λώβη

: λώβη < λωβάομαι ή το αντίστροφο, δηλ. το λωβάομαι από τη λώβη < πιθανόν από πρωτοϊνδοευρωπαϊκή ρίζα κοινή και στα λατινικά labor και labes (πτώση, γλίστρημα, ολίσθημα)

ατίμωση, κακοποίηση, εξευτελισμός, αναπηρία, ακρωτηριασμός

σὺ καὶ δικαίων ἀδίκους φρένας παρασπᾷς ἐπὶ λώβᾳ : εσύ (έρωτα) και των συνετών το μυαλό σέρνεις ορμητικά στην αδικία για την καταστροφή τους (Σοφ. Αντιγόνη, 791)

στα βυζαντινιά χρόνια σήμαινε τη λέπρα και λωβός λεγόταν ο λεπρός


ἰσογονία

: ἰσογονία < ἴσος + γένος.Μορφολογικά αναλύεται σε ἰσο- + -γονία

η ισότητα στο γένος ή είδος


ἰσόπεδον

: ἰσόπεδον < από το ουδέτερο του επιθέτου ἰσόπεδος

το επίπεδο έδαφος, η ισιάδα, το ίσωμα, το ομαλό έδαφος


ἀποκατάστασις

ἀποκατάστασις

: ἀποκατάστασις < ἀποκαθιστάνω < ἀποκαθίστημι

αποκατάσταση, επανεδραίωση προσώπων, πολιτικών συστημάτων

επαναφορά σε προηγούμενη θέση

τῶν ἀστέρων (όταν επανέρχονταν στην περσινή θέση τους), τῶν ὁμήρων εἰς τάς πατρίδας

ανάρρωση ασθενούς

αναστροφή στην κίνηση μιας μονάδας

στρατιωτικός όρος


γεῖσον

γεῖσον
γεῖσσον

: γεῖσον < ίσως από λέξη της Καρίας

το τμήμα της στέγης που προεξέχει από τους τοίχους ή τις κολώνες


πολυωρία

: πολυωρία < → λείπει η ετυμολογία

η φροντίδα, η περιποίηση


αὐτοέντης

αὐτοέντης
αὐθέντης

: αὐτοέντης < αὐτός + ἕντης

φονιάς, αυτουργός


αὐτοχειρία

: αὐτοχειρία < αὐτόχειρ + -ία

φόνος που έγινε με τα ίδια τα χέρια κάποιου (όχι μόνον η αυτοκτονία)


νύξ

: νύξ < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή ρίζα *nókʷts (νύχτα· Συγγενή: σανσκριτική नक्ति (nákti), λατινική nox (> αγγλική night)

η νύχτα ως περιοδος του 24ωρου

το σκοτάδι της νύχτας

η νύχτα, το φοβερό σκότος του θανάτου

η δύση και ζόφος, αἱ δυσμαί, η εσπέρα

Νύξ : θεά της νύχτας, θυγατέρα του Χάους


νυκτερευτής

: νυκτερευτής < νυκτερεύω

αυτός που κυνηγά ή ψαρεύει τη νύχτα


νυκτερεία

: νυκτερεία < νυκτερεύω

νυχτερινό κυνήγι ή ψάρεμα


νυκτῷον

: νυκτῷον < από τη λέξη Νύξ για τη θεότητα

αρχαίος ναός της θεότητας Νυκτός των αρχαίων Ελλήνων


νύχευμα

: νύχευμα < νυχεύω < νύξ

η νυχτερινή σκοπιά, η φυλακή ή φρούρηση στη νυχτερινή βάρδια


νυκτάλωψ

: νυκτάλωψ < νύξ + αν/αλ (α στερητικό)+ ὢψ • Η Ετυμολογία χρειάζεται ανάπτυξη με τεκμηρίωση. Μπορείτε να βοηθήσετε;

Κατηγορία:Σελίδες που χρειάζονται επιμέλεια (αρχαία ελληνικά)

που δεν μπορεί να δει τη νύχτα

αρχική σημασία

που έβλεπε καλά στη διάρκεια της νύχτας ή που έβλεπε μόνον τη νύχτα

καθώς η ρίζα της λέξης σκοτίστηκε

επικράτησε η αντίθετη σημασία


νυκτηρεφής

: νυκτηρεφής < νύξ + ἐρέφω

αυτός που είναι σκεπασμένο από το σκοτάδι της νύχτας

ο σκοτεινός, ο μαύρος


νυκτιφαής

: νυκτιφαής < νύξ + φάος

αυτός που λάμπει, ακτινοβολεί τη νύχτα


νυκτοθήρας

: νυκτοθήρας < νύξ + θήρα

αυτός που βγαίνει για κυνήγι τη νύχτα


νυκτίφοιτος

: νυκτίφοιτος < νύξ + φοιτάω

αυτός που περιφέρεται, πηγαινοέρχεται μέσα στη νύχτα


φοιτάω

: φοιτάω < (ίσως) προελληνική

περιπλανιέμαι σαν τρελός, σαν μανιακός, πηγαινοέρχομαι άσκοπα πάνω-κάτω, περιφέρομαι διαρκώς από το ένα μέρος στο άλλο ή συνεχώς επανέρχομαι σε ένα μέρος

φοιτᾷς ὑπερπόντιος ἔν τ᾽ ἀγρονόμοις αὐλαῖς : (έρωτα) που περιπλανιέσαι ορμητικά σε θάλασσα και σε στεριά, στα σπίτια

...φοιτῶντ᾽ ἄνδρα μανιάσιν νόσοις : και ενώ ο άνδρας πηγαινοερχόταν πάνω-κάτω σαν τρελος από την αρρώστια

γενικά επανέρχομαι χωρίς την έννοια της μανίας, συχνάζω για κάποιο λόγο

Πολλάκις μοι φοιτῶν τὸ αὐτὸ ἐνύπνιον : επανέρχεται πολλές φορές το ίδιο όνειρο

φοιτᾶν ἐπὶ τὰς θύρας : χτυπάς συνέχεια την πόρτα (ενός ισχυρού άνδρα για να σε βοηθήσει)

ἐς τὰ χρηστήρια φοιτεόντων : ποιοί σύχναζαν στο μαντείο για χρησμούς

πηγαίνω τακτικά σε ένα μέρος (στο σχολείο, στο διδάσκαλο) και μαθαίνω, διδάσκομαι, σπουδάζω

παῖς ὢν ἐφοίτας ἐς διδασκάλου οἶκον

ἔφην ἐγώ, ὦ Διοτίμα, ἐθαύμαζον ἐπὶ σοφίᾳ καὶ ἐφοίτων παρὰ σὲ αὐτὰ ταῦτα μαθησόμενος (Πλάτων, Συμπόσιο)

έχω ερωτική σχέση, συνευρίσκομαι

ἐν περιτροπῇ γὰρ δὴ αἱ γυναῖκες φοιτέουσι τοῖσι Πέρσῃσι : γιατι οι γυναίκες των Περσών κοιμώνται με αυτούς με τη σειρά, εκ περιτροπής

εμπορεύματα που εισάγονται με κανονική συχνότητα, διαρκώς

...ἐκ τῶν ὁ κασσίτερος ἡμῖν φοιτᾷ : από τις οποίες (χώρες) εισάγεται σε εμάς τακτικά ο κασσίτερος (Ηροδ. Ιστορ.)

κινούμαι με κανονική ροή, ρυθμό

τὰ οὖρα καθαρὰ ἐφοίτα : έρρεαν τα ούρα καθαρά

λόγος ἐφοίτα πολὺς ἀνδρί σε τῶν δυνατῶν καὶ μεγάλων συνεῖναι: και ήταν διαδεδομένη, λεγόταν από στόμα σε στόμα, επαναλαμβανόταν η ιστορία ότι συναντάς έναν ισχυρό άνδρα


βρόμος

: βρόμος < βρέμω (κροτώ με πάταγο) < πιθανόν πρωτοϊνδοευρωπαϊκή ρίζα *bʰrem-

τριγμός, κρότος, πάταγος


βρόμος

: βρόμος: για τις μορφές βρωμ- βρομ- → δείτε βρῶμος

άλλη μορφή του βρῶμος: δυσοσμία, βρόμα


βρόμος

: βρόμος < → λείπει η ετυμολογία

είδος σιτηρού, η βρόμη (ή βρώμη/ βρόμη)


σκόλλυς

σκόλλυς
σκόλλυος


βροτός

βροτός
βρατός

: βροτός < (κληρονομημένο) πρωτοϊνδοευρωπαϊκή *mr̥twós < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή *mr̥tós (νεκρός, θνητός), *mr̥tó- < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή ρίζα *mer- (πεθαίνω)

θνητός, ο μη αθάνατος, ο μη θεϊκός, λέξη που συνήθως χρησιμοποιείτο σε αντιδιαστολή προς το θεϊκό στοιχείο

※ λόγος μέν ἐστ᾽ ἀρχαῖος ἀνθρώπων φανείς, ὡς οὐκ ἂν αἰῶν᾽ ἐκμάθοις βροτῶν, πρὶν ἂν θάνῃ τις, οὔτ᾽ εἰ χρηστὸς οὔτ᾽ εἴ τῳ κακός:

η αρχαία παροιμία λέει να μην κρίνεις κανένα θνητό αν ήταν καλός ή κακός προτού πεθάνει

※ 425 π.Χ. Ευριπίδης, Εκάβη, στ. 240

οἶδα γὰρ πολλοὺς βροτῶν | σεμνοὺς γεγῶτας, τοὺς μὲν ὀμμάτων ἄπο, | τοὺς δ᾽ ἐν θυραίοις·
*:::Γιατί ξέρω πολλούς ανθρώπους που είναι υπερόπτες, | άλλοι μακριά από τα βλέμματα του κόσμου | και άλλοι μέσα στην τύρβη των πολλών.
*::: Έμμετρη μετάφραση (εκδ. Κίχλη, 2012): Θ. Κ. Στεφανόπουλος, @greek‑language.gr


μόρος

: μόρος < θέμα μορ-, μεταπτωτική βαθμίδα θέματος που απαντά και στο μείρομαι < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή ρίζα *(s)mer- ^((Χρειάζεται τεκμηρίωση…))

το προκαθορισμένο τέλος της ζωής των θνητών, η μοίρα, το πεπρωμένο, ο θάνατος, ο όλεθρος

: ο γιός της Νυκτός


βρότος

: βρότος < συγγενές του βόρβορος ή ίσως από το βροτός με αναβίβαση του τόνου ή κατ' άλλους αντιστρόφως το βροτός από το βρότο

αίμα από πληγή, αίμα πηκτό με σκόνη


βροτοκτονία

: βροτοκτονία < βροτοκτονέω

ο φόνος, η ανθρωποκτονία


νυκτηγορία

: νυκτηγορία < νυκτηγορέω

η νυκτερινή πρόσκληση ή αγόρευση


αὐθήμερος

: αὐθήμερος < αὐτός + ἡμέρα

αυτός που γίνεται αυθημερόν, την ίδια μέρα

ο πρόχειρος, χωρίς προμελέτη και σχεδιασμό

το ουδέτερο έγινε επίρρημα και έτσι το αὐθημερόν σημαίνει αμέσως, ακριβώς την ίδια μέρα, όπως και το αυθημερόν στη νεοελληνική


αὐτόπτης

αὐτόπτης
και θηλυκό
ἡ αὐτόπτις
τοῦ τῆς αὐτόπτου

: αὐτόπτης < αὐτός + ὁράω (θέμα ὀπ- που απαντά στον μέλλοντα ὄψομαι και στον παρακείμενο ὄπωπα)

αυτός που είδε κάτι με τα ίδια του τα μάτια


ἐπεισόδιον

: ἐπεισόδιον < ουσιαστικοποιημένο ουδέτερο του επιθέτου ἐπεισόδιος

η παρεμβολή μέσα στο λόγο

παρενθετική, επεξηγηματική πρόσθεση μέσα στην αλληλουχία του ποιήματος

το μέρος της τραγωδίας που παρεμβάλλεται ανάμεσα στα χορικά τμήματα


αὐτονομία

: αὐτονομία < αὐτονομέομαι

η ανεξαρτησία, η διαβίωση με κανόνες και νόμους που δεν καθορίζονται από άλλους


φορτίον

: φορτίον < φόρτ(ος) + υποκοριστικό επίθημα -ίον < φέρω

φορτίο
φορτίο πλοίου

φορτίο
φορτίο κοιλιάς, δηλαδή έμβρυο

οτιδήποτε έχει βάρος, αλλά και το ενοχλητικό, το χυδαίο, το φορτικό


ἀνακίνησις

: ἀνακίνησις < ἀνακινέω

όρος της πυγμαχίας για τις κινήσεις πριν απο την έναρξη της πάλης

το προγύμνασμα σε διάφορα αθλήματα

το πρελούδιο, η έναρξη γενικά, το πρώτο μέρος, η εισαγωγή

εξέγερση, η πρόκληση ανησυχίας


στεῖνος

: στεῖνος < στείνω

στενό πέρασμα, στενός τόπος

στενοχώρια, δυσκολία


στεινότης

: στεινότης < ιωνικός τύπος της λέξης στενότης < στεινός < στείνω


στενοχωρία

στενοχωρία
-ας

: στενοχωρία < στενοχωρ(έω) + -ία

στενός χώρος, στενότητα

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Θουκυδίδης, Ἱστορίαι, 7, 49.2

ταῖς τε ναυσὶν ἐν πελάγει καὶ οὐκ ἐν στενοχωρίᾳ, ἣ πρὸς τῶν πολεμίων μᾶλλόν ἐστι, τοὺς ἀγῶνας ποιήσονται, ἀλλ᾽ ἐν εὐρυχωρίᾳ, ἐν ᾗ τά τε τῆς ἐμπειρίας χρήσιμα σφῶν ἔσται καὶ ἀναχωρήσεις καὶ ἐπίπλους οὐκ ἐκ βραχέος καὶ περιγραπτοῦ ὁρμώμενοί τε καὶ καταίροντες ἕξουσιν.
#::: Το ναυτικό θα ναυμαχούσε σε ανοιχτή θάλασσα και όχι σε στενό χώρο που ευνοούσε τον αντίπαλο. Στην ευρυχωρία θα τους ήταν χρήσιμη η πείρα τους, επειδή δεν θα ήσαν αναγκασμένοι να κινούνται σε περιορισμένο μέρος.
#::: Μετάφραση (1965-1968): Άγγελος Σ. Βλάχος, Αθήνα:Γαλαξίας @greek‑language.gr

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Θουκυδίδης, Ἱστορίαι, 4, 30.2

τῶν δὲ στρατιωτῶν ἀναγκασθέντων διὰ τὴν στενοχωρίαν τῆς νήσου τοῖς ἐσχάτοις προσίσχοντας ἀριστοποιεῖσθαι διὰ προφυλακῆς
#::: Εξαιτίας της στενοχώριας του τόπου, οι στρατιώτες αναγκάζονταν να κατεβαίνουν στις ακρογιαλιές της Σφακτηρίας για να τρώνε το φαΐ τους βάζοντας φρουρούς για προστασία.
#::: Μετάφραση (1965-1968): Άγγελος Σ. Βλάχος, Αθήνα:Γαλαξίας @greek‑language.gr

※ 1ος πκε αιώνας ⌘ Διόδωρος Σικελιώτης, Βιβλιοθήκη Ἱστορική, 11, 15.4 @scaife.perseus

Θεμιστοκλῆς δὲ συνεβούλευσε περὶ τὴν Σαλαμῖνα ποιεῖσθαι τὸν ἀγῶνα τῶν νεῶν· πολλὰ γὰρ πλεονεκτήσειν ἐν ταῖς στενοχωρίαις τοὺς ὀλίγοις σκάφεσι διαγωνιζομένους πρὸς πολλαπλασίας ναῦς.

στενοχώρια, δυσκολία, θλίψη, δυσχέρεια

※ 2ος αιώνας πκε αιώνας, Επιγραφή από την Σηστό, (Akbaş). IK Sestos 1. OGIS 339, στίχος 103 (στίχοι 102-106) @epigraphy.packhum.org

ἐπεὶ δὲ
β̣ουλόμενος διὰ τὴν ὑπάρχουσαν περὶ τὰ κοινὰ στενοχωρίαν χαρίζεσθαι καὶ ἐν τούτοις̣
τῆι πόλει ἀναδέχεται ἐκ τῶν ἰδίων τὸ ἀνήλωμα τὸ εἰς τὸν ἀνδριάντα, προνοηθήτωι
ἵνα ὡς κάλλιστος σταθῆι, ἀναγραψάτωι δὲ καὶ εἰς στήλην λευκοῦ λίθου τόδε τὸ ψήφισ̣-
μα καὶ στησάτωι εἰς τὸ γυμνάσιον.

※ 2ος κε αιώνας ⌘ Καινή Διαθήκη, Παύλου τοῦ Ἀποστόλου ἡ πρὸς Κορινθίους ἐπιστολὴ δευτέρα, 12.10 @scaife.perseus

διὸ εὐδοκῶ ἐν ἀσθενείαις, ἐν ὕβρεσιν, ἐν ἀνάγκαις, ἐν διωγμοῖς καὶ στενοχωρίαις, ὑπὲρ Χριστοῦ· ὅταν γὰρ ἀσθενῶ, τότε δυνατός εἰμι.


στενολέσχης

: στενολέσχης < στενός + λέσχη

αυτός που μιλά με πανουργία, που μικρολογεί, που δεν έχει καθαρές προθέσεις, ο σοφιστής


πλόος

: πλόος, ήδη ομηρικό < *πλοϝ‑ος < μεταπτωτική βαθμίδα όπως στο ρήμα πλέω < *πλέϝ‑ω

ἀπόπλοος

επίθετο, ουσιαστικό

ἀπόπλους

επίθετο, ουσιαστικό

διάπλοος

επίθετο, ουσιαστικό

διάπλους

επίθετο, ουσιαστικό

ἐπίπλοος

επίθετο, ουσιαστικό

ἐπίπλους

επίθετο, ουσιαστικό

παράπλοος

ουσιαστικό, επίθετο

παράπλους

ουσιαστικό, επίθετο

περίπλοος

ουσιαστικό, επίθετο

περίπλους

ουσιαστικό, επίθετο

πρόπλοος

επίθετο, ουσιαστικό

πρόπλους

επίθετο, ουσιαστικό

κεραυνόπλους κεραύνοπλος

διαφορετικό το

γλ=grc

διαφορετικό το

ο πλους, ταξίδι διά θαλάσσης, το πλέειν, συνήθως το καλό ταξίδι


πλοῦς

: πλοῦς < αττικός τύπος του πλόος

συνηρημένη μορφή του πλόος (ο πλους)


φῶς

: φῶς: συνηρημένη μορφή της λέξης φάος

αττικός τύπος του φάος


ἰσθμός

: ἰσθμός < → λείπει η ετυμολογία

στενό πέρασμα, λωρίδα γης ανάμεσα σε θάλασσες, διώρυγα

※ 5ος αιώνας πκε ⌘ Ἡρόδοτος, Ἱστορίαι, 1 (Κλειώ), 174.3

τῇ γὰρ ἡ Κνιδίη χώρη ἐς τὴν ἤπειρον τελευτᾷ, ταύτῃ ὁ ἰσθμός ἐστι τὸν ὤρυσσον.
#:::γιατί, όπου τελειώνει και ενώνεται η χώρα των Κνιδίων με τη στεριά, εκεί βρισκόταν ο ισθμός που τον έσκαβαν, για να τον κάνουν διώρυγα.
#:::Μετάφραση (1964): Δημήτρης Ν. Μαρωνίτης Αθήνα:Γκοβόστης @greek‑language.gr


φορεύς

: φορεύς < φορά < φέρω

που μεταφέρει κάτι, άνθρωπος ή ζώο με φορτίο, ο φορέας, ο μεταφορέας, ο βαστάζος


φόρημα

: φόρημα < φορέω < φέρω

το βάρος, το φορτίο, το άχθος, το μεταφερόμενο, το φερόμενο

το κόσμημα, το στολίδι, το φορούμενο


ἐπῴασις

: ἐπῴασις < ἐπῳάζω

η επώαση αβγών


ἐπίρρημα

: ἐπίρρημα < ἐπί + ῥῆμα

αυτό που λέγεται μαζί ή μετά από κάτι άλλο

κατ’ επέκταση


χαμαικέρασος

χαμαικέρασος

: χαμαικέρασος < → λείπει η ετυμολογία
: ΑΠΟΓΟΝΟΙ: ⇒ νέα ελληνικά: χαμοκέρασο (αγριοφράουλα)

→ λείπει ο ορισμός (ή οι ορισμοί) για τις εκδοχές


ἀνατολή

ἀνατολή
ἀνατολαί
ἀντολή

: ἀνατολή < ἀνατέλλω

η εμφάνιση ενός αστρικού σώματος πάνω από τον ορίζοντα, η ανατολή

η πηγή ενός ποταμού

η εμφάνιση νέου δοντιού


πεῖρα

: πεῖρα < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή ρίζα *per- (περνώ, διαπερνώ) (συγγενής λέξη με τα πείρω (διαπερνώ), περάω (μεταφέρω μακριά)

πείραμα

ἀπό '''πείρης'''

δοκιμή

ἐπί '''πείρᾳ'''

δοκιμάζω

'''πεῖραν''' ἔχω /

πείρα, εμπειρία


ζεφυρίη

: ζεφυρίη < ζεφυρίη πνοή

ποιητική μορφή του ζέφυρου


Ζέφυρος

: Ζέφυρος < πιθανότατα από το ζέφος < ζόφος (το σκοτάδι, η δύση)

ο ζέφυρος, ο πουνέντες, δυτικός, βορειοδυτικός άνεμος


χαρακτήρ

: χαρακτήρ < χαράσσω

ο χαράκτης (π.χ. νομισμάτων)

το όργανο χάραξης

το χάραγμα, αυτό που χαράχτηκε, το σχέδιο

τα γράμματα, οι αριθμοί

τα χαρακτηριστικά του προσώπου

η ειδοποιός διαφορά σε πρόσωπα, ζώα, αντικείμενα, κείμενα κ.λπ., η ιδιότητα που τα ξεχωρίζει από άλλα είδη αλλά και από ομοειδή

χαρακτήρ γλώσσης : η διάλεκτος

χαρακτήρ Δημοσθένους ή δικανικός χαρακτήρ ή γλαφυρός χαρακτήρ: στυλ, τεχνοτροπία, ύφος ρητορικής

ο χαρακτήρας, το σύνολο των βασικών ιδιοτήτων (πνευματικων και ιδιοσυγκρασιακών) που χαρακτηρίζουν έναν άνθρωπο

ἀνδρὸς χαρακτήρ ἐκ λόγου γνωρίζεται


ἄγγελος

: ἄγγελος < ἀγγέλλω ή αντιστρόφως το ἀγγέλλω από το ἄγγελος και το ἄγγελος πιθανόν από τη λέξη ἄγγαρος (περσική λέξη: έφιππος, βασιλικός ταχυδρόμος)

