ναῦς

: ναῦς < (κληρονομημένο) πρωτοϊνδοευρωπαϊκή *néh₂us (δείτε και νέω). Συγγενές το σύνθετο (μυκηναϊκή διάλεκτος) 𐀙𐀄𐀈𐀗 (na-u-do-mo) *ναυ-δόμος. Επίσης συγγενή: λατινική nāvis, περσική ناو (nâv), σανσκριτική नौ (nau), नाव (nava)

πλοίο, καράβι

ναῦς μακρά το πολεμικό πλοίο· (και ως σύνολο) ο στόλος

ναῦς στρογγύλη: το εμπορικό πλοίο

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ὀδύσσεια, 12 (μ. Ἀλκίνου ἀπόλογοι: Τὰ περὶ Σειρῆνας, Σκύλλαν, Χάρυβδιν, βόας Ἡλίου.), στίχ. 68 (στίχοι 67-68)

ἀλλά θ᾽ ὁμοῦ πίνακάς τε νεῶν καὶ σώματα φωτῶν | κύμαθ᾽ ἁλὸς φορέουσι πυρός τ᾽ ὀλοοῖο θύελλαι.
*::: μαδέρια καραβιών, σώματα ανδρών, όλα τα παρασύρει | το θαλάσσιο κύμα, τα καταπίνει ολέθρια η φλογισμένη δίνη.
*::: Μετάφραση σε πεζό (2006): Δημήτρης Ν. Μαρωνίτης, @greek‑language.gr

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Θουκυδίδης, Ἱστορίαι, 3, 109.1

Μενεδάϊος δὲ τῇ ὑστεραίᾳ Εὐρυλόχου τεθνεῶτος καὶ Μακαρίου αὐτὸς παρειληφὼς τὴν ἀρχὴν καὶ ἀπορῶν μεγάλης ἥσσης γεγενημένης ὅτῳ τρόπῳ ἢ μένων πολιορκήσεται ἔκ τε γῆς καὶ ἐκ θαλάσσης ταῖς Ἀττικαῖς ναυσὶν ἀποκεκλῃμένος ἢ καὶ ἀναχωρῶν διασωθήσεται, προσφέρει λόγον περὶ σπονδῶν καὶ ἀναχωρήσεως Δημοσθένει καὶ τοῖς Ἀκαρνάνων στρατηγοῖς, καὶ περὶ νεκρῶν ἅμα ἀναιρέσεως.
*::: Την επομένη, ο Μενεδάιος, που μόνος πια ήταν αρχηγός, επειδή και ο Ευρύλοχος και ο Μακάριος είχαν σκοτωθεί, βρέθηκε σε μεγάλη αμηχανία, τί να κάνει μετά από τόσο μεγάλη ήττα. Βλέποντας ότι δεν θα μπορούσε ούτε ν᾽ ανθέξει σε πολιορκία από γη και θάλασσα —αφού τα αττικά καράβια ήσαν εκεί— ούτε να σωθεί προσπαθώντας να ξεφύγει, ζήτησε ανακωχή από τον Δημοσθένη και τους Ακαρνάνες στρατηγούς, για να αποσυρθεί και να θάψει τους νεκρούς του.
*::: Μετάφραση (1965-1968): Άγγελος Σ. Βλάχος, Αθήνα:Γαλαξίας @greek‑language.gr


προσφοράν

αιτιατική ενικού του προσφορά


ἐξωκκλήσια

ονομαστική, αιτιατική και κλητική πληθυντικού του ἐξωκκλήσιον


νεωρός

: νεωρός < ναῦς (γεν. νεώς) + -ωρός < ὤρα (φροντίδα)

ο υπεύθυνος για την φροντίδα των πλοίων σε ένα χώρο ελλιμενισμού


νεώριον

: νεώριον < νεωρός < ναῦς (γενική νεώς) + ὤρα (φροντίδα)

χώρος ελλιμενισμού και φροντίδας των πλοίων


νεωρίς

: νεωρίς < νεωρός < ναῦς (γεν. νεώς) + ὤρα (φροντίδα)


νεωλκός

: νεωλκός < αμάρτυρος τύπος *νηολκός με αντιμεταχώρηση < *ναϜ-οκλός < ναῦς (γενική νεώς) + ολκ-, μεταπτωτική βαθμίδα του ἕλκω (σύρω) + -ός

αυτός που σύρει, καθελκύει ένα πλοίο από τη θάλασσα προς την ξηρά, ρυμουλκός πλοίου

※ 4oς αιώνας πκε ⌘ Αριστοτέλης, (Physica) Φυσικής Ακροάσεως, 7.5, p. 165- @scaife.perseus

εἶς γὰρ ἂν κινοίη τὸ πλοῖον, εἴπερ ἥ τε τῶν νεωλκῶν τέμνεται ἰσχὺς εἰς τὸν ἀριθμὸν καὶ τὸ μῆκος ὃ πάντες ἐκίνησαν.


ναύσταθμον

: ναύσταθμον < ναῦς +σταθμός

λιμάνι, αγκυροβόλιο

※ 1ος πκε/κε αιώνας ⌘ Στράβων, Γεωγραφικά, 17.1, 16 @perseus.tufts.edu @wikisource

διέχει δὲ τετράσχοινον τῆς Ἀλεξανδρείας ἡ Σχεδία, κατοικία πόλεως, ἐν ᾗ τὸ ναύσταθμον τῶν θαλαμηγῶν πλοίων, ἐφʼ οἷς οἱ ἡγεμόνες εἰς τὴν ἄνω χώραν ἀναπλέουσιν·


νέας

αιτιατική πληθυντικού του νηῦς

ιωνικός τύπος


νηῦς

επικός και ιωνικός τύπος του ναῦς


συμβίαν

αιτιατική ενικού του συμβία


υἱόν

αιτιατική ενικού του υἱός


γρόνθον

αιτιατική ενικού του γρόνθος


ἄνδρες

ονομαστική και κλητική πληθυντικού του ἄνδρας


ἄνδρες

ονομαστική και κλητική πληθυντικού του ἀνήρ


ἱερεύς

: ἱερεύς, ήδη μυκηναϊκή 𐀂𐀋𐀩𐀄 (i-je-re-u) < ἱερ(ός) + -εύς


κλιτύς

: κλιτύς < κλίνω

πλαγιά, κατωφέρεια, πλευρά βουνού

άλλη γραφή: κλειτύς


κλιτῦς

αιτιατική πληθυντικού του κλιτύς


ξύλα

ονομαστική, αιτιατική και κλητική πληθυντικού του ξύλον


ἰσχίον

: ἰσχίον < ἴς → λείπει η ετυμολογία

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ἰλιάς, 5 (Ε. Διομήδους ἀριστεία.), στίχ. 305

κατ᾽ ἰσχίον, ἔνθα τε μηρὸς ἰσχίῳ ἐνστρέφεται, κοτύλην δέ τέ μιν καλέουσιν
*:: → λείπει η μετάφραση


σίλλος

: σίλλος < → λείπει η ετυμολογία Θεωρείται συγγενές / υποκοριστικό του Σιληνός

που βλέπει λοξά

σατυρικό / σκωπτικό ποίημα

σιλλογράφος, σατυριστής


βραδυτής

: βραδυτής < βραδύς • Η Ετυμολογία χρειάζεται ανάπτυξη με τεκμηρίωση. Μπορείτε να βοηθήσετε;

βραδυτῆτί τε νωχελίη τε ⌘ Ὅμηρος, Ἰλιάς, 19 (Τ. Μήνιδος ἀπόρρησις.), στίχ. 411


ἱερέως

γενική ενικού του ἱερεύς


καμίσιον

: καμίσιον < (άμεσο δάνειο) μεσαιωνική λατινική camisia


μελετῶν

γενική πληθυντικού του μελέτη: των μελετών


ἶβυξ

: ἶβυξ < → δείτε ἶβις και τις σημειώσεις στο ἰβύ

γραφή του Ησύχιου για το ἶβις

※ ἶβυξ· ὀρνέου εἶδος (καὶ ἶβις) (※ 5ος αιώνας κε ⌘ Ἡσύχιος, Γλῶσσαι, Ι)


μύστακα

αιτιατική ενικού του μύσταξ


παραστάτου

γενική ενικού του παραστάτης


πιτύων

γενική πληθυντικού του πίτυς


πεύκη

: πεύκη < → λείπει η ετυμολογία

αυτό που φτιάχνεται από ξύλο πεύκου

ξύλινη πινακίδα (για γράψιμο)


εἰδύλλιον

εἰδύλλιον
-ου

: εἰδύλλιον (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική εἶδ(ος) + υποκοριστικό επίθημα -ύλλιον

μικρό σε έκταση ποίημα με ερωτικό κυρίως περιεχόμενο και αναφορά στην βουκολική, αγροτική και ποιμενική ζωή (σε σχόλιο για τα ποιήματα του Θεόκριτου που ονομάστηκαν Εἰδύλλια)


θύραν

αιτιατική ενικού του θύρα


δωδεκαετῆ

αιτιατική ενικού, αρσενικού ή θηλυκού γένους του δωδεκαετής

ονομαστική, αιτιατική και κλητική πληθυντικού, ουδέτερου γένους (δωδεκαετές) του δωδεκαετής


ἱερέων

γενική πληθυντικού του ἱερεύς


ναῦται

ονομαστική και κλητική πληθυντικού του ναύτης


φῶτα

ονομαστική, αιτιατική και κλητική πληθυντικού του φῶς


κληδών

κληδών
-όνος

: κληδών < κλέω • Η Ετυμολογία χρειάζεται ανάπτυξη με τεκμηρίωση. Μπορείτε να βοηθήσετε;

οιωνός, μαντικό σημάδι


βελόνη

: βελόνη, ήδη τον 5ο αιώνα στον Ιπποκράτη < βέλος (< πρωτοϊνδοευρωπαϊκή ρίζα *gʷelos) με βελ-, ασθενές θέμα του ρήματος βάλλω + -όνη

κάθε μυτερή αιχμή

νύγμα βελόνης ※ 5ος αιώνας πκε ⌘ Ἱπποκράτης, Περὶ φύσεως παιδίου (De natura pueri) @scaife.perseus Hp.Nat.Puer.25

Ἔχει δὲ οὕτως ὥσπερ εἴ τις ἐν ἀσκῷ ὕδωρ ἐνεὸν ἀποπιέσειεν ἰσχυρῶς καὶ παραπνοὴν τῷ ὕδατι ποιήσειε νύγματι βελόνης ἢ μικρῷ μέζονι
#::: → λείπει η μετάφραση

ένα είδος οξύρρυγχου ψαριού, ζαργάνα

≈ συνώνυμα: ῥαφίς


νυκτός

γενική ενικού του νύξ


κόπωσις

: κόπωσις (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική κοπόω + -σις

κόπωση, καταπόνηση

ελληνιστική κοινή

※ οὐκ ἔστιν περασμός, καὶ μελέτη πολλὴ κόπωσις σαρκός (⌘ Παλαιά Διαθήκη, Εκκλησιαστής, 12)


σχολῇ

δοτική ενικού του σχολή


ἐμβάτης

: ἐμβάτης < (ἐν) ἐμ- + -βάτης < ἐμβαίνω < ἐν + βαίνω
:* ελληνιστική, για την αρχιτεκτονική < • Η Ετυμολογία χρειάζεται ανάπτυξη με τεκμηρίωση. Μπορείτε να βοηθήσετε;

συνήθως στον πληθυνικό) είδος υποδήματος, μποτάκι από τσόχα· φοριόταν και από ηθοποιούς

το μισό της διαμέτρου του κατώτερου τυμπάνου κίονος που χρησίμευε ως μονάδα μέτρησης

ελληνιστική σημασία

αρχιτεκτονική

«embater», λατινική modulus στον Βιτρούβιο, De Architectura 4.3.3


καμπαγών

: καμπαγών < (άμεσο δάνειο) μεσαιωνική λατινική campagus

καμπάγιον

μεσαιωνικά ελληνικά

καμπάγι, είδος (στρατιωτικού) ρωμαϊκού ή βυζαντινού ξώφτερνου επίσημου/βασιλικού υποδήματος

όψιμη ελληνιστική κοινή

IG22.1120 (Edict.Diocl.)


ἀγέλας

αιτιατική πληθυντικού του ἀγέλη

γενική ενικού του ἀγέλα

δωρικός τύπος  & αιολικός τύπος


ἀγέλα

: ἀγέλα < ἄγω

δωρικός τύπος του ἀγέλη

αιολικός τύπος του ἀγέλη


ἅλμα

: ἅλμα < ἅλλομαι • Η Ετυμολογία χρειάζεται ανάπτυξη με τεκμηρίωση. Μπορείτε να βοηθήσετε;

άλμα, πήδημα

άλμα σε αθλητικό αγώνα

παλμός (του εμβρύου ή της καρδιάς)


στυππεῖον

στυππεῖον
στυπεῖον
στυππίον

: στυππεῖον < στύπη • Η Ετυμολογία χρειάζεται ανάπτυξη με τεκμηρίωση. Μπορείτε να βοηθήσετε;

χοντρό σχοινί από ακατέργαστο λινάρι

πρὸς δὲ τούτοις οὐδ' ἐν τῷ Πειραιεῖ ὄντα ἄφθονα ὀθόνια καὶ στυππεῖον καὶ σχοινία, οἷς κατασκευάζεται τριήρης (Δημοσθένης, Κατά Ευέργου και Μνησιβούλου (47), 20, 5)


στυπεῖον

στυπεῖον
στυππεῖον
στυππίον

άλλη μορφή του στυππεῖον


στυππίον

στυππίον
στυππεῖον
στυπεῖον

άλλη μορφή του στυππεῖον


ὑδροφοβία

: ὑδροφοβία < ὑδρο- + -φοβία

φόβος για το νερό (που εκδηλώνουν -ιδίως- όσοι έχουν λύσσα)


ἀγόρασμα

: ἀγόρασμα < ἀγοράζω, ἀγορασ- + -μα

το εμπόρευμα


μεσῆλιξ

: μεσῆλιξ (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική (μέσος) μεσ- + ἡλικία -ῆλιξ
: ΑΠΟΓΟΝΟΙ: ⇘ νέα ελληνικά: μεσήλικας

μεσήλικας, μεσόκοπος

ελληνιστική κοινή

※ μεσῆλιξ· ἀπὸ ἐτῶν τεσσαράκοντα ἕως πεντήκοντα (※ 5ος αιώνας κε ⌘ Ἡσύχιος, Γλῶσσαι, Μ)


ἐφορεία

: ἐφορεία < ἐφορεύω • Η Ετυμολογία χρειάζεται ανάπτυξη με τεκμηρίωση. Μπορείτε να βοηθήσετε;

επιτήρηση, επίβλεψη

το αξίωμα του ἐφόρου

σύνορο, μεθόριος


ἐφορία

: ἐφορία < ἔφορος + -ία

άλλη γραφή του ἐφορεία


δέμνιον

: δέμνιον < δέμω

στρώμα, κρεβάτι, κλίνη

συχνά στον πληθυντικό

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ὀδύσσεια, στη Βικιθήκη

4 (δ. Τὰ ἐν Λακεδαίμονι.), στίχ. 301 (300-301 )
*:*: αἱ δ᾽ ἴσαν ἐκ μεγάροιο δάος μετὰ χερσὶν ἔχουσαι, | δέμνια δὲ στόρεσαν·
*:*::Εκείνες βγήκαν απ᾽ την αίθουσα, στα χέρια τους κρατώντας δάδες, | κι ετοίμασαν τα δυο κρεβάτια·
*:*:: Μετάφραση σε πεζό (2006): Δημήτρης Ν. Μαρωνίτης, @greek‑language.gr
*:* 8 (θ. Ὀδυσσέως σύστασις πρὸς Φαίακας.), στίχ. 314 (313-314 )
*:*: ἀλλ᾽ ὄψεσθ᾽, ἵνα τώ γε καθεύδετον ἐν φιλότητι, | εἰς ἐμὰ δέμνια βάντες· ἐγὼ δ᾽ ὁρόων ἀκάχημαι.
*:*::Ελάτε να τους δείτε πώς ζευγαρώνουν τώρα πλαγιασμένοι, | ανεβασμένοι στη δική μου κλίνη, κι εγώ τους βλέπω και με πνίγει ο πόνος.
*:*:: Μετάφραση σε πεζό (2006): Δημήτρης Ν. Μαρωνίτης, @greek‑language.gr

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Εὐριπίδης, Ἄλκηστις, στίχ. 183 (183-188)

κυνεῖ δὲ προσπίτνουσα, πᾶν δὲ δέμνιον | ὀφθαλμοτέγκτῳ δεύεται πλημμυρίδι. | ἐπεὶ δὲ πολλῶν δακρύων εἶχεν κόρον, | στείχει προνωπὴς ἐκπεσοῦσα δεμνίων, | καὶ πολλὰ θαλάμων ἐξιοῦσ᾽ ἐπεστράφη | κἄρριψεν αὑτὴν αὖθις εἰς κοίτην πάλιν.
*:::Πέφτει, φιλεί το στρώμα, και η πλημμύρα | από τα δυο της μάτια το ᾽βρεξε όλο. | Σα χόρτασε τα δάκρυα, κατεβαίνει, | σκυμμένη, απ᾽ το κρεβάτι, τριγυρίζει | το σπίτι, και στο θάλαμο γυρνώντας | έπεσε πάλι πάνω στα στρωσίδια.
*:::Μετάφραση (1972): Θρασύβουλος Σταύρου, Αθήνα: Εστία @greek‑language.gr


ῥῆγος

μάλλινο σκέπασμα κρεβατιού

Ἀχιλεὺς δ᾽ ἑτάροισιν ἰδὲ δμῳῇσι κέλευσε // δέμνι᾽ ὑπ᾽ αἰθούσῃ θέμεναι καὶ ῥήγεα καλὰ //πορφύρε᾽ ἐμβαλέειν (Ιλιάδα Ω 645)

Καὶ στοὺς συντρόφους ὁ Ἀχιλλεὺς τότ’ εἶπε καὶ στοὺς δούλους // κάτωθε ἀπὸ τὴν αἴθουσαν κρεβάτια νὰ τοὺς στρώσουν // μὲ πορφυρὰ παπλώματα ... (μετάφραση Πολυλά)


ῥήγεα

ονομαστική, αιτιατική και κλητική πληθυντικού του ῥῆγος


ἔφορος

: ἔφορος < ἐπί + ὁράω

αυτός που επιβλέπει, που εποπτεύει, επόπτης

πληθυντικός ἔφοροι: πέντε Σπαρτιάτες πολίτες υπεύθυνοι για θέματα της εξωτερικής και εσωτερικής πολιτικής


βαρυηκοΐα

: βαρυηκοΐα < βαρυήκο(ος) + -ία < (βαρύς) βαρυ- + ἀκούω

※ Διὸ ἡ βαρυηκοΐα τῶν ᾿Ιουδαίων τὴν φωνὴν τῶν σαλπίγγων οὐ παρεδέξατο (Γρηγόριος Νύσσης, Εις τον του Μωυσέως Βίον, 2, 159, 4)


ἅμιλλα

: ἅμιλλα < → λείπει η ετυμολογία

συναγωνισμός

ανταγωνισμός για υπερίσχυση, για υπεροχή


φραγγέλιον

φραγγέλιον
-ου

: φραγγέλιον < (άμεσο δάνειο) λατινική fragell(um) + υποκοριστικό επίθημα -ιον < υποκοριστικό του flagrum

είδος μαστιγίου, το φραγγέλιο

※ 4ος/5ος αιώνας κε αιώνας ⌘ Ιωάννης Χρυσόστομος, Λόγος ἐκ τὴν ὅρασιν τοῦ Δανιήλ, 37, 4)

καὶ ἐλθὼν ἐν τόπῳ τινὶ οὗ ἦν κεκλεισμένος θησαυρός, κρούει μετὰ τοῦ φραγγελίου αὐτοῦ εἰς τὸ ζόδον, ἔνθα ἐστὶν ὁ θησαυρὸς ἀποκεκλεισμένος


ἐπίταξις

: ἐπίταξις < ἐπιτάσσω + -ξις < ἐπί + τάσσω. Μορφολογικά, ἐπί- + τάξις.

προσταγή, διαταγή, επιταγή

απαίτηση φόρου

ελληνιστική σημασία


σταφυλῖνος

σταφυλῖνος
-ου

: σταφυλῖνος < σταφυλ(ή) + -ῖνος

σταφυλῖνος κηπευτός το καρότο (Daucus Carota)

σταφυλῖνος ἄγριος (φυτό, λαχανικό) το δαυκί (άγριο καρότο) (Daucus guttatus)

η άμπελος, το αμπέλι

έντομο, παρόμοιο σε μέγεθος με τη σφονδύλη


καρωτόν

: καρωτόν < αρχαία ελληνική κάρα • Η Ετυμολογία χρειάζεται ανάπτυξη με τεκμηρίωση. Μπορείτε να βοηθήσετε;

ελληνιστική κοινή

ελληνιστική κοινή

≈ συνώνυμα:: (αρχαία ελληνική) σταφυλῖνος


κηρίς

: κηρίς < → λείπει η ετυμολογία

άλλη μορφή του κιρρίς

(Αθήναιος, Δειπνοσοφιστές, 8, 355d) (Αλέξανδρος Τραλλιανός, 7, 1, 8, 2)


κιρρίς

κιρρίς
-ίδος

: κιρρίς < → λείπει η ετυμολογία

είδος θαλασσινού ψαριού

άλλες μορφές: κηρίς


παραστάδας

αιτιατική πληθυντικού του παραστάς


προστῷον

: προστῷον < προΐσταμαι < προ- + ἵσταμαι • Η Ετυμολογία χρειάζεται ανάπτυξη με τεκμηρίωση. Μπορείτε να βοηθήσετε;

το μέρος ενός οικοδομήματος μπροστά από στοά

αρχιτεκτονική

※ ἐπειδὴ δὲ εἰσήλθομεν, κατελάβομεν Πρωταγόραν ἐν τῷ προστῴῳ περιπατοῦντα (Πλάτων, Πρωταγόρας, 314e)


οὐγγία

: οὐγγία, ήδη τον 4ο αιώνα στον Αριστοτέλη όπως χρησιμοποιούσαν τη λέξη οι Έλληνες της Σικελίας < (άμεσο δάνειο) λατινική uncia < unus

η ρωμαϊκή uncia (ουγγιά), το δωδεκατημόριο εκείνου που μετριέται

μονάδα μέτρησης

→ χρειάζεται παράθεμα ※ 4ος πκε αιώνας ⌘ Ἀριστοτέλης, Ἀπόσπασμα 510


οὐγκία

: οὐγκία < (άμεσο δάνειο) λατινική uncia → και δείτε περισσότερα στο οὐγγία (αρχαία και μεσαιωνικό)

: άλλη μορφή του οὐγγία: η ουγκιά / ουγγιά

μονάδα μέτρησης


δωδεκατημόριον

δωδεκατημόριον

: δωδεκατημόριον < δωδέκατος + μόριον

δωδεκατημόριο


οὐγκιασμός

: οὐγκιασμός < οὐγκία + .. • Η Ετυμολογία χρειάζεται ανάπτυξη με τεκμηρίωση. Μπορείτε να βοηθήσετε;

ο υπολογισμός με οὐγκίες, δωδεκατημόρια (ουγγιές)

※ ⌘ Ιουστινιάνειος Κώδικας, Novellae (Const. Novellae) 107.1. στον πληθυντικό, μετάφραση στα ελληνικά https://books.google.gr/books?id=OmU-AAAAcAAJ&pg=PA376&dq=%CE%BF%E1%BD%90%CE%B3%CE%BA%CE%B9%CE%B1%CF%83%CE%BC%CE%BF%CE%AF&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwiE1aeVk8eCAxXnm_0HHbjrC4AQ6AF6BAgBEAE#v=onepage&q=%CE%BF%E1%BD%90%CE%B3%CE%BA%CE%B9%CE%B1%CF%83%CE%BC%CE%BF%CE%AF&f=false Theophili Paraphrasis Graeca in juris civilis Institutiones, 1610)

οὐγκιασμοί (Χρειάζεται βοήθεια στην ανάγνωση)


οὐγκιασμός

ο υπολογισμός με ουγγιές


ὀξύγαλα

: ὀξύγαλα, ήδη τον 5ο/4ο αιώνα πκε σε απόσπασμα του Κτησία (: πίνουσι δὲ γάλα καὶ ὀξύγαλα τῶν προβάτων) < ὀξύ- + -γαλα

※ 1ος/2ος κε αιώνας ⌘ Πλούταρχος, Βίοι Παράλληλοι Αρταξέρξης, 3.2 @scaife.perseus

εἰς τοῦτο δεῖ τὸν τελούμενον παρελθόντα τὴν μὲν ἰδίαν ἀποθέσθαι στολήν, ἀναλαβεῖν δὲ ἣν Κῦρος ὁ παλαιὸς ἐφόρει πρὶν ἢ βασιλεὺς γενέσθαι, καὶ σύκων παλάθης ἐμφαγόντα τερμίνθου κατατραγεῖν καὶ ποτήριον ἐκπιεῖν ὀξυγάλακτος.


