήτης μετὰ τῶν τόξων κλέους, μικρὰ ἂν ἦν τὰ τῶν ὁπλιτῶν.


ἑτερογαμία

: ἑτερογαμία < → λείπει η ετυμολογία

ο γάμος με άπιστο, με αλλόθρησκο

ελληνιστική κοινή

※ '4ος κε' αιώνας ⌘ Δίδυμος ο Τυφλός, Αποσπάσματα σχολίων στην Β' Προς Κορινθίους Επιστολή, 11 @catholiclibrary.org

Ἐκκλησιαστικῇ συνηθείᾳ, μᾶλλον δὲ γραφικῇ σύζυγοι αἱ γαμεταὶ τοῖς ἀνδράσι λέγονται. κωλύει γοῦν καὶ διὰ τῶν προκειμένων ἑτερογαμίαν, γράφων· μὴ ἔσεσθε ἑτεροζυγοῦντες ἀπίστοις, μονονουχὶ τοῦτο λέγων· πιστὸς ἀνὴρ μὴ ἀγέσθω ἄπιστον γαμετήν. σὺ μὲν γὰρ ὑπὸ τὸν χρηστὸν Ἰησοῦ ζυγὸν ὑπάρχεις, ἐκείνη δὲ ὑπὸ ζυγὸν πονηροῦ τινός ἐστιν. ὁμοίως ἡ πίστιν ἔχουσα γυνὴ μὴ ζευγνύσθω ἀνθρώπῳ εἰδωλολάτρῃ. .... εἰ γὰρ υἱοὶ καὶ θυγατέρες θεοῦ γίνεσθε ἀφορισθέντες τῶν ἀκαθάρτων ἀπίστων, μὴ τῷ αὐτῷ ζυγῷ ὑποβάλητε ἑαυτοὺς ἵνα τῶν ἱερῶν τούτων ἀμοιβῶν τύχητε, καθαρίσαντες ἑαυτοὺς ἀπὸ πάντων μιασμάτων τῶν ἐξ ἑτερογαμίας γινομένων σαρκίνων ὄντων· τότε γὰρ τὴν τοῦ πνεύματος πρακτικῶς καὶ τῷ φρονεῖν ἐπιτελέσετε ἁγιωσύνην.


ἄλοχος

: ἄλοχος < ἅ- αθροιστικό + λόχος.

σύντροφος στο κρεβάτι, σύζυγος, γυναίκα, συμβία

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ὀδύσσεια, 3 (γ. Ἰθακησίων ἐκκλησία καὶ Τηλεμάχου ἀποδημία.), στίχ. 403 (402-403 )

αὐτὸς δ᾽ αὖτε καθεῦδε μυχῷ δόμου ὑψηλοῖο, | τῷ δ᾽ ἄλοχος δέσποινα λέχος πόρσυνε καὶ εὐνήν.
#:::Έγειρε τότε να κοιμηθεί κι αυτός στο βάθος του αψηλού ανακτόρου, | όπου οικοδέσποινα η γυναίκα του του ετοίμαζε συζυγικό κρεβάτι, μαζί της κάθε νύχτα να πλαγιάζει.
#::: Μετάφραση σε πεζό (2006): Δημήτρης Ν. Μαρωνίτης, @greek‑language.gr

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ὀδύσσεια, 11 (λ. Ἀλκίνου ἀπόλογοι: Νέκυια.), στίχ. 227 (225-227 )

Νῶϊ μὲν ὣς ἐπέεσσιν ἀμειβόμεθ᾽, αἱ δὲ γυναῖκες | ἤλυθον, ὄτρυνεν γὰρ ἀγαυὴ Περσεφόνεια, | ὅσσαι ἀριστήων ἄλοχοι ἔσαν ἠδὲ θύγατρες.
#:::Οι δυο μας συναλλάσσαμε τα λόγια μας ακόμη, αλλά | πλησίασαν κι άλλες γυναίκες τώρα — η φημισμένη Περσεφόνη | τις παρότρυνε· όσες υπήρξαν σύζυγοι και θυγατέρες διάσημων ηρώων.
#::: Μετάφραση σε πεζό (2006): Δημήτρης Ν. Μαρωνίτης, @greek‑language.gr