Αρχαίες ελληνικές λέξεις με πρόθημα ἀγγελο- στο Βικιλεξικό

Αρχαίες ελληνικές λέξεις με επίθημα -άγγελος στο Βικιλεξικό

ο αναγγέλλων κάτι, ο αγγελιαφόρος

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ὀδύσσεια, 16 (π. Ἀναγνωρισμὸς Ὀδυσσέως ὑπὸ Τηλεμάχου.), στίχ. 468 (στίχοι 468-469)

ὡμήρησε δέ μοι παρ᾽ ἑταίρων ἄγγελος ὠκύς, | κῆρυξ, ὃς δὴ πρῶτος ἔπος σῇ μητρὶ ἔειπεν.
#:::Σ᾽ αυτό με πρόλαβε, πιο γρήγορος, άλλος μαντατοφόρος, | δικός σου σύντροφος, ο κήρυκας, που πρώτος είπε στη μητέρα σου το νέο.
#:::Μετάφραση (2006): Δημήτρης Μαρωνίτης @greek‑language.gr

ελληνιστική σημασία


ἀγγελία

: ἀγγελία < ἄγγελος

μεταφορά μηνύματος


ἄγγελμα

: ἄγγελμα < ἄγγελος


εὐαγγέλιον

: εὐαγγέλιον < εὐάγγελος

αμοιβή που δινόταν όταν κάποιος, αγελιοφόρος ή μη, έφερνε καλά, ευχάριστα νέα, χαρμόσυνες ειδήσεις

στον πληθυντικό (τά εὐαγγέλια) ήταν ευχαριστήριες θυσίες

το χριστιανικό ευαγγέλιο της σωτηρίας

μεταγενέστερα


εὐαγγελιστής

εὐαγγελιστής

: εὐαγγελιστής < εὐαγγελίζομαι < εὐαγγέλιον

ο ευαγγελιστής, μεταγενέστερη λέξη του χριστιανικού κόσμου για τους συγγραφείς των ευαγγελίων και όσους κήρυτταν τη χαρμόσυνη είδηση της σωτηρίας της ψυχής (το ευαγγέλιο)


ἁψιμαχία

: ἁψιμαχία < → λείπει η ετυμολογία

η σύγκρουση με όπλα που έχει μικρή σημασία

μικρή λεκτική σύγκρουση


ἄρτος

: ἄρτος < αβέβαιης ετυμολογίας • Η Ετυμολογία χρειάζεται ανάπτυξη με τεκμηρίωση. Μπορείτε να βοηθήσετε; ἀραρίσκω (ή από το ἀρτύω / ἀρτύνω· ή ίσως από εξελληνισμένη αρχαία περσική λέξη)

ἀρτο- Αρχαίες ελληνικές λέξεις με πρόθημα ἀρτο- στο Βικιλεξικό ἀρτοποιός

ο άρτος από σιτάλευρο, το ψωμί


πούς

: πούς < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή *pṓds < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή ρίζα *ped- (περπατώ, βαδίζω). Συγγενή: λατινική pes, αγγλοσαξονική fot, αγγλική foot

''επικός τύπος''

και σε λυρικούς ποιητές

ποσσί

και σε λυρικούς ποιητές

πόδεσσι

και σε λυρικούς ποιητές

παρὰ ποδός

※ Κατηγορία:Λήμματα με παραθέματα από τον Πίνδαρο (αρχαία ελληνικά)Κατηγορία:Λήμματα με παραθέματα (αρχαία ελληνικά) Κατηγορία:Λήμματα με παραθέματα (αρχαία ελληνικά) 6ος/5ος πκε αιώνας ⌘ Πίνδαροςw, Πυθιονίκαις, 10. Ἱπποκλεῖ Θεσσαλῷ παιδὶ διαυλοδρόμῳ, 63 (10.62-10.64)
*::__E__τῶν δ᾽ ἕκαστος ὀρούει, | τυχών κεν ἁρπαλέαν σχέθοι φροντίδα τὰν πὰρ ποδός· | τὰ δ᾽ εἰς ἐνιαυτὸν ἀτέκμαρτον προνοῆσαι.
*::* Όσα καθένας λαχταρά, | σαν θα του τύχει, γρήγορ᾽ ας αρπάξει | τον πόθο του μπροστ᾽ απ᾽ τα πόδια του.
*::*:__E__Μετάφραση (1958): Ι.Ν. Γρυπάρης, @greek‑language.gr

Μετάφραση (1994): Γιάννης Οικονομίδης, @greek‑language.gr

ὡς ποδῶν ἔχω

※ 5ος αιώνας πκε ⌘ Ἡρόδοτος, Ἱστορίαι, 6 (Ἐρατώ), 116.1

ποδο- Αρχαίες ελληνικές λέξεις με πρόθημα ποδο- στο Βικιλεξικό

-πους Αρχαίες ελληνικές λέξεις με επίθημα -πους στο Βικιλεξικό

πόδι, το μέρος του σώματος

ανθρώπινο σώμα

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Ἱπποκράτης, Περὶ ἀγμῶν, (De fracturis), 9,@scaife.perseus

Ποὺς δὲ ἀνθρώπου ἐκ πολλῶν καὶ μικρῶν ὀστέων ξύγκειται, ὥσπερ χεὶρ ἄκρη.

το κάτω μέρος του σώματος

※ '2ος κε' αιώνας ⌘ Παυσανίας, Ἑλλάδος Περιήγησις/Αρκαδικά, 8.39.6 @scaife.perseus

ἐν δὲ τῷ γυμνασίῳ τὸ ἄγαλμα τοῦ Ἑρμοῦ ἀμπεχομένῳ μὲν ἔοικεν ἱμάτιον, καταλήγει δὲ οὐκ ἐς πόδας, ἀλλὰ ἐς τὸ τετράγωνον σχῆμα.

οι πρόποδες βουνού

※ 6ος/5ος πκε αιώνας ⌘Πίνδαρος, Νεμεονίκαις, ΤΙΜΑΣΑΡΧῼ ΑΙΓΙΝΗΤῌ ΠΑΙΔΙ ΠΑΛΑΙΣΤῌ, 4.55 @scaife.perseus

Παλίου δὲ πὰρ ποδὶ λατρείαν Ἰαωλκὸν

το κατώτατο άκρο του ιστίου (συνήθως πόδες, στον πληθυντικό)

ναυπηγικός όρος

το σχοινί με το οποίο χαλαρώνονται ή τεντώνονται τα ιστία, η σκότα

ναυτικός όρος

μετρικός πόδας, ο μετρικός πους: σταθερό άθροισμα συλλαβών

μήκους (περίπου 0,30 μ.)

μονάδα μέτρησης

αγώνας δρόμου, ταχύτητα

στον πληθυντικό

νύχια πουλιών, πλοκάμια χταποδιού

στον πληθυντικό

ως σημείο μέτρησης, αφετηρία ή τέρμα μετρήσεως

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ἰλιάς, 18 (Σ. Ὁπλοποιία.), στίχ. 353 (στίχοι 352-353)

ἐν λεχέεσσι δὲ θέντες ἑανῷ λιτὶ κάλυψαν | ἐς πόδας ἐκ κεφαλῆς, καθύπερθε δὲ φάρεϊ λευκῷ.
#:::πατόκορφα τον σκέπασαν στην κλίνην που τον θέσαν | κι ένα σινδόνι και λευκό σάβανο επάνω απλώσαν.
#:::Έμμετρη μετάφραση (1922): Ιάκωβος Πολυλάς, @greek‑language.gr

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Ἀριστοφάνης, Πλοῦτος, στίχ. 650 (649-650)

ἄκουε τοίνυν, ὡς ἐγὼ τὰ πράγματα | ἐκ τῶν ποδῶν εἰς τὴν κεφαλήν σοι πάντ᾽ ἐρῶ.
#:::Άκου λοιπόν, κι εγώ θα σου ιστορήσω | τη φασαρία απ᾽ την κορφή ως τα νύχια.
#:::Μετάφραση (1956): Κώστας Βάρναλης, Αθήνα: Ι. Ν. Ζαχαρόπουλος @greek‑language.gr


φράσις

: φράσις < φράζω, θέμα φρασ-

φράζω

για θέματα με

γλ=grc

για θέματα με

η ομιλία, η έκφραση

ἀσαφὴς γὰρ ἦν ἐν τῇ φράσει τῶν πραγμάτων. (γιατί δεν ήταν σαφής όταν εξέφραζε όσα έγιναν) (Χρειάζεται στοιχεία παραθέματος)

δεινὸς περὶ τὴν φράσιν (εξαιρετικός στην ομιλία, στην έκφραση)

ύφος, ίσως και προφορά

Ἀττικὴ ἡ φράσις


φραδή

: φραδή < αρχαιοελληνικό φράζω, συγγενές της φράσης και όχι του φράσσω και του φράγματος

αναγγελία, γνωστοποίηση

προειδοποίηση, προαναγγελία


φραδμοσύνη

: φραδμοσύνη < αρχαιοελληνικό φράζω, συγγενές της φράσης και όχι του φράσσω και του φράγματος

επιδεξιότητα, ευφυία

※ 7ος πκε αιώνας ⌘ Ἡσίοδος, Θεογονία, 883 (883-885)

δή ῥα τότ᾽ ὤτρυνον βασιλευέμεν ἠδὲ ἀνάσσειν | Γαίης φραδμοσύνῃσιν Ὀλύμπιον εὐρύοπα Ζῆν | ἀθανάτων·
*:::παρότρυναν, με συμβουλές της Γης, τον Ολύμπιο Δία το μακρύβροντο | να βασιλέψει και να κυβερνήσει | τους αθάνατους.
*::: Μετάφραση (2001): Σταύρος Γκιργκένης, Θεσσαλονίκη: Ζήτρος @greek‑language.gr


φραστήρ

: φραστήρ < αρχαιοελληνικό φράζω, συγγενές της φράσης και όχι του φράσσω και του φράγματος

ειδήμονας σε κάτι, που μπορεί να καθοδηγήσει, που δίνει πληροφορίες

ὁδῶν φραστήρ : ο οδηγός, που ξέρει καλά τη διαδρομή

χαρακτηρισμός δοντιών, και συγκεκριμένα εκείνων που μαρτυρούν την ηλικία

φραστήρες ὀδόντες : τα δόντια που δείχνουν πόσο χρονών είναι ένας άνθρωπος (π.χ. στα 7 όταν τα έχει όλα ή ενήλικας όταν έχει φρονιμίτες)


φράστωρ

: φράστωρ < αρχαιοελληνικό φράζω, συγγενές της φράσης και όχι του φράσσω και του φράγματος


περίφρασις

περίφρασις
γεν
-εως

: περίφρασις < περί + φράσις


μετάφρασις

: μετάφρασις < αρχαία ελληνική μεταφράζω < μετά + φράζω <ίσως συγγενές της λέξης φρήν

η παράφραση, η εξήγηση, η ερμηνεία, η μεθερμήνευση


ἔκφρασις

: ἔκφρασις < αρχαία ελληνική ἐκφράζω < ἐκ + φράζω (< συγγενές προς τη φράση και ίσως προς τη λέξη φρήν και όχι προς το φράσσω/φράγμα)

η περιγραφή με λόγια


παράφρασις

: παράφρασις < μεταγενέστερη ή αρχαία ελληνική παραφράζω

λέω κάτι με άλλα λόγια, το αποδίδω διαφορετικά


ὑπόθεσις

: ὑπόθεσις < ὑποτίθημι, ὑποτίθεμαι

η βάση, το θεμέλιο

το κύριο συστατικό, η ουσία

κανόνας ενέργειας

ο σκοπός, το σχέδιο

το πρόσχημα, η πρόφαση

η συμβουλή, η υπόδειξη

αυτό που χρησιμοποιείται σαν βάση για να εξηγήσει φυσικά φαινόμενα, η εικασία


ἀνάληψις

: ἀνάληψις < ἀνά- + λαμβάνω

το ανέβασμα με τη χρήση ταινίας ή επιδέσμου

η ανάκτηση των δυνάμεων

η επανόρθωση σφάλματος

η άνοδος στον ουρανό


ψύκτρα

: ψύκτρα < αρχαία ελληνική (ψύχω) ψυκ- + -τρα

πλέγμα πάνω στο οποίο ξεραίνονταν τα σύκα

ελληνιστική κοινή

※ τρασιά: ἡ τῶν σύκων ψύκτρα, παρὰ τὸ τερσαίνειν. ἤγουν τόπος, ἔνθα ξηραίνουσιν αὐτά. (※ 5ος αιώνας κε ⌘ Ἡσύχιος, Γλῶσσαι, Τ)


ἀρετή

: ἀρετή < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή ρίζω' *h₂erh₁- Συγγενή: ἀρι-, ἀρείων, ἄριστος, ἀρέσκω, ἀραρίσκω, ἀρετάω (Χρειάζεται μυκηναϊκό / αρε + τη κλπ)

ἀρέτα

λεσβιακός τύπος

Αρχαίες ελληνικές λέξεις με συνθετικό 'ἀρετή' στο Βικιλεξικό

ανδρεία, αρετή


φρήν

: φρήν < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή *gʷʰren- (νους, ψυχή) (ρίζα κοινή με τα φρενόω, φρονέω, φροντίς, σώφρων)

αρχική σημασία (ανατομία) το διάφραγμα, την περιοχή του σώματος γύρω από την καρδιά και γύρω από το ήπαρ, την καρδιά αυτή καθαυτή

συνήθως στον πληθυντικό

※ 4ος πκε αιώνας ⌘ Ἀριστοτέλης, Περὶ ζῴων μορίων, 3, 10.1 @scaife.perseus

τοῦτο δὲ τὸ διάζωμα καλοῦσί τινες φρένας· ὃ διορίζει τόν τε πλεύμονα καὶ τὴν καρδίαν. καλεῖται δὲ τοῦτο τὸ διάζωμα ἐν τοῖς ἐναίμοις, ὥσπερ καὶ εῖρηται, φρένες. χεῖ δὲ πάντα τὰ ἔναιμα αὐτὸ, καθάπερ καρδίαν καὶ ἧπαρ.

ο νους, το μυαλό, η φαντασία

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ἰλιάς, 3 (Γ. Ὅρκοι. Τειχοσκοπία. Ἀλεξάνδρου καὶ Μενελάου μονομαχία.), στίχ. 442

ἀλλ’ ἄγε δὴ φιλότητι τραπείομεν εὐνηθέντε· οὐ γάρ πώ ποτέ μ’ ὧδέ γ’ ἔρως φρένας ἀμφεκάλυψεν (Όμηρος, Ιλιάδα, Γ, 442)

(απόδοση 1) Μόν πάμε τώρα το φιλί στο στρώμα να χαρούμε· τι τέτια φλόγα στην καρδιά δεν ένιωσα ποτές μου, (Μετάφραση: Πάλλης)
#:: (απόδοση 1) ἀλλ’ ἔλα τώρα ἐρωτικὰ νὰ γλυκοκοιμηθοῦμε· ποτὲ τόσον δὲν ἄναψεν ὁ πόθος τὴν ψυχήν μου (Μετάφραση: Πολυλάς)

※ 7ος πκε αιώνας ⌘ Ἡσίοδος, Ἔργα καὶ Ἡμέραι, 455

φησὶ δ᾽ ἀνὴρ φρένας ἀφνειὸς πήξασθαι ἄμαξαν·
#:::Λέει ο άνθρωπος με το πολύ μυαλό πως άμαξα θα στήσει.
#:::Μετάφραση (2001): Σταύρος Γκιργκένης, Θεσσαλονίκη: Ζήτρος @greek‑language.gr

※ 6ος/5ος πκε αιώνας ⌘ Αἰσχύλος, Ἀγαμέμνων, στίχ. 1308

τί τοῦτ᾽ ἔφευξας; εἴ τι μὴ φρενῶν στύγος.
#:::Τί πάλι αυτό σου το αχ; εκτός του νου σου αν βλάβη…
#:::Μετάφραση (1911): Ιωάννης Ν. Γρυπάρης, Αθήνα:Φέξης @greek‑language.gr

φρενῶν ἀφεστάναι, φρενῶν ἐκστῆναι, τὰς φρένας ἐκβάλλειν, φρενῶν οὐκ ἔνδον ὤν, φρενῶν κεκομμένος (παραφρονημένος)

(Πίνδαρος, Ολυμπιόνικοι, 7.47)

ἐπὶ μὰν βαίνει τε καὶ λάθας ἀτέκμαρτα νέφος, καὶ παρέλκει πραγμάτων ὀρθὰν ὁδὸν ἔξω φρενῶν : ενα σύννεφο λήθης κατεβαίνει απρόσμενα και βγάζει έξω από το μυαλό το σωστό δρόμο


φρενῖτις

: φρενῖτις < φρήν + -ίτις

η παραφροσύνη, η τρέλα, η φρενίτιδα

εγκεφαλίτιδα, που τότε ονομαζόταν φλεγμονή του εγκεφάλου

ίσως και φλεγμονή του διαφράγματος


ἐπισκέπτης

: ἐπισκέπτης < ἐπισκέπτομαι < ἐπι- + σκέπτομαι • Η Ετυμολογία χρειάζεται ανάπτυξη με τεκμηρίωση. Μπορείτε να βοηθήσετε;

ο επιθεωρητής, το άτομο που κάνει επιθεώρηση

ο ερευνητής, άτομο που κάνει σχολαστική έρευνα


ἐπισκευή

: ἐπισκευή < ἐπισκευάζω

τα μέσα που χρησιμοποιούνται για την επισκευή

συνήθως στον πληθυντικό


νοσοκομεῖον

νοσοκομεῖον
-ου

: νοσοκομεῖον < νοσοκόμ(ος) + -εῖον. Μορφολογικά αναλύεται σε νοσο- + -κομεῖον

ελληνιστική κοινή


γαλέη

: γαλέη < → λείπει η ετυμολογία

ονομασία για διάφορα μικρά ζώα, όπως η εξημερωμένη νυφίτσα, το κουνάβι και η γάτα

θηλαστικό ζώο


γαλῆ

συνηρημένη μορφή του γαλέη

θηλαστικό ζώο

※ εἰσὶ δὲ καὶ γαλαῖ ἐν τῷ σιλφίῳ γινόμεναι τῇσι Ταρτησσίῃσι ὁμοιόταται (Ἡρόδοτος, Ἱστορίαι 4. Μελπομένη 192.3.)

Υπάρχουν και γατιά, που ζουν μες στο σίλφιο, ολόιδια με της Ταρτησσού (μετάφραση στο Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας)


φρούρημα

: φρούρημα < φρουρέω

το σημείο, αντικείμενο, η περιοχή που φρουρείται


φρουρίς

φρουρίς
τῆς φρουρίδος

: φρουρίς < φρουρέω

πλοίο, ναῦς, που οριζόταν να φρουρεί περιοχή


ἀβέβαιον

: ἀβέβαιον < ἀβέβαιος

η αβεβαιότητα


ἀτμός

: ἀτμός < *ἀϜε-τμός < → λείπει η ετυμολογία πιθανόν ἄημι → δείτε ἀτμός στο αγγλικό Βικιλεξικό

αναθυμίαση, ατμός, άχνισμα

η κάπνα από το κρέας όταν μαγειρεύεται


ἀτμίς

: ἀτμίς < ἀτμός

υδρατμός, σταλιά


αὔρα

αὔρα
ιωνικός
τύπος
αὔρη

: αὔρα < κοινή ρίζα με τα ἄω και ἄημι

δροσερή πνοή αέρα από τη θάλασσα, το νερό ή γενικά το πρωινό δροσερό αεράκι

αὔρη δ᾽ ἐκ ποταμοῦ ψυχρὴ πνέει

η αλλαγή στην τροπή των γεγονότων

πολέμου μετάτροπος αὔρη

ψυχᾶς ἀδόλοις αὔραις : απονήρευτες κινήσεις της ψυχής

ἐπιληψίας αὖραι

ατμός, κάπνα, αναθυμιάσεις, καπνός

θυμιαμάτων αὖραι


αὔρη

ιωνικός τύπος του αὔρα


κρίσις

: κρίσις < κρίνω • Η Ετυμολογία χρειάζεται ανάπτυξη με τεκμηρίωση. Μπορείτε να βοηθήσετε;

Αρχαίες ελληνικές λέξεις με συνθετικό 'κρίσις' στο Βικιλεξικό

διαχωρισμός, διάκριση

η κρίση, η απόφαση κάποιου που κρίνει

δίκη ή καταδίκη

η ερμηνεία ονείρων ή άλλων σημαδιών

αγώνας, διαγωνισμός ή δοκιμή

διαφωνία, διαμάχη

αυτό που κρίνει ένα γεγονός, μια εξέλιξη

κρίσιμο σημείο μιας ασθένειας


ἀκτή

: ἀκτή < ἄγνυμι (θραύω) ή από τη ρίζα ακ- που είναι κοινή στην ακίδα, την ακμή και το άκρο
: ἀκτή < θηλυκό του επιθέτου ἀκτός (τεθραυσμένος, που έχει θραυεί) (για την 3η έννοια)

η ακροθαλασσιά, το σημείο όπου σκάει, θραύεται το κύμα, το ακρωτήριο, η χερσόνησος, η παραλία

Ἀκτή και Ἀκταία: αρχαία ονομασία της Ἀττικής

το αλεσμένο σιτάρι, το αλεύρι, το ψωμί


ἐντροπή

: ἐντροπή < ἐντρέπω

η στροφή προς κάποιον

η μεταβολή, η αλλαγή των φρονημάτων


ἐντροπία

ἐντροπία
ἐντροπίη

: ἐντροπία < ἐν + τροπή

άλλη λέξη για την ἐντροπή


ἀλλόφρων

ἀλλόφρων
ἀλλόφρονος

: ἀλλόφρων < ἄλλος + -φρων (φρην)

που σκέπτεται διαφορετικά


ἐξάμβλωμα

: ἐξάμβλωμα < ἐξαμβλόω


γδοῦπος

: γδοῦπος < (ηχομιμητική λέξη)

ποιητικός τύπος του δοῦπος


δοῦπος

: δοῦπος < → λείπει η ετυμολογία (ηχομιμητική λέξη)

γδούπος, βόμβος, θόρυβος, ταραχή


Ἀττική

: Ἀττική: ουσιαστικοποιημένο θηλυκό του επιθέτου Ἀττικός

πατριδωνυμικό

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Ἀριστοφάνης, Λυσιστράτη, στίχ. 56

ἀλλ᾽ ὦ μέλ᾽ ὄψει τοι σφόδρ᾽ αὐτὰς Ἀττικάς, ἅπαντα δρώσας τοῦ δέοντος ὕστερον
*::: Θα δεις φίλε μου ότι είναι βέρες Αθηναίες, έρχονται πάντα αργοπορημένες


ἀττικόν

ἀττικόν
και Ἀττικὸν

: ἀττικόν < ουδέτερο του επιθέτου Ἀττικός < Ἀττική

το τμήμα του οικοδομήματος πάνω από το γείσο, το οποιοι στην αρχαιότητα αποτελούσε περίφραξη της ταράτσας και που κυρίως στα ρωμαϊκά χρόνια ογκώδη διάκοσμο (στη νεοελληνική το αττικό ως ουσιαστικό σημαίνει συχνά τη σοφίτα)