κράσπεδον

: κράσπεδον < κράς (<κάρα) + πέδον


κιστέρνα

: κιστέρνα < (αντιδάνειο): άμεσο δάνειο από τη λατινική cisterna < cist(a) (καλάθι, κιβώτιο) + -erna < αρχαία ελληνική κίστη

η στέρνα (δεξαμενή νερού), κιστέρνα τον Ησύχιο

ελληνιστική κοινή

※ 5ος αιώνας κε ⌘ Ἡσύχιος, Γλῶσσαι, Κ

<κιστέρνα> λάκκος φρέατος r. βάραθρα. ἢ βυθός


ὑπαπαντή

: ὑπαπαντή < ὑπαπαντάω < ὑπό + ἀπαντάω

((ελληνιστική κοινή)) προϋπάντηση

μεσαιωνική ελληνική


ἀνθρωπισμός

: ἀνθρωπισμός < ἀνθρωπίζω (<ἄνθρωπος) + -ισμός

μόρφωση, παιδεία

ἄμεινον ἔφη (εννοείται: Αρίστιππος ο Κυρηναίος) ἐπαίτην ἐπαιτεῖν ἢ ἀπαίδευτον εἶναι· οἱ μὲν γὰρ χρημάτων, οἱ δ' ἀνθρωπισμοῦ δέονται. (Διογένης ο Λαέρτιος στον βίο του φιλοσόφου Αρίστιππου του Κυρηναίου, 2,70)

καὶ οἷος ἂν ἔοι ἀνήρ, ἀρετῇ μὲν ἴσος, ἀνθρωπισμῷ δὲ βελτίων, λόγῳ δὲ σύμβουλος (Ομηρικά σχόλια)


ἀλυτάρχης

: ἀλυτάρχης < ἀλύτ(ης) + -άρχης (< ἄρχω)

ο επικεφαλής των ἀλυτών, της αστυνόμευσης των Ολυμπιακών αγώνων

※ Ἀλυτάρχης: ῾Ο τῆς ἐν τῷ ᾿Ολυμπιακῷ ἀγῶνι εὐκοσμίας ἄρχων. ᾿Ηλεῖοι γὰρ τοὺς ῥαβδοφόρους ἢ μαστιγοφόρους παρὰ τοῖς ἄλλοις καλουμένους ἀλύτας καλοῦσι, καὶ τὸν τούτων ἄρχοντα ἀλυτάρχην. ῞Ηδυλος δὲ εἰς τὰ ἐπιγράμματα Καλλιμάχου διὰ δύο λάμβδα ὀνομάζει τοὺς ἀλύτας ἀλλύτας. (Μέγα Ετυμολογικόν, 72, 15)


ἀλύτης

: ἀλύτης < ἀλύω (είμαι εκτός εαυτού) (Ο Μπαμπινιώτης πιθανολογεί < *Fαλύτας (ραβδοφόρος)· συγκρίνετε με τη γοτθική waIus (ράβδος)

μέλος του σώματος ραβδοφόρων και μαστιγοφόρων με αστυνομικά καθήκοντα, εκτελεστικό όργανο των ελλανοδικών, που επέβλεπε και επέβαλε την τάξη κατά τη διεξαγωγή των Ολυμπιακών Αγώνων. Επικεφαλής τους ήταν ο ἀλυτάρχης


ἀλύταρχος

ἀλύταρχος
ἀλυτάρχης

: ἀλύταρχος < ἀλύτ(ης) + -αρχος (<ἄρχω)

ο επικεφαλής των ἀλυτών


χρυσωρυχεῖον

χρυσωρυχεῖον
χρῡσωρῠχεῖον

: χρυσωρυχεῖον < αρχαία ελληνική χρυσ(ός) + ὀρύσσω • Η Ετυμολογία χρειάζεται ανάπτυξη με τεκμηρίωση. Μπορείτε να βοηθήσετε;

χρυσωρυχείο, μεταλλείο χρυσού

ελληνιστική κοινή

※ Τὰ δὲ μέταλλα νυνὶ μὲν οὐχ ὁμοίως ἐνταῦθα σπουδάζεται διὰ τὸ λυσιτελέστερα ἴσως εἶναι τὰ ἐν τοῖς ὑπεραλπείοις Κελτοῖς καὶ τῇ ᾿Ιβηρίᾳ, πρότερον δὲ ἐσπουδάζετο, ἐπεὶ καὶ ἐν ᾿Ουερκέλλοις χρυσωρυχεῖον ἦν (Στράβων, Γεωγραφικά, 5, 1, 12)


χρυσοπλύσιον

χρυσοπλύσιον

: χρυσοπλύσιον < χρυσός + πλύνω

το μέρος που ο χρυσός ξεπλένεται και χωρίζεται από την άμμο και άλλες προσμίξεις

καὶ τοὺς ἀνύδρους δὲ φορητῶι ἐπικλύζοντες ὕδατι στιλπνὸν ποιοῦσι τὸ ψῆγμα͵ καὶ φρέατα δ᾽ ὀρύσσοντες καὶ ἄλλας τέχνας ἐπινοοῦντες πλύσει τῆς ἄμμου τὸν χρυσὸν ἐκλαμβάνουσι͵ καὶ πλείω τῶν χρυσωρυχείων ἐστὶ νῦν τὰ χρυσοπλύσια προσαγορευόμενα. (Στράβων, Γεωγραφικά, 3, 2, 8)


ἐπιτομή

: ἐπιτομή < ἐπιτέμνω < ἐπι- + τέμνω

η επιφανειακή τομή

συντόμευση, σύνοψη, περίληψη


κάννα

: κάννα < ακκαδική 𒄀 (qanû, καλάμι) < σουμεριακή 𒄀𒈾 (gi.na) πιθανώς όμως να είναι προελληνικής προέλευσης

[<κάλλα> ἢ] <κάννα>· κάλαμος (※ 5ος αιώνας κε ⌘ Ἡσύχιος, Γλῶσσαι, Κ)

οτιδήποτε κατασκευάζεται από καλάμι: αυλός, καλαμωτή περίφραξη

κάνναι: καλαμωτός φράχτης


λίκνον

λίκνον
& σπάνια

: λίκνον < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή ρίζα *neik- (λιχνίζω) • Η Ετυμολογία χρειάζεται ανάπτυξη με τεκμηρίωση. Μπορείτε να βοηθήσετε;

πλεκτό καλάθι

※ Ἀθήνησι γὰρ ἐν τοῖς γάμοις ἔθος ἦν ἀμφιθαλῆ παῖδα ἀκάνθας μετὰ δρυΐνων καρπῶν στέφεσθαι, καὶ λίκνον ἄρτων πλήρη περιφέροντα λέγειν, ῎Εφυγον κακὸν, εὗρον ἄμεινον. (Πλούταρχος, \\Παροιμίαι αἷς Ἀλεξανδρεῖς ἐχρῶντο\\, 1, 16, 4)

πλεκτό από λυγαριά κόσκινο για λίχνισμα

πλεκτή κούνια


ἀπόπτωσις

: ἀπόπτωσις < ἀπό- + αρχαία ελληνική πτῶσις < πίπτω

ελληνιστική κοινή

Χρειάζεται επεξεργασία

ελληνιστική κοινή

Χρειάζεται επεξεργασία


πτῶσις

: πτῶσις < πίπτω, θέμα πτω-, μεταπτωτική βαθμίδα (όπως στον παρακείμενο πέπτωκα) + -σις


ὑπέρθυρον

: ὑπέρθυρον < ὑπέρθυρος < ὑπέρ + θύρα

αυτό που βρίσκεται πάνω από τη θύρα


βύβλος

βύβλος
βίβλος

: βύβλος < Βύβλος < χαναανικό G-B-L (Gubla), συγγενές με το εβραϊκό גבל (Gebal) και το αραβικό جبيل (λιβανοαραβικό Jbeil)

το αιγυπτιακό φυτό πάπυρος

οι ίνες του φυτού πάπυρος, απ' τις οποίες παρασκευάζονταν διάφορα πράγματα (σχοινί, υλικό γραφής κ.λπ.)

πληθυντικός οἱ βύβλοι & τά βύβλα: τα φύλλα του βιβλίου και (συνεκδοχικά) το βιβλίο

≈ συνώνυμα:: βιβλίον


βιβλίον

: βιβλίον < βίβλ(ος) + υποκοριστικό επίθημα -ίον < βύβλος < Βύβλος (πόλη της Φοινίκης, από όπου εισαγόταν κατεργασμένος πάπυρος) < χαναανικό G-B-L (Gubla), συγγενές με το εβραϊκό גבל (Gebal) και το αραβικό جبيل (λιβανοαραβικό Jbeil)

μικρό βιβλίο


βυβλίον

: βυβλίον < → δείτε τη λέξη βιβλίον


ζῳύφιον

: ζῳύφιον < υποκοριστικό του ζῷον

ἐν μὲν Ἰβηρίᾳ τὸ τοῖς λαγωοῖς ὅμοιον ζωΰφιον, ὃ καλοῦσι κούνικλον (Γαληνός, Περὶ τῶν ἐν τροφαίς δυνάμεων, Βιβλίον Τρίτον, 6.666.11)


ζῴδιον

: ζῴδιον < υποκοριστικό του ζῷον

μορφή, εικόνα (ζώου ή άλλη) σε μικρό συνήθως μέγεθος, σκαλισμένη ή ζωγραφισμένη

κρητῆρα χάλκεον ζῳδίων τε ἔξωθεν πλήσαντες περὶ τὸ χεῖλος (Ηρόδοτος, Α.70)

τὸ δὲ πᾶν ὁ πόλος ἐνύφαντο χρυσοῦς ἀστέρας ἔχων καὶ τὰ δώδεκα ζῴδια (Αθήναιος, Δειπνοσοφισταί, 12.50.16)


κρέως

γενική ενικού του κρέας


εὔθυνος

: εὔθυνος < εὔθυνα → και δείτε τη λέξη εὐθύνω

νομικός όρος

※ 6ος/5ος αιώνς πκε ⌘ Αισχύλος, Πέρσαι, 828

Ζεύς τοι κολαστὴς τῶν ὑπερκόμπων ἄγαν φρονημάτων ἔπεστιν, εὔθυνος βαρύς.

αξιωματούχος καθεμιάς από τις 10 φυλές της αρχαίας Αθήνας

※ 4ος αιώνας πκε ⌘ Αριστοτέλης, Αθηναίων Πολιτεία 48.4

κληροῦσι δὲ καὶ εὐθύνους ἕνα τῆς φυλῆς ἑκάστης


εὐθύνης

γενική ενικού του εὔθυνα


σφονδύλιον

σφονδύλιον
σφονδύλειον
ῡ
σπονδύλιον

: σφονδύλιον < σφόνδυλος + υποκοριστικό επίθημα -ιον

σφονδύλιον: φύλλα μὲν ἔχει κατὰ ποσὸν ἐοικότα πλατάνῳ πρὸς τὰ τοῦ πανάκους, καυλοὺς δὲ πηχυαίους ἢ καὶ μείζονας, ἐοικότας μαράθῳ, σπέρμα δὲ ἐπ' ἄκρῳ ὅμοιον σεσέλει, διπλοῦν, πλατύτερον δὲ καὶ λευκότερον καὶ ἀχυρωδέστερον, βαρύοσμον, ἄνθη λευκά, ῥίζαν λευκήν, ὁμοίαν ῥαφάνῳ· φύεται δὲ ἐν ἑλώδεσι καὶ ἐφύδροις χωρίοις. ὁ δὲ καρπὸς αὐτοῦ ποθεὶς ἐκκρίνει κατὰ κοιλίαν φλεγματῶδες· ἰᾶται δὲ πινόμενος ἡπατικούς, ἰκτερικούς, ὀρθοπνοϊκούς, ἐπιλημπτικούς, ὑστερικὴν πνίγα... (Διοσκουρίδης ο Πεδάνιος, Περί ύλης ιατρικής, 3, 76, 1)

ὅτι τὸ σφονδύλιον ἔπεσε τοῦ ἀτράκτου (Ὀνειροκρ. 264)


ταυρόκολλα

: ταυρόκολλα < ταῦρ(ος) + -κολλα

είδος ισχυρής κόλλας που παρασκευαζόταν από δέρμα ή χόνδρους ταύρου

ελληνιστική κοινή

άλλες μορφές: ταυρόκολλον («γλώσσα»)


ἡμέρα

: ἡμέρα < ..., μεταπλασμένος τύπος του ἦμαρ (ημέρα) < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή *h₂eh₃mr̥ (ζέστη) < *h₂eh₃- (ζεσταίνομαι, καίω) • Η Ετυμολογία χρειάζεται ανάπτυξη με τεκμηρίωση. Μπορείτε να βοηθήσετε;

-ήμερος Αρχαίες ελληνικές λέξεις με επίθημα -ήμερος στο Βικιλεξικό

Κατηγορία:Σελίδες που χρειάζονται επιμέλεια (αρχαία ελληνικά)


χρέως

αττικός τύπος του χρέος

Κᾆτα περὶ μὲν τοῦ ἄλλου χρέως σοι ἐπίστευεν, καὶ ἡγεῖτο, ἐπειδὰν ἔλθῃς, ἀπολήψεσθαι παρὰ σοῦ εὐπορήσαντος, περὶ δὲ τῶν φιαλῶν σοι ἀπιστήσειν ἔμελλεν καὶ ὑπέσχετο μὲν δεομένου σου τὸ ναῦλον τῶν ξύλων παρασχήσειν, ὅτε ἀνήγου πρὸς βασιλέα. (Δημοσθένης, Προς Τιμόθεον υπέρ Χρέως, 64)


ἀβεβαιότης

ἀβεβαιότης
γενική
της ἀβεβαιότητος

: ἀβεβαιότης < αρχαία ελληνική ἀ- στερητικό + βεβαιότης

αστάθεια, ακαταστασία

στη νεοελληνική: έλλειψη βεβαιότητας, αμφιβολία, ασάφεια, αοριστία


ἀβλεψία

ἀβλεψία < ἀβλεπτῶ

η αδυναμία να δει κάποιος κάτι

το να είναι κάτι αόρατο


μέλλοντα

: μέλλοντα: ουσιαστικοποιημένο ουδέτερο της μετοχής μέλλων στον πληθυντικό· εννοείται «πράγματα»

αυτά που πρόκειται να συμβούν


μέλλοντα

: μέλλοντα: κλιτικοί τύποι

ονομαστική, αιτιατική και κλητική πληθυντικού του μέλλον

και ουσιαστικοποιημένο


μέλλοντα

: μέλλοντα: κλιτικοί τύποι

αιτιατική ενικού του μέλλων

ελληνιστική κοινή


νάκη

: νάκη < → λείπει η ετυμολογία

πυκνό δέρμα γίδας ή προβάτου

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ὀδύσσεια, 14 (ξ. Ὀδυσσέως πρὸς Εὔμαιον ὁμιλία.), στίχ. 526‑531

ἀλλ' ὅ γ' ἄρ' ἔξω ἰὼν ὁπλίζετο· χαῖρε δ' Ὀδυσσεύς,/ὅττι ῥά οἱ βιότου περικήδετο νόσφιν ἐόντος./πρῶτον μὲν ξίφος ὀξὺ περὶ στιβαροῖς βάλετ' ὤμοις,/ἀμφὶ δὲ χλαῖναν ἐέσσατ', ἀλεξάνεμον μάλα πυκνήν,/ἂν δὲ νάκην ἕλετ' αἰγὸς ἐϋτρεφέος μεγάλοιο, /εἵλετο δ' ὀξὺν ἄκοντα, κυνῶν ἀλκτῆρα καὶ ἀνδρῶν.
*::: → λείπει η μετάφραση

≈ συνώνυμα: νάκος


σκύβαλα

ονομαστική, αιτιατική και κλητική πληθυντικού του σκύβαλον


ἐπίθημα

: ἐπίθημα, ήδη ομηρικό < ἐπιτίθημι. Μορφολογικά αναλύεται σε ἐπί- + θῆμα (<τίθημι)

καθετί που τοποθετείται επάνω


θῆμα

: θῆμα < θέμα θη- όπως στο τίθημι + -μα


ἑδώλιον

: ἑδώλιον < ἕδος < ἕζομαι

κατοικία, ενδιαίτημα

κάθισμα κωπηλατών

≈ συνώνυμα:: (λατινικά) transtrum


κῆρ

κῆρ
κέαρ
ελλειπτικό ουσιαστικό

: κῆρ πιθανόν < συνηρημένη μορφή του κέαρ που συνδέεται με το καρδία < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή *ḱérd, *ḱḗr- • Η Ετυμολογία χρειάζεται ανάπτυξη με τεκμηρίωση. Μπορείτε να βοηθήσετε;

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ὀδύσσεια, 1 (α. Ἀθηνᾶς παραίνεσις πρὸς Τηλέμαχον.), στίχ. 341 (340-342 )

ταύτης δ᾽ ἀποπαύε᾽ ἀοιδῆς | λυγρῆς, ἥ τέ μοι αἰεὶ ἐνὶ στήθεσσι φίλον κῆρ | τείρει, ἐπεί με μάλιστα καθίκετο πένθος ἄλαστον.
#:::ετούτο μόνο το τραγούδι μην το συνεχίσεις, | θλιβερό κι αβάστακτο· σπαράζει την καρδιά μου | μες στα στήθη, αφότου με κατοίκησε πένθος μεγάλο κι αλησμόνητο.
#::: Μετάφραση σε πεζό (2006): Δημήτρης Ν. Μαρωνίτης, @greek‑language.gr

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ὀδύσσεια, 18 (σ. Ὀδυσσέως καὶ Ἴρου πυγμή.), στίχ. 345

ἄλλα δέ οἱ κῆρ ὥρμαινε φρεσὶν ᾗσιν, ἅ ῥ' οὐκ ἀτέλεστα γένοντο.
#:: μὰ ἄλλα στὸ νοῦ του γύριζε, ποὺ ἀτέλεστα δὲ μεῖναν. (Μετάφραση: Αργύρης Εφταλιώτης)

με όλη την καρδιά

επιρρηματικά


κέαρ

κέαρ
ελλειπτικό ουσιαστικό

: κέαρ: → δείτε τη λέξη κῆρ

ασυναίρετη μορφή του κῆρ (στους τραγικούς, στην ποίηση· χωρίς άλλες πτώσεις)

※ 6ος/5ος πκε αιώνας ⌘ Αἰσχύλος, Χοηφόροι, στίχ. 26

δι᾽ αἰῶνος δ᾽ ἰυγμοῖσι βόσκεται κέαρ.
*:::κι όσο για θρήνους, βόσκομαι μ᾽ αυτούς καθημερνά!
*:::Μετάφραση, 1η έκδοση (1911): Ιωάννης Ν. Γρυπάρης, Αθήνα:Φέξης @greek‑language.gr
*:::κι η καρδία μου τρέφεται με θρήνους αιώνια.
*:::Μετάφραση λέξεων: Βικιλεξικό.

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Εὐριπίδης, Μήδεια, στίχ. 398

χαίρων τις αὐτῶν τοὐμὸν ἀλγυνεῖ κέαρ.
*::: Κανένας τους δεν θα πληγώσει την καρδιά μου ατιμώρητος.
*::: Μετάφραση (2012): Θ. Κ. Στεφανόπουλος, Αθήνα: Κίχλη @greek‑language.gr


γρώνη

η θήκη σε ένα άρμα, όπου τοποθετούσαν τα μαστίγια


τρυγόνιον

: τρυγόνιον < αρχαία ελληνική τρυγ(ών) + υποκοριστικό επίθημα -ιον

ελληνιστική κοινή


τρυγών

τρυγών
-όνος

: τρυγών < τρύζω < *τρυγ–ʝω, τρυγ- + -ών


ἐφιάλτης

: ἐφιάλτης < → λείπει η ετυμολογία Πιθανώς < αιολικός τύπος  ἐπιάλτης < ἐπί + ἅλλομαι

που πηδά πάνω σε κάποιον

κυριολεκτικά

στομαχική πάθηση


ἐπιάλτης

αιολικός τύπος του ἐφιάλτης


λάγανον

: λάγανον < θέμα λαγ- < αμάρτυρος τύπος *λάγ-ος (χαλαρός, μαλακός) -δείτε και λαγαίω (αφήνω, χαλαρώνω)- < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή ρίζα **(s)leh₁g- (μαλακός, χαλαρός)
: ΑΠΟΓΟΝΟΙ: ⇒ νέα ελληνικά: λαγάνα

λεπτό και πλατύ είδος ψωμιού από αλεύρι και λάδι

≈ συνώνυμα:: ἴτριον, (λατινικά) tracta

※ 2/3ος κε αιώνας ⌘ Ἀθήναιος ὁ Nαυκρατίτης, Δειπνοσοφισταί, 14, 57 30, @perseus.tufts.edu

κάτιλλος δὲ ὀρνᾶτος ὁ λεγόμενος παρὰ ῾Ρωμαίοις οὕτως γίγνεται· θρίδακας πλύνας ξέσον καὶ ἐμβαλὼν οἶνον εἰς θυίαν τρῖβε τὰς θρίδακας, εἶτα τὸν χυλὸν ἐκπιέσας σελίγνιον συμφύρασον αὐτῷ καὶ συμπεσεῖν ἐάσας μετ' ὀλίγον τρῖψον εὐτόνως, προσβαλὼν ὀλίγον στέατος χοιρείου καὶ πέπερι, καὶ πάλιν τρίψας ἕλκυσον λάγανον καὶ λειάνας ἐκτεμὼν κατάτεμνε καὶ ἕψε εἰς ἔλαιον θερμότατον εἰς ἠθμὸν βαλὼν τὰ κατακεκομμένα. ἄλλα πλακούντων γένη· ὀστρακίτης, ἀττανῖται, ἄμυλον, τυροκόσκινον.