※ 6ος/5ος πκε αιώνας ⌘ Πίνδαροςʷ, Νεμεονίκαις, 10. ‹Θεαίῳ Ἀργείῳ παλαιστῇ›, 18 Επιμ. Boeck, Pindari opera quae supersunt, 1811. (10.17-10.18)

οὗ κατ᾽ Ὄλυμπον | ἄλοχος Ἥβα τελείᾳ παρὰ ματέρι βαίνοισ᾽ ἔστι, καλλίστα θεῶν.
#:::πὄχει γυναίκα τώρ᾽ αυτός στον Όλυμπο | την πιο ᾽μορφη από τις θεές, την Ήβη, που πλάι με τη μητέρα της, του τέλειου γάμου τη θεά, βαδίζει.
#:::Μετάφραση (1937): Ιωάννης Γρυπάρης, @greek‑language.gr

※ 3ος αιώνας πκε αιώνας, επιγραφή, Επιτύμβια Στήλη από το νησί Ίμβρος. IG XII,8 93. @epigraphy.packhum.org

τέσσαρα τέκνα λιπὼν
Νεικήφορος ἐνθάδε
κεῖμαι
ἐν χρηστῆς ἀλόχου πνεῦμα̣
λιπὼν παλάμαις·

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ἰλιάς, 21 (Φ. Μάχη παραποτάμιος.), στίχ. 499 (498-499 )

«Λητοῖ, ἐγὼ δέ τοι οὔ τι μαχήσομαι· ἀργαλέον δὲ | πληκτίζεσθ᾽ ἀλόχοισι Διὸς νεφεληγερέταο·
#:::«Λητώ, δεν πολεμώ μ᾽ εσέ· και ποίος με γυναίκες | θέλει στα χέρια να πιασθεί του βροντοφόρου Δία.
#:::Έμμετρη μετάφραση (1922): Ιάκωβος Πολυλάς, @greek‑language.gr


ἄλοχος

: ἄλοχος < ἄ- στερητικό + λόχος

άγαμη, ανύπανδρη κοπέλα, παρθένα

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Πλάτων, Θεαίτητος, 149b @scaife.perseus

αἰτίαν δέ γε τούτου φασὶν εἶναι τὴν Ἄρτεμιν, ὅτι ἄλοχος οὖσα τὴν λοχείαν εἴληχε.


πύρνον

πύρνον
-ου
πύρνος

: πύρνον < → λείπει η ετυμολογία

σταρένιο ψωμί

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ὀδύσσεια, 15 (ο. Τηλεμάχου ἐπάνοδος.), στίχ. 312 (311-312 )

κατὰ δὲ πτόλιν αὐτὸς ἀνάγκῃ | πλάγξομαι, αἴ κέν τις κοτύλην καὶ πύρνον ὀρέξῃ.
#:::Όσο για μένα, που είμαι ζορισμένος, | θα περιπλανηθώ μετά κάτω στην πόλη, μήπως και κάποιος μου προσφέρει, μ᾽ ένα καυκί κρασί, λίγο ψωμί.
#::: Μετάφραση σε πεζό (2006): Δημήτρης Ν. Μαρωνίτης, @greek‑language.gr

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ὀδύσσεια, 17 (ρ. Τηλεμάχου καὶ Ὀδυσσέως ἐπάνοδος εἰς Ἰθάκην.), στίχ. 12 (10-12 )

τὸν ξεῖνον δύστηνον ἄγ᾽ ἐς πόλιν, ὄφρ᾽ ἂν ἐκεῖθι | δαῖτα πτωχεύῃ· δώσει δέ οἱ ὅς κ᾽ ἐθέλῃσι | πύρνον καὶ κοτύλην·
#:::τον άμοιρο τον ξένο οδήγησε στην πόλη, εκεί | να ζητιανέψει το φαΐ του, όποιος θελήσει να του δώσει | ψωμί σταρένιο, κούπα με κρασί.
#::: Μετάφραση σε πεζό (2006): Δημήτρης Ν. Μαρωνίτης, @greek‑language.gr

※ '2ος/3ος κε' αιώνας ⌘ Αθήναιος ο Ναυκρατίτης, Δειπνοσοφισταί, 3.81, 114d-114e @scaife.perseus.

