κόμπος

κόμπος: ηχομιμητική λέξηάγνωστης ετυμολογίας. Παραβάλετε με τοβόμβος. Δε σχετίζεται με το ελληνιστικόκόμβος.

πάρεστι

※ Κατηγορία:Λήμματα με παραθέματα από τον Σοφοκλή (αρχαία ελληνικά)Κατηγορία:Λήμματα με παραθέματα (αρχαία ελληνικά) Κατηγορία:Λήμματα με παραθέματα (αρχαία ελληνικά) 5ος πκε αιώνας ⌘ Σοφοκλῆς, Αἴας, στίχ. 96*::__E__κόμπος πάρεστι κοὐκ ἀπαρνοῦμαι τὸ μή.
*:::__E__Και το καυχιέμαι· δεν το αρνιέμαι.

Μετάφραση (2012): Δημήτρης Ν. Μαρωνίτης, Αθήνα: ΜΙΕΤ @greek‑language.gr

θόρυβος, χτύπος

αρχική σημασία

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ἰλιάς, 11 (Λ. Ἀγαμέμνονος ἀριστεία.), στίχ. 417 (στίχοι 417-418)

ἀμφὶ δέ τ᾽ ἀΐσσονται, ὑπαὶ δέ τε κόμπος ὀδόντων | γίγνεται, οἱ δὲ μένουσιν ἄφαρ δεινόν περ ἐόντα,
#:::εκείνοι ορμούν επάνω του να τον δεχθούν, αν κι είναι | τρομακτικός και του κροτούν τα δόντι᾽ από την λύσσαν·
#:::Έμμετρη μετάφραση (1922): Ιάκωβος Πολυλάς, @greek‑language.gr

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ἰλιάς, 12 (Μ. Τειχομαχία.), στίχ. 149 (στίχοι 149-150)

ὑπαὶ δέ τε κόμπος ὀδόντων | γίγνεται εἰς ὅ κέ τίς τε βαλὼν ἐκ θυμὸν ἕληται·
#:::και κροτούν τα δόντια των θηρίων, | ωσότου κάποιος την ζωήν μ᾽ ακόντι να τους πάρει.
#:::Έμμετρη μετάφραση (1922): Ιάκωβος Πολυλάς, @greek‑language.gr

κουδούνισμα μετάλλου

χτύπος των ποδιών ενός χορευτή

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ὀδύσσεια, 8 (θ. Ὀδυσσέως σύστασις πρὸς Φαίακας.), στίχ. 380 (στίχοι 378-380)

ὀρχείσθην δὴ ἔπειτα ποτὶ χθονὶ πουλυβοτείρῃ | ταρφέ᾽ ἀμειβομένω· κοῦροι δ᾽ ἐπελήκεον ἄλλοι | ἑσταότες κατ᾽ ἀγῶνα, πολὺς δ᾽ ὑπὸ κόμπος ὀρώρει.
#::: άρχισαν τότε οι δυο τους τον χορό, τη γη πατώντας | που μας τρέφει τους ανθρώπους, αντικριστά και συναλλάσσοντας απανωτά λυγίσματα· ενώ στο πλάι οι άλλοι, παλληκαράκια ακόμη, | μέσα στον ίδιο κυκλικό χορό στημένα, φώναζαν και χτυπούσαν παλαμάκια. Κι αντιλαλούσε ο τόπος απ᾽ το μεγάλο βουητό.
#::: Μετάφραση σε πεζό (2006): Δημήτρης Ν. Μαρωνίτης, @greek‑language.gr

καύχηση, κομπορρημοσύνη, κομπασμός

※ 6ος/5ος πκε αιώνας ⌘ Αἰσχύλος, Ἑπτὰ ἐπὶ Θήβας, στίχ. 425

ὁ κόμπος δ᾽ οὐ κατ᾽ ἄνθρωπον φρονεῖ,
#:::η έπαρσή [του] δεν έχει μέτρο ανθρώπινο·
#:::Μετάφραση (1911): Ιωάννης Ν. Γρυπάρης, Αθήνα:Φέξης @greek‑language.gr
#:::και τον κομπασμό [του] δεν μπορεί να τον διανοηθεί άνθρωπος
#:::Μετάφραση λέξεων: Βικιλεξικό.

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Εὐριπίδης, Ἑκάβηʷ, στίχ. 627 (626-627)

τὰ δ᾽ οὐδέν, ἄλλως φροντίδων βουλεύματα | γλώσσης τε κόμποι.
#:::Όλα τούτα είναι τίποτα· δείχνουνε μόνο | ξεπαρμένο μυαλό και καυχησιά της γλώσσας.
#:::Μετάφραση (1994): Γιώργος Γεραλής, Αθήνα: Σ. Ι. Ζαχαρόπουλος @greek‑language.gr

※ 4ος πκε αιώνας ⌘ Αἰσχίνης, Κατὰ Κτησιφῶντος, 237

ἀφελὼν τὴν ἀλαζονείαν καὶ τὸν κόμπον τοῦ ψηφίσματος ἅψαι τῶν ἔργων, ἐπίδειξον ἡμῖν ὅ τι λέγεις.
#:::αφαίρεσε τον στόμφο και την κομπορρημοσύνη από το ψήφισμα, πιάσε τα έργα και δείξε μας τι εννοείς.
#:::Μετάφραση (2012): Αθανάσιος Ι. Γιαγκόπουλος, Θεσσαλονίκη:Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας @greek‑language.gr

πομπώδες ύφος

στη ρητορική

έπαινος, εγκώμιο

με θετική σημασία

κατά τον Ησύχιο


κροκόδειλος

μεταγενέστερη γραφή του κροκόδιλος

ελληνιστική κοινή


κύλινδρος

κύλινδρος < κυλίνδω + -ρος

πέτρα που χρησιμοποιούσαν για να ισιώνουν το δρόμο

χειρόγραφο από πάπυρο ή περγαμηνή που ήταν τυλιγμένο γύρω από ένα κυλινδρικό ξύλο (αντίθετα με τους κώδικες)


κυνηγός

κῠνηγός
κυνηγίς
κῠνᾱγός

: κυνηγός < κύων (σκύλος) κυν- (όπως στη γενική: κυνός) + -ηγός (< ἄγω). Ήδη, τύπος δοτικής στη μυκηναϊκή 𐀓𐀙𐀐𐀲𐀂 (ku-na-ke-ta-i, κυναγέταις)

αυτός που οδηγεί κυνηγετικά σκυλιά


κύριος

κύριος
ὁ
κύριος
οἱ
κύριοι
τοῦ
κυρίου
τῶν
κυρίων
τῷ
κυρίῳ
τοῖς
κυρίοις
τὸν
κύριον
τοὺς
κυρίους
κύριε
κύριοι
τὼ
κυρίω
τοῖν
κυρίοιν

: κῡ́ριος < θέμα κῡ-ρ- μεταπτωτική βαθμίδα για την < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή ρίζα *ḱewh₁- (φουσκώνω, γίνομαι ισχυρός) (όπως αργότερα και το κῦρος, κυρόω) + -ιος. Δείτε και κύω.
: Και ουσιαστικοποιημένο στην ελληνιστική κοινή.

που είναι αφέντης, ο κύριος του σπιτιού, οικοδεσπότης

προσφώνηση που δείχνει σεβασμό

στην κλητική

※ προσέδραμε δὲ ὁ παῖς εἰς συνάντησιν αὐτῇ καὶ εἶπε· πότισόν με δὴ μικρὸν ὕδωρ ἐκ τῆς ὑδρίας σου. ἡ δὲ εἶπε· πίε͵ κύριε. (Φίλων Ιουδαίος)


περίπατος

περίπατος, ήδη τον 5ο αιώνα (Πλάτων) < περιπατέω/περιπατ(ῶ) + -ος(αναδρομικός σχηματισμός) <περί + πατέω

οἱ ἐκ τοῦ περιπάτου

ελληνιστική κοινή

ο περίπατος, το περπάτημα για διασκέδαση

※ 5ος αιώνας Πλάτων, Φαῖδρος, 229e.1.2

[Σωκράτης:] Ὦ φίλε Φαῖδρε, ποῖ δὴ καὶ πόθεν;
#:: [Φαῖδρος:] Παρὰ Λυσίου, ὦ Σώκρατες, τοῦ Κεφάλου, πορεύομαι δὲ πρὸς περίπατον ἔξω τείχους· συχνὸν γὰρ ἐκεῖ διέτριψα χρόνον καθήμενος ἐξ ἑωθινοῦ.
#::: — Αγαπητέ Φαίδρε, προς τα πού (πας) κι από πού (έρχεσαι);
#::: — Από του Λυσία, του γιου του Κέφαλου (έρχομαι) Σωκράτη, και πάω για περίπατο έξω από το τείχος. Γιατί συχνά εκεί πέρασα το χρόνο μου κάθοντας απ' το πρωί.

τόπος περιπάτου

κουβέντα, κυρίως για φιλοσοφικά ζητήματα


πηλός

πηλός < → λείπει η ετυμολογία

πηλός, όπως του αγγειοπλάστη

λάσπη, βούρκος


πλεονέκτης

πλεονέκτης
-ου

: πλεονέκτης < πλέον + εκ- (< ἔχω, εχ > εκ-) + -της (όπως παρόμοια λέγω - λέκτης, ψέγω - ψέκτης)
: Η οικογένεια με σημασία της έκφρασης πλέον ἔχειν: πλεονέκτης - πλεονεξία - πλεονεκτέω, περιγράφεται ως εξής
:* από τον Chantraine, τον Μπαμπινώτη και άλλους ως οικογένεια του πλεονέκτης: πλέον + -έκτης (εκ- -της)
:* από τον Frisk και τον Beekes ως οικογένεια του πλεονεξία απ' όπου πλεονεκτέω > παράγωγα πλεονεκτ-
:*: [Ο Beekes για το πλέον] «ΣΥΝΘΕΤΑ. ως πρώτο συνθετικό σε σύνθετα π.χ. πλεον-εξ-ία […], πλεον-εκτέω, με -έκτημα, -έκτης, -εκτικός (ιωνικά, αττικά)
: Παραβάλετε εὖ ἔχω - εὐέκτης - εὐεξία - εὐεκτέω
και κακῶς έχω - καχέκτης - καχεξία - καχεκτέω

αυτός που έχει περισσότερα

≈ συνώνυμα: ὁ πλέον ἔχων

αυτός που επιθυμεί περισσότερα όπως πλεονέκτης, άπληστος

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Θουκυδίδης, Ἱστορίαι, 1, 40.1

Ὡς μὲν οὖν αὐτοί τε μετὰ προσηκόντων ἐγκλημάτων ἐρχόμεθα καὶ οἵδε βίαιοι καὶ πλεονέκται εἰσὶ δεδήλωται·
#::: Αποδείχτηκε, λοιπόν, ότι εμείς έχομε βάσιμα παράπονα, ενώ εκείνοι είναι βίαιοι και πλεονέκτες.
#::: Μετάφραση (1965-1968): Άγγελος Σ. Βλάχος, Αθήνα:Γαλαξίας @greek‑language.gr

※ 4ος πκε αιώνας ⌘ Ἰσοκράτης, Παναθηναϊκός, 241

Οἷός περ ὁ λόγος ὁ διαναγνωσθείς ἐστιν, ἐν ᾧ πεποίηκας τοὺς μὲν σοὺς προγόνους εἰρηνικοὺς καὶ φιλέλληνας καὶ τῆς ἰσότητος τῆς ἐν ταῖς πολιτείαις ἡγεμόνας, Σπαρτιάτας δ᾽ ὑπεροπτικοὺς καὶ πολεμικοὺς καὶ πλεονέκτας, οἵους περ αὐτοὺς εἶναι πάντες ὑπειλήφασιν.
#::: Τέτοιος ακριβώς είναι ο λόγος που μας διαβάστηκε πριν από λίγο, στον οποίο έχεις παραστήσει τους προγόνους σου ειρηνικούς, φιλέλληνες και πρωτοπόρους της πολιτικής ισότητας, ενώ τους Σπαρτιάτες υπερόπτες, φιλοπόλεμους και άπληστους, τέτοιους ακριβώς που όλοι έχουν την εντύπωση ότι αυτοί είναι.
#::: Μετάφραση (2012): Αθανάσιος.Ι. Γιαγκόπουλος - Ζ.Ε Μαλαθούνη, Θεσσαλονίκη: Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας @greek‑language.gr

υπερόπτης, αλαζόνας

που κερδίζει από τα λάθη και τις αποτυχίες των αντιπάλων του


ποιητής

: ποιητής < ποιέω / ποιῶ, ποιη- (όπως και στο ποίησις) + -τής

Κατηγορία:Σελίδες που χρειάζονται επιμέλεια (αρχαία ελληνικά)

ο δημιουργός

ο (επάγγελμα) ποιητής

ο (επάγγελμα) μουσικός

ο (επάγγελμα) συγγραφέας


ταχυδρόμος

ταχυδρόμος
-ου

: ταχυδρόμος (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική ταχυ- + -δρόμος
: Και ουσιαστικοποιημένο αρσενικό .

αγγελιαφόρος, δρομέας

※ 3ος/4ος αιώνας κε αιώνας ⌘ Ευσέβιος Καισαρείας, Εκκλησιαστική Ιστορία, 1.13.5, p.v.4.p.40 @scaife.perseus

Αντίγραφον ἐπιστολῆς γραφείσης ὑπὸ Αβγάρου τοπάρχου τῷ Ιησοῦ, καὶ πεμφθείσης αὐτῷ δι Ανανία ταχυδρόμου εἰς Ιεροσόλυμα.


πωλητής

πωλητής < πωλέω-ῶ

εκείνος που πουλά κάτι

ειδικά στην Αθήνα, ήταν ένας από τους δέκα άρχοντες που είχαν αρμοδιότητα στους φόρους και στην πώληση των περιουσιών που είχαν δημευθεί


πυρετός

: πυρετός < πῦρ

μεγάλη ζέστη

καί τε φέρει πολλὸν πυρετὸν δειλοῖσι βροτοῖσιν (Ομήρου Ιλιάδα, Χ 31)

θέρμες φέρνει στ' άμοιρο τ' αθρωπολόϊ (Μετάφραση Αλέξανδρου Πάλλη - εδώ η μετάφραση του Πάλλη δεν είναι ακριβής καθώς το κείμενο αναφέρεται στα γνωστά κυνικά καύματα)

※ 5ος αιώνας πκε ⌘ Ἱπποκράτης, De diaeta acutorum (spurium), 8, p.432 @scaife.perseus

ὁκόσοισι δὲ πυρετοὶ ἀσώδεές εἰσι, καὶ ὑποχόνδρια ξυντείνουσι, καὶ κεκλιμένοι οὐκ ἀνέχονται ἐν τῷ αὐτέῳ, καὶ τὰ ἄκρεα ψύχονται πάντα,


πολτός

: πολτός (ελληνιστική κοινή) οξύτονο ήδη στον Αθήναιο < αρχαία ελληνική πόλτος με μετακίνηση τόνου πιθανόν κατά τα συνώνυμα χυλός, χυμός

άλλη μορφή του πόλτος

※ 2/3ος κε αιώνας ⌘ Ἀθήναιος ὁ Nαυκρατίτης, Δειπνοσοφισταί, 14.58 @scaife.perseus

πολτὸν ἕψειν ὄρθριον.


πλησίον

πλησίον < ουδέτερο του πλησίος→ και δείτε τις λέξεις πέλας και πελάζω:* για το ουσιαστικοποιημένο: εννοείται ὤν, ὁ πλησίον ὤν

ο συνάνθρωπος


κρύος

κρύος
τὸ
κρύος
τὰ
κρύη - κρύεᾰ
τοῦ
κρύους - κρύεος
τῶν
κρυῶν - κρυέων
τῷ
κρύει - κρύεῐ̈
τοῖς
κρύεσῐ(ν)
τὸ
κρύος
τὰ
κρύη - κρύεα
κρύος
κρύη - κρύεα
τὼ
κρύει - κρύεε
τοῖν
κρυοῖν - κρυέοιν

: κρύος < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή *kreus- (ρίγος) ή *kruh₂- (αίμα)

η παγωνιά, το πολύ δυνατό κρύο


κρύος

κρύος
ὁ
κρύος
οἱ
κρύοι
τοῦ
κρύου
τῶν
κρύων
τῷ
κρύῳ
τοῖς
κρύοις
τὸν
κρύον
τοὺς
κρύους
κρύε
κρύοι
τὼ
κρύω
τοῖν
κρύοιν

ελληνιστική σημασία


κεραμίδι

δοτική ενικού του κεραμίς

μεταγενέστερη μορφή: κεραμῖδι


κέντημα

κέντημα
-ατος

: κέντημα (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική κεντέω / κεντώ, κεντη + -μα

η ενέργεια του κεντέω: κέντημα, πίεση με αιχμηρό αντικείμενο

αιχμηρή άκρη όπλου

πληγή, τσίμπημα


ποίημα

ποίημα < ποιέω

δημιουργία, κατασκεύασμα

πράξη, ενέργεια

λογοτεχνικό έργο σε στίχους και σπανιότερα πεζό


κέρμα

: κέρμα < κείρω • Η Ετυμολογία χρειάζεται ανάπτυξη με τεκμηρίωση. Μπορείτε να βοηθήσετε;

κομμάτι, τεμάχιο


κόμμα

: κόμμα < από το ρήμα κόπτω, θέμα κοπ- + -μα

το κομμάτι που αποχωρίζεται από ένα σύνολο

σφραγίδα ή αποτύπωμα νομίσματος

το άχυρο που απομένει όταν αλωνιστεί το σιτάρι

μικρό μέρος περιόδου του προφορικού ή γραπτού λόγου, κώλο

ελληνιστική κοινή


πέλμα

πέλμα < → λείπει η ετυμολογία

το πέλμα, η πατούσα


κρίμα

: κρίμα < κρίνω

απόφαση, κρίση

καταδικαστική απόφαση, καταδίκη

σε μεταγενέστερους χρόνους


καταστροφή

: καταστροφή < κατά + στρέφω

ανατροπή, καθυπόταξη

στις αρχαίες ελληνικές τραγωδίες, η λύση της πλοκής


κιθαρίστρια

: κιθαρίστρια < κιθαριστής|κιθαρισ(τής)}} + -τρια

θηλυκό του κιθαριστής

≋ ταυτόσημα: κιθαριστρίς


κοινωνία

κοινωνία
-ας

: κοινωνία < κοινων(ός) + -ία < κοινωνέω (αναδρομικός σχηματισμός)

επικοινωνία, συναναστροφή, συνομιλία

※ 4ος πκε αιώνας ⌘ Ἀριστοτέλης, Ἠθικὰ Νικομάχεια, 8, 1160a

ἔνιαι δὲ τῶν κοινωνιῶν δι᾽ ἡδονὴν δοκοῦσι γίνεσθαι,
#::: μερικές μορφές συνύπαρξης και συνάφειας ανθρώπων γεννιούνται, κατά την κοινή αντίληψη, για χάρη της ευχαρίστησης και της απόλαυσης·
#::: Μετάφραση (2006): Δημήτριος Λυπουρλής, Θεσσαλονίκη:Ζήτρος @greek‑language.gr

κοινότητα, κοινωνία

※ 4ος πκε αιώνας ⌘ Ἀριστοτέλης, Ἠθικὰ Νικομάχεια, 5, 1130a

αὶ διὰ τοῦτο εὖ δοκεῖ ἔχειν τὸ τοῦ Βίαντος, ὅτι ἀρχὴ ἄνδρα δείξει· πρὸς ἕτερον γὰρ καὶ ἐν κοινωνίᾳ ἤδη ὁ ἄρχων.
#::: Αυτός είναι ο λόγος που όλοι οι άνθρωποι θεωρούν σωστή τη ρήση του Βίαντα, ότι «το αξίωμα θα δείξει τον άνθρωπο»· γιατί ο άρχοντας έχει, βέβαια, να κάνει με τους άλλους και είναι μέλος μιας κοινωνίας.
#::: Μετάφραση (2006): Δημήτριος Λυπουρλής, Θεσσαλονίκη:Ζήτρος @greek‑language.gr

※ 1ος/2ος κε αιώνας ⌘ Πλούταρχος, Βίοι Παράλληλοι, Θεμιστοκλῆς, 23.3

ὁ δὲ τὴν μὲν δέησιν ἀπετρίψατο τοῦ Παυσανίου καὶ τὴν κοινωνίαν ὅλως ἀπείπατο,
#::: Αυτός όμως δε δέχτηκε την πρόταση του Παυσανία και αρνήθηκε ολότελα τη συμμετοχή του,
#::: Μετάφραση (1965): Μιχ. Χ Οικονόμου. Αθήνα: ΟΕΔΒ & σε αγκύλες, χωρία που παραλήφθηκαν@greek‑language.gr

επικοινωνία με, κοινωνία με, σχέση με

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Πλάτων, Πολιτεία, 3, 402e

σωφροσύνῃ καὶ ἡδονῇ ὑπερβαλλούσῃ ἔστι τις κοινωνία;
#::: υπάρχει καμιά σχέση μεταξύ της εγκρατείας και της υπερβολικής ηδονής;
#::: Μετάφραση (στη δημοτική, χ.χ.): Ιωάννης Γρυπάρης. Θεσσαλονίκη: ΚΕΓ, 2015 (στην καθαρεύουσα, 1911, Εκδ.Φέξη) @greek‑language.gr

σαρκική επαφή, συνουσία, ένωση

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Εὐριπίδης, Βάκχαι, στίχ. 1276 (1275-1276)

[Κάδμος] τίς οὖν ἐν οἴκοις παῖς ἐγένετο σῷ πόσει;
[Ἀγαύη] Πενθεύς, ἐμῇ τε καὶ πατρὸς κοινωνίᾳ.
#::: [Κάδμος] Ποιο παιδί λοιπόν γεννήθηκε στον γάμο με τον άνδρα σου;
[Ἀγαύη] Ο Πενθέας, από την ένωσή μου με τον πατέρα του.
#::::Μετάφραση λέξεων: Βικιλεξικό.

κοινό δώρο, συνεισφορά ή ελεημοσύνη

※ 2ος κε αιώνας ⌘ Καινή Διαθήκη, Παύλου τοῦ Ἀποστόλου ἡ πρὸς Ρωμαίους ἐπιστολή, 15:26

εὐδόκησαν γὰρ Μακεδονία καὶ Ἀχαΐα κοινωνίαν τινὰ ποιήσασθαι εἰς τοὺς πτωχοὺς τῶν ἁγίων τῶν ἐν Ἱερουσαλήμ.