ἴτριον

: ἴτριον < → λείπει η ετυμολογία

είδος ψωμιού με σουσάμι και μέλι

※ ἄμυλοι πλακοῦντες σησαμοῦντες ἴτρια (Αχαρνείς, Αριστοφάνης, 5ος - 4ος αιώνας ΠΚΕ)


ἁβροσύνη

: ἁβροσύνη < ἁβρός

λεπτότης, τρυφερότης, ευγένεια, λαμπρότης


ἁβρότης

: ἁβρότης < ἁβρός


ἄβολος

: ἄβολος (ουσιαστικό) < αμφί + βάλλομαι
: ἄβολος (επίθετο) < ά- (στερητικό) και βάλλω

ἄβολος θηλυκό
ἱμάτιον ἱππέως


ἄβρα

: ἄβρα < πιθανολογείται εκ του ἁβρός

η ευνοούμενη δούλη, η θεραπαινίδα


ἄτη

ἄτη
ἄτα
αὐάτα

: ἄτη < ἀάω • Η Ετυμολογία χρειάζεται ανάπτυξη με τεκμηρίωση. Μπορείτε να βοηθήσετε;

η ταραχή, η σύγχυση του πνεύματος, που οδηγεί σε λανθασμένες και καταστροφικές αποφάσεις και που προκαλείται από τύφλωση ή αυταπάτη που στέλνουν οι θεοί, ως επί το πλείστον ως τιμωρία

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ὀδύσσεια, 4 (δ. Τὰ ἐν Λακεδαίμονι.), στίχ. 261 (στίχοι 260-262)

ἐπεὶ ἤδη μοι κραδίη τέτραπτο νέεσθαι | ἂψ οἶκόνδ᾽, ἄτην δὲ μετέστενον, ἣν Ἀφροδίτη | δῶχ᾽,
#:::γιατί είχα αλλάξει μέσα μου, | ήθελα πια σπίτι μου να γυρίσω μετανιωμένη για την τύφλα μου, | που μου τη φόρτωσε η Αφροδίτη·
#::: Μετάφραση σε πεζό (2006): Δημήτρης Ν. Μαρωνίτης, @greek‑language.gr

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ἰλιάς, 19 (Τ. Μήνιδος ἀπόρρησις.), στίχ. 88 (στίχοι 87-88)

ἀλλὰ Ζεὺς καὶ Μοῖρα καὶ ἠεροφοῖτις Ἐρινύς, | οἵ τέ μοι εἰν ἀγορῇ φρεσὶν ἔμβαλον ἄγριον ἄτην,
#:::αλλά είναι ο Ζευς κι η Μοίρα και η νυκτοπλάνητη Ερινύς, | που την αγρίαν Άτην τότε μέσα στη σύνοδον εβάλαν εις τον νουν μου,
#::: Έμμετρη μετάφραση (1922): Ιάκωβος Πολυλάς, @greek‑language.gr

τυφλότητα δικαστική

καταστροφή, βλάβη, όλεθρος

※ 6ος/5ος πκε αιώνας ⌘ Αἰσχύλος, Ἀγαμέμνων, στίχ. 819

ἄτης θύελλαι ζῶσι·
#:::και του ολέθρου οι μπόρες ζούνε,
#:::Μετάφραση (1911): Ιωάννης Ν. Γρυπάρης, Αθήνα:Φέξης @greek‑language.gr

※ 5ος αιώνας πκε ⌘ Ἡρόδοτος, Ἱστορίαι, 1 (Κλειώ), 32.6

ὁ μὲν ἐπιθυμίην ἐκτελέσαι καὶ ἄτην μεγάλην προσπεσοῦσαν ἐνεῖκαι δυνατώτερος,
#:::Ο πρώτος έχει πιο πολλά μέσα να ικανοποιήσει τις επιθυμίες του και για να σηκώσει μια συμφορά μεγάλη που τον βρήκε, περισσότερη δύναμη.
#:::Μετάφραση (1964): Δημήτρης Ν. Μαρωνίτης Αθήνα:Γκοβόστης @greek‑language.gr

: η θεότητα της συμφοράς


ἄτα

δωρικός τύπος του ἄτη


αὐάτα

αιολικός τύπος του ἄτη


πλοῖον

: πλοῖον < πλέω

πλοίο, καράβι ή λέμβος

εμπορικό πλοίο (όταν αντιδιαστέλλεται προς το πολεμικό (ναῦς)


παμβῶτις

: παμβῶτις < (πᾶς) παμ- + βῶτις < βῶς • Η Ετυμολογία χρειάζεται ανάπτυξη με τεκμηρίωση. Μπορείτε να βοηθήσετε; παμβώτ(ωρ) + κατάληξη θηλυκού -ις

θηλυκό του παμβώτωρ, αυτή που τρέφει τους πάντες

※ ὀρεστέρα παμβῶτι Γᾶ, μᾶτερ αὐτοῦ Διός, / ἃ τὸν μέγαν Πακτωλὸν εὔχρυσον νέμεις (Σοφοκλής, Φιλοκτήτης, 391-2, χορικό: δωρική διάλεκτος)


παμβώτωρ

παμβώτωρ
-ορος
παμβῶτις

: παμβώτωρ < (πᾶς) παμ- + βώτωρ

που τρέφει τους πάντες


ἀβρότονον

: ἀβρότονον < θρακική λέξη, ετυμολογικά πιθανολογείται εκ του ἄβροτος ή ἄμβροτος ^((Χρειάζεται τεκμηρίωση…))

(ελληνιστική κοινή, (φυτό)) θαμνώδες φυτό αρωματικό, η αρτεμισία, κοινώς αψινθιά


βούτης

: βούτης < βοῦς + -της

βουκόλος, γελαδάρης


βούτας

βούτας
βώτας

δωρικός τύπος του βούτης


βώτας

βώτας
βούτας
βῶτις

δωρικός τύπος του βούτης


βῶτις

βῶτις
βώτας
βούτας

: βῶτις < βῶς + -τις


βῶς

δωρικός τύπος του βοῦς


βώτωρ

: βώτωρ < βοτήρ < βόσκω • Η Ετυμολογία χρειάζεται ανάπτυξη με τεκμηρίωση. Μπορείτε να βοηθήσετε;

άλλη μορφή του βοτήρ
βουκόλος

άλλη μορφή του βοτήρ
βοσκός

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ὀδύσσεια, 14 (ξ. Ὀδυσσέως πρὸς Εὔμαιον ὁμιλία.), στίχ. 102

τόσα πώεα οἰῶν, / τόσσα συῶν συβόσια, τόσ' αἰπόλια πλατέ' αἰγῶν / βόσκουσι ξεῖνοί τε καὶ αὐτοῦ βώτορες ἄνδρες.


βοτήρ

βοτήρ
βότειρα

: βοτήρ < βόσκω → λείπει η ετυμολογία

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Σοφοκλῆς, Οἰδίπους Τύραννος, στίχ. 837 (836-837)

καὶ μὴν τοσοῦτόν γ᾽ ἐστί μοι τῆς ἐλπίδος, | τὸν ἄνδρα τὸν βοτῆρα προσμεῖναι μόνον.
*::: Κι αλήθεια, τόση ελπίδα πια μου μένει, | να περιμένω αυτό το βοσκό μόνο.
*:::Μετάφραση (1942): Ιωάννης Γρυπάρης @greek‑language.gr


βότειρα

: βότειρα (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική βο(τήρ) (βοσκός) + -τειρα

θηλυκό του βοτήρ, προσωνυμία της θεάς Δήμητρας: που τρέφει, θρεπτική

ελληνιστική κοινή


ἀασμός

: ἀασμός < ἀάζω

ἀασμός αρσενικό
εκπνοή

ἀασμός αρσενικό
η εκβολή πνεύματος


ἀβλάστημα

: ἀβλάστημα < εκ του ἀβλαστέω

κατάσταση φυτού που δεν παρουσιάζει βλαστούς

γενικότερα οποιοδήποτε φυτό που δεν βλασταίνει


ἄβλος

: ἄβλος < άδηλης ετυμολογίας


ἀβλάβεια

: ἀβλάβεια < αρχαία ελληνική ἀβλαβ(ής) + -εια

έλλειψη βλάβης

ελληνιστική κοινή

ελληνιστική κοινή


ἀβλαβία

: ἀβλαβία < ἀβλαβής, ποιητική απόδοση του ἀβλάβεια

έλλειψη βλάβης


ἀβάκημα

: ἀβάκημα < ἀβακέω, συνηρημένο ἀβακῶ

το μη ομιλείν, η σιωπή


ἀβλέπτημα

: ἀβλέπτημα < εκ του ἀβλεπτέω - ἀβλεπτῶ

αβλεψία, παραμέληση, αδιαφορία


σῦκον

: σῦκον < κοινή λέξη των μεσογειακών χωρών *tʰuōiḱo / *tʰū(i)ḱo (συγγενές με την λατινικά ficus)

σῦκον Αἰγύπτιον: χαρούπι

σάρκωμα στα βλέφαρα ή άλλα σημεία του σώματος


ἁβρυντής

: ἁβρυντής < ἁβρύνω

ο φερόμενος κομψά ιδιαίτερα επιδεικτικά, ο θηλυπρεπής


οὖς

: οὖς < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή ρίζα *h₂ṓws (αφτί) < *h₂ew- (βλέπω)

ὦς

ελληνιστική κοινή

※ Καὶ τυγχάνω τε κλῇθρ' ἀνασπαστοῦ πύλης / χαλῶσα, καί με φθόγγος οἰκείου κακοῦ / βάλλει δι' ὤτων, ὑπτία δὲ κλίνομαι / δείσασα πρὸς δμωαῖσι κἀποπλήσσομαι. (Σοφοκλής, Αντιγόνη, 1186-1189)

→ λείπει η μετάφραση

※ Τὴν δὲ κεφαλὴν τέγγειν ἐλαίῳ ῥοδίνῳ, ἐς δὲ τὼ ὦτε μύρσινον ἢ μήλινον. (Ιπποκράτης, Γυναικείων, 1, 206, 21)

η λαβή ενός αγγείου ή μιας κούπας


δᾳδίον

: δᾳδίον < αρχαία ελληνική (δᾴς) δᾳδ- + υποκοριστικό επίθημα -ίον

υποκοριστικό του δᾴς, δαΐς : μικρή δάδα

μικρή λαμπάδα

ρητινώδες επίθεμα


ἀποψίλωσις

ἀποψίλωσις
-εως

: ἀποψίλωσις (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική ἀποψιλόω / ἀποψιλῶ + -σις (-ωσις). Μορφολογικά αναλύεται σε ἀπο- + ψίλωσις < ψιλός.


ἄβατον

γενικά χώρος περιορισμένης προσπέλασης, λόγω ιερότητας


ἀβελτερία

: ἀβελτερία < ἀβέλτερος

ευήθεια, νωθρότητα


ἀβουλία

: ἀβουλία < παράγωγη του ἀβουλέω,

έλλειψη βουλής, απερισκεψία

ψυχοπαθολογική ανωμαλία


ἀβουλησία

: ἀβουλησία < ἀ- στερητικό + αρχαία ελληνική βούλησ(ις) + -ία

έλλειψη βούλησης

ελληνιστική κοινή

※ Τὰ γὰρ ἐκ φύσεως προϊόντα, οὔτε βούλησιν, οὔτε ἀβουλησίαν ἐπιδέχεται.

4ος αιώνας, Κύριλλος Αλεξανδρείας, Περὶ τῆς Ἁγίας καὶ Ὁμοουσίου Τριάδος, 75.9


Ἀβαῖος

: Ἀβαῖος < Ἄβαι + -αῖος

ο κάτοικος της πόλης Ἄβαι στην αρχαία Φωκίδα

πατριδωνυμικό


λεγεών

: λεγεών < (άμεσο δάνειο) λατινική legio, γενική ōnis

ελληνιστική κοινή

στρατιωτικός όρος

ἕκαστον δὲ σύνταγμα πεζῶν τρισχιλίων ἦν καὶ τριακοσίων ἱππέων. ἐκλήθη δὲ λεγεὼν τῷ λογάδας εἶναι τοὺς μαχίμους ἐκ πάντων. (⌘ Πλούταρχος, Ρωμύλος, 13, 1, 4)


λεγιωνάριος

: λεγιωνάριος < (άμεσο δάνειο) λατινική legionarius

ελληνιστική κοινή

άλλη γραφή: λεγιονάριος


λῆμμα

: λῆμμα < λαμβάνω (θέμα: ληβ-) + -μα
: ΑΠΟΓΟΝΟΙ: ⇘ νέα ελληνικά: λήμμα
: Δεν σχετίζεται με το λέξις που είναι από το λέγω.

οτιδήποτε λαμβάνει κάποιος

κέρδος, ωφέλεια

≈ συνώνυμα:: (λατινικά) lucrum

επιχείρημα, προκείμενη συλλογισμού

θέμα επιγράμματος

ελληνιστική σημασία


ἀγασμός

: ἀγασμός < εκ του ἀγάζω


ἀγαθίς

: ἀγαθίς < ἄγαν, ή ἀγαθόν

συσσώρευση αγαθών, αναφέρεται συνηθέστερα στον πληθυντικό ἀγαθίδες αντί αγαθών


ἀντινομία

: ἀντινομία < ἀντί + -νομία

νομική ασάφεια

ελληνιστική κοινή

νομικός όρος

σύγκρουση αντιφατικών νόμων

ελληνιστική κοινή

νομικός όρος


ἀφορμή

: ἀφορμή < ἀφ- (ἀπό) + ὁρμή


ἀγαθωσύνη

: ἀγαθωσύνη < ἀγαθός

αγαθοσύνη, καλοσύνη

αφέλεια, ευπιστία


ἀγαθωνυμία

: ἀγαθωνυμία < ἀγαθός + ὄνομα

καλό όνομα, υπόληψη


ἀγαθούργημα

: ἀγαθούργημα < εκ του ἀγαθοεργέω

αγαθοεργία, η δραστηριότητα του αγαθοεργού


ἀγάλαξ

: ἀγάλαξ < ἀ- στερητικό + γάλα, γάλακτ- + -ς

ο αγάλακτος, που δε δίνει, δεν έχει γάλα

σε επιθετική λειτουργία


ἀγαλλίς

: ἀγαλλίς < άγνωστης ετυμολογίας

είδος υακίνθων, ξιφοειδές, σπαθόχορτο


ἀγαλματοποιός

ἀγαλματοποιός

: ἀγαλματοποιός < ἄγαλμα + -ο- + -ποιός

αγαλματοποιός, κατασκευαστής αγαλμάτων

※ 5ος αιώνας πκε ⌘ Ἡρόδοτος, Ἱστορίαι, 2 (Εὐτέρπη), 46.2

γράφουσί τε δὴ καὶ γλύφουσι οἱ ζωγράφοι καὶ οἱ ἀγαλματοποιοὶ τοῦ Πανὸς τὤγαλμα κατά περ Ἕλληνες αἰγοπρόσωπον καὶ τραγοσκελέα, οὔτι τοιοῦτον νομίζοντες εἶναί μιν ἀλλ᾽ ὅμοιον τοῖσι ἄλλοισι θεοῖσι.
*:::Και το ομοίωμα του Πάνα ζωγράφοι και αγαλματοποιοί το κατασκευάζουν όπως ακριβώς και οι Έλληνες, δηλαδή με πρόσωπο γίδας και πόδια τράγου, και όχι βέβαια επειδή θαρρούν ότι έτσι είναι: το ξέρουν ότι είναι ίδιος με τους άλλους θεούς.
*:::Μετάφραση (1992): Λεωνίδας Ζενάκος Αθήνα:Γκοβόστης @greek‑language.gr

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Πλάτων, Πρωταγόρας, 311e

τί ὄνομα ἄλλο γε λεγόμενον περὶ Πρωταγόρου ἀκούομεν; ὥσπερ περὶ Φειδίου ἀγαλματοποιὸν καὶ περὶ Ὁμήρου ποιητήν, τί τοιοῦτον περὶ Πρωταγόρου ἀκούομεν;
*:::Με ποιό άλλο όνομα ακούμε να αποκαλούν τον Πρωταγόρα, όπως λεν τον Φειδία αγαλματοποιό και τον Όμηρο ποιητή; Τί ανάλογο ακούμε για τον Πρωταγόρα;
*:::Μετάφραση (2009): Ηλίας Σπυρόπουλος. Θεσσαλονίκη: Ζήτρος. @greek‑language.gr


ἄγασμα

: ἄγασμα < εκ του ἄγαμαι

αντικείμενο λατρείας


ἀβδηριτικόν πάθος

ἀβδηριτικόν πάθος

: βλέπε ἀβδηριτικόν και πάθος

περιβόητη έκφραση των αρχαίων Ελλήνων, ιδίως των Αθηναίων που λεγόταν σκωπτικά ως "μανία" των Αβδηριτών, προκειμένου να καυτηριάζουν την ιδιαίτερα έντονη ανησυχία και εγρήγορση που έδειχναν σε θέματα υγείας, καλώντας κάθε φορά με το παραμικρό τους πλέον φημισμένους γιατρούς της εποχής. Σε παρόμοια τέτοια πρόσκληση και κόπο μετάβασης είχε υποστεί και ο Ιπποκράτης για εξέταση κάποιων νευροπαθών. Από τη συνεχή όμως χρήση της έκφρασης αυτής έφθασε στο τέλος να σημαίνει γενικά ανοησία και ηλιθιότητα.


Ἀγαμέμνονος θυσία

Ἀγαμέμνονος θυσία

: βλέπε Ἀγαμέμνονος και θυσία

παροιμιακή έκφραση των αρχαίων Ελλήνων που λεγόταν γενικά για σκληρούς και ατίθασους. Η φράση αυτή κατ΄ άλλους υποδηλώνει τη θυσία της Ιφιγένειας, ενώ κατ΄ άλλους σε μία παράδοση σύμφωνα με την οποία ένα βόδι που ήθελε ο Ἀγαμέμνων να θυσιάσει στους θεούς την τελευταία στιγμή κατάφερε να διαφύγει και να πιαστεί τελικά ζωντανό μετά από πολύ και σκληρό αγώνα.


Ἀγαμεμνόνειον γένος

Ἀγαμεμνόνειον γένος

: βλέπε Ἀγαμεμνόνειον και γένος

οι Ὀρεστειάδες

el-Ἀγαμεμνόνειον_γένος-grc-noun-43R2gY-M

με την ονομασία αυτή φερόταν στην αρχαιότητα γένος ιερέων στην Κόμανα της Ιωνίας που δημιούργησε ο γιος του Αγαμέμνονα, ο Ορέστης.

el-Ἀγαμεμνόνειον_γένος-grc-noun-4Vbp~Zwt


ἀγαμίου γραφή

ἀγαμίου γραφή

: βλέπε ἄγαμος και γραφή (= δίκη)

αρχαίος σπαρτιατικός νόμος που στρεφόταν κατά των ανδρών που απέφευγαν τον γάμο όταν έφθαναν σε κάποια ηλικία.


ῥαφή

: ῥαφή < ῥάπτω


ἀμνός

: ἀμνός < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή ρίζα *h₂egʷʰno-. Συγγενές με το (λατινικά) agnus.

ὁ ἀμνὸς τοῦ Θεοῦ: (μεταφορικά) ο Χριστός

Ἴδε ὁ ἀμνὸς τοῦ Θεοῦ ὁ αἴρων τὴν ἁμαρτίαν τοῦ κόσμου. (Ευαγγέλιο Κατά Ιωάννην, α29)


εἵλως

εἵλως
εἱλώτης
εἱλωτίς

: εἵλως < → λείπει η ετυμολογία


ἀβρόταξις

: ἀβρόταξις < ἀβροτάζω

αμαρτία, σφάλμα, αποτυχία


ψιχίον

: ψιχίον < αρχαία ελληνική (ψίξ) ψιχ- + υποκοριστικό επίθημα -ίον < αρχαία ελληνική ψίω

ψιχίο, ψίχουλο

ελληνιστική κοινή

※ Οὐκ ἔστιν καλὸν λαβεῖν τὸν ἄρτον τῶν τέκνων καὶ βαλεῖν τοῖς κυναρίοις. 27 ἡ δὲ εἶπεν, Ναί, κύριε, καὶ γὰρ τὰ κυνάρια ἐσθίει ἀπὸ τῶν ψιχίων τῶν πιπτόντων ἀπὸ τῆς τραπέζης τῶν κυρίων αὐτῶν. (Κατὰ Ματθαῖον Ευαγγέλιο, ιε 27)


ἴγδη

: ἴγδη < → λείπει η ετυμολογία

άλλη μορφή του ἴγδις το γουδί

Ἴγδη: ἡ θυῖα, ἔνθα μίσγομεν τὰ ἀρτύσματα (Γουδιανό Ετυμολογικό-Etymologicum Gudianum, Ι, 271, 15)

※ 5ος αιώνας πκε ⌘ Ἱπποκράτης, Περὶ γυναικείης φύσιος, (De natura muliebri), 88,@scaife.perseus

Ἢν τὸ χορίον μὴ ὑποχωρέῃ, κόνυζαν τρίψας, ἐν εἰρίῳ ποιήσας πρόσθεμα, προστιθέναι, καὶ τῇ ἴγδῃ οἴνῳ διατρίψας, δοῦναι πιεῖν.