αρχιτεκτονική

ίσως φάρμακο, που πιθανόν παρασκευαζόταν μόνον στην Αθήνα ή ίσως εκεί αφθονούσε


Ἀττικός

: Ἀττικός < Ἀττική

ο κάτοικος των αγρών γύρω από την Αθήνα σε αντιδιαστολή προς τον Αθηναίο πολίτη

μεταγενέστερα, στον πλυθυντικό, ως ουσιαστικό, οι Ἀττικοί, σήμαιναν τους συγγραφείς της Αττικής, κυρίως του 4ου και 5ου π.Χ. αιώνα


ἀττικισμός

: ἀττικισμός < ἀττικίζω < Ἀττική

το να φρονεί κάποιος ό,τι και οι Αθηναίοι, να ταυτίζεται με τις απόψεις, τα συμφέροντά τους

το να μιλά, να γράφει κάποιος με το ύφος, το συντακτικό ή την προφορά των Αθηναίων κατά την ελληνιστική εποχή - όταν είχαν ως πρότυπο και μιμούνταν την Αττική διάλεκτο και το ύφος των Αττικών συγγραφέων του 4ου και 5ου π.Χ. αιώνα


ἀττικιστής

: ἀττικιστής < ἀττικισμός < ἀττικίζω < Ἀττική

ο οπαδός του αττικισμού

εκείνος που συνέλεγε και κατέγραφε εκφράσεις των Αττικών συγγραφέων σε αρχεία προς μίμηση και εκπαίδευση των νεωτέρων γενεών


προίξ

: προίξ < → λείπει η ετυμολογία

πριν τον Όμηρο

μετά τον Όμηρο


ἀρραβών

ἀρραβών
-ῶνος

: ἀρραβών < πιθανό δάνειο σημιτικής προέλευσης, όπως η εβραϊκή עירבון (ʿērāḇōn, προκαταβολή), ή από άλλη γλώσσα της ανατολής
: ΑΠΟΓΟΝΟΙ: ⇒ μεσαιωνικά ελληνικά: ἀρραβών, ἀρραβώνας ⇒ νέα ελληνικά: αρραβώνας

χρηματικό ποσό που δίνεται ως εγγύηση, προκαταβολή

επίσημη υπόσχεση, δέσμευση

μνηστεία, αρραβώνας

ελληνιστική σημασία

άλλες μορφές: ἀραβών


φρονηματίας

: φρονηματίας < φρόνημα < φρονέω

εκείνος που έχει υψηλό φρόνημα, ακμαίο ηθικό, αυτοπεποίθηση, σθένος, που είναι βέβαιος για τον εαυτό του

νομίζων ἐκ τῶν ἱπποτρόφων πόλεων εὐθὺς καὶ φρονηματίας μάλιστα ἂν ἐπὶ τῇ ἱππικῇ γενέσθαι. : βέβαιος ότι από τις πόλεις με ιπποτροφεία (με πολλά άλογα) θα παρουσιάζονταν άνδρες περήφανοι για την επιδεξιότητά τους στην ιππική (για τα προσόντα τους ως ιππείς) (Ξενοφ. Αγησίλαος 1,24)

ο αλαζών ή αλαζόνας, εκείνος που έχει μεγάλη ιδέα για τον εαυτό του

οὕτω δ᾽ ἦν φρονηματίας ὥστ᾽ ἐρομένου τινὸς "τίνι συστήσω τὸν υἱόν;" εἰπεῖν, "ἐμοί.." : 'ηταν τόσο υπερόπτης που αν κάποιος ρωτούσε σε ποιον να εμπιστευθώ τον γιο μου, έλεγε "σε εμένα.. (Χρύσιππος, 5, 183)


μαγειρεῖον

: μαγειρεῖον, ήδη τον 4ο αιώνα στον Αριστοτέλη < μάγειρ(ος) + -εῖον

κρεοπωλείο, χασάπικο


μαγειρεῖα

: μαγειρεῖα < ουσιαστικοποιημένο μαγειρεῖον στον πληθυντικό

περιοχή της αρχαίας Αθήνας που βρίσκονταν τα κρεοπωλεία


μαγειρεῖα

ονομαστική, αιτιατική και κλητική πληθυντικού του μαγειρεῖον


μῖσος

: μῖσος < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή ρίζα *mēwdʰ- (παραπονιέμαι, διαμαρτύρομαι)

μισο- Αρχαίες ελληνικές λέξεις με πρόθημα μισο- στο Βικιλεξικό

η απέχθεια, η αποστροφή


ἐπιστύλιον

: ἐπιστύλιον < ἐπί + στῦλος

το επιστύλιο


στῦλος

: στῦλος < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή *sth₂-u-lo- «πάσσαλος, στύλος» < *steh₂- «στέκομαι». Συγγενές με το σανσκριτικά sthū́ṇā «στύλος, στυλοβάτης» και το αβεστικά stūna-, stunā «ίδιος».

αρχιτεκτονική

ξύλινος πάσσαλος

εργαλείο χάραξης (γραφής) πάνω σε πινακίδες με κερί


μεῖγμα

μεῖγμα
μῖγμα
μίγμα

: μεῖγμα < μίγνυμι/μιγνύω και μείγνυμι/μειγνύω

αυτό που είναι σύνθετο από πολλά, το μείγμα


μεῖξις

μεῖξις
-εως
μῖξις
μίξις

: μεῖξις < θέμα *μιγ- (μεταπτωτική βαθμίδα του *μ(ε)ιγ- πρωτοϊνδοευρωπαϊκή ρίζα *meyḱ- / *meyǵ- απ' όπου και μείγνυμι/μειγνύω (και μίγνυμι/μιγνύω) + -σις > -ξις

μιγάζομαι μίνγυμαι

ποιητικός τύπος του


κηφήν

: κηφήν, ήδη τον 8ο αιώνα στον Ησίοδο < υποθετικό επίθετο *κηφός που συνδέεται επίσης με το κωφός. Κατα τον Beekes, προελληνική προέλευση.

κηφήνας, τεμπέλης, άεργος

※ 7ος πκε αιώνας ⌘ Ἡσίοδος, Ἔργα καὶ Ἡμέραι, 304 (303-306)

τῷ δὲ θεοὶ νεμεσῶσι καὶ ἀνέρες ὅς κεν ἀεργὸς | ζώῃ, κηφήνεσσι κοθούροις εἴκελος ὀργήν, | οἵ τε μελισσάων κάματον τρύχουσιν ἀεργοὶ | ἔσθοντες·
#::: Οργίζονται οι θεοί και οι άνθρωποι μ᾽ αυτόν που άεργος ζει, | όμοιος στο ήθος με τους χωρίς κεντρί κηφήνες, | που άεργοι των μελισσών τον κάματο καταναλώνουν | τρώγοντας.
#::: Μετάφραση (2001): Σταύρος Γκιργκένης, Θεσσαλονίκη: Ζήτρος @greek‑language.gr

με διαφορετική σημασία


ἆθλος

: ἆθλος < ἄεθλος, ρίζα κοινή με το ἄεθλον και ἆθλον (το βραβείο)

ο αγώνας για κάποιο βραβείο, η άμιλλα


διάθεσις

: διάθεσις < διατίθημι

η τοποθέτηση σε σειρά, η τακτοποίηση πραγμάτων ή υποθέσεων

ο προσδιορισμός των ατόμων στα οποία παραχωρεί κάποιος την περιουσία του μετά τον θάνατο

κατ’ επέκταση

≈ συνώνυμα: διαθήκη

η έκθεση πραγμάτων για πούλημα

η σωματική και ψυχική κατάσταση, η διάθεση


ἀνακολουθία

: ἀνακολουθία < ἀν- (στερητικό ἀ-) + ἀκολουθία

σχήμα λόγου, ρητορική) η έλλειψη ακολουθίας, συνειρμού


αἰδοῖον

: αἰδοῖον < ουσιαστικοποιημένο ουδέτερο του επιθέτου αἰδοῖος

το γεννητικό όργανο (άνδρα ή γυναίκας), τα απόκρυφα

κυρίως στον πληθυντικό και έναρθρο: τὰ αἰδοῖα


ἄθυρμα

: ἄθυρμα < ἀθύρ(ω) + -μα

το παιχνίδι, αντικείμενο που χρησιμοποιείται από παιδιά για να παίξουν


νῆσος

: νῆσος < αβέβαιης ετυμολογίας. Δεν φαίνεται να υπάρχει σύνδεση με το νήχω (κολυμπάω). Κατ' άλλη άποψη σχετίζεται με τη λατινική nasus (μύτη). Ή πιθανόν, δάνειο μεσογειακής προέλευσης.


ἱμάς

: ἱμάς < αμάρτυρο ουσιαστικό *ἱμά (σκοινί, χορδή), → δείτε και τη λέξη ἱμαῖος. Συγγενή: ἱμάω, ἱμαίνω, ἱμάσθλη, σανσκριτική सीमन् (sīman, όριο, σύνορο).

ιμάντας, λουρί

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ὀδύσσεια, 23 (ψ. Ὀδυσσέως ὑπὸ Πηνελόπης ἀναγνωρισμός.), στίχ. 201

ἐν δ᾽ ἐτάνυσσ᾽ ἱμάντα βοὸς φοίνικι φαεινόν.
#::: και τάνυσα λουριά βοδιού, απ᾽ την πορφύρα φωτεινά.
#:::Μετάφραση σε πεζό (2006): Δημήτρης Ν. Μαρωνίτης, @greek‑language.gr

※ 5ος αιώνας πκε ⌘ Ἡρόδοτος, Ἱστορίαι, 4 (Μελπομένη), 98.2

Ἄνδρες Ἴωνες, ἡ μὲν πρότερον γνώμη ἀποδεχθεῖσα ἐς τὴν γέφυραν μετείσθω μοι, ἔχοντες δὲ τὸν ἱμάντα τόνδε ποιέετε τάδε·
#:::«Άνδρες Ίωνες, παίρνω πίσω την απόφαση για τη γέφυρα που σας ανακοίνωσα προηγουμένως· κι εσείς κρατήστε αυτό το σκοινί και νά τί να κάνετε:
#:::Μετάφραση (1992): Ηλίας Σπυρόπουλος. Αθήνα:Γκοβόστης @greek‑language.gr

μαστίγιο με πολλά λουριά

λουρί για το δέσιμο της γροθιάς πυγμάχου

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Πλάτων, Πρωταγόρας, 342c @scaife.perseus

καὶ ἱμάντας περιειλίττονται καὶ φιλογυμναστοῦσιν καὶ βραχείας ἀναβολὰς φοροῦσιν, ὡς δὴ τούτοις κρατοῦντας τῶν Ἑλλήνων τοὺς Λακεδαιμονίους·

σχοινί ιστίου

λουρί σκύλου

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Ξενοφῶν, Κυνηγετικός, 6.1 @scaife.perseus

κυνῶν δὲ κόσμος δέραια, ἱμάντες, στελμονίαι· ἔστω δὲ τὰ μὲν δέραια μαλακά, πλατέα, ἵνα μὴ θραύῃ τὰς τρίχας τῶν κυνῶν, οἱ δὲ ἱμάντες ἔχοντες ἀγκύλας τῇ χειρί, ἄλλο δὲ μηδέν·

λουρί σανδαλιού

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Ξενοφῶν, Κύρου Ἀνάβασις, 4, 5.14 (5.13-5.14)

τῶν δὲ ποδῶν εἴ τις κινοῖτο καὶ μηδέποτε ἡσυχίαν ἔχοι καὶ εἰς τὴν νύκτα ὑπολύοιτο· ὅσοι δὲ ὑποδεδεμένοι ἐκοιμῶντο, εἰσεδύοντο εἰς τοὺς πόδας οἱ ἱμάντες καὶ τὰ ὑποδήματα περιεπήγνυντο·
#:::Προφυλαχτικό μέτρο για τα πόδια ήταν να κινείται κανείς, χωρίς να σταματά καθόλου, και να βγάζει τα παπούτσια του τη νύχτα. Ενώ σ᾽ όσους κοιμόνταν φορώντας τα, χώνονταν τα λουριά μέσα στα πόδια τους και τα παπούτσια κοκάλιαζαν τριγύρω.
#:::Μετάφραση (1981): Γεώργιος Δ. Ζευγώλης. Αθήνα:ΟΕΔΒ @greek‑language.gr

ηνία, χαλινάρια

στον πληθυντικό

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ἰλιάς, 10 (Κ. Δολώνεια.), στίχ. 475 (474-475 )

Ῥῆσος δ᾽ ἐν μέσῳ εὗδε, παρ᾽ αὐτῷ δ᾽ ὠκέες ἵπποι | ἐξ ἐπιδιφριάδος πυμάτης ἱμᾶσι δέδεντο.
#::: στην μέσην εκοιμάτο ο Ρήσος και οι ταχύποδες ίπποι του | από την άκρην της άμαξας εστέκονταν με τα λουριά δεμένοι.
#::: Έμμετρη μετάφραση (1922): Ιάκωβος Πολυλάς, @greek‑language.gr


ἐλαία

: ἐλαία < (κληρονομημένο) πρωτοελληνική *elaíwā απ' όπου και η μυκηναϊκή 𐀁𐀨𐀷 (e-ra-wa). Μάλλον δάνειο μεσογειακής, προελληνικής πηγής το οποίο έδωσε και την παλαιά αρμενική եւղ (ewł)

το δέντρο της ελιάς και ο καρπός της


ἐλαιών

: ἐλαιών (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική ἐλαία + -ών < ἔλαιον

ελληνιστική κοινή

※ πᾶσα δ᾽ ἡ παραλία φοίνικάς τε ἔχει καὶ ἐλαιῶνας (⌘ Στράβων, Γεωγραφικά, 1.6.4.14)


κοπρία

κοπρία < κόπρος


περίσσωμα

περίσσωμα
περίττωμα

περίσσωμα < περισσεύω

κάθε τι που περισσεύει

κάθε τι που προέρχεται από τη διαδικασία της πέψης των τροφών και αποβάλλεται είτε σαν περίττωμα είτε σαν εμετός


κομπός

κομπός < → λείπει η ετυμολογία


μνημήιον

ιωνικός τύπος του μνημεῖον


μνημεῖον

μνημεῖον
-ου

: μνημεῖον < μνῆμ(α) + -εῖον > πρωτοϊνδοευρωπαϊκή ρίζα *men-, σκέφτομαι

ενθύμημα, κάθε ανάμνηση το αναμνηστικό, εκείνο που ανακαλεί στη μνήμη κάτι

αναμνηστικό ενθύμιο

μνημείο, ταφικό μνημείο, τάφος


μνῆμα

μνῆμα
δωρικός
τύπος
μνᾶμα

: μνῆμα, ήδη ομηρικό < θέμα μνη- όπως στο μιμνήσκω πρωτοϊνδοευρωπαϊκή ρίζα *men-, σκέφτομαι

το αναμνηστικό, εκείνο που ανακαλεί στη μνήμη κάτι, ενθύμιο


μνᾶμα

δωρικός τύπος του μνῆμα


μνᾶστις

δωρικός τύπος του μνῆστις


μνῆστις

μνῆστις
-εως/-ιος

: μνῆστις < μνάομαι / μνῶμαι ... πρωτοϊνδοευρωπαϊκή ρίζα *men-, σκέφτομαι • Η Ετυμολογία χρειάζεται ανάπτυξη με τεκμηρίωση. Μπορείτε να βοηθήσετε;


μόθος

: μόθος < → λείπει η ετυμολογία

ο πάταγος της μάχης

ο θόρυβος του καλπασμού


αἰδώς

: αἰδώς < θέμα αἰδ- από το ρήμα αἴδομαι + κατάληξη → λείπει η ετυμολογία

ως επιφώνημα

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ἰλιάς, 5 (Ε. Διομήδους ἀριστεία.), στίχ. 787

«αἰδώς, Ἀργεῖοι, κάκ᾽ ἐλέγχεα, εἶδος ἀγητοί·
#:::«Αίσχος, Αργείοι θαυμαστοί στην όψιν, αλλ᾽ αχρείοι·
#:::Έμμετρη μετάφραση (1922): Ιάκωβος Πολυλάς, @greek‑language.gr

ντροπαλότητα, συστολή, κοσμιότητα, αξιοπρέπεια

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Εὐριπίδης, Ἀπόσπασμα, 746 @scaife.perseus

αἰδὼς γὰρ ὀργῆς πλείον’ ὠφελεῖ βροτούς.

σεβασμός, ευλάβεια


ὕψος

: ὕψος < θέμα όπως στο επίρρημα ὕψι με βάση τον υπερθετικό ὕψιστος. Συγγενές του ὑπέρ.

κορυφή, κορωνίδα


διῶρυξ

διῶρυξ
διώρυχ-ος
διώρυγ-ος

: διῶρυξ < διορύσσω διoρύττω • Η Ετυμολογία χρειάζεται ανάπτυξη με τεκμηρίωση. Μπορείτε να βοηθήσετε;

κάποιο πέρασμα (όπως, υπόγειο, στοά)


διόρυγμα

: διόρυγμα < διορύσσω (αττικός τύπος : διoρύττω). Μορφολογικά, αναλύεται σε δι- + ὄρυγμα (< ὀρύσσω

το τεχνητό κανάλι, το αυλάκι, η διώρυγα, κάτι σκαμμένο ανάμεσα σε άλλα, δια μέσου άλλων

και στην καθαρεύουσα

σκαμμένο λαγούμι για ριφιφί

ελληνιστική σημασία


διορυχή

: διορυχή < από το διόρυγμα ή απ' ευθείας από το διορύσσω και στην Αττική διoρύττω

η ενέργεια του διορύττω, το άνοιγμα καναλιού, αυλακιού, διώρυγας, το σκάψιμο ανάμεσα σε άλλα, δια μέσου άλλων

το να υποσκάπτει κάποιος (π.χ. τα θεμέλια των νόμων, της δημοκρατίας)


διορύττω

: διορύττω < στην Αττική, αλλού όμως διορύσσω < (διά) δι- + ὀρύσσω < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή *h₃rewk- (σκάβω)

το άνοιγμα τάφρου, καναλιού, αυλακιού, διώρυγας, το σκάψιμο ανάμεσα σε άλλα, δια μέσου άλλων


ἐξοικείωσις

: ἐξοικείωσις (ελληνιστική κοινή): μετάφραση για τη λατινική emancipatio. Μορφολογικά αναλύεται σε < ἐξοικειόω / ἐξοικειῶ + -σις • Η Ετυμολογία χρειάζεται ανάπτυξη με τεκμηρίωση. Μπορείτε να βοηθήσετε;

η χειραφέτηση

ελληνιστική κοινή


ὑψαύχην

ὑψαύχην
-ενος

: ὑψαύχην < ὕψι + αὐχήν

που περπατάει κορδωμένος

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Πλάτων, Φαῖδρος, 253d @scaife.perseus

τῶν δὲ δὴ ἵππων ὁ μέν, φαμέν, ἀγαθός, ὁ δʼ οὔ· ἀρετὴ δὲ τίς τοῦ ἀγαθοῦ ἢ κακοῦ κακία, οὐ διείπομεν, νῦν δὲ λεκτέον. ὁ μὲν τοίνυν αὐτοῖν ἐν τῇ καλλίονι στάσει ὢν τό τε εἶδος ὀρθὸς καὶ διηρθρωμένος, ὑψαύχην, ἐπίγρυπος, λευκὸς ἰδεῖν, μελανόμματος,

μεγαλοπρεπής, πανύψηλος, επιβλητικός

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Εὐριπίδης, Βάκχαι, στίχ. 1061 (1059-1062)

Ὦ ξέν᾽, οὗ μὲν ἕσταμεν | οὐκ ἐξικνοῦμαι μανιάδων ὄσσοις νόσων· | ὄχθων δ᾽ ἔπ᾽ ἀμβὰς ἐς ἐλάτην ὑψαύχενα | ἴδοιμ᾽ ἂν ὀρθῶς μαινάδων αἰσχρουργίαν.
#:::«Ξένε, από εδώ που στεκόμαστε | το βλέμμα μου δεν φτάνει τις ψευτομαινάδες. | Αν όμως ανεβώ πάνω στο ύψωμα, αν σκαρφαλώσω στον υψηλό αυχένα ενός ελάτου, | θα δω καλά τα αίσχη των μαινάδων.»
#:::Μετάφραση χ.χ.: Θ. Κ. Στεφανόπουλος, Αθήνα: Κίχλη @greek‑language.gr

αγέρωχος, περήφανος, υπεροπτικός, αλαζόνας

με ηθική έννοια


ὑψιμέδων

ὑψιμέδων
ὑψιμέδουσα

: ὑψιμέδων < ὑψι- + -μέδων. Αναλύεται σε επίρρημα ὕψι + -μέδων ( < μετοχή ενεστώτα του μέδω)

που βασιλεύει από ψηλά, που διουκεί στα ύψη

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Ἀριστοφάνης, Νεφέλαι, στίχ. 563 (563-565)

ὑψιμέδοντα μὲν θεῶν | Ζῆνα τύραννον εἰς χορὸν | πρῶτα μέγαν κικλήσκω·
#:::Πρώτο το Δία, τον τρανό βασιλιά των θεών, | που μες στα ύψη θρονιάζει, | πρώτον αυτόν στο Χορό μας καλώ·
#::: Μετάφραση (1967): Θρασύβουλος Σταύρου, Αθήνα: Τυποβιβλιοτεχνική @greek‑language.gr

※ '2ος κε' αιώνας ⌘ Παυσανίας, Ἑλλάδος περιήγησις/Ἠλιακῶν Β, 6.3.14 @scaife.perseus

Λύσανδρον δὲ τὸν Ἀριστοκρίτου Σπαρτιάτην ἀνέθεσαν ἐν Ὀλυμπίᾳ Σάμιοι, καὶ αὐτοῖς τὸ μὲν πρότερον τῶν ἐπιγραμμάτων ἐστὶν
ἐν πολυθαήτῳ τεμένει Διὸς ὑψιμέδοντος
ἕστηκʼ ἀνθέντων δημοσίᾳ Σαμίων·

πανύψηλος, απέραντος

※ 6ος/5ος πκε αιώνας ⌘ Πίνδαροςʷ, Νεμεονίκαις, 2. (Τιμοδήμῳ Ἀθηναίῳ παγκρατιαστῇ), 19 (2.19) @scaife.perseus

παρὰ μὲν ὑψιμέδοντι Παρνασῷ τέσσαρας ἐξ ἀέθλων νίκας ἐκόμιξαν·


ὑψιπέτης

ὑψιπέτης
γενική του
ὑψιπέτου
αλλά και επίθετο
ὑψιπετήεις
,εσσα,εν

: ὑψιπέτης < ὕψι + πέτομαι (διάφορο του ὑψιπετής)

εκείνος που πετά στον ουρανό, στα ύψη


ὑψιβρεμέτης

ὑψιβρεμέτης
γενική
του ὑψιβρεμέτου

: ὑψιβρεμέτης < ὑψι- + βρέμω

που βροντάει ψηλά, επίθετο του Δία


ὑψαγόρας

: ὑψαγόρας < (ὕψι) ὑψ- + ἀγορεύω

που κομπάζει, περηφανεύεται, μιλά αλαζονικά, ο μεγαλορρήμων, ο κομπορρήμων

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ὀδύσσεια, 2 (β. Ἰθακησίων ἐκκλησία καὶ Τηλεμάχου ἀποδημία.), στίχ. 84

Τηλέμαχ᾽ ὑψαγόρη, μένος ἄσχετε, ποῖον ἔειπες ἡμέας αἰσχύνων...