πυγολαμπίδα

αιτιατική ενικού του πυγολαμπίς


προθυμία

προθυμία < πρό + θυμός


πωλήτρια

: πωλήτρια < αρχαία ελληνική πωλη(τής) ή πωλη(τήρ) + -τρια < πωλέω / πωλῶ

→ ζητούμενο λήμμα

ελληνιστική κοινή


κυρία

→ λείπει η κλίση: κυρία (ελληνιστική κοινή): ουσιαστικοποιημένο θηλυκό του επιθέτου κύριος (αρχαία ελληνική)

οικοδέσποινα

κυρία τῆς οἰκίας

για την Ίσιδα

προσφώνηση γυναίκας από δεκατεσσάρων ετών και πάνω

μεταγενέστερα


περιγραφή

: περιγραφή < περί + γράφω

το περίγραμμα, η εξωτερική γραμμή που περικλείει ένα σχήμα

περιφέρεια, περιοχή


περιπέτεια

: περιπέτεια < περιπετής

ανατροπή μιας κατάστασης από την ομαλή ροή των γεγονότων


προδοσία

προδοσία
-ας

: προδοσία < → λείπει η ετυμολογία

εγκατάλειψη, προδοσία

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Θουκυδίδης, Ἱστορίαι, 5, 116.3

καὶ ἐλθούσης στρατιᾶς ὕστερον ἐκ τῶν Ἀθηνῶν ἄλλης, ὡς ταῦτα ἐγίγνετο, ἧς ἦρχε Φιλοκράτης ὁ Δημέου, καὶ κατὰ κράτος ἤδη πολιορκούμενοι, γενομένης καὶ προδοσίας τινός, ἀφ᾽ ἑαυτῶν ξυνεχώρησαν τοῖς Ἀθηναίοις ὥστε ἐκείνους περὶ αὐτῶν βουλεῦσαι.
*::: Μετά απ᾽ αυτό πήγε και άλλος στρατός από την Αθήνα με αρχηγό τον Φιλοκράτη του Δημέου και η πολιορκία έγινε στενότερη. Έγινε και κάποια προδοσία και οι Μήλιοι αναγκάστηκαν να παραδοθούν στην διάκριση των Αθηναίων,
*::: Μετάφραση (1965-1968): Άγγελος Σ. Βλάχος, Αθήνα:Γαλαξίας @greek‑language.gr

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Θουκυδίδης, Ἱστορίαι, 1, 110.3

Ἰνάρως δὲ ὁ Λιβύων βασιλεύς, ὃς τὰ πάντα ἔπραξε περὶ τῆς Αἰγύπτου, προδοσίᾳ ληφθεὶς ἀνεσταυρώθη.
*::: Ο Ινάρως, βασιλεύς της Λιβύης, που είχε πρωτοστατήσει στην επανάσταση της Αιγύπτου, αιχμαλωτίστηκε με προδοσία και τον σταύρωσαν.
*::: Μετάφραση (1965-1968): Άγγελος Σ. Βλάχος, Αθήνα:Γαλαξίας @greek‑language.gr

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Ξενοφῶν, Ἑλληνικά, 1, 3.19

ὃς ἐπαγόμενος θανάτου ὕστερον ἐν Λακεδαίμονι διὰ τὴν προδοσίαν ἀπέφυγεν, ἀπολογούμενος ὅτι οὐ προδιδοίη τὴν πόλιν, ἀλλὰ σώσαι, παῖδας ὁρῶν καὶ γυναῖκας λιμῷ ἀπολλυμένους, Βυζάντιος ὢν καὶ οὐ Λακεδαιμόνιος· τὸν γὰρ ἐνόντα σῖτον Κλέαρχον τοῖς Λακεδαιμονίων στρατιώταις διδόναι·
*::: Αργότερα ο Αναξίλαος δικάστηκε στη Σπάρτη για την προδοσία και κινδύνεψε η ζωή του, αλλ᾽ αθωώθηκε όταν εξήγησε, στην απολογία του, ότι όχι μόνο δεν είχε προδώσει την πόλη, παρά την είχε σώσει: Βυζαντινός ο ίδιος κι όχι Λακεδαιμόνιος, έβλεπε τα γυναικόπαιδα να πεθαίνουν της πείνας, ενώ ο Κλέαρχος μοίραζε στους Λακεδαιμονίους στρατιώτες όσο στάρι υπήρχε στην πόλη.
*::: Μετάφραση (2012, 1η:1966): Ρόδης Ρούφος. Θεσσαλονίκη: Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας @greek‑language.gr


ποικιλία

ποικιλία < ποικίλ(ος) + -ία

η ύπαρξη διαφορετικών χρωμάτων


δημότης

δημότης
δημότις

: δημότης < δῆμο(ς) + -της

άνθρωπος του λαού, ένας κοινός άνθρωπος

αυτός που ήταν εγγεγραμμένος στα μητρώα ενός δήμου της αρχαίας Αθήνας


σπασμός

: σπασμός < (σπάω) σπασ- + -μός

o σπασμός, συστολή

βίαιη ξαφνική κίνηση

※ 1ος/2ος κε αιώνας ⌘ Πλούταρχος, Βίοι Παράλληλοι, , Κικέρων, 32

※ σεισμόν τε τῆς γῆς καὶ σπασμὸν ἅμα γενέσθαι τῆς θαλάσσης

σπασμός μαχαιρῶν: το βγάλσιμο


σπερματισμός

σπερματισμός
-οῦ

: σπερματισμός (ελληνιστική κοινή) < σπερματίζω + -ισμός

παραγωγή σπέρματος ή σπόρων

※ 4ος/3ος αιώνας πκε αιώνας ⌘ Θεόφραστος, Enquiry into Plants, 7.5.3, @scaife.perseus

Μεταφυτευόμενα δὲ πάντα καλλίω καὶ μείζω γίνεται· καὶ γὰρ τὰ τῶν πράσων μεγέθη καὶ τὰ τῶν ῥαφανίδων ἐκ μεταφυτείας. μάλιστα δὲ μεταφυτεύουσι πρὸς τοὺς σπερματισμούς·

συνουσία, εκσπερμάτιση

※ 3ος/2ος πκε αιώνας ⌘ Παλαιὰ Διαθήκη κατά την μετάφραση των Εβδομήκοντα , Λευϊτικόν, 18.23

καὶ πρὸς πᾶν τετράπουν οὐ δώσεις τὴν κοίτην σου εἰς σπερματισμόν, ἐκμιανθῆναι πρὸς αὐτό. καὶ γυνὴ οὐ στήσεται πρὸς πᾶν τετράπουν βιβασθῆναι, μυσαρὸν γάρ ἐστι.


τεινεσμός

: τεινεσμός < τείνω


τραγέλαφος

: τραγέλαφος < τράγος + ἔλαφος

ανύπαρκτο ζώο, άνθρωπος ή αντικείμενο


ὕδρωψ

: ὕδρωψ < ὕδωρ + ὄψ • Η Ετυμολογία χρειάζεται ανάπτυξη με τεκμηρίωση. Μπορείτε να βοηθήσετε;

υδρωπικία, οίδημα, κύστωμα

υδρωπικός, οιδηματώδης, κάποιος ο οποίος πάσχει από υδρωπικία

στον Ιπποκράτη


χυλός

: χυλός < χέω

※ 2/3ος κε αιώνας ⌘ Ἀθήναιος ὁ Nαυκρατίτης, Δειπνοσοφισταί, 14, 57 30, @perseus.tufts.edu

κάτιλλος δὲ ὀρνᾶτος ὁ λεγόμενος παρὰ ῾Ρωμαίοις οὕτως γίγνεται· θρίδακας πλύνας ξέσον καὶ ἐμβαλὼν οἶνον εἰς θυίαν τρῖβε τὰς θρίδακας, εἶτα τὸν χυλὸν ἐκπιέσας σελίγνιον συμφύρασον αὐτῷ καὶ συμπεσεῖν ἐάσας μετ' ὀλίγον τρῖψον εὐτόνως, προσβαλὼν ὀλίγον στέατος χοιρείου καὶ πέπερι, καὶ πάλιν τρίψας ἕλκυσον λάγανον καὶ λειάνας ἐκτεμὼν κατάτεμνε καὶ ἕψε εἰς ἔλαιον θερμότατον εἰς ἠθμὸν βαλὼν τὰ κατακεκομμένα. ἄλλα πλακούντων γένη· ὀστρακίτης, ἀττανῖται, ἄμυλον, τυροκόσκινον.


τραγοπώγων

τραγοπώγων
-ωνος

: τραγοπώγων < τράγ(ος) + -ο- + πώγων

με γένι (πώγωνα) που μοιάζει με τράγου

→ λείπει ο ορισμός (ή οι ορισμοί)

ελληνιστική σημασία


τραγανός

: τραγανός < θέμα τραγ- (όπως στο τρώγω, απαρέμφατο αορίστου β τραγεῖν) + -ανός

συνώνυμο του τράγος: χόνδρος

ελληνιστική κοινή

※ <χόνδρος>· τραγανός. οὗτος ὁ ἅλιξ. ἢ παχύς, ἢ μωρός ※ 5ος αιώνας κε ⌘ Ἡσύχιος, Γλῶσσαι, Χ


θάλπος

: θάλπος < θάλπω • Η Ετυμολογία χρειάζεται ανάπτυξη με τεκμηρίωση. Μπορείτε να βοηθήσετε;

ζεστασιά, θερμότητα

πόνος, πικρία


ἰκρίον

: ἰκρίον < αρχαία ελληνική ἴκριον με μετακίνηση τόνου→ δείτε ἰκριόω / ἰκριῶ

άλλη μορφή του ἴκριον, συνήθως στον πληθυντικό τα ἴκρια

ελληνιστική κοινή

ελληνιστική κοινή


ξύστρον

ξύστρον
-ου
ξῦστρον

: ξύστρον < → λείπει η ετυμολογία

το ξυστρί, η ξύστρα

δρεπάνι προσαρτημένο στα άρματα


σπέρμα

: σπέρμα < θέμα σπερ- του σπείρω + -μα. Συγγενή: μυκηναϊκή διάλεκτος 𐀟𐀔 (pe-ma), 𐀟𐀗 (pe-mo)

η πρώτη αρχή, το στοιχείο

η γενιά, η καταγωγή


τείχισμα

: τείχισμα < τειχίζω, τειχισ- + -μα < τεῖχος

το τείχισμα, τείχος, οχυρό

στρατιωτικός όρος

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Θουκυδίδης, Ἱστορίαι, 4, 8.6

ἡ γὰρ νῆσος ἡ Σφακτηρία καλουμένη τόν τε λιμένα παρατείνουσα καὶ ἐγγὺς ἐπικειμένη ἐχυρὸν ποιεῖ καὶ τοὺς ἔσπλους στενούς, τῇ μὲν δυοῖν νεοῖν διάπλουν κατὰ τὸ τείχισμα τῶν Ἀθηναίων καὶ τὴν Πύλον, τῇ δὲ πρὸς τὴν ἄλλην ἤπειρον ὀκτὼ ἢ ἐννέα
*::: Σε μικρή απόσταση απ᾽ την ακτή, το νησί που λέγεται Σφακτηρία εκτείνεται στην είσοδο του κόλπου και τον προστατεύει σαν φυσικό οχυρό, επειδή τα δύο στόμιά του είναι πολύ στενά. Από το ένα, προς την μεριά του οχυρού των Αθηναίων και την Πύλο, μπορούν να περάσουν δύο μόνο καράβια κατά μέτωπο. Από το άλλο, προς το μέρος της στεριάς, μπορούν να περάσουν οκτώ ή εννέα.
*::: Μετάφραση (1965-1968): Άγγελος Σ. Βλάχος, Αθήνα:Γαλαξίας @greek‑language.gr


τράγημα

→ λείπει ο ορισμός (ή οι ορισμοί)


ποδάγρα

: ποδάγρα < πούς + ἀγρέω

παγίδα για τα πόδια για τη σύλληψη των θηραμάτων

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Ξενοφῶν, Κύρου Παιδεία, 1, 6.28 @scaife.perseus

τί δʼ ἐλάφους ποδάγραις καὶ ἁρπεδόναις;

※ 1ος πκε/κε αιώνας ⌘ Στράβων, Γεωγραφικά, 15.1, 43 @perseus.tufts.edu @wikisource

Νέαρχος δὲ καὶ ποδάγρας ἐν ταῖς θήραις τίθεσθαι κατά τινας συνδρόμους φησί, συνελαύνεσθαι δʼ ὑπὸ τῶν τιθασῶν τοὺς ἀγρίους εἰς ταύτας, κρειττόνων ὄντων καὶ ἡνιοχουμένων.

ασθένεια των ποδιών

※ 4ος πκε αιώνας ⌘ Ἀριστοτέλης, Τῶν περὶ τὰ ζῷα ἱστοριῶν, 8, 24 @scaife.perseus

Τῶν δ’ ἵππων αἱ μὲν φορβάδες ἄνοσοι τῶν ἄλλων ἀρρωστημάτων εἰσὶ πλὴν ποδάγρας, ταύτην δὲ κάμνουσι, καὶ ἐνίοτε ἀποβάλλουσι τὰς ὁπλάς·

※ 4ος πκε αιώνας ⌘ Ἀριστοτέλης, Τῶν περὶ τὰ ζῷα ἱστοριῶν, 8, 23 @scaife.perseus

Οἱ δὲ βόες οἱ ἀγελαῖοι νοσοῦσι δύο νόσους, ὧν τὸ μὲν ποδάγρα τὸ δὲ κραῦρος καλεῖται. Ἐν μὲν οὖν τῇ ποδάγρᾳ τοὺς πόδας οἰδοῦσιν, οὐκ ἀποθνήσκουσι δ’ οὐδὲ τὰς ὁπλὰς ἀποβάλλουσιν·

※ 4ος πκε αιώνας ⌘ Ἀριστοτέλης, Τῶν περὶ τὰ ζῷα ἱστοριῶν, 8, 22 @scaife.perseus

Οἱ δὲ κύνες κάμνουσι νοσήμασι τρισίν· ὀνομάζεται δὲ ταῦτα λύττα, κυνάγχη, ποδάγρα.

για ανθρώπους


πρόπολις

: πρόπολις < προ- + πόλις

το προάστιο, ή το αρχικό τμήμα μιας πόλης


ξυνωρίδα

αιτιατική ενικού του ξυνωρίς

άλλη μορφή του συνωρίδα


κουστωδία

: κουστωδία < (άμεσο δάνειο) λατινική custodia < custos (φύλακας)


βάρδος

: βάρδος < απώτατη αρχή: (άμεσο δάνειο) κελτικής προέλευσης < πρωτοκελτική *bardos Συγγενή: ουαλική bardd, ιρλανδική γαελική bard

κέλτες ποιητές και τραγουδιστές

ελληνιστική κοινή

στον πληθυντικό

※ ⌘Στράβων, Γεωγρ. 4.4.4

Παρὰ πᾶσι δ' ὡς ἐπίπαν τρία φῦλα τῶν τιμωμένων διαφερόντως ἐστί, βάρδοι τε καὶ ὀυάτεις καὶ δρυΐδαι· βάρδοι μὲν ὑμνηταὶ καὶ ποιηταί, ὀυάτεις δὲ ἱεροποιοὶ καὶ φυσιολόγοι, δρυΐδαι δὲ πρὸς τῇ φυσιολογίᾳ καὶ τὴν ἠθικὴν φιλοσοφίαν ἀσκοῦσι·

(στον ενικό) BGU Berlin Griechische Urkunden II, 2ος↓ αιώνας


χρωματισμός

: χρωματισμός < αρχαία ελληνική χρωματίζω, χρωματισ- + -μός < χρῶμα

η ενέργεια του χρωματίζω, το χρωμάτισμα

ελληνιστική κοινή


βαπτιστής

βαπτιστής < βαπτίζω

αυτός που βυθίζει, αυτός που βαπτίζει, βαπτιστής


φαλλός

: φαλλός < *φαλ-jο < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή ρίζα που σήμαινε εξόγκωμα, κοινή στο "φαλή", φάλλαινα, φλέψ και το φρυγικό "βαλλίον" (πέος) όχι όμως και στο βάλανος. Υπάρχουν και άλλες εκδοχές για άλλα συγγενικά.

το πέος, ο φαλλός

ανθρώπινο σώμα

μεγάλου μεγέθους ομοίωμα ανδρικού γεννητικού οργάνου σε στύση, που περιφερόταν σε πομπές εορτών προς τιμήν του Βάκχου


φανός

φανός
ὁ
φανός
οἱ
φανοί
τοῦ
φανοῦ
τῶν
φανῶν
τῷ
φανῷ
τοῖς
φανοῖς
τὸν
φανόν
τοὺς
φανούς
φανέ
φανοί
τὼ
φανώ
τοῖν
φανοῖν

: φανός < συνηρημένος τύπος του φαεινός < φάος. Και ουσιαστικοποιημένο

δαυλός,πυρσός

αρχική σημασία

≈ συνώνυμα: παντός

ΑΠΟΓΟΝΟΙ: ⇘ νέα ελληνικά: φανός


χαλινός

: χαλινός < → λείπει η ετυμολογία

χαλινόω

και τα σύνθετά του

χαλινάρι, γκέμι

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ἰλιάς, 19 (Τ. Μήνιδος ἀπόρρησις.), στίχ. 393 (392-395 )

ἵππους δ᾽ Αὐτομέδων τε καὶ Ἄλκιμος ἀμφιέποντες | ζεύγνυον· ἀμφὶ δὲ καλὰ λέπαδν᾽ ἕσαν, ἐν δὲ χαλινοὺς | γαμφηλῇς ἔβαλον, κατὰ δ᾽ ἡνία τεῖναν ὀπίσσω | κολλητὸν ποτὶ δίφρον.
#:::Ο Αυτομέδων έζευε και ο Άλκιμος τους ίππους· | τους έζωναν με όμορφα ζυγόλουρα κι εβάλαν | στα στόματα τους χαλινούς και οπίσω προς την έδραν | τα χαλινάρια τέντωσαν·
#:::Έμμετρη μετάφραση (1922): Ιάκωβος Πολυλάς, @greek‑language.gr

※ 6ος/5ος πκε αιώνας ⌘ Αἰσχύλος, Ἑπτὰ ἐπὶ Θήβας, στίχ. 393 (393-394)

ἵππος χαλινῶν ὣς κατασθμαίνων μένει, |ὅστις βοὴν σάλπιγγος ὁρμαίνει κλύων.
#:::σαν τ᾽ άτι που τη ζώρη του ξαφράει στα γκέμια | και φρουμανίζει ώσπου τη σάλπιγγα ν᾽ ακούσει.
#:::Μετάφραση (1911): Ιωάννης Ν. Γρυπάρης, Αθήνα:Φέξης @greek‑language.gr

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Σοφοκλῆς, Ἀντιγόνη, στίχ. 477 (477-478)

σμικρῷ χαλινῷ δ᾽ οἶδα τοὺς θυμουμένους | ἵππους καταρτυθέντας·
#:::και τ᾽ άλογα τα πιο βαρβάτα, ξέρω, | ένα μικρό χαλινάρι τα σιάζει·
#:::Μετάφραση (1940): Ιωάννης Ν. Γρυπάρης), Αθήνα: Εστία @greek‑language.gr

ιμάντας, λουρί

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Εὐριπίδης, Κύκλωψ, στίχ. 461 (460-463)

ναυπηγίαν δ᾽ ὡσεί τις ἁρμόζων ἀνὴρ | διπλοῖν χαλινοῖν τρύπανον κωπηλατεῖ, | οὕτω κυκλώσω δαλὸν ἐν φαεσφόρωι | Κύκλωπος ὄψει καὶ συναυανῶ κόρας.
#::: Κι όπως το τρυπάνι που ᾽χουν και σκαρώνουνε καράβια | και το πάνε και το φέρνουν, έγια μόλα έγια λέσα, | με λουρί διπλό βαστώντας | έτσι θέλω εγώ να στρίψω το παλούκι, το δαυλί, | μες στο μάτι του θηρίου και το φως του να μαράνω.
#:::Μετάφραση χ.χ.: Β. Λιαπή, Αθήνα: Κίχλη @greek‑language.gr

καθετί που συγκρατεί, περιορίζει ή αναχαιτίζει

※ 6ος/5ος πκε αιώνας ⌘ Πίνδαροςʷ, Πυθιονίκαις, 4. Ἀρκεσιλάῳ Κυρηναίῳ ἅρματι, 26 Επιμ. Boeck, Pindari opera quae supersunt, 1811. (4.25-4.26)

ἁνίκ᾽ ἄγκυραν ποτὶ χαλκόγενυν | [στρ. β] ναῒ κριμνάντων ἐπέτοσσε, θοᾶς Ἀργοῦς χαλινόν·
#::: Τότε ο θεός μάς βρήκε να κρεμούμε στο καράβι | [στρ. β] τη χαλκόδοντη άγκυρα, το χαλινάρι της γοργής Αργώς.
#::: Μετάφραση (1994): Γιάννης Οικονομίδης, @greek‑language.gr

※ 6ος/5ος πκε αιώνας ⌘ Πίνδαροςʷ, Ἰσθμιονίκαις, 8, 46 Επιμ. Boeck, Pindari opera quae supersunt, 1811. (8.45-8.46)

ἐν διχομηνίδεσσιν δὲ ἑσπέραις ἐρατόν | λύοι κεν χαλινὸν ὑφ᾽ ἥρωϊ παρθενίας.»
#:::μα όταν θα φτάσει η ολοφέγγαρη νύχτα, | στον ήρωα ας λύσει της παρθενιάς το χρυσό χαλινάρι».
#:::Μετάφραση (1936): Ιωάννης Γρυπάρης, @greek‑language.gr

: (χαλινοί ή χαλινά)

στον πληθυντικό

τα άκρα των χειλιών του αλόγου

τα δηλητηριώδη δόντια στο στόμα των φιδιών


χρυσοχόος

: χρυσοχόος < (χρυσός) χρυσο- + -χόος (< θέμα χο- < χέω)


φάβα

: φάβα < λατινική faba

ελληνιστική κοινή


χαλαρότητα

αιτιατική ενικού του χαλαρότης


βάμμα

: βάμμα < βάπτω

το υγρό στο οποίο βυθίζουμε κάτι


γλουτός

: γλουτός < → λείπει η ετυμολογία

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ἰλιάς, 5 (Ε. Διομήδους ἀριστεία.), στίχ. 66 (στίχοι 65-66)

τὸν μὲν Μηριόνης, ὅτε δὴ κατέμαρπτε διώκων, | βεβλήκει γλουτὸν κατὰ δεξιόν·
*:::Και αυτόν ως τον κατάτρεχεν, προφθάνει ο Μηριόνης | και τον κτυπά στο δεξιό μερί
*:::Έμμετρη μετάφραση (1922): Ιάκωβος Πολυλάς, @greek‑language.gr

※ 5ος αιώνας πκε ⌘ Ἡρόδοτος, Ἱστορίαι, 4 (Μελπομένη), 9.1

ἐνθαῦτα δὲ αὐτὸν εὑρεῖν ἐν ἄντρῳ μειξοπάρθενόν τινα ἔχιδναν διφυέα, τῆς τὰ μὲν ἄνω ἀπὸ τῶν γλουτῶν εἶναι γυναικός, τὰ δὲ ἔνερθε ὄφιος.
*:::και πως εκεί βρήκε σε μια σπηλιά μια κόρη–τέρας: μια Έχιδνα με διπλή φύση, που από τους γοφούς και πάνω ήταν γυναίκα κι αποκεί και κάτω φίδι·
*:::Μετάφραση (1992): Ηλίας Σπυρόπουλος. Αθήνα:Γκοβόστης @greek‑language.gr


λαίλαπα

αιτιατική ενικού του λαῖλαψ


νεφρός

: νεφρός < → λείπει η ετυμολογία

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Ἱπποκράτης, De natura ossium, 4, @scaife.perseus

Αὗται δὲ αἱ φλέβες ἐφ’ ἑκάτερα διχῇ τὰ μέγιστα σχίζονται, τὰ μὲν ἔνθεν τοῦ νεφροῦ ἑκατέρου, τὰ δὲ ἔνθεν, καὶ διατέτρηνται ἐς τοὺς νεφρούς. Καὶ εἶδος καρδίης οἱ νεφροὶ ἔχουσι· καὶ οὗτοι κοιλιώδεες·

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Πλάτων, Τίμαιος, 91a (91a-91b) @scaife.perseus

τὴν τοῦ ποτοῦ διέξοδον, ᾗ διὰ τοῦ πλεύμονος τὸ πῶμα ὑπὸ τοὺς νεφροὺς εἰς τὴν κύστιν ἐλθὸν καὶ τῷ πνεύματι θλιφθὲν συνεκπέμπει δεχομένη, συνέτρησαν εἰς τὸν ἐκ τῆς κεφαλῆς κατὰ τὸν αὐχένα καὶ διὰ τῆς ῥάχεως μυελὸν συμπεπηγότα, ὃν δὴ σπέρμα ἐν τοῖς πρόσθεν λόγοις εἴπομεν·

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Ἀριστοφάνης, Βάτραχοι, στίχ. 1280 (1279-1280)

ἐγὼ μὲν οὖν εἰς τὸ βαλανεῖον βούλομαι· | ὑπὸ τῶν κόπων γὰρ τὼ νεφρὼ βουβωνιῶ.
#:::Απ᾽ τους πολλούς αγώνες τα νεφρά μου | πρήστηκαν· πρέπει στο λουτρό να πάω.
#::: Μετάφραση (1967): Θρασύβουλος Σταύρου, Αθήνα:Τυποβιβλιοτεχνική @greek‑language.gr

στη μαγειρική κατ' ευφημισμόν

η έδρα των επιθυμιών και των διαθέσεων

※ 3ος/2ος πκε αιώνας ⌘ Παλαιὰ Διαθήκη κατά την μετάφραση των Εβδομήκοντα , Ιερεμίας, 11.20, @scaife.perseus

Κύριε κρίνων δίκαια, δοκιμάζων νεφροὺς καὶ καρδίας, ἴδοιμι τὴν παρὰ σοῦ ἐκδίκησιν ἐξ αὐτῶν, ὅτι πρὸς σὲ ἀπεκάλυψα τὸ δικαίωμά μου.