※ 5ος αιώνας πκε ⌘ Ἱπποκράτης, Γυναικεῖα, (De muliebribus), 1.103,@scaife.perseus

Ἔμπλαστρον· μίσυ κατακαύσας, τρῖβε ἐν ἴγδῃ·


καύκη

: καύκη < → λείπει η ετυμολογία

είδος ποτηριού

ελληνιστική κοινή


ἄανθα

: ἄανθα < αβέβαιης ετυμολογίας → δείτε ἀάνθα

είδος σκουλαρικιού


λιβάς

: λιβάς < *λίψ (γενική λιβός) με μεταπτωτική βαθμίδα θέματος που υπάρχει στο λείβω (στάζω, χύνω) + -άς

λιβάδιον

υποκοριστικό

⇒ νέα ελληνικά: λιβάδι

ό,τι πέφτει σταγόνα σταγόνα, ό,τι στάζει ή σταλάζει

τα νερά της βροχής, τα όμβρια ύδατα

στον πληθυντικό


λιβάδιον

λιβάδιον
-ου

: λιβάδιον (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική λιβ(άς) + υποκοριστικό επίθημα -άδιον

υποκοριστικό

υποκοριστικό

τόπος με νερά

είδος βοτάνου


φάλαγξ

: φάλαγξ < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή *bʰelǵ- (δοκάρι, κομμάτι ξύλο). Συγγενικά: πρωτογερμανική *balkô (> γερμανική Balken, αγγλική balk), λιθουανική balžiena (ρόπαλο), πιθανόν και η λατινική fulcio (στηρίζω)

φάλαγγα στρατιωτών
παράταξη μάχης

στρατιωτικός όρος

φάλαγγα στρατιωτών
σχηματισμός πεζικού

στρατιωτικός όρος

φάλαγγα στρατιωτών
το κύριο μέρος του στρατού

στρατιωτικός όρος

φάλαγγα στρατιωτών
στρατόπεδο

στρατιωτικός όρος

κομμάτι ξύλου
κορμός δέντρου

αρχική σημασία

κομμάτι ξύλου

το οριζόντιο τμήμα του ξυγού, από το οποίο κρέμονται οι πλάστιγγες

αρχική σημασία

κομμάτι ξύλου

φάλαγγες: ξύλινοι κύλινδροι που μπαίνουν κάτω από ένα βαρύ αντικείμενο, προκειμένου να μετακινηθεί

αρχική σημασία

στον πληθυντικό

το οστό ανάμεσα στους αρμούς των δαχτύλων των χεριών


κάπος

: κάπος < → λείπει η ετυμολογία

ανάσα, αναπνοή

ελληνιστική κοινή


λιβάδες

ονομαστική και κλητική πληθυντικού του λιβάς


λιβάδες

τα νερά της βροχής, τα όμβρια ύδατα


αἰτιατόν

: αἰτιατόν < ουσιαστικοποιημένο ουδέτερο του επιθέτου αἰτιατός


πελεκάν

πελεκάν
-ᾶνος

: πελεκάν < πέλεκ(υς) + -άν


πελεκᾶς

: πελεκᾶς < πελεκάω

δρυοκολάπτης


μυαλός

: μυαλός < μυελός


μυαλόν

αιτιατική ενικού του μυαλός

ελληνιστική κοινή


σκώρ

δωρικός τύπος του σκῶρ


σφυρίς

ιωνικός τύπος του σπυρίς


σπυρίδιον

: σπυρίδιον < σπυρίς, σπυριδ- + υποκοριστικό επίθημα -ιον

υποκοριστικό του σπυρίς

άλλες μορφές: σφυρίδιον (μεταγενέστρο)


δορυφόρημα

: δορυφόρημα < δορυφορέω, δορυφορη- + -μα

σωματοφυλακή

ελληνιστική κοινή

σωματοφύλακας

ελληνιστική κοινή

βοηθητικός ηθοποιός, κομπάρσος

ελληνιστική κοινή


παράδισος

άλλη γραφή του παράδεισος


βαΐς

: βαΐς (ελληνιστική κοινή) < (άμεσο δάνειο) αρχαία αιγυπτιακή b'j (δείτε και κοπτικά bai)

κλαδί φοίνικα

ελληνιστική κοινή

※ ἐγὼ φυτὸν ὄνομα βαΐς, ἐγὼ ἀπόρροια αἵματος ἀπὸ τῆς τοῦ μεγάλου ταφῆς τῶν βαΐων, ἐγὼ ἡ Πίστις εἰς ἀνθρώπους εὑρεθεῖσα (Papyri Graecae Magicae, 12, 227)


εὐλογία

: εὐλογία < εὐλογ(έω) + -ία (-λογία) < εὔλογος < εὖ + λόγος

η καλλιλογία

※ εὐλογία ἄρα καὶ εὐαρμοστία καὶ εὐσχημοσύνη καὶ εὐρυθμία (Πλάτων, Πολιτεία, 3, 400d)

※ εἴ τις ἀνδρῶν εὐτυχήσαις ἢ σὺν εὐδόξοις ἀέθλοις ἢ σθένει πλούτου κατέχει φρασὶν αἰανῆ κόρον, ἄξιος εὐλογίαις ἀστῶν μεμίχθαι. (Πϊνδαρος, Ισθμιόνικοι, 3)

Αν κάποιος άντρας έχει καλή τύχη είτε σε αθλητικούς αγώνες που προσφέρουν δόξα είτε από τη δύναμη του πλούτου του και όμως συγκρατεί μεσα στην ψυχή του την ατελεύτητη φιλοδοξία, αυτός αξίζει να έχει τον έπαινο από τους συμπολίτες του

※ καὶ τὴν εὐλογίαν ἅμα ἐφ᾽ οἷς νῦν λέγω φανερὰν σημείοις καθιστάς (Θουκυδίδης, 2.42)

χρηματική εισφορά

ελληνιστική σημασία

στην Αγία Γραφή

ευλογία (με τη σημερινή σημασία)

ελληνιστική σημασία

στην Αγία Γραφή


δαίμονες

ονομαστική και κλητική πληθυντικού του δαίμων


ἀλγηδών

ἀλγηδών
-όνος

: ἀλγηδών < ἄλγ(ος) + -ηδών

πόνος (ψυχικός ή σωματικός)


ἕδρη

ιωνικός τύπος του ἕδρα


ἄνασσα

: ἄνασσα < ϝάνασσα με σίγηση του δίγαμμα → δείτε και ἄναξ

θηλυκό του ἄναξ: βασίλισσα, άνασσα


θίς

: θίς < (ίσως) προελληνική

σωρός άμμου, αμμώδης ακτή

παρὰ θῖν’ ἁλὸς ἀτρυγέτοιο ※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ἰλιάς, 1 (Α. Λοιμός. Μῆνις.), στίχ. 327


θῖνες

ονομαστική και κλητική πληθυντικού του θίς


θῖνα

αιτιατική ενικού του θίς


ἀρνίον

: ἀρνίον < (ἀρήν) ἀρν- + υποκοριστικό επίθημα -ίον

υποκοριστικό του ἀρήν, το αρνάκι

δέρμα αρνίσιο


ἀρήν

ἀρήν
ἄρης
ἄρνον

: ἀρήν < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή *wr̥h₁ḗn (αρνί)

αρνί (μικρότερο του ενός έτους)

※ 4ος πκε αιώνας ⌘ Ἀριστοτέλης, Τῶν περὶ τὰ ζῷα ἱστοριῶν, 8, 28 @scaife.perseus

Καὶ ἐν μὲν Λιβύῃ εὐθὺς γίνεται κέρατα ἔχοντα τὰ κερατώδη τῶν κριῶν, οὐ μόνον οἱ ἄρνες, ὥσπερ Ὅμηρός φησιν, ἀλλὰ καὶ τἆλλα· ἐν δὲ τῷ Πόντῳ περὶ τὴν Σκυθικὴν τοὐναντίον· ἀκέρατα γὰρ γίνονται.

πρόβατο (αρσενικό ή θηλυκό)

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ἰλιάς, 3 (Γ. Ὅρκοι. Τειχοσκοπία. Ἀλεξάνδρου καὶ Μενελάου μονομαχία.), στίχ. 103

οἴσετε ἄρν’, ἕτερον λευκόν^((αρσενικά)), ἑτέρην δὲ μέλαιναν,^((θηλυκό))


ὀγκηθμός

: ὀγκηθμός < ὀγκάομαι/ὀγκῶμαι

ογκηθμός, γκάρισμα


ἀγκυροβόλιον

ἀγκυροβόλιον

: ἀγκυροβόλιον < ἀγκυροβολέω

τόπος στον οποίο υπάρχει η δυνατότητα να αγκυροβολήσει, πλωτό μέσο


Ἀμαζών

Ἀμαζών
-όνος

: Ἀμαζών < παλιότερα πίστευαν ότι προέρχεται από το στερητικό ἀ- και τη λέξη μαζός (για το δεξί μαστό που υποτίθεται ότι αφαιρούσαν οι Αμαζόνες ώστε να μην εμποδίζεται η τοξοβολία) αλλά από τα τέλη του 20ου αιώνα αναπτύxθηκαν θεωρίες που ανάγουν τη λέξη σε ξένη ρίζα που εξελληνίσθηκε, όπως ίσως η περσική hamazan (αγωνίζομαι ομαδικά) ή άλλη πρωτοϊνδοευρωπαϊκή λέξη για "γυναίκες χωρίς άνδρες" • Η Ετυμολογία χρειάζεται ανάπτυξη με τεκμηρίωση. Μπορείτε να βοηθήσετε;

η Αμαζόνα, το μέλος της κοινότητας των γυναικών πολεμιστριών της Σκυθίας

πιθανόν να ήταν και επίθετο της Αρτέμιδας


λακεδάμα

: λακεδάμα < άγνωστης ετυμολογίας, πιθανόν ξένη λέξη που εξελληνίσθηκε

το αλμυρό νερό που κατά τον Ησύχιο έπιναν οι Μακεδόνες αγρότες (έβαζαν αλάτι στο νερό)


Λακεδαίμων

: Λακεδαίμων < Λάκων + δαίμων ή δᾶμος (δήμος)

εθνικό όνομα των Σπαρτιατών, όμως με λιγότερο συχνή χρήση επί ατόμων σε σύγκριση με το συνώνυμό του Λακεδαιμόνιος

επίθετο του Δία

Διός τε Λακεδαίμονος καὶ Διὸς οὐρανίου (Ηρόδοτος, Ιστ.6,56)


Λακεδαιμόνιος

Λακεδαιμόνιος

: Λακεδαιμόνιος < Λακεδαίμων + -ιος

που κατάγεται από την Λακεδαίμονα

ο Σπαρτιάτης

ὦ ξεῖν᾽, ἀγγέλλειν Λακεδαιμονίοις ὅτι τῇδε κείμεθα τοῖς κείνων ῥήμασι πειθόμενοι.

ο σχετικός με τη Λακεδαίμονα χώρα

Λακεδαιμόνιοι ἀστέρες


Λάκων

Λάκων
-ωνος
Λάκαινα
[ιωνικά
Λακωνίς

: Λάκων < προελληνική • Η Ετυμολογία χρειάζεται ανάπτυξη με τεκμηρίωση. Μπορείτε να βοηθήσετε;

άτομο από τη Λακωνία, τη Λακεδαίμονα χώρα

ο Σπαρτιάτης

λιγομίλητος σαν Σπαρτιάτης


Λάκαινα

: Λάκαινα < Λάκ(ων) + -αινα

θηλυκό του Λάκων
συνώνυμο του Λακωνική

σε επιθετική λειτουργία

θηλυκό του Λάκων
είδος λακεδαιμονικής κύλικος


λακωνικαί

: λακωνικαί < φράση «λακωνικαί ἐμβάδες» με ουσιαστικοποιημένο θηλυκό του επιθέτου λακωνικός στον πληθυντικό

τα κόκκινα πέδιλα που φορούσαν μόνον οι άνδρες της Σπάρτης


Λακωνική

ουσιαστικοποιημένο επίθετο (θηλυκό του λακωνικός) που προσδιόριζε το ουσιαστικό γῆ. Η χώρα των Λακόνων, η Λακωνία, η Λακεδαίμων


γᾶ

δωρικός τύπος του γῆ


ὅπλον

: ὅπλον < → λείπει η ετυμολογία

ὁπλο- Αρχαίες ελληνικές λέξεις με πρόθημα ὁπλο- στο Βικιλεξικό

-οπλος Αρχαίες ελληνικές λέξεις με επίθημα -οπλος στο Βικιλεξικό

εργαλείο και μέσο πολέμου

ξάρτι, άρμενα και αναγκαία μέσα πλοίου

εξαρτύσεις στρατιωτών

γενικότερα ο οπλισμός


ὅπλα

ονομαστική, αιτιατική και κλητική πληθυντικού του ὅπλον


ἀρτύς

: ἀρτύς < → λείπει η ετυμολογία


ἀρθμός

ἀρθμός
ἀρτύς

: ἀρθμός < ἀραρίσκω


ὄχλος

άτακτο πλήθος ανθρώπων, μπουλούκι, άτακτο σώμα στρατιωτών

κατώτερο στρώμα λαού

βοή πλήθους, διαταραχή, φορτικότητα


ὄχλου

γενική ενικού του ὄχλος


ὄχλῳ

δοτική ενικού του ὄχλος


ὄχλον

αιτιατική ενικού του ὄχλος


ὄχλε

κλητική ενικού του ὄχλος


ὄχλοι

ονομαστική και κλητική πληθυντικού του ὄχλος


ὄχλων

γενική πληθυντικού του ὄχλος


ὄχλοις

δοτική πληθυντικού του ὄχλος


ὄχλους

αιτιατική πληθυντικού του ὄχλος


ἄπωσις

: ἄπωσις < ἀπωθέω

η άπωση, η απώθηση, το σπρώξιμο, το αντίθετο της έλξης

διὰ τὴν τοῦ ἀνέμου ἄπωσιν αὐτῶν (καθώς ο άνεμος απώθησε <τα πλοία> τους (Θουκ. Πελοπ. 7.34)


πρύτανις

πρύτανις
- στην
αιολική
πρότανις

: πρύτανις < πιθανον από το πρό + ἄνω ή από το επίρρημα προταινί

ηγεμόνας, αρχηγός, πρόεδρος

καίπερ ...αἰκιζομένου, χρείαν ἕξει μακάρων πρύτανις.. (αν και βασανίζομαι, θα έρθει η ώρα που θα με χρειαστεί ο Πρύτανις των μακάρων (Προμ. Δεσμώτης Αισχ. 170, απόδοση Ι. Γρυπάρη)

ο άριστος στο είδος του

Ἡρόδοτον . . ἱστορίης πρύτανιν

στην Αθήνα, τίτλος 50 βουλευτών (του 1/10 των 500)

εἶτα δέ μοι τοὺς πρυτάνεις κάλει τοὺς τότε πρυτανεύσαντας (στη συνέχεια θα ζητήσω να καλέσουν τους πρυτάνεις που τότε πρυτάνευαν) (Ανδοκίδης Μυστ. 1.46)

στην Μίλητο, ο αρχιερέας

σε διάφορες ελληνόφωνες περιοχές τίτλος δημοτικών αρχών


νυκτί

δοτική ενικού του νύξ


ἄμβων

: ἄμβων < → λείπει η ετυμολογία

ελληνιστική σημασία


ῥώθων

: ῥώθων < → λείπει η ετυμολογία

ελληνιστική κοινή

※ εἶναι δὲ καὶ κύνας ἀλκίμους, οὐ πρότερον μεθιέντας τὸ δηχθὲν πρὶν εἰς τοὺς ῥώθωνας ὕδωρ καταχυθῆναι (⌘ Στράβων, Γεωγραφικά, 15, 1, 37, 27)


μανδύα

μανδύα
μανδύη
μανδύας
μανδύης

: μανδύα, δάνειο, ίσως από την περσική γλώσσα

μάλλινος μανδύας


εἰρήνη

: εἰρήνη, ήδη ομηρικό > η δυσερμήνευτη διαλεκτική ποικιλία δείχνει πιθανό δάνειο με προελληνική προέλευση (με κατάληξη -ήνη)

η απουσία πολέμου


ἔδικτον

ἔδικτον
& μεσαιωνικός όρος

: ἔδικτον < (άμεσο δάνειο) λατινική edictum

νομικός όρος

※ καὶ γὰρ τὰ διαγράμματα τῶν ἀρχόντων Ἕλληνες <μὲν> διατάγματα, Ῥωμαῖοι δ' ἔδικτα προσαγορεύουσιν. (Πλούταρχος, Βίοι Παράλληλοι, Μάρκελλος, 24)


ἐμπάθεια

: ἐμπάθεια (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική ἐμπαθ(ής) + -εια. Μορφολογικά αναλύεται σε ἐμ- + -πάθεια. Διαφορετικό το νεοελληνικό εμπάθεια.

ισχυρό πάθος (είτε θετικό, είτε αρνητικό)

ελληνιστική κοινή


εἰρηνοδίκαι

: εἰρηνοδίκαι πρώτη γραπτή εμφάνιση 1ος αιώνας, Διονύσιος Αλικαρνασσεύς < απόδοση για τη λατινική fetiales, πληθυντικός του fētiālis. Μορφολογικά, αναλύεται σε εἰρήν(η) + -ο- + δίκης στον πληθυντικό (δίκη)

σώμα Ρωμαίων ιερέων (fetiales) που συμβούλευε τη Σύγκλητο σχετικά με τις εξωτερικές υποθέσεις και συνθήκες

ελληνιστική κοινή

※ 1ος αιώνας κ3 ⌘ Διονύσιος Αλικαρνασσεύς, Ρωμαϊκή Αρχαιολογία, 2.72.1

... τῶν καλουμένων φετιαλίων. οὗτοι δ΄ ἂν εἴησαν κατὰ τὴν Ἑλληνικὴν καλούμενοι διάλεκτον εἰρηνοδίκαι


φιτιαλεῖς

άλλη μορφή του φετιάλιοι

ελληνιστική κοινή

※ Πολλὰς δὲ καὶ ἄλλας Νουμᾶ καταδείξαντος ἱερωσύνας ἔτι δυεῖν μνησθήσομαι, τῆς τε Σαλίων καὶ τῆς τῶν Φιτιαλέων, αἳ μάλιστα τὴν εὐσέβειαν τοῦ ἀνδρὸς ἐμφαίνουσιν. οἱ μὲν γὰρ Φιτιαλεῖς εἰρηνοφύλακές τινες ὄντες, ὡς δ' ἐμοὶ δοκεῖ, καὶ τοὔνομα λαβόντες ἀπὸ τῆς πράξεως, λόγῳ τὰ νείκη κατέπαυον, οὐκ ἐῶντες στρατεύειν πρότερον ἢ πᾶσαν ἐλπίδα δίκης ἀποκοπῆναι. καὶ γὰρ εἰρήνην Ἕλληνες καλοῦσιν ὅταν λόγῳ, μὴ βίᾳ, πρὸς ἀλλήλους χρώμενοι λύσωσι τὰς διαφοράς. οἱ δὲ Ῥωμαίων Φιτιαλεῖς πολλάκις μὲν ἐβάδιζον ὡς τοὺς ἀδικοῦντας αὐτοὶ πείθοντες εὐγνωμονεῖν. (Πλούταρχος, Βίοι Παράλληλοι, Νουμάς, 12)


φητιάλιοι

φητιάλιοι
φιτιαλεῖς

άλλη μορφή του φετιάλιοι

ελληνιστική κοινή


ἠδίκτον

: ἠδίκτον < (από το λατινικό) edictum

...τῶν δικαίων τε καὶ ἀδίκων ἠδίκτα οἱ Ῥωμαῖοι καλοῦσιν· εἴτε ὥς..., :w:Διονύσιος ο Αλικαρνασσεύς (σε χρήση στο παρελθόν)

Μαρία Λεοντσίνη, “Αυτοκρατορικά ήδικτα και πατρικά δόγματα,” Ε-Ιστορικά, pp. 32-37, 22-Apr-2004 (σε χρήση στο παρόν)


ἔδικτα

ονομαστική, αιτιατική και κλητική πληθυντικού του ἔδικτον


κύπελλον

: κύπελλον < υποκοριστικό του κύπη + -ελλον < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή ρίζα *κυπ-
: ΑΠΟΓΟΝΟΙ: ⇘ νέα ελληνικά: κύπελλο

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ἰλιάς, 1 (Α. Λοιμός. Μῆνις.), στίχ. 596 (595-600 )

Ὣς φάτο, μείδησεν δὲ θεὰ λευκώλενος Ἥρη, | μειδήσασα δὲ παιδὸς ἐδέξατο χειρὶ κύπελλον· | αὐτὰρ ὁ τοῖς ἄλλοισι θεοῖς ἐνδέξια πᾶσιν | οἰνοχόει γλυκὺ νέκταρ ἀπὸ κρητῆρος ἀφύσσων· | ἄσβεστος δ᾽ ἄρ᾽ ἐνῶρτο γέλως μακάρεσσι θεοῖσιν, | ὡς ἴδον Ἥφαιστον διὰ δώματα ποιπνύοντα.
#::: Και χαμογέλασε η θεά, η Ήρα η λευκοχέρα | και απ᾽ το παιδί της έλαβε γελώντας το ποτήρι | και γλυκό νέκταρ παίρνοντας απ᾽ τον κρατήρα εκείνος | δεξιά κερνούσε ολόγυρα τους άλλους αθανάτους· | τότε οι μακάριοι θεοί τα γέλια δεν κρατούσαν | να βλέπουν κει τον Ήφαιστον να υπηρετεί στο δώμα·
#::: Έμμετρη μετάφραση (1922): Ιάκωβος Πολυλάς, @greek‑language.gr

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ὀδύσσεια, 10 (κ. Ἀλκίνου ἀπόλογοι: Τὰ περὶ Αἴολον, Λαιστρυγόνας καὶ Κίρκην.), στίχ. 357 (356-357 )

ἡ δὲ τρίτη κρητῆρι μελίφρονα οἶνον ἐκίρνα | ἡδὺν ἐν ἀργυρέῳ, νέμε δὲ χρύσεια κύπελλα·
#::: Η τρίτη το κρασί κερνούσε, γλυκόπιοτο σαν μέλι, σ᾽ έναν κρατήρα | ασημωμένο, και μοίραζε κούπες χρυσές.
#::: Μετάφραση σε πεζό (2006): Δημήτρης Ν. Μαρωνίτης, @greek‑language.gr

→ χρειάζεται παράδειγμα

→ χρειάζεται παράδειγμα


ὀψία

εσπερινή ώρα, βράδυ


ἐκδορά

: ἐκδορά (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική ἐκδέρω < ἐκ- + δέρω

ελληνιστική κοινή


πλήσμη

※ 7ος πκε αιώνας ⌘ Ἡσίοδος, Ἀπόσπασμα, 217 @perseus.tufts.edu, @archive.org

ἐν πλήσμῃσι διιπετέος ποταμοῖο


ὑπερόπτης

: ὑπερόπτης < ὑπερορἀω (μέλλ. ὑπερόψομαι)

αυτός που δείχνει περιφρόνηση για κάτι, που το καταφρονεί


πολύχρως

πολύχρως
-ωτος
ὁ/ἡ
πολύχρως
οἱ/αἱ
πολύχρωτες
τοῦ/τῆς
πολύχρωτος
τῶν
πολυχρώτων
τῷ/τῇ
πολύχρωτῐ
τοῖς/ταῖς
πολύχρωσῐ(ν)
τὸν/τὴν
πολύχρωτᾰ
τοὺς/τὰς
πολύχρωτᾰς
πολύχρως
πολύχρωτες
τὼ
πολύχρωτε
τοῖν
πολυχρώτοιν

: πολύχρως < πολύ- + -χρως

σε επιθετική λειτουργία


χρόα

: χρόα < χρώς

αττικός τύπος του χροιά, ιωνικός τύπος του χροιή, επιδερμίδα, επιφάνεια δέρματος


χροιή

ιωνικός τύπος του χροιά

※ 7ος/6ος πκε αιώνας Μίμνερμος, ἀλλ' ὀλιγοχρόνιον γίνεται (D5, 5. 4-8W), στίχος 1

αὐτίκα μοι κατὰ μὲν χροιὴν ῥέει ἄσπετος ἱδρώς,
*::*Κρύος ιδρώτας πάραυτα το σώμα μου όλο πιάνει,
*::*:Μετάφραση: Σ. Μενάνδρος, @greek-language.gr
*::*Σ᾽ όλο μου αμέσως το κορμί ποτάμι τρέχει ο ιδρώτας
*::*:Μετάφραση: Ηλίας Βουτιερίδης, @greek-language.gr


ἀνάγνωσις

: ἀνάγνωσις < ἀναγιγνώσκω


φωτός

γενική ενικού του φῶς


φωτί

δοτική ενικού του φῶς


φωσί

δοτική πληθυντικού του φῶς


φωσίν

δοτική πληθυντικού του φῶς


ἄκρα

: ἄκρα < ἄκρος

κορυφή, άκρη, τελευταία


ἐπῶν

γενική πληθυντικού του ἔπος


τάλαρος

: τάλαρος < τλάω

μικρό ανοικτό κιβώτιο, καλάθι

πλεκτό καλάθι από λυγαριά για εναπόθεση νωπού τυριού

※ 2ος κε αιώνας ⌘ Γαληνός, De naturalibus facultatibus, 1.15, p. 58 @scaife.perseus

καὶ γὰρ καὶ τοῦτο, πᾶν ἐμβληθὲν εἰς τοὺς ταλάρους, οὐ πᾶν διηθεῖται, ἀλλ’ ὅσον ἂν ᾖ λεπτότερον τῆς εὐρύτητος τῶν πλοκάμων, εἰς τὸ κάταντες φέρεται, καὶ τοῦτο μὲν ὀῤῥὸς ἐπονομάζεται· τὸ λοιπὸν δὲ παχὺ, τὸ μέλλον ἔσεσθαι τυρὸς, ὡς ἂν οὐ παραδεχομένων αὐτὸ τῶν ἐν τοῖς ταλάροις πόρων, οὐ διεκπίπτει κάτω.
#:::ΣτΕ: Ο Γαληνός αναφέρει ως παράδειγμα τον τρόπο τυροκόμησης του γάλακτος, για να εξηγήσει τη λειτουργία των νεφρών.

χαμηλό καλάθι για εναπόθεση καρπών

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ἰλιάς, 18 (Σ. Ὁπλοποιία.), στίχ. 568 (567-568 )

παρθενικαὶ δὲ καὶ ἠΐθεοι ἀταλὰ φρονέοντες | πλεκτοῖς ἐν ταλάροισι φέρον μελιηδέα καρπόν.
#:::Και αγόρια, κόρες λιγερές, αμέριμνα στην γνώμην | εφέρναν τον γλυκύν καρπόν μέσα εις τα καλάθια.
#:::Έμμετρη μετάφραση (1922): Ιάκωβος Πολυλάς, @greek‑language.gr

※ 7ος πκε αιώνας ⌘ Ἡσίοδος, (αποδίδεται) Ἀσπὶς Ἡρακλέουςʷ, 293 (293-294)

οἳ δ᾽ αὖτ᾽ ἐς ταλάρους ἐφόρευν ὑπὸ τρυγητήρων | λευκοὺς καὶ μέλανας βότρυας μεγάλων ἀπὸ ὄρχων,
#:::Άλλοι μες σε κοφίνια κουβαλούσαν απ᾽ τους τρυγητές | σταφύλια μαύρα και λευκά από μακριές σειρές κλημάτων
#:::Μετάφραση (2001): Σταύρος Γκιργκένης, Θεσσαλονίκη: Ζήτρος @greek‑language.gr

κλουβί ορνίθων

※ 2/3ος κε αιώνας ⌘ Ἀθήναιος ὁ Nαυκρατίτης, Δειπνοσοφισταί, 1, 41 @scaife.perseus, @el.wikisource

ὅτι τὸ Μουσεῖον ὁ Φλιάσιος Τίμων ὁ σιλλοαγράφος τάλαρὸν πού φησιν ἐπισκώπτων τοὺς ἐν αὐτῷ τρεφομένους φιλοσόφους, ὅτι ὥσπερ ἐν πανάγρῳ τινὶ σιτοῦνται καθάπερ οἱ πολυτιμότατοι ὄρνιθες·


ἁνία

δωρικός τύπος του ἡνία


ἁνία

δωρικός τύπος, δυϊκός αριθμός του ἡνίον (τα 2 ηνία)


στέαρ

: στέαρ < πρωτοελληνική *stā́wər < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή *stéh₂-wr̥ < *steh₂- (ἵστημι)

※ 2/3ος κε αιώνας ⌘ Ἀθήναιος ὁ Nαυκρατίτης, Δειπνοσοφισταί, 14, 57 30, @perseus.tufts.edu

κάτιλλος δὲ ὀρνᾶτος ὁ λεγόμενος παρὰ ῾Ρωμαίοις οὕτως γίγνεται· θρίδακας πλύνας ξέσον καὶ ἐμβαλὼν οἶνον εἰς θυίαν τρῖβε τὰς θρίδακας, εἶτα τὸν χυλὸν ἐκπιέσας σελίγνιον συμφύρασον αὐτῷ καὶ συμπεσεῖν ἐάσας μετ' ὀλίγον τρῖψον εὐτόνως, προσβαλὼν ὀλίγον στέατος χοιρείου καὶ πέπερι, καὶ πάλιν τρίψας ἕλκυσον λάγανον καὶ λειάνας ἐκτεμὼν κατάτεμνε καὶ ἕψε εἰς ἔλαιον θερμότατον εἰς ἠθμὸν βαλὼν τὰ κατακεκομμένα. ἄλλα πλακούντων γένη· ὀστρακίτης, ἀττανῖται, ἄμυλον, τυροκόσκινον.


ἀτραπός

ἀτραπός
ἀτρ
ᾰ
πός

: ἀτραπός < ἀ- + τραπέω / τραπῶ (πατάω σταφύλια) < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή *trep-eie/o, μηδενική βαθμίδα ενεστώτα του *trep- (ποδοπατώ) Κατά τον Beekes, το ρήμα τραπέω (βαδίζω σταθερά) θα πρέπει να διαχωρίζεται από το ρήμα τρέπω (στρίβω, γυρίζω)

ατραπός, μονοπάτι

※ χίλιοι δὲ Φωκέων ἐφύλασσον μὲν τὴν ἀτραπὸν ἐν τῇ Οἴτῃ, προσέστω δὲ τῷ παντὶ Ἑλληνικῷ καὶ ὁ ἀριθμὸς ὁ τούτων. (Παυσανίας, Ελλάδος περιήγησις, Φωκικά, Λοκρών Οζόλων, 20, 1)

οδός (ευθεία)

η πορεία (της ζωής)


ἀταρπός

επικός τύπος του ἀτραπός


μητροκοίτης

: μητροκοίτης < μήτηρ + κοίτη (πρβλ αρσενοκοίτης)

αυτός που κοιμάται και συνουσιάζεται με τη μητέρα του· ο αιμομίκτης με τη μητέρα του, π.χ. ο Οιδίποδας


τηρός

τηρός
ὁ τηρός
τοῦ τηροῦ

: τηρός < τη- ρίζα αβέβαιης ετυμολογίας, που πάντως θεωρείται κοινή στο τηρέω, τημελής, τίω, τίνω

φρουρός, φύλακας

ἐγώ δέ πρός σέ πότερον ὡς ἔτην λέγω, ἢ τηρόν Ἑρμοῦ ῥάβδον, ἢ πόλεως ἀγόν; εγώ τώρα πώς να απευθύνομαι σε εσένα, σαν σε απλό πολίτη, σαν σε φύλακα της ράβδου του Ερμή (κήρυκα) ή σαν αρχηγό της πόλης; (Αισχύλος, Ικέτιδες, 248)


ἔτης

ἔτης
πιο σύνηθες στον πληθ.
οἱ

: ἔτης < *ϝέτης < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή *swé (ἑός)

ο κοινός λαός, οι κοινοί θνητοί, οι απλοί άνθρωποι, ο απλός πολίτης που δεν έχει κάποιο αξίωμα

ο συμπατριώτης, ο συγγενής, ο συνδημότης, ο γείτονας, ο οικείος, ο ομόφυλος, δηλαδή της ίδιας φυλής


κῆρυξ

: κῆρυξ < αβέβαιης ετυμολογίας, ρίζα ίσως κοινή με τις λέξεις ἕταρος, ἑταῖρος και πιθανόν με το ἔθος • Η Ετυμολογία χρειάζεται ανάπτυξη με τεκμηρίωση. Μπορείτε να βοηθήσετε;
: ΑΠΟΓΟΝΟΙ: ⇘ νέα ελληνικά: κήρυκας από την αιτιατική ενικού κήρυκα

δημόσιος αγγελιοφόρος

※ 1ος/2ος αιώνας κε ⌘ Πλούταρχος, Βίοι Παράλληλοι, Σόλων, 8.2

αὐτὸς κῆρυξ ἦλθον ἀφ᾽ ἱμερτῆς Σαλαμῖνος,
#:::Ήρθα με δική μου πρωτοβουλία ως κήρυκας από την αγαπημένη Σαλαμίνα,
#::: Μετάφραση (2012), Α.Ι. Γιαγκόπουλος-Ζ.Ε. Μαλαθούνη, @greek‑language.gr

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ὀδύσσεια, 16 (π. Ἀναγνωρισμὸς Ὀδυσσέως ὑπὸ Τηλεμάχου.), στίχ. 468 (στίχοι 468-469)

ὡμήρησε δέ μοι παρ᾽ ἑταίρων ἄγγελος ὠκύς, | κῆρυξ, ὃς δὴ πρῶτος ἔπος σῇ μητρὶ ἔειπεν.
#:::Σ᾽ αυτό με πρόλαβε, πιο γρήγορος, άλλος μαντατοφόρος, | δικός σου σύντροφος, ο κήρυκας, που πρώτος είπε στη μητέρα σου το νέο.
#::: Μετάφραση σε πεζό (2006): Δημήτρης Ν. Μαρωνίτης, @greek‑language.gr

διαλαλητής, κράχτης


ἕταρος

ιωνικός τύπος της λέξης ἑταῖρος


Ἑρμαῖος

Ἑρμαῖος,η,ον
Ἑρμαῖος,α,ον
Ἕρμαιος,ος,ον
Ἑρμαΐς

: Ἑρμαῖος < Ἑρμῆς

μήνας του χρόνου στο Άργος (και στην Αλικαρνασσό αλλά εκεί με τη μορφή ἑρμαιών,-ῶνος,)


Ἕρμαιος

Ἕρμαιος,ος,ον
Ἑρμαῖος,α,ον


Ἕρμαια

: Ἕρμαια < Ἑρμῆς

ιερές γιορτές προς τιμήν του Ερμή


Ἑρμίδιον

Ἑρμίδιον
Ἑρμῄδιον

: Ἑρμίδιον < υποκοριστικό που παράγεται από το Ἑρμῆς

μικρό αγαλματίδιο του Ερμή


Ἑρμαφρόδιτος

Ἑρμαφρόδιτος

: Ἑρμαφρόδιτος < Ἑρμῆς + Ἀφροδίτη

ο γιος του Ερμή και της Αφροδίτης

που έχει τα χαρακτηριστικά και των δύο φύλων


ἑρμηνεία

: ἑρμηνεία < ἑρμην(εύω) + -εία

εξήγηση, διασαφήνιση, έκφραση, ερμηνεία, μαρτυρία

※ καὶ γάρ, ἔφη, αὗταί γε ἄτοποι τῇ ψυχῇ αἱ ἑρμηνεῖαι καὶ ἐπισκέψεως δεόμεναι (Πλάτων, Πολιτεία, Ζ, 524b)

και είπε ότι αυτές οι ερμηνείες θα φαίνονταν παράδοξες στην ψυχή και θα απαιτούσαν να επανεξεταστούν

ερμηνεύω ένα έργο, η έκφραση ενός μουσικού έργου (ελληνιστική έννοια)

μετάφραση από άλλη γλώσσα (και αυτή η έννοια θεωρείται πιθανόν ελληνιστική)


ἐδώδιμα

εφόδια, προμήθειες


ἐδωδή

: ἐδωδή < ἔδω • Η Ετυμολογία χρειάζεται ανάπτυξη με τεκμηρίωση. Μπορείτε να βοηθήσετε;

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Πλάτων, Πολιτεία, 9, 580e (580e-581a)

ἐπιθυμητικὸν γὰρ αὐτὸ κεκλήκαμεν διὰ σφοδρότητα τῶν τε περὶ τὴν ἐδωδὴν ἐπιθυμιῶν καὶ πόσιν καὶ ἀφροδίσια καὶ ὅσα ἄλλα τούτοις ἀκόλουθα, καὶ φιλοχρήματον δή, ὅτι διὰ χρημάτων μάλιστα ἀποτελοῦνται αἱ τοιαῦται ἐπιθυμίαι.
#:::το ονομάσαμε επιθυμητικό, για τη σφοδρότητα που έχουν οι επιθυμίες του φαγητού, του ποτού και των αφροδισίων και των συνακόλουθών τους, ακόμη και φιλοχρήματο, επειδή με τα χρήματα προπάντων ικανοποιούνται αυτές οι επιθυμίες.
#::: Μετάφραση (στη δημοτική, χ.χ.): Ιωάννης Γρυπάρης. Θεσσαλονίκη: ΚΕΓ, 2015 (στην καθαρεύουσα, 1911, Εκδ.Φέξη) @greek‑language.gr

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ἰλιάς, 8 (Θ. Θεῶν ἀγορά. Κόλος μάχη.), στίχ. 504 (503-504 )

δόρπα τ᾽ ἐφοπλισόμεσθα· ἀτὰρ καλλίτριχας ἵππους | λύσαθ᾽ ὑπὲξ ὀχέων, παρὰ δέ σφισι βάλλετ᾽ ἐδωδήν·
#::: Τον δείπνον ετοιμάσετε, και τα καλά πουλάρια | από τ᾽ αμάξια λύσετε και βάλετε τροφήν τους.
#::: Έμμετρη μετάφραση (1922): Ιάκωβος Πολυλάς, @greek‑language.gr

δόλωμα (για ψάρια)


μύρρινον

το κατώτερο τμήμα του ανδρικού μορίου

ουσιαστικοποιημένο


μυρρίνη

αττικός τύπος του μυρσίνη


σῖτος

σῖτος
ετερογενές
πληθυντικός

: σῖτος: άγνωστης ετυμολογίας • Η Ετυμολογία χρειάζεται ανάπτυξη με τεκμηρίωση. Μπορείτε να βοηθήσετε;

το σιτάρι, τα άλευρα, τα γεννήματα, καμιά φορά και το κριθάρι

γενικά η ξηρά τροφή, το τρόφιμο

σῖτα καὶ ποτά

δημόσια σίτηση για τα ορφανά και τις χήρες (στην Αθήνα)

σῖτον διδόναι

ο νόμος για τα σιτηρά και τα μονοπώλια (Αθήνα)

δίκην σίτου δικάσασθαι

παροχή στους στρατιώτες (αν και συνήθως η λέξη που προτιμούσαν για αυτή την έννοια ήταν το σιτηρέσιον)

οι προμήθειες

παρέχειν σῖτα καὶ νέας


σίτησις

σίτησις
-εως

: σίτησις < σιτέω
: ΑΠΟΓΟΝΟΙ: ⇘ νέα ελληνικά: σίτιση

φαγητό, τροφή

※ 5ος αιώνας πκε ⌘ Ἡρόδοτος, Ἱστορίαι, 3 (Θάλεια), 23.1

ἀντειρομένων δὲ τὸν βασιλέα τῶν Ἰχθυοφάγων τῆς ζόης καὶ τῆς διαίτης πέρι, ἔτεα μὲν ‹εἶπε› ἐς εἴκοσί τε καὶ ἑκατὸν τοὺς πολλοὺς αὐτῶν ἀπικνέεσθαι, ὑπερβάλλειν δέ τινας καὶ ταῦτα, σίτησιν δὲ εἶναι κρέα ἑφθὰ καὶ πόμα γάλα.
#:::Όταν με τη σειρά τους οι Ιχθυοφάγοι ρώτησαν τον βασιλιά για τη δική τους διάρκεια ζωής και για τη διατροφή τους, αυτός τους απάντησε ότι οι περισσότεροί τους φτάνουν εκατόν είκοσι χρονών, μερικοί μάλιστα και παραπάνω, και ότι η τροφή τους είναι βραστό κρέας και το ποτό τους γάλα.
#:::Μετάφραση (1992): Λεωνίδας Ζενάκος. Αθήνα:Γκοβόστης @greek‑language.gr

η παροχή τροφής, η διατροφή, κατανάλωση τροφής

※ 5ος αιώνας πκε ⌘ Ἡρόδοτος, Ἱστορίαι, 4 (Μελπομένη), 17.2

ὑπὲρ δὲ Ἀλιζώνων οἰκέουσι Σκύθαι ἀροτῆρες, οἳ οὐκ ἐπὶ σιτήσι σπείρουσι τὸν σῖτον ἀλλ᾽ ἐπὶ πρήσι.
#:::Και πιο πάνω από τους Αλιζώνες κατοικούν οι Σκύθες γεωργοί, που σπέρνουν σιτάρι όχι για να το τρώνε, αλλά για να το πουλούν.
#:::Μετάφραση (1992): Ηλίας Σπυρόπουλος. Αθήνα:Γκοβόστης @greek‑language.gr

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Πλάτων, Πολιτεία, 3, 404d (404d-404e)

Ὅλην γὰρ οἶμαι τὴν τοιαύτην σίτησιν καὶ δίαιταν τῇ μελοποιίᾳ τε καὶ ᾠδῇ τῇ ἐν τῷ παναρμονίῳ καὶ ἐν πᾶσι ῥυθμοῖς πεποιημένῃ ἀπεικάζοντες ὀρθῶς ἂν ἀπεικάζοιμεν.
#:::Γιατί νομίζω πως όλη αυτή την ποικιλία στην τροφή και στη δίαιτα δεν θα είχαμε άδικο να την παραβάλομε με τη μελωδία εκείνη που μεταχειρίζεται όλα μαζί τα είδη της αρμονίας και του ρυθμού.
#::: Μετάφραση (στη δημοτική, χ.χ.): Ιωάννης Γρυπάρης. Θεσσαλονίκη: ΚΕΓ, 2015 (στην καθαρεύουσα, 1911, Εκδ.Φέξη) @greek‑language.gr

διατροφή με δημόσια δαπάνη

στο Πρυτανείο

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Ἀριστοφάνης, Βάτραχοι, στίχ. 764 (761-765)

[ΟΙ.] νόμος τις ἐνθάδ᾽ ἐστὶ κείμενος | ἀπὸ τῶν τεχνῶν, ὅσαι μεγάλαι καὶ δεξιαί, | τὸν ἄριστον ὄντα τῶν ἑαυτοῦ συντέχνων | σίτησιν αὐτὸν ἐν πρυτανείῳ λαμβάνειν | θρόνον τε τοῦ Πλούτωνος ἑξῆς
#:::[ΥΠΗ.] Είν᾽ ένας νόμος εδώ χάμω, | ο ανώτερος σε κάθε τέχνη, απ᾽ όσες | ευγενικές τις λένε και σπουδαίες, | στο πρυτανείο να τρώει, και να ᾽χει θρόνο | πολύ κοντά στου Πλούτωνα…
#::: Μετάφραση (1967): Θρασύβουλος Σταύρου, Αθήνα:Τυποβιβλιοτεχνική @greek‑language.gr

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Πλάτων, Ἀπολογία Σωκράτους, 37a (36e-37a)

εἰ οὖν δεῖ με κατὰ τὸ δίκαιον τῆς ἀξίας τιμᾶσθαι, τούτου τιμῶμαι, ἐν πρυτανείῳ σιτήσεως.
#::: Αν πρέπει λοιπόν κατά την αξία μου να κριθώ άξιος για κατιτί, εγώ κρίνω άξιο τον εαυτό μου να τρέφομαι στο πρυτανείο.
#::: Μετάφραση (1923): Παύλος Νιρβάνας. Αθήνα: Ελευθερουδάκης @greek‑language.gr

※ 4ος πκε αιώνας ⌘ Αἰσχίνης, Κατὰ Κτησιφῶντος, 196

οἱ γὰρ ἀγαθοὶ στρατηγοὶ ὑμῖν καὶ τῶν τὰς σιτήσεις τινὲς εὑρημένων ἐν τῷ πρυτανείῳ ἐξαιτοῦνται τὰς γραφὰς τῶν παρανόμων, οὓς ὑμεῖς ἀχαρίστους εἶναι δικαίως ἂν ὑπολαμβάνοιτε·
#::: Οι καλοί δηλαδή στρατηγοί σας και μερικοί από αυτούς που έχουν πετύχει δωρεάν σίτιση στο Πρυτανείο μεσολαβούν για την απαλλαγή αυτών που καταγγέλονται για παράνομα ψηφίσματα. Αυτούς εσείς δίκαια θα τους θεωρούσατε αγνώμονες.
#::: Μετάφραση (2012): Αθανάσιος Ι. Γιαγκόπουλος, Θεσσαλονίκη:Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας @greek‑language.gr


σιτηρός

: σιτηρός < σῖτος

φόρος για τα σιτηρά


σιτίον

σιτίον
και πιο συχνό στον πληθ
τα σιτία

: σιτίον < σῖτος

κόκκος σίτου, το σιτάρι

ἀπὸ ὀλυρέων ποιεῦνται σιτία

ζωοτροφή (συνήθως στον πληθ.) και σκυλοτροφή

διατροφή με δημόσια δαπάνη

γενικά προμήθειες για τη διατροφή στρατιωτών

σιτία ἡμερῶν τριῶν


σιτοπομπός

: σιτοπομπός < σῖτος πέμπω

ο μεταφορέας σίτου, ο αποστολέας σίτου

σιτοπομπός ἀπὸ τῆς Αἰγύπτου


σιτοπομπία

: σιτοπομπία < σῖτος πέμπω

η μεταφορά σίτου υπο συνοδεία

ο εφοδιασμός με σιτηρά


σιτοφύλαξ

: σιτοφύλαξ < σῖτ(ος) + -ο- + φύλαξ

υπάλληλος (ένας από τους δέκα, πέντε στην Αθήνα και ισάριθμοι στον Πειραιά) που είχε την ευθύνη να καταγράφει τις εισαγωγές σιταριού αλλά και να επιβλέπει την πώλησή του, όπως και την πώληση αλεύρων και ψωμιού

και τον πληθυντικό σιτοφύλακες


μάλθη

μάλθη
απαντάται και
μάλθα

: μάλθη < ομόρριζο του μαλθακός

μίγμα κεριού και πίσσας για την επίχριση πινακίδων (που επρόκειτο να χηρισμοποιηθούν για γραφή) αλλά και για την επίχριση πλοίων

ἐν μάλθῃ γεγραμμένη μαρτυρία


μαλθακία

: μαλθακία < μαλθακός

μαλακία, μαλακότης


μάλκη

: μάλκη < αβεβαιης ετυμολογίας, συγγενές με το μαλθακός

νάρκη, κωματώδης κατάσταση συνήθως από ψύχος


μαλλός

: μαλλός < αβέβαιης ετυμολογίας, δεν αποκλείεται η συγγένεια με το μαλακός

το μαλλί του προβάτου, τούφες

μαλλός ἐρίου

πλόκαμος, βόστρυχος


ἀκτίς

: ἀκτίς < (ίσως) πρωτοϊνδοευρωπαϊκή *nókʷts Ο Beekes βρίσκει σχέση με τη σανσκριτική λέξη अक्तु (ακτίνα, φως) και, αν και αναφέρει πως έχει προταθεί η σύνδεση με την πρωτοϊνδοευρωπαϊκή *nó/ekʷt- (*nókʷts), καταλήγει στο συμπέρασμα πως η λέξη είναι άγνωστης ετυμολογίας

ἀκτίν

μεταγενέστερο

ακτίνα (ηλίου, τροχού κ.λπ.)