Φιλήμων δ’ ἐν αʹ παντοδαπῶν χρηστηρίων πύρνον φησι καλεῖσθαι τὸν ἐκ πυρῶν ἀσήστων γινόμενον ἄρτον καὶ πάντα ἐν ἑαυτῷ ἔχοντα,

ψωμί από αλεύρι με πίτουρα

φαγητό, κρέας, βελανίδια

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ὀδύσσεια, 17 (ρ. Τηλεμάχου καὶ Ὀδυσσέως ἐπάνοδος εἰς Ἰθάκην.), στίχ. 362 (360-363 )

αὐτὰρ Ἀθήνη | ἄγχι παρισταμένη Λαερτιάδην Ὀδυσῆα | ὄτρυν᾽, ὡς ἂν πύρνα κατὰ μνηστῆρας ἀγείροι, | γνοίη θ᾽ οἵ τινές εἰσιν ἐναίσιμοι οἵ τ᾽ ἀθέμιστοι·
#:::ήλθε και στάθηκε η Αθηνά | στον Οδυσσέα πλάι, γιο του Λαέρτη, | και τον ξεσήκωσε για να μαζέψει τ᾽ αποφάγια των μνηστήρων, | να μάθει ποιοι το μέτρο σέβονται και ποιοι το δίκιο καταργούν
#::: Μετάφραση σε πεζό (2006): Δημήτρης Ν. Μαρωνίτης, @greek‑language.gr


ἶδος

: ἶδος < → λείπει η ετυμολογία

έντονη θερμότητα

※ 7ος πκε αιώνας ⌘ Ἡσίοδος, (αποδίδεται) Ἀσπὶς Ἡρακλέουςʷ, 397 (396-397)

καί τε πανημέριός τε καὶ ἠῷος χέει αὐδὴν | ἴδει ἐν αἰνοτάτῳ, ὅτε τε χρόα Σείριος ἄζει,
#:::κι όλη τη μέρα απ᾽ την αυγή το άσμα του σκορπάει | μέσα στην κάψα τη φριχτότερη, όταν ο Σείριος το δέρμα το ξεραίνει,
#::: Μετάφραση (2001): Σταύρος Γκιργκένης, Θεσσαλονίκη: Ζήτρος @greek‑language.gr


πρεσβυτερεῖον

πρεσβυτερεῖον
-ου

άλλη μορφή του πρεσβυτέριον


ἠπίαλος

: ἠπίαλος < → λείπει η ετυμολογία

πυρετός με ρίγος

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Ἱπποκράτης, Περὶ ἀερίων ὑδάτων καὶ τόπων, De aere, aquis, locis, 3, p.18, @scaife.perseus

τοῖσι δὲ ἀνδράσι δυσεντερίας καὶ διαῤῥοίας καὶ ἠπιάλους καὶ πυρετοὺς πολυχρονίους χειμερινοὺς καὶ ἐπινυκτίδας πολλὰς καὶ αἱμοῤῥοΐδας ἐν τῇ ἕδρῃ.

εφιάλτης, άσχημο όνειρο

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Ἀριστοφάνης, Σφῆκες, στίχ. 1038 (1037-1039)

φησίν τε μετ᾽ αὐτὸν | τοῖς ἠπιάλοις ἐπιχειρῆσαι πέρυσιν καὶ τοῖς πυρετοῖσιν, | οἳ τοὺς πατέρας τ᾽ ἦγχον νύκτωρ καὶ τοὺς πάππους ἀπέπνιγον,
#::: Αργότερα πάλι, | πέρσι λέω, καταπιάστηκε μ᾽ άλλα δεινά, | τους γνωστούς πυρετούς, τους βραχνάδες, | που στραγγάλιζαν μέσα στις μαύρες νυχτιές τους γονιούς σας, που πνίγαν παππούδες,
#::: Μετάφραση (1967): Θρασύβουλος Σταύρου, Αθήνα: Τυποβιβλιοτεχνική @greek‑language.gr


αἶνος

: αἶνος < → λείπει η ετυμολογία

μύθος, ιστορία, διήγημα

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ὀδύσσεια, 14 (ξ. Ὀδυσσέως πρὸς Εὔμαιον ὁμιλία.), στίχ. 508 (508-509 )

«ὦ γέρον, αἶνος μέν τοι ἀμύμων, ὃν κατέλεξας, | οὐδέ τί πω παρὰ μοῖραν ἔπος νηκερδὲς ἔειπες·
#:::«Άψογη η παραβολή σου, γέροντα, και στη διήγησή σου | τίποτε επιλήψιμο κι ανώφελο δεν είπες.
#::: Μετάφραση σε πεζό (2006): Δημήτρης Ν. Μαρωνίτης, @greek‑language.gr

※ 7ος πκε αιώνας ⌘ Ἡσίοδος, Ἔργα καὶ Ἡμέραι, 202

Νῦν δ᾽ αἶνον βασιλεῦσ᾽ ἐρέω φρονέουσι καὶ αὐτοῖς·
#:::Μα τώρα μύθο εγώ θα πω στους βασιλείς σοφοί κι ας είναι οι ίδιοι.
#:::Μετάφραση (2001): Σταύρος Γκιργκένης, Θεσσαλονίκη: Ζήτρος @greek‑language.gr

γρίφος, αίνιγμα

ρήση, παροιμία

έπαινος, εξύμνηση

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Σοφοκλῆς, Οἰδίπους ἐπὶ Κολωνῷ, στίχ. 707 (707-710)

ἄλλον δ᾽ αἶνον ἔχω μα- | τροπόλει τᾷδε κράτιστον, | δῶρον τοῦ μεγάλου δαίμονος, εἰπεῖν, | ‹˘ ˘› αὔχημα μέγιστον,
#::Έχω ένα ακόμη έπαινο να πω | πιο δυνατό γι᾽ αυτή την πόλη, τη μητρόπολή μας, | δώρο θεού μεγάλου, δικό τους και δικό μου | καύχημα:
#:::Μετάφραση (2004): Δημήτρης Ν. Μαρωνίτης, Αθήνα: ΜΙΕΤ @greek‑language.gr

διάταγμα, απόφαση


ἴρηξ

: ἴρηξ < → λείπει η ετυμολογία

επικός και ιωνικός τύπος του ἱέραξ

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ὀδύσσεια, 13 (ν. Ὀδυσσέως ἀπόπλους παρὰ Φαιάκων καὶ ἄφιξις εἰς Ἰθάκην.), στίχ. 86 (86-87 )

ἡ δὲ μάλ᾽ ἀσφαλέως θέεν ἔμπεδον· οὐδέ κεν ἴρηξ | κίρκος ὁμαρτήσειεν, ἐλαφρότατος πετεηνῶν.
*:::Έτρεχε το καράβι σταθερό και σίγουρο· μήτε γεράκι, | το γοργότερο πετούμενο, δεν θα μπορούσε να το φτάσει.
*::: Μετάφραση σε πεζό (2006): Δημήτρης Ν. Μαρωνίτης, @greek‑language.gr

※ 7ος πκε αιώνας ⌘ Ἡσίοδος, Ἔργα καὶ Ἡμέραι, 203 (203-204)

ὧδ᾽ ἴρηξ προσέειπεν ἀηδόνα ποικιλόδειρον, | ὕψι μάλ᾽ ἐν νεφέεσσι φέρων, ὀνύχεσσι μεμαρπώς·
*:::Έτσι μίλησε το γεράκι στο αηδόνι με τον πλουμιστό λαιμό | σαν να το ᾽χε αρπάξει με τα νύχια του και το ᾽φερε ψηλά πολύ στα νέφη.
*:::Μετάφραση (2001): Σταύρος Γκιργκένης, Θεσσαλονίκη: Ζήτρος @greek‑language.gr