Τηλέμαχε κομπορρήμονα, χωρίς φραγμό στο θράσος, τι ξεστόμισες και μας ντροπιάζεις...


ὕψωσις

: ὕψωσις < ὕψος

ύψωμα, ορεινή περιοχή

ανύψωση, ύψωση,σήκωμα π.χ. χεριού ή αντικειμένου


ὕψωμα

: ὕψωμα < ὑψόω + -μα < αρχαία ελληνική ὕψος

το ύψωμα, τα ύψη

ελληνιστική κοινή

οὐ χθὼν οὐρανίοις ὑψώμασι φθονέει

το πιο υψωμένο σημείο/περιοχή

ελληνιστική κοινή

το ὕψωμα της ρινός (Γαληνός)

η ύψωση αστερισμών και ουρανίων σωμάτων

ελληνιστική κοινή

≠ αντώνυμα: ταπείνωμα

※ ἔφη σὺ δέδιας μὴ καθάπερ Αἰγύπτιοι τοὺς ἀστέρας ὑψώματα καὶ ταπεινώματα λαμβάνοντας ἐν τοῖς τόποις οὓς διεξίασι γίγνεσθαι (Πλούταρχος)

ηθική εξύψωση με τη μεταφορική έννοια

ελληνιστική κοινή

μεταγενέστερα

※ τῷ Πνεύματι τῷ ἁγίῳ τῷ λόγῳ χωρήσωμεν, καθαιροῦντες αὐτῶν πᾶν ὕψωμα διανοίας ἐπαιρόμενον κατὰ τῆς γνώσεως τοῦ Θεοῦ (Επιστολαί, Βασιλείου Καισαρείας)


ἐργασία

: ἐργασία < ἐργάζομαι

η εργασία, η δουλειά

το αποτέλεσμα μιας εργασίας, ένα έργο τέχνης, μια κατασκευή, μια οικοδομή


ἐργαστήρ

: ἐργαστήρ < ἐργάζομαι

ο εργάτης σιδηρουργείου


ἐργάνη

: ἐργάνη < ἔργον

εργάτης, εργασία, εργατικότητα, δημιουργικότητα

ἐξηῦρον αὐτοῖς, γραμμάτων τε συνθέσεις, μνήμην ἁπάντων, μουσομήτορ᾽ ἐργάνην. [: και των γραμμάτων τα συνθέματα τους βρήκα, της μνήμης, της μητέρας των Μουσών, εργάτες (μετάφραση Ι. Γρυπάρη) ή Βρήκα γι' αυτούς και το συνδυασμό των γραμμάτων, δημιουργική μητέρα των τεχνών των Μουσών, με τα οποία συγκρατουν τα πάντα στη μνήμη (μετάφραση Herbert Weir Smyth)(Προμ.Δεσμ.460)]

Επίθετο της Αθηνάς, ως προστάτιδος της εργασίας

τὴν Διὸς γοργῶπιν Ἐργάνην


ἐργαλήϊον

: ἐργαλήϊον < ἐργαλ- + -ήϊον, παράβαλε: φοινικήϊος

ιωνικός τύπος του ἐργαλεῖον

※ 5ος αιώνας πκε ⌘ Ἡρόδοτος, Ἱστορίαι, 3 (Θάλεια), 131.1

Ὁ δὲ Δημοκήδης οὗτος ὧδε ἐκ Κρότωνος ἀπιγμένος Πολυκράτεϊ ὡμίλησε· πατρὶ συνείχετο ἐν τῇ Κρότωνι ὀργὴν χαλεπῷ· τοῦτον ἐπείτε οὐκ ἐδύνατο φέρειν, ἀπολιπὼν οἴχετο ἐς Αἴγιναν. καταστὰς δὲ ἐς ταύτην πρώτῳ ἔτεϊ ὑπερεβάλετο τοὺς ἄλλους ἰητρούς, ἀσκευής περ ἐὼν καὶ ἔχων οὐδὲν τῶν ὅσα περὶ τὴν τέχνην ἐστὶ ἐργαλήια.
*::: Νά τώρα πώς ο Δημοκήδης, που ερχόταν από τον Κρότωνα, σχετίστηκε με τον Πολυκράτη· στον Κρότωνα δεν τα πήγαινε καλά με τον πατέρα του που ήταν οξύθυμος. Επειδή δεν μπορούσε να τον υποφέρει, έφυγε και πήγε στην Αίγινα. Εγκαταστάθηκε εκεί, και μολονότι δεν ήταν εξοπλισμένος και δεν είχε κανένα από τα εργαλεία της ιατρικής, τον πρώτο κιόλας χρόνο ξεπέρασε τους άλλους γιατρούς.
*:::Μετάφραση (1992): Λεωνίδας Ζενάκος. Αθήνα:Γκοβόστης @greek‑language.gr


ἐργαλεῖον

: ἐργᾰλεῖον < ϝεργαλεῖον < *ϝέργ-αλ(ον) + -εῖον

το εργαλείο, το μέσον

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Θουκυδίδης, Ἱστορίαι, 6, 44.1

Τοσαύτη ἡ πρώτη παρασκευὴ πρὸς τὸν πόλεμον διέπλει. τούτοις δὲ τὰ ἐπιτήδεια ἄγουσαι ὁλκάδες μὲν τριάκοντα σιταγωγοί, καὶ τοὺς σιτοποιοὺς ἔχουσαι καὶ λιθολόγους καὶ τέκτονας καὶ ὅσα ἐς τειχισμὸν ἐργαλεῖα, πλοῖα δὲ ἑκατόν, ἃ ἐξ ἀνάγκης μετὰ τῶν ὁλκάδων ξυνέπλει·
*::: Τόσες ήσαν οι πρώτες δυνάμεις που ξεκίνησαν για τον πόλεμο. Μαζί τους ήσαν και μεταγωγικά του ανεφοδιασμού, τριάντα εμπορικά με τρόφιμα και με αρτοποιούς, πετροπελεκητές και ξυλουργούς και όσα εργαλεία χρειάζονταν για να χτιστεί τείχος. Μαζί ήσαν άλλα εκατό μικρότερα καράβια που είχαν επιταχθεί.
*::: Μετάφραση (1965-1968): Άγγελος Σ. Βλάχος, Αθήνα:Γαλαξίας @greek‑language.gr


ἐργαστήριον

: ἐργαστήριον < ἐργάζομαι + -τήριον

το εργαστήριο

το εργοστάσιο, το μεταλλείο, το λατομείο

το κατάστημα, π.χ. το κρεοπωλείο

το χαμαιτυπείο


ἕρμαιον

: ἕρμαιον < Ἑρμῆς (δηλαδή αντικείμενο που άφησε ή έχασε ο Ερμής)

ανέλπιστο κέρδος, εύρημα, κελεπούρι


ὁρμαθός

ὁρμαθός < ὅρμος + εἲρω

παρόμοια αντικείμενα, αρκετά σε ποσότητα, που είναι περασμένα σε κλωστή ή σύρμα


δαίς

: δαίς < δαίω (σημασία: "διαχωρίζω, μοιράζω")

δαίτη

ποιητικός τύπος

γεύμα, φαγητό, συμπόσιο, φαγοπότι

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ὀδύσσεια, 1 (α. Ἀθηνᾶς παραίνεσις πρὸς Τηλέμαχον.), στίχ. 225 Μετάφραση (2006) Δημήτρης Μαρωνίτης, @greek-language.gr

τίς δαίς, τίς δαὶ⁽ˢⁱᶜ⁾ ὅμιλος ὅδ᾽ ἔπλετο; : τι γλέντι είναι αυτό; τι σόι συνάθροιση;

※ 6ος/5ος αιώνας πκε ⌘ Αισχύλος. Αγαμέμνων, 1242. Μετάφραση: Ι.Ν. Γρυπάρης @greek-language.gr

Θυέστου δαῖτα παιδείων κρεῶν : το δείπνο του Θυέστη με παιδιών του σάρκες

το κρεάς, ή γενικά το φαγητό


κέλαδος

: κέλαδος < → λείπει η ετυμολογία

θόρυβος παρόμοιος με αυτόν που κάνουν τα ορμητικά νερά

μουσικός ήχος


στύπος

κορμός, κούτσουρο


ἀλαλαγμός

: ἀλαλαγμός < ἀλαλάζω

αλαλαγμός, κραυγή πολεμικής ορμής ή ενθουσιασμού


ἀλαλαγή

: ἀλαλαγή < ἀλαλάζω


χείμαρος

: χείμαρος < αβέβαιης ετυμ. ίσως από το χείμερος, που πιθανά σχηματίστηκε ως αντώνυμο της δυσχείμερος (μεγάλη κακοκαιρία), για να αποδώσει δηλαδή το αντίστροφο

πάσσαλος που ήταν τοποθετημένος σαν βύσμα, τάπα στον πυθμένα του πλοίου και τον έβγαζαν όταν τραβούσαν το πλοίο στην ξηρά για να αδειάσουν τα νερά της βροχής (που διαφορετικά θα λίμναζαν μέσα του)


λατομεῖον

λατομεῖον
-ου

: λατομεῖον < λατόμ(ος) + -εῖον

ελληνιστική κοινή


ἀλείτης

: ἀλείτης < → λείπει η ετυμολογία

αυτός που έχει διαπράξει άδικη πράξη εις βάρος άλλου

ὣς ἐχάρη Μενέλαος Ἀλέξανδρον θεοειδέα // ὀφθαλμοῖσιν ἰδών· φάτο γὰρ τίσεσθαι ἀλείτην· (Ιλιάδα, Γ 27-8

ὁμοίως ὁ Μενέλαος ἐχάρη ὡς εἶδ’ ἐμπρός του // τὸν θεϊκὸν ᾽Αλέξανδρον, θαρρώντας πού ᾽χε φθάσει // ἡ ὥρα νὰ ἐκδικηθῆ τὸν ἄνομον ἐχθρόν του (μετάφραση Ιάκωβου Πολυλά)


ἀλήτης

ἀλήτης
-ου
ἀλῆτις

: ἀλήτης < ἀλάομαι (περιπλανιέμαι)

περιπλανώμενος, πλανόδιος, επαίτης

για ζητιάνους

για εξόριστους

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ὀδύσσεια, στη Βικιθήκη

14 (ξ. Ὀδυσσέως πρὸς Εὔμαιον ὁμιλία.), στίχ. 124 (122-125 )
#:*: «ὦ γέρον, οὔ τις κεῖνον ἀνὴρ ἀλαλήμενος ἐλθὼν | ἀγγέλλων πείσειε γυναῖκά τε καὶ φίλον υἱόν, | ἀλλ᾽ ἄλλως κομιδῆς κεχρημένοι ἄνδρες ἀλῆται | ψεύδοντ᾽, οὐδ᾽ ἐθέλουσιν ἀληθέα μυθήσασθαι.
#:*:: «Γέροντα, κανείς περαστικός περιπλανώμενος | εκείνον αναγγέλλοντας δεν θα μπορούσε πια να πείσει τη γυναίκα του μήτε τον γιο του. | Παρ᾽ όλα ταύτα, κάποιοι πλάνητες, γυρεύοντας την πόρεψή τους, | αδίκως αραδιάζουν ψέματα, κι αρνούνται να πούνε την αλήθεια.
#:*:: Μετάφραση σε πεζό (2006): Δημήτρης Ν. Μαρωνίτης, @greek‑language.gr
#:* 17 (ρ. Τηλεμάχου καὶ Ὀδυσσέως ἐπάνοδος εἰς Ἰθάκην.), στίχ. 483 (483-484 )
#:*: «Ἀντίνο᾽, οὐ μὲν κάλ᾽ ἔβαλες δύστηνον ἀλήτην, | οὐλόμεν᾽, εἰ δή πού τις ἐπουράνιος θεός ἐστι.
#:*:: «Αντίνοε, καλά δεν έκανες που βάρεσες έναν ταλαίπωρο ζητιάνο· | μπορεί, κακόψυχε, να ᾽ναι επουράνιος θεός.
#:*:: Μετάφραση σε πεζό (2006): Δημήτρης Ν. Μαρωνίτης, @greek‑language.gr

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Σοφοκλῆς, Οἰδίπους ἐπὶ Κολωνῷ, στίχ. 1096 (1096-1097)

[ΧΟ.] ὦ ξεῖν᾽ ἀλῆτα, τὸν σκοπὸν μὲν οὐκ ἐρεῖς | ὡς ψευδόμαντις·
#:: [ΧΟ.] Ξένε περιπλανώμενε, για τον φρουρό σου τώρα δεν θα πεις | πως είναι ψευδομάντης·
#:::Μετάφραση (2004): Δημήτρης Ν. Μαρωνίτης, Αθήνα: ΜΙΕΤ @greek‑language.gr

※ 4ος πκε αιώνας ⌘ Ἰσοκράτης, Βούσιρις, 39 @scaife.perseus

ἀλλʼ οἱ μὲν αὐτῶν ἀλῆται καὶ τῶν καθʼ ἡμέραν ἐνδεεῖς κατέστησαν, οἱ δʼ ἐτυφλώθησαν,

περιπλανώμενος

ελληνιστική σημασία

※ 4ος/5ος κε αιώνας ⌘ Νόννος ὁ Πανοπολίτης, Διονυσιακά, 38, 241 @scaife.perseus, @el.wikisource

ἀστέρες ἀντιθέοντες ἀεὶ στείχουσιν ἀλῆται,


κουφολογία

: κουφολογία < κουφλόγ(ος) + -ία < κουφολογέω. Μορφολογικά, κοῦφ(ος) (άδειος, κενός) + -ο- + -λογία

κουβέντα χωρίς σκέψη, ακριτολογία, φλυαρία, κούφια λόγια


ψῆφος

ψῆφος
ψᾶφος
ψᾶφαξ
ψᾶφιγξ

: ψῆφος < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή ρίζα *bʰes- (τρίβω)

καθένα από τα πετραδάκια που χρησιμοποιούνταν για αρίθμηση και υπολογισμούς

πετραδάκι που το έριχναν σε κάλπη για να ψηφίσουν


ψᾶφος

: ψᾶφος < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή ρίζα *bʰes- (τρίβω)

δωρικός τύπος του ψῆφος


φύσκη

φύσκη
-ης
φύσκα

: φύσκη < φυσάω

το παχύ έντερο

το παραγεμισμένο παχύ έντερο

χοιρινό λουκάνικο

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Ἀριστοφάνης, Ἱππῆς, στίχ. 364

ἐγὼ δὲ κινήσω γέ σου τὸν πρωκτὸν ἀντὶ φύσκης.
#::: Κι εγώ θα σου ταρακουνήσω τον κώλο σα φούσκα.
#::: Μετάφραση (2005): Ηλίας Σπυρόπουλος, Θεσσαλονίκη: Ζήτρος @greek‑language.gr

φλύκταινα, φουσκάλα

κηκίδα, όζος


πύλαι

: πύλαι < πύλη

η κεντρική είσοδος

το άνοιγμα, η οπή, η στενή δίοδος ανάμεσα σε βουνά ή, για θαλάσσιο δρόμο, ανάμεσα σε ξηρά


ὀδούς

ὀδούς
-όντος

: ὀδούς < πρωτοελληνική *odónts < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή *h₃dónts (δόντι). Σχηματισμός ονομαστικής ενικού: ὀδόντ- + -ς (*ὀδόντ-ς) με αποβολή του ντ προ του σίγμα και αντέκταση του ο σε ου

οτιδήποτε μοιάζει με δόντι, όπως το δόντι του πριονιού

κάτι που προκαλεί ψυχικό πόνο

ο δεύτερος σπόνδυλος του λαιμού


ὁδούς

αιτιατική πληθυντικού του ὁδός


ἔχθος

μίσος, έχθρα


ἀναιμία

: ἀναιμία < ἄναιμος + -ία < αἷμα

έλλειψη αίματος


βοῶπις

: βοῶπις < βοῦς, βοο- + ὤψ (κυριολεκτικά: αυτή που έχει μάτια σαν του βοδιού) • Η Ετυμολογία χρειάζεται ανάπτυξη με τεκμηρίωση. Μπορείτε να βοηθήσετε;

αυτή που έχει μεγάλα μάτια, προσωνυμία για τη θεές όπως η Ήρα, η Άρτεμη

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ἰλιάς, 15 (Ο. Παλίωξις παρὰ τῶν νεῶν.), στίχ. 49

βοῶπι ποτνία Ἥρη (books.google Homeri Ilias: Rpsodia XIII-XXIV], Ραψωδία Ο, στιχ. 49)

ή βοῶπις ποτνία Ἥρη (books.google Scholia Graeca in Homeri Iliadem] Homer, Walter de Gruyter, 1975)

βοῶπις Περσηίς (Ησίοδος, Θεογονία, 336)

※ 2ος αιώνας κε Λουκιανός, Dearum (Χρειάζεται ελληνικός τίτλος) @perseus.tufts.edu. Lucian, Dearum judicium (ed. A. M. Harmon)

καλῶς, ὦ Πάρι: καὶ πρώτη γε ἀποδύσομαι, ὅπως μάθῃς ὅτι μὴ μόνας ἔχω τὰς ὠλένας λευκὰς μηδὲ τῷ βοῶπις εἶναι μέγα φρονῶ, ἐπ᾽ ἴσης δέ εἰμι πᾶσα καὶ ὁμοίως καλή.
*:: [Η Ήρα λέει στον Πάρι: «Καλά, Πάρη, πρώτα εγώ θα γδυθώ, για να μάθεις ότι δεν έχω μόνο λευκά χέρια , ούτε το ότι έχω μεγάλα μάτια είναι μεγάλο πράγμα θαρρώ

μεγαλόφθαλμος, εὐόφθαλμος [[#Ετυμολογία_2]]


βοῶπις

: βοῶπις < βοῦς, βοο- + (ὄψ • Η Ετυμολογία χρειάζεται ανάπτυξη με τεκμηρίωση. Μπορείτε να βοηθήσετε;

μεγαλόφωνος (※ 5ος αιώνας κε ⌘ Ἡσύχιος, Γλῶσσαι, Β)


ἅλως

: ἅλως < ἀλέω

άλλες μορφές: ἅλων, ἁλωή

κύκλος ασπίδας


ἅλωσις

: ἅλωσις < → λείπει η ετυμολογία

άλωση, εκπόρθηση, κυρίευση


φῖλος

φῖλος < → λείπει η ετυμολογία


ἁγνότης

: ἁγνότης < ἁγνός < ἅγος

η αγνότητα, η καθαρότητα, η σωφροσύνη


λῆρος

: λῆρος < → λείπει η ετυμολογία

λόγος εντυπωσιακός αλλά χωρίς ουσιαστικό περιεχόμενο

παραλήρημα, φλυαρία


Κρονόληρος

Κρονόληρος
-ου
κρονόληρος

: Κρονόληρος < Κρόν(ος) (παρατσούκλι για ανόητο γέρο) + -ό- + λῆρος

φλύαρος γέρος που λέει ανοησίες

ελληνιστική κοινή

※ 1ος/2ος κε αιώνας ⌘ Πλούταρχος, Ἠθικά, Περὶ παίδων ἀγωγῆς.13b


κόκκυ

κόκκυ < → λείπει η ετυμολογία

το κούκου, η κραυγή του κούκου


ζάψ

: ζάψ < → λείπει η ετυμολογία

τρικυμία θαλάσσης


ὀνείρωξις

ὀνείρωξις
-εως

ὀνείρωξις < ὄνειρον

παραίσθηση, ονειροπόληση

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Πλάτων, Τίμαιος, 52b (52b-52c) @scaife.perseus

ταῦτα δὴ πάντα καὶ τούτων ἄλλα ἀδελφὰ καὶ περὶ τὴν ἄυπνον καὶ ἀληθῶς φύσιν ὑπάρχουσαν ὑπὸ ταύτης τῆς ὀνειρώξεως οὐ δυνατοὶ γιγνόμεθα ἐγερθέντες διοριζόμενοι τἀληθὲς λέγειν, ὡς εἰκόνι μέν, ἐπείπερ οὐδʼ αὐτὸ τοῦτο ἐφʼ ᾧ γέγονεν ἑαυτῆς ἐστιν,

ονείρωξη, ρεύση

※ 3ος αιώνας κε αιώνας ⌘ Πορφύριος, Περὶ ἀποχῆς ἐμψύχων (De absinentia) 4.20, @scaife.perseus

καὶ καθάπαξ ἀφροδίσια καὶ ὀνειρώξεις, ὅτι ψυχῆς σώματι μεμιγμένης καὶ πρὸς τὴν ἡδονὴν κατασπωμένης. μιαίνει δὲ καὶ τὰ πάθη τῆς ψυχῆς τῇ συμπλοκῇ τοῦ ἀλόγου, θηλυνομένου τοῦ ἐντὸς ἄρρενος.


κεστός

κεστός < → λείπει η ετυμολογία

η ζώνη που συγκρατούσε το στήθος της Αφροδίτης

γυναικεία ζώνη την οποία φορούσαν κάτω από το στήθος

κατ’ επέκταση


ἄλη

ἄλη < → λείπει η ετυμολογία

παραφροσύνη (περιπλάνηση του μυαλού)


ἀστραπή

ἀστραπή < ἀστήρ, ἀστέρος + ὀπή (στη σημασία «βλέμμα», στον Όμηρο:ἀστεροπή) < ὄψ (όψη), με πιθανή κυριολεκτική σημασία του σύνθετου «βλέμμα του αστεριού»

μετεωρολογία

ως φυσικό φαινόμενο

※ 5ος αιώνας πκε ⌘ Ἡρόδοτος, Ἱστορίαι, 4 (Μελπομένη), 94.4

οὗτοι οἱ αὐτοὶ Θρήικες καὶ πρὸς βροντήν τε καὶ ἀστραπὴν τοξεύοντες ἄνω πρὸς τὸν οὐρανὸν ἀπειλέουσι τῷ θεῷ,
#::: Οι ίδιοι αυτοί Θράκες, όταν βροντά κι αστράφτει, ρίχνοντας βέλη ψηλά προς τον ουρανό φοβερίζουν το θεό,
#:::Μετάφραση (1992): Ηλίας Σπυρόπουλος. Αθήνα:Γκοβόστης @greek‑language.gr

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Θουκυδίδης, Ἱστορίαι, 6, 70.1

καὶ ξυνέβη βροντάς τε ἅμα τινὰς γενέσθαι καὶ ἀστραπὰς καὶ ὕδωρ πολύ,
#::: Έτυχε ν᾽ αστράψει και να βροντήσει και να πέσει δυνατή βροχή.
#::: Μετάφραση (1965-1968): Άγγελος Σ. Βλάχος, Αθήνα:Γαλαξίας @greek‑language.gr

ζωηρή λάμψη, οποιοδήποτε έντονο φως

λάμψη των ματιών

※ 2/3ος κε αιώνας ⌘ Ἀθήναιος ὁ Nαυκρατίτης, Δειπνοσοφισταί, 13, 16 564b-564c, @scaife.perseus, @el.wikisource

Σοφοκλῆς δέ που περὶ τοῦ κάλλους τοῦ Πέλοπος διαλεγομένην ποιήσας τὴν Ἱπποδάμειάν φησιν τοίαν Πέλοψ ἴυγγα θηρατηρίαν ἔρωτος, ἀστραπὴν τιν’ ὀμμάτων ἔχει ᾗ θάλπεται μὲν αὐτός, ἐξοπτᾷ δ’ ἐμέ,


ἀστοχία

ἀστοχία < → λείπει η ετυμολογία

μη επίτευξη του στόχου, αποτυχία του σκοπού, αστοχία

ἀστοχίαι τῶν ἔργων


ἐπήκοος

ἐπήκοος
-ου
ἐπάκοος
ὁ
ἐπήκοος
οἱ
ἐπήκοοι
τοῦ
ἐπηκόου
τῶν
ἐπηκόων
τῷ
ἐπηκόῳ
τοῖς
ἐπηκόοις
τὸν
ἐπήκοον
τοὺς
ἐπηκόους
ἐπήκοε
ἐπήκοοι
τὼ
ἐπηκόω
τοῖν
ἐπηκόοιν

: ἐπήκοος < → λείπει η ετυμολογία
: Και ουσιαστικοποιημένο.

μάρτυρας σε συναλλαγή

απεσταλμένος

※ αρχές 2ου αιώνας πκε αιώνα, Επιγραφή από το νησί της Δήλου. IG XI,4 1065. στ. 12-14, @epigraphy.packhum.org

ψηφισαμένου δὲ τοῦ δήμου κληροῦν δικασ-
τ[ὰ]ς τριακοσίους καὶ ἕνα, ὅσους συνεχώρησαν πρὸς
αὑτοὺς οἱ ἐξ ἀμφοτέρων τῶμ πόλεων ἐπήκοοι,


ἀναχώνευσις

ἀναχώνευσις < ἀναχωνεύω


λουτρόν

λουτρόν
λωτρόν

λουτρόν < λούω + -τρον

※ 1ος/2ος κε αιώνας ⌘ Πλούταρχος, Βίοι Παράλληλοι, Ἀλέξανδρος, 40.1

Ἐπεὶ δὲ τοὺς περὶ αὑτὸν ἑώρα παντάπασιν ἐκτετρυφηκότας καὶ φορτικοὺς ταῖς διαίταις καὶ πολυτελείαις ὄντας, ὥσθ᾽ Ἅγνωνα μὲν τὸν Τήϊον ἀργυροῦς ἐν ταῖς κρηπῖσιν ἥλους φορεῖν, Λεοννάτῳ δὲ πολλαῖς καμήλοις ἀπ᾽ Αἰγύπτου κόνιν εἰς τὰ γυμνάσια παρακομίζεσθαι, Φιλώτᾳ δὲ πρὸς θήρας σταδίων ἑκατὸν αὐλαίας † γεγονέναι, μύρῳ δὲ χρωμένους ἰέναι πρὸς ἄλειμμα καὶ λουτρὸν ὅσῳ ‹πρότερον› οὐδ᾽ ἐλαίῳ, τρίπτας δὲ καὶ κατευναστὰς περιαγομένους,
#::: Έβλεπε όμως ότι οι άνθρωποι που περιβάλλοντός του είχαν γίνει τρυφηλοί και ενοχλητικοί με τον τρόπο ζωής και τις πολυτέλειές τους. Για παράδειγμα, ο Άγνων από την Τέω είχε στα παπούτσια του ασημένιες πρόκες, ο Λεοννάτος είχε φέρει από την Αίγυπτο με πολλές καμήλες άμμο στα γυμναστήρια και ο Φιλώτας είχε δίχτυα για το κυνήγι εκατό σταδίων· πήγαιναν για άλειμμα και για λουτρό χρησιμοποιώντας τόσο πολύ μύρο όσο προηγουμένως ούτε λάδι δεν είχαν. Έβλεπε ότι περιστοιχίζονταν από υπηρετικό προσωπικό για τρίψιμο και χαλάρωση.
#::: Μετάφραση (2012): Γιαγκόπουλος, Α.Ι., Ζ.Ε. Μαλαθούνη. Θεσσαλονίκη: Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας. @greek‑language.gr

νερό για πλύσιμο


πλῆκτρον

πλῆκτρον
πλᾶκτρον

: πλῆκτρον < θέμα πληκ- (που συναντάμε και στο πλήσσω / πλήττω) + -τρον
: ※ 3ος αιώνας κε ⌘ Αἴλιος Ἡρωδιανός, Περὶ ὀρθογραφίας, 3.13.37.1@scaife.perseus με μηνοειδές σίγμα
:: οἱ Αἰολεῖϲ τὰ εἰϲ πτῶ ῥήματα εἰϲ δύο ϲϲ μεταβάλλουϲι νίπτω νίϲϲω, Ταραντίνων δὲ φωνῇ γίνεται νίζω. παρὰ τὸ νίζω γίνεται νίτρον ὡϲ μάϲϲω μάκτρον καὶ πλήϲϲω πλῆκτρον.

το πλήκτρο για το παίξιμο της λύρας

αρχική σημασία

κάθε τι με το οποίο μπορεί κάποιος να κτυπήσει

αιχμή δόρατος

το μεγάλο νύχι του πετεινού


πλῆξις

: πλῆξις < πλήσσω / πλήττω, πληκ-, πληγ- + -σις

το πλήγμα, το χτύπημα


ἀνδρός

γενική ενικού του ἀνήρ


ἀνδρί

δοτική ενικού του ἀνήρ


κτείς

: κτείς < *(π)κτ-εν-ς με σίγηση του αρχικού π, καθώς στα ελληνικά δεν υπάρχει σύμπλεγμ πκτ, με αντέκταση του *-ενς > εις < (κληρονομημένο) πρωτοϊνδοευρωπαϊκή ρίζα peḱ- (μηδενισμένη βαθμίδα, σημασία: μαδάω, τραβάω βίαια), όπως στο ρήμα πέκω. Συγγενή: λατινική pecten (χτενίζω) → δείτε και τη λέξη pecto
: ΑΠΟΓΟΝΟΙ: ⇒ μεσαιωνικά ελληνικά: κτένα ⇒ νέα ελληνικά: χτένα

χτένι στον αργαλειό

το ανδρικό και το γυναικείο μόριο ή το εφήβαιο

ανθρώπινο σώμα

δάχτυλα του χεριού που μοιάζουν με δόντια χτενιού

στον πληθυντικό

κοπτήρες, μπροστινά δόντια

στον πληθυντικό

ανθρώπινο σώμα

πλευρά, παΐδια

στον πληθυντικό

ανθρώπινο σώμα

κέρας της λύρας


πατέρα

αιτιατική ενικού του πατήρ


πατρός

γενική ενικού του πατήρ


μητρός

γενική ενικού του μήτηρ


βατήρ

: βατήρ < βαίνω, βατ- < βάω

εφαλτήριο, βατήρας

τμήμα του μουσικού οργάνου της λύρας, του αυλού

ελληνιστική σημασία

εκείνος που βαδίζει (μεταγενέστερη σημασία)

ελληνιστική σημασία


ἔπαρσις

: ἔπαρσις < ἐπαίρω

πρήξιμο, φούσκωμα

(ειδικότερα) στύση

καταστροφή, ερήμωση


ἐξοχή

: ἐξοχή < ἐξέχω. Μορφολογικά αναλύεται σε ἐξ- + -οχή < -οχ. μεταπτωτική βαθμίδα του ἔχω

οἱ κατ' ἐξοχὴν

ελληνιστική κοινή

εξοχή, προεξοχή

≠ αντώνυμα: εἰσοχή, ἐσοχή


μορία

: μορία < → λείπει η ετυμολογία

ιερή ελιά στην Ακαδημία


σιαγών

σιαγών
-όνος

: σιαγών < + -ών → λείπει η ετυμολογία

σιαγόνιον σαγόνιον

μεσαιωνική ελληνική

σαγόνι

μεσαιωνική ελληνική

η σιαγόνα, είτε η άνω είτε η κάτω


φαγᾶς

: φαγᾶς < φαγεῖν

ο φαγάς, ο λαίμαργος


καταφαγᾶς

: καταφαγᾶς < κατα- + φαγᾶς

ο φαγάς, ο λαίμαργος

ελληνιστική κοινή


κατωφαγᾶς

: κατωφαγᾶς < κάτω + φαγᾶς

ο φαγάς, ο λαίμαργος


φαεσφορία

φαεσφορία
ιωνικός
τύπος
φαεσφορίη

: φαεσφορία < φαεσφόρος

το φέρειν φως


κονίς

κονίς
κυρίως στον πληθυντικό
κονίδες

: κονίς < κόνις με μετακίνηση τόνου, για το οποίο γράφει ο Ηρωδιανός:
: ※ 3ος αιώνας κε ⌘ Αίλιος Ηρωδιανός, Περὶ καθολικῆς προσῳδίας, ΠΕΡΙ ΤΩΝ ΕΙϹ ιϲ ΟΝΟΜΑΤΩΝ. ΒΙΒΛΙΟΝ δ′.
:: Τὰ εἰϲ νιϲ διβράχεα προϲηγορικὰ ὀξύνονται κατ’ οὐϲίαϲ κείμενα α ἢ ο παραληγόμενα, ῥανίϲ, χλανίϲ, ϲανίϲ, ὀνίϲ, κονίϲ τὸ ἐπὶ τῆϲ κεφαλῆϲ, κόνιϲ δὲ τὸ χῶμα.
::: έκδοση Teubner, 1867, τόμος 1, σελ.94 @books.google (Hdn.Gr.1.94) [η έκδοση με μηνοειδές σίγμα]
::: Δηλαδή, κονίς για την κόνιδα του κεφαλιού και κόνις για τη σκόνη.

άλλη μορφή του κόνις: η κόνιδα


κόνις

κόνις
κόνιος
κόνεως

: κόνις < → λείπει η ετυμολογία
: ΑΠΟΓΟΝΟΙ: ⇒ μεσαιωνικά ελληνικά: σκόνη ⇒ νέα ελληνικά: σκόνη

κονίαμα, σοβάς


κόνιος

κόνιος
κόνεως

: κόνιος < κόνις

γενική ενικού του κόνις


ἐμβόλιον

ἐμβόλιον
-ου

: ἐμβόλιον (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική ἔμβολ(ον) + υποκοριστικό επίθημα -ιον < ἐμβάλλω

κάτι που ρίχνεται, που βάλλεται), ακόντιο

επεισόδιο, ιντερλούδιο

μικρό δίχτυ που γεμίζει ένα κενό

ένθεμα, ένθετο κόσμημα


ἕξις

ἕξις
γενική
ἕξεως

: ἕξις < θέμα του δασυνώμενου μέλλοντα ἕξω του ρήματος ἔχω

η κατοχή, το να έχεις κάτι δικό σου

αρχική σημασία

η συνήθεια, η έξη, εκείνο που αποκτάται από τη συνεχή εξάσκηση ή άσκηση επί αυτού και το οποίο κάποιος δεν έχει εκ γενετής

επιδεξιότητα

κατάσταση του μυαλού ή της ψυχής, στάση ζωής

^((Χρειάζεται τεκμηρίωση…)) καὶ ὅλη ἡ ψυχὴ εἰς τὴν βελτίστην φύσιν καθισταμένη τιμιωτέραν ἕξιν λαμβάνει

ο οργανισμός, το σύστημα του οργανισμού


ἑταιρεία

: ἑταιρεία < ἑταιρεῖος < ἑταῖρος < ἔτης < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή ρίζα *swé (ἑός)

όμιλος εταίρων, αδελφότητα, ομάδα ανθρώπων που έχουν κοινό σκοπό

πολιτικό κόμμα

ασελγής βίος

≋ ταυτόσημα: ἑταίρησις


μέθεξις

: μέθεξις < μετέχω < (μετά) + θέμα του δασυνώμενου μέλλοντα ἕξω του ρήματος ἔχω). Μορφολογικά, μέθ- + ἕξις

η ψυχική συμμετοχή, η μέθεξη

※ τὰ μὲν εἴδη ταῦτα ὥσπερ παραδείγματα ἑστάναι ἐν τῇ φύσει, τὰ δὲ ἄλλα τούτοις ἐοικέναι καὶ εἶναι ὁμοιώματα, καὶ ἡ μέθεξις αὕτη τοῖς ἄλλοις γίγνεσθαι τῶν εἰδῶν οὐκ ἄλλη τις ἢ εἰκασθῆναι αὐτοῖς. : οι μεν ιδέες υπάρχουν στη φύση σαν πλαίσια, τα δε άλλα μοιάζουν προς αυτές και είναι σαν ομοιώματά τους, και η μέθεξή τους με τις άλλες ιδέες έγκειται στην αφομοίωσή τους μέσα σε αυτές και τίποτα άλλο (Πλάτων, Παρμενίδης}}, 132)


εἴδησις

: εἴδησις < θέμα εἰδ-' (< οἶδα < Ϝοιδ- κατά ετεροίωση όπως στο απαρέμφατο εἰδέναι -δείτε και το θέμα Ϝειδ- του ρήματος εἴδω) + (η)σις

εἶδον

αόριστος β΄του

ὁράω

αόριστος β΄του

φορέας γνώσης

το νέο, η είδηση


εἴδωλον

: εἴδωλον < θέμα ϝειδ- του ρήματος εἴδω κατά ετεροίωση, θέμα ϝοιδ- του οἶδα

μη πραγματική εικόνα

εικόνα, αναπαράσταση, ομοίωμα, ομοιότητα, πιστή εικόνα

λόγος εἴδωλον ψυχῆς

είδωλο στον καθρέφτη, στο νερό

μη υλική μορφή, άυλη μορφή

εἴδωλον σκιᾶς

άγαλμα, είδωλο με τη χριστιανική έννοια

ελληνιστική σημασία


εἰδωλοποιός

: εἰδωλοποιός < εἴδωλ(ον) + -ο- + -ποιός

ο κατασκευαστής ειδώλων


αἰών

αἰών < → λείπει η ετυμολογία

ο βίος, η χρονική περίοδος της ζωής

αιώνας, μεγάλη απροσδιόριστη περίοδος


εὐφορία

εὐφορία < εὔφορος + -ία < εὖ + φέρω

ευφορία, ικανοποίηση

ευφορία, γονιμότητα, ικανότητα για μεγάλη παραγωγή


φώς

φώς
φωτός
φῶτες

: φώς < φάος

άντρας, θνητός

σύμβαλον ἀμφὶ νέκυι κατατεθνηῶτι μάχεσθαι δεινὸν ἀΰσαντες· μέγα δ' ἔβραχε τεύχεα φωτῶν. (Ομήρου Ιλιάδα, Π565-6)

εἰς τὸν νεκρὸν ὁλόγυρα στὴν μάχην ἐπιασθῆκαν μὲ ἀλαλαγμόν˙ καὶ τ’ ἄρματα τῶν μαχητῶν βροντοῦσαν. (μετάφραση Πολυλά)


κειμήλιον

κειμήλιον < ουσιαστικοποιημένο ουδέτερο του επιθέτου κειμήλιος < κεῖμαι + -ήλιος: ΑΠΟΓΟΝΟΙ: ⇘ νέα ελληνικά: κειμήλιο

κάτι που το αφήνουμε στην άκρη σαν πολύτιμο, θησαυρός

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ὀδύσσεια, 15 (ο. Τηλεμάχου ἐπάνοδος.), στίχ. 91 (90-91 )

μὴ πατέρ᾽ ἀντίθεον διζήμενος αὐτὸς ὄλωμαι, | ἤ τί μοι ἐκ μεγάρων κειμήλιον ἐσθλὸν ὄληται.»
#:::μήπως λοιπόν αναζητώντας τον ισόθεο πατέρα μου, βρεθώ εγώ αφανισμένος | ή κι εξαφανιστεί απ᾽ το παλάτι κάποιο πολύτιμο κειμήλιο.»
#::: Μετάφραση σε πεζό (2006): Δημήτρης Ν. Μαρωνίτης, @greek‑language.gr

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ὀδύσσεια, 21 (φ. Τόξου θέσις.), στίχ. 9 (8-10 )

βῆ δ᾽ ἴμεναι θάλαμόνδε σὺν ἀμφιπόλοισι γυναιξὶν | ἔσχατον· ἔνθα δέ οἱ κειμήλια κεῖτο ἄνακτος, | χαλκός τε χρυσός τε πολύκμητός τε σίδηρος.
#:::Τράβηξε με τις παρακόρες της ίσα στην κάμαρη, την τελευταία | στο βάθος, όπου ασφαλίζονται πολύτιμα κειμήλια | του βασιλιά· χρυσός, χαλκός και σφυρηλατημένος σίδηρος.
#::: Μετάφραση σε πεζό (2006): Δημήτρης Ν. Μαρωνίτης, @greek‑language.gr

κειμήλιο, ενθύμιο, πατρογονικό αντικείμενο που έχει υποκειμενική αξία

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ὀδύσσεια, 4 (δ. Τὰ ἐν Λακεδαίμονι.), στίχ. 600

δῶρον δ᾽ ὅττι κέ μοι δοίης, κειμήλιον ἔστω·
#:::Το δώρο πάλι, ό,τι μου δώσεις, θα το ᾽θελα να στέκεται στο σπίτι.
#::: Μετάφραση σε πεζό (2006): Δημήτρης Ν. Μαρωνίτης, @greek‑language.gr

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ἰλιάς, 23 (Ψ. Ἆθλα ἐπὶ Πατρόκλῳ.), στίχ. 618 (617-619 )

καὶ ἔειπε παραστάς· | «τῆ νῦν, καὶ σοὶ τοῦτο, γέρον, κειμήλιον ἔστω, | Πατρόκλοιο τάφου μνῆμ᾽ ἔμμεναι·
#:::«λάβε αυτό», του είπε, «γέροντά μου, | σαν του Πατρόκλου ενθύμημα να το ᾽χεις | οπού ετάφη·
#:::Έμμετρη μετάφραση (1922): Ιάκωβος Πολυλάς, @greek‑language.gr

κειμήλιο, ενθύμιο

με αρνητική σημασία

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Ἱπποκράτης, Νόμος, (Lex), κεφ. 4, p. 642, @scaife.perseus

Ἡ δὲ ἀπειρίη, κακὸς θησαυρὸς καὶ κακὸν κειμήλιον τοῖσιν ἔχουσιν αὐτέην, καὶ ὄναρ καὶ ὕπαρ, εὐθυμίης τε καὶ εὐφροσύνης ἄμοιρος, δειλίης τε καὶ θρασύτητος τιθήνη. Δειλίη μὲν γὰρ ἀδυναμίην σημαίνει· θρασύτης δὲ, ἀτεχνίην.
#:::ΣτΕ: Ο Ἱπποκράτης αναφέρεται στη σημασία της πρακτικής εμπειρίας στους γιατρούς.


πιπώ

πιπώ < → λείπει η ετυμολογία

δρυοκολάπτης


ὁμαλόν

ὁμαλόν < ουσιαστικοποιημένο ουδέτερο του επιθέτου ὁμαλός

κανονικότητα

ένα από τα σημεία της βυζαντινής παρασημαντικής


ὁμαλόν

αιτιατική ενικού του ὁμαλός

ουδέτερο του ὁμαλός


ἀνωμαλία

ἀνωμαλία < ἀνώμαλος


ἀήθεια

: ἀήθεια < ἀήθ(ης) + -εια

το ασυνήθιστο, το καινοτόμο

※ 5ος/4ος αιώνας πκε ⌘ Πλάτωνας, Τίμαιος, 18

...ἢ τοῦτο μὲν διὰ τὴν ἀήθειαν τῶν λεχθέντων εὐμνημόνευτον..
#::: ή μήπως από αυτά που ειπώθηκαν αυτό εύκολα το θυμάται κανείς για την παραδοξότητά του...

η απειρία, το ξάφνιασμα από κάτι πρωτόγνωρο

ὑπὸ ἀηθείας


ἀηθίη

ιωνικός τύπος της λέξης ἀήθεια


αἰθρία

αἰθρία
γενική αἰθρίης και αἰθρίας

: αἰθρία < αἴθρη

η ασυννέφιαστη, καθαρή ατμόσφαιρα

ἅμα δὲ τῷ ἵππῳ τοῦτο ποιήσαντι ἀστραπὴ ἐξ αἰθρίης καὶ βροντὴ ἐγένετο. : και όταν το άλογο έκανε αυτό, από τον καθαρό ουρανό άστραψε και βρόντησε {Ηρόδοτος, Θάλεια, 86)

η καθαρή ψυχρή ατμόσφαιρα της νύχτας

τὴν δὲ νύκτα...θερμότερον γὰρ δή ἐστι τὸ ὕδωρ τῆς αἰθρίης : γιατί τη νύχτα είναι θερμότερο το νερό από την εξωτερική ατμόσφαιρα {Ηρόδοτος, Ευτέρπη, 68)

σε εξωτερικό χώρο, οχι εσωτερικό

ὑπὸ τῆς αἰθρίας


αἴθρη

: αἴθρη < αἰθήρ

η καλοκαιρία


αἴθρα

: αἴθρα < αἰθήρ

άλλος τύπος της λεξης αἴθρη


ἀγάλματος

γενική ενικού του ἄγαλμα


ἄγαλμα

: ἄγαλμα < ἀγάλλω, ἀγαλ- + -μα

κάτι που προσφέρει χαρά και αγαλλίαση, κάτι το λαμπρό, το καύχημα, το καμάρι, το στολίδι

※ 5ος αιώνας πκε ⌘ Σοφοκλής, Αντιγόνη, 1115. Μετάφραση (1934): Κωνσταντίνος Χρηστομάνος

πολυώνυμε, Καδμείας νύμφας ἄγαλμα καὶ Διὸς βαρυβρεμέτα γένος

εσύ με τα χίλια ονόματα, στολίδι της νύφης του Κάδμου και του Δία του βαρυβροντηχτή γενηά

ανάθημα, τάμα, προσφορά στους θεούς

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ὀδύσσεια, 3 (γ. Ἰθακησίων ἐκκλησία καὶ Τηλεμάχου ἀποδημία.), στίχ. 274 (273-285)

πολλὰ δὲ μηρία κῆε θεῶν ἱεροῖς ἐπὶ βωμοῖς,
πολλὰ δ᾽ ἀγάλματ᾽ ἀνῆψεν, ὑφάσματά τε χρυσόν τε,
ἐκτελέσας μέγα ἔργον, ὃ οὔ ποτε ἔλπετο θυμῷ

Στο μεταξύ έκαιγε στους θεούς, πάνω στους ιερούς βωμούς, μεριά πολλά,
κρέμασε και πολλά αναθήματα, χρυσαφικά και υφάσματα,
για το μεγάλο του έργο, αυτό που ανέλπιστα έφερε σε πέρας. (Μετάφραση (2006): Δημήτρης Μαρωνίτης @greek-language.gr)

※ 4ος αιώνας πκε ⌘ Ηρόδοτος, Ἱστορίαι, Τερψιχόρη, 60

ἕτερος δὲ τρίπους.. Σκαῖος πυγμαχέων νικήσας ἀνέθηκε... περικαλλὲς ἄγαλμα.