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ὀδύσσεια, 11 (λ. Ἀλκίνου ἀπόλογοι: Νέκυια.), στίχ. 15 (15-16)

οὐδέ ποτ' αὐτοὺς / Ἠέλιος φαέθων καταδέρκεται ἀκτίνεσσιν
#::: → λείπει η μετάφραση


μαμμάκυθος

: μαμμάκυθος < μάμμη και ἄκ ή ἄκυθος

ο μαμμόθρεφτος

ρόλος σε έργο του Αριστοφάνη και πιθανόν τίτλος χαμένης κωμωδίας του Μεταγένη ή άλλου -αναφέρεται πάντως στο Βυζαντινό Λεξικό του Σουίδα ή Σούδα μεταξύ των έργων του Μεταγένη και οι ειδικοί γνωρίζουν ότι κάποια από τα αναφερόμενα δεν ευσταθούν:

Αὖραι, Μαμμάκυθος, Θουριοπέρσαι, Φιλοθύτης, Ὅμηρος ἢ Ἀσκηταί


ἀθήρ

: ἀθήρ < → λείπει η ετυμολογία

το άγανο του σταχυού

το ίδιο το στάχυ

το άγανο του σταριού

ο φλοιός του σταριού

η αιχμή του ακοντίου


αἰθήρ

: αἰθήρ < αἴθω < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή *h₂eydʰ- καίω, φλέγω)


ἄκανος

: ἄκανος < ἀκή/ἀκίς • Η Ετυμολογία χρειάζεται ανάπτυξη με τεκμηρίωση. Μπορείτε να βοηθήσετε;

είδος αγκαθιού

το αγκαθωτό κεφάλι φυτού

η ακανθώδης υφή κάποιων καρπών (π.χ. ανανά)


ἄγανον

ἄγανον
ἄγᾱνον

: ἄγανον < ουσιαστικοποιημένο ουδέτερο του επιθέτου ἄγανος < ἄγνυμι

ξερόκλαδο για προσάναμμα


ἀγανοφροσύνη

ἀγανοφροσύνη

: ἀγανοφροσύνη < ἀγανόφρων

ηπιότητα τρόπων


ἀγανῶπις

: ἀγανῶπις < ἀγανός + ὤψ

αυτή που έχει γλυκό βλέμμα


ἄγημα

: ἄγημα < ἄγω

οτιδήποτε που άγεται, το αγόμενο

ειδική στρατιωτική μονάδα στην αρχαία Σπάρτη

εκλεκτό τάγμα σωματοφυλάκων του μακεδονικού στρατού


ἀγηνορία

: ἀγηνορία < ἀγηνορέω

ανδρεία, ανδροπρέπεια


φακῆ

: φακῆ < ασυναίρετο φακέα < φακός (αρχική σημασία: καρπός της φακής)


ἕψημα

: ἕψημα < ἕψω, ἑψη- -μα

οτιδήποτε βρασμένο


ἀγή

: ἀγή < ἄγνυμι

ρήξη, θραύσμα

κατ' επέκταση η περιοχή στην οποία θραύονται τα κύματα, η βραχώδης ακτή


φθείρ

: φθείρ < φθείρω

ψείρα (ανθρώπων)

ψείρα (ζώων)

ο κώνος ενός είδους πεύκου


φθεῖρα

αιτιατική ενικού του φθείρ


ἀγγελιώτης

ἀγγελιώτης
ἀγγελιῶτις

: ἀγγελιώτης < ἀγγελί(α) + -ώτης • Η Ετυμολογία χρειάζεται ανάπτυξη με τεκμηρίωση. Μπορείτε να βοηθήσετε;

αυτός που μεταβιβάζει αγγελίες, μηνύματα

ελληνιστική κοινή


σάκκος

: σάκκος < δάνειο σημιτικής προέλευσης, πιθανόν φοινικικό. Δείτε και σάκκος στο αγγλικό Βικιλεξικό.

τρίχινο χοντρό ύφασμα

σάκος, σακί, τσουβάλι

κόσκινο, στραγγιστήρι

άγρια γενειάδα


ὅμαδος

: ὅμαδος < ὁμάς ή ὁμός

ὁμαδεύω

ελληνιστική κοινή

βοή, ταραχή από ομάδα συγκεντρωμένων ανθρώπων

πάταγος μάχης


ὁμάς

: ὁμάς < ὁμός


χρηστομαθία

χρηστομαθία
χρηστομάθεια

: χρηστομαθία < χρηστομαθής + -ία < χρηστός + -ο- + μανθάνω


ὅμορος

: ὅμορος < ὁμός + ὅρος

ο γείτονας, ο διπλανός


ποία

ποία < → λείπει η ετυμολογία

δωρικός τύπος του πόα


ἀγάπη

: ἀγάπη < ἀγαπάω

η ψυχική κλίση, διάθεση του αγαπάω

η στοργική διάθεση θεού προς ανθρώπους και αντίστροφα

φιλαδελφία, φιλανθρωπία


μαρούλιον

μαρούλιον
-ου

: μαρούλιον (ελληνιστική κοινή) < λατινική *amarulus < amarus


θριδακίνη

θριδακίνη
θρίδαξ

: θριδακίνη < → λείπει η ετυμολογία

είδος ζυμαρικού


ἰδιώτης

ἰδιώτης < ἴδι(ος) + -ώτης. Δείτε και το συγγενικό λατινικόidiota (αδαής)

το άτομο, ο ιδιώτης (σε αντίθεση με την πόλη, το γένος, τη φυλή)

ο ιδιώτης, αυτός που δεν ασκεί κάποιο δημόσιο αξίωμα

ο απλός άνθρωπος του λαού

αυτός που δεν έχει επαγγελματική γνώση σε έναν τομέα

αυτός που δεν έχει εμπειρία ή ικανότητες σε έναν τομέα

και με τη σημασία του αδαούς, όπως στα λατινικά: αμαθής, ευτελής, ηλίθιος


ξύλον

: ξύλον < πρώιμη αττική σύλον, σύλινος < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή ρίζα *ks(e)ulo-. Συγγενή: λιθουανικά šùlas ⁽ˡᵗ⁾ «πάσσαλος, στύλος, κοντάρι», ρωσικά шу́ло ⁽ʳᵘ⁾ (šúlo) «πάσσαλος φράκτη».

λίθοι καὶ πλίνθοι καὶ ξύλα καὶ κέραμος ἀτάκτως ἐρριμμένα

ξυλο- Αρχαίες ελληνικές λέξεις με πρόθημα ξυλο- στο Βικιλεξικό

οτιδήποτε ξύλινο
ράβδος

οτιδήποτε ξύλινο
βακτηρία

οτιδήποτε ξύλινο
ρόπαλο

οτιδήποτε ξύλινο
σανίδα

οτιδήποτε ξύλινο
δοκάρι

οτιδήποτε ξύλινο
τραπέζι

οτιδήποτε ξύλινο
θέση στο θέατρο

οτιδήποτε ξύλινο
όργανο τιμωρίας


πτόλις

πτόλις
γενική

: πτόλις < ομηρική ποιητική λέξη αντί πόλις

επικός τύπος του πόλις


πτολίεθρον

: πτολίεθρον < ομηρική λέξη πτόλις + -θρον

πόλις με περιτείχιση,


ὅραμα

: ὅραμα < ὁράω + -μα

ό,τι βλέπουμε με τα μάτια

θεϊκή εμφάνιση σε ορατή μορφή

ό,τι βλέπουμε στον ύπνο μας ή όταν είμαστε σε έκσταση

αντικείμενο σκέψης


ἱερὸν πτολίεθρον

ἱερὸν πτολίεθρον

: βλέπε ἱερὸν και πτολίεθρον

στην αρχαιότητα καλούνταν οποιαδήποτε πόλη της οποίας τα τείχη της φέρονταν να χτίστηκαν από Ολύμπιους θεούς ή να προστατεύονταν απ' αυτούς. Ειδικότερα στην Οδύσσεια αναφέρεται η πόλη της Τροίας τα τείχη της οποίας είχαν κτίσει ο Απόλλωνας και ο Ποσειδώνας θεωρούμενοι και οι προστάτες της.


ῥαψῳδία

: ῥαψῳδία < ῥαψῳδέω < ῥάπτω + ᾠδή

απαγγελία επικού ποιήματος,

επική σύνθεση

σχοινοτενής διήγηση


λεχώ

: λεχώ < λέχος

λεχώνα (και για άνθρωπο και για ζώο)


Λευΐτης

: Λευΐτης < Λευΐ + -ίτης < εβραϊκή לוי (leví)

μέλος ιουδαϊκής ιερατικής τάξης, από τους απογόνους του Λευΐ

βοηθός ιερέα


ἁγνισμός

: ἁγνισμός < ἁγνός + -ισμός

αγνισμός, εξάγνιση, καθαρμός


ἀγάπημα

: ἀγάπημα < ἀγαπάω

το αντικείμενο της ἀγάπης


ἀγάπησις

: ἀγάπησις < ἀγαπάω


ἀγαπησμός

: ἀγαπησμός < ἀγαπάω


ἀγαπήνωρ

: ἀγαπήνωρ < ἀγάπη + ἠνορέη (= ἀνήρ)

ἀνδροπρεπής (ανδροπρεπής), ἀνδρεῖος (ανδρείος)


ἀγωγοί

ουσιαστικοποιημένο


ἀδήν

: ἀδήν < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή ρίζα *h₁engʷ-


ἁδήν

: ἁδήν < • Η Ετυμολογία χρειάζεται ανάπτυξη με τεκμηρίωση. Μπορείτε να βοηθήσετε;

μορφή του αρχαίου ἀδήν (θηλυκό, ή και αρσενικό) ο αδένας

ελληνιστική κοινή

→ χρειάζεται παράθεμα Hdn.Gr.1.15


Ἀχαιός

: Ἀχαιός < • Η Ετυμολογία χρειάζεται ανάπτυξη με τεκμηρίωση. Μπορείτε να βοηθήσετε; προελληνική Συγγενή: ήδη μυκηναϊκή 𐀀𐀏𐀺 (a-ka-wo).

μέλος της φυλής των Ἀχαιῶν, απόγονος του Αχαιού

εθνικό όνομα


ἀγάστωρ

: ἀγάστωρ < ἀ- (αθροιστικό) + γαστήρ

αυτός που γεννήθηκε από την ίδια κοιλιά, από την ίδια μητέρα


: λοπαδο-τεμαχο-σελαχο-γαλεο-κρανιο-λειψανο-δριμ-υποτριμματο-σιλφιο-καραβο-μελιτο-κατακεχυμενο-κιχλ-επικοσσυφο-φαττο-περιστερ-αλεκτρυον-οπτο-κεφαλλιο-κιγκλο-πελειο-λαγῳο-σιραιο-βαφη-τραγανο-πτερύγων < λοπάς + τέμαχος + σέλαχος + γαλεός + κρανίον + λείψανον + δριμύς + ὑπότριμμα + σίλφιον + κάραβος + μέλι + κατακεχυμένος + κίχλ(η) + ἐπί + κόσσυφος + φάττα + περιστερός + ἀλεκτρυών + ὀπτός + κεφάλιον + κίγκλος + πέλεια + λαγῷος + σίραιον + βαφή + τραγανός + πτέρυξ

αριστοφανικό πιάτο από τα υλικά που φέρει το όνομά του

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Ἀριστοφάνης, Ἐκκλησιάζουσαι, στίχ. 1169 Μετάφραση (1970): Κώστας Βάρναλης, Αθήνα: Κέδρος @greek‑language.gr

[…] καὶ τάσδε νῦν λαγαρὰς ‹ἄγαν›
‹ταχὺ χορείας ὄρσον ὑπάγειν› τοῖν σκελίσκοιν τὸν ῥυθμόν.
τάχα γὰρ ἔπεισι
λεπαδοτεμαχοσελαχογαλεο-
κρανιολειψανοδριμυποτριμματο-
σιλφιοτυρομελιτοκατακεχυμενο-
κιχλεπικοσσυφοφαττοπεριστερα-
λεκτρυονοπτοκεφαλιοκιγκλοπε-
λειολαγῳοσιραιοβαφητραγα-
νοπτερυγών.
*::: Κι οι κοπέλες, πὄχουν άδεια την κοιλιά,
ας τινάξουν τις γαμπούλες ταιριαστά με το σκοπό μου.
Και θα φάμε ετοιμασμένα
πεταλιδογαλοσαλαχοχτάποδο-
ξιδατοπιπερόμυαλομελότυρο-
κοτσιφαγριοπερίστεροτσιχλοκοτόπουλα-
λαγοστιφάδοτηγανοψαρόφετα-
πετμεζοκολυμπάδες λαλαγγίτες.

el-λοπαδοτεμαχοσελαχογαλεοκρανιολειψανοδριμυποτριμματοσιλφιοκαραβομελιτοκατακεχυμενοκιχλεπικοσσυφοφαττοπεριστεραλεκτρυονοπτοκεφαλ...-grc-noun-ctX81KCq


ὁμογάστωρ

: ὁμογάστωρ < ὁμός + γαστήρ


μυττωτός

μυττωτός
-οῦ

: μυττωτός < → λείπει η ετυμολογία

είδος σκορδαλιάς, έδεσμα που παρασκευάζεται με ζύμη που περιέχει ανακατεμένα διάφορα υλικά, όπως τυρί, μέλι, σκόρδο κ.ά.

※ οἴμοι τάλας μυττωτὸν ὅσον ἀπώλεσα (Αριστοφάνης, Αχαρνείς, 174)

※ αἰτίαι δὲ δυσεντερίης μυρίαι, ἐπίκαιροι δὲ, ἀπεψίαι , ψύξιες συνεχέες, δριμέων πρόσαρσις, μυττωτῶν, κρομμύου αὐτοῦ, σκορόδου, κρεῶν παλαιῶν δριμέων ἐδωδή. (Αρεταίος, Περί δυσεντερίης, 2,9)

※ Ἱππῶνάξ φησί που· θύννον τε καὶ μυττωτὸν ἡμέρας πάσας δαινύμενος, ὥσπερ Λαμψακηνὸς εὐνοῦχος, κατέφαγεν. (Αθήναιος, Δειπνοσοφισταί (επιτομή), 2, 1, 136)


μυσσωτός

ιωνικός τύπος του μυττωτός


μυσωτός

: μυσωτός < → λείπει η ετυμολογία


μυττωτόν

αιτιατική ενικού του μυττωτός


ἀβόλλα

: ἀβόλλα < λατινική abolla

αρχαίο ρωμαϊκό ένδυμα που έμοιαζε με το ελληνικό ιμάτιο


Πελασγός

Πελασγός
Πελασγίς

: Πελασγός < συσχετίζεται με το πελός (μελαψός) και Πέλοψ ή με το πέλας (ο πλησίον, ο άλλος άνθρωπος) και πελάζω-πλάζω, ή με το περάω και πέρα (ως μεταναστευτικό φύλο)

Πελασγός, εκείνος που ανήκε στο προελληνικό φύλο των Πελασγών

εθνικό όνομα

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ἰλιάς, 2 (Β. Ὄνειρος. Διάπειρα. Βοιωτία ἢ κατάλογος νεῶν.), στίχ. 843 Ἱππόθοος δ᾽ ἄγε φῦλα Πελασγῶν ἐγχεσιμώρων τῶν οἳ Λάρισαν ἐριβώλακα ναιετάασκον

Ο Ιππόθοος πάλι οδηγούσε τα έθνη των κονταρομάχων Πελασγών, αυτών που κατοικούσαν στην εύφορη Λάρισα

άλλες μορφές: Πελασγιώτης, Πελασγιῶται, Πελασγιῶτις


Πελασγίς

: Πελασγίς < Πελασγός

ἀπὸ δὲ ταύτης διὰ Θήβης πεδίου ἐπορεύετο, Ἀδραμύττειόν τε πόλιν καὶ Ἄντανδρον τὴν Πελασγίδα παραμειβόμενος. : απο εκεί πορεύτηκε απο την πεδιάδα της Θήβας και πέρασε απο το Αδραμύττιο και την πελασγική πόλη Άντανδρο (Ηρόδ. Ιστ. Πολύμνια (7ο) 42)

όλη η περιοχή της Μυσίας (βορειοδυτική Μικρά Ασία) την οποία βρίσκονται και οι προαναφερόμενες πόλεις, Άνταντρο και το Αδραμύττιο (σημερινό Edremit στα τουρκικά)

επίθετο της θεάς Ήρας στη Θεσσαλία και στη Σάμο

επίθετο της θεάς Δήμητρας στο Άργος


Πελασγιῶτις

: Πελασγιῶτις < Πελασγιώτ(ης) (αρσενικό) + κατάληξη θηλυκού -ις

θηλυκό του Πελασγιώτης

εθνικό όνομα

μία (η κεντρική) από τις τετραρχίες της πεδικής Θεσσαλίας κατά τη κατάτμηση της περιοχής από τον Φίλιππο Β΄ για να ελέγχει πιο εύκολα τη χώρα -στην Πελασγιώτιδα βρίσκονταν η Λάρισα, οι Φερές, οι Παγασές κ.ά.


Πελασγιώτης

Πελασγιώτης
Πελασγιῶτις
Πελασγίς

: Πελασγιώτης < Πελασγ(ός) + -ιώτης

κάτοικος ή καταγόμενος από την Πελασγιώτιδα

εθνικό όνομα

εθνωνύμιο: οἱ Πελασγιῶται

διαφορετική σημασία: Πελασγός


ῥόδον

: ῥόδον < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή ρίζα *wr̥dʰo
: ΑΠΟΓΟΝΟΙ: ↷ λατινικά: rosa

Ῥόδος

και τα παράγωγά του

ρόδο, τριαντάφυλλο

※ 6ος πκε αιώνας [μεσαιωνικά χφφ] ⌘ Αίσωπος, Αἰσώπου Μῦθοι, Ζεὺς καὶ ὄφις, 248.1

Ὄφις δὲ ἕρπων ῥόδον λαβὼν ἐν τῷ στόματι ἀνέβη.
#::Ανάμεσά τους, που λέτε, σύρθηκε σιγά-σιγά μέχρι εκεί ψηλά και το φίδι, κουβαλώντας ένα τριαντάφυλλο που είχε πιάσει με το στόμα του.
#::: Μετάφραση: Κωνσταντάκος, Ιωάννης Μ., Αθήνα: Κίχλη @greek‑language.gr. Απόσπασμα από το μύθο: Ο Δίας και το φίδι.

※ 5ος αιώνας πκε ⌘ Ἡρόδοτος, Ἱστορίαι, 1 (Κλειώ), 195.2

σφρηγῖδα δὲ ἕκαστος ἔχει καὶ σκῆπτρον χειροποίητον· ἐπ᾽ ἑκάστῳ δὲ σκήπτρῳ ἔπεστι πεποιημένον ἢ μῆλον ἢ ῥόδον ἢ κρίνον ἢ αἰετὸς ἢ ἄλλο τι· ἄνευ γὰρ ἐπισήμου οὔ σφι νόμος ἐστὶ ἔχειν σκῆπτρον.
#:::Καθένας έχει τη σφραγίδα του, και κρατά μπαστούνι δουλεμένο στο χέρι. Κάθε μπαστούνι έχει στο πάνω μέρος του σκαλισμένο ένα μήλο ή τριαντάφυλλο ή κρίνο ή αετό ή κάτι άλλο· γιατί δε συνηθίζεται να κρατά κανείς μπαστούνι, που να μην έχει το διακριτικό του έμβλημα.
#:::Μετάφραση (1964): Δημήτρης Ν. Μαρωνίτης Αθήνα:Γκοβόστης @greek‑language.gr

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Ἀριστοφάνης, Νεφέλαι, στίχ. 1330

[ΣΤ.] ὦ λακκόπρωκτε. [ΦΕ.] πάττε πολλοῖς τοῖς ῥόδοις.
#:::[ΣΤΡ.] Ξεπατωμένε. [ΦΕΙ.] Ραίνε με με ρόδα.
#::: Μετάφραση (1967): Θρασύβουλος Σταύρου, Αθήνα: Τυποβιβλιοτεχνική @greek‑language.gr

ταυτόσημο με την ῥοδωνιά


ἀδολεσχία

: ἀδολεσχία < ἀδολέσχης

αδολεσχία, πολυλογία, φλυαρία

ικανότητα για φιλοσοφικές, λεπτές και βαθυστόχαστες σκέψεις


ἀδολέσχης

: ἀδολέσχης < αβέβαιης ετυμολογίας.
: Πιθανόν, *ἀ-Ϝαδο-λέσχης < ἀ- στερητικό + *Ϝαδa- που συγγενεύει με το ἡδύς (ευχάριστος) + λέσχ(η) (ομιλία, συνομιλία) + -ης. Για το πρώτο συνθετικό, δείτε ἀαδεῖν. Μορφολογικά, λήγει με -ο- + -λέσχης. Δηλαδή, ο μη ευχάριστος στην ομιλία, άρα ενοχλητικά φλύαρος.

αδολέσχης, φλύαρος, αυτός που μιλάει πολύ, ακατάπαυστα

ικανός για φιλοσοφικές, λεπτές και βαθυστόχαστες σκέψεις, οξύνους


ὑπαγκάλισμα

: ὑπαγκάλισμα < ὑπαγκαλίζω, ὑπαγκαλισ- + -μα < ὑπ- + ἀγκαλίζω < ἀγκάλη

το αγαπητό, προσφιλές πρόσωπο που παίρνει κανείς στην αγκαλιά του


ἐπίχωσις

: ἐπίχωσις < ἐπιχώννυμι < χώννυμι < χόω. Μορφολογικά, ἐπί- + χω- + -σις.

ελληνιστική κοινή

ελληνιστική κοινή


ἀκροβολιστής

ἀκροβολιστής

: ἀκροβολιστής < ἀκροβόλος + -ιστής < ἄκρος + βάλλω

που ρίχνει από μακριά

στρατιωτικός όρος

που μάχεται από μακριά

στρατιωτικός όρος


ἀκροβόλος

ἀκροβόλος
-ου

: ἀκροβόλος < ἀκρο- + -βόλος < → δείτε ἄκρος + βολ- στο βάλλω. Συγκρίνετε με το ἀκρόβολος
: Και ουσιαστικοποιημένο αρσενικό .

αυτός που μάχεται από μακριά

στρατιωτικός όρος


ἀκρόβολος

ἀκρόβολος
-ου

: ἀκρόβολος < ἀκρό- + -βολος < → δείτε ἄκρος + βολ- στο βάλλω. Συγκρίνετε με το ἀκροβόλος
: Και ουσιαστικοποιημένο αρσενικό

τοξότης, ακοντιστής

στρατιωτικός όρος


ἄλφιτα

ονομαστική, αιτιατική και κλητική πληθυντικού του ἄλφιτον


ζῷον

: ζῷον < συνηρημένος τύπος της λέξης ζώιον < ζῶ

καθετί το ζωντανό, που ζει

ζωγραφιά, εικόνα

ζῷα γράψασθαι τὴν ζεῦξιν τοῦ Βοσπόρου (ζωγραφιά της ζεύξης του Βοσπόρου)


ἀηδών

: ἀηδών < ἀείδω < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή ρίζα *h₂weyd- • Η Ετυμολογία χρειάζεται ανάπτυξη με τεκμηρίωση. Μπορείτε να βοηθήσετε;

αυτή που τραγουδάει, τραγουδίστρια, αοιδός

κυριολεκτικά

※ 7ος πκε αιώνας ⌘ Ἡσίοδος, Ἔργα καὶ Ἡμέραι, 203 (203-204)

ὧδ᾽ ἴρηξ προσέειπεν ἀηδόνα ποικιλόδειρον, | ὕψι μάλ᾽ ἐν νεφέεσσι φέρων, ὀνύχεσσι μεμαρπώς·
#:::Έτσι μίλησε το γεράκι στο αηδόνι με τον πλουμιστό λαιμό | σαν να το ᾽χε αρπάξει με τα νύχια του και το ᾽φερε ψηλά πολύ στα νέφη.
#:::Μετάφραση (2001): Σταύρος Γκιργκένης, Θεσσαλονίκη: Ζήτρος @greek‑language.gr

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Σοφοκλῆς, Τραχίνιαι, στίχ. 963 (962-963)

ἀγχοῦ δ᾽ ἄρα κοὐ μακρὰν | προύκλαιον, ὀξύφωνος ὡς ἀηδών.
#::Κοντά λοιπόν κι όχι μακριά | η συφορά ηταν πὄκλαιγα σα λυγερή αηδόνα·
#:::Μετάφραση χ.χ.: Ιωάννης Ν. Γρυπάρης), Αθήνα: Εστία @greek‑language.gr

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Ἀριστοφάνης, Ὄρνιθες, στίχ. 208 (207-208)

ἀλλ᾽ ἀντιβολῶ σ᾽ ἄγ᾽ ὡς τάχιστ᾽ εἰς τὴν λόχμην | εἴσβαινε κἀνέγειρε τὴν ἀηδόνα.
#::: θερμοπαρακαλώ, στο σύδεντρο έμπα | γοργά γοργά και ξύπνα την αηδόνα.
#::: Μετάφραση (1967): Θρασύβουλος Σταύρου, Αθήνα: Τυποβιβλιοτεχνική @greek‑language.gr

το στόμιο του αυλού


ἀηδόνιον

: ἀηδόνιον < ἀηδών + υποκοριστικό επίθημα -ιον

υποκοριστικό του αηδόνι, αηδονάκι


ἱβίσκος

: ἱβίσκος με δασεία (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική ἰβίσκος (με ψιλή) → λείπει η ετυμολογία
: ΑΠΟΓΟΝΟΙ: ⇘ νέα ελληνικά: ιβίσκος

μορφή του ἰβίσκος: νερομολόχα (Χρειάζεται έλεγχο: σημασίες, ονομασίες φυτών)


ἀλθαία

: ἀλθαία < → λείπει η ετυμολογία

δεντρομολόχα


ἁγισμός

: ἁγισμός (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική ἁγίζω, ἁγισ- + -μός

συνώνυμο του ἐναγισμός, το αφιέρωμα προς τους νεκρούς, η προσφορά θυσίας σε αυτούς

ελληνιστική κοινή

※ 1ος αιώνας πκε ⌘ Διόδωρος Σικελιώτης Βιβλιοθήκη Ἱστορική , 4.39

διόπερ ὡς ἥρωι ποιήσαντες ἁγισμοὺς καὶ χώματα κατασκευάσαντες […]


ἁγιστεία

ἁγιστεία < ἁγιστεύω

η ιεροτελεστεία του ἁγισμόῦ, καθαρμού


ἁγιοδρόμος

: ἁγιοδρόμος < ελληνιστική ἅγιος + δρόμος (= αγώνας)

αυτός που διάγει ζωή με αγώνα αγιότητας


ἁγιοκτόνος

: ἁγιοκτόνος < ελληνιστική ἅγιος + κτείνω

αυτός που καταστρέφει οτιδήποτε ιερό, ή φονεύει ενάρετους, ασκητές, ιερείς κ.λπ.


ἁγιότης

: ἁγιότης < ελληνιστική ἅγιος

η ιδιότητα του ἁγίου.


ἁγιωσύνη

: ἁγιωσύνη < ελληνιστική ἅγιος

η ιδιότητα του ἁγίου.


μουστάκιον

: μουστάκιον (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική μύσταξ, μυστακ- + -ιον

ελληνιστική κοινή


θημών

: θημών < θέμα θη- του τίθημι + -μών < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή ρίζα *dʰédʰeh₁ti


ἆθλον

: ἆθλον < *ἄϝεθλον < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή *h₂weh₁- + *-dʰlom

αθλοθετηθεί

'''ἄεθλα''' κεῖται

αγώνας, άμιλλα, μόχθος

ἆθλα: μέρος που διεξάγονται αγώνες, παλαίστρα

ουσιαστικοποιημένο

στον πληθυντικό


ἄεθλον

επικός τύπος του ἆθλον

ιωνικός τύπος του ἆθλον


ἆθλα

ονομαστική, αιτιατική και κλητική πληθυντικού του ἆθλον


ἆθλα

μέρος που διεξάγονται αγώνες, παλαίστρα

ουσιαστικοποιημένο

στον πληθυντικό


ὑγεία

: ὑγεία (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική ὑγίεια


ὑγείη

ιωνικός τύπος του ὑγεία


ὑγίεια

: ὑγίεια < ὑγιής, ὑγι(εσ)- + -εια

ὑγεῖα

ελληνιστική κοινή

είδος πίτας που χρησιμοποιείται κατά τις θυσίες

φάρμακο, θεραπεία

προσωποποιημένο: Ὑγίεια


ὑγιεία

αττικός τύπος του ὑγίεια


ὕσσωπος

: ὕσσωπος < (άμεσο δάνειο) εβραϊκή אזוב (ezóv)

ύσσωπος (είδος αρωματικού φυτού) (Origanum hirtum)

ελληνιστική κοινή

※ ραντιεῖς με ὑσσώπῳ, καὶ καθαρισθήσομαι, πλυνεῖς με, καὶ ὑπὲρ χιόνα λευκανθήσομαι (Ψαλμοί του Δαυίδ, Ν, 9)


ὀρίγανον

: ὀρίγανον < → λείπει η ετυμολογία

φυτό που από τα φύλλα του και το άνθος της, η ρίγανη, χρησιμοποιείται ευρέως στη μαγειρική

※ το δε ορίγανον μετά οίνου πινόμενον γάλα κατασπά και αδήκτους φυλάττει τους πίνοντας (Γαληνός, Περί ιοβόλων (De Venetaris Anibalibus))

άνθρωπος στρυφνός και δύστροπος


ὀρίγανος

ὀρίγανος
ὀρῑγᾰνος

: ὀρίγανος < άγνωστης ετυμολογίας

(συνεκδοχικά, μεταφορικά άνθρωπος στρυφνός και δύστροπος


ἐφημερίς

: ἐφημερίς (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική ἐφήμερ(ος) + -ίς. Μορφολογικά αναλύεται σε (ἐπί) ἐφ- + ἡμέρ(α) + -ίς
: ΑΠΟΓΟΝΟΙ: ⇘ νέα ελληνικά: εφημερίδα

στρατιωτικό ημερολόγιο (όπως για την εκστρατεία του Αλέξανδρου)

στρατιωτικός όρος

λογιστικό βιβλίο

εβδομαδιαία ή ημερήσια ιερατική εφημερία


ἐφημερία

: ἐφημερία < ἐπί + ἡμέρα

η λειτουργία που τελείται από τον ιερέα κατά τη διάρκεια της εφημερίας


τέμαχος

τέμαχος
-εος/ους

: τέμαχος < θέμα τεμα- (όπως και το ομόρριζο τέμνω) + -χος

φέτα (τεμάχιο) ψαριού

※ 2/3ος κε αιώνας ⌘ Ἀθήναιος ὁ Nαυκρατίτης, Δειπνοσοφισταί, 3, 92.27

μέλανδρυς δὲ τῶν μεγίστων θύννων εἶδός ἐστιν ... καί ἐστι τὰ τεμάχη αὐτοῦ λιπαρώτερα.


σέλαχος

: σέλαχος < → λείπει η ετυμολογία

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Ἱπποκράτης, De muliebribus Περί Γυναικείων, 1.66, @scaife.perseus

ἰχθύσι τοῖσι σελάχεσι

※ 4ος πκε αιώνας ⌘ Ἀριστοτέλης, Τῶν περὶ τὰ ζῷα ἱστοριῶν, 6, 10 @scaife.perseus

Τὰ μὲν γὰρ σελάχη ζῳοτοκεῖ, τὸ δὲ τῶν ἄλλων γένος ἰχθύων ᾠοτοκεῖ.


γαλεός

: γαλεός < → λείπει η ετυμολογία

ψάρι της Μεσογείου, είδος μικρού καρχαρία


κρανίον

: κρανίον < → λείπει η ετυμολογία


ὑπότριμμα

: ὑπότριμμα < ὑπό + τρίμμα

μεταφορικά

※ Κατηγορία:Λήμματα με παραθέματα (αρχαία ελληνικά)Κατηγορία:Λήμματα με παραθέματα (αρχαία ελληνικά) 5ος/4ος αιώνας πκε ⌘ Αριστοφάνης, Ἐκκλησιάζουσαι , 289-294
#::__E__ ἠπείλησε γὰρ | ὁ θεσμοθέτης, ὃς ἂν | μὴ πρῲ πάνυ τοῦ κνέφους | ἥκῃ κεκονιμένος, | στέργων σκοροδάλμῃ | βλέπων ὑπότριμμα,
#:::__E__Μας φοβερίζει | ο Θεσμοθέτης: που | δεν ερθεί αξημέρωτα | κι αλευρωμένος σκόνη | να ζέχνει σκορδοστούμπι | με μούτρα ξινολάχανα,

Μετάφραση (1970), Κώστας Βάρναλης @greek-language.gr

Κατηγορία:Μεταφορικοί όροι  (αρχαία ελληνικά) βλέπων

φαγητό, που παρασκευάζεται από ποικίλα υλικά κοπανισμένα και ανακατωμένα μαζί

※ 10ος αιώνας κε ⌘ Λεξικό Σουίδα, Βιβλίο 3.Μ.1492 @scaife.perseus

Μυττωτόν: ὑπότριμμά τι διὰ ϲκορόδου. Καταϲκευάζεται δὲ ἀπὸ τυροῦ καὶ ϲκορόδου καὶ ᾠοῦ.


σίλφιον

: σίλφιον < → λείπει η ετυμολογία

σίλφιο, αρχαίο φυτό, που χρησιμοποιούνταν ως καρύκευμα και ως φάρμακο και σήμερα έχει εξαφανιστεί


κατακεχυμένος

κατακεχυμένος

: κατακεχυμένος < → λείπει η ετυμολογία

→ λείπει ο ορισμός (ή οι ορισμοί)


κόσσυφος

: κόσσυφος < → λείπει η ετυμολογία


περιστερός

: περιστερός < περιστερά + -ός

αρσενικό περιστέρι, γούτος


κεφάλιον

: κεφάλιον < → λείπει η ετυμολογία


κίγκλος

: κίγκλος < → λείπει η ετυμολογία

είδος πτηνού, σουσουράδα

※ 4ος πκε αιώνας ⌘ Ἀριστοτέλης, Τῶν περὶ τὰ ζῷα ἱστοριῶν, 9, 12p.323, @scaife.perseus

Εἰσὶ δέ τινες οἳ περὶ τὴν θάλατταν βιοῦσιν, οἷον κίγκλος. Ἔστι δὲ τὸ ἦθος ὁ κίγκλος πανοῦργος καὶ δυσθήρατος, ὅταν δὲ ληφθῇ, τιθασσότατος.

είδος ψαριού


σίραιον

: σίραιον < → λείπει η ετυμολογία

μούστος, πετιμέζι

※ 2ος κε αιώνας ⌘ Γαληνός, In Hippocratis De victu acutorum, 3.2 @scaife.perseus

καὶ μέντοι καὶ τὸ καλούμενον ἕψημα καὶ σίραιον ἐκ τοῦ γλεύκους ἑψομένου γιγνόμενον, ὅσῳ γλυκύτερον ἀποτελεῖται τοῦ οἴνου, τοσούτῳ καὶ μελάντερον τῇ χρόᾳ καὶ παχύτερον τῇ συστάσει φαίνεται.


φάττα

: φάττα < → λείπει η ετυμολογία


ἀμάρακος

ἀμάρακος
ᾰμᾰρᾰκος

: ἀμάρακος < → λείπει η ετυμολογία

βολβώδες φυτό

μαντζουράνα (Ἀμάρακος ὁ Περσικός ή Αἰγυπτιακός)


ἀμάρακον

ἀμάρακον
ᾰμᾰρᾰκον

: ἀμάρακον < → λείπει η ετυμολογία

άλλη μορφή του ἀμάρακος


ἀμφιλύκη

: ἀμφιλύκη < ἀμφι- + *λύκη

αμφιλύκη, γλυκοχάραμα

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ἰλιάς, 7 (Η. Ἕκτορος καὶ Αἴαντος μονομαχία. Νεκρῶν ἀναίρεσις.), στίχ. 433 (στίχοι 433-437) Ἦμος δ' οὔτ' ἄρ πω ἠώς, ἔτι δ' ἀμφιλύκη νύξ, / τῆμος ἄρ' ἀμφὶ πυρὴν κριτὸς ἔγρετο λαὸς Ἀχαιῶν, / τύμβον δ' ἀμφ' αὐτὴν ἕνα ποίεον ἐξαγαγόντες / ἄκριτον ἐκ πεδίου, ποτὶ δ' αὐτὸν τεῖχος ἔδειμαν / πύργους θ' ὑψηλούς, εἶλαρ νηῶν τε καὶ αὐτῶν.

Ακόμη δεν γλυκόφεγγε και στην πυράν τριγύρω / εκλεκτό μέρος Αχαιών σηκώθη από τον ύπνον / και ολόγυρά της πάγκοινον σηκώσα τάφον έναν / απ᾽ το πεδίον κι έκτισαν σιμά του τείχος μέγα / με υψηλούς πύργους, φύλαξιν δι᾽ αυτούς και τα καράβια·
*:: Μετάφραση: Ιάκωβος Πολυλάς, greek-language.gr


πεντηκοντοῦτις

πεντηκοντοῦτις

: πεντηκοντοῦτις < θηλυκό του πεντηκοντούτης (επίθετο), συνηρημένος τύπος του άχρηστου *πεντηκοντοέτης < πεντηκονταέτης < πεντήκοντα + -έτης ἔτος

πενηντάχρονη

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Θουκυδίδης, Ἱστορίαι, 5, 32

ὅμως δὲ ἐλθόντες ἐς τοὺς Βοιωτοὺς ἐδέοντο σφῶν τε καὶ Ἀργείων γίγνεσθαι ξυμμάχους καὶ τἆλλα κοινῇ πράσσειν: τάς τε δεχημέρους ἐπισπονδάς, αἳ ἦσαν Ἀθηναίοις καὶ Βοιωτοῖς πρὸς ἀλλήλους οὐ πολλῷ ὕστερον γενόμεναι [τούτων] τῶν πεντηκοντουτίδων σπονδῶν, ἐκέλευον οἱ Κορίνθιοι τοὺς Βοιωτοὺς ἀκολουθήσαντας Ἀθήναζε καὶ σφίσι ποιῆσαι, [ὥσπερ Βοιωτοὶ εἶχον,] μὴ δεχομένων δὲ Ἀθηναίων ἀπειπεῖν τὴν ἐκεχειρίαν καὶ τὸ λοιπὸν μὴ σπένδεσθαι ἄνευ αὐτῶν.

Έστειλαν, όμως, στους Βοιωτούς αντιπροσωπεία και τους εζήτησαν να συμμαχήσουν μαζί τους και με το Άργος και ν' ακολουθούν κοινή πολιτική. Λίγο μετά την πενηντάχρονη ειρήνη, οι Βοιωτοί και οι Αθηναίοι είχαν κάνει εκεχειρία που ανανεωνόταν κάθε δέκα μέρες, και οι Κορίνθιοι ζήτησαν από τους Βοιωτούς να τους συνοδεύσουν στην Αθήνα και να τους βοηθήσουν να κάνουν κι αυτοί ίδιου τύπου εκεχειρία.Αν οι Αθηναίοι δεν δέχονταν, τότε οι Κορίνθιοι ζητούσαν από τους Βοιωτούς να καταγγείλουν την δική τους εκεχειρία και να μην κάνουν πια με τους Αθηναίους άλλη συνθήκη παρά μόνο αν είναι σύμφωνη και η Κόρινθος.
*::: Μετάφραση (1965-1968): Άγγελος Σ. Βλάχος, Αθήνα:Γαλαξίας @greek‑language.gr


πανάγυρις

πανάγυρις
πᾰνᾱγῠρις

δωρικός τύπος του πανήγυρις


παννυχίς

παννυχίς
-ίδος

: παννυχίς < παν- + νυχ-' θέμα του νύξ, νυχτ-, με επίδραση του ύψιλον ή πιθανόν με εσφαλμένη ανάλυση νυχ- + -ς > νύξ αντί του νυχτ- + -ς > νύξ + -ίς
: ΑΠΟΓΟΝΟΙ: ⇘ νέα ελληνικά: παννυχίδα → δείτε και το μεσαιωνικό παννυχία

ολονύκτια εορτή

ολονύκτια φύλαξη ενός χώρου


ξεναγία

: ξεναγία < ξεναγός

το αξίωμα του ξεναγού, που ήταν ο επικεφαλής των μισθοφορικών ή ξένων στρατευμάτων


μυλών

: μυλών < μύλ(ος) + -ών < μύλη

μύλος (κτήριο)


ξενοσύνη

ξενοσύνη
ξεινοσύνη

: ξενοσύνη < ξένος

γράφει για τα θέματα που την απασχολούν προσωπικά, αλλά και υπό την επιρροή που της ασκεί ο κοινωνικός περίγυρος. Που και που πινελιές για τον ξένο τόπο αφήνουν να διαφαίνεται αυτή η ξενοσύνη της στην Αυστραλία (Ιδιοχείρως… Η Ελληνική Λογοτεχνία στην Αυστραλία, Ο Εθνικός Κήρυξ, 6 Ιουλίου 2012)

τῷ δ᾽ Ὀδυσεὺς ξίφος ὀξὺ καὶ ἄλκιμον ἔγχος ἔδωκεν, ἀρχὴν ξεινοσύνης' προσκηδέος (Κι ο Οδυσσέας βαρύ κοντάρι του αντιχάρισε κι ένα σπαθί, για να 'ναι θεμέλιο μιας φίλιας αμάλαγης)


ξένωσις

: ξένωσις < ξένος

ο νεωτερισμός


ξενιτεία

: ξενιτεία < ξενιτεύω

η ζωή του μισθοφόρου


ἐνδρομίς

: ἐνδρομίς < ἐν- + όπως ο αμφίβολος τύπος δρομίς < δρόμ(ος) + -ίς

ψηλό υπόδημα σα μπότα, κατάλληλο για τρέξιμο που φορούσε η Άρτεμη, όπως οι δρομείς στρατιώτες

βαρύ πανωφόρι που φορούσαν οι συμμετέχοντες σε αγώνα δρόμου

ελληνιστική σημασία

οτιδήποτε κατάλληλο ή χρήσιμο για τρέξιμο

επιθετική χρήση


ἐπωβελία

: ἐπωβελία < οβολός


ξεναγέτης

: ξεναγέτης < (ξένος ξεν- + • Η Ετυμολογία χρειάζεται ανάπτυξη με τεκμηρίωση. Μπορείτε να βοηθήσετε;

ο φιλόξενος, αυτός που παρέχει φιλοξενία, αυτός που ξεναγεῖ

※ ...ἔλασεν ἀντιτυχόντ᾽ ἀνὴρ μαχαίρᾳ. βάρυνθεν δὲ περισσὰ Δελφοὶ ξεναγέται. ἀλλὰ τὸ μόρσιμον ἀπέδωκεν (Πίνδαρος Ωδαί για τον Σωσιγένη, 7)

και πάνω σε έναν καβγά (για τη θυσία) τον μαχαίρωσε ένας άνδρας. Οι φιλόξενοι κάτοικοι των Δελφών το πήραν πολύ βαριά. Ομως εκπλήρωσε τη μοίρα του


βοεία

: βοεία < θηλυκό του βόειος < βοῦς

δέρμα βοδιού

ασπίδα από δέρμα βοδιού

λουρίδα από δέρμα βοδιού


βοεῖαι

ονομαστική και κλητική πληθυντικού του βοεία


ξεναπάτης

ξεναπάτης
ξειναπάτης

: ξεναπάτης < (ξένος) ξεν- + ἀπατάω

που εξαπατά τους ξένους

※ Μήδεια: τίς δὲ κλύει σοῦ θεὸς ἢ δαίμων, τοῦ ψευδόρκου καὶ ξειναπάτου; (Ευριπίδης, Μήδεια, 1392)

και ποιος θεός ή δαίμονας θα ακούσει εσένα, που πάτησες τον όρκο σου και γέλασες μια ξένη;


ξεναπατία

: ξεναπατία < ξεναπάτης

η απάτη εις βάρος ξένου ή φιλοξενούμενου


ξενηλατέω

ξενηλατέω
-ξενηλατῶ

: ξενηλατέω < ξένος + ἐλαύνω

διώχνω τους ξένους, αυτούς που έχουν άλλη πατρίδα

εξορίζω πολίτες

μεταγενέστερο

...μετὰ τιμωρίας ἀπέθνησκον, οἱ δὲ διαφυγόντες ἐκ πάσης ἐξενηλατοῦντο τῆς Ἑλλάδος : {όσοι μέμφονταν τη βασιλική οικογένεια των Μακεδόνων )σκοτώνονταν σκληρά και όσοι ξέφευγαν εξορίζονταν από όλα τα μέρη της Ελλάδας


ἀντίλαλος

: ἀντίλαλος < ἀντιλαλέω < ἀντί- + λαλέω • Η Ετυμολογία χρειάζεται ανάπτυξη με τεκμηρίωση. Μπορείτε να βοηθήσετε;

αυτός που ομιλεί εναντίον κάποιου, που τον κακολογεί

※ Πατάγημα: ἀντίλαλος καὶ πανοῦργος· Μένανδρος· (Φώτιος, Λεξικόν)


σκεῦος

: σκεῦος < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή ρίζα *skew-

το ανθρώπινο σώμα

υπηρετικό προσωπικό, δούλος

σκεύη: σκεύη

σκεύη: έπιπλα

σκεύη: αποσκευές

σκεύη:
στρατιωτικές αποσκευές

σκεύη:
κινητή περιουσία

σκεύη:
ιππικά εξαρτήματα

σκεύη:
αρματωσιά πλοίου

σκεύη:
ναυτικά εφόδια

σκεύη:
κοστούμια ηθοποιών


πράσον

: πράσον < → λείπει η ετυμολογία

θαλάσσιο φυτό που μοιάζει με το πράσο


εὐωχία

: εὐωχία < εὖ + ἔχω + -ία

ευχάριστη διάθεση, ευθυμία

φαγοπότι (σε συμπόσιο)

στρατιωτικές προμήθειες σε τρόφιμα


καμινώ

: καμινώ < κάμιν(ος) + -ώ

γυναίκα που δουλεύει σε κάμινο

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ὀδύσσεια, 18 (σ. Ὀδυσσέως καὶ Ἴρου πυγμή.), στίχ. 27

ὢ πόποι, ὡς ὁ μολοβρὸς ἐπιτροχάδην ἀγορεύει, / γρηῒ καμινοῖ ἶσος


σφήξ

: σφήξ < κατάληξη -ήξ. Εκδοχές ετυμολόγσης: → λείπει η ετυμολογία

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ἰλιάς, 16 (Π. Πατρόκλεια.), στίχ. 259 (στίχοι 259-262)

αὐτίκα δὲ σφήκεσσιν ἐοικότες ἐξεχέοντο | εἰνοδίοις, οὓς παῖδες ἐριδμαίνωσιν ἔθοντες, | αἰεὶ κερτομέοντες, ὁδῷ ἔπι οἰκί᾽ ἔχοντας, | νηπίαχοι· ξυνὸν δὲ κακὸν πολέεσσι τιθεῖσι.
*::: Κι εχύνονταν ορμητικά, καθώς πετιούνται οι σφήκες | που την φωλιά τους έστησαν παράμερα του δρόμου, | που, ως συνηθούν, ανόητα παιδιά τες ερεθίζουν | και απ᾽ αγνωσιά τους προξενούν κακό πολλών ανθρώπων·
*::: Έμμετρη μετάφραση (1922): Ιάκωβος Πολυλάς, @greek‑language.gr

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ἰλιάς, 12 (Μ. Τειχομαχία.), στίχ. 167 (στίχοι 167-170)

οἱ δ᾽, ὥς τε σφῆκες μέσον αἰόλοι ἠὲ μέλισσαι | οἰκία ποιήσωνται ὁδῷ ἔπι παιπαλοέσσῃ, | οὐδ᾽ ἀπολείπουσιν κοῖλον δόμον, ἀλλὰ μένοντες | ἄνδρας θηρητῆρας ἀμύνονται περὶ τέκνων,
*::: Και ωσάν σφήκες ή μέλισσες με ζώσιν λυγισμένην | εις δρόμον κτίσαν πτερωτόν την θολωτήν οικίαν | και αν έλθουν άνδρες κυνηγοί δεν φεύγουν αλλά μένουν | και από τον βράχον πολεμούν να σώσουν τα παιδιά των,
*::: Έμμετρη μετάφραση (1922): Ιάκωβος Πολυλάς, @greek‑language.gr


αἱμόρροια

: αἱμόρροια < (αἷμα) αἱμό- + -ρροια (ῥέω)


αἱμορραγία

αἱμορραγία
-ας

: αἱμορραγία < αἱμορραγῶ < αἷμα + ῥήγνυμι

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Ἱπποκράτης, Προρρητικόν, (Prorrheticon I), 2.36, @scaife.perseus

Ὁκόσοι δὲ ἔχουσι σπλῆνας μεγάλους, μήτε αἱμοῤῥαγίαι γίνονται μήτε στόμα δυσῶδες, τουτέων αἱ κνῆμαι ἕλκεα πονηρὰ ἴσχουσι καὶ οὐλὰς μελαίνας.


τηγανίτης

: τηγανίτης < τήγαν(ον) + -ίτης (εννοείται: ἄρτος)

(γαστρονομία, (σε επιθετική λειτουργία)) που είναι τηγανισμένος

τηγανίτης ἄρτος: τηγανίτα


τήγανον

τήγανον
τήγᾰνον

: τήγανον < τάγηνον με μετάθεση

※ 3ος/2ος πκε αιώνας ⌘ Παλαιὰ Διαθήκη κατά την μετάφραση των Εβδομήκοντα , Λευιτικόν, κεφ. 2.5 @scaife.perseus

ἐὰν δὲ θυσία ἀπὸ τηγάνου τὸ δῶρόν σου, σεμίδαλις πεφυραμένη ἐν ἐλαίῳ, ἄζυμά ἐστιν·

※ '2ος/3ος κε' αιώνας ⌘ Αθήναιος ο Ναυκρατίτης, Δειπνοσοφισταί, 3.71, v.1.p.248, @scaife.perseus.

Νικόστρατος ἢ Φιλέταιρος ἐν Ἀντύλλῳ φησίν (II 221 K)· οὔποτ’ ἂν αὖθις αὖ
σηπίαν ἀπὸ τηγάνου
τολμήσαιμι φαγεῖν μόνος.


τάγηνον

τάγηνον
-ου
τᾰγηνον

: τάγηνον < → λείπει η ετυμολογία

τήγανον

μεταγενέστερο

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Ἀριστοφάνης, Ἱππῆς, στίχ. 929 (927-930)

ἐγὼ δ᾽ ἀπειλήσω μὲν οὐ-|δέν, εὔχομαι δέ σοι ταδί· | τὸ μὲν τάγηνον τευθίδων | ἐφεστάναι σῖζον,
#:::Απ᾽ τη μεριά μου, καμιά απειλή. | Μια ευχή μόνο σου δίνω: | Να ᾽ναι πάνω στη φωτιά το τηγάνι με καλαμάρια | και να τσιτσιρίζει.
#::: Μετάφραση (2005): Ηλίας Σπυρόπουλος, Θεσσαλονίκη: Ζήτρος @greek‑language.gr


τηγάνιον

: τηγάνιον < αρχαία ελληνική τήγαν(ον) + υποκοριστικό επίθημα -ιον

ελληνιστική κοινή


ταγηνίτης

αττικός τύπος του τηγανίτης


σῦς

: σῦς < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή ρίζα *sū- (γουρούνι). Συγγενή: λατινική sus, αγγλική swine, sow

γουρούνι, χοίρος

θηλαστικό ζώο

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Ξενοφῶν, Κύρου Ἀνάβασις, 5, 7.24

οἱ δὲ ὡς ἤκουσαν, ὥσπερ ἢ συὸς ἀγρίου ἢ ἐλάφου φανέντος ἵενται ἐπ᾽ αὐτόν.
#:::Μόλις οι άλλοι το άκουσαν, ορμούν καταπάνω του, σαν να είχε φανεί αγριογούρουνο ή ελάφι.
#:::Μετάφραση (1981): Γεώργιος Δ. Ζευγώλης. Αθήνα:ΟΕΔΒ @greek‑language.gr

θηλαστικό ζώο

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ὀδύσσεια, 19 (τ. Ὀδυσσέως καὶ Πηνελόπης ὁμιλία. Νίπτρα.), στίχ. 393 (στίχοι 392-394)

αὐτίκα δ᾽ ἔγνω | οὐλήν, τήν ποτέ μιν σῦς ἤλασε λευκῷ ὀδόντι | Παρνησόνδ᾽ ἐλθόντα μετ᾽ Αὐτόλυκόν τε καὶ υἷας,
#:::και ξαφνικά την αναγνώρισε. Ουλή που κάποτε | ένας κάπρος με το λευκό του δόντι τού στιγμάτισε, κάπου στον Παρνασσό, | πηγαίνοντας να συναντήσει τον Αυτόλυκο και τα παιδιά του,
#::: Μετάφραση σε πεζό (2006): Δημήτρης Ν. Μαρωνίτης, @greek‑language.gr

θηλυκό: (θηλαστικό ζώο) γουρούνα, σκρόφα

※ 5ος αιώνας πκε ⌘ Ἱπποκράτης, Γυναικεῖα, (De muliebribus), 3.222, p.430 @scaife.perseus

δῆσαι δὲ χρὴ κύστιν συὸς θηλείης, ταύτην δὲ ψήσας εὖ μάλα· ἐπὴν δὲ προσδήσῃς, ἐγχέας τὸ γάλα ἐς τὴν κύστιν,


δρύοψ

: δρύοψ < δρῦς + ὄψ (< ὁράω)

είδος δρυοκολάπτη/ξυλοφαγά


ἀκαμαντομάχης

ἀκαμαντομάχης

: ἀκαμαντομάχης < ἀκάμας, ἀκάμαντ- + -ο- + -μάχης (μάχη)

άλλη γραφή του ἀκαμαντομάχας, αυτός που δεν κουράζεται στη μάχη


θῶκος

θώκος, ιωνικός & επικός τύπος του θᾶκος

※ 3ος πκε αιώνας ⌘ Απολλώνιος ο Ρόδιος, Ἀργοναυτικά, 1.667, @scaife.perseus

ὧς ἄρʼ ἔφη, καὶ θῶκον ἐφίζανε πατρὸς ἑοῖο


θᾶκος

: θᾶκος < → λείπει η ετυμολογία

θώκος, έδρα αξιώματος

συνεδρίαση, βουλή

απόπατος, αφοδευτήριο

※ Θεόφραστος, Χαρακτήρες, ιδ'

καὶ πολλὰ φαγὼν καὶ τῆς νυκτὸς ἐπὶ θάκου ἀνιστάμενος ἀποπλανώμενος ὑπὸ κυνὸς τῆς τοῦ γείτονος δηχθῆναι.


θόωκος

επικός τύπος του θᾶκος


κέντρωσις

: κέντρωσις < κεντρόω + -σις

χτύπημα/τσίμπημα με κεντρί

ελληνιστική κοινή

κεντρική θέση

ελληνιστική κοινή

※ ἐπὶ δὲ τῶν ἀπλανῶν συμπαραληψόμεθα τόν τε αὐτῷ τῷ ἐκλειπτικῷ χρόνῳ συγκεχρηματικότα πρῶτον τῶν λαμπρῶν ἐπὶ τῆς παρῳχημένης κεντρώσεως κατὰ τοὺς διωρισμένους ἡμῖν ἐν τῇ πρώτῃ συντάξει τῶν ἐννέα τρόπων φαινομένους σχηματισμούς, καὶ τὸν ἐν τῇ φαινομένῃ κατὰ τὴν ἐκλειπτικὴν ὥραν διαθέσει, ἤτοι συνανατείλαντα ἢ συμμεσουρανήσαντα τῷ κατὰ τὰ ἑπόμενα κέντρῳ τοῦ τόπου τῆς ἐκλείψεως. (Κλαύδιος Πτολεμαίος, Τετράβιβλος, 79)

παρακίνηση, παρότρυνση

ελληνιστική κοινή


Χωρίζοντες

Χωρίζοντες
χωρίζοντες

: Χωρίζοντες (ελληνιστική κοινή) χωρίζοντες: ουσιαστικοποιημένο αρσενικό της μετοχής χωρίζων (αρχαία ελληνική) στον πληθυντικό του χωρίζω· όρος του Πρόκλου

οι Χωρίζοντες (εννοείται: γραμματικοί) που χώριζαν την απόδοση συγγραφής της Ιλιάδας και της Οδύσσειας σε διαφορετικούς συγγραφείς

→ χρειάζεται παράθεμα Procl. Chr. p.102 Allen


πῦρ

: πῦρ < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή *péh₂wr̥

το πυρ, η φωτιά

η τελετουργική πυρά για τη θυσία

η νεκρική πυρά, της κηδείας

η εστία του σπιτιού, η οικιακή πυρά

η φωτιά του πυρσού

(στον πληθυντικό, πιθανόν του πυρόν: πυρά: οι στρατιωτικές εστίες στο στρατόπεδο ή σε σημεία απο τα οποία γινόταν αναμετάδοση μηνυμάτων


πυρρίχη

: πυρρίχη < Πύρριχος

είδος πολεμικού χορού που επινόησε ο Πύρριχος


πυρεῖον

πυρεῖον
-ου
πυρεῖα

: πυρεῖον < πῦρ + -εῖον

τα ξύλα που έτριβαν μεταξύ τους οι αρχαίοι Έλληνες για να ανάψουν φωτιά και που το μεν σταθερό λεγόταν ἐσχάρα το δε άλλο τρύπανον

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Σοφοκλῆς, Φιλοκτήτης, στίχ. 36 (35-36)

[ΝΕ.] αὐτόξυλόν γ᾽ ἔκπωμα, φλαυρουργοῦ τινος | τεχνήματ᾽ ἀνδρός, καὶ πυρεῖ᾽ ὁμοῦ τάδε.
#:: [ΝΕΟ.] Ναι, κι έν᾽ από ξύλο ποτήρι, | σα να το ᾽χει μαστορέψει αδέξιο χέρι· — νά και πυροδότες.
#::: Μετάφραση (1937): Ιωάννης Ν. Γρυπάρης), Αθήνα: Εστία @greek‑language.gr

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Πλάτων, Πολιτεία, 4, 435a (434e-435a)

καὶ τάχ᾽ ἂν παρ᾽ ἄλληλα σκοποῦντες καὶ τρίβοντες, ὥσπερ ἐκ πυρείων ἐκλάμψαι ποιήσαιμεν τὴν δικαιοσύνην· καὶ φανερὰν γενομένην βεβαιωσόμεθα αὐτὴν παρ᾽ ἡμῖν αὐτοῖς.
#::: και ίσως συγκρίνοντάς τα το ένα κοντά στο άλλο και τρίβοντάς τα μεταξύ τους, να κατορθώναμε να ξεπηδήσει, καθώς η φλόγα από τα πυρεία, κι από μέσα τους η δικαιοσύνη· κι αφού έτσι φανερωθεί, θα είναι πια τέλεια βεβαιωμένη για μας η ύπαρξή της.
#::: Μετάφραση (στη δημοτική, χ.χ.): Ιωάννης Γρυπάρης. Θεσσαλονίκη: ΚΕΓ, 2015 (στην καθαρεύουσα, 1911, Εκδ.Φέξη) @greek‑language.gr

κεραμεικό αγγείο στο οποίο τοποθετούνται αναμμένα κάρβουνα


πυρήιον

πυρήιον
πυρεῖον

: πυρήιον < πῦρ

ιωνικός τύπος του πυρεῖον


πυρευτής

πυρευτής
του πηρευτοῦ

: πυρευτής < πῦρ

ο αλιεύς με πυροφάνι


πυρευτική

πυρευτική
τῆς πυρευτικῆς

: πυρευτική < πυρευτής

η τέχνη του να ψαρεύεις με πυρσό, με πυροφάνι


πυρία

πυρία
ιωνικός
τύπος
πυρίη

: πυρία < πῦρ

το ατμόλουτρο


πυρίη

πυρίη
αττικός
τύπος
πυρία

: πυρίη < πῦρ

το ατμόλουτρο


πυριάω

: πυριάω < πυρία

βάζω στο ατμόλουτρο


αἱμόστασις

: αἱμόστασις (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική (αἷμα) αἱμό- + στάσις (ἵστημι)

κάτι που σταματάει την αιμορραγία

ελληνιστική κοινή

φυτό που χρησιμοποιείται ως στυπτικό

ελληνιστική κοινή


ἄκρον

: ἄκρον < ουδέτερο του επιθέτου ἄκρος

πεδίον ἐπ᾽ ἄκρον (στο τέλος, στην εσχατιά της πεδιάδας)

ύψιστος βαθμός


αἱμωδία

: αἱμωδία < αἱμωδέω/αἱμωδῶ + -ία < αἷμα + ὀδούς/ὀδών

νόσος των ούλων


ὀδών

ιωνικός τύπος του ὀδούς


πυρκαϊή

πυρκαϊή
πυρκαϊά


πύραυνος

πύραυνος
πύραυνον

: πύραυνος, λέξη του 2ου αιώνα κε < πῦρ + -αυνος < αὔω (με τη σημασία "ανάβω φωτιά")
: ΑΠΟΓΟΝΟΙ: ⇘ νέα ελληνικά: πύραυνο

αγγείο με ευρύ στομια που περιείχε αναμμένα κάρβουνα, (πρβλ. σύγχρονο μαγκάλι)

ελληνιστική κοινή


πυρωπός

: πυρωπός < (πῦρ) πυρ- + -ωπός (ὤψ)

ίσως είδος κοκκινωπού μπρούτζου


πυρπόλημα

: πυρπόλημα < πυρπολέω, πυρπολη- + -μα

σαν φωτιά, που μοιάζει πύρινος


ῥάχις

: ῥάχις < ῥάσσω • Η Ετυμολογία χρειάζεται ανάπτυξη με τεκμηρίωση. Μπορείτε να βοηθήσετε;

η ραχοκοκαλιά, η ράχη

ανθρώπινο σώμα


ῥῆγμα

: ῥῆγμα < ῥήγνυμι, ῥηγ- + -μα

ρωγμή, ράγισμα, σχίσιμο

σχίσμα, χάσμα


ῥωγμή

: ῥωγμή < ῥωγ- (< ῥήγνυμι) + -μή

σχισμή, σκάσιμο


χήν

: χήν < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή *ǵʰh₂éns (χήνα). Συγγενές με: (λατινικά) anser, (σανσκριτικά) हंस (haṃsa), (ρωσικά) гусь (gus'), (παλαιά ιρλανδικά) géiss και (αγγλοσαξονικά) gōs, (αγγλικά goose)


αὐτουργός

αὐτουργός
ὁ
αὐτουργός
οἱ
αὐτουργοί
τοῦ
αὐτουργοῦ
τῶν
αὐτουργῶν
τῷ
αὐτουργῷ
τοῖς
αὐτουργοῖς
τὸν
αὐτουργόν
τοὺς
αὐτουργούς
αὐτουργέ
αὐτουργοί
τὼ
αὐτουργώ
τοῖν
αὐτουργοῖν

: αὐτουργός < (αὐτός) + αὐτ- + -ουργός

ο φτωχός γεωργός, που καλλιεργεί μονος, χωρίς δούλους τον αγρό του


ἅμαξα

: ἅμαξα < → λείπει η ετυμολογία

φορτίο άμαξας

η άμαξα του αρότρου

αμαξιτός δρόμος


λιμένα

ο λιμήν στην αιτιατική ενικού


ἀκάτοις

η ἄκατος στη δοτική του πληθυντικού


ἄκατος

: ἄκατος < ομόρριζο με ἀκή και ἄκαινα (άκανθα, αιχμή, ακμή)

πλοιάριο που χρησιμοποιείτο στον εμπορικό και πολεμικό στόλο, αλλά και στα μυστήρια και που ίσως ονομάστηκε έτσι επειδή ήταν μυτερή η πρώρα του

ναυτικός όρος

κύπελλο σε σχήμα πλοίου


διδασκάλια

: διδασκάλια < διδασκάλιον < διδάσκαλος

, (εκπαίδευση) ο μισθός του δασκάλου

ελληνιστική κοινή

ἀπαλλαγεὶς γὰρ ἐκείνου τοῦ βίου γάμῳ προσέσχε, Φουλβίαν ἀγαγόμενος τὴν Κλωδίῳ τῷ δημαγωγῷ συνοικήσασαν, οὐ ταλασίαν οὐδ' οἰκουρίαν φρονοῦν γύναιον οὐδ' ἀνδρὸς ἰδιώτου κρατεῖν ἀξιοῦν, ἀλλ' ἄρχοντος ἄρχειν καὶ στρατηγοῦντος στρατηγεῖν βουλόμενον, ὥστε Κλεοπάτραν διδασκάλια Φουλβίᾳ τῆς Ἀντωνίου γυναικοκρασίας ὀφείλειν, πάνυ χειροήθη καὶ πεπαιδαγωγημένον ἀπ' ἀρχῆς ἀκροᾶσθαι γυναικῶν παραλαβοῦσαν αὐτόν. (Πλούταρχος, Βίοι Παράλληλοι, Αντώνιος, 10, 5-7)


διδασκάλιον

: διδασκάλιον < διδάσκαλος + -ιον < διδάσκω

καθετί που διδάσκεται (επιστήμη, τέχνη κ.ά.)

διδασκάλια: δίδακτρα

μόνο στον πληθυντικό


ἀκωκή

: ἀκωκή < ἀκή • Η Ετυμολογία χρειάζεται ανάπτυξη με τεκμηρίωση. Μπορείτε να βοηθήσετε;

ακίδα, αιχμή

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ἰλιάς, 5 (Ε. Διομήδους ἀριστεία.), στίχ. 67 (66-68 )

ἡ δὲ διαπρὸ | ἀντικρὺ κατὰ κύστιν ὑπ᾽ ὀστέον ἤλυθ᾽ ἀκωκή· | γνὺξ δ᾽ ἔριπ᾽ οἰμώξας, θάνατος δέ μιν ἀμφεκάλυψε.
#:::και αντίκρ᾽ η λόγχη | στην φούσκαν βγαίνει, αφού περνά στο κόκαλο αποκάτω. | Βογγά, πέφτει στα γόνατα και ο θάνατος τον ζώνει.
#:::Έμμετρη μετάφραση (1922): Ιάκωβος Πολυλάς, @greek‑language.gr

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ἰλιάς, 21 (Φ. Μάχη παραποτάμιος.), στίχ. 60 (60-61 )

ἀλλ᾽ ἄγε δὴ καὶ δουρὸς ἀκωκῆς ἡμετέροιο | γεύσεται,
#:::Αλλά τώρα την λόγχην μας κι αυτός ας δοκιμάσει
#:::Έμμετρη μετάφραση (1922): Ιάκωβος Πολυλάς, @greek‑language.gr

τσίμπιμα σκορπιού

δόντια φιδιού


ὀξυβάφιον

: ὀξυβάφιον (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική ὀξύβαφ(ον) + υποκοριστικό επίθημα -ιον. Μορφολογικά αναλύεται σε (ὀξύς) ὀξυ- + βαφ- (βάπτω) + -ιον

υποκοριστικό του ὀξύβαφον

ελληνιστική κοινή

≈ συνώνυμα: τρύβλιον / τρυβλίον