πραικόκκιον

πραικόκκιον
πραικόκιον (transliteration)

: πραικόκκιον < (άμεσο δάνειο) λατινική praecox (persicum πρώιμο περσικό/ροδάκινο) < prae + coquo < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή ρίζα *pekʷ- (μαγειρεύω)

※ περὶ δὲ τῶν κοκκυμήλων τί δεῖ καὶ λέγειν; οὐδεὶς γὰρ ἀγνοεῖ τὴν ἀπόθεσιν αὐτῶν οὐκ ἐν Δαμασκῷ μόνον ἢ κατὰ τὴν Ἰβηρίαν ἀλλὰ καὶ παρ' ἡμῖν γιγνομένην. ὥστ' ὀλίγιστοι τῶν καρπῶν εἰσιν οἱ μὴ δυνάμενοι ξηρανθῆναι πλὴν πέπονες, ὡς ἔφην, καὶ μηλοπέπονες τά τ' Ἀρμενιακὰ καὶ τὰ Περσικὰ καὶ πραικόκκια παρὰ Ῥωμαίοις ὀνομαζόμενα. (Γαληνός, Περί εὐχημίας καὶ κακοχυμίας 6, 785)


βερικοκκία

: βερικοκκία < βερίκοκκον + -ία < πραικόκκιον < λατινική praecox (persicum=πρώιμο περσικό/ροδάκινο) < prae + coquo < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή ρίζα *pekʷ- (μαγειρεύω)

ελληνιστική κοινή

περσικαὶ εἶδος δένδρου περσικοῦ, ὃ κοινῶς βερικοκκία λέγεται. (Σχόλια στις Νεφέλες του Αριστοφάνη, 151b.1)


ἀπελευθερία

: ἀπελευθερία < ἀπελεύθερος + -ία


Βορίαις

αιολικός τύπος του Βορέας

ελληνική μυθολογία


ἀπελεύθερος

ἀπελεύθερος
ἀπελευθέρα
ἀπελευθέρη

: ἀπελεύθερος < ἀπ- + ἐλεύθερος


εὐγλωττία

αττικός τύπος του εὐγλωσσία


ἀπευχή

: ἀπευχή < ἀπό (ἀπ-) + αρχαία ελληνική εὐχή, ἀπεύχομαι • Η Ετυμολογία χρειάζεται ανάπτυξη με τεκμηρίωση. Μπορείτε να βοηθήσετε;

ελληνιστική κοινή


πάλλαξ

: πάλλαξ (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική παλλακή (αναδρομικός σχηματισμός από θηλυκό) < άγνωστης ετυμολογίας με πολλές προτάσεις ετυμολόγησης. Συνδέεται με το Παλλάς

νεαρός (ή νεαρή) λίγο μικρότερος από έφηβος

ελληνιστική κοινή


πάλληξ

άλλη μορφή του πάλλαξ

ελληνιστική κοινή


παλλικάριον

: παλλικάριον < πάλληξ, παλληκ- + υποκοριστικό επίθημα -άριον με απλοποίηση γραφής παλλικ-. Τα λεξικά σχολιάζουν για το παλληκ- συνδέοντας με το παλλήκιον, παλλάκιον < πάλληξ
: ΑΠΟΓΟΝΟΙ: ⇒ μεσαιωνικά ελληνικά: παλλικάριν για θέμα παλληκ- → δείτε τη λέξη παλληκάριον

υποκοριστικό του πάλληξ

ελληνιστική κοινή


κάττα

: κάττα < αβέβαιης ετυμολογίας ή < λατινική cattus

γάτα (αρχαία ελληνικά)

θηλαστικό ζώο


κάττος

: κάττος < κάττ(α) + -ος

αρσενικό του κάττα: ο γάτος

θηλαστικό ζώο


θλαδίας

: θλαδίας < → λείπει η ετυμολογία


ψέλλιον

: ψέλλιον < → λείπει η ετυμολογία

άλλη μορφή του ψέλιον


ἐν παρόδῳ

: ἐν παρόδῳ < ἐν + παρόδῳ

με την ευκαιρία αυτή


παρόδῳ

δοτική ενικού του πάροδος


ἀπλυσία

: ἀπλυσία < ἄπλυτος

ρυπαρότητα, βρόμα

είδος σπόγγου που δεν είναι δυνατόν να καθαριστεί


ὕδατος

γενική ενικού του ὕδωρ


ὑδροφόρια

: ὑδροφόρια < αρχαία ελληνική ὑδροφόρος

είδος αγωνίσματος


ὑδροφόρος

ὑδροφόρος
ὁ/ἡ
ὑδροφόρος
οἱ/αἱ
ὑδροφόροι
τοῦ/τῆς
ὑδροφόρου
τῶν
ὑδροφόρων
τῷ/τῇ
ὑδροφόρῳ
τοῖς/ταῖς
ὑδροφόροις
τὸν/τὴν
ὑδροφόρον
τοὺς/τὰς
ὑδροφόρους
ὑδροφόρε
ὑδροφόροι
τὼ
ὑδροφόρω
τοῖν
ὑδροφόροιν

: ὑδροφόρος, αρχικά ως ουσιαστικό < Συμπληρώστε μία έως και τέσσερις λέξεις < φέρω

μεταφορέας νερού

ως ουσιαστικό

Ὑδροφόροι (τίτλος τραγωδιών του Αισχύλου και του Σοφοκλή)


στίχον

αιτιατική ενικού του στίχος


Κολοσσαεύς

: Κολοσσαεύς < Κολοσσαί

ο γεννημένος στις Κολλοσές (σταις Κολοσσαίς), ο Κολοσηνός (σύμφωνα με νομισματικές επιγραφές)


Κολοσηνός

: Κολοσηνός < Κολοσσαί

ο γεννημένος στις Κολλοσές (σταις Κολοσσαίς), ο Κολοσσαεύς (σύμφωνα με την επιστολή του Αποστόλου Παύλου προς Κολοσσαείς


σχολεῖον

: σχολεῖον (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική σχολ(ή) + -εῖον

σχολείο, σχολή

※ '1ος/2ος κε' αιώνας Επίκτητος, Ἀρριανοῦ τῶν Ἐπικτήτου Διατριβῶν, 3.23.30 @scaife.perseus

ἰατρεῖόν ἐστιν, ἄνδρες, τὸ τοῦ φιλοσόφου σχολεῖον· οὐ δεῖ ἡσθέντας ἐξελθεῖν, ἀλλʼ ἀλγήσαντας. ἔρχεσθε γὰρ οὐχ ὑγιεῖς, ἀλλʼ ὁ μὲν ὦμον ἐκβεβληκώς, ὁ δʼ ἀπόστημα ἔχων, ὁ δὲ σύριγγα, ὁ δὲ κεφαλαλγῶν.