νιφετός

: νιφετός < νίφ(ω) + -ετός

η χιονοθύελλα

μετεωρολογία

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ὀδύσσεια, 4 (δ. Τὰ ἐν Λακεδαίμονι.), στίχ. 568 (566-568 )

οὐ νιφετός, οὔτ᾽ ἂρ χειμὼν πολὺς οὔτε ποτ᾽ ὄμβρος,
ἀλλ᾽ αἰεὶ ζεφύροιο λιγὺ πνείοντος ἀήτας
Ὠκεανὸς ἀνίησιν ἀναψύχειν ἀνθρώπους,
*::: Χιόνι δεν πέφτει, μήτε βαρύς χειμώνας με νεροποντές· / αδιάκοπα τις ξάστερες πνοές του ζέφυρου ο Ωκεανός / σηκώνει, και τη δροσιά χαρίζει στους ανθρώπους
*::: Μετάφραση σε πεζό (2006): Δημήτρης Ν. Μαρωνίτης, @greek‑language.gr


νυμφίος

νυμφίος < νύμφη + -ιος

γαμπρός (σύζυγος της κόρης κάποιου)


νυσταγμός

νυσταγμός < → λείπει η ετυμολογία

έντονη τάση για ύπνο


πάγουρος

: πάγουρος < πάγος + οὐρά
: ΑΠΟΓΟΝΟΙ: ↷ λατινικά: pagurus, ↷ οθωμανικά τουρκικά: پاغوریه (pağurya), ⇒ νέα ελληνικά: πάγουρος

θαλάσσιο ζώο

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Ἀριστοφάνης, Ἱππῆς, στίχ. 606 (606-607)

ἤσθιον δὲ τοὺς παγούρους ἀντὶ ποίας Μηδικῆς, | εἴ τις ἐξέρποι θύραζε κἀκ βυθοῦ θηρώμενοι·
*:::Κι αντίς τριφύλλι τρώγανε χοντρά καβούρια, | όποιο έβγαινε στη στεριά το ᾽πιαναν ή τα τσάκωναν στον βυθό της θάλασσας.
*:::Μετάφραση (2005): Ηλίας Σπυρόπουλος, Θεσσαλονίκη: Ζήτρος @greek‑language.gr

※ 4ος πκε αιώνας ⌘ Ἀριστοτέλης, Τῶν περὶ τὰ ζῷα ἱστοριῶν, 4, 2 @scaife.perseus

Μέγιστον μὲν οὖν ἐστὶν ἃς καλοῦσι μαίας, δεύτερον δὲ οἵ τε πάγουροι καὶ οἱ Ἡρακλεωτικοὶ καρκίνοι, ἔτι δ’ οἱ ποτάμιοι· οἱ δ’ ἄλλοι ἐλάττους καὶ ἀνωνυμώτεροι.

※ 2ος/3ος αιώνας κε αιώνας ⌘ Ὀππιανός, Ἁλιευτικά, 1.609 @scaife.perseus

ὁλκοὶ πουλυπόδων οὐδʼ ἀστακοὶ οὐδὲ πάγουροι·


πώγων

: πώγων, ήδη τον 7ο αιώνα στον Αρχίλολο < άγνωστης ετυμολογίας χωρίς να τεκμηριώνονται συνδέσεις όπως με το πήγνυμι
: ΑΠΟΓΟΝΟΙ: ↷ αγγλικά: pogono-

ο πώγωνας, το γένι


νέηλυς

νέηλυς
-ῠδος

: νέηλυς < (νέος) νέ- + -ηλυς < θέμα ἐλυ- (με ήτα, λόγω συνθετικής έκτασης), μεταπτωτική βαθμίδα στην πρωτοϊνδοευρωπαϊκή ρίζα *el-eu ^((Χρειάζεται γραφή ΠΙΕ)) Δείτε και ἔλευσις, προσήλυτος, ἤλυθον.

νεοφερμένος, νιόφερτος

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ἰλιάς, 10 (Κ. Δολώνεια.), στίχ. 434

Θρήϊκες οἷδ΄ ἀπάνευθε νεήλυδες ἔσχατοι ἄλλων

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Πλάτων, Νόμοι, 9, 879d.3

εἴτε πάλαι ἐνοικοῦντος εἴτε νεήλυδος ἀφιγμένου


νομάς

: νομάς < νομ(ή) (νέμω) + -άς

που περφέρεται σε αναζήτηση βοσκής

αυτή που βόσκει

σε επιθετική χρήση

αυτή που τρέφει

σε επιθετική χρήση

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Σοφοκλῆς, Οἰδίπους ἐπὶ Κολωνῷ, στίχ. 687

κρῆναι Κηφισοῦ νομάδες ῥεέθρων
##:: οι πηγές του Κηφισού που τρέφουν τα ρείθρα


πεζέταιροι

οι πεζοί στρατιώτες στο Μακεδονικό στρατό


νάφθα

νάφθα
-ης/-α

: νάφθα < Κατά τον Μπαμπινιώτη η λέξη είναι αβέβαιης ετυμολογίας. Δάνειο ανατολικής προέλευσης. Ίσως σχετίζεται με ινδοϊρανικές λέξεις με αρχικό θέμα *nab- (είμαι υγρός). Ίσως σχετίζεται με την περσική نفت (naft, πετρέλαιο). Κατά μία άλλη εκδοχή συνδέεται με την πρωτοϊνδοευρωπαϊκή ρίζα *nebʰ-. Δεν αποκλείεται η μη ινδοευρωπαϊκή προέλευση της λέξης.

πολύ εύφλεκτο έλαιο το οποίο λαμβάνονταν από τη βαβυλωνιακή άσφαλτο, ένα είδος πίσσας

※ 1ος πκε/κε αιώνας ⌘ Στράβων, Γεωγραφικά, 16.1, 15 @perseus.tufts.edu @wikisource

Γίνεται δ᾽ ἐν τῆι Βαβυλωνίαι καὶ ἄσφαλτος πολλή͵ περὶ ἧς Ἐρατοσθένης μὲν οὕτως εἴρηκεν ὅτι ἡ μὲν ὑγρὰ ἣν καλοῦσι νάφθαν͵ γίνεται ἐν τῆι Σουσίδι͵ ἡ δὲ ξηρὰ δυναμένη πήττεσθαι ἐν τῆι Βαβυλωνίαι· ταύτης δ᾽ ἐστὶν ἡ πηγὴ τοῦ Εὐφράτου πλησίον· πλημμύροντος δὲ τούτου κατὰ τὰς τῶν χιόνων τήξεις καὶ αὐτὴ πληροῦται καὶ ὑπέρχυσιν εἰς τὸν ποταμὸν λαμβάνει· ἐνταῦθα δὲ συνίστανται βῶλοι μεγάλαι πρὸς τὰς οἰκοδομὰς ἐπιτήδειαι τὰς διὰ τῆς ὀπτῆς πλίνθου. ἄλλοι δὲ καὶ τὴν ὑγρὰν ἐν τῆι Βαβυλωνίαι γίνεσθαί φασι. περὶ μὲν οὖν τῆς ξηρᾶς εἴρηται πόσον τὸ χρήσιμον τὸ ἐκ τῶν οἰκοδομιῶν μάλιστα· φασὶ δὲ καὶ πλοῖα πλέκεσθαι͵ ἐμπλασθέντα δ᾽ ἀσφάλτωι πυκνοῦσθαι. τὴν δὲ ὑγρὰν ἣν νάφθαν καλοῦσι͵ παράδοξον ἔχειν συμβαίνει τὴν φύσιν· προσαχθεὶς γὰρ ὁ νάφθας πυρὶ πλησίον ἀναρπάζει τὸ πῦρ͵ κἂν ἐπιχρίσας αὐτῶι σῶμα προσαγάγηις͵ φλέγεται·

※ 1ος κε αιώνας ⌘ Διοσκουρίδης Πεδάνιος, Περὶ ὕλης ἰατρικῆςʷ, 1, 66.68 , p.73.2, @scaife.perseus

καλεῖται δέ τις καὶ νάφθα, ὅπερ ἐστὶ τῆς Βαβυλωνίου 2 ἀσφάλτου περιήθημα, τῳ χρώματι λευκόν, εὑρίσκεται δὲ καὶ μέλαν. δύναμιν δὲ ἔχει ἁρπακτικὴν πυρὸς ὥστε καὶ ἐκ διαστήματος ἁρπάζειν τοῦτο, ὅπερ πρὸς ὑποχύσεις χρησιμεύει καὶ λευκώματα.


νεκρολατρεία

νεκρολατρεία

: νεκρολατρεία < νεκρός + λατρεία


νεολαία

: νεολαία < νέος + λα(ός) + -ία

η νεολαία ενός έθνους


νεφέλη

: νεφέλη < → λείπει η ετυμολογία

σύννεφο, μάζα νεφών
σύννεφο θλίψης

μετεωρολογία

δίχτυ για παγίδευση πουλιών


νυκτερίς

: νυκτερίς, ήδη ομηρικό < νύκτερ(ος) +-ίς


νύμφη

: νύμφη < άγνωστης ετυμολογίας. Δύσκολη η σύνδεση με το λατινικό nūbō ("παντρεύομαι" ή κατ' άλλη άποψη "σκεπάζω"). Το έρρινο ένθημα < μ > ίσως έχει εκφραστικό ρόλο. → λείπει η ετυμολογία

νύμφᾰ

δωρικός τύπος. Επίσης

επική κλητική πτώση ενικού

νεαρή σύζυγος

παρθένα, νεαρή κόρη

οι θεές 'Νύμφαι' της μυθολογίας

για ανθρώπους σε κατάσταση έκστασης

χρυσαλλίδα, προνύμφη μέλισσας, μεταξοσκώληκα

αρσενικό μυρμήγκι με φτερά


νεωκορία

: νεωκορία (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική νεωκόρ(ος) + -ία < νεω- (< ναός) & κορέω

το αξίωμα του νεωκόρου

ελληνιστική κοινή


νηνεμία

: νηνεμία < → λείπει η ετυμολογία

μετεωρολογία

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Πλάτων, Συμπόσιον, 197c

εἰρήνην μὲν ἐν ἀνθρώποις, πελάγει δὲ γαλήνην
 νηνεμίαν, ἀνέμων κοίτην ὕπνον τ᾽ ἐνὶ κήδει.
*::: Στον κόσμο μας ειρήνη·
απανεμιά στα πέλαγα, γαλήνη·
 ανέμων καταλάγιασμα, ύπνο στον πονεμένο.
*:::Μετάφραση (2004): Ηλίας Σπυρόπουλος, Θεσσαλονίκη:Ζήτρος. @greek‑language.gr

※ '1ος/2ος κε' αιώνας ⌘ Πλούταρχος, Ηθικά, Τῶν ἑπτὰ σοφῶν συμπόσιον, 160f

ἡ μὲν σελήνη κατέλαμπεν εἰς τὴν θάλατταν, οὐκ ὄντος δὲ πνεύματος ἀλλὰ νηνεμίας καὶ γαλήνης,
*:::Το φεγγάρι λαμποκοπούσε πάνω στη θάλασσα, και ενώ δεν φυσούσε καθόλου αλλά υπήρχε απόλυτη νηνεμία και γαλήνη,
*:::Μετάφραση (2004), Δημήτριος Λυπουρλής, @greek‑language.gr


νησίδα

αιτιατική ενικού του νησίς


νίψις

: νίψις < νίπτω

το πλύσιμο των ποδιών με νερό


νέκταρ

: νέκταρ < πιθανόν νέκυς (θάνατος). Για το δεύτερο συνθετικό υπάρχει αβεβαιότητα. Κατ' άλλη άποψη, ασιατικό δάνειο.

το ποτό των θεών

ελληνική μυθολογία


μελέτη

μελέτη < → λείπει η ετυμολογία

άσκηση, εξάσκηση


ἀγαθότης

ἀγαθότης
-ητος

: ἀγαθότης (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική ἁγαθό(ς) + -της

καλοσύνη, αγαθότητα


ἀγαλλίασις

: ἀγαλλίασις < → λείπει η ετυμολογία

ελληνιστική κοινή


νηφαλιότης

νηφαλιότης
-ητος

: νηφαλιότης (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική νηφάλιο(ς) + -της

ελληνιστική κοινή


νέμεσις

: νέμεσις < → λείπει η ετυμολογία

δίκαιη αγανάκτηση, δικαιολογημένος θυμός

※ 4oς πκε αιώνας ⌘ Αριστοτέλης, Ἠθικὰ Νικομάχεια, 1108b

νέμεσις δὲ μεσότης φθόνου καὶ ἐπιχαιρεκακίας,
#:::Η νέμεση, η ιερή αγανάκτηση, είναι η μεσότητα μεταξύ φθόνου και επιχαιρεκακίας
#:::Μετάφραση (2006), Δημήτριος Λυπουρλής @greek‑language.gr

γι' αυτούς που ανάξια απολαμβάνουν την εύνοια της τύχης

φθόνος, ζηλοτυπία, αγανάκτηση, οργή, εκδίκηση

※ 5ος αιώνας πκε ⌘ Ἡρόδοτος, Ἱστορίαι, 1 (Κλειώ), 34.1

Μετὰ δὲ Σόλωνα οἰχόμενον ἔλαβε ἐκ θεοῦ νέμεσις μεγάλη Κροῖσον, ὡς εἰκάσαι, ὅτι ἐνόμισε ἑωυτὸν εἶναι ἀνθρώπων ἁπάντων ὀλβιώτατον.
#:::Είχε φύγει ο Σόλων και μετά έπεσε πάνω στον Κροίσο βαριά η θεϊκή οργή, επειδή, υποθέτω, πίστεψε πως είναι από όλους τους ανθρώπους ο πιο ευτυχισμένος.
#:::Μετάφραση (1964): Δημήτρης Ν. Μαρωνίτης Αθήνα:Γκοβόστης @greek‑language.gr

※ 1ος/2ος κε αιώνας ⌘ Πλούταρχος, Βίοι Παράλληλοι Ἀλέξανδρος, 30.13

εἰ δ᾽ ἄρα τις οὗτος εἱμαρτὸς ἥκει χρόνος, ὀφειλόμενος νεμέσει καὶ μεταβολῇ, παύσασθαι τὰ Περσῶν, μηδεὶς ἄλλος ἀνθρώπων καθίσειεν εἰς τὸν Κύρου θρόνον πλὴν Ἀλεξάνδρου».
#:::Αλλ᾽, αν τυχόν έχει έρθει ο ορισμένος από τη μοίρα χρόνος να λήξει η βασιλεία των Περσών λόγω θείας τιμωρίας και μεταβολής, ας μην καθίσει στον θρόνο του Κύρου κανένας άλλος άνθρωπος εκτός από τον Αλέξανδρο».
#:::Μετάφραση (2012), Α.Ι. Γιαγκόπουλος-Ζ.Ε. Μαλαθούνη, @greek‑language.gr

αντικείμενο δίκαιης αγανάκτησης

: προσωποποίηση της θεϊκής οργής, θεά της ανταπόδοσης, της εκδίκησης

ως κύριο όνομα


νωθρότης

νωθρότης
-ητος

: νωθρότης < νωθρό(ς) + -της


πύρωσις

πύρωσις
-εως

: πύρωσις < → λείπει η ετυμολογία

→ ζητούμενο λήμμα

※ 4ος/3ος αιώνας πκε αιώνας ⌘ Θεόφραστος, De lapidibus, Fragment 2 Chapter 2 (2.2), @scaife.perseus

Κατὰ δὴ τὴν πύρωσιν οἱ μὲν τήκονται καὶ ῥέουσιν ὥσπερ οἱ μεταλλευτοί. ῥεῖ γὰρ ἅμα τῷ ἀργύρῳ καὶ τῷ χαλκῷ καὶ σιδήρῳ καὶ ἡ λίθος ἡ ἐκ τούτων, εἴτʼ οὖν διὰ τὴν ὑγρότητα τῶν ἐνυπαρχόντων εἴτε καὶ διʼ αὐτούς. ὡσαύτως δὲ καὶ οἱ πυρομάχοι καὶ οἱ μυλίαι ῥέουσιν οἷς ἐπιτιθέασιν οἱ καίοντες.


πώλησις

πώλησις
-εως

: πώλησις < → λείπει η ετυμολογία


πώρωσις

πώρωσις
-εως

: πώρωσις < πωρόω / πωρῶ + -σις (-ωσις)

πώρωση, απολίθωση, σκληρότητα


τύψις

: τύψις (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική τύπτω, θέμα τυπ- + -σις > -ψις


συνεργάτις

: συνεργάτις < συν- + ἐργάτις < ἐργάτης < ἔργον

συνεργάτιδα, συνεργάτρια θηλυκό του συνεργάτης

※ ὡς συγγένωμαι καὶ φόνου συνεργάτιν / λαβὼν τά γ' εἴσω τειχέων σαφῶς μάθω. ( ⌘ Ευριπίδης, Ηλέκτρα, 100-101)


χάλαζα

χάλαζα < αβέβαιης ετυμολογίας

κόκος χαλάζης, το χαλάζι

μετεωρολογία

ὄμβρον . . ἠὲ χάλαζαν ἢ νιφετόν (Όμηρος)

μή τις Διὸς κεραυνὸς ἤ τις ὀμβρία χάλαζ᾽ ἐπιρράξασα (Σοφοκλής)

ἡ δ᾽ ἑτέρη θέρεϊ προρέει εἰκυῖα χαλάζῃ ἢ χιόνι ψυχρῇ (Στράβωνας)

χιονοθύελλα, μπόρα, έντονη βροχόπτωση

βροχή λίθων ή βελών ή άλλου

χάλαζα αἵματος (Πίνδαρος)

κρύσταλλος, κάτι που μοιάζει με χαλάζι

ελληνιστική σημασία

λίθοι χαλάζης

οίδημα, μικρό πρήξιμο, σπυρί, εξάνθημα, μικρό εξόγκωμα σε άνθρωπο, ζώο, αυγό, φυτό((ελληνιστική κοινή) έννοια)


νύμφευσις

: νύμφευσις < αρχαία ελληνική νυμφεύ(ω) + -σις

ελληνιστική κοινή


ξανθόθριξ

ξανθόθριξ
-τριχος

: ξανθόθριξ < ξανθό- + -θριξ

ξανθοτρίχης, ξανθομάλλης

※ οἱ δὲ ἄνδρες εὐμηκέστεροι τῶν Κελτῶν εἰσι καὶ ἧσσον ξανθότριχες͵ χαυνότεροι δὲ τοῖς σώμασι (Στράβων, 64 π.Χ. - 24 μ.Χ., Γεωγραφικά, Δ, 5.2)

οι δε άνδρες είναι ψηλότεροι από τους Κέλτες και ήταν ξανθότριχες (είχαν ξανθά μαλλιά), πλαδαρότεροι δε στο σώμα


φαλάκρωσις

: φαλάκρωσις < φαλακρόω / φαλακρῶ + -σις

η φαλάκρωση, η διαδικασία του φαλακραίνω

ελληνιστική κοινή


ἀγαλμάτιον

: ἀγαλμάτιον (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική ἄγαλμα, ἀγαλματ- + + υποκοριστικό επίθημα -ιον < → δείτε τη λέξη ἀγάλλομαι

αγαλμάτιο, αγαλματίδιο

ελληνιστική κοινή


βάραθρον

: βάραθρον < + -θρον → λείπει η ετυμολογία


νήπιον

: νήπιον < ουσιαστικοποιημένο ουδέτερο του επιθέτου νήπιος (εννοείται βρέφος, παιδίον) < διαφορετικές υποθέσεις σύνθεσης → δείτε τη λέξη νήπιος


νιπτήρ

: νιπτήρ < νίπ(τω), παράλληλος τύπος του νίζω + -τήρ

αγγείο για να πλυθεί κάποιος, λεκάνη

για την ελληνιστική σημασία από τη ζωή του Χριστού


πωλητήριον

πωλητήριον
-ου

: πωλητήριον < πωλη(τής) + -τήριον

πωλητήριο, τόπος πώλησης ή δημοπρασίας

το επάγγελμα του πωλητή


χορηγός

: χορηγός < χορ(ός) + -ηγός (αγ- με έκταση του ἀ στη σύνθεση) < (ἄγω

εκείνος που πληρώνει ή διαθέτει τα μέσα για να καταρτιστεί ο χορός σε ένα δράμα ή σε μια γιορτή

χορηγός αἱρεθείς, ἱμάτια χρυσᾶ παρασχὼν τῷ χορῷ, ῥάκος φορεῖ

εκείνος που πληρώνει για κάλυψη διαφόρων αναγκών (αλλά όχι για τις τριηραρχίες)

εἰσποιεῖ χορηγοὺς εἰς ἐκείνας τὰς λῃτουργίας

χορηγός τῶν εὐτυχημάτων, χορηγός ὕδατος

που συμβάλλει

πᾶσα χορηγός τῆς νόσου (ό,τι επιδεινώνει την κατάσταση, ό,τι ενισχύει την ασθένεια)

για εκείνον που βρίσκεται πίσω από μια ενέργεια, εκείνον που κινεί τα νήματα και ίσως δωροδοκεί, αλλά μερικές φορές και με θετική έννοια

χορηγόν ἔχοντες Φίλιππον, χορηγόν τὸν πατέρα ἔχειν, λήψεται χορηγόν τῇ ἑαυτοῦ βδελυρίᾳ, οἱονεὶ χορηγός καὶ μισθοδότης

τῆς φύσεως αὐτῶν ὁ θεὸς χορηγός

ο πλανήτης που σύμφωνα με τους αστρολόγους "κυβερνά" ένα επάγγελμα

ελληνιστική σημασία

οι αρτηρίες που παρέχουν αίμα

ελληνιστική σημασία


βασανιστής

βασανιστής
βασανίστρια

: βασανιστής < βασανίζω, βασανισ- + -τής

ανακριτής, εξεταστής, βασανιστής


βασιλέας

αιτιατική πληθυντικού του βασιλεύς


βασιλίσκος

: βασιλίσκος < βασιλεύς + υποκοριστικό επίθημα -ίσκος

αρχηγός, πρίγκιπας

είδος φιδιού

※ 2ος/3ος αιώνας κε ⌘ Ωριγένης, Fragmenta In Jeremiam (In Catenis) (25), @scaife.perseus

καὶ ὄφεις γὰρ ἰοβόλους εἰ κατακλείσεις, ὑπὸ τῶν δυνατωτέρων οἱ ἀσθενεῖς ὑπὸ λιμοῦ κατεσθίονται, ἕως οὗ ὁ πάντων ἰσχυρότατος πληρωθεὶς ὑπὸ τῶν ὄφεων οὓς κατεδήδοκεν, ὁ καλούμενος γένηται βασιλίσκος, ἰὸν ἔχων ἐκ μόνης θέας καρποφόρον δένδρον ξηραίνοντα.

τρωγλοδύτης, τρυποφράχτης

ψάρι της θάλασσας

είδος παπουτσιού

αστέρι, που ανήκει στον αστερισμό του Λέοντα

είδος αρωματικού φυτού


βάσανος

: βάσανος < → λείπει η ετυμολογία

χρησιμοποίηση της λυδίας λίθου για τον έλεγχο της γνησιότητας του χρυσού

ανάκριση με βασανιστήρια

※ 5ος αιώνας πκε ⌘ Ἡρόδοτος, Ἱστορίαι, 8 (Οὐρανία), 110.2

ὡς δὲ οὗτοί οἱ ἀνεγνωσμένοι ἦσαν, αὐτίκα μετὰ ταῦτα ὁ Θεμιστοκλέης ἄνδρας ἀπέπεμπε ἔχοντας πλοῖον, τοῖσι ἐπίστευε σιγᾶν ἐς πᾶσαν βάσανον ἀπικομένοισι τὰ αὐτὸς ἐνετείλατο βασιλέϊ φράσαι·
#::: Κι όταν ο Θεμιστοκλής τους έφερε στα λόγια του, αμέσως κατόπιν έστειλε ανθρώπους του με πλεούμενο, για τους οποίους ήταν βέβαιος πως θα κρατήσουν το στόμα τους κλειστό σ᾽ όποια βασανιστήρια κι αν υποβληθούν, με την εντολή να μεταφέρουν το μήνυμά του στον βασιλιά·
#::: Μετάφραση (1995): Ηλίας Σπυρόπουλος. Αθήνα:Γκοβόστης @greek‑language.gr

※ 5ος/4ος πκε αιώνας, ⌘Λυσίας, Κατὰ Ἐρατοσθένους, 31

ταῦτα γὰρ οὔτ᾽ ἔλεγχον οὔτε βάσανον εἶχεν, ὥστε μηδ᾽ ὑπὸ τῶν ἐχθρῶν βουλομένων οἷόν τ᾽ εἶναι ἐξελεγχθῆναι.
#::: Αυτό δεν ήταν δυνατό να εξακριβωθεί ούτε με έρευνα ούτε με ανάκριση· έτσι, ούτε οι εχθροί του, και να ήθελαν ακόμα, δεν μπορούσαν να τον ελέγξουν.
#::: Μετάφραση (1995): Ηλίας Σπυρόπουλος. Αθήνα:Γκοβόστης @greek‑language.gr

※ 1ος/2ος κε αιώνας ⌘ Πλούταρχος, Βίοι Παράλληλοι, Ἀλέξανδρος, 49.11

ἐκ τούτου δὲ συλληφθεὶς ἀνεκρίνετο, τῶν ἑταίρων ἐφεστώτων ταῖς βασάνοις, Ἀλεξάνδρου δὲ κατακούοντος ἔξωθεν αὐλαίας παρατεταμένης·
#::: Ύστερα από αυτό τον συνέλαβε και τον ανέκρινε· παρόντες στα βασανιστήρια ήταν οι εταίροι, ενώ ο Αλέξανδρος άκουγε από έξω, πίσω από ένα απλωμένο πανί.
#::: Μετάφραση (2012): Γιαγκόπουλος, Α.Ι., Ζ.Ε. Μαλαθούνη. Θεσσαλονίκη: Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας. @greek‑language.gr

ομολογία ύστερα από βασανιστήρια

※ 4ος πκε αιώνας ⌘ Ἀριστοτέλης, Ῥητορική, 1, 15.261376b

Αἱ δὲ βάσανοι μαρτυρίαι τινές εἰσιν, ἔχειν δὲ δοκοῦσι τὸ πιστόν, ὅτι ἀνάγκη τις πρόσεστιν.
#::: Οι ομολογίες που πετυχαίνονται με βασανιστήρια είναι ένα είδος μαρτυρίας και θεωρούνται αξιόπιστες, επειδή χρησιμοποιείται κάποιος εξαναγκασμός.
#::: Μετάφραση (2002, 2004): Δημήτριος Λυπουρλής, Θεσσαλονίκη:Ζήτρος @greek‑language.gr

για υποψηφίους

βασανιστήρια

ελληνιστική σημασία

αγωνία για την έκβαση μιας μάχης

μαρτύριο μιας αρρώστιας

ελληνιστική σημασία


βδέλλα

βδέλλα < *βδελ-jα < ομόρριζο του βδάλλω (απομυζώ, βυζαίνω)

παρασιτικό ψάρι (οικογένεια Petromyzontidae) με στόμα που προσκολλάται στο θύμα του σαν βεντούζα και το απομυζά (→ δείτε τη λέξη Lamprey στην αγγλική Βικιπαίδεια)

ελληνιστική σημασία

≈ συνώνυμα: βδέλλιον


σωφροσύνη

σωφροσύνη
-ης

: σωφροσύνη, ήδη τον 6ο αιώνα πκε στον Θέογνι < σώφρων, σωφρον- + -σύνη

μετριοπάθεια, σύνεση

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Πλάτων, Πολιτεία, 2, 364a

πάντες γὰρ ἐξ ἑνὸς στόματος ὑμνοῦσιν ὡς καλὸν μὲν ἡ σωφροσύνη τε καὶ δικαιοσύνη, χαλεπὸν μέντοι καὶ ἐπίπονον, ἀκολασία δὲ καὶ ἀδικία ἡδὺ μὲν καὶ εὐπετὲς κτήσασθαι, δόξῃ δὲ μόνον καὶ νόμῳ αἰσχρόν
#::: Όλοι δηλαδή μ᾽ ένα στόμα κηρύττουν πως είναι βέβαια ωραίο πράγμα η σωφροσύνη και η δικαιοσύνη, δύσκολο όμως και κοπιαστικό· ενώ η ακολασία και η αδικία είναι μεν ευχάριστα και δε στοιχίζουν τίποτα να τ᾽ αποκτήσει κανείς, θεωρούνται όμως αισχρά κατά την ιδέα του κόσμου και από το νόμο·
#::: Μετάφραση (στη δημοτική, χ.χ.): Ιωάννης Γρυπάρης. Θεσσαλονίκη: ΚΕΓ, 2015 (στην καθαρεύουσα, 1911, Εκδ.Φέξη) @greek‑language.gr

※ 4ος πκε αιώνας ⌘ Ἰσοκράτης, Ἀρεοπαγιτικός, 38

Τοσοῦτον φόβον ἐκεῖνοι τοῖς πονηροῖς ἐνειργάσαντο καὶ τοιοῦτον μνημεῖον ἐν τῷ τόπῳ τῆς αὑτῶν ἀρετῆς καὶ σωφροσύνης ἐγκατέλιπον.
#::: Τόσο μεγάλο φόβο είχαν ενσπείρει οι πρόγονοί μας στις ψυχές των φαύλων ανθρώπων και τέτοιο μνημείο της αρετής και της σωφροσύνης τους κληροδότησαν στον τόπο τούτο.
#::: Μετάφραση (2012): Αθανάσιος.Ι. Γιαγκόπουλος - Ζ.Ε Μαλαθούνη, Θεσσαλονίκη: Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας @greek‑language.gr

※ 4ος πκε αιώνας ⌘ Ἀριστοτέλης, Ἠθικὰ Νικομάχεια, 2, 1104a

φθείρεται δὴ σωφροσύνη καὶ ἡ ἀνδρεία ὑπὸ τῆς ὑπερβολῆς καὶ τῆς ἐλλείψεως, ὑπὸ δὲ τῆς μεσότητος σῴζεται.
#:::τη σωφροσύνη και την ανδρεία τις φθείρει η υπερβολή και η έλλειψη, ενώ η μεσότητα τις σώζει.
#::: Μετάφραση (2006): Δημήτριος Λυπουρλής, Θεσσαλονίκη:Ζήτρος @greek‑language.gr

εγκράτεια, αυτοκυριαρχία, αγνότητα

για σαρκικές επιθυμίες

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Πλάτων, Συμπόσιον, 196c

εἶναι γὰρ ὁμολογεῖται σωφροσύνη τὸ κρατεῖν ἡδονῶν καὶ ἐπιθυμιῶν, Ἔρωτος δὲ μηδεμίαν ἡδονὴν κρείττω εἶναι· εἰ δὲ ἥττους, κρατοῖντ᾽ ἂν ὑπὸ Ἔρωτος, ὁ δὲ κρατοῖ, κρατῶν δὲ ἡδονῶν καὶ ἐπιθυμιῶν ὁ Ἔρως διαφερόντως ἂν σωφρονοῖ.
#:::Γιατί είναι κοινώς αποδεκτό ότι σωφροσύνη είναι η κυριαρχία στην ηδονή και τις επιθυμίες — ε λοιπόν, καμιά ηδονή δεν είναι ισχυρότερη από τον Έρωτα· και κατά συνέπεια, εφόσον είναι ασθενέστερες, θα είναι υποταγμένες στον Έρωτα κι αυτός θα τις έχει στην εξουσία του· κι εξουσιάζοντας ο Έρως τις ηδονές και τις επιθυμίες, κατέχει τη σωφροσύνη σε εξαιρετικό βαθμό.
#::: Μετάφραση (2004): Ηλίας Σπυρόπουλος, Θεσσαλονίκη:Ζήτρος. @greek‑language.gr

μετριοπαθής τρόπος διακυβέρνησης

για την πολιτική διακυβέρνηση


βαυκάλημα

: βαυκάλημα < βαυκαλάω, βαυκαλη- + -μα

νανούρισμα, η ενέργεια του βαυκαλάω, βαυκαλῶ

ελληνιστική κοινή


γαμβρός

: γαμβρός < γαμέω

γαμπρός (συγγενικός βαθμός)

κάθε αρσενικός συγγενής από γάμο


βιαιότητα

αιτιατική ενικού του βιαιότης


φυσιολογία

: φυσιολογία < (φύσις) φυσιο- + -λογία, λόγος περί της φύσεως

η έρευνα των φυσικών φαινομένων και των αιτίων τους, η φυσική φιλοσοφία

※ 3ος αιώνας πΚΕ ⌘Ἀριστοτέλης 384-322 πΚΕ, Περὶ αἰσθήσεως καὶ αἰσθητῶν Arist. Sens. 442b25; (Μικρά φυσικά)

ἡ φυσιολογία ἡ περὶ τῶν φυτῶν


τράχηλος

τράχηλος, λαιμός

※ ἄν τις βούληται νόμον καινὸν τιθέναι͵ ἐν βρόχῳ τὸν τράχηλον ἔχων νομοθετεῖ (Δημοσθένης, Κατά Τιμοκράτους, 139.7-8)


βένθος

: βένθος < βάθος (σχηματίσθηκε κατά το πένθος από το πάθος)

το σχετικά μεγάλο βάθος, κυρίως της θάλασσας

κατὰ βένθος ἁλός (Όμηρος)

ὅστε θαλάσσης πάσης βένθεα οἶδεν

ἐν βένθεσσιν ἁλός, βένθεσι λίμνης, βαθείης βένθεσιν ὕλης

ὅς Αἰγαίου πρῶνας ἢ γλαυκᾶς μέδεις ἁλός ἐν βένθεσιν (<ο Ποσειδώνας> που κυβερνά τα ακρωτήρια του Αιγαίου και τα γκριζωπά βάθη της θάλασσας —Αριστοφάνης)

το βάθος με μεταφορική έννοια

βένθεϊ σῆς κραδίης

επικός τύπος του βάθος


γάνωμα

γάνωμα
-ατος

: γάνωμα < γανάω ή γανόω

γυάλισμα, λάμψη

γυάλισμα, στίλβωμα


θεοσέβεια

: θεοσέβεια < θεοσεβ(ής) + -εια < (θεός) θεο- + σέβ(ας) + -ής

σεβασμός και δέος προς τον θεό

≠ αντώνυμα: ἀσέβεια


θεοληψία

: θεοληψία (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική θεό(ληπτος) θεο- + -ληψία

δεισιδαιμονία


θεράπαινα

: θεράπαινα < θηλυκό του θεράπων


ξηροφαγία

ξηροφαγία
-ας

: ξηροφαγία (ελληνιστική κοινή) < ξηροφαγ(ῶ, -έω) + -ία. Μορφολογικά αναλύεται σε αρχαία ελληνική ξηρός, ξηρο- + -φαγία

ξηροφαγία
το να τρώει κανείς ξηρά τροφή

ελληνιστική κοινή

※ 2/3ος κε αιώνας ⌘ Ἀθήναιος ὁ Nαυκρατίτης, Δειπνοσοφισταί, 3, 79 113b @perseus.tufts.edu

Ὁ ἀρτοπτίκιος ἄρτος καλούμενος κλιβανικίου καὶ φουρνακίου διαφέρει. Ἐὰν δ’ ἐκ σκληρᾶς ζύμης ἐργάζῃ αὐτόν, ἔσται καὶ λαμπρὸς καὶ εὔβρωτος πρὸς ξηροφαγίαν.

ξηροφαγία
το να τρώει κανείς ωμά χόρτα ή λαχανικά

ελληνιστική κοινή


ξενηλασία

: ξενηλασία < ξενηλατέω < ξένος + ἐλαύνω

η εκδίωξη των ατομων που θεωρούνταν ξένοι, ξενικής καταγωγής στη Σπάρτη


ξενία

: ξενία < ξένος + -ία

η φιλική σχέση δύο ατόμων ή δύο πόλεων

τα περιορισμένα δικαιώματα του ξένου

φεύγει ξενίας: τον καταγγέλλουν ότι παρ΄ότι ξένους σφετερίσθηκε δικαιώματα πολιτών


ξενισμός

ξενισμός < ξένος

παροχή φιλοξενίας, η υποδοχή ξένου


φάγρος

: φάγρος < αβέβαιης ετυμολογίας, πιθανόν προελληνικής προέλευσης, ή σχέση με την αρχαία ελληνική λέξη φοξός (αυτός που είχε μυτερό άκρο, το ακόνι) • Η Ετυμολογία χρειάζεται ανάπτυξη με τεκμηρίωση. Μπορείτε να βοηθήσετε;

το ψάρι Pagrus vulgaris φαγγρί που έχει ρύγχος που μοιάζει με ακόνι (και σήμερα ονομάζεται ακόνι, π.χ. στην Κρήτη)


βασιλεύς

βασιλεύς
-έως

: βασιλεύς < (κληρονομημένο) πρωτοελληνική *gʷatiléus < άγνωστης ετυμολογίας με πολλές παρετυμολογικές ετυμολογήσεις . Κατά τον Beekes, προέλευσης από την προελληνική. Συγγενής η μυκηναϊκή 𐀣𐀯𐀩𐀄 (qa-si-re-u) (με χειλοϋπερωικό αρχικό φθόγγο αντί του χειλικού β).

βασιλιάς (ιδίως των Περσών)

προσωνυμία του Διός


βαφεύς

: βαφεύς < (βάπτω < *βάφ-jω) βαφ- -εύς


νυκτοφύλαξ

: νυκτοφύλαξ < νυκτο- + -φύλαξ

ο νυχτοφύλακας


νυμφών

νυμφών
-ῶνος

: νυμφών (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική νύμφ(η) + -ών

το νυφικό δωμάτιο, ο νυμφώνας

ελληνιστική κοινή


ξενών

ξενών
ξενῶνες

: *ξενών: στον πληθυντικό: ξενῶνες < ξέν(ος) + κατάληξη ουσιαστικού
: ΑΠΟΓΟΝΟΙ: ⇒ μεσαιωνικά ελληνικά: ξενών ⇘ νέα ελληνικά: ξενώνας

η αίθουσα υποδοχής των ξένων

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Εὐριπίδης, Ἄλκηστις, στίχ. 543 Μιλάει ο Άδητος στον Ηρακλή

χωρὶς ξενῶνές εἰσιν οἷ σ' ἐσάξομεν.
*::: Έχω δωμάτια ξέχωρα για ξένους.
*::: Μετάφραση (1972): Θρασύβουλος Σταύρου, Αθήνα: Εστία @greek‑language.gr


σωτήρ

σωτήρ < θέμασω- όπως στο επίθετοσῶς / σῶος (εμφανίζεται και στο σῴζω) + -τήρ

σωτήρας, αυτός που σώζει, που προστατεύει

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Θουκυδίδης, Ἱστορίαι, 5, 11 ,1.9-10

νομίσαντες τὸν μὲν Βρασίδαν σωτῆρά τε σφῶν γεγενῆσθαι

ελληνιστική σημασία


χρωστήρ

: χρωστήρ < → λείπει η ετυμολογία

ελληνιστική κοινή


προφήτης

: προφήτης < προ- + φημί + -της.
::Δείτε και πρόφημι (προλέγω).


προσφορά

: προσφορά < προσφέρω, προσ- + φορ- (φέρω) + -ά < πρωτοελληνική *pʰérō < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή *bʰéreti < *bʰer- (φέρω, μεταφέρω)

πρόσφορα

ουδέτερο, πληθυντικός

προσφορά, δωρεά

το να φέρνω κάτι κοντά σε άλλο

προσαρμογή, εφαρμογή

εισόδημα, πρόσοδος

λήψη τροφής, τροφή, τρόφιμα

≈ συνώνυμα: ἀνάθημα


παραπομπή

: παραπομπή < παραπέμπω, θέμα πομπ- + -ή. Μορφολογικά αναλύεται σε παρα- + πομπή.

η μεταφορά αντικειμένων ή ατόμων


χρηματισμός

χρηματισμός < χρηματίζω

το να κάνεις κάτι για να κερδίσεις, η απόκτηση χρημάτων, η εργασία, το επάγγελμα,

τοὺς χρηματισμοὺς τοὺς παρὰ τὸ δίκαιον γιγνομένους ἡγεῖσθε μὴ πλοῦτον ἀλλὰ... (Ισοκράτης)

ἐν δὲ τῇ Σπάρτῃ ὁ Λυκοῦργος τοῖς μὲν ἐλευθέροις τῶν μὲν ἀμφὶ χρηματισμὸν ἀπεῖπε μηδενὸς ἅπτεσθαι, ὅσα δὲ ἐλευθερίαν ταῖς πόλεσι παρασκευάζει, ταῦτα ἔταξε μόνα ἔργα αὑτῶν νομίζειν (Ξενοφ.)