έναν τρίποδα... που ο Σκαίος όταν/επειδή νίκησε στην πυγμαχία τον αφιέρωσε... ένα θαυμάσιο ανάθημα

ἀγάλματ᾽ ἀγορᾶς

ομοίωμα θεότητας, ανδριάντας, καλλιτεχνικό γλυπτό

τὸ τοῦ Διὸς ἄγαλμα

※ 5ος αιώνας πκε ⌘ Ἡρόδοτος, Ἱστορίαι, 4 (Μελπομένη), 189.1

τὴν δὲ ἄρα ἐσθῆτα καὶ τὰς αἰγίδας τῶν ἀγαλμάτων τῆς Ἀθηναίης ἐκ τῶν Λιβυσσέων ἐποιήσαντο οἱ Ἕλληνες·
#:::Και βέβαια τη φορεσιά και τις αιγίδες των αγαλμάτων της Αθηνάς τα πήραν οι Έλληνες από τις Λίβυσσες·
#:::Μετάφραση (1992): Ηλίας Σπυρόπουλος. Αθήνα:Γκοβόστης @greek‑language.gr


ἐλπίς

: ἐλπίς, ήδη ομηρικό < ἔλπ-ομαι (προσδοκώ), ἔλπω < Ϝελπ- < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή ρίζα *welp- (θέλω)

προσδοκία, ελπίδα

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Εὐριπίδης, Τρῳάδες, στίχ. 633 (632-633)

οὐ ταὐτόν, ὦ παῖ, τῷ βλέπειν τὸ κατθανεῖν· | τὸ μὲν γὰρ οὐδέν, τῷ δ᾽ ἔνεισιν ἐλπίδες.
#::: Θάνατος και ζωή δεν είναι το ίδιο· | αυτός, μηδέν· μα η άλλη κρύβει ελπίδες.
#::: Μετάφραση, αναθεωρημένη έκδοση (1972) Οι Τρωαδίτισσες: Θρασύβουλος Σταύρου, 1η έκδοση (1952) @greek‑language.gr

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Θουκυδίδης, Ἱστορίαι, 3, 14

αἰσχυνθέντες οὖν τάς τε τῶν Ἑλλήνων ἐς ὑμᾶς ἐλπίδας
#::: σεβαστείτε λοιπόν τις ελπίδες που εναπόθεσαν σε εσάς οι Έλληνες

※ 4ος πκε αιώνας ⌘ Ἀριστοτέλης, Ῥητορική, 2, 1389a

καὶ ζῶσι τὰ πλεῖστα ἐλπίδι· ἡ μὲν γὰρ ἐλπὶς τοῦ μέλλοντός ἐστιν ἡ δὲ μνήμη τοῦ παροιχομένου, τοῖς δὲ νέοις τὸ μὲν μέλλον πολὺ τὸ δὲ παρεληλυθὸς βραχύ·
#::: Ζουν κυρίως με την ελπίδα· ο λόγος είναι ότι η ελπίδα σχετίζεται με το μέλλον, ενώ η μνήμη με το παρελθόν, και για τους νέους το μέλλον είναι μεγάλο, ενώ το παρελθόν μικρό·
#::: Μετάφραση (2002, 2004): Δημήτριος Λυπουρλής, Θεσσαλονίκη:Ζήτρος @greek‑language.gr
#::: ΣτΕ: Ο Αριστοτέλης απαριθμεί κάποια χαρακτηριστικά γνωρίσματα των νέων.

το πρόσωπο που ενσαρκώνει την ελπίδα

※ 6ος/5ος πκε αιώνας ⌘ Αἰσχύλος, Χοηφόροι, στίχ. 775

Ὀρέστης ἐλπὶς οἴχεται δόμων
#::: - Και πώς; Αφού έφυγε η ελπίδα μας, ο Ορέστης


πιέσει

δοτική ενικού του πίεσις


ἀγανάκτησις

: ἀγανάκτησις < συνοπτικό θέμα ἀγανακτησ- του ρήματος ἀγανακτέω, ἀγανακτῶ + -σις

ἀγανακτέω

και δείτε τη λέξη

η δυσαρέσκεια, εκνευρισμός, οργή


ὄχος

: ὄχος < → λείπει η ετυμολογία

οτιδήποτε μεταφέρει


ἀγέλη

: ἀγέλη, ήδη ομηρικό < ἄγω < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή *h₂eǵ- (ἄγω)
: ΑΠΟΓΟΝΟΙ: κληροδοτημένο σε νεοελληνικές διαλέκτους όπως αέλα (τσακωνικά), αέλη (Κάρπαθος), αΐλη, (καππαδοκικά) & λόγιο δάνειο στην κοινή νεοελληνική: αγέλη

αγέλη, κοπάδι

πεντήκοντα βοών ἀγέλας ⌘ Ὅμηρος, Ἰλιάς, 11 (Λ), στίχ. 678

συνάθροιση, ομάδα

ἀγέλαι: ομάδες νέων στην Κρήτη ή τη Σπάρτη, που ζούσαν και ανατρέφονταν μαζί απ' τα επτά τους χρόνια ως την ενηλικίωσή τους

ἀγέλαι: αστρικές σφαίρες


ἀγήνωρ

: ἀγήνωρ < (ἅγη) ἀγ- + -ήνωρ (ἀνήρ)

ανδρείος, ηρωικός

μεγαλοπρεπής, εξαιρετικός, επιβλητικός

για ζώα ή πράγματα

ισχυρογνώμων, πείσμων, ξεροκέφαλος

με αρνητική σημασία

υπεροπτικός, αλαζόνας

με αρνητική σημασία


ἧττα

: ἧττα < ἡσσάομαι / ἡττάομαι< ἧσσον / ἧττον

καταστροφή στον πόλεμο, ατυχής έκβαση μιας μάχης ή ενός πολέμου

※ 4ος πκε αιώνας ⌘ Ἰσοκράτης, Παναθηναϊκός, 185

Θαυμάζω δ᾽ εἴ τινες τὰς μάχας καὶ τὰς νίκας τὰς παρὰ τὸ δίκαιον γιγνομένας μὴ νομίζουσιν αἰσχίους εἶναι καὶ πλειόνων ὀνειδῶν μεστὰς ἢ τὰς ἥττας τὰς ἄνευ κακίας συμβαινούσας, καὶ ταῦτ᾽ εἰδότες ὅτι μεγάλαι δυνάμεις, πονηραὶ δὲ, πολλάκις γίγνονται κρείττους ἀνδρῶν σπουδαίων καὶ κινδυνεύειν ὑπὲρ τῆς πατρίδος αἱρουμένων.
#:::Εκπλήσσομαι που μερικοί δεν θεωρούν τις μάχες και τις νίκες που είναι αντίθετες προς το δίκαιο πιο αισχρές και πιο αξιοκατάκριτες από τις ήττες που δεν οφείλονται σε δειλία, και μάλιστα, ενώ γνωρίζουν ότι συχνά μεγάλα στρατεύματα συγκροτημένα από κακούς στρατιώτες υπερισχύουν στρατιών σπουδαίων ανδρών που αποφασίζουν να πολεμήσουν για την πατρίδα τους.
#:::Μετάφραση (2012): Αθανάσιος.Ι. Γιαγκόπουλος - Ζ.Ε Μαλαθούνη, Θεσσαλονίκη: Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας @greek‑language.gr

υποχώρηση σε κάτι, εξασθένηση της προσωπικότητας ή της βούλησης σε κάτι

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Πλάτων, Νόμοι, 9, 869e @scaife.perseus

τὰ δὲ περὶ τὰ ἑκούσια καὶ κατʼ ἀδικίαν πᾶσαν γιγνόμενα τούτων πέρι καὶ ἐπιβουλῆς διʼ ἥττας ἡδονῶν τε καὶ ἐπιθυμιῶν καὶ φθόνων, ταῦτα μετʼ ἐκεῖνα ἡμῖν λεκτέον.


ὠθισμός

: ὠθισμός < ὠθέω

ώθηση, σπρώξιμο

※ ἔφευγον οἱ μὲν καὶ ἔχοντες ἃ ἔλαβον, τάχα δέ τις καὶ τετρωμένος καὶ πολὺς ἦν ὠθισμός ἀμφὶ τὰ θύρετρα

διέφευγαν παίρνοντας ό,τι είχαν αρπάξει και αμέσως μετά ακολουθούσαν οι τραυματισμένοι και επικράτησε μεγάλος συνωστισμός στις πύλες

※ ὁ δ᾽ Ἀρχίδαμος ἐν τῷ περὶ τὰς πύλας ὠθισμῷ καὶ πνιγμῷ διεφθάρη

ο δε Αρχίδαμος σκοτώθηκε στο συνωστισμό και την ασφυξία γύρω από τις πύλες) (Ξενοφών)

μάχη σώμα με σώμα

※ Περσέων τε καὶ Λακεδαιμονίων ὠθισμός ἐγένετο πολλός (Ηρόδοτος)

διαμάχη, φραστικός καβγάς

ὠστισμός λόγων (Ηρόδοτος)


ὤκιμον

ὤκιμον
ίσς ταυτίζεται με το
ὤκινον

: ὤκιμον < ρίζα ἄκ-

χόρτο για τα ζώα, είδος τριφυλλιού

πιθανόν ο βασιλικός


ὠκύτης

: ὠκύτης < ὠκύς

η ταχύτητα, η σπουδή, η βιασύνη


ὠκυπέτης

ὠκυπέτης
ὠκυπέτεια
για θηλυκό

: ὠκυπέτης < ὠκύς + πέτομαι

που πετά, τρέχει γρήγορα


κούπας

((ελληνιστική κοινή)) γενική ενικού του κοῦπα

Κολυμβήθρας καὶ φρέατος καὶ κούπας καὶ κίονος (Ήρων, Γεηπονικὸν βιβλίον, 195, 1)


κουράδες

αιτιατική και κλητική πληθυντικού του κουράς


κλαυθμῶν

γενική πληθυντικού του κλαυθμός


οἴκων

γενική πληθυντικού του οἶκος


πόρθμευμα

: πόρθμευμα < πορθμός < περάω / πείρω

η διαπόρθμευση, το πέρασμα

※ ...καὶ καταθάψομεν, οὐχ ὑπὸ κλαυθμῶν τῶν ἐξ οἴκων, ἀλλ᾽ Ἰφιγένειά νιν ἀσπασίως θυγάτηρ, ὡς χρή, πατέρ᾽ ἀντιάσασα πρὸς ὠκύπορον πόρθμευμ᾽ ἀχέων περὶ χεῖρε βαλοῦσα φιλήσει.

... θα τον θάψουμε χωρίς μοιρολόγια απ' το σπίτι. Η Ιφιγένεια, όμως, με πόση χαρά, σαν καλή θυγατέρα, τον πατέρα της όταν δεχτή στο γοργό ποταμό (σημείωση Βικιπαίδειας: με την έννοια του «περάσματος») των καϋμών, αγκαλιάζοντας θέλει φιλήση (Αισχ. Αγαμέμνων, 1557, απόδοση Γ. Γρυπάρη, 1911)

πιθανόν το μέσο μεταφοράς


φιλήσει

δοτική ενικού του φίλησις

ονομαστική, αιτιατική και κλητική δυϊκού του φίλησις


χεῖρε

ονομαστική, αιτιατική και κλητική δυϊκού του χείρ


ἀχέων

γενική πληθυντικού της λέξης ἄχος


ἄχος

: ἄχος < αβέβαιης ετυμολογίας, συγγενές των ἄγχω, ἄγνυμαι, ἀχέω, Ἀχέρων

θλίψη, στενοχώρια, καημός, πόνος (κυρίως ψυχικός), οδύνη, θρήνος, βαθιά μελαγχολία

μετὰ δὲ λέγουσι ὡς ἡ παῖς ἀπήγξατο ὑπὸ ἄχεος, ὁ δέ μιν ἔθαψε... μετά λένε ότι το κορίτσι κρεμάστηκε από την απελπισία του και εκείνος την έθαψε... (Ηρόδοτος, Ευτέρπη 131)

... θα τον θάψουμε χωρίς μοιρολόγια απ' το σπίτι. Η Ιφιγένεια, όμως, με πόση χαρά, σαν καλή θυγατέρα, τον πατέρα της όταν δεχτή στο γοργό ποταμό των καϋμών, αγκαλιάζοντας θέλει φιλήση (Αισχ. Αγαμέμνων, 1557, απόδοση Γ. Γρυπάρη, 1911)


ἀθλοθετέω

: ἀθλοθετέω < ἀθλοθέτης + -έω ( ἀθλοθέτης < ἆθλον + τίθημι

γενική ενικού του ἀθλοθέτης κυρίως ιωνικός τύπος  και επικός τύπος


αἰώρησις

: αἰώρησις < αἰωρέω

το να κρατά κανείς κάτι μετέωρο στον αέρα


αἰώρημα

: αἰώρημα < αἰωροῦμαι

αυτό που κρέμεται και αιωρείται στον αέρα

σχοινί που κρέμεται, αγχόνη


ἀβούλημα

: ἀβούλημα < α στερητικό και βούλομαι

αυτό που έγινε απερίσκεπτα, η βλακεία


ἀθλητής

: ἀθλητής < ἀθλέω < ἆθλον < *ἄϝεθλον < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή *h₂weh₁- + *-dʰlom

αθλητής, πρωταθλητής

για τους χριστιανούς μάρτυρες

αυτός που διακρίνεται σε κάτι (καλό ή κακό)

με γενική πράγματος

ἀθλητής πολέμου, ἀθλητής ἀρετῆς, ἀθλητής βδελυρίας


ἄθλησις

: ἄθλησις < ἀθλέω ἀθλη- + -σις

ο αθλητικός ανταγωνισμός, η άμιλλα σε έναν αγώνα

ελληνιστική κοινή

η άθληση, ο κόσμος των αθλημάτων γενικά, ο αθλητισμός

ελληνιστική κοινή

η προσπάθεια

ελληνιστική κοινή


ῥεῦμα

: ῥεῦμα, ήδη στον Αισχύλο < *ρεϜ-μα < ῥέω

αυτό που ρέει, κυλάει όπως το ρεύμα ποταμού, πλημμύρα, περίσσεια, αφθονία, ροή μεγάλου αριθμού ομοειδών, π.χ. ανθρώπων κ.λπ.

κυριολεκτικά

※ 6ος/5ος πκε αιώνας ⌘ Αἰσχύλος, Πέρσαι

στίχ. 412 (412-413)
#:*: τὰ πρῶτα μέν νυν ῥεῦμα Περσικοῦ στρατοῦ | ἀντεῖχεν·
#:*:: Λοιπόν, βαστούσε στην αρχή καλά το ρέμα | του στόλου των Περσών,
#:*:: Μετάφραση (1930): Ιωάννης Ν. Γρυπάρης, Αθήνα:Εστία @greek‑language.gr
#:* στίχ. 88 (87-90)
#:*: δόκιμος δ᾽ οὔτις ὑποστὰς | μεγάλῳ ῥεύματι φωτῶν | ἐχυροῖς ἕρκεσιν εἴργειν | ἄμαχον κῦμα θαλάσσας·
#:*:: Και ποιός θα ᾽ταν ικανός να σταθεί αντίκρυ | στης ανθρώπινης το ρέμα της πλημμύρας | και με φράχτες, όσο στέριους, να κρατήσει | τ᾽ απολέμητο της θάλασσας το κύμα;
#:*:: Μετάφραση (1930): Ιωάννης Ν. Γρυπάρης, Αθήνα:Εστία @greek‑language.gr

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Θουκυδίδης, Ἱστορίαι, 4, 75.2

καὶ οὐ πολὺ ὕστερον ἐς τὸν Πόντον ἐσπλεύσας Λάμαχος, ἐν τῇ Ἡρακλεώτιδι ὁρμίσας ἐς τὸν Κάλητα ποταμὸν ἀπόλλυσι τὰς ναῦς ὕδατος ἄνωθεν γενομένου καὶ κατελθόντος αἰφνιδίου τοῦ ῥεύματος·
#::: Λίγο αργότερα, ο Λάμαχος που είχε πάει στον Εύξεινο Πόντο και είχε αράξει στην Ηρακλειώτιδα, στις εκβολές του ποταμού Κάλη, έχασε όλα του τα καράβια από νεροποντή που έπεσε στα βουνά και φούσκωσε ξαφνικά το ρεύμα του ποταμού.
#::: Μετάφραση (1965-1968): Άγγελος Σ. Βλάχος, Αθήνα:Γαλαξίας @greek‑language.gr

※ 2ος κε αιώνας ⌘ Ἀρριανός, Ἀνάβασις Ἀλεξάνδρου, 5, 9.4

ἄλλως τε ἐν μὲν τῷ τότε οἱ ποταμοὶ πάντες οἱ Ἰνδικοὶ πολλοῦ τε ὕδατος καὶ θολεροῦ ἔρρεον καὶ ὀξέος τοῦ ῥεύματος·
#::: Άλλωστε, όλοι οι ινδικοί ποταμοί έρρεαν τότε με πολύ θολό νερό και είχαν ορμητικό το ρεύμα τους,
#::: Μετάφραση (1986, 1998): Θεόδωρος Χ. Σαρικάκης, Αθήνα: Ακαδημία Αθηνών. @greek‑language.gr

※ 1ος/2ος κε αιώνας ⌘ Πλούταρχος, Ἠθικά, Τῶν ἑπτὰ σοφῶν συμπόσιον, 159b

τῷ γὰρ ὄντι τοῦτ᾽ ἐστὶ τὸ μίασμα τῆς σαρκὸς ἡμῶν καὶ ὁ τάρταρος ὡς ἐν Ἅιδου, δεινῶν τινων ῥευμάτων καὶ πνεύματος ὁμοῦ καὶ πυρὸς συμπεφυρμένου καὶ νεκρῶν περίπλεως.
#::: Γιατί πραγματικά αυτό είναι το μίασμα της σάρκας μας και ο τάρταρος του σώματός μας, που, σαν τον Τάρταρο του Άδη, είναι γεμάτος από τρομερά ρεύματα, από αέρα ανακατεμένο με φωτιά, και από πτώματα.
#::: Μετάφραση (2004): Λυπουρλής, Δημήτριος. Θεσσαλονίκη: Ζήτρος. @greek‑language.gr

ρυάκι, χείμαρρος

※ 4ος πκε αιώνας ⌘ Ἀριστοτέλης, Προβλήματα (αμφίβολο)ʷ 28.1 @scaife.perseus

καθάπερ χιόνος πολλῆς, ῥεύματα ἁδρὰ συμβαίνει γίνεσθαι.

ρυάκι λάβας, έκρηξη λάβας

για ηφαίστειο

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Θουκυδίδης, Ἱστορίαι, 3, 116.2

λέγεται δὲ πεντηκοστῷ ἔτει ῥυῆναι τοῦτο μετὰ τὸ πρότερον ῥεῦμα, τὸ δὲ ξύμπαν τρὶς γεγενῆσθαι τὸ ῥεῦμα ἀφ᾽ οὗ Σικελία ὑπὸ Ἑλλήνων οἰκεῖται.
#::* Λένε ότι είχε να γίνει τέτοιο πράγμα πενήντα χρόνια και ότι, από τότε που η Σικελία κατοικήθηκε από Έλληνες, είχε συμβεί, τρεις φορές.
#::*: Μετάφραση (1965-1968): Άγγελος Σ. Βλάχος, Αθήνα:Γαλαξίας @greek‑language.gr
#::* Λέγεται ότι η έκρηξις αύτη έγινε πενήντα έτη μετά την προηγουμένην, και ότι αφότου κατοικούν Έλληνες εις την Σικελίαν, τρεις εν όλω εκρήξεις έλαβον χώραν.
#::*: Μετάφραση: Ελευθέριος Βενιζέλος στη Βικιθήκη

※ 4ος πκε αιώνας ⌘ Ἀριστοτέλης, Περὶ θαυμασίων ἀκουσμάτων (Mirabilium auscultationes)

[105.5, 840a] - @scaife.perseus
#:*: καὶ τοῦ περὶ τὴν Αἴτνην ῥεύματος πολλάκις τὴν χώραν ἐπιδεδραμηκότος.
#:* [154.1] - @scaife.perseus
#:*: Τῶν ἐν Αἲτνῃ κρατήραων ἀναρραγέντων καὶ ἀνὰ τὴν γῆν φερομένων ἔνθα καὶ ἔνθα χειμάρρου δίκην, τὸ τῶν εὐσεβῶν γένος ἐτίμησε τὸ δαιμόνιον. Περικαταληφθέντων γὰρ ὑπὸ τοῦ ῥεύματος διὰ τὸ βαστάζειν γέροντας ἐπὶ τῶν ὥμων γονεῖς καὶ σώζειν, πλησίον αὠτῶν γενόμενον τὸ τοῦ πυρὸς ῥεῦμα ἐξεσχίσθη,

μετεωρολογία

ορμή, σφοδρότητα

αυτό που μονίμως αλλάζει, που παρουσιάζει σταθερά διακυμάνσεις

τὸ τῆς τύχης ῥεῦμα μεταπίπτει ταχύ

εκκρίσεις του οργανισμού, απέκκριση, καταρροή

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Ἱπποκράτης

Περὶ ἀρχαίας ἰητρικῆς, (De prisca medicina), 18, p.614, @scaife.perseus
#:*: Τοῦτο μὲν, ὅσοισιν ἂν ἡμέων κόρυζα ἐγγένηται καὶ ῥεῦμα κινηθῇ διὰ τῶν ῥινέων, τοῦτο ὡς πολὺ δριμύτερον τοῦ πρότερον γινομένου τε καὶ ἰόντος ἐκ τῶν ῥινέων καθ ἑκάστην ἡμέρην, καὶ οἰδέειν μὲν ποιέει τὴν ῥῖνα,
#:* Γυναικεῖα, (De muliebribus), 2.112,@scaife.perseus
#:: Ἐπειδὰν δὲ τὸ ῥεῦμα στῇ, ἀγριελαίης φύλλα ἑψήσας ἐν ὄξει ὡς ὀξυτάτῳ, διανιψάσθω τὰ αἰδοῖα·


ῥευματικός

: ῥευματικός < ῥεῦμα

ο σχετικός με μια έκκριση

σχετικός με νόσημα που έχει εκκρίσεις


ῥοή

: ῥοή < ῥέω, θέμα *ῥοϝ- + -ή

ποταμός, ρέμα (συνήθως στον πληθυντικό), ο ρους, τα νερά του ποταμού

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ἰλιάς, 2 (Β. Ὄνειρος. Διάπειρα. Βοιωτία ἢ κατάλογος νεῶν.), στίχ. 860 Μαιάνδρου τε ῥοὰς

※ μηδ᾽ ἐπ᾽ Εὐρώτα ῥοὰς ἔλθοι: (Ευριπίδης, Ελένη 124)

χυμός, ζουμί, απόσταγμα

ἀμπέλου ῥοή: ο χυμός του σταφυλιού

εισροή ομοειδών (πάλι στον πληθυντικό, όπως στα νερά των ποταμών), γενικά ροή, πορεία π.χ. γεγονότων ή γεγονότα, συμβάντα ως κάτι ρευστό, αυτά καθαυτά, τα γυρίσματα του καιρού, της μοίρας

προμαθείας ῥοαί / αἵματός τε φοινίου ῥοάς

※ ...οὐδ᾽ ἡσύχιμον ἁμέραν ὁπότε, παῖδ᾽ ἁλίου, ἀτειρεῖ σὺν ἀγαθῷ τελευτάσομεν: ῥοαὶ δ᾽ ἄλλοτ᾽ ἄλλαι εὐθυμιᾶν τε μετὰ καὶ πόνων ἐς ἄνδρας ἔβαν. οὕτω δὲ Μοῖρ᾽

(ούτε ξέρει) πότε θα έρθει μια ειρηνική μέρα, παιδί του θεού, το τέλος μιας ήσυχης ζωής. Αλλά τον άνθρωπο τον βρίσκουν σε διαφορετικές στιγμές διαφορετικά ρεύματα, τόσο χαράς όσο και πόνου. Αυτός είναι ο τρόπος της Μοίρας...
#:: @greek-language.gr Πίνδαρος, Ὀλυμπιονίκαις, 2.35. (2.33-2.36)

ρευστότητα, κίνηση, ορμή, πρωταρχική κίνηση, γενεσιουργός, ροή ως φιλοσοφικός όρος

※ [Ὅμηρος] πάντα εἴρηκεν ἔκγονα ῥοῆς τε καὶ κινήσεως: ἢ οὐ δοκεῖ τοῦτο λέγειν;

όπως έχει ειπωθεί (από τον Όμηρο) τα πάντα είναι γεννήματα της ροής και της κινησης (Πλάτων, Θεαίτητος, 152)


ὅμηρος

: ὅμηρος < ὁμοῦ + ἀραρίσκω

κάτι που κρατιέται ως εγγύηση, εχέγγυο

για πράγματα


θύλακα

αιτιατική ενικού του θῦλαξ


κληρουχίας

γενική ενικού του κληρουχία

αιτιατική πληθυντικού του κληρουχία


κοινωνίας

γενική ενικού του κοινωνία

αιτιατική πληθυντικού του κοινωνία


νηστείας

γενική ενικού του νηστεία


πέτρας

γενική ενικού του πέτρα

αιτιατική πληθυντικού του πέτρα


σάρκας

αιτιατική πληθυντικού του σάρξ


τεκνογονίας

γενική ενικού του τεκνογονία

αιτιατική πληθυντικού του τεκνογονία


φλόγας

αιτιατική πληθυντικού του φλόξ


σάρκες

ονομαστική και κλητική πληθυντικού του σάρξ


τρίχες

ονομαστική και κλητική πληθυντικού του θρίξ


φλόγες

ονομαστική και κλητική πληθυντικού του φλόξ


γλέφαρον

γλέφαρον < → λείπει η ετυμολογία

αιολικός τύπος του βλέφαρον

δωρικός τύπος του βλέφαρον


σμῆγμα

σμῆγμα
σμῆμα
σμᾶμα

σμῆγμα < σμάω

στερεό ή κρεμώδες υλικό που χρησιμεύει για πλύσιμο, σαπούνι


διορθώσεις

ονομαστική, αιτιατική και κλητική πληθυντικού του διόρθωσις


ψεῦδος

ψεῦδος
ψύθος

: ψεῦδος < ψεύδω

ψεύδεσσιν θέλγειν (με τα ψέματα θέλγει -στον Όμηρο)

οὐ ψεύδεϊ τέγξω λόγον (στον Πίνδαρο)

στον Πλάτωνα έχει συχνά την έννοια του ψευδούς (του επιθέτου) και αντιστρόφως το επίθετο έχει την έννοια του ουσιαστικού (Ίσως επειδή το ψευδές, ως ουδέτερο του ψευδής αρχικά δεν ήταν σε χρήση όσο το αρσενικό και το θηλυκο. Χρησιμοποιουσαν αντ' αυτού το ψεῦδος. Το ψευδές φέρεται να μπήκε στη γλώσσα αργότερα)

ελληνιστική σημασία

συλλογισμὸς τοῦ ψεύδους (αναληθής, εσφαλμένος, χωρίς πρόθεση ψέματος)

φακίδες ή άλλα σημάδια στα νύχια και στη μύτη (ίσως υπήρχε πρόληψη ότι τα έβγαζαν οι ψεύτες, ή σχήμα λόγου όπως σήμερα λέγεται "μακραίνει η μύτη του ψεύτη σαν του Πινόκιο")

ελληνιστική σημασία


πλευμονία

πλευμονία
πνευμονία

πλευμονία < πλεύμων

ασθένεια των πνευμόνων


πλεύμων

πλεύμων
πνεύμων

πλεύμων < → λείπει η ετυμολογία


πνεύμων

πνεύμων
-ονος
πλεύμων

: πνεύμων, ήδη ομηρικό < πλεύμων, το [pn] με παρετυμολογική επίδραση του πνέω, πνεύμα < *pleu-mon < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή ρίζα **plew- (πλέω) + -μων


ἐξαμαρτία

: ἐξαμαρτία < ἐξαμαρτάνω

σφάλμα, αποτυχία κάτι ανώφελο, υλοποιημένο κατά λανθασμένο τρόπο

-Ἀντιγόνη:καλῶς σὺ μὲν τοῖς, τοῖς δ᾽ ἐγὼ 'δόκουν φρονεῖν.-Ἰσμήνη: καὶ μὴν ἴση νῷν ἐστιν ἡ 'ξαμαρτία.

-Αντιγόνη:Η γνώμη σου γι΄άλλους σωστή και γι΄άλλους η δική μου.-Ισμήνη: Είναι κι εμέ το σφάλμα μου ίδιο με το δικό σου


ἀνάγκη

ἀνάγκη
ἀνᾰγκη

: ἀνάγκη < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή ρίζα *h₂neḱ- (Χρειάζεται ανάπτυξη, εκδοχές)

ανάγκη, πιεστική επιθυμία, εξαναγκασμός

λογική αναγκαιότητα

κακοπάθεια, βασανισμός

συγγενικός δεσμός αίματος


λάχανον

: λάχανον < θέμα λαχ- όπως στο λαχαίνω (σκάβω) + -ανον. Πιθανή σύνδεση με την μέσηᵐᵍᵃ ή παλαιά ιρλανδικήˢᵍᵃ láigen (λόγχη)
: Διαφορετικό το λαγχάνω.

κάθε λαχανικό που καλλιεργείται


ἀναγκαιότης

: ἀναγκαιότης < ἀναγκαῖος

συγγένεια εξ αίματος


ἀναγκαίη

ποιητικός τύπος της λέξης ἀνάγκη


ψακάς

: ψακάς < προελληνική

ψακάζω

και το μεταγενέστερο

ψεκάζω

και το μεταγενέστερο

τεμαχίδιο, κομμάτι, κόκκος που αποχωρίστηκε από ένα κύριο σώμα (με τριβή), μόριο

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Ἀριστοφάνης, Εἰρήνη, στίχ. 121

ἔνδον δ᾽ ἀργυρίου μηδὲ ψακὰς ᾖ πάνυ πάμπαν.
#:::και παραδάκι σταλιά να μη βρίσκεται μέσα στο σπίτι.
#::: Μετάφραση (1967): Θρασύβουλος Σταύρου, Αθήνα: Τυποβιβλιοτεχνική @greek‑language.gr

σταγόνα βροχής, ψιχάλα

※ 5ος αιώνας πκε ⌘ Ἡρόδοτος, Ἱστορίαι, 3 (Θάλεια), 10.3

ὕσθησαν γὰρ Θῆβαι αἱ Αἰγύπτιαι, οὔτε πρότερον οὐδαμὰ ὑσθεῖσαι οὔτε ὕστερον τὸ μέχρις ἐμεῦ, ὡς λέγουσι αὐτοὶ Θηβαῖοι. οὐ γὰρ δὴ ὕεται τὰ ἄνω τῆς Αἰγύπτου τὸ παράπαν· ἀλλὰ καὶ τότε ὕσθησαν αἱ Θῆβαι ψακάδι.
#:::έβρεξε στην αιγυπτιακή Θήβα, όπου δεν είχε βρέξει ποτέ πριν ούτε μετά, ώς τα δικά μου χρόνια, καθώς λένε οι ίδιοι οι Θηβαίοι. Γιατί στην απάνω μεριά της Αιγύπτου δεν βρέχει καθόλου· και τότε όμως στη Θήβα απλώς ψιχάλισε.
#:::Μετάφραση (1992): Λεωνίδας Ζενάκος. Αθήνα:Γκοβόστης @greek‑language.gr

※ 6ος/5ος πκε αιώνας ⌘ Αἰσχύλος, Ἀγαμέμνων, στίχ. 1390

βάλλει μ᾽ ἐρεμνῇ ψακάδι φοινίας δρόσου,
#:::με μαύρες στάλες φονικής δροσιάς με ραίνει
#:::Μετάφραση (1911): Ιωάννης Ν. Γρυπάρης, Αθήνα:Φέξης @greek‑language.gr


ψέλιον

: ψέλιον < → λείπει η ετυμολογία

κόσμημα που φορούσαν κυρίως οι Πέρσες αλλά και οι Αιγύπτιοι, βραχιόλι στο χέρι ή στον αστράγαλο

※ 5ος αιώνας πκε ⌘ Ἡρόδοτος, Ἱστορίαι, 4 (Μελπομένη), 168.1

αἱ δὲ γυναῖκες αὐτῶν ψέλιον περὶ ἑκατέρῃ τῶν κνημέων φορέουσι χάλκεον· τὰς κεφαλὰς δὲ κομῶσαι, τοὺς φθεῖρας ἐπεὰν λάβωσι, τοὺς ἑωυτῆς ἑκάστη ἀντιδάκνει καὶ οὕτω ῥίπτει.
*::: Κι οι γυναίκες τους στη μια και στην άλλη γάμπα τους φορούν χάλκινα βραχιόλια, έχουν μακριά μαλλιά, και τις ψείρες που τσακώνουν απάνω της η καθεμιά τους, τις δίνει μια δαγκωματιά, έτσι για εκδίκηση, κι ύστερα τις φτύνει·
*:::Μετάφραση (1992): Ηλίας Σπυρόπουλος. Αθήνα:Γκοβόστης @greek‑language.gr

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Ξενοφῶν, Οἰκονομικός, 4.23

καὶ ὁ Λύσανδρος ἔφη, ἀποβλέψας εἰς αὐτὸν καὶ ἰδὼν τῶν τε ἱματίων τὸ κάλλος ὧν εἶχε καὶ τῆς ὀσμῆς αἰσθόμενος καὶ τῶν στρεπτῶν καὶ τῶν ψελίων τὸ κάλλος καὶ τοῦ ἄλλου κόσμου οὗ εἶχεν, εἰπεῖν·
*:::Ο Λύσανδρος, στρέφοντας το βλέμμα του πάνω του, είδε την ομορφιά της φορεσιάς του της βασιλικής, ένιωσε το άρωμά του και παρατήρησε τη λάμψη που είχαν τα περιδέραια, τα βραχιόλια και τα άλλα κοσμήματα που φορούσε, κι είπε:
*::: Μετάφραση (2007): Έφη Δημητριάδου-Τουφεξή. Θεσσαλονίκη:Ζήτρος @greek‑language.gr


ψάλιον

ψάλιον
ίσως και ψάλλιον

: ψάλιον < αβέβαιης ετυμολογίας ίσως συγγενούς ριζας με το ψέλιον ή ίσως (αν και όχι ιδιαίτερα πιθανό) ανάγεται στο ψάλλω

το ψάλιο, τμήμα από το χαλινάρι του αλόγου


ψαλτήριον

: ψαλτήριον < ψάλλω

έγχορδο μουσικό όργανο, είδος άρπας


ψάμμη

θηλυκό ουσιαστικό για τη λέξη ψάμμος


ψαῦσις

: ψαῦσις < ψαύω

επαφή, θωπεία, χάδι, το ψαῦμα


ψαῦμα

: ψαῦμα < ψαύω

ψηλάφιση, επαφή, θωπεία, χάδι


κανίσκιον

κανίσκιον < → λείπει η ετυμολογία

καλάθι ή πανέρι με δώρα


πελταστής

πελταστής < πέλτη


πέλτη

πέλτη < → λείπει η ετυμολογία

μικρή ασπίδα


ὕστερον

: ὕστερον: αιτιατική ενικού του ὕστερος· επίσης ουσιαστικοποιημένο και σε επιρρηματική χρήση.


ἀχλύς

ἀχλύς < → λείπει η ετυμολογία

η αχλή, το σκοτάδι


ἀκόνη

ἀκόνη < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή ρίζα• Η Ετυμολογία χρειάζεται ανάπτυξη με τεκμηρίωση. Μπορείτε να βοηθήσετε;


κινήσει

δοτική ενικού του κίνησις


γλωττίδα

αιτιατική ενικού του γλωττίς


ὀσφύς

άλλη γραφή του ὀσφῦς


λύσεις

ονομαστική, αιτιατική και κλητική πληθυντικού του λύσις


πέλεια

: πέλεια < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή *pelH- (γκρι) / *pel- (γκρι)

αγριοπερίστερο (Columba livia)

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ἰλιάς, 21 (Φ. Μάχη παραποτάμιος.), στίχ. 493 (στίχοι 493-495)

δακρυόεσσα δ᾽ ὕπαιθα θεὰ φύγεν ὥς τε πέλεια, | ἥ ῥά θ᾽ ὑπ᾽ ἴρηκος κοίλην εἰσέπτατο πέτρην, | χηραμόν· οὐδ᾽ ἄρα τῇ γε ἁλώμεναι αἴσιμον ἦεν·
#:::Κλαίοντας έφυγε η θεά, καθώς πετά τρυγόνα | από γεράκι φεύγοντας εις χαραμάδα βράχου, | ότι γι᾽ αυτήν δεν έφθασεν η ώρα του θανάτου·
#:::Έμμετρη μετάφραση (1922): Ιάκωβος Πολυλάς, @greek‑language.gr

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ἰλιάς, 23 (Ψ. Ἆθλα ἐπὶ Πατρόκλῳ.), στίχ. 874 (στίχοι 874-875)

ὕψι δ᾽ ὑπὸ νεφέων εἶδε τρήρωνα πέλειαν· | τῇ ῥ᾽ ὅ γε δινεύουσαν ὑπὸ πτέρυγος βάλε μέσσην,
#:::Το περιστέρ᾽ είδε υψηλά στα σύννεφ᾽ από κάτω | να φέρνει γύρες ήσυχα, και κάτω απ᾽ την φτερούγα κατάστηθα το ετόξευσε
#:::Έμμετρη μετάφραση (1922): Ιάκωβος Πολυλάς, @greek‑language.gr

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ὀδύσσεια, 15 (ο. Τηλεμάχου ἐπάνοδος.), στίχ. 527 (στίχοι 526-528)

ἐν δὲ πόδεσσι | τίλλε πέλειαν ἔχων, κατὰ δὲ πτερὰ χεῦεν ἔραζε | μεσσηγὺς νηός τε καὶ αὐτοῦ Τηλεμάχοιο.
#:::Στα πόδια του | κρατώντας περιστέρα, τη μαδούσε και τα φτερά σκορπούσε καταγής, | στο πλοίο ανάμεσα και στον Τηλέμαχο.
#::: Μετάφραση σε πεζό (2006): Δημήτρης Ν. Μαρωνίτης, @greek‑language.gr

προφήτιδες ιέρειες της Δωδώνης

στον πληθυντικό


ἡνία

ἡνία
ἁνία
τὰ
ἡνίᾰ
τῶν
ἡνίων
τοῖς
ἡνίοις
τὰ
ἡνίᾰ
ἡνίᾰ
τὼ
ἡνίω
τοῖν
ἡνίοιν

ἡνία < → λείπει η ετυμολογία

χαλινάρι, ηνίο (κυριολεκτικά και μεταφορικά)

όπως στο θηλυκό

ελληνιστική σημασία και στον ενικό


ἡνία

ἡνία
ἁνία
ἡ
ἡνίᾱ
αἱ
ἡνίαι
τῆς
ἡνίᾱς
τῶν
ἡνιῶν
τῇ
ἡνίᾳ
ταῖς
ἡνίαις
τὴν
ἡνίᾱν
τὰς
ἡνίᾱς
ἡνίᾱ
ἡνίαι
τὼ
ἡνίᾱ
τοῖν
ἡνίαιν

ἡνία < → λείπει η ετυμολογία

ηνίο, χαλινάρι, γκέμι

η διοίκηση, τα ηνία

δερμάτινη λουρίδα με την οποία έδεναν τα παπούτσια


ἡνία

ἡνία < → λείπει η ετυμολογία

ονομαστική, αιτιατική και κλητική πληθυντικού του ἡνίον


ἀγκύλη

ἀγκύλη < ἀγκύλος

η καμπή του αγκώνα και του γόνατου

ιμάντας με το οποίο έριχναν το ακόντιο

κατ’ επέκταση


ἀκίς

ἀκίς, ήδη τον 5ο αιώνα στον Ιπποκράτη < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή ρίζα *h₂eḱ- (αιχμηρός, οξύς)

η αιχμή, η μύτη κάθε αιχμηρού αντικειμένου

ακίδα, κάθε τι μυτερό (όπως βέλος, άκρη βέλους)


ἀκρίβεια

ἀκρίβεια < → λείπει η ετυμολογία

η ορθή, η σωστή εκτέλεση πράξεων, η ακρίβεια

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Πλάτων, Πολιτεία, 3, 414a

τοιαύτη τις, ἦν δ᾽ ἐγώ, δοκεῖ μοι, ὦ Γλαύκων, ἡ ἐκλογὴ εἶναι καὶ κατάστασις τῶν ἀρχόντων τε καὶ φυλάκων, ὡς ἐν τύπῳ, μὴ δι᾽ ἀκριβείας, εἰρῆσθαι.
#::: Τέτοια λοιπόν μου φαίνεται, Γλαύκων, πως θα είναι, σ᾽ ένα πρώτο σχέδιο και χωρίς να μπαίνομε σ᾽ όλες τις λεπτομέρειες (χωρίς ακρίβεια), η εκλογή και ο διορισμός των αρχόντων και των φρουρών.

φειδωλία, το να ενεργεί κάποιος με μέτρο και περίσκεψη


πιστώσει

δοτική ενικού του πίστωσις


περιέλιξις

περιέλιξις
-εως

: περιέλιξις < → λείπει η ετυμολογία


νηός

νηός < → λείπει η ετυμολογία

ιωνικός τύπος του ναός


νηός

νηός < → λείπει η ετυμολογία

γενική ενικού του ναῦς


τάξει

δοτική ενικού του τάξις


τάξεις

ονομαστική, αιτιατική και κλητική πληθυντικού του τάξις


μάρσιππος

μάρσιππος
-ου

μάρσιππος < άγνωστης ετυμολογίας. Η αρχαία γραφή με δύο πι, (παρετυμολογία) προς το ἵππος.

θύλακας, μικρός σάκος


πρέμνον

πρέμνον < άγνωστης ετυμολογίας. O ⌘Furnée το θεωρεί μορφή του 'πρυμνός' και επίσης θεωρεί τη λέξη προελληνική

βάση κίονα
θεμέλιο


δακτυλίδιον

: δακτυλίδιον < δάκτυλ(ος) + υποκοριστικό επίθημα -ίδιον

το (μικρό) δάχτυλο, το δαχτυλάκι

υποκοριστικό

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Ἀριστοφάνης, Λυσιστράτη, στίχ. 417 (416-419)

«ὦ σκυτοτόμε, μου τῆς γυναικὸς τοῦ ποδὸς | τὸ δακτυλίδιον πιέζει τὸ ζυγόν, | ἅθ᾽ ἁπαλὸν ὄν· τοῦτ᾽ οὖν σὺ τῆς μεσημβρίας | ἐλθὼν χάλασον, ὅπως ἂν εὐρυτέρως ἔχῃ.»
*:::«Το λουρί του σανταλιού | της κυράς μου της κόβει το μικρό | δαχτυλάκι, που ᾽ναι τρυφερούλι. | Έλα το γιόμα για ναν της τ᾽ ανοίξεις, να φαρδύνει».
*:::Μετάφραση (1965): Κώστας Βάρναλης, Αθήνα: Κέδρος @greek‑language.gr


δακτυλίδιον

: δακτυλίδιον (ελληνιστική κοινή) < δακτύλ(ιος) + υποκοριστικό επίθημα -ίδιον

το δαχτυλίδι

υποκοριστικό

※ 4ος/3ος αιώνας πκε αιώνας ⌘ Θεόφραστος, Χαρακτῆρες, ΜΙΚΡΟΦΙΛΟΤΙΜΙΑΣ, 21.10

καὶ ἀναθεὶς δακτυλίδιον χαλκοῦν ἐν τῷ Ἀσκληπιείῳ τοῦτο ἐκτρίβειν, στεφανοῦν, ἀλείφειν ὁσημέραι.
*:::Αν αφιερώσει κανένα χάλκινο δαχτυλάκι στο ιερό του Ασκληπιού, το γυαλίζει, το στεφανώνει και το λαδώνει κάθε μέρα.
*:::Μετάφραση (2008), Σταύρος Γκιργκένης @greek‑language.gr

※ 3ος αιώνας πκε αιώνας, Επιγραφή από τη Δήλο. IG XI,2 158, face A., στ. 6. @epigraphy.packhum.org

πτολεμαϊκὰ τετράδραχμα δύο καὶ ἀρβυλικοὺς ὀβολοὺς δύο καὶ δακτυλίδιον διάλιθον.

※ 2ος αιώνας πκε αιώνας, Επιγραφή από τη Δήλο. ID 1429, face B, col. II, στ. 20 και 22 (20-22). @epigraphy.packhum.org

ψήγματα ἀργυρᾶ καὶ δακτυλίδια καὶ ἀπὸ φιάλης
κάλχη καὶ δραχμὴ χία καὶ [δρ]αχ[μὴ] ῥοδία ὧν ὁλκὴ ΔΔΔ· δα-
κτυλίδια σιδηρᾶ ΔΙΙ·


υπεξαιρέσει

δοτική ενικού του ὑπεξαίρεσις


ζευγηλάτης

ζευγηλάτης
ζευγηλατρίς

ζευγηλάτης < ζεῦγ(ος) + -ηλάτης < (ἐλαύνω) • Η Ετυμολογία χρειάζεται ανάπτυξη με τεκμηρίωση. Μπορείτε να βοηθήσετε;


ζευγηλατρίς

ζευγηλατρίς
-ίδος
ζευγηλάτης

ζευγηλατρίς < ζευγηλάτρ(ης) + κατάληξη θηλυκού

ζευγολάτισσα


ἵππος

: ἵππος < (κληρονομημένο) πρωτοελληνική *íkkʷos < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή *h₁éḱwos < *h₁oh₁ḱu (ταχύς, ὠκύς)

ἱππο- Αρχαίες ελληνικές λέξεις με πρόθημα ἱππο- στο Βικιλεξικό

ο ίππος, το άλογο

θηλαστικό ζώο

(θηλυκό) η φοράδα

όργανο βασανιστηρίων

είδος ψαριού

※ 5ος αιώνας πκε ⌘ Ἡρόδοτος, Ἱστορίαι, 5 (Τερψιχόρη), 63.4

κείραντες τῶν Φαληρέων τὸ πεδίον καὶ ἱππάσιμον ποιήσαντες τοῦτον τὸν χῶρον ἐπῆκαν τῷ στρατοπέδῳ τὴν ἵππον·
#::: έκοψαν σύρριζα όλα τα δέντρα της πεδιάδας του Φαλήρου και την έκαναν βατή στο ιππικό, κι ύστερα έριξαν το ιππικό πάνω στο στρατόπεδο·
#::: Μετάφραση (1992): Ηλίας Σπυρόπουλος. Αθήνα:Γκοβόστης @greek‑language.gr


γίγγλυμος

: γίγγλυμος < κίνγλυμος < κινῶ + γλύμμα (από το θέμα γλυμ-) • Η Ετυμολογία χρειάζεται ανάπτυξη με τεκμηρίωση. Μπορείτε να βοηθήσετε;

ο στρεφόμενος γόμφος της πόρτας

οι στροφείς του θώρακα

τρόπος φιλήματος


τυκάνη

: τυκάνη < αρχαία ελληνική τυκίζω < (λιθοκοπώ, πελεκίζω λίθους)

εργαλείο για αλώνισμα


νεκυαγωγός

: νεκυαγωγός < νέκυς + ἀγωγός

αυτός που συνοδεύει τους νεκρούς στον Άδη


γιγγλύμιον

: γιγγλύμιον, υποκοριστικό του γίγγλυμος

ο μικρός γίγγλυμος


γίγλυμος

γίγλυμος
γίγγλυμος


γλυφίς

: γλυφίς < γλύφω

όργανο για γλυφή


γλύφανον

γλύφανον
γλύφανος

: γλύφανον < γλύφω

όργανο για γλυφή


τέγος

τέγος
τέγεος

: τέγος< πρωτοϊνδοευρωπαϊκή *teg- (στέγη), πρβ. λατινική tego (καλύπτω), γερμανική Decke (ταβάνι), αγγλική deck

στέγη, σκεπή

οποιοσδήποτε χώρος με ταβάνι


γλύμμα

γλύμμα < γλύφ-μα < γλύφω

σκάλισμα, σφραγίδα, ανάγλυφη ή εγχάρακτη φιγούρα


ἕως

ἕως
ἡ
ἕως
τῆς
ἕω
τῇ
ἕῳ
τὴν
ἕω
ἕως

αττικός τύπος του ἠώς: η αυγή


ζορκάς

παράλληλος τύπος του δορκάς

Κατὰ τοὺς νομάδας δὲ ἐστὶ τούτων οὐδέν, ἀλλ᾽ ἄλλα τοιάδε, πύγαργοι καὶ ζορκάδες καὶ βουβάλιες καὶ ὄνοι (Ηρόδοτος, Δ΄ 192)


νέκυς

νέκυς
νέκυος

οι ψυχές των νεκρών

στον πληθυντικό

νεκύων ἀμενηνὰ κάρηνα (Οδύσσεια λ 29)

ἐχθρὸν νέκυν


ᾠδή

: ᾠδή: συνηρημένη μορφή του ἀοιδή < ἀείδω

άσμα, τραγούδι, ωδή

το τραγούδι (η ενέργεια)


μισγάγκεια

: μισγάγκεια < μίσγω (σμίγω) + ἄγκος (κοίλωμα, κοιλάδα) • Η Ετυμολογία χρειάζεται ανάπτυξη με τεκμηρίωση. Μπορείτε να βοηθήσετε;

η ιδεατή γραμμή συνάντησης ορεινών όγκων, στην οποία ρέει το νερό

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ἰλιάς, 4 (Δ. Ὁρκίων σύγχυσις. Ἀγαμέμνονος ἐπιπώλησις.), στίχ. 453

ὡς δ᾽ ὅτε χείμαρροι ποταμοὶ κατ᾽ ὄρεσφι ῥέοντες ἐς μισγάγκειαν συμβάλλετον ὄβριμον ὕδωρ κρουνῶν ἐκ μεγάλων κοίλης ἔντοσθε χαράδρης

και ως όταν δύο χείμαρροι, που από τα όρη ρέουν, μέσ᾽ από κεφαλόβρυσα τ᾽ ακράτητα νερά τους σμίγουν εις ένα σύρρυακο στα βάθη του βαράθρου (Μετάφραση (1922): Ιάκωβος Πολυλάς, Ομήρου Ιλιάδα)
#:: [σχόλιο] ※ ⌘ Ευστάθιος Θεσσαλονίκης, Eustathii, archiepiscopi thessalonicensis: commentarii ad Homeri Iliadem], Eustathius (Archbishop of Thessalonica) sumtibus J.A.G. Weigel, 1828, σελ. 313 http://books.google.gr/books?id=I1BIAQAAIAAJ&dq=%CE%BC%CE%B9%CF%83%CE%B3%CE%AC%CE%B3%CE%BA%CE%B5%CE%B9%CE%B1&pg=PA313#v=onepage&q&f=false

η μίξη, η ανάμιξη

※ 4ος αιώνας πκε Πλάτων, Φίληβος, 62d

μεθιῶ δὴ τὰς συμπάσας ῥεῖν εἰς τὴν τῆς Ὁμήρου καὶ μάλα ποιητικῆς μισγαγκείας ὑποδοχήν (
#::L ας τις αφήσουμε λοιπόν όλες (τις επιστήμες που αναφέρονται στην προηγούμενη πρόταση) να ρεύσουν, στην αναφερόμενη από τον Όμηρο και πολύ ποιητική μισγάγκεια (ένωση και ανάμιξή τους)


μελίμηλον

: μελίμηλον < (ελληνιστική κοινή) μέλι + μῆλον

Είδος μηλιάς

Μηλιά μπολιασμένη σε κορμό κυδωνιάς

Ποτό από μήλο ή κυδώνι


ἐπένδυμα

: ἐπένδυμα < ἐπενδύω

το ρούχο που φοριέται πάνω από άλλο


δικομήτρα

: δικομήτρα < δίκη + μήτρα

αυτή που προκαλεί έριδες


δυσαριστοτοκεία

δυσαριστοτοκεία

: δυσαριστοτοκεία < δυς + ἄριστος + τίκτω

Η μετάνοια ενός γονέα που συνέβαλε στη γέννηση ενός αρίστου ή εξαιρετικού απογόνου


ἀσπίς

: ἀσπίς < → λείπει η ετυμολογία

φαρμακερό φίδι (Ἡρόδοτος, Ἱστορίαι, Μελπομένη, 191


ὑλοδρόμος

: ὑλοδρόμος < ὓλη + δρόμος

αυτός που διατρέχει τα δάση


ἄγλις

: ἄγλις < → λείπει η ετυμολογία

σκελίδα σκόρδου

※ μὰ Δί᾽ ἀλλὰ παρ᾽ Εὐχαρίδου καὐτὸς τρεῖς γ᾽ ἄγλιθας μετέπεμψα (Ἀριστοφάνης, Σφῆκες, 680)

※ Ἄγλιθες: ἐξ ὧν ἡ κεφαλὴ τοῦ σκορόδου σύγκειται ἢ σκορόδων κεφαλαί, ἀγλίδια, σκόροδα

ΕΜ.11.40 - Μέγα Ετυμολογικόν (Etymologicum Μagnum) (1816) Λειψία: Lipsiae Apud J.A.G. Weigel. @archive.org


ὑοβοσκός

: ὑοβοσκός < ὗς ή ὑός (=χοίρος) + βοσκός


κηλίς

: κηλίς < → λείπει η ετυμολογία

η κηλίδα, ο λεκές (ιδίως για αίμα)


ἀπαρτία

ἀπαρτία
-ας
ἀπαρτίη

: ἀπαρτία < → λείπει η ετυμολογία


σάρον

: σάρον < σαίρω

σκούπα, σάρωθρο


δρυμών

δρυμών
-ῶνος

: δρυμών (ελληνιστική κοινή) < δρυμ(ός) + -ών < πληθυντικός δρυμά στον Όμηρο < δρῦς

δρυμώνας, δρυμός

ελληνιστική κοινή


ἀμανίτης

: ἀμανίτης < (ίσως) Ἄμανος (όρος στη Μικρά Ασία)


ἄκανθα

: ἄκανθα, ήδη ομηρικό < πιθανές εκδοχές:
:* ἀκ- + ἄνθος, συμφυρμός των ἀκή + ἄνθος
:* πιθανόν *ἀκαν-ανθα < ἄκανος + ἄνθος (απλολογία)
:* ή προελληνικής προέλευσης

άκανθα, αγκάθι

ακανθώδες φυτό

ακανθώνας, τόπος γεμάτος αγκαθωτά φυτά

γαϊδουράγκαθο

μυτερή, λεπτή και σκληρή προεξοχή (όπως οστού)

τα λεπτά οστά του ψαροκόκαλου, η σπονδυλική στήλη των ψαριών ή των ερπετών

ακανθώδη ζητήματα, δυσκολίες


ἀκανθών

ἀκανθών
-ῶνος

: ἀκανθών (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική ἄκανθ(α) + -ών

τόπος γεμάτος αγκαθωτά φυτά

ελληνιστική κοινή

άλλες μορφές: ἀκανθεών


ἀνδρών

ἀνδρών
-ῶνος

: ἀνδρών < (ἀνήρ) ἀνδρ- + -ών

ανδρωνίτης, ανδρικά διαμερίσματα

άλλες μορφές: ἀνδρεών


ἀνδρεών

: ἀνδρεών < (ἀνήρ) ἀνδρ- + -εών

μορφή του ἀνδρών


ἀνδρῶν

γενική πληθυντικού του ἀνήρ


κτήτωρ

: κτήτωρ (ελληνιστική κοινή) < θέμα κτη- (όπως στο αρχαίο κτάομαι / κτῶμαι) + -τωρ

κάτοχος, κύριος, ιδιοκτήτης

ελληνιστική κοινή


ἐσθής

: ἐσθής < ... < θέμα του ἕννυμι (ντύνω) → λείπει η ετυμολογία

ένδυμα, ενδυμασία

※ 5ος αιώνας πκε ⌘ Ἡρόδοτος, Ἱστορίαι, 4 (Μελπομένη), 189.1

τὴν δὲ ἄρα ἐσθῆτα καὶ τὰς αἰγίδας τῶν ἀγαλμάτων τῆς Ἀθηναίης ἐκ τῶν Λιβυσσέων ἐποιήσαντο οἱ Ἕλληνες·
*:::Και βέβαια τη φορεσιά και τις αιγίδες των αγαλμάτων της Αθηνάς τα πήραν οι Έλληνες από τις Λίβυσσες·
*:::Μετάφραση (1992): Ηλίας Σπυρόπουλος. Αθήνα:Γκοβόστης @greek‑language.gr

※ τας παλαιάς μου εσθήτας δωρήσασα εις τα αγάλματα της Παναγίας (Εμμανουήλ Ροΐδης, Η Πάπισσα Ιωάννα, 1866)


ὀψώνιον

: ὀψώνιον < ὀψωνέω

προμήθειες, ζωοτροφές

συνήθως πληθυντικός

σιτηρέσιο στρατεύματος

μισθός, (αντ)αμοιβή

τὰ γὰρ ὀψώνια τῆς ἁμαρτίας θάνατος (Προς Ρωμαίους, 6, 23)


ἡρωϊσμός

: ἡρωϊσμός < ἡρωίζω + -μός < ἥρως

η λατρεία που αποδίδεται σε ήρωες

ελληνιστική κοινή


καπηλεῖον

: καπηλεῖον < καπηλ(εύω) + -εῖον < κάπηλος

εργαστήριο / κατάστημα / μαγαζί του κάπηλου

ταβέρνα, οινοπωλείο, καπηλειό


τράπηξ

άλλη μορφή του τράφηξ


τράφηξ

τράφηξ
τράπηξ

: τράφηξ < → λείπει η ετυμολογία

επιστύλια δοκός που στηριζόταν στα κιονόκρανα των κιόνων

αρχιτεκτονική

κομμάτι ξύλου

※ ※ 5ος αιώνας κε ⌘ Ἡσύχιος, Γλῶσσαι, Τ

<τράφηξ>· χάραξ. σκόλοψ. ἔνιοι δὲ τὸ δόρυ. ἄλλοι τὸ τῆς νεὼς χεῖλος

※ ΕΜ.764.35 - Μέγα Ετυμολογικόν (Etymologicum Μagnum) (1816) Λειψία: Lipsiae Apud J.A.G. Weigel. @archive.org

Τράφηξ, τράφηκος, παρὰ Λυκόφρονι ἡ ὑπότλακος βάσις. λέγεται δὲ καὶ τὸ τῆς νεὼς χεῖλος, ἐφ’οὗ οἱ σκαλμοὶ τίθενται· νῦν δὲ τὸ ξύλον ἔνθα τιθέασι τὸν ἄρτον.


συγγραφέων

γενική πληθυντικού του συγγραφεύς


ὄσπριον

ὄσπριον
ὄσπρεον

: ὄσπριον < ὄσπρος

οι αποξηραμένοι σπόροι διαφόρων φυτών (κύαμος, φασίολος)

συνήθως πληθυντικός

κυάμους δὲ οὔτε τι μάλα σπείρουσι Αἰγύπτιοι ἐν τῇ χώρῃ, τούς τε γινομένους οὔτε τρώγουσι οὔτε ἕψοντες πατέονται, οἱ δὲ δὴ ἱρέες οὐδὲ ὁρέοντες ἀνέχονται, νομίζοντες οὐ καθαρὸν εἶναί μιν ὄσπριον. (Ηρόδοτος, Ιστορίαι, 2, 37)

ἐνταῦθα εἶχον τὰ ἐπιτήδεια ὅσα ἐστὶν ἀγαθά, ἱερεῖα, σῖτον, οἴνους παλαιοὺς εὐώδεις, ἀσταφίδας, ὄσπρια παντοδαπά (Ξενοφών, Κύρου Ανάβασις, 4, 4, 9)


υἱός

: υἱός < αρχαία ελληνική υἱύς (μαρτυρείται ως παλαιός αττικός τύπος ) < (κληρονομημένο) πρωτοϊνδοευρωπαϊκή *suHnús

≈ συνώνυμα: παῖς

≤ συνυπώνυμα: ἀδελφή, ἀδελφός, θυγάτηρ, μήτηρ, πατήρ, υἱός


υἱύς

: υἱύς < (κληρονομημένο) πρωτοϊνδοευρωπαϊκή *suh₁nús/suHyús (γιος) < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή *suHnús (γιος)

παλαιός αττικός τύπος του υἱός, ο γιος

άλλες μορφές: ὕς (συνηρημένη μορφή )


υἱοῦ

γενική ενικού του υἱός


γερόντων

γενική πληθυντικού του γέρων


κόττος

: κόττος < (ίσως) προελληνική

ψάρι του γλυκού νερού

ελληνιστική σημασία

≈ συνώνυμα: ἀλέκτωρ, ἀλεκτρυών

είδος αλόγου

ελληνιστική σημασία

θηλαστικό ζώο

ελληνιστική σημασία


ἀλεκτρυών

ἀλεκτρυών
-όνος

: ἀλεκτρυών < ἀλέξω • Η Ετυμολογία χρειάζεται ανάπτυξη με τεκμηρίωση. Μπορείτε να βοηθήσετε;

αρσενικό (πτηνό) κόκορας, πετεινός

※ Πλάτων, Συμπόσιον, 223C

ἐξεγρέσθαι δὲ πρὸς ἡμέραν ἤδη ἀλεκτρυόνων ᾀδόντων

≈ συνώνυμα:: ἀλέκτωρ, κόττος, πετεινός

θηλυκό η κότα

≈ συνώνυμα:: ἡ ἀλεκτρύαινα, ἡ ὄρνις, ἡ ἀλέκτωρ, ἡ ἀλεκτορίς


ἀλέκτωρ

: ἀλέκτωρ < θέμα ἀλεκ- (που συναντάμε στο ρήμα ἀλέξω αμύνομαι) + -τωρ, κυριολεκτική πιθανή σημασία «μαχητικός υπερασπιστής» (συγκρίνετε με το κοκορεύομαι),
: Ήδη μυκηναικός πληθυντικός 𐀀𐀩𐀐𐀵𐀩 (a-re-ke-to-re, ἀλέκτορες)
: ΑΠΟΓΟΝΟΙ: ⇒ μεσαιωνικά ελληνικά: ἀλέκτορας ⇒ ποντιακά: αλέκτορας και Κρήτη, Πελοπόννησος, αλίκτορας (στην Κύπρο), αλέττορα/αλέστορα/αλέθτορα (κατωιταλικά)

κόκορας, πετεινός

※ Ἀμὴν λέγω σοι ὅτι σὺ σήμερον ἐν τῇ νυκτὶ ταύτῃ πρὶν ἢ δὶς ἀλέκτορα φωνῆσαι τρὶς ἀπαρνήσῃ με. (Κατά Μάρκον, 14, 26-30)


ἀλέκτωρ

: ἀλέκτωρ < ἀ- στερητικό + λέκτρον < λέγω

άλλη μορφή του ἄλεκτρος, ο άγαμος


ἀλεκτρύαινα

ἀλεκτρύαινα
-ης

: ἀλεκτρύαινα < ἀλεκτρυ(ών) + -αινα, λέξη δημιουργημένη από τον Αριστοφάνη στις Νεφέλες

θηλυκό του ἀλεκτρυών, ἀλέκτωρ: η κότα

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Ἀριστοφάνης, Νεφέλαι, στίχ. 666

ἀλεκτρύαιναν, τὸν δ᾽ ἕτερον ἀλέκτορα


ἀλεκτορίς

: ἀλεκτορίς < ἀλέκτωρ, θέμα ἀλέκτορ- + -ίς

※ θρὶξ ἡ ἀπὸ τῆς κεφαλῆς τρεφομένη (※ 5ος αιώνας κε ⌘ Ἡσύχιος, Γλῶσσαι, Α)


ἀλεκτρυονίς

ἀλεκτρυονίς
[ᾰ]

: ἀλεκτρυονίς < ἀλεκτρυών, -ον + -ίς

η κότα, η ἀλεκτορίς

※ 2ος αιώνας κε ⌘ Γαληνός, In Hippocratis Librum de Fracturis Commentarii, 3, 1, 18b, 413

ἔτι τε ἀλεκτρυόνων καὶ ἀλεκτρυονίδων


ρήματα

ονομαστική, αιτιατική και κλητική πληθυντικού του ρῆμα


ῥῆμα

: ῥῆμα < ρίζα ῥη- (εἴρω, ἐρῶ) + -μα

αυτό που λέγεται, λέξη, λόγος


ἄλφιτον

: ἄλφιτον < ἀλφός> ἀλφώ< ψηλαφίζω

είδος ποτού από κριθάρι

ἄλφιτα: άρτος, ψωμί, (συνεκδοχικά) φαγητό


ἀλφίτων

γενική πληθυντικού του ἄλφιτον


πολίχνην

αιτιατική ενικού του πολίχνη


πόλεων

γενική πληθυντικού του πόλις


κηρωτόν

κηρωτόν
και κηρωτή

αλοιφή από κηρέλαιο, με την οποία αλείφονταν οι παλαιστές


πῖλος

: πῖλος < άγνωστης ετυμολογίας. Δεν έχει επιβεβαιωθεί η σχέση με τη λατινική pilus (τρίχωμα, τρίχα), pileus (καπέλο), λέξεις αγνώστου ετύμου, οπότε, ούτε με την παλαιά άνω γερμανική *filz < Filz (σκούφος), ή την πρωτοϊνδοευρωπαϊκή ρίζα *pil- (τρίχα) (*pil-s-o).

μαλλί ή τρίχες κατεργασμένα σε πυκνό πίλημα

μάλλινο ή τσόχινο ύφασμα

μάλλινο ή τσόχινο κάλυμμα κεφαλής, σκούφος, πίλος

ένδυμα ή υπόδημα από τσόχα

είδος μύκητα δέντρου με σφαιρικό σχήμα

ελληνιστική σημασία

μπάλα, σφαίρα

ελληνιστική σημασία

το είδος Polyporus igniarius (σε εκδόσεις του Θεόφραστου, Περὶ φυτῶν ἱστορία, αρσενικό, και θηλυκό @scaife.perseus)

ελληνιστική σημασία


πῖλον

αιτιατική ενικού του πῖλος


πίλῳ

δοτική ενικού του πῖλος


πῖλε

κλητική ενικού του πῖλος


πῖλοι

ονομαστική και κλητική πληθυντικού του πῖλος


πίλοις

δοτική πληθυντικού του πῖλος


εὐχαριστία

: εὐχαριστία < εὐχαριστέω

ευγνωμοσύνη, ευχαριστία


εὐχαριστίαν

αιτιατική ενικού του εὐχαριστία


εὐχαριστίας

του
εὐχαριστία


ἐλαιῶν

γενική πληθυντικού του ἐλαία


ἑσπέρα

: ἑσπέρα < έλλειψη της φράσης «ἑσπέρᾱ ὥρᾱ» (χρονικό διάστημα κατά το βράδυ) < θηλυκό του ἕσπερος < πρωτοελληνική *ϝέσπερος < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή *wekʷsperos

το τελευταίο μέρος της ζωής

εσπερία, χώρες της Δύσης


ἑσπέραν

αιτιατική ενικού του ἑσπέρα


ἔτους

γενική ενικού του ἔτος


ἀφετηρία

: ἀφετηρία < ουσιαστικοποιημένο θηλυκό του επιθέτου ἀφετήριος - εννοείται το θηλυκό ουσιαστικό γραμμή (απ' όπου ξεκινούν οι δρομείς)

η αφετηρία για αγώνα δρόμου


νεομηνία

νεομηνία
νουμηνία

: νεομηνία < νέος + μήν

η πρώτη μέρα του νέου σεληνιακού μήνα

η αρχή της νέας σελήνης