τόπος ανάπαυσης, τόπος ταφής

σε επιγραφές


ἄμπελος

: ἄμπελος < πιθανόν προελληνική προέλευση
: ΑΠΟΓΟΝΟΙ: ⇘ νέα ελληνικά: άμπελος και δείτε ἀμπέλιον


βημόθυρα

ονομαστική, αιτιατική και κλητική πληθυντικού του βημόθυρον


στήθους

γενική ενικού του στῆθος


ἄνεμος

: ἄνεμος < (κληρονομημένο) πρωτοϊνδοευρωπαϊκή *h₂enh₁mos < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή ρίζα *h₂enh₁- (φυσάω, πνέω). Συγγενή: μυκηναϊκή 𐀀𐀚𐀗 (a-ne-mo), λατινική anima (πνοή, άνεμος, ψυχή) (< ιταλική anima, γαλλική âme, ισπανική alma.

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ἰλιάς, 12 (Μ. Τειχομαχία.), στίχ. 207, @greek-language.gr

αὐτὸς δὲ κλάγξας πέτετο πνοιῇ ἀνέμοιο
*::: κι αυτός κράζοντας πέταξε μες στις πνοές τ' ανέμου
*::: Σκηνή: Ο αετός που πετάει πάνω απ' το πεδίο της μάχης.


καταπειρητηρίη

καταπειρητηρίη

: καταπειρητηρίη < → λείπει η ετυμολογία

καταπειρατηρία σε ιωνική διάλεκτο, αρχαίο ναυτικό εργαλείο, πέτρινη ή συνήθως μολύβδινη βολίδα, οποία είχε αφενός σκοπός την μέτρηση του βάθους του βυθού της θάλασσας καθώς και δειγματοληψία του


καταπειρατηρία

καταπειρατηρία

: καταπειρατηρία < → λείπει η ετυμολογία

αρχαίο ναυτικό εργαλείο, πέτρινη ή συνήθως μολύβδινη βολίδα, οποία είχε αφενός σκοπός την μέτρηση του βάθους του βυθού της θάλασσας καθώς και δειγματοληψία του


ῥυτόν

: ῥυτόν: ουδέτερο του ῥυτός < ῥέω


εἰρηνοποιός

: εἰρηνοποιός < εἰρήν()η + -ο- + -ποιός (< ποιέω / ποιῶ)

o ειρηνοποιός


κρήδεμνον

: κρήδεμνον < αρχαία ελληνική κρη- κάρα και το ρήμα δέω • Η Ετυμολογία χρειάζεται ανάπτυξη με τεκμηρίωση. Μπορείτε να βοηθήσετε;

κεφαλόδεσμος

※ <κάραννος>· κεκρύφαλος. κρήδεμνον. ἢ ἔριφος. ἢ ζημία (※ 5ος αιώνας κε ⌘ Ἡσύχιος, Γλῶσσαι, Κ)

※ κρήδεμνον λέγεται παρὰ τὸ κάρη καὶ δέμω τὸ κατεσκευασμένον καὶ πεποιημένον εἰς κεφαλὴν τῶν νέων (Αἴλιος Ἡρωδιανός, Γραμματικός, Herodiani Technici Reliquiae έκδοση Teubner, 1867 @books.google

επάλξεις τειχών

στον πληθυντικό

Τρίης κρήδεμνα (τα τείχη της Τροίας: στον Όμηρο)


στρατηγεῖον

στρατηγεῖον
-ου

: στρατηγεῖον < αρχαία ελληνική στρατήγ(ιον) + -εῖον

άλλη μορφή του στρατήγιον


στρατήγιον

στρατήγιον
-ου

: στρατήγιον < στρατηγ(ός) + -ιον

στρατηγεῖον

ελληνιστική κοινή

τόπος συνεδρίασης των στρατηγών στην αρχαία Αθήνα

η σκηνή ενός στρατηγού

στρατιωτικός όρος


ἀπόκρουσις

: ἀπόκρουσις < αρχαία ελληνική ἀποκρούομαι < ἀποκρούω

η χάση του φεγγαριού

ελληνιστική κοινή

υποχώρηση, ελάττωση

ελληνιστική κοινή


ἀπόκτησις

: ἀπόκτησις < ἀποκτάομαι, ἀποκτη- + -σις

πράξη δωρεάς

ελληνιστική κοινή

νομικός όρος

ελληνιστική κοινή


σκυτοτομία

σκυτοτομία
-ας

: σκυτοτομία < σκυτοτόμ(ος) + -ία. Μορφολογικά αναλύεται σε σκῦτο(ς) + -τομία

η τέχνη της κατεργασίας δερμάτων, ειδικά η υποδηματοποιία

≈ συνώνυμα: σκυτοτομική (τέχνη)


θεούς

αιτιατική πληθυντικού του θεός


θεῶν

γενική πληθυντικού του θεός


θεολογεῖον

: θεολογεῖον < θεολογ(έω) + -εῖον


ἀποπληξία

: ἀποπληξία < ἀποπλήσσω < ἀπό + πλήσσω < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή ρίζα *pleh₂k- (χτυπώ)

τρέλα, παραφροσύνη


ἀποπληξίη

ιωνικός τύπος του ἀποπληξία


αἴολος

: αἴολος < εἰλέω ή αἰών • Η Ετυμολογία χρειάζεται ανάπτυξη με τεκμηρίωση. Μπορείτε να βοηθήσετε;

είδος ψαριού, είδος σκάρου (⌘ Νίκανδρος ο Θυατειρηνός))

ο αριθμός τέσσερα (κατά τους Πυθαγορείους) ^((Χρειάζεται τεκμηρίωση…))

έτος (κατά τους Πυθαγορείους) ^((Χρειάζεται τεκμηρίωση…))


-δρομία

: -δρομία <δρόμ(ος) + -ία

(ἄρμα), ἄρμα(ος) + -ο- -δρομία > ἀρματοδρομία


εἰρεσιώνη

: εἰρεσιώνη < εἶρος

κλαδί ελιάς ή δάφνης τυλιγμένο με μαλλί και με φρούτα να κρέμονται απ' αυτό, αφιερωμένο στον θεό Απόλλωνα, που το περιέφεραν τραγουδώντας παιδιά στις γιορτές των Πυανοψίων και των Θαργηλίων, ενώ συγχρόνως γίνονταν προσφορές στον Ήλιο και τις Ώρες. Τέλος το κλαδί το κρεμούσαν στην εξώπορτα.

το τραγούδι που τραγουδούσαν σε όλη αυτή τη διαδικασία

κατ’ επέκταση

νεκρικό στεφάνι

κατ’ επέκταση


εἶρος

: εἶρος < → λείπει η ετυμολογία

ζιζάνιο του βαμβακιού, αγριόχορτο (Diotis maritima)

είδος πυρετού


πάγη

: πάγη < → λείπει η ετυμολογία


ἀποχή

: ἀποχή < αρχαία ελληνική ἀπέχω < (ἀπό) ἀπ- + ἔχω

απόσταση, διάστημα

αποχή, εγκράτεια

※ 1ος πκε/κε αιώνας ⌘ Στράβων, Γεωγραφικά, 16.1, 38 @perseus.tufts.edu @wikisource @scaife.perseus

Ὅτι ὕστερον μετὰ τὸν Μωσῆν ἡ δεισιδαιμονία τοῖς Ἰουδαίοις συνέπεσεν, οἷον ἡ περιτομὴ καὶ ἡ τῶν κρεῶν ἀποχή.