η υποδοχή πρεσβείας (μεταγενέστερη έννοια)


θρίαμβος

: θρίαμβος < (ίσως) άμεσο δάνειο από την προελληνική με επίθημα -βος όπως σε λέξεις που σημαίνουν ήχους (φλοῖσβος, θόρυβος)
:* ελληνιστική σημασία < (αντιδάνειο) σημασιολογικό δάνειο από τη λατινική triumphus < αρχαία ελληνική θρίαμβος

ύμνος στο θεό Διόνυσο

παρέλαση του στρατού σε πόλη, μέσα σε πανηγυρικές εκδηλώσεις, μετά από νικηφόρα μάχη

ελληνιστική σημασία


πάθος

: πάθος, ήδη τον 6ο/5ο αιώνα στον Αισχύλο < (πάσχω) θέμα παθ- (όπως στον αόριστα β΄ ἔπαθον + -ος

οτιδήποτε, είτε καλό είτε κακό, από το οποίο κάποιος πάσχει

διάθεση, κατάσταση

οι ιδιότητες των πραγμάτων

η αλλαγή φθόγγου ή κατάληξης


στίγμα

: στίγμα < στίζω, *στιγ-jω, θέμα στιγ- + -μα

το σημάδι του δέρματος συνήθως από έγκαυμα (επειδή σημάδευαν ιέρειες ώστε να είναι γνωστό ότι ανήκουν στον θεό που υπηρετούσαν ή (αργότερα) καυτηρίαζαν κάποιους εγκληματίες αλλά και σκλάβους)


θώραξ

: θώραξ < → λείπει η ετυμολογία


θῶμιγξ

: θῶμιγξ < άγνωστης ετυμολογίας Ίσως συγγενές με το λατινικό fūnis (σχοινί). To ‑ιγγ- κατά τον Beekes μαρτυρεί προελληνική προέλευση

σχοινί, κορδόνι

※ ἐν τεμένεϊ Ἀφροδίτης κατέαται στέφανον περὶ τῇσι κεφαλῇσι ἔχουσαι θώμιγγος πολλαὶ γυναῖκες·

στο τέμενος της Αφροδίτης κάθονται έχοντας στεφάνι από σκοινί στα κεφάλια πολλές γυναίκες
#::: Ἡρόδοτος, Ἱστορίαι (c.440 π.Κ.Ε.) 1. Κλειώ, 199.2 (σχετικά με τα έθιμα των Βαβυλωνίων

※ πολλὰ μὲν γὰρ ἐκ χερῶν πέτροισιν ἠράσσοντο, τοξικῆς τ᾽ ἄπο θώμιγγος ἰοὶ προσπίτνοντες ὤλλυσαν·

γιατί βροχή απ᾽ τα χέρια τους πέφτοντας πέτρες κι από των τόξων τις νευρές βέλη χαλάζι το θάνατο σκορπούσανε·
#::: Αισχύλος, Πέρσαι (472 π.Κ.Ε.), στίχος 561 @greek-language.gr Mετάφραση (1930): Ιωάννης Γρυπάρης

※ <ἱππικὴ βάσις>· ἡ νευρὰ τοῦ τόξου, διὰ τὸ ἐξ ἱππείων γίνεσθαι νευρῶν. οἱ δὲ <θώμιγγα νευρῶν ἱππικὴν> καλοῦσιν (※ 5ος αιώνας κε ⌘ Ἡσύχιος, Γλῶσσαι, Ι)

πετονιά ψαρέματος


θύλακος

θύλακος
θῡλᾰκος

: θύλακος < → λείπει η ετυμολογία

θῦλαξ

ελληνιστική κοινή

σάκος (δερμάτινος)

σφαίρα για φυσική εξάσκηση

ελληνιστική σημασία

περισκελίδες που φορούσαν Πέρσες κι άλλοι Ασιάτες

στον πληθυντικό


θεωρός

θεωρός < *θεα+ϝορός (θέα + -ωρός < ὁράω) (σημασία: παρατηρητής). Κατ' άλλη άποψη, πρώτο συνθετικό: θεός (οπότε, σημασία: εκτελεστής θεϊκού θελήματος, όπως στους θεωρούς πρέσβεις)

θεωρέω

'''σύνθετα''' & συγγενικά

επίσημος απεσταλμένος, πρέσβης σε μαντείο, πανελλήνια εορτή, βασιλιά

θεατής (αυτός που παρατηρεί κάτι και δεν έχει ενεργό συμμετοχή σε αυτό)

αυτός που ταξιδεύει με σκοπό να γνωρίσει άλλους τόπους και ανθρώπους

τίτλος αξιωματούχου σε διάφορες ελληνικές πόλεις


θύννος

θύννος
θύννα

: θύννος < πιθανόν προέλευσης από τη χαναανική. Συγγενή: ουγκαριτική tnn (δράκος), αρχαία εβραϊκή תַּנִּין (tannīn, τέρας της θάλασσας, κροκόδειλος).

ο τόννος (το ψάρι)

※ 6ος πκε αιώνας [μεσαιωνικά χφφ] ⌘ Αίσωπος, Θύννος και δελφίς

Θύννος διωκόμενος ὑπὸ δελφῖνος καὶ πολλῷ τῷ ῥοίζῳ φερόμενος, ἐπειδὴ καταλαμβάνεσθαι ἔμελλεν, ἔλαθεν ὑπὸ σφοδρᾶς ὁρμῆς ἐκβρασθεὶς εἴς τινα ἠϊόνα.

※ 1ος πκε/κε αιώνας ⌘ Στράβων, Γεωγραφικά, 5.2, 8 @perseus.tufts.edu @wikisource

ὑπόκειται δʼ Ἡρακλέους λιμὴν καὶ πλησίον λιμνοθάλαττα καὶ παρὰ τὴν ἄκραν τὴν ὑπὲρ τοῦ κόλπου θυννοσκοπεῖον. ἀκολουθεῖ γὰρ ὁ θύννος οὐ τῇ βαλάνῳ μόνον, ἀλλὰ καὶ τῇ πορφύρᾳ παρὰ γῆν, ἀρξάμενος ἀπὸ τῆς ἔξω θαλάττης μέχρι καὶ Σικελίας.


θύρσος

: θύρσος < προέλευσης από γλώσσες της Ανατολίας. Συγγενή: ιερογλυφικό στη λουβική tuwarsa- (αμπέλι).

μακρύ ευθύγραμμο ραβδί φυσικής προέλευσης, με φουντωτό άνθος κισσού και αμπέλου στην κορυφή του, συχνά δεμένο με κορδέλα, ως τελετουργικό εξάρτημα του Διονύσου και της συνοδείας του

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Εὐριπίδης, Βάκχαι, στίχ. 942 (941-942)

πότερα δὲ θύρσον δεξιᾶι λαβὼν χερὶ | ἢ τῆιδε βάκχηι μᾶλλον εἰκασθήσομαι;
*::: Και πώς θα μοιάσω πιο πολύ με βάκχη, | αν κρατάω το θύρσο με το δεξιό χέρι ή με αυτό;
*::: Μετάφραση χ.χ.: Θ. Κ. Στεφανόπουλος, Αθήνα: Κίχλη @greek‑language.gr


θηριοτρόφος

θηριοτρόφος
-ου

: θηριοτρόφος (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική θηρί(ον) + -ο- + -τρόφος

ο θηριοτρόφος

ελληνιστική κοινή


θηριομάχος

θηριομάχος
-ου

: θηριομάχος < αρχαία ελληνική θηρί(ον) + -ο- + -μάχος

ο θηριομάχος

ελληνιστική κοινή

άλλες μορφές: θηριομάχης


θεολόγος

: θεολόγος < (θεός) θεο- + -λόγος (λόγος)

αυτός που ασχολείται με τους θεούς, τους μελετά ή γράφει γι’ αυτούς (όπως οι ποιητές)

αυτός που ασχολείται με την κοσμολογία ή την κοσμογέννηση

ελληνιστική σημασία


θωπεία

: θωπεία < → δείτε τη λέξη θωπεύω

η υπερβολική περιποίηση, υστερόβουλα, για κολακεία


θρίδαξ

θρίδαξ
θρῐδᾰκ- & θρῑδᾰκ-
θριδακίνη

: θρίδαξ < → λείπει η ετυμολογία

※ 5ος αιώνας πκε ⌘ Ἡρόδοτος, Ἱστορίαι, στη Βικιθήκη

3 (Θάλεια), 32.3
*:*: Ἕλληνες μὲν δὴ διὰ τοῦτο τὸ ἔπος φασὶ αὐτὴν ἀπολέσθαι ὑπὸ Καμβύσεω, Αἰγύπτιοι δὲ ὡς τραπέζῃ παρακατημένων λαβοῦσαν θρίδακα τὴν γυναῖκα περιτῖλαι καὶ ἐπανειρέσθαι τὸν ἄνδρα κότερον περιτετιλμένη ἢ δασέα ἡ θρίδαξ ἐοῦσα εἴη καλλίων, καὶ τὸν φάναι δασέαν,
*:*:: Γι᾽ αυτά τα λόγια της λένε οι Έλληνες ότι την ξέκανε ο Καμβύσης. Οι Αιγύπτιοι όμως λένε ότι κάθονταν κάποτε οι δυο τους στο τραπέζι, και η γυναίκα πήρε ένα μαρούλι και του μάδησε τα φύλλα και ρώτησε τον σύζυγό της πώς ήταν πιο ωραίο το μαρούλι, μαδημένο ή αμάδητο, κι εκείνος της απάντησε αμάδητο,
*:*:: Μετάφραση (1992): Λεωνίδας Ζενάκος. Αθήνα:Γκοβόστης @greek‑language.gr
*:* 3 (Θάλεια), 32.4
*:*: Ταύτην μέντοι κοτὲ σὺ τὴν θρίδακα ἐμιμήσαο, τὸν Κύρου οἶκον ἀποψιλώσας.
*:*:: «Και όμως το μαρούλι το μιμήθηκες εσύ και απογύμνωσες τον οίκο του Κύρου».
*:*:: Μετάφραση (1992): Λεωνίδας Ζενάκος. Αθήνα:Γκοβόστης @greek‑language.gr

※ 1ος κε αιώνας ⌘ Διοσκουρίδης Πεδάνιος, Περὶ ἀπλῶν φαρμάκων, (Euporista vel De simplicibus medicinis), 2.51.6, @scaife.perseus

θρίδακες ἄπλυτοι ἐσθιόμεναι, 〈καὶ〉 μάλιστα ἐπὶ τῶν ἀνορέκτων·

※ 2/3ος κε αιώνας ⌘ Ἀθήναιος ὁ Nαυκρατίτης, Δειπνοσοφισταί, 14, 57 30, @perseus.tufts.edu

κάτιλλος δὲ ὀρνᾶτος ὁ λεγόμενος παρὰ ῾Ρωμαίοις οὕτως γίγνεται· θρίδακας πλύνας ξέσον καὶ ἐμβαλὼν οἶνον εἰς θυίαν τρῖβε τὰς θρίδακας, εἶτα τὸν χυλὸν ἐκπιέσας σελίγνιον συμφύρασον αὐτῷ καὶ συμπεσεῖν ἐάσας μετ' ὀλίγον τρῖψον εὐτόνως, προσβαλὼν ὀλίγον στέατος χοιρείου καὶ πέπερι, καὶ πάλιν τρίψας ἕλκυσον λάγανον καὶ λειάνας ἐκτεμὼν κατάτεμνε καὶ ἕψε εἰς ἔλαιον θερμότατον εἰς ἠθμὸν βαλὼν τὰ κατακεκομμένα. ἄλλα πλακούντων γένη· ὀστρακίτης, ἀττανῖται, ἄμυλον, τυροκόσκινον.


θηλυγονία

: θηλυγονία < θῆλυς + -γονία • Η Ετυμολογία χρειάζεται ανάπτυξη με τεκμηρίωση. Μπορείτε να βοηθήσετε;

γέννηση θηλυκών απογόνων

※ ότι ένεστι και εν τη γυναικί και εν τώ ανδρί και κουρογονίη και θηλυγονίη


θερμότητα

αιτιατική ενικού του θερμότης


θύρα

: θύρα, ήδη ομηρικό < μεταπτωτική βαθμίδα *dʰur για την πρωτοϊνδοευρωπαϊκή ρίζα *dʰwer-. Συγγενή: αγγλική door, σανσκριτική द्वार् (dvār), λατινική foris, σλοβακική dvere → δείτε και θυρίς


θυγατέρα

αιτιατική ενικού του θυγάτηρ


θηριομαχία

θηριομαχία
-ας

: θηριομαχία < θηριομάχ(ος) + -ία. Μορφολογικά αναλύεται σε θηρί(ο) + -ο- + -μαχία.

η θηριομαχία

ελληνιστική κοινή


θηλή

: θηλή < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή *dʰeh₁ (θηλάζω, θηλή)


θημωνιά

: θημωνιά (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική θημών + -ιά → δείτε και τίθημι

ελληνιστική κοινή


θήρα

: θήρα < θήρ

ἰέναι ἐπὶ τὴν θήρην (: πάμε για κυνήγι)

ἡ περὶ θάλατταν θήρα

κυνηγεσία καὶ ἡ ἄλλη θήρα

το θήραμα, η λεία

τήν θήραν ἐπὶ τοῦ μέσου τηροῦσα (: παρακολουθώντας <η αράχνη> το θύμα της)

η επίμονη επιδίωξη

θήρα τοῦ ἡδέος

θύρα ἐπιστημῶν

για αιχμαλώτους

δόλιος Ὀδυσσεὺς εἷλε δέσμιόν τ᾽ ἄγων ἔδειξ᾽ Ἀχαιοῖς ἐς μέσον, θήραν καλήν (: ο ύπουλος Οδυσσέας τον έσυρε δέσμιο και τον επέδειξε στους Αχαιούς, λεία καλή)


θύρωμα

: θύρωμα < θυρόω < θύρα

αρχιτεκτονική


θεώρημα

: θεώρημα < θεωρέω, -ῶ, θεωρη- + -μα

υπόθεση, θεωρία

τα δεδομένα και οι κανόνες μιας τέχνης

το μαθηματικό θεώρημα

η έρευνα και το αντικείμενο μιας έρευνας


θράσος

: θράσος < → λείπει η ετυμολογία

κουράγιο, τόλμη, σθένος, θάρρος

※ 5ος αιώνας πκε, ⌘Σοφοκλής, Τραχίνιαι, 725-726

οὐκ ἔστιν ἐν τοῖς μὴ καλοῖς βουλεύμασιν | οὐδ᾽ ἐλπίς, ἥτις καὶ θράσος τι προξενεῖ.
#:: Δεν υπάρχει μες στα όχι καλά σχέδια | ουδ᾽ ελπίδα, που να μπορεί να δώσει κάποιο θάρρος.
#:::Μετάφραση: Ι.Ν. Γρυπάρης @greek‑language.gr

υπερβολικό θάρρος, αυθάδεια, θρασύτητα, απερίσκεπτη τόλμη, αναίδεια

με αρνητική σημασία


θρέμμα

θρέμμα < *θρέφ- (θέματρεφ- του τρέφω) + -μα

ό,τι έθρεψε ή θρέφει κάποιος, το ανάθρεμμα

οικογενειακός δούλος

για ανθρώπους ή άλλες υπάρξεις


ἀγγεῖον

: ἀγγεῖον < → λείπει η ετυμολογία


βασανιστήριον

βασανιστήριον

: βασανιστήριον < βασανίζω, βασανισ- + -τήριον

αίθουσα ανάκρισης

όργανα βασανισμού

στον πληθυντικό

ειδική πέτρα για τον έλεγχο κραμάτων με την τριβή (όπως για τον χρυσό)


βασίλειον

: βασίλειον < βασιλ(εύς) + -ειον

βασιλικό θησαυροφυλάκιο

πρωτεύουσα αυτοκρατορίας

ελληνιστική σημασία

ελληνιστική σημασία


βερίκοκκον

βερίκοκκον
-ου

: βερίκοκκον < πραικόκκιον < (άμεσο δάνειο) λατινική praecox (persicum=πρώιμο περσικό/ροδάκινο) < prae + coquo < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή ρίζα *pekʷ- (μαγειρεύω)

※ Τὰ κυδώνια ἐγκεντρίζεται εἰς ὀξυάκανθον. ἡ μυρσίνη ἐνθεματίζεται εἰς ἰτέαν. τὸ βερίκοκκον ἐνθεματίζεται εἰς δαμασκηνόν, καὶ εἰς θάσιον. (Γεωπονικά, 10, 76, 6)


βεστιάριον

: βεστιάριον < λατινική vestiarium < vestis + -arium (-άριον) < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή ρίζα *wes- (ντύνω, ρούχο).

το σύνολο του ρουχισμού, η γκαρνταρόμπα

ελληνιστική κοινή

το μέρος όπου τοποθετούνται ρούχα

ελληνιστική κοινή

※ ⌘ Λεξικό Σούδα (10ος αιώνας) Cantabrigiæ: Typis Academicis, 1705, σελ.430@books.google

βεϛιάριον. [παρὰ] Ῥωμαίοις τόπ (τόπος), ἔνθα ἡ ἀναγκαία ἀπόκει[ται] ἐσθής


γάμμα

: γάμμα < → λείπει η ετυμολογία

η ονομασία του συμβόλου Γ

απλοποιημένη γραφή, νέα ελληνικά: το γάμα


σωφρονιστήριον

σωφρονιστήριον

: σωφρονιστήριον < σωφρονίζω, σωφρονισ- + -τήριον. Μορφολογικά αναλύεται σε σωφρονιστήρ + -ιον

σωφρονιστήριο


θωράκιον

: θωράκιον < αρχαία ελληνική θώραξ, θωρακ- + υποκοριστικό επίθημα -ιον

υποκοριστικό του θώραξ: θωράκιο

ελληνιστική κοινή


θυλάκιον

: θυλάκιον < θύλακ(ος) + υποκοριστικό επίθημα -ιον
: ΑΠΟΓΟΝΟΙ: ⇘ νέα ελληνικά: θυλάκιο

μικρή τσάντα

υποκοριστικό


θρανίον

: θρανίον < θρᾶν(ος) + υποκοριστικό επίθημα -ίον (ξύλινο κάθισμα)
: ΑΠΟΓΟΝΟΙ: ⇘ νέα ελληνικά: θρανίο, (καθαρεύουσα) θρανίον

υποκοριστικό του θρᾶνος: μικρός πάγκος


θηρίον

: θηρίον < θήρ + υποκοριστικό επίθημα -ίον

υποκοριστικό του θήρ, μικρό άγριου ζώου

υβριστικός χαρακτηρισμός, κτήνος, ζώο

κακοήθης πληγή


θέλγητρον

: θέλγητρον, ήδη τον Πίνδαρο < θέλγω, θελγη- + -τρον.
: ΑΠΟΓΟΝΟΙ: ⇘ νέα ελληνικά: θέλγητρο, (καθαρεύουσα) θέλγητρον

φυλαχτό, ξόρκι, κάτι που έχει μαγική δύναμη (όπως και η μουσική)

※ 6ος/5ος πκε αιώνας ⌘ Πίνδαροςʷ Απόσπασμα, 278 ad fr.223

θέλγητρʼ ἁδονᾶς (θέλγητρα ἡδονῆς)

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Εὐριπίδης, Ὀρέστης, 211 @perseus.tuftus.edu

ὦ φίλον ὕπνου θέλγητρον, ἐπίκουρον νόσου,
*::: ω, αγαπημένο φυλαχτό του ύπνου, που βοηθάς στην αρρώστια


θλῖψις

θλῖψις < αρχαία ελληνική θλίβω, θλιβ- + -σις > -ψις


βάσις

βάσις < *βα-τις < θέμα βᾱ- όπως και στο ρήμα βαίνω < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή ρίζα*gʷem-

χορευτικός βηματισμός

μετρική μονάδα

ΑΠΟΓΟΝΟΙ: ⇘ νέα ελληνικά: βάση


βάψις

: βάψις < → λείπει η ετυμολογία

σκλήρυνση (βύθιση μετάλλου σε νερό, για να σκληρύνει)


θέλησις

: θέλησις < αρχαία ελληνική θέλω, θελη- + -σις.
: ΑΠΟΓΟΝΟΙ: ⇒ μεσαιωνικά ελληνικά: θέλησις ⇒ νέα ελληνικά: θέληση

θέληση, επιθυμία


θεότης

: θεότης < αρχαία ελληνική θεός, θέμα θε- + -ότης.
: ΑΠΟΓΟΝΟΙ: ⇒ μεσαιωνικά ελληνικά: θεότης ⇘ νέα ελληνικά: θεότητα

θεότητα, θεία φύση


θεραπαινίς

: θεραπαινίς < θεράπαιν(α) + υποκοριστικό επίθημα -ίς, θηλυκό του θεράπων
: ΑΠΟΓΟΝΟΙ: ⇘ νέα ελληνικά: θεραπαινίδα

συνώνυμο του θεράπαινα: υπηρέτρια, πιστή δούλα

χωρίς υποκοριστική σημασία


θεμελίωσις

: θεμελίωσις (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική θεμελι(όω) / (ῶ) + -σις

ελληνιστική κοινή


θρέψις

: θρέψις < → λείπει η ετυμολογία


θέσπισις

θέσπισις
-εως

: θέσπισις < θεσπί(ζω) + -σις


ξηρότης

: ξηρότης < → λείπει η ετυμολογία

→ λείπει ο ορισμός (ή οι ορισμοί)


θρασύτης

: θρασύτης < θρασύ(ς) + -της
: ΑΠΟΓΟΝΟΙ: ⇘ νέα ελληνικά: θρασύτητα

υπερβολική τόλμη


θνητότης

: θνητότης (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική θνητ(ός) + -ότης < θνῄσκω

ελληνιστική κοινή


θόλωσις

: θόλωσις < θολ(όω) / θολῶ + -σις < θολός


θολερότης

: θολερότης < θολερό(ς) + -της

η θολερότητα


θρόμβωσις

: θρόμβωσις (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική θρομβόομαι / θρομβοῦμαι, θρομβω- + -σις < θρόμβος

δημιουργία θρόμβων (όπως στο γάλα, στο αίμα)

ελληνιστική κοινή

ελληνιστική κοινή


θυρίς

: θυρίς < θύρ(α) + υποκοριστικό επίθημα -ίς

παράθυρο ή μικρό άνοιγμα, θυρίδα


χαλκόδετος

χαλκόδετος
-ος
-ον

: χαλκόδετος < χαλκός + δέω

που είναι κοσμημένος με χαλκό

που είναι ενισχυμένος, στερεωμένος με χαλκό, που έχει χάλκινα ελάσματα

χαλκόδετος σάκη, χαλκόδετοι κοτύλαι, αὐλαί, χαλκόδετα ἔμβολα


χάλκωμα

: χάλκωμα < χαλκ(όω) / χαλκ(ῶ) (< χαλκός) + -μα

ο,τιδήποτε από χαλκό (τσουκάλι, όργανο μουσικής, εργαλείο, όπλο, ασπίδα)

το χάλκινο τμήμα ενός αντικειμένου (όπως της λύρας) συχνά σε αντιπαραβολή προς "τό ξύλον" (δηλαδή τα ξύλινα μέρη του ίδιου αντικειμένου)

το επιχαλκωμένο τμήμα αντικειμένου (όπως της ασπίδας)

ακρόπρωρο του πλοίου και μεταλλικό έμβολο

δίσκος, πινάκιο από χαλκό ή τετράγωνο φύλλο χαλκού για καταγραφή αρχείων ή σημειώσεων (ελληνιστική εποχή)

άλλες μορφές: Έχει βρεθεί γραμμένο και χάλχωμα


χάλκευμα

: χάλκευμα < χαλκός

οποιοδήποτε αντικείμενο από χαλκό

στον πληθυντικό, τα χαλκεύματα: σιδερένια δεσμά


χαμαίμηλον

χαμαίμηλον
-ου

: χαμαίμηλον (ελληνιστική κοινή) < χαμαί + μῆλον

※ 1ος κε αιώνας ⌘ Διοσκουρίδης Πεδάνιος, Περὶ ὕλης ἰατρικῆςʷ, 3, 137.1 @scaife.perseus

ἀνθεμίς· οἱ δὲ λευκάνθεμον, οἱ δὲ ἠράνθεμον, ἐπεὶ [*] [*] [*] [*] [*] [*] [*] ἔαρος ἀνθεῖ, οἱ δὲ χαμαίμηλον διὰ τὴν πρὸς τὰ μῆλα ὁμοιότητα τῆς ὀσμῆς, οἱ δὲ μηλάνθεμον, οἱ δὲ χρυσοκαλλίαν, οἱ δὲ καλλίαν καλοῦσι.

※ 2ος κε αιώνας ⌘ Γαληνός, De simplicium medicamentorum temperamentis ac facultatibus I-VI, 6.1.47 @scaife.perseus

[μζ. Περὶ ἀνθεμίδος.] Ἀνθεμὶς ἢ χαμαίμηλον. εἴρηται μὲν κᾀν τῷ τρίτῳ γράμματι περὶ ταύτης τῆς πόας ἐπὶ πλέον. εἰρήσεται δὲ καὶ νῦν ἐν κεφαλῇ, ὡς ξηραίνει καὶ θερμαίνει κατὰ τὴν πρώτην τάξιν.


σικυός

σικυός
σῐκῠός

: σικυός < σικύα

άλλη μορφή του σίκυος


χαλκοτύπος

χαλκοτύπος
φέρεται διάφορο της λέξης
χαλκότυπος

: χαλκοτύπος < χαλκός + τύπτω

ο χαλκουργός, που χτυπάει, σφυρηλατεί το χαλκό

πράττουσι χειροτέχναις ὑπηρετοῦντες χαλκοτύποι τε καὶ τέκτονες καὶ λιθουργοί


καθαρισμός

: καθαρισμός < καθαρίζω

μεταγενέστερη μορφή του καθαρμός

ελληνιστική κοινή


σίκλος

σίκλος < → λείπει η ετυμολογία

άλλη μορφή του σίγλος


λιχανός

λιχανός
ὁ
λιχανός
οἱ
λιχανοί
τοῦ
λιχανοῦ
τῶν
λιχανῶν
τῷ
λιχανῷ
τοῖς
λιχανοῖς
τὸν
λιχανόν
τοὺς
λιχανούς
λιχανέ
λιχανοί
τὼ
λιχανώ
τοῖν
λιχανοῖν

: λιχανός < λείχω (γλείφω) + -ανός
:* και (ουσιαστικοποιημένο)

η χορδή που παίζεται με το δάχτυλο λιχανό ή ο αντίστοιχος φθόγγος (Στο τετράχορδο η νότα κάτω από την μέση.)


λαγοθήρας

: λαγοθήρας < λαγ(ώς) + -ο- + -θήρας (θηράω)

ο κυνηγός λαγών


χαλκεύς

χαλκεύς
-έως

: χαλκεύς < χαλκ(ός) + -εύς

χαλκιάς, χαλκέας, χαλκουργός

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ἰλιάς, 4 (Δ. Ὁρκίων σύγχυσις. Ἀγαμέμνονος ἐπιπώλησις.), στίχ. 186 & 4 (Δ), στίχ. 216

μίτρη, τὴν χαλκῆες κάμον ἄνδρες
#::: η ζώνη κατασκευάστηκε από χαλκουργούς

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Ξενοφῶν, Ἑλληνικά, 3, 4.17 Μετάφραση (2012, 1η:1966): Ρόδης Ρούφος. Θεσσαλονίκη: Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας @greek‑language.gr

καὶ ὅπλων ὠνίων, οἵ τε χαλκοτύποι καί οἱ τέκτονες καί οἱ χαλκεῖς καί οἱ σκυτοτόμοι καί οἱ ζωγράφοι πάντες πολεμικά ὅπλα κατεσκεύαζον ὥστε τήν πόλιν ὄντως οἴεσθαι πολέμου ἐργαστήριον εἶναι.

※ 4ος πκε αιώνας ⌘ Ἀριστοτέλης, Περὶ ποιητικῆςʷ, 1461a Μετάφραση (2008): Δημήτριος Λυπουρλής, Θεσσαλονίκη:Ζήτρος @greek‑language.gr

χαλκέας τοὺς τὸν σίδηρον ἐργαζομένους


κάθαρμα

κάθαρμα
-τος

: κάθαρμα < καθαίρω • Η Ετυμολογία χρειάζεται ανάπτυξη με τεκμηρίωση. Μπορείτε να βοηθήσετε;

αυτό που αποβάλλεται όταν καθαρίζουμε κάτι

κάθαρμα, απόβλητος, ελεεινός

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Ἀριστοφάνης, Πλοῦτος, στίχ. 454 (454-455)

[ΠΕ.] γρύζειν δὲ καὶ τολμᾶτον, ὦ καθάρματε, | ἐπ᾽ αὐτοφώρῳ δεινὰ δρῶντ᾽ εἰλημμένω;
#:::[ΠΕΝ.] Και τολμάτε, καθάρματα, να γρούζετε, | που στα φόρα σάς έπιασα να κάνετε έγκλημα φοβερότατο;
#:::Μετάφραση (1956): Κώστας Βάρναλης, Αθήνα: Ι. Ν. Ζαχαρόπουλος @greek‑language.gr

※ 4ος πκε αιώνας ⌘ Δημοσθένης, Περὶ τοῦ στεφάνου (Ὑπὲρ Κτησιφῶντος), 128

σοὶ δ᾽ ἀρετῆς, ὦ κάθαρμα, ἢ τοῖς σοῖς τίς μετουσία; ἢ καλῶν ἢ μὴ τοιούτων τίς διάγνωσις;
#:::Γιατί αυτά βέβαια τον ακούγατε να λέει. Εσύ όμως, κάθαρμα, και το σόι σου ποιά σχέση έχετε με την αρετή; Ποιά η διάκριση για σένα ανάμεσα στο καλό και στο κακό;
#::: Μετάφραση (2012): Α.Ι. Γιαγκόπουλος, Θεσσαλονίκη: Ζήτρος @greek‑language.gr

※ 4ος πκε αιώνας ⌘ Αἰσχίνης, Κατὰ Κτησιφῶντος, 211

Ἀλλ᾽ οἶμαι ταῦτα μὲν ἂν εἴποι ἀνὴρ ὄντως βεβιωκὼς μετ᾽ ἀρετῆς· ἃ δὲ σὺ λέξεις, εἴποι ἂν κάθαρμα ζηλοτυποῦν ἀρετήν.
#:::Αυτά, νομίζω, θα έλεγε ένας πραγματικός άνδρας που έχει ζήσει ενάρετα· όσα όμως θα πεις εσύ θα τα έλεγε ένα κάθαρμα που προσποιείται τον ενάρετο.
#::: Μετάφραση (2012): Αθανάσιος Ι. Γιαγκόπουλος, Θεσσαλονίκη:Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας @greek‑language.gr

τόπος στον οποίο έχει γίνει τελετή καθαρισμού, εξαγνισμού

κάθαρση, εξαγνισμός

στον πληθυντικό

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Εὐριπίδης, Ἰφιγένεια ἐν Ταύροις, στίχ. 1316 (1313-1316)

ἡ νεᾶνις ἣ ᾽νθάδε | βωμοῖς παρίστατ᾽, Ἰφιγένει᾽, ἔξω χθονὸς | σὺν τοῖς ξένοισιν οἴχεται, σεμνὸν θεᾶς | ἄγαλμ᾽ ἔχουσα· δόλια δ᾽ ἦν καθάρματα.
#:::η κοπέλα που είχε | των βωμών τη φροντίδα, η Ιφιγένεια, πάει έξω από τη χώρα | με τους ξένους της θεάς κρατώντας τη σεβάσμια εικόνα· | κι αυτά τα καθαρίσματα ήταν δόλος.
#::: Μετάφραση (1972) Η Ιφιγένεια στη χώρα των Ταύρων: Θρασύβουλος Σταύρου, Αθήνα: Εστία, 1979:ΟΕΔΒ @greek‑language.gr


καθαρότητα

αιτιατική ενικού του καθαρότης


φαρμακευτική

φαρμακευτική

: φαρμακευτική (ελληνιστική κοινή), εννοείται: τέχνη, ουσιαστικοποιημένο θηλυκό του επιθέτου φαρμακευτικός (αρχαία ελληνική) < φαρμακεύω

η τένχης της φαρμακευτικής


λαγόνα

αιτιατική ενικού του λαγών


φαρέτρα

: φαρέτρα < φέρω • Η Ετυμολογία χρειάζεται ανάπτυξη με τεκμηρίωση. Μπορείτε να βοηθήσετε;

η φαρέτρα, θήκη για τα βέλη


σικύα

: σικύα < → λείπει η ετυμολογία

είδος καρπού (ίσως το πεπόνι)

αγριοκολοκυθιά

σικύα ἰνδική

※ 2/3ος κε αιώνας ⌘ Ἀθήναιος ὁ Nαυκρατίτης, Δειπνοσοφισταί, 2, 53 @scaife.perseus, @el.wikisource

Μηνόδωρος δ’ ὁ Ἐρασιστράτειος, Ἱκεσίου φίλος ‘τῶν κολοκυντῶν, φησίν, ἣ μὲν Ἰνδική, ἡ καὶ αὐτὴ καὶ σικύα, ἣ δὲ κολοκύντη. καὶ ἡ μὲν Ἰνδικὴ κατὰ τὸ πλεῖστον ἕψεται, ἡ δὲ κολοκύντη καὶ ὀπτᾶται.’

είδος βεντούζας που είχε το σχήμα της κολοκύθας και χρησίμευε για αφαίμαξη

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Ἱπποκράτης, De visu, Chapter 9, @scaife.perseus

Ὀφθαλμίης τῆς ἐπετείου καὶ ἐπιδημίου ξυμφέρει κάθαρσις κεφαλῆς καὶ τῆς κάτω κοιλίης· καὶ εἰ ἔχοι τὸ σῶμα, αἵματος ἀφαίρεσις ξυμφέρει πρὸς ἔνια τῶν τοιούτων ἀλγημάτων, καὶ σικύαι κατὰ τὰς φλέβας.

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Πλάτων, Τίμαιος, 79e (79e-80a) @scaife.perseus

καὶ δὴ καὶ τὰ τῶν περὶ τὰς ἰατρικὰς σικύας παθημάτων αἴτια καὶ τὰ τῆς καταπόσεως τά τε τῶν ῥιπτουμένων, ὅσα ἀφεθέντα μετέωρα καὶ ὅσα ἐπὶ γῆς φέρεται, ταύτῃ διωκτέον,


τεκτονική

τεκτονική
-ῆς

: τεκτονική < ουσιαστικοποιημένο θηλυκό του επιθέτου τεκτονικός· εννοείται το ουσιαστικό τέχνη

η ξυλουργική (τέχνη), η δουλειά του ξυλουργού


μήνη

: μήνη < μήν

ο μηνίσκος: η ημισέληνος ή οτιδήποτε έχει τέτοιο σχήμα

διάταξη μάχης σε σχήμα ημισελήνου

στην αλχημεία


τελειότητα

αιτιατική ενικού του τελειότης


μηλέα

: μηλέα < μῆλ(ον) + -έα


μήκων

: μήκων < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή *meh₂k-n-

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ἰλιάς, 8 (Θ. Θεῶν ἀγορά. Κόλος μάχη.), στίχ. 306 (306-308 )

μήκων δ᾽ ὡς ἑτέρωσε κάρη βάλεν, ἥ τ᾽ ἐνὶ κήπῳ, | καρπῷ βριθομένη νοτίῃσί τε εἰαρινῇσιν, | ὣς ἑτέρωσ᾽ ἤμυσε κάρη πήληκι βαρυνθέν.,
#:::Και ως παπαρούνα φουντωτή που απ᾽ του καρπού το βάρος | και απ᾽ ανοιξιάτικες δροσιές την κεφαλήν της γέρνει, | την κεφαλήν έγειρε αυτός του κράνους απ᾽ το βάρος.
#:::Έμμετρη μετάφραση (1922): Ιάκωβος Πολυλάς, @greek‑language.gr

σπόρος παπαρούνας

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Θουκυδίδης, Ἱστορίαι, 4, 26.8

ἐσένεον δὲ καὶ κατὰ τὸν λιμένα κολυμβηταὶ ὕφυδροι, καλῳδίῳ ἐν ἀσκοῖς ἐφέλκοντες μήκωνα μεμελιτωμένην καὶ λίνου σπέρμα κεκομμένον· ὧν τὸ πρῶτον λανθανόντων φυλακαὶ ὕστερον ἐγένοντο.
#::: Από το λιμάνι πήγαιναν στο νησί δύτες κολυμπώντας κάτω από το νερό, σέρνοντας πίσω τους, δεμένα με σκοινί, ασκιά γεμάτα σπόρο παπαρούνας ανακατεμένο με μέλι ή κοπανισμένο λιναρόσπορο. Στην αρχή οι δύτες περνούσαν απαρατήρητοι, αλλά αργότερα οι Αθηναίοι πήραν τα μέτρα τους..
#::: Μετάφραση (1965-1968): Άγγελος Σ. Βλάχος, Αθήνα:Γαλαξίας @greek‑language.gr

κεφάλι παπαρούνας

διακοσμητικό στοιχείο που μοιάζει με κεφάλι παπαρούνας

αρχιτεκτονική

κύστη σουπιάς στην οποία βρίσκεται το μελάνι της

περιττώματα οστρακοειδών

※ 4ος πκε αιώνας ⌘ Ἀριστοτέλης, Περὶ ζῴων μορίων, 4, 5.22 @scaife.perseus

ὅλως δὲ τοῦτο καὶ περὶ τἶλλα συμβέβηκε τὰ ὀστρακόδερμα· καὶ γὰρ αἱ σάρκες οὐχ ὁμοίως ἐδώδιμοι πάντων, καὶ τὸ περίττωμα, ἡ καλουμένη μήκων, ἐνίων μὲν ἐδώδιμμος ἐνίων δʼ οὐκ ἐδώιμος.


λίτρα

: λίτρα < → λείπει η ετυμολογία Συγγενές με το (λατινικά) libra

pound

μονάδα βάρους

μονάδα βάρους (12 ουγγιές)

ασημένιο σικελικό νόμισμα

κουτί για φύλαξη νομισμάτων (λιτρών)


καθέδρα

καθέδρα
κ
ᾰ
θέδρ
ᾱ

: καθέδρα < (κατά) καθ- + ἕδρα

καθέδρα πρεσβυτέρων (Ψαλμοί, LXX Ps.1.1)

※ κατέστρεψεν καὶ τὰς καθέδρας τῶν πωλούντων τὰς περιστεράς (Κατά Ματθαίον, κα'z) # η στάση καθίσματος ## παραμένω αδρανής: στην έκφραση ##: ※ ]] ἐν τῇ καθέδρᾳ εἶχεν: καθόταν άπρακτος (Θουκυδίδης, Ιστορία, 2.18.5. Μνημοσύνη@greek-language.gr (Κείμενο, μετάφραση: Άγγελος Βλάχος.)

έδρα καθηγητή, διδασκάλου

ελληνιστική σημασία

※ ἐπὶ τῆς καθέδρας σοφιστής (Επιγραφή, Ελευσίνα, 3ος αιώνας. SIG845)

※ Ἐπὶ τῆς μωϋσέως καθέδρας ἐκάθισαν οἱ γραμματεῖς καὶ οἱ Φαρισαῖοι (Κατά Ματθαίον, κγ')

ελληνιστική σημασία

※ τὸν ἐπὶ τῇ καθέδρᾳ τοῦ Αὐτοκράτορος (Eπιγραφή, Σπάρτη, 2ος αιώνας, BSA27.234)


καρηβαρία

καρηβαρία
-ας

: καρηβαρία < καρηβαρής < κάρη / κάρα + βάρος + -ία

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Ἱπποκράτης, Ἐπιδημίαι, (Epidemiarum), 2.3.1, p.102, @scaife.perseus

ᾟσιν ἐν πυρετοῖσιν ἀσώδεσι, φρικώδεσιν, ἐρεύθονται πρόσωπα, κοπιώδεες, ὀμμάτων ὀδυνώδεες, καρηβαρίαι, παραπληγίαι·

※ 4ος πκε αιώνας ⌘ Ἀριστοτέλης, Περὶ ὕπνου καὶ ἐγρηγόρσεως, 3 @scaife.perseus

Σημεῖον δὲ τούτων καὶ τὰ ὑπνωτικά· πάντα γὰρ καρηβαρίαν ποιεῖ, καὶ τὰ ποτὰ καὶ τὰ βρωτά, μήκων, μανδραγόρας, οἶνος, αἶραι. Καὶ καταφερόμενοι καὶ νυστάζοντες τοῦτο δοκοῦσι πάσχειν, καὶ ἀδυνατοῦσιν αἴρειν τὴν κεφαλὴν καὶ τὰ βλέφαρα.


τεκνογονία

: τεκνογονία < τεκνογόνος + -ία

η γέννηση τέκνων, παιδιών

※ 4ος πκε αιώνας ⌘ Ἀριστοτέλης, Τῶν περὶ τὰ ζῷα ἱστοριῶν, 7, 1

Μετὰ δὲ τὰ τρὶς ἑπτὰ ἔτη αἱ μὲν γυναῖκες πρὸς τὰς τεκνογονίας ἤδη εὐκαίρως ἔχουσιν, οἱ δ' ἄνδρες ἔτι ἔχουσιν ἐπίδοσιν.
#:: ΣτΕ: σε κάποια κείμενα γράφεται τεκνοποιΐας αντί για τεκνογονίας

※ 2ος κε αιώνας ⌘ Καινή Διαθήκη, Παύλου τοῦ Ἀποστόλου ἡ πρὸς Τιμόθεον ἐπιστολὴ πρώτη, 2:15

σωθήσεται δὲ διὰ τῆς τεκνογονίας, ἐὰν μείνωσιν ἐν πίστει καὶ ἀγάπῃ καὶ ἁγιασμῷ μετὰ σωφροσύνης.


τεκνοποιία

: τεκνοποιία < τέκνον + ποιέω

※ 4ος πκε αιώνας ⌘ Ἀριστοτέλης, Ἠθικὰ Νικομάχεια, 8, 1162a

καὶ τεκνοποιία κοινότερον τοῖς ζῴοις. τοῖς μὲν οὖν ἄλλοις ἐπὶ τοσοῦτον ἡ κοινωνία ἐστίν, οἱ δ᾽ ἄνθρωποι οὐ μόνον τῆς τεκνοποιίας χάριν συνοικοῦσιν, ἀλλὰ καὶ τῶν εἰς τὸν βίον·
#:::και η επιθυμία για τεκνοποίηση είναι πιο κοινή σε όλα τα ζώα. Ενώ όμως στα άλλα ζώα η συνύπαρξη και η συνάφεια φτάνει ως αυτό μόνο το σημείο, οι άνθρωποι συνοικούν όχι μόνο για την τεκνοποίηση, αλλά και για όλες τις άλλες ανάγκες της ζωής·
#::: Μετάφραση (2006): Δημήτριος Λυπουρλής, Θεσσαλονίκη:Ζήτρος @greek‑language.gr

※ 4ος πκε αιώνας ⌘ Ἀριστοτέλης, Ῥητορική, 2, 1395b

οἷον εἴ τις γείτοσι τύχοι κεχρημένος ἢ τέκνοις φαύλοις, ἀποδέξαιτ᾽ ἂν τοῦ εἰπόντος ὅτι οὐδὲν γειτονίας χαλεπώτερον ἢ ὅτι οὐδὲν ἠλιθιώτερον τεκνοποιίας,
#:::Αν, επί παραδείγματι, συμβεί κάποιος να μην έχει καλούς γείτονες ή να μην έχει καλά παιδιά, θα ακούσει με ευχαρίστηση αυτόν που λέει πως δεν υπάρχει χειρότερο πράγμα από τη γειτνίαση ή ότι δεν υπάρχει ηλιθιότερο πράγμα από την τεκνοποιία.
#:::Μετάφραση (2002, 2004): Δημήτριος Λυπουρλής, Θεσσαλονίκη:Ζήτρος @greek‑language.gr


σίκυς

άλλη μορφή του σικύς


κοινοπολιτεία

κοινοπολιτεία

: κοινοπολιτεία < κοινο- + πολιτεία

η ιδιότητα μέλους σε κοινό


πέος

: πέος < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή *pes-

το όργανο ούρησης και συνουσίας στα αρσενικά θηλαστικά, ορισμένα πτηνά και άλλα ζώα


παστός

παστός
παστάς

: παστός < πάσσω


λόγιος

: λόγιος, ήδη τον 6ο/5ο αιώνα πΚΕ στον Πίνδαρο < λόγ(ος) + -ιος < λέγω
:* και ουσιαστικοποιημένο

ο χρονικογράφος (στον Ηρόδοτο)

Περσέων οἱ λόγιοι (⌘ Ἡρόδοτος, Ἱστορίαι, 1 (Κλειώ), 1.1@greeklanguage.gr


λαγάνια

ονομαστική, αιτιατική και κλητική πληθυντικού του λαγάνιον

ελληνιστική κοινή


μάγγανον

μάγγανον
-ου

μάγγανον < → λείπει η ετυμολογία

οτιδήποτε χρησιμοποιείται ως μέσο μαγείας, τα μάγια


μήν

: μήν < πρωτοελληνική *méns < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή *mḗh₁n̥s < *meh₁- (μετρώ). Συγγενή: λατινική mensis, (αγγλική moon, month)
: ΑΠΟΓΟΝΟΙ: ⇒ μεσαιωνικά ελληνικά: μήνας ⇒ νέα ελληνικά: μήνας


μαγγανεία

μαγγανεία < μαγγανεύω


παστάδα

αιτιατική ενικού του παστάς


λυχνίτης

πολύτιμος λίθος κόκκινου χρώματος, το ρουμπίνι


λύχνος

: λύχνος < ρίζα *λυκ-, βλέπε λυκόφως, λευκός, λατινικό lux • Η Ετυμολογία χρειάζεται ανάπτυξη με τεκμηρίωση. Μπορείτε να βοηθήσετε;


λυτρωτής

→ ζητούμενο λήμμα

ελληνιστική κοινή


λίστρος

: λίστρος (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική λίστρον (ουδέτερο) με αλλαγή γένους

άλλη μορφή του λίστρον

ελληνιστική κοινή

s.v. Μίκκος - ΕΜ.587.43 - Μέγα Ετυμολογικόν (Etymologicum Μagnum) (1816) Λειψία: Lipsiae Apud J.A.G. Weigel. @archive.org

λίστρος ὁ ξυστήρ


πάσσαλος

πάσσαλος
-ου

: πάσσαλος ήδη στον Όμηρο < πήγνυμι • Η Ετυμολογία χρειάζεται ανάπτυξη με τεκμηρίωση. Μπορείτε να βοηθήσετε;
: ΑΠΟΓΟΝΟΙ: ↷ λατινικά: pessulus, ⇘ νέα ελληνικά: πάσσαλος

πάσσαξ

μεγαρικός τύπος

ξύλινο καρφί σε τοίχο για κρέμασμα αντικειμένων

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ὀδύσσεια, 8 (θ. Ὀδυσσέως σύστασις πρὸς Φαίακας.), στίχ. 105 (105-108 )

κὰδ δ᾽ ἐκ πασσαλόφι κρέμασεν φόρμιγγα λίγειαν, | Δημοδόκου δ᾽ ἕλε χεῖρα καὶ ἔξαγεν ἐκ μεγάροιο | κῆρυξ· ἄρχε δὲ τῷ αὐτὴν ὁδὸν ἥν περ οἱ ἄλλοι | Φαιήκων οἱ ἄριστοι, ἀέθλια θαυμανέοντες.
#:::Τότε κι ο κήρυκας κρέμασε πάλι τη μελωδική κιθάρα | στο ίδιο ξύλινο καρφί, πήρε απ᾽ το χέρι τον Δημόδοκο | και τον οδήγησε έξω από το παλάτι στον δρόμο που πορεύονταν | οι πρώτοι των Φαιάκων, να δουν και να θαυμάσουν τα αγωνίσματα.
#::: Μετάφραση σε πεζό (2006): Δημήτρης Ν. Μαρωνίτης, @greek‑language.gr

※ 5ος αιώνας πκε ⌘ Ἡρόδοτος, Ἱστορίαι, 4 (Μελπομένη), 72.4

χαλινοὺς δὲ καὶ στόμια ἐμβαλόντες ἐς τοὺς ἵππους κατατείνουσι ἐς τὸ πρόσθε αὐτῶν καὶ ἔπειτα ἐκ πασσάλων δέουσι.
#:::βάζουν στα άλογα χαλινάρι και γκέμια, τα τεντώνουν προς τα εμπρός κι ύστερα τα δένουν σε πασσάλους.
#:::Μετάφραση (1992): Ηλίας Σπυρόπουλος. Αθήνα:Γκοβόστης @greek‑language.gr

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Εὐριπίδης, Ἀνδρομάχη, στίχ. 1122 (1120-1123)

χωρεῖ δὲ πρύμναν· οὐ γὰρ ἐς καιρὸν τυπεὶς | ἐτύγχαν᾽· ἐξέλκει δὲ καὶ παραστάδος | κρεμαστὰ τεύχη πασσάλων καθαρπάσας | ἔστη ᾽πὶ βωμοῦ γοργὸς ὁπλίτης ἰδεῖν,
#:::Τραβιέται προς τα πίσω, αφού δεν ήτανε | βαριά χτυπημένος κι αρπάζοντας | από τα ξύλινα καρφιά του πρόναου τα όπλα που ήταν κρεμασμένα εκεί, | στάθηκε πάνω στον βωμό ξαγριεμένος
#:::Μετάφραση (1994): Γιώργος Γεραλής, Αθήνα: Σ. Ι. Ζαχαρόπουλος @greek‑language.gr

σφήνα για να ανοίγουν τρύπες


μαγγανευτής

μαγγανευτής
-οῦ
μαγγανεύτρια

: μαγγανευτής (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική μαγγανεύ(ω) + -τής


λωποδύτης

λωποδύτης
-ου

: λωποδύτης < (λώπη ή λῶπος (ένδυμα)) μεταπτωτική βαθμίδα λωπ- του λέπω + -ο- + -δύτης < δύω (βυθίζω, βουτώ), «αυτός που κλέβει ρούχα»

ο κλέφτης ρούχων

ο παλιάνθρωπος, κλέφτης, ο ληστής ή ο λογοκλόπος

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Ἀριστοφάνης, Βάτραχοι, στίχ. 772 (771-773)

ὅτε δὴ κατῆλθ᾽ Εὐριπίδης, ἐπεδείκνυτο | τοῖς λωποδύταις καὶ τοῖσι βαλλαντιοτόμοις | καὶ τοῖσι πατραλοίαισι καὶ τοιχωρύχοις,
#:::Σαν ήρθε ο Ευριπίδης κάτω, αρχίζει της τέχνης του επιδείξεις, | μ᾽ ακροατήριο όλο πορτοφολάδες, λωποδύτες, | διαρρήχτες, πατροκτόνους·
#:::Μετάφραση (1967): Θρασύβουλος Σταύρου, Αθήνα:Τυποβιβλιοτεχνική @greek‑language.gr


λύσις

: λύσις, ήδη ομηρικό < λύ(ω) + -σις

λυσι- Αρχαίες ελληνικές λέξεις με πρόθημα λυσι- στο Βικιλεξικό

λύση, αποδέσμευση, λύσιμο

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ὀδύσσεια, 9 (ι. Ἀλκίνου ἀπόλογοι: Τὰ περὶ Κίκονας, Λωτοφάγους καὶ Κύκλωπας.), στίχ. 421 (420-422 )

αὐτὰρ ἐγὼ βούλευον, ὅπως ὄχ᾽ ἄριστα γένοιτο, | εἴ τιν᾽ ἑταίροισιν θανάτου λύσιν ἠδ᾽ ἐμοὶ αὐτῷ | εὑροίμην·
#::: Όμως κι εγώ το μελετούσα κιόλας, το πώς θα πήγαινε το πράγμα στο καλύτερο, | γυρεύοντας τη λύση, από τον θάνατο να σώσω τους συντρόφους μου κι εμένα.
#::: Μετάφραση σε πεζό (2006): Δημήτρης Ν. Μαρωνίτης, @greek‑language.gr

απελευθέρωση, λύτρα, εξαγορά

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ἰλιάς, 24 (Ω. Ἕκτορος λύτρα.), στίχ. 655 (653-655 )

τῶν εἴ τίς σε ἴδοιτο θοὴν διὰ νύκτα μέλαιναν, | αὐτίκ᾽ ἂν ἐξείποι Ἀγαμέμνονι ποιμένι λαῶν, | καί κεν ἀνάβλησις λύσιος νεκροῖο γένηται.
#::: και αν κάποιος απ᾽ αυτούς σε ιδεί, μέσα στην μαύρην νύκτα | μη δώσει ευθύς την είδησιν στον αρχηγόν Ατρείδην | και του νεκρού την λύτρωσιν μη τύχη ν᾽ αντισκόψει·
#::: Έμμετρη μετάφραση (1922): Ιάκωβος Πολυλάς, @greek‑language.gr

απελευθέρωση, απαλλαγή, κάθαρση, εξιλέωση

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Σοφοκλῆς, Τραχίνιαι, στίχ. 1171 (1169-1172)

ἥ μοι χρόνῳ τῷ ζῶντι καὶ παρόντι νῦν | ἔφασκε μόχθων τῶν ἐφεστώτων ἐμοὶ | λύσιν τελεῖσθαι· κἀδόκουν πράξειν καλῶς. | τὸ δ᾽ ἦν ἄρ᾽ οὐδὲν ἄλλο πλὴν θανεῖν ἐμέ.
#:::λοιπόν λένε πως αυτό τον καιρό που είμαστε τώρα | θενά ᾽βρω απαλλαγή απ᾽ τα βάσανά μου | πού ειχα ως τώρα· | μα αυτό δεν ήταν τίποτ᾽ άλλο, παρά πως θα πεθάνω·
#::: Μετάφραση χ.χ.: Ιωάννης Ν. Γρυπάρης), Αθήνα: Εστία @greek‑language.gr

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Σοφοκλῆς, Οἰδίπους Τύραννος, στίχ. 921 (919-921)

πρὸς σ᾽, ὦ Λύκει᾽ Ἄπολλον, ἄγχιστος γὰρ εἶ, | ἱκέτις ἀφῖγμαι τοῖσδε σὺν κατεύγμασιν, | ὅπως λύσιν τιν᾽ ἡμὶν εὐαγῆ πόρῃς·
#:: γι᾽ αυτό προσπέφτω ικέτισσα σ᾽ εσένα Λύκειε Απόλλων, | που γειτονεύεις με το σπιτικό μας, προσφέροντας τα δώρα μου, | ζητώντας λύτρωση και καθαρμό.
#::: Μετάφραση (2000): Κ. Χ. Μύρης, Αθήνα: ΟΕΔΒ @greek‑language.gr

αποχωρισμός της ψυχής από το σώμα

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Πλάτων, Φαίδων, 67d @scaife.perseus

οὐκοῦν τοῦτό γε θάνατος ὀνομάζεται, λύσις καὶ χωρισμὸς ψυχῆς ἀπὸ σώματος;

ανασκευή ενός επιχειρήματος, αναίρεση

※ 4ος πκε αιώνας ⌘ Ἀριστοτέλης, Ῥητορική, 2, 1402b

τὸ δὲ εἰκὸς οὐ τὸ ἀεὶ ἀλλὰ τὸ ὡς ἐπὶ τὸ πολύ, φανερὸν ὅτι τὰ τοιαῦτα μὲν τῶν ἐνθυμημάτων ἀεὶ ἔστι λύειν φέροντα ἔνστασιν, ἡ δὲ λύσις φαινομένη ἀλλ᾽ οὐκ ἀληθὴς ἀεί· οὐ γὰρ ὅτι οὐκ εἰκός λύει ὁ ἐνιστάμενος, ἀλλ᾽ ὅτι οὐκ ἀναγκαῖον· διὸ καὶ ἀεὶ ἔστι πλεονεκτεῖν ἀπολογούμενον μᾶλλον ἢ κατηγοροῦντα διὰ τοῦτον τὸν παραλογισμόν·
#::: δεδομένου, επίσης, ότι πιθανό δεν είναι το πάντοτε αληθινό αλλά αυτό που είναι αληθινό τις περισσότερες φορές, είναι φανερό α) ότι αυτού του είδους τα ενθυμήματα είναι πάντοτε δυνατό να ανασκευάζονται με ένσταση, β) ότι αυτή η ανασκευή είναι φαινομενική, όχι ουσιαστικά ισχυρή: η ένσταση δεν αναιρεί την πιθανοφάνεια αυτών που υποστηρίζει ο αντίπαλος, αλλά μόνο ότι το συμπέρασμά του δεν είναι υποχρεωτικό· αυτός είναι και ο λόγος που με αυτού του είδους τον παρα-συλλογισμό ο απολογούμενος βρίσκεται πάντοτε σε πλεονεκτική θέση έναντι του κατηγόρου·
#::: Μετάφραση (2002, 2004): Δημήτριος Λυπουρλής, Θεσσαλονίκη:Ζήτρος @greek‑language.gr

λύση, εύρεση αυτού που ζητάμε σε ένα πρόβλημα, στην υπόθεση ενός έργου κλπ.

※ 4ος πκε αιώνας ⌘ Ἀριστοτέλης, Ἠθικὰ Νικομάχεια, 7, 1146b

Αἱ μὲν οὖν ἀπορίαι τοιαῦταί τινες συμβαίνουσιν, τούτων δὲ τὰ μὲν ἀνελεῖν δεῖ τὰ δὲ καταλιπεῖν· ἡ γὰρ λύσις τῆς ἀπορίας εὕρεσίς ἐστιν.
#::: Αυτές είναι, γενικά, οι δυσκολίες που ανακύπτουν ενσχέσει με το θέμα μας: μερικές από αυτές πρέπει να τις αντιμετωπίσουμε και να τις παραμερίσουμε, και άλλες να τις κρατήσουμε — η αντιμετώπιση και λύση της δυσκολίας ισοδυναμεί με εύρεση της αλήθειας.
#::: Μετάφραση (2006): Δημήτριος Λυπουρλής, Θεσσαλονίκη:Ζήτρος @greek‑language.gr

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Πλάτων, Νόμοι, 12, 945c @scaife.perseus

πολλοὶ καιροὶ πολιτείας λύσεώς εἰσιν, καθάπερ νεὼς ἢ ζῴου τινός, οὓς ἐντόνους τε καὶ ὑποζώματα καὶ νεύρων ἐπιτόνους, μίαν οὖσαν φύσιν διεσπαρμένην, πολλαχοῦ πολλοῖς ὀνόμασιν προσαγορεύομεν·

κατάπαυση, τερματισμός

※ 7ος πκε αιώνας ⌘ Ἡσίοδος, Θεογονία, 637 (637-638)

οὐδέ τις ἦν ἔριδος χαλεπῆς λύσις οὐδὲ τελευτὴ | οὐδετέροις, ἶσον δὲ τέλος τέτατο πτολέμοιο.
#::: Της φοβερής της έριδας λύση καμία και τέλος δεν υπήρχε | και για τις δυο πλευρές, και του πολέμου η έκβαση ήταν ισόρροπη.
#::: Μετάφραση (2001): Σταύρος Γκιργκένης, Θεσσαλονίκη: Ζήτρος @greek‑language.gr

μείωση, ελάττωση

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Ἱπποκράτης, Aphorismi, Ἀφορισμοί , 7.42, @scaife.perseus

Ἢν πυρετὸς μὴ ἀπὸ χολῆς ἔχῃ, ὕδατος πολλοῦ καὶ θερμοῦ καταχεομένου κατὰ τῆς κεφαλῆς, λύσις τοῦ πυρετοῦ γίνεται.

απαλλαγή από υποθήκη, ενέχυρο ή δέσμευση

※ τέλη 4ου αιώνας πκε αιώνα, Επιγραφή από την περιοχή της Ηφαιστίας Λήμνου. IG XII,8 19. στίχ. 1-8 @epigraphy.packhum.org

ἐπὶ Νικοδώρου ἄρ[χον]-
τος. ὅρος χωρίου καὶ ο[ἰκί]-
ας πεπραμένων ἐπὶ
λύσει Χ∶ δραχμῶν ὀρ-
γειῶσι τοῦ Ἡρακλεί[ου]ς
τοῦ ἐ[ν] Κόμει κατὰ τὸ γρα-
μματεῖον τὸ ὀργειωνι-
κόν.

※ 4ος αιώνας πκε αιώνας, Επιγραφή από την περιοχή του Κεραμεικού στην Αθήνα. Hesperia Suppl. 9 (1951) 35,23. στίχ. 1-7 @epigraphy.packhum.org

[ὅρος χωρίου πε]-
[πραμένου ἐπὶ λύ]-
[σει τῶι δεῖνι Ἀναγυρ]-
ασίω̣ι ([Φυλ]ασίω̣ι?) κατ̣ὰ τ̣ὰς συ̣ν̣-
θήκας, αἳ κεῖν̣ται παρὰ
Πρωτέαι Ἐξηκέστου
Ἀνακαιεῖ.

τερματισμός, τέλος

ελληνιστική σημασία

※ Επιγραφή χριστιανικής περιόδου από τις Συρακούσες της Σικελίας. IG XIV 140 , @epigraphy.packhum.org

ἡμέρᾳ ∙ κυριακῇ δεσμευθεῖσα ∙ ἀλύτοις ∙ καμάτοις ∙ ἐπὶ ∙ κοίτης,
ἧς καὶ τοὔνομα ∙ Κυριακή ∙ ἡμέρᾳ ∙ κυριακῇ ∙ παντὸς ∙ βίου ∙ λύσιν
ἔσχε, τὴν ᾔτησε, πρὸ ∙ πρώτης ∙ καλανδῶν ∙ Μαίων ∙ ☧

ερμηνεία, εξήγηση

ελληνιστική σημασία

※ 1ος/2ος κε αιώνας ⌘ Πλούταρχος, Ἠθικά Βασιλέων ἀποφθέγματα καὶ στρατηγῶν, 90.11 @scaife.perseus

Ὁρτησίου δὲ τοῦ ῥήτορος λαβόντος μισθὸν ἀργυρᾶν σφίγγα παρὰ τοῦ Βέρρου καὶ πρὸς τὸν Κικέρωνα πλαγίως τι εἰπόντα φήσαντος αἰνιγμάτων λύσεως ἀπείρως ἔχειν, καὶ μὴν ἡ σφίγξ, ἔφη, παρὰ σοί ἐστιν.

εκσπερμάτωση

ελληνιστική σημασία

χωρισμός ενός φωνήεντος σε δύο άλλα ή μίας λέξης σε δύο διαφορετικές

ελληνιστική σημασία

ἥλιος > ἠέλιος

ελληνιστική σημασία

※ 2ος κε αιώνας ⌘ Καινή Διαθήκη, Προς Κορινθίους Α', 7.27

δέδεσαι γυναικί; μὴ ζήτει λύσιν. λέλυσαι ἀπὸ γυναικός; μὴ ζήτει γυναῖκα.

※ 1ος/2ος κε αιώνας ⌘ Πλούταρχος, Βίοι Παράλληλοι Αιμίλιος Παύλος, 5.2 @scaife.perseus

ἀλλʼ ἔοικεν ἀληθής τις εἶναι λόγος περὶ γάμου λύσεως γενόμενος, ὡς ἀνὴρ Ῥωμαῖος ἀπεπέμπετο γυναῖκα, τῶν δὲ φίλων νουθετούντων αὐτόν, οὐχὶ σώφρων; οὐκ εὔμορφος;


τέλμα

: τέλμα < άγνωστης ετυμολογίας

τέλμα, όπως και στα νέα ελληνικά

※ ὄμβριον ὕδωρ ἂν εἴχετ᾽ ἐν τοῖς τέλμασιν (Αριστοφάνης, Ὄρνιθες, 1593)

χαμηλά εδάφη που κινδυνεύουν από πλημμύρες

※ ἐπεὰν δὲ πληθύνεσθαι ἄρχηται ὁ Νεῖλος, τά τε κοῖλα τῆς γῆς καὶ τὰ τέλματα τὰ παρὰ τὸν ποταμὸν πρῶτα ἄρχεται πίμπλασθαι διηθέοντος τοῦ ὕδατος ἐκ τοῦ ποταμοῦ: καὶ αὐτίκα τε πλέα γίνεται ταῦτα καὶ παραχρῆμα ἰχθύων σμικρῶν πίμπλαται πάντα (Ηρόδοτος, 2,93,5)

→ λείπει η μετάφραση

η λάσπη λιμνάζοντος ύδατος, η ιλύς, ο βόρβορος

ο πηλός που χρησιμοποιείται από τους χτίστες, λάσπη, ασβεστοκονία(μα)

※ τέλματι χρεώμενοι ἀσφάλτῳ (Ηρόδοτος, 1, 79)


λυκιδεύς

λυκιδεύς
-έως

: λυκιδεύς (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική λύκ(ος) + -ιδεύς

ο μικρός λύκος, το λυκάκι

※ 6ος πκε αιώνας [μεσαιωνικά χφφ] ⌘ Αίσωπος, Αἰσώπου Μῦθοι, Ποιμὴν καὶ λυκιδεῖς

Ποιμὴν εὑρὼν λυκιδεῖς, τούτους μετὰ πολλῆς ἐπιμελείας ἔτρεφεν, οἰόμενος ὅτι τελειωθέντες οὐ μόνον τὰ ἑαυτοῦ πρόβατα τηρήσουσιν, ἀλλὰ καὶ ἕτερα ἁρπάζοντες αὐτῷ οἴσουσιν


μιγάς

: μιγάς < μ(ε)ίγνυμι < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή ρίζα *meyḱ-, *meyǵ- (αναμειγνύω)

ανακατεμένος

μισός Έλληνας και μισός ξένος («βάρβαρος»)

ελληνιστική σημασία


λιπαρότης

λιπαρότης
-τητος

: λιπαρότης < λιπαρό(ς) + -της

η λιπαρότητα

(στον πληθυντικό) λιπαρότητες λιπαρές ουσίες

λαμπρότητα (όπως για λαμπερά μάτια)


τελειότης

τελειότης
-ητος

: τελειότης < τέλει(ς) + -της

τελειότητα, πληρότητα


λύτρωσις

λύτρωσις
-εως

: λύτρωσις (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική λυτρόω / λυτρῶ + -σις < λύτρον

εξαγορά, απελευθέρωση με πληρωμή λύτρων

ελληνιστική κοινή

λύτρωση, απολύτρωση

ελληνιστική κοινή


κοινότης

κοινότης
-ητος

: κοινότης < κοινό(ς) + -της

μοίρασμα από κοινού

ομοιότητα γνωρισμάτων

ευκολία στην προσέγγιση

απουσία διακρίσεων

(συνεκδοχικά) καταδεκτικότητα

κοινότητα ενός σώματος (όπως η βουλή)

το κοινό γένος


σπαργάνωσις

σπαργάνωσις
-εως

: σπαργάνωσις (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική σπαργανῶ (κλίση σπαργανόω) + -σις (-ωσις)

ελληνιστική κοινή


λίπανσις

λίπανσις
-εως

: λίπανσις (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική λιπαίνω, λιπαν- -σις

επάλειψη με μύρο

επάλειψη με λίπος (και στην καθαρεύουσα)


καρκίνωσις

: καρκίνωσις (ελληνιστική κοινή) < καρκινόω / καρκινῶ + -σις < αρχαία ελληνική καρκίνος

καρκίνωση, ανάπτυξη καρκινώματος

ελληνιστική κοινή


τελεσφόρησις

τελεσφόρησις
-εως

: τελεσφόρησις (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική τελεσφορῶ (τελεσφορέω), τελεσφορη- + -σις (-ησις) < τελεσφόρος


λογικότης

: λογικότης (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική λογικό(ς) + -της

η λογικότητα

ελληνιστική κοινή


κοιλότης

κοιλότης
-ητος

: κοιλότης < κοῖλο(ς) + -της


κοίμησις

κοίμησις
-εως

: κοίμησις < (κοιμάομαι, κοιμῶμαι) κοιμη- + -σις
: ΑΠΟΓΟΝΟΙ: ⇘ νέα ελληνικά: κοίμηση

πλάγιασμα για ύπνο, κατάκλιση

θάνατος, ύπνος θανάτου

ελληνιστική σημασία


γλαφυρότης

γλαφυρότης
-ητος

: γλαφυρότης (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική γλαφυρ(ός) + -ότης

κομψότητα (στο λόγο, στην έκφραση, τη θεωρία, τα έργα)

ελληνιστική κοινή


καθαριότης

: καθαριότης (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική καθαρειότης < καθάρει(ος), με ιωτακισμό < καθάριο(ς) + -της

η καθαριότητα

ελληνιστική κοινή


κάθαρσις

: κάθαρσις < καθαίρω, θέμα καθαρ- (< καθαρός) + -σις

αποβολή υγρών

※ 4ος αιώνας πκε ⌘ Ἀριστοτέλης, Ποιητική (Po. 1449b28)

τραγῳδία […] διʼ ἐλέου καὶ φόβου περαίνουσα τὴν τῶν τοιούτων παθημάτων κάθαρσιν


παστάς

παστάς
-άδος

: παστάς < *πα(ρ)στάς < παραστάς < παρίσταμαι

κιονοστοιχία, προστώο κατοικίας (μπροστά στην είσοδο κατοικίας)

αρχιτεκτονική

εσωτερικό δωμάτιο, όπως θάλαμος

νυφικό δωμάτιο, παστάδα

ελληνιστική σημασία


μιαρότης

μιαρότης
-ητος

: μιαρότης (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική μιαρό(ς) + -της

ελληνιστική κοινή


μήκυνσις

μήκυνσις
-εως

: μήκυνσις (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική μηκύν(ω) + -σις

η μήκυνση στην προσωδία, το να κάνω μακρά μια συλλαβή

≈ συνώνυμα: μυκησμός (φωνήεντος)


τεκμήριον

: τεκμήριον < θέμα τεκμηρ- όπως στο τεκμήρασθαι του τεκμαίρομαι < τέκμαρ + -ιον

συνώνυμο του τέκμαρ στη σημασία βεβαιωμένη απόδειξη, τεκμήριο


μάγευμα

μάγευμα
-ατος

: μάγευμα < μαγεύ(ω) + -μα

μαγικό τέχνασμα

μάγια, μαγική απάτη, γητειές, μαγικά φίλτρα

στον πληθυντικό


ματαιότης

: ματαιότης (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική μάταιο(ς) + -της

η ματαιότητα

ελληνιστική κοινή

※ 3ος/2ος πκε αιώνας ⌘ Παλαιά Διαθήκη, Ψαλμοί του Δαβίδ, 39.5, κατά την Μετάφραση των Εβδομήκοντα @scaife.perseus

μακάριος ἀνὴρ οὗ ἐστιν τὸ ὄνομα Κυρίου ἐλπὶς αὐτοῦ, καὶ οὐκ ἐνέβλεψεν εἰς ματαιότητας καὶ μανίας ψευδεῖς.


χαράκτης

: χαράκτης (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική χαράσσω, θέμα χαρακ- + -της

→ ζητούμενο λήμμα

ελληνιστική κοινή


χαρακτηρισμός

χαρακτηρισμός

: χαρακτηρισμός < χαρακτηρίζω, χαρακτηρισ- + -μός < αρχαία ελληνική χαρακτήρ < χαράσσω

→ ζητούμενο λήμμα

ελληνιστική κοινή


γλαφυρότητα

αιτιατική ενικού του γλαφυρότης

ελληνιστική κοινή


λύσσα

: λύσσα < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή *leuk- / *lewk-

λύσσα σκύλου


σπάνις

: σπάνις < → λείπει η ετυμολογία

σπανιότητα, έλλειψη, ανεπάρκεια


χαράδρα

χαράδρα
χαράδρη

χαράδρα < χαράσσω• Η Ετυμολογία χρειάζεται ανάπτυξη με τεκμηρίωση. Μπορείτε να βοηθήσετε;

ορμητικά νερά από βροχή που τρέχουν ακανόνιστα ανοίγοντας χειμάρρους

κοίτη χειμάρρου, χαράδρα

※ εὕδουσι δ΄ ὀρέων κορυφαί τε καὶ φάραγγες
πρώονές τε καὶ χαράδραι

Kοιμούνται κορφοβούνια και φαράγγια,
και ρεματιές κοιμούνται και ψηλώματα, (Αλκμάν, Μετάφραση: Ιωάννης Θεοφάνους Κακριδής)
#:: Διδακτικό εγχειρίδιο: Αλκμάν με τρεις μεταφράσεις - Αρχαία ελληνική γλώσσα και γραμματεία στο Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας

τεχνητός αγωγός νερών


λύμη

: λύμη < → λείπει η ετυμολογία

κακοποίηση, ακρωτηριασμός, βλάβη

σημασία «βλάβη»

υβριστική μεταχείριση, ατιμία, βρισιές

σημασία «βλάβη»

σημασία «βλάβη»

άλλη μορφή του λῦμα: ρύπος, ακαθαρσία

σημασία «λύμα


μιγάδα

αιτιατική ενικού του μιγάς

αιτιατική ενικού του μιγάς


χάραγμα

χάραγμα < χαράσσω

η ενέργεια του χαράσσω, η χάραξη, το χάραγμα

χαρακτηριστικό σχέδιο που έχει γίνει σε ζώο ή άνθρωπο, ιδιαίτερα δούλου, με έγκαυμα του δέρματος

γραφή, επιγραφή


χαράκωμα

: χαράκωμα < χαρακόω < χάραξ

στρατόπεδο οχυρωμένο με πασσάλους


λυκαυγές

: λυκαυγές < ουσιαστικοποιημένο ουδέτερο του επιθέτου λυκαυγής < *λύκη + αὐγής (< αὐγή)

ελληνιστική κοινή


μίγμα

άλλη γραφή του μεῖγμα


σφράγισμα

: σφράγισμα < σφραγίζω, σφραγισ- + -μα < σφραγίς

το αποτύπωμα ενός σφραγιδόλιθου


περιοδία

: περιοδία < περίοδος + -ία < περί + ὁδός

άλλη γραφή του περιοδεία


κάταγμα

κάταγμα
κάτηγμα
κατέαγμα

κάταγμα <
# κατάγνυμι
# κατάγω


ταραξίας

: ταραξίας < (αρχαία ελληνική ταράσσω) ταραξ- + -ίας

άλλη μορφή του ταράκτης: ο ταραξίας

ελληνιστική κοινή


μνεία

: μνεία < μνάομαι / μνῶμαι < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή ρίζα *mn̥yo- < *men-

μνήμη, ανάμνηση

υπόμνηση, υπενθύμιση

αναφορά, μνημόνευση


πενία

: πενία < πέν(ομαι) (μοχθώ, αργότερα: στερούμαι, είμαι φτωχός) + -ία (υποχωρητικός αναδρομικός σχηματισμός)


χαριεντισμός

χαριεντισμός

: χαριεντισμός < χαριεντίζομαι

η χαλαρή ενασχόληση με ευτράπελα


φωτοδότης

φωτοδότης
φωτοδότις
φωτοδώτης (transliteration)

: φωτοδότης < φωτο- + -δότης

ελληνιστική κοινή


χηλός

χηλός < άγνωστης ετυμολογίας

κασέλα, μεγάλο κιβώτιο


λάθυρος

λάθυρος
λάθυρα

: λάθυρος < άγνωστης ετυμολογίας
: ΑΠΟΓΟΝΟΙ: ⇒ μεσαιωνικά ελληνικά: λαθούριν ⇒ νέα ελληνικά: λαθούρι

ελληνιστική κοινή


κώνωψ

: κώνωψ < αβέβαιης ετυμολογίας Οι ετυμολογικές προτάσεις περιλαμβάνουν
:# δάνειο με (άμεσο δάνειο) σημιτικής προέλευσης αρχή από τα αιγυπτιακά με επίδραση του κῶνος
:# σύνδεση με το τοπωνύμιο Κάνωπος (πόλη της Αιγύπτου) (δείτε το υποκοριστικό κωνώπιον)
:# πιθανή σύνδεση του -ωπ- με προελληνική αρχή
:# (όχι πιθανό) σύνδεση με το ὤψ (ὄψ)

※ 2ος κε αιώνας ⌘ Λουκιανός, 7, 1 Μυίας ἐγκώμιον @wikisource @scaife.perseus

Η μυῖα ἔστι μὲν οὐ τὸ σμικροτάτον τῶν ὀρνέων, ὅσον ἐμπίσι καὶ κώνωψι καὶ τοῖς ἔτι λεπτοτέροις παραβάλλειν, ἀλλὰ τοσοῦτον ἐκείνων μεγέθει προὔχει ὅσον αὐτὴ μελίττης ἀπολείπεται.

≈ συνώνυμα: ἐμπίς


λακωνισμός

άλλη γραφή του Λακωνισμός


λαχανοπώλης

λαχανοπώλης
λαχανοπωλήτρια
λαχανόπωλις

: λαχανοπώλης < λαχανο- + -πώλης


λόχος

λόχος < λέχομαι

η στρατιωτική ενέδρα

η ενέργεια

ο τόπος

το τμήμα του στρατού που χρησιμοποιείται


φασίολος

: φασίολος (αντιδάνειο) < (άμεσο δάνειο) λατινική phasiolus, phăsĕŏlus (făsĕŏlus) < υποκοριστικό του phaselus (φασόλι· πλοιάριο με σχήμα φασολιού) < αρχαία ελληνική φάσηλος (του γένους Vigna, διαφορετικού από τον Φασίολο) < πιθανόν δάνειο από μεσογειακή μη ινδοευρωπαϊκή γλώσσα.

άλλη μορφή του φάσηλος


βλωμός

: βλωμός < αρχαία ελληνική βάλλω από το θέμα βλη- καθ΄ ετεροίωση σε βλω-

μπουκιά, βλωμός


βόστρυχος

: βόστρυχος < ενδεχομένως η λέξη βότρυχος (με ίδια σημασία) ( < βότρυς, το τσαμπί με σταφύλια), με προσθήκη εκφραστικού σ-.

βόστρυχος, μπούκλα

※ 5ος αιώνας πκε, ⌘ Ευριπίδης, Ἑλένη, 1087-1089

ἐγὼ δ᾽ ἐς οἴκους βᾶσα βοστρύχους τεμῶ | πέπλων τε λευκῶν μέλανας ἀνταλλάξομαι | παρῆιδί τ᾽ ὄνυχα φόνιον ἐμβαλῶ †χροός†.
#:: Εγώ θα πάω μέσα, τα μαλλιά μου | θα κόψω, αντί λευκά θα βάλω μαύρα, | το πρόσωπό μου άγρια θα ματώσω.
#::: Μετάφραση (2006): Τάσος Ρούσσος @greek-language.gr

διακοσμητικό στοιχείο


μαχητής

μαχητής
τοῦ μαχητοῦ
στην
αιολική
μαχαίτας
στη
δωρική
μαχατάς

: μαχητής < ρίζα μαχ κοινή με το μάχαιρα και πιθανόν να σχετίζεται και με το μάσσω (ἐμάξην, ἐμαγάμην)

που πολεμάει με γενναιότητα, ο αγωνιστής, ο ανδρείος

μικρός μέν ἔην δέμας ἀλλά μαχητής : μικρός στο σώμα (μικρόσωμος) αλλά ανδρείος (Ιλιάδα, 5.801)

με χρήση επιθέτου: ο πολεμικός, ο μαχητικός


βόας

β' τύπος αιτιατικής πληθυντικού του ουσιαστικού βοῦς


βότρυς

: βότρυς, ήδη ομηρικό < πιθανόν προελληνικής αρχής

βότρυον

πληθυντικός:

βότρυα

πληθυντικός:

βόστρυχος, μπούκλα

το φυτό αρτεμισία

ελληνιστική σημασία, για τις Πλειάδες) παρομοιάζονται με βότρυς


κωπηλάτης

κωπηλάτης
-ου

: κωπηλάτης < κώπη + ἐλαύνω

※ 3ος/2ος πκε αιώνας ⌘ Παλαιὰ Διαθήκη κατά την μετάφραση των Εβδομήκοντα , Ιεζεκιήλ, 27.29

καὶ καταβήσονται ἀπὸ τῶν πλοίων πάντες οἱ κωπηλάται καὶ οἱ ἐπιβάται καὶ οἱ πρωρεῖς τῆς θαλάσσης ἐπὶ τὴν γῆν στήσονται

※ 2ος αιώνας πκε αιώνας ⌘ Πολύβιος, Ἱστορίαι, 34.3.8, @scaife.perseus

συμβαίνειν δέ ποτε καὶ τιτρώσκεσθαι διὰ τοῦ σκαφιδίου τὸν κωπηλάτην διὰ τὸ μέγεθος τοῦ ξίφους τῶν γαλεωτῶν καὶ τὸ τὴν ἀκμὴν τοῦ ζῴου συαγρώδη εἶναι καὶ τὴν θήραν.

※ 1ος/2ος κε αιώνας ⌘ Πλούταρχος, Ἠθικά Περὶ ἀοργησίας, Section 11, 460b, @scaife.perseus

οὐδὲν γὰρ οὕτως αἴτιόν ἐστι τοῦ παρούσης ὀργῆς κολάζειν, ὡς τὸ παυσαμένης μὴ κολάζειν ἀλλʼ ἐκλελύσθαι, καὶ ταὐτὸ πεπονθέναι τοῖς ἀργοῖς κωπηλάταις, οἳ γαλήνης ὁρμοῦσιν εἶτα κινδυνεύουσιν ἀνέμῳ πλέοντες.

είδος πολύποδα, ναυτίλος

※ 2/3ος κε αιώνας ⌘ Ἀθήναιος ὁ Nαυκρατίτης, Δειπνοσοφισταί, 7, 103 @scaife.perseus, @el.wikisource, @dfhg-project.org

φησὶν ὁ αὐτὸς Κλέαρχος,
οὔτε τὸν ἱερὸν καλούμενον πουλύπουν οὔτε τὸν κωπηλάτην πουλύπουν νόμιμον ἦν θηρεύειν, ἀλλ’ ἀπεῖπον τούτων τε καὶ τῆς θαλαττίας χελώνης μὴ ἅπτεσθαι.
#:::ΣτΕ: Ο Αθήναιος ο Ναυκρατίτης παραθέτει ένα απόσπασμα του φιλόσοφου Κλέαρχου από τους Σόλους της Κύπρου.


βρασμός

: βρασμός < βράζω

βρασμός υγρού, βράσιμο


βωμολόχος

: βωμολόχος < βωμ(ός) + -ο- + -λόχος λοχάω (ενεδρεύω)

εκείνος που ενεδρεύει στον βωμό (για να κλέψει το σφάγιο)

εκείνος που θα έκανε το οτιδήποτε, τιποτένιο ή γελοίο, για ένα γεύμα· χυδαίος


λιθοξόος

: λιθοξόος < λιθο- + -ξό-oς < αρχαίο ρήμα ξέω

λιθοξόος (πέτρας ή μαρμάρου)

ελληνιστική κοινή


βούβαλος

: βούβαλος < → λείπει η ετυμολογία

άλλη μορφή του βουβάλιον (ουδέτερο) ή του βούβαλις (θηλυκό): είδος αντιλόπης

θηλαστικό ζώο


φωταγωγός

φωταγωγός < (φῶς) φωτ- + -αγωγός (ἀγωγός). Το ουσιαστικό, από την έκφραση «ἡφωταγωγός θυρίς»

φεγγίτης, παράθυρο


χιασμός

: χιασμός < χιάζω, χιασ(τός) + -μός < από το γράμμα Χ

ο σχηματισμός διαγωνίων σε ένα παραλληλόγραμμο σχήμα ή γενικά ο σχηματισμός του Χ για διάφορους λόγους συνήθως για επισήμανση λάθους ή για την ακύρωση εγγράφου σχηματίζοτας διαγωνίους στη σελίδα του

ρητορικό σχήμα κατὰ χιασμόν, όταν η πρώτη φράση συνδέεται με την τέταρτη και η δεύτερη με την τρίτη (σχῆμα χιαστόν)

χιασμός ανατομικών στοιχείων

η δημιουργία σκιών στη ζωγραφική


χειρισμός

: χειρισμός < χειρίζω

ενέργεια με τα χέρια


χειραγωγός

χειραγωγός < χείρ και ἄγω

ελληνιστική λέξη, για κάποιον που παίρνει έναν ανήμπορο από το χέρι και τον καθοδηγεί χωρίς όμως απαραιτήτως να ξέρει κι αυτός που πάει

... ἂν ἐχρῶντο συμβούλοις καὶ στρατηγοῖς καὶ νομοθέταις ὥσπερ τυφλοῖς χειραγωγοῖς, οὐδ᾽ ἂν ἐζήλουν ἔργα καὶ πράξεις καὶ λόγους

που κινεί τα νήματα χωρίς να το ξέρουμε

τοῦ βίου τυφλὴ χειραγωγός η Τύχη


βόμβυξ

: βόμβυξ, ήδη τον 6ο/5ο αιώνα στον Αισχύλο < προέλευσης από γλώσσες της Ανατολίας, λέξη με πιθανή σημασία βαμβάκι

o μεταξοσκώληκας, ο βόμβυκας

※ <βόμβυκες> γένος αὐλῶν ἢ εἶδος ζώου πτερωτοῦ, κατὰ σφῆκα ※ 5ος αιώνας κε ⌘ Ἡσύχιος, Γλῶσσαι, Β


μαχαιροποιός

μαχαιροποιός
-οῦ

: μαχαιροποιός < μάχαιρ(α) + -ο- + -ποιός

ο κατασκευαστής μαχαιριών (και άλλων σκευών, όπως κουτάλες κ.λπ.)


περιορισμός

περιορισμός
-ού

: περιορισμός < περιορίζω, περιορισ- + -μός. Μορφολογικά αναλύεται σε περι- + ὁρισμός

περιορισμός, οριοθέτηση


μαυλιστής

μαυλιστής
-οῦ
μαυλίστρια

: μαυλιστής < → λείπει η ετυμολογία


λιμενάρχης

: λιμενάρχης < λιμήν λιμεν- + -άρχης

λιμενάρχης, διοικητής λιμένα

ελληνιστική κοινή


λιμήν

: λιμήν < • Η Ετυμολογία χρειάζεται ανάπτυξη με τεκμηρίωση. Μπορείτε να βοηθήσετε;

λιμένας, λιμάνι


λεοντιδεύς

λεοντιδεύς
-έως

: λεοντιδεύς (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική λέων, λέοντ(ος) + -ιδεύς


βίκος

: βίκος < → λείπει η ετυμολογία

≈ συνώνυμα: ἄρακος

περὶ ἀφάκης καὶ βίκου (Γαλ.6.550) (Χρειάζεται επεξεργασία)


βουκόλος

: βουκόλος < → λείπει η ετυμολογία

※ 5ος αιώνας πκε ⌘ Ἡρόδοτος, Ἱστορίαι, 2 (Εὐτέρπη), 164.1

Ἔστι δὲ Αἰγυπτίων ἑπτὰ γένεα, καὶ τούτων οἱ μὲν ἱρέες, οἱ δὲ μάχιμοι κεκλέαται, οἱ δὲ βουκόλοι, οἱ δὲ συβῶται, οἱ δὲ κάπηλοι, οἱ δὲ ἑρμηνέες, οἱ δὲ κυβερνῆται.

Στους Αιγυπτίους υπάρχουν επτά τάξεις, οι οποίες ονομάζονται: ιερείς, στρατιωτικοί, βουκόλοι, χοιροβοσκοί, έμποροι, διερμηνείς, πηδαλιούχοι.
*::Μετάφραση (1992), Λ. Ζενάκος: @greek‑language.gr


βιβλιοκάπηλος

βιβλιοκάπηλος

: βιβλιοκάπηλος < (βιβλίον) βιβλιο- + αρχαία ελληνική κάπηλος

έμπορος βιβλίων

ελληνιστική κοινή


χλεύη

χλεύη
ο
δυϊκός
δεν
απαντάται

: χλεύη < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή *gʰlew- (αστειεύομαι) (συγγενές με τα χλίω, χλωρός, χλαρός και χλιδή)

αστείο, αστεϊσμός

πρᾶγμα χλεύης ἄξιον (αστειότητες, γελοιότητες)


λαμπαδηδρομία

λαμπαδηδρομία

: λαμπαδηδρομία < λαμπάς, λαμπάδ(ος) + -η- + -δρομία

λαμπαδηδρομία


λέμφος

: λέμφος: Κατά τον Beekes πρωτοελληνική προέλευση, αναφέροντας και ότι ο ⌘Furnée τη θεωρεί ίδια λέξη με τη λάμπη. O Hofmann θεωρεί πιθανώς συγγενικό το νεογερμανικό Schlamm (βόρβορος, πηλός) < μέση άνω γερμανική slam εάν ανάγονται σε πρωτοϊνδοευρωπαϊκή ρίζα *slambh-

κόρυζα, μύξα


λιθόκολλα

ελληνιστική κοινή


χειροτονία

: χειροτονία < χειροτονέω / χειροτον(ῶ) + -ία < (χείρ) χειρο- + → δείτε τείνω

ψηφοφορία με ανάταση του χεριού

ψηφοφορία, εκλογή, ψήφος

κατ’ επέκταση

διορισμός (όπως σε αξίωμα)

ελληνιστική σημασία


χηλή

χηλή < χαίνω

βελόνα για πλέξιμο διχτυών, σαγίττα


χερσόνησος

: χερσόνησος < χέρσ(ος) + -ό- + νῆσος

η χερσόνησος, το προεξέχον στη θάλασσα τμήμα στεριάς, που θα ήταν παρά λίγο νήσος, κάτι ανάμεσα σε στεριά και νησί

νησί που συνδέεται με γέφυρα με τη στεριά


λέσχη

: λέσχη < λέχω / λέχομαι

χώρος στον οποίο συγκεντρωνόταν για να ανταλλάξουν νέα, κάθε δημόσια στοά

πολυλογία, κουτσομπολιό


λαμπαδηφορία

λαμπαδηφορία

: λαμπαδηφορία < λαμπαδηφόρ(ος) + -ία < λαμπάς, λαμπαδ- + -η- + -φόρος

συνώνυμο του λαμπαδηδρομία


βορά

: βορά < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή ρίζα *gʷer- (=καταβροχθίζω, καταπίνω)· συγγενές με το βιβρώσκω

τροφή, κρέας

※ τῆς δ᾽ ἐφ᾽ ἡμέραν βορᾶς | ἐς σμικρὸν ἥκει· πᾶς γὰρ ἐμπλησθεὶς ἀνὴρ | ὁ πλούσιός τε χὠ πένης ἴσον φέρει. Ευριπίδης Ηλέκτρα, στ. 430, 413 π.Χ.

Για το φαγί της κάθε μέρας είναι | το έξοδο μικρό· γιατί ο καθένας, | και πλούσιος και φτωχός, άμα χορτάσει, | την ίδιαν ευχαρίστηση θα νιώθει.
*:: (Τάσος Ρούσσος, Ευριπίδης, «Ηλέκτρα», Ακαδημία Αθηνών, 1988)


βύρσα

: βύρσα < πιθανόν συνδέεται με τη λατινική burra (πυκνόμαλλο ρούχο)
: Κατ' άλλη άποψη ... • Η Ετυμολογία χρειάζεται ανάπτυξη με τεκμηρίωση. Μπορείτε να βοηθήσετε;

δέρμα ζώου που έχει γδαρθεί


βρίζα

: βρίζα < θρακική *briza (βρίζα, σίκαλη)

ελληνιστική κοινή


βρίζα

: βρίζα: διαλεκτικός τύπος

αιολικός τύπος του ῥίζα


λαοκρατία

: λαοκρατία < λαο- + -κρατία. Ρήμα λαοκρατέομαι / λαοκρατοῦμαι

κυριαρχία του όχλου

ελληνιστική κοινή


κλεψύδρα

: κλεψύδρα < κλεψ- (< κλέπτω) + υδρ- (< ὕδωρ) + -α

κλεψύδρα με άμμο για τη μέτρηση του χρόνου (όπως για τους λόγους σε δικαστήρια)

για την πηγή στην Αθήνα