※ 5ος αιώνας πκε ⌘ Ἡρόδοτος, Ἱστορίαι, 3 (Θάλεια), 76.3

ὠθιζομένων δ᾽ αὐτῶν ἐφάνη ἰρήκων ἑπτὰ ζεύγεα δύο αἰγυπιῶν ζεύγεα διώκοντα καὶ τίλλοντά τε καὶ ἀμύσσοντα.
*:::Καθώς όμως αυτοί φιλονικούσαν, φάνηκαν επτά ζευγάρια γεράκια που κυνηγούσαν δυο ζευγάρια γυπαετούς μαδώντας και τσιμπώντας τους.
*:::Μετάφραση (1992): Λεωνίδας Ζενάκος. Αθήνα:Γκοβόστης @greek‑language.gr


προχοή

: προχοή < → λείπει η ετυμολογία


ῥυτήρ

: ῥυτήρ < → λείπει η ετυμολογία

αυτός που σύρει

χαλινάρι, γκέμι, λουρί

εκφράσεις: ἀπὸ ῥυτῆρος

υπερασπιστής, σωτήρας, φρουρός


αἰνιγμός

: αἰνιγμός < αἰνίττομαι

γρίφος, αίνιγμα

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Εὐριπίδης, Ῥῆσος, στίχ. 754 @scaife.perseus

τάδʼ οὐκ ἐν αἰνιγμοῖσι σημαίνει κακά·

※ 4oς πκε αιώνας Αισχίνης, Κατὰ Κτησιφῶντος, 121

Οὐ γὰρ δι᾽ αἰνιγμῶν, ἀλλ᾽ ἐναργῶς γέγραπται ἐν τῇ ἀρᾷ κατά τε τῶν ἀσεβησάντων ἃ χρὴ παθεῖν αὐτούς, καὶ κατὰ τῶν ἐπιτρεψάντων, καὶ τελευταῖον, μηδ᾽ ὁσίως, φησί, θύσειαν οἱ μὴ τιμωροῦντες τῷ Ἀπόλλωνι μηδὲ τῇ Ἀρτέμιδι μηδὲ τῇ Λητοῖ μηδ᾽ Ἀθηνᾷ Προνοίᾳ, μηδὲ δέξαιντο αὐτῶν τὰ ἱερά.»
*:::Γιατί, εναντίον των ασεβών και όσων επέτρεψαν την ιεροσυλία, είναι γραμμένη στην κατάρα με σαφήνεια και όχι με γρίφους η ποινή που πρέπει να επιβληθεί σ᾽ αυτούς. Και η κατάρα τελειώνει ως εξής: «όσοι δεν τιμωρούν τους παραβάτες να μην μπορούν να προσφέρουν ευοίωνες θυσίες στον Απόλλωνα, την Άρτεμη, τη Λητώ και στην Προναία Αθηνά, και είθε οι θεοί να αρνηθούν να δεχτούν τις προσφορές τους.»
*:::Μετάφραση (2012): Α. Ι. Γιαγκόπουλος @greek‑language.gr

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Ἀριστοφάνης, Βάτραχοι, στίχ. 61 (60-61)

οὐκ ἔχω φράσαι. | ὅμως γε μέντοι σοι δι᾽ αἰνιγμῶν ἐρῶ.
*:::Με τα λόγια δε λέγεται· | με παρομοίωση μόνο.
*:::Μετάφραση (1967): Θρασύβουλος Σταύρου, Αθήνα:Τυποβιβλιοτεχνική @greek‑language.gr

※ '2ος/3ος κε' αιώνας ⌘ Αθήναιος ο Ναυκρατίτης, Δειπνοσοφισταί, 13.6, 558d, @scaife.perseus.

Σφίγγα Θηβαίαν δὲ πάσας ἔστι τὰς πόρνας καλεῖν,
αἳ λαλοῦσ’ ἁπλῶς μὲν οὐδέν, ἀλλ’ ἐν αἰνιγμοῖς τισιν,
ὡς ἐρῶσι καὶ φιλοῦσι καὶ σύνεισιν ἡδέως.


μυρίκη

: μυρίκη < λατινική myrica


ὄνειαρ

ὄνειαρ
-είατος

: ὄνειαρ < → λείπει η ετυμολογία

οτιδήποτε ωφελεί ή βοηθάει, κέρδος, ωφέλεια, βοήθεια

※ 7ος πκε αιώνας ⌘ Ἡσίοδος, Ἔργα καὶ Ἡμέραι, 346

πῆμα κακὸς γείτων, ὅσσον τ᾽ ἀγαθὸς μέγ᾽ ὄνειαρ·
#:::Τόση ο κακός ο γείτονας πληγή, όση ο καλός βοήθεια μεγάλη.
#:::Μετάφραση (2001): Σταύρος Γκιργκένης, Θεσσαλονίκη: Ζήτρος @greek‑language.gr

※ 7ος πκε αιώνας ⌘ Ἡσίοδος, Ἔργα καὶ Ἡμέραι, 822 (822-823)

Αἵδε μὲν ἡμέραι εἰσὶν ἐπιχθονίοις μέγ᾽ ὄνειαρ· | αἱ δ᾽ ἄλλαι μετάδουποι, ἀκήριοι, οὔ τι φέρουσαι.
#:::Αυτές οι μέρες είναι μέγα όφελος για όσους ζουν στη γη επάνω. | Ενώ οι άλλες είναι ευμετάβλητες, άβλαβες, που τίποτα δε φέρνουν.
#:::Μετάφραση (2001): Σταύρος Γκιργκένης, Θεσσαλονίκη: Ζήτρος @greek‑language.gr

μέσο ενίσχυσης, αναψυκτικό, τονωτικό

※ 7ος πκε αιώνας ⌘ Ἡσίοδος, Ἔργα καὶ Ἡμέραι, 41 (40-41)

νήπιοι, οὐδὲ ἴσασιν ὅσῳ πλέον ἥμισυ παντὸς | οὐδ᾽ ὅσον ἐν μαλάχῃ τε καὶ ἀσφοδέλῳ μέγ᾽ ὄνειαρ.
#:::Οι ανόητοι, που δε γνωρίζουν πόσο ανώτερο είναι το μισό απ᾽ το σύνολο, | ούτε και πόση ωφέλεια έχει μέσα της η μολόχα κι ο ασφόδελος.
#:::Μετάφραση (2001): Σταύρος Γκιργκένης, Θεσσαλονίκη: Ζήτρος @greek‑language.gr

φαγητό, τρόφιμα, πλούσια δώρα

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ἰλιάς, 24 (Ω. Ἕκτορος λύτρα.), στίχ. 367 (366-367 )

τῶν εἴ τίς σε ἴδοιτο θοὴν διὰ νύκτα μέλαιναν | τοσσάδ᾽ ὀνείατ᾽ ἄγοντα, τίς ἂν δή τοι νόος εἴη;
#::: Και αν απ᾽ αυτούς κανείς σε ιδεί μέσα στην μαύρην νύκτα, | τόσους να φέρεις θησαυρούς, τι θα αισθανθείς φαντάσου·
#::: Έμμετρη μετάφραση (1922): Ιάκωβος Πολυλάς, @greek‑language.gr

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ὀδύσσεια, 8 (θ. Ὀδυσσέως σύστασις πρὸς Φαίακας.), στίχ. 71

οἱ δ᾽ ἐπ᾽ ὀνείαθ᾽ ἑτοῖμα προκείμενα χεῖρας ἴαλλον.
#:::Άπλωσαν τότε όλοι τους τα χέρια στο έτοιμο φαγητό·
#::: Μετάφραση σε πεζό (2006): Δημήτρης Ν. Μαρωνίτης, @greek‑language.gr

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ὀδύσσεια, 15 (ο. Τηλεμάχου ἐπάνοδος.), στίχ. 316 (315-317 )

καί κε μνηστήρεσσιν ὑπερφιάλοισι μιγείην, | εἴ μοι δεῖπνον δοῖεν ὀνείατα μυρί᾽ ἔχοντες. | αἶψά κεν εὖ δρώοιμι μετὰ σφίσιν ἅσσ᾽ ἐθέλοιεν.
#::: μπορεί να τρύπωνα ανάμεσα και στους περήφανους μνηστήρες, | μήπως μου δώσουν μια μερίδα φαγητό από τα πάμπολλά τους γεύματα που γεύονται — | βέβαια θα τους δούλευα καλά, κάνοντας όλα τα θελήματά τους.
#::: Μετάφραση σε πεζό (2006): Δημήτρης Ν. Μαρωνίτης, @greek‑language.gr


ὄνειαρ

ὄνειαρ
-είατος

: ὄνειαρ < → λείπει η ετυμολογία

άλλη μορφή του ὄναρ


βουφορβός

: βουφορβός < ουσιαστικοποιημένο αρσενικό του επιθέτου βουφορβός

βοσκός, βουκόλος

≈ συνώνυμα: βουκόλος, βουποίμην


βουφορβόν

αιτιατική ενικού του βουφορβός


βουφορβῶν

γενική πληθυντικού του βουφορβός


βουφορβοῦ

γενική ενικού του βουφορβός


βουφορβῷ

δοτική ενικού του βουφορβός


βουφορβοῖς

δοτική πληθυντικού του βουφορβός


βουφορβούς

αιτιατική πληθυντικού του βουφορβός


βουφορβέ

κλητική ενικού του βουφορβός


βουφορβοί

ονομαστική και κλητική πληθυντικού του βουφορβός


βουφορβώ

ονομαστική, αιτιατική και κλητική δυϊκού του βουφορβός


βουφορβοῖν

γενική και δοτική δυϊκού του βουφορβός


ἀεργίη

: ἀεργίη < → λείπει η ετυμολογία

ιωνικός τύπος του ἀεργία

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ὀδύσσεια, 24 (ω. Σπονδαί.), στίχ. 251

οὐ μὲν ἀεργίης γε ἄναξ ἕνεκ᾽ οὔ σε κομίζει,

※ 7ος πκε αιώνας ⌘ Ἡσίοδος, Ἔργα καὶ Ἡμέραι, 311 (311-313)

ἔργον δ᾽ οὐδὲν ὄνειδος, ἀεργίη δέ τ᾽ ὄνειδος. | εἰ δέ κεν ἐργάζῃ, τάχα σε ζηλώσει ἀεργὸς | πλουτέοντα· πλούτῳ δ᾽ ἀρετὴ καὶ κῦδος ὀπηδεῖ.
*:::Διόλου ντροπή η δουλειά, ντροπή η αεργία. | Και αν εργάζεσαι, γοργά θα σε ζηλέψει ο άεργος | καθώς πλουταίνεις. Τον πλούτο η αρετή και η δόξα συνοδεύει.
*:::Μετάφραση (2001): Σταύρος Γκιργκένης, Θεσσαλονίκη: Ζήτρος @greek‑language.gr


ἀεργία

: ἀεργία < → λείπει η ετυμολογία

οκνηρία, ραθυμία, τεμπελιά, αργία

το να παραμένει ακαλλιέργητος, χέρσος

※ 4oς πκε αιώνας Αισχίνης, Κατὰ Κτησιφῶντος, 3.108

καὶ τὴν χώραν αὐτῶν καὶ τὴν πόλιν ἐκπορθήσαντας καὶ αὐτοὺς ἀνδραποδισαμένους ἀναθεῖναι τῷ Ἀπόλλωνι τῷ Πυθίῳ καὶ τῇ Ἀρτέμιδι καὶ Λητοῖ καὶ Ἀθηνᾷ Προνοίᾳ ἐπὶ πάσῃ ἀεργίᾳ, καὶ ταύτην τὴν χώραν μήτ᾽ αὐτοὺς ἐργάζεσθαι μήτ᾽ ἄλλον ἐᾶν.
#:::να ερημώσουν την περιοχή και την πόλη τους, να πουλήσουν τους ίδιους ως δούλους και να αφιερώσουν την περιοχή στον Πύθιο Απόλλωνα, την Άρτεμη, τη Λητώ και την Αθηνά την Προναία, ώστε να μείνει ακαλλιέργητη σε όλη την έκτασή της και να μην εκμεταλλεύονται την περιοχή αυτή μήτε οι ίδιοι μήτε να επιτρέπουν σε άλλους.
#:::Μετάφραση (2012): Α. Ι. Γιαγκόπουλος @greek‑language.gr


ἀργία

ἀργία
-ας
ἀεργία

: ἀργία < → λείπει η ετυμολογία

αδράνεια, ραθυμία, οκνηρία, τεμπελιά

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Εὐριπίδης, Ἱππόλυτος, στίχ. 381 (380-382)

τὰ χρήστ᾽ ἐπιστάμεσθα καὶ γιγνώσκομεν, | οὐκ ἐκπονοῦμεν δ᾽, οἱ μὲν ἀργίας ὕπο, | οἱ δ᾽ ἡδονὴν προθέντες ἀντὶ τοῦ καλοῦ
#::*Ξέρουμε τα καλά και τα κατέχουμε, | μα δεν τα κάνουμε· άλλοι τα βαριούνται, | άλλοι όμως προτιμούν την ευχαρίστηση κι όχι το πρέπιο
#::*:Μετάφραση (1965): Κώστας Βάρναλης, Αθήνα: Κέδρος @greek‑language.gr
#::*Γνωρίζουμε πλήρως τα καλά και τα κατέχουμε, | αλλά δεν τα κάνουμε, άλλοι από ραθυμία, | άλλοι όμως προτιμούν την ευχαρίστηση από το καλό
#::*:Μετάφραση λέξεων: Βικιλεξικό.

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Πλάτων, Συμπόσιον, 191b (191a-191b)

Ἐπειδὴ οὖν ἡ φύσις δίχα ἐτμήθη, ποθοῦν ἕκαστον τὸ ἥμισυ τὸ αὑτοῦ συνῄει, καὶ περιβάλλοντες τὰς χεῖρας καὶ συμπλεκόμενοι ἀλλήλοις, ἐπιθυμοῦντες συμφῦναι, ἀπέθνῃσκον ὑπὸ λιμοῦ καὶ τῆς ἄλλης ἀργίας διὰ τὸ μηδὲν ἐθέλειν χωρὶς ἀλλήλων ποιεῖν.
#:::Που λες, από την ώρα που η ανθρώπινη φύση σχίστηκε σε δυο κομμάτια, το καθένα απ᾽ αυτά ποθώντας το άλλο — τον μισό εαυτό του— έτρεχε να το συναντήσει· και τύλιγαν τα χέρια τους το ένα γύρω στο άλλο και σφιχταγκαλιάζονταν λαχταρώντας να γίνουν ένα, κι έτσι πέθαιναν από την πείνα και γενικά από την απραξία, αφού δεν έστρεγαν να καταπιαστούν με τίποτε, όσο ήταν χωρισμένα το ᾽να από το άλλο.
#::: Μετάφραση (2004): Ηλίας Σπυρόπουλος, Θεσσαλονίκη:Ζήτρος. @greek‑language.gr

※ 4ος πκε αιώνας ⌘ Ἀριστοτέλης, Ἠθικὰ Νικομάχεια, 9, 1166b

οἳ δ᾽ αὖ διὰ δειλίαν καὶ ἀργίαν ἀφίστανται τοῦ πράττειν ἃ οἴονται ἑαυτοῖς βέλτιστα εἶναι.
#:::άλλοι, πάλι, από δειλία και οκνηρία αποφεύγουν να κάνουν αυτά που θεωρούν ότι είναι τα καλύτερα γι᾽ αυτούς.
#::: Μετάφραση (2006): Δημήτριος Λυπουρλής, Θεσσαλονίκη:Ζήτρος @greek‑language.gr

ανάπαυση, αναψυχή

με θετική σημασία

αργίες, διακοπές

στον πληθυντικό

η μη καλλιέργεια των φυτών