※ 1ος/2ος κε αιώνας ⌘ Πλούταρχος, Ἠθικά Περὶ τοῦ Σωκράτους δαιμονίου, Section 15, 585a, 15 @scaife.perseus

ἡ γὰρ ἐν οἷς ἔξεστιν ἀποχὴ τῶν ἡδονῶν ἄσκησίς ἐστι τῇ ψυχῇ πρὸς ἃ κεκώλυται πάνυ μὲν οὖν εἶπεν.

εξόφληση, απόδειξη εξόφλησης

※ 3ος αιώνας κε αιώνας, ⌘ P.Oxy. 12 1461, στ. 22, (20-24), @papyri.info

ἔστι δὲ τῆς ἀποχ(ῆς) τὸ ἀντί-
γρα(φον)·
λαχανοπωλε̣ί̣ο[υ] Ἑρμα-
ΐσκου ἔσχον διὰ Διοσκόρου
εἰς κατασκευὴν αἰ̣λ(*) (δραχμὰς) κ,
#:::Το αντίγραφο της απόδειξης είναι το εξής:
Για το λαχανοπωλείο του Ερμαΐσκου
έλαβα μέσω του Διοσκόρου
για επισκευές 20 δραχμές επιπλέον.
#:::Μετάφραση λέξεων: Βικιλεξικό.


ἀπόχρωσις

: ἀπόχρωσις < ἀποχρώννυμι < ἀπό + χρώννυμι / χρωννύω < αρχαία ελληνική χρῴζω < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή ρίζα *gʰrēw- (αλέθω, τρίβω) *gʰer- (τρίβω)
: ΑΠΟΓΟΝΟΙ: ⇘ νέα ελληνικά: απόχρωση με διαφορετική σημασία

η βαθμιαία μετάβαση από χρώμα σε χρώμα

ελληνιστική κοινή


κόρακα

αιτιατική ενικού του κόρακας


μέρους

γενική ενικού του μέρος


ἐξευμενισμός

ἐξευμενισμός

: ἐξευμενισμός < ἐξευμενίζω < ἐξ- + αρχαία ελληνική εὐμενίζομαι < εὐμενής < εὖ + μένος

προσφορά φιλίας

ελληνιστική κοινή


διύλισμα

: διύλισμα (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική διυλίζω, διυλισ + -μα

διυλισμένο υγρό

ελληνιστική κοινή


βιαιότης

: βιαιότης < βίαιο(ς) + -της < βία < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή ρίζα *gʷeih₃w- (ζω)

η βιαιότητα, η βία


ἀβάκ

: ἀβάκ < (άμεσο δάνειο) εβραϊκή ?

λεπτό λινάρι με υποκίτρινο χρώμα

είδος λεπτού υφάσματος

συνεκδοχικά: ύφασμα


ψάρος

άλλη γραφή του ψᾶρος, δείτε ψάρ


διαδοκίς

: διαδοκίς < δια- + αρχαία ελληνική δοκ(ός) + -ίς (< δέχομαι < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή ρίζα *deḱ- (δέχομαι, παίρνω)

αρχιτεκτονική

ναυπηγικός όρος

※ 5ος αιώνας κε ⌘ Ἡσύχιος, Γλῶσσαι, Δ

<διαδοκίς> οἱ μὲν [ὑπόθεμα τῶν δοκῶν, πλάγιον ὑπόθεμα,] ἡ τὰς ἄλλας δοκοὺς ἀναδεχομένη· οἱ δὲ δοκῶν πλάγιον ὑπόθεμα


πίσος

: πίσος < άγνωστης ετυμολογίας (σκοτεινό έτυμο). Πιθανόν ξένη λέξη (θρακο-φρυγική)


*πῖσος

:
*πῖσος < πίνω • Η Ετυμολογία χρειάζεται ανάπτυξη με τεκμηρίωση'. Μπορείτε να βοηθήσετε;


πίσον

: πίσον < πίσος

άλλη μορφή του πίσος


διακομιστής

: διακομιστής (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική διακομίζω, διακομισ- + -τής → δείτε τη λέξη κομίζω

αυτός που μεταφέρει γράμματα, μηνύματα, ιερά κηρύγματα

ελληνιστική κοινή


εἰσροή

: εἰσροή < αρχαία ελληνική εἰσρέω < εἰς + ῥέω. Μορφολογικά αναλύεται σε εἰσ- + ῥοή.

ελληνιστική κοινή


εἰσιτήριον

: εἰσιτήριον < ουσιαστικοποιημένο ουδέτερο του επιθέτου εἰσιτήριος < εἴσειμι < εἰς + εἶμι < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή ρίζα *h₁ey- (εἶμι, πηγαίνω)

ελληνιστική κοινή


ἡσυχαστής

: ἡσυχαστής < αρχαία ελληνική ἡσυχάζω < ἥσυχος


ἵππαρχος

: ἵππαρχος < (ἵππος) ἵππ- + -αρχος (ἄρχω)

αυτός που εξουσιάζει τα άλογα (τους ίππους)

προσωνυμία του θεού Ποσειδώνα

ελληνική μυθολογία

ο διοικητής του ιππικού

στρατιωτικός βαθμός


ὕπαρχος

: ὕπαρχος < (ὑπό) ὕπ- + -αρχος (ἄρχω)

υποδιοικητής, υποστράτηγος

στρατιωτικός βαθμός

αυτός που προσωρινά αντικαθιστά τον κυβερνήτη (σατραπείας)

ελληνιστική σημασία


ὕπατος

: ὕπατος < ὕπ-, θέμα ὑπ- (όπως και στο ὑπέρ, στο ὑπό < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή ρίζα *up-) + -ατος (κατά τα ἔσχατος, δέκατος)
: το ελληνιστικό ουσιαστικό < εννοείται το ουσιαστικό στρατηγός < απόδοση για τη λατινική consul

ο ύπατος, διοικητής υπατείας (ρωμαϊκό αξίωμα)

ελληνιστική σημασία

λατινική consul


κῴδιον

: κῴδιον < υποκοριστικό του κῶας (προβιά, δέρμα ζώου συνήθως ως στρώμα κρεβατιού ή καθίσματος) • Η Ετυμολογία χρειάζεται ανάπτυξη με τεκμηρίωση. Μπορείτε να βοηθήσετε;

※ ὡς ἐλαπρός, ὥσπερ ψύλλο κατὰ τὸ κῴδιο σαν ελαφρός, σαν τον ψύλλο στην προβιά (Αριστοφάνης, Θεσμοφοριάζουσαι, 1180 @books.google )


ὕελος

: ὕελος < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή *uel- / *welH- (γυρίζω, στρέφω)

άλλη μορφή του ὕαλος


ὑπενδύτης

: ὑπενδύτης < ὑπενδύ(ω) + -της < ὑπ- + αρχαία ελληνική ἐνδύω < ἐν- + δύω

άλλη μορφή του ἐπενδύτης: υπενδύτης, εσώρουχο, εσωτερικό ένδυμα


ὑπένδυμα

: ὑπένδυμα (ελληνιστική κοινή) < ὑπενδύω < ὑπό + αρχαία ελληνική ἐνδύω < ἐν + δύω. Μορφολογικά, ὑπ- + ἔνδυμα

εσώρουχο, εσωτερικό ένδυμα


ἐπενδύτης

: ἐπενδύτης < ἐπενδύω < ἐπί + αρχαία ελληνική ἐνδύω < ἐν + δύω


ἀποχειροτονία

ἀποχειροτονία

: ἀποχειροτονία < ἀποχειροτονέω + -ία < ἀπο- + χειροτονέω < χείρ + τείνω

αποχειροτονία

νομικός όρος


κακόνοια

: κακόνοια < κακό- + -νοια (νόος / νοῦς)

δυσμένεια, κακεντρέχεια, δόλος, μοχθηρία

※ οἱ δὲ γιγνώσκουσιν, ὅτι ἡ τούτου ἀμαθία καὶ πονηρία καὶ εὔνοια μᾶλλον λυσιτελεῖ, ἢ ἡ τοῦ χρηστοῦ ἀρετὴ καὶ σοφία καὶ κακόνοια (Ξενοφώντας Τα σωζόμενα Αθηναίων Πολιτεία @books.google)


ἀνώγεων

: ἀνώγεων (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική ἀνώγαιον / ἀνώγεον < (ἄνω) ἀνώ- + γαῖα

άλλη γραφή του ἀνώγαιον / ἀνώγεον

οτιδήποτε έχει χτιστεί πάνω από το έδαφος

ελληνιστική κοινή

άλλη γραφή του ἀνώγαιον / ἀνώγεον

ο πάνω όροφος ενός κτίσματος (που χρησιμοποιείται ενίοτε ως σιταποθήκη)

ελληνιστική κοινή


γυναικονόμος

γυναικονόμος

: γυναικονόμος < γυναικ(ός/ών) + -ο- + -νόμος

άρχοντας στην Αρχαία Αθήνα με καθήκον τον έλεγχο της ευπρέπειας των γυναικών


ῥαφανόπρωκτος

ῥαφανόπρωκτος

: ῥαφανόπρωκτος < αρχαία ελληνική σύνθετη λέξις ῥάφανος + πρωκτός

Έλεγαν στην αρχαία Αθήνα τους κίναιδους, διότι βάσει του τότε νόμου όταν συλλαμβάνονταν διαπομπεύονταν γυμνοί με μία ῥάφανο (ραπανάκι) στον πρωκτό.


οἰκτιρμός

: οἰκτιρμός < οἰκτίρω


οἰωνισμός

: οἰωνισμός < αρχαία ελληνική οἰωνίζομαι < οἰωνός

οιωνισμός, οιωνοσκοπία

ελληνιστική κοινή


ὀλιγαιμία

: ὀλιγαιμία < ὀλίγαιμος < ὀλίγος + αἷμα

Διὸ καὶ γηράσκει ταχέως τὰ λίαν πίονα· ὀλίγαιμα γὰρ ἅτε εἰς τὴν πιότητα ἀναλισκομένου τοῦ αἵματος, τὰ δ’ ὀλίγαιμα ἤδη προωδοποίηται πρὸς τὴν φθοράν· ἡ γὰρ φθορὰ ὀλιγαιμία τίς ἐστι, καὶ τὸ ὀλίγον παθητικὸν καὶ ὑπὸ ψυχροῦ τοῦ τυχόντος καὶ ὑπὸ θερμοῦ. (Αριστοτέλης, Περί ζώων μορίων, βιβλίο 2, κεφάλαιο 5 - 651b)


ἐμπόρευμα

: ἐμπόρευμα < ἐμπορεύ(ομαι) + -μα < ἔμπορος


βορβορυγμός

: βορβορυγμός < (ηχομιμητική λέξη)

βορβορυγμός, γουργούρισμα, γουργουρητό

ελληνιστική κοινή


συγγραφέα

αιτιατική ενικού του συγγραφεύς


συγγραφέως

γενική ενικού του συγγραφεύς


κεφαλίς

: κεφαλίς < κεφαλ(ή) + υποκοριστικό επίθημα -ίς

μέρος του παπουτσιού

κεφαλάκι, όπως το κεφάλι σκόρδου

ελληνιστική σημασία

άκρο, όπως το κεφάλι καρφιού

ελληνιστική σημασία

επικεφαλίδα μιας στήλης κειμένου

ελληνιστική σημασία

κύλινδρος ενός βιβλίου, τόμος

ελληνιστική σημασία

κιονόκρανο, μικρή αψίδα

ελληνιστική σημασία

αρχιτεκτονική

καραβόσκοινο

ελληνιστική σημασία

ναυτικός όρος

κεφαλίδες: επάλξεις

ελληνιστική σημασία

στον πληθυντικό


κλῆμα

: κλῆμα < κλάω / κλῶ < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή ρίζα *kelh₂- (χτυπώ, σπάζω)

κλωνάρι, κλαδί

ραβδί (ως σύμβολο εξουσίας ρωμαίου εκατόνταρχου)

ελληνιστική σημασία

λατινικά : vitis ⁽ˡᵃ⁾

※ καὶ τὸ κλῆμα πρῶτον, ᾧ κολάζουσιν ἑκατοντάρχαι τοὺς πληγῶν δεομένους, ἐπαράμενος τοῖς ἐπιφερομένοις ἐβόα καὶ διεκελεύετο φείδεσθαι τοῦ αὐτοκράτορος. (Πλούταρχος, Βίοι Παράλληλοι, Γάλβας, 26)

ελληνιστική σημασία


περιπόλου

γενική ενικού του περίπολος


μόχλευσις

μόχλευσις
-εως

: μόχλευσις < αρχαία ελληνική μοχλεύω < μοχλός
μοχλός

χρήση μοχλού για μετακίνηση κάποιου αντικειμένου

τὴν δὲ μόχλευσιν πλάτος ἔχοντι μοχλῷ μοχλεύειν (Ἱπποκράτης, Περὶ ἄρθρων, 74)

εξάλειψη, ξερίζωμα

ελληνιστική σημασία


φαρέτρη

ιωνικός τύπος του φαρέτρα


εὐχέτης

: εὐχέτης < εὔχ(ομαι) + -έτης

ευχέτης, που προσεύχεται

ελληνιστική κοινή


λᾶας

: λᾶας < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή *leh₁u- (πέτρα)

πέτρα, λίθος


αὐλητρίδα

αιτιατική ενικού του αὐλητρίς


αὐλητρίς

: αὐλητρίς < αὐλη(τής) + -τρίς

αὐλήτρια

ελληνιστική κοινή


αὐλήτρια

: αὐλήτρια < αὐλη(τής) + -τρια

άλλη μορφή του αὐλητρίς: η αυλήτρια

ελληνιστική κοινή


αὐταρχία

: αὐταρχία < αὔταρχος + -ία

η απόλυτη εξουσία

ελληνιστική κοινή


πρακτόρειον

: πρακτόρειον < αρχαία ελληνική πράκτωρ / πρακτήρ < πράττω

το γραφείο ενός εισπράκτορα φόρων ή χρεών, που ενίοτε περιλαμβάνει και φυλακή χρεοφειλετών

ελληνιστική κοινή


ψίμυθος

: ψίμυθος < → λείπει η ετυμολογία

άσπρο χρώμα που χρησιμοποιούνταν σαν χρωστική για το βάψιμο του προσώπου, κερουσίτης, στουπέτσι

※ 1ος αιώνας κε αιώνας, Λουκίλλιος στην ⌘ Παλατινή Ανθολογία, βιβλίο 11ο, επίγραμμα 408

τὴν κεφαλὴν βάπτεις, τὸ δὲ γῆρας οὔποτε βάψεις,
οὐδὲ παρειάων ἐκτανύσεις ῥυτίδας.
μὴ τοίνυν τὸ πρόσωπον ἅπαν ψιμύθῳ κατάπλαττε,
ὥστε προσωπεῖον κοὐχὶ πρόσωπον ἔχειν.
οὐδὲν γὰρ πλέον ἔστι. τί μαίνεαι; οὔποτε φῦκος
καὶ ψίμυθος τεύξει τὴν Ἑκάβην Ἑλένην.
*:::Τα μαλλιά σου τα βάφεις, όμως τα γεράματα ποτέ δεν θα τα βάψεις,
ούτε θα εξαφανίσεις από τα μάγουλά σου τις ρυτίδες.
Μην πασαλείβεις λοιπόν όλο το πρόσωπό σου με ψιμύθιο,
έτσι που να έχεις προσωπείο και όχι πρόσωπο.
Ποιο το όφελος; Γιατί τρελάθηκες;
Ποτέ το κοκκινάδι και το ψιμύθιο δεν θα κάνουν την Εκάβη Ελένη.
*:::Μετάφραση: Θ. Κ. Στεφανόπουλος, @greek-language.gr


ἀφοβία

: ἀφοβία < ἀ- + φόβος


μονόζυγος

γενική ενικού του μονόζυξ


μονόζυξ

: μονόζυξ < μονό- + ζυγ(ός) + -ς

που βρίσκεται μόνος στο ζυγό

χωρίς να έχει σύζυγο

※ 6ος/5ος αιώνας πκε ⌘ Αισχύλος, Πέρσαι (A. Pers. 139)

τὸν αἰχμήεντα θοῦρον εὐνα-
τῆρ᾽ ἀποπεμψαμένα
λείπεται μονόζυξ.

το γενναίο πολεμόχαρον άντρα της
κατευόδωσε – τώρ᾽ απομένει
στην ερμιά της μονόταιρη, η θλιμμένη.
#:: Μετάφραση (1930): Ιωάννης Γρυπάρης greek-language.gr


βλάκα

αιτιατική ενικού του βλάξ


ὄρνεον

: ὄρνεον < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή ρίζα *h₂oren / *h₃eren (αετός, μεγάλο πουλί)

※ 2ος κε αιώνας ⌘ Λουκιανός, 7, 1 Μυίας ἐγκώμιον @wikisource @scaife.perseus

Η μυῖα ἔστι μὲν οὐ τὸ σμικροτάτον τῶν ὀρνέων, ὅσον ἐμπίσι καὶ κώνωψι καὶ τοῖς ἔτι λεπτοτέροις παραβάλλειν, ἀλλὰ τοσοῦτον ἐκείνων μεγέθει προὔχει ὅσον αὐτὴ μελίττης ἀπολείπεται.

τον πληθυντικό: τὰ ὄρνεα: αγορά πουλιών


ἄνθος

: ἄνθος, ήδη ομηρικό < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή *h₂endʰos. Συγγενή: σανσκριτική अन्धस् (ándhas, μυθικό ιερό φυτό, πόα, βότανο), αλβανική endë, παλαιά αρμενική անդ (and, λιβάδι).

άνθος, λουλούδι

καθαρότητα, λαμπρότητα

νεότητα, ακμή

αποκορύφωμα, ακμή


ἄνθος

: ἄνθος < → λείπει η ετυμολογία

είδος πουλιού, κίτρινη σουσουράδα


σχελίς

σχελίς
-ίδος

: σχελίς < άγνωστης ετυμολογίας. Δείτε περισσότερα στο σκελίς.

σκελίς

ελληνιστική κοινή

η πλευρά (του βοδιού ή άλλου ζώου)


καπηλεύω

: καπηλεύω < κάπηλος

είμαι μικροπωλητής, κερδίζω κάνοντας εμπόριο

εκμεταλλεύομαι

διαφθείρω, εξευτελίζω


ἔλεος

: ἔλεος < *ελε-Ϝ-ος ἐλελεῦ < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή ρίζα *el- < (ηχομιμητική λέξη) • Η Ετυμολογία χρειάζεται ανάπτυξη με τεκμηρίωση. Μπορείτε να βοηθήσετε;

ευσπλαχνία, οίκτος

αντικείμενο οίκτου και ευσπλαχνίας


ἱλαρά

ονομαστική, αιτιατική και κλητική πληθυντικού, ουδέτερου γένους του ἱλαρός


ἡμίθεος

: ἡμίθεος < ἡμί- + θεός


ἀφρόγαλα

: ἀφρόγαλα (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική ἀφρ(ός) + -ό- + γάλα

ελληνιστική κοινή


χοροστάτης

χοροστάτης
χοροστάτις

: χοροστάτης < χορ(ός) + -ο- + ... (ἵστημι) • Η Ετυμολογία χρειάζεται ανάπτυξη με τεκμηρίωση. Μπορείτε να βοηθήσετε;

αρχηγός του χορού, προεξάρχων


χοροστάτας

δωρικός τύπος του χοροστάτης


χοροστάτις

θηλυκό του χοροστάτης


κινάβρα

: κινάβρα < → λείπει η ετυμολογία

βαρβατίλα, τραγίλα


ὀναγός

αττικός τύπος του ὀνηγός


καλλυντής

: καλλυντής < αρχαία ελληνική καλλύνω < καλός

που καθαρίζει (ιδίως κάποιο ναό)

ελληνιστική κοινή

ελληνιστική κοινή


σκῦτος

σκῦτος
σκύτεος

: σκῦτος < → λείπει η ετυμολογία

δέρμα, τομάρι

δορά, προβιά, δέρμα που χρησιμοποιείται ως ρούχο

δερμάτινος φαλλός, τον οποίο χρησιμοποιούσαν στην αττική κωμωδία

ιμάντας από δέρμα


βαλανεύς

: βαλανεύς < βαλανεῖον

ο επιστάτης/ υπάλληλος / υπηρέτης του βαλανείου (των λουτρών)

ο φλύαρος άνθρωπος (δεδομένου ότι οι βαλανείς είχαν τη φήμη φλύαρων)


κοντάκιον

: κοντάκιον < κόνταξ, κοντακ- + υποκοριστικό επίθημα -ιον < αρχαία ελληνική κοντός

μικρό κοντάρι, κοντάκι

κυριολεκτικά

δοκίμιο (καθώς ο πάπυρος τυλιγόταν γύρο από ένα μικρό κοντάρι)


κόνταξ

άλλη μορφή του κόνδαξ

ελληνιστική κοινή


κόνδαξ

: κόνδαξ (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική κοντός

είδος παιχνιδιού που το έπαιζαν με ακόντιο χωρίς αιχμή

ελληνιστική κοινή

ελληνιστική κοινή


ὕφανσις

: ὕφανσις < αρχαία ελληνική ὑφαίνω


ποιμαντήρ

: ποιμαντήρ < ποιμαίνω, ποιμαν- + -τήρ < ποιμήν

συνώνυμο του ποιμήν, βοσκός, ποιμένας


ναοί

ονομαστική και κλητική πληθυντικού του ναός


κοσμιότης

κοσμιότης
-τητος

: κοσμιότης < κόσμιο(ς) + -της

κοσμιότητα, ευπρέπεια


χρωμάτων

γενική πληθυντικού του χρῶμα


ἄφρακτος

: ἄφρακτος < ἄ- στερητικό + φρακτ-ός (φράσσω)
: ΑΠΟΓΟΝΟΙ: ↷ λατινικά: aphractus

πλοίο χωρίς κατάστρωμα

ναυτικός όρος


ἄφαρκτος

: ἄφαρκτος < → δείτε τις λέξεις ἄφρακτος και φράσσω

αττικός τύπος του ἄφρακτος

ναυτικός όρος


ἀσφάλισμα

: ἀσφάλισμα < ἀσφαλίζω, ἀσφαλισ- + -μα < αρχαία ελληνική ἀσφαλής < σφάλλω

ελληνιστική κοινή

ελληνιστική κοινή

ελληνιστική κοινή


ποιμασία

: ποιμασία < αρχαία ελληνική ποιμαίνω < ποιμήν < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή *poh₂imn̥ / *poh₂imen < *peh₂- (προστατεύω) + *-men

βόσκηση, βοσκή

ελληνιστική κοινή

κυριολεκτικά

περιποίηση, φροντίδα

ελληνιστική κοινή

κατ’ επέκταση

※ καταλελοίπασι μὲν γὰρ τὴν πρὸς τῦφον συγγένειαν, ᾠκείωνται δὲ ἀγωγῇ νομίμῳ, μοῖρα τῆς ἱερᾶς ἀγέλης ἀξιώσασαι γενέσθαι, ἧς ὁ θεῖος ἀφηγεῖται λόγος, ὡς δηλοῖ τοὔνομα· ποιμασία γάρ ἐστι θεοῦ. (Φίλων ο Αλεξανδρεύς, Περὶ τῶν μετονομαζομένων καὶ ὦν ἕνεκα μετονομάζονται, 114)

ελληνιστική κοινή

μεσαιωνική ελληνική


φανή

: φᾰνή < → λείπει η ετυμολογία


χορῳδία

: χορῳδία < χορός + ᾄδω

χορωδιακό τραγούδι, τραγούδι του χορού


Βραχμάν

Βραχμάν
-ᾶνος

: Βραχμάν < σανσκριτική ब्राह्मण (brā́hmaṇa)< ρίζα बृंहति (bṛṃhati) < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή *bʰerǵʰ- (ανυψώνω, ανυψώνομαι)

ελληνιστική κοινή θρησκεία


διακρίβωσις

: διακρίβωσις < αρχαία ελληνική διακριβόω / διακριβῶ + -σις < δια- + ἀκριβόω / ἀκριβῶ

ελληνιστική κοινή


θαλάσσης

γενική ενικού του θάλασσα


σκευοφύλαξ

σκευοφύλαξ
-ακος

: σκευοφύλαξ (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική σκευο- + -φύλαξ

σκευοφύλακας, φύλακας αποσκευών, επιστάτης σκευοφυλακίου


ἀσκήσεως

γενική ενικού του ἄσκησις


ἔγερσις

: ἔγερσις < ἐγείρω + -σις

ελληνιστική σημασία

ανάνηψη, ανάρρωση


πανστρατιᾷ

: πανστρατιᾷ: (επιρρηματική δοτική) δοτική ενικού του πανστρατιά

δοτική ενικού του πανστρατιά


σχέσις

: σχέσις < θέμα σχε- (όπως στον αόριστο β' σχεῖν, ἔσχον του ἔχω) + -σις < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή ρίζα *seǵʰ-

η (προσωρινή) φυσική σωματική κατάσταση

στάσιμη κατάσταση

χαρακτήρας, ιδιότητα

σχέση, συσχέτιση

κατοχή, απόκτηση


σφαγεύς

: σφαγεύς < σφαγ(ή) + -εύς

αυτός που κάνει θυσίες

μαχαίρι που χρηιμοποιείται στις θυσίες


περιχώρησις

περιχώρησις
-εως

: περιχώρησις < περιχωρέω/περιχωρῶ, περιχωρη- + -σις < περι- + χωρέω / χωρῶ

※ 5ος πκε αιώνας Αναξαγόρας, Αποσπάσματα από τον Σιμπλίκιο '6ος κε' αιώνας: Περί φύσεως (Simplicius)

καὶ ὁποῖα ἔμελλεν ἔσεσθαι καὶ ὁποῖα ἦν, ἅσσα νῦν μὴ ἔστι, καὶ ὅσα νῦν ἐστι καὶ ὁποῖα ἔσται, πάντα διεκόσμησε νοῦς, καὶ τὴν περιχώρησιν ταύτην, ἥν νῦν περιχωρέει τὰ τε ἄστρα καὶ ὁ ἥλιος καὶ ἡ σελήνη καὶ ὁ ἀὴρ και ὁ αἰθὴρ οἱ ἀποκρινόμενοι. ἡ δὲ περιχώρησις αὐτὴ ἐποίησεν ἀποκρίνεσθαι
#::: → λείπει η μετάφραση

※ Αποσπάσματα από τον Σιμπλίκιο '6ος κε' αιώνας: Αναξαγόρας: Αριστοτέλης, 300, 27 Περί φύσεως (Simplicius)

κινουμένων δὲ καὶ διακρινομένων ἡ περιχώρησις πολλῷ μᾶλλον ἐποίει διακρίνεσθαι.
#::: → λείπει η μετάφραση

η περιχώρηση: συνύπαρξη των τριών προσώπων της Αγίας Τριάδος μέσα στην Αγία Τριάδα, η ένωση της θείας και της ανθρώπινης φύσης στον Ιησού Χριστό «ἀσυγχύτως, ἀτρέπτως, ἀχωρίστως, ἀδιαιρέτως»

ελληνιστική σημασία

χριστιανισμός

※ '4ος/5ος κε' αιώνας ⌘ Κύριλλος Α΄ Αλεξανδρείας, De sancta trinitate, κεφ. ΚΔ' @catholiclibrary.org

∆ιὰ γὰρ τῆς ἑνώσεως δηλοῦται τί ἔσχεν ἑκάτερον ἐκ τῆς τοῦ συνυφεστῶτος αὐτῷ ἁρμογῆς καὶ περιχωρήσεως. ∆ιὰ γὰρ τὴν καθ' ὑπόστασιν ἕνωσιν, ἡ σὰρξ τεθεῶσθαι λέγεται, καὶ Θεὸς γενέσθαι, καὶ ὁμόθεος τῷ Λόγῳ, καὶ ὁ Θεὸς Λόγος σαρκωθῆναι, καὶ ἄνθρωπος γενέσθαι, καὶ κτίσμα λέγεσθαι, καὶ ἔσχατος καλεῖσθαι, οὐχ ὡς τῶν δύο φύσεων μεταβληθεισῶν εἰς μίαν φύσιν σύνθετον· ἀδύνατον γὰρ ἐν μιᾷ φύσει ἅμα τὰ ἐναντία φυσικὰ γενέσθαι· ἀλλ' ὡς τῶν δύο φύσεων καθ' ὑπόστασιν ἑνωθεισῶν, καὶ τὴν εἰς ἀλλήλας περιχώρησιν ἀσύγχυτον καὶ ἀμετάβλητον ἐχουσῶν. Ἡ δὲ περιχώρησις οὐκ ἐκ τῆς σαρκὸς, ἀλλ' ἐκ τῆς θεότητος γέγονεν. Ἀδύνατον γὰρ τὴν σάρκα περιχωρῆσαι διὰ τῆς θεότητος· ἀλλ' ἡ θεία φύσις ἅπαξ περιχωρήσασα διὰ τῆς σαρκὸς ἔδωκε καὶ τῇ σαρκὶ τὴν πρὸς αὐτὴν ἄῤῥητον περιχώρησιν, ἣν δὴ ἕνωσιν λέγομεν.


αἴλουρος

αἴλουρος
-ου

: αἴλουρος < → λείπει η ετυμολογία

θηλαστικό ζώο

※ 6ος πκε αιώνας [μεσαιωνικά χφφ] ⌘ Αίσωπος, Αἰσώπου Μῦθοι, Αἴλουρος καὶ μύες, 81.1

ἔν τινι οἰκίᾳ πολλοὶ μύες ἦσαν. αἴλουρος δὲ τοῦτο γνοὺς ἧκεν ἐνταῦθα καὶ συλλαμβάνων ἕνα ἕκαστον κατήσθιεν.
#::: Ήταν ένα σπίτι όπου ζούσαν πολλά ποντίκια. Το πληροφορήθηκε αυτό ο γάτος, οπότε μια και δυο κατέφτασε εκεί πέρα και βάλθηκε να πιάνει τους ποντικούς και να τους τρώει έναν-έναν.
#::: Μετάφραση: Κωνσταντάκος, Ιωάννης Μ., Αθήνα: Κίχλη @greek‑language.gr. Απόσπασμα από το μύθο: Ο γάτος και τα ποντίκια.

※ 4ος πκε αιώνας ⌘ Ἀριστοτέλης, Τῶν περὶ τὰ ζῷα ἱστοριῶν, 5, 2 @scaife.perseus

Λύκος δ’ ὀχεύει καὶ ὀχεύεται τὸν αὐτὸν τρόπον ὅνπερ καὶ κύων. Οἱ δ’ αἴλουροι οὐκ ὄπισθεν συνιόντες, ἀλλ’ ὁ μὲν ὀρθός, ἡ δὲ θήλεια ὑποτίθησιν ἑαυτήν· εἰσὶ δὲ τῇ φύσει αἱ θήλειαι ἀφροδισιαστικαί, καὶ προσάγονται τοὺς ἄρρενας εἰς τὰς ὀχείας, καὶ συνοῦσαι κράζουσιν.

άλλες μορφές: αἰέλουρος

«ἀναγαλλὶς ἡ κυανῆ», η αναγαλλίδα

ελληνιστική σημασία


θέναρ

: θέναρ < → λείπει η ετυμολογία

σαρκώδης προεξοχή της παλάμης που σχηματίζεται από τους μυς του αντίχειρα στη βάση του, το κοίλο της παλάμης.

ανθρώπινο σώμα


Κυριακός

Κυριακός
Κῡρῐᾰκός

: Κυριακός < κυριακός < κύριος + -ακός

ανδρικό όνομα

ελληνιστική κοινή


κόμμεως

γενική ενικού του κόμμι


κωλοβαθριστής

κωλοβαθριστής

: κωλοβαθριστής < κωλόβαθρ(ον) + -ιστής < κωλο- (αρχαία ελληνική κῶλον) + βάθρον (βαίνω)

ελληνιστική κοινή


κωλόβαθρον

: κωλόβαθρον < κωλό- (αρχαία ελληνική κῶλον) + βάθρον (< βαίνω)

ελληνιστική κοινή


ἀποτερματισμός

η οριοθέτηση, η χάραξη ορίων

ο περιορισμός σε συγκεκριμένο εύρος η χώρο


σκοποῦ

γενική ενικού του σκοπός


ὀχλαγωγία

: ὀχλαγωγία < ὀχλαγωγός < αρχαία ελληνική ὄχλος + ἄγω

αγυρτεία, εξαπάτηση (του όχλου)

ελληνιστική κοινή

ελληνιστική κοινή


κατάδεσμος

: κατάδεσμος < κατά + δεσμός

μαγικός δεσμός, κατάρα σε γραπτή μορφή (δες ενδεικτικά Κατάδεσμος της Πέλλας)


ζυγόν

ζυγόν < (κληρονομημένο) πρωτοϊνδοευρωπαϊκή *iugóm (ζυγός) < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή ρίζα*ieug- (ενώνω, ζεύω)

ζυγός] για το ζέψιμο

το εξάρτημα της ζυγαριάς που έχει στα δύο άκρα του τις πλάστιγγες και το οποίο πρέπει να γίνει οριζόντιο για να επιτευχθεί το ζύγισμα

παράταξη στρατιωτών σε μία γραμμή έτσι ώστε να είναι ο ένας δίπλα στον άλλο και να μην βλέπονται μεταξύ τους

≠ αντώνυμα:: στοῖχος


λίστρον

: λίστρον, ήδη ομηρικό < → λείπει η ετυμολογία

εργαλείο για εξομάλυνση, λείανση ή γυάλισμα μιας επιφάνειας


διακίνημα

: διακίνημα < → λείπει η ετυμολογία δια-

→ ζητούμενο λήμμα

ελληνιστική κοινή


παιδοτρίβης

: παιδοτρίβης < (παῖς) παιδο- + τρίβ(ω) + -ης

→ ζητούμενο λήμμα


κοσμοκράτωρ

: κοσμοκράτωρ (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική κοσμο- + -κράτωρ.

κοσμοκράτορας, απόλυτος κυρίαρχος

ελληνιστική κοινή


λέξεων

γενική πληθυντικού του λέξις


υἱοθεσία

: υἱοθεσία < σύνθετο από συναρπαγή της έκφρασης «υἱόν θέσθαι» → δείτε αρχαία ελληνική υἱός & το απαρέμφατο μέσου αορίστου του τίθημι

ελληνιστική κοινή


δάνεισμα

δάνεισμα
-ατος

: δάνεισμα < δανείζω, δανεισ- + -μα

δάνεισμα, πίστωση

≈ συνώνυμα: τό δανείζεσθαι


βυβλιοθήκη

: βυβλιοθήκη < κατά τη γραφή του πρώτου συνθετικού (βιβλίον) με ύψιλον: βυβλίον

άλλη γραφή του βιβλιοθήκη

ελληνιστική κοινή


συνάγχη

: συνάγχη (ελληνιστική κοινή) < συν- + -άγχη < αρχαία ελληνική ἄγχω

είδος φλεγμονής στο λαιμό

※ 2ος αιώνας κε ⌘ Γαληνός:

In Hippocratis Prognosticum,, 8.6. @scaife.perseus
*::: Τρίτην ταύτην διαφορὰν ἑρμηνεύει κυνάγχης, ἣν ἔνιοι διὰ τοῦ σ γράμματος ὀνομάζουσι συνάγχην, οὐ διὰ τοῦ κ κυνάγχην. ἐφ’ ᾗ γὰρ ἰσχυρῶς μὲν πνίγονται, φαίνεται δ’ οὐδὲν οὔτε φλεγμονῶδες οὔτ’ ἐρυσιπελατῶδες ἤτοι κατὰ τὸν τράχηλον ἢ τὴν φάρυγγα, κυνάγχην διὰ τοῦ κ τὴν τοιαύτην διάθεσιν ὀνομάζουσιν. ἀλλ’ ὅπερ ἀεὶ λέγω φαίνεται καὶ ὁ Ἱπποκράτης ποιῶν, οὐ μικρολογούμενος ἐν ὀνόμασιν, ὡς δ’ ἂν ἐπέλθοι καλῶν. ἀμέλει καὶ γέγραπται κατά τινα τῶν παλαιῶν ἀντιγράφων ἡ ἀρχὴ τῆς ῥήσεως διὰ τοῦ σ γράμματος, αἱ δὲ συνάγχαι, ᾧ καὶ δῆλον ὡς οὐδὲν ὠφελεῖ τὸ περὶ τοῦ κ καὶ σ διαφέρεσθαι, καθάπερ οἱ νεώτεροι πράττουσι τῶν ἰατρῶν.
*:: De placitis Hippocratis et Platonis, 8.6 @scaife.perseus
*::: τοῦ δὲ φθινοπώρου καὶ τῶν θερινῶν τὰ πολλὰ, καὶ πυρετοὶ τεταρταῖοι, καὶ πλάνητες, καὶ σπλῆνες, ὕδρωπες, φθίσιες, καὶ στραγγουρίαι, καὶ λειεντερίαι, καὶ δυσεντερίαι, καὶ συνάγχαι, καὶ ἄσθματα, καὶ εἰλεοὶ, καὶ ἐπιληψίαι, καὶ τὰ μανικὰ, καὶ τὰ μελαγχολικά


ἀποφράδα

αιτιατική ενικού του ἀποφράς


καλόκαιρος

: καλόκαιρος < αρχαία ελληνική καλός (καλό-) + καιρός

καλή εποχή (glossa λατινικά: bonum tempus)

ελληνιστική κοινή


ἀρχιγραμματεύς

ἀρχιγραμματεύς

: ἀρχιγραμματεύς (ελληνιστική κοινή) < ἀρχι- + αρχαία ελληνική γραμματεύς

αρχιγραμματέας


χαριστίων

χαριστίων
-ωνος

: χαριστίων < αρχαία ελληνική χαρίζω < χάρις • Η Ετυμολογία χρειάζεται ανάπτυξη με τεκμηρίωση. Μπορείτε να βοηθήσετε;

είδος ζυγαριάς

ελληνιστική κοινή

είδος μοχλού

ελληνιστική κοινή


ἐκκλησία

: ἐκκλησία < ἔκκλητος < ἐκ- + κλητός < καλέω / καλῶ < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή *kelh₁- / *kl̥h₁- (καλώ, φωνάζω)

η συνέλευση (του λαού), η συγκέντρωση, η συνάθροιση

εκκλησία, Εκκλησία

ελληνιστική κοινή

ρωμαϊκή εκλεκτορική συνέλευση

ελληνιστική κοινή

η εβραϊκή κοινότητα

ελληνιστική κοινή

ελληνιστική κοινή


δρᾶμα

: δρᾶμα < δράω / δρῶ + -μα < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή *derǝ- / *drā- (δρω)

τραγικό γεγονός ή συμβάν

ελληνιστική σημασία


ἔλασμα

: ἔλασμα, (ελληνιστική κοινή), (τεχνικός όρος) < αρχαία ελληνική ἐλαύνω (στη σημασία σφυρηλατώ) < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή ρίζα *h₁el- (κινώ, οδηγώ, πηγαίνω)

λάμα, μεταλλική πλάκα

ελληνιστική κοινή

είδος χειρουργικού οργάνου ή εργαλείου

ελληνιστική κοινή

άλλη μορφή του ἔλασις

ελληνιστική κοινή


καρύκη

: καρύκη (ελληνιστική κοινή) < αβέβαιης ετυμολογίας. Πιθανό δάνειο ίσως από τη λυδική γλώσσα ή κατ' άλλη άποψη προελληνικής προέλευσης

είδος (κυρίως λυδικής) σάλτσας με αίμα και μπαχαρικά

※ 2/3ος κε αιώνας ⌘ Ἀθήναιος ὁ Nαυκρατίτης, Δειπνοσοφισταί, 12, 12 @scaife.perseus, @el.wikisource

πρῶτοι δὲ Λυδοὶ καὶ τὴν καρύκην ἐξεῦρον, περὶ ἧς τῆς σκευασίας οἱ τὰ Ὀψαρτυτικὰ συνθέντες εἰρήκασιν, Γλαῦκός τε ὁ Λοκρὸς καὶ Μίθαικος καὶ Διονύσιος Ἡρακλεῖδαί τε δύο γένος Συρακόσιοι καὶ Ἆγις καὶ Ἐπαίνετος καὶ Διονύσιος ἔτι τε Ἡγήσιππος καὶ Ἐρασίστρατος καὶ Εὐθύδημος καὶ Κρίτων, πρὸς τούτοις δὲ Στέφανος, ι Ἀρχύτας, Ἀκέστιος, Ἀκεσίας, Διοκλῆς, Φιλιστίων.

※ 2ος κε αιώνας ⌘ Γαληνός, De differentiis pulsuum, 2.2, p.568 @scaife.perseus

ἐπεὶ δὲ οὐχ Ἑλληνικὴν διάλεκτον εἰλικρινῶς οὐδεμίαν, οὐδὲ βάρβαρον ἁπλῶς, ἀλλά τινα μικτὴν ἔξ ἁπασῶν, οἷον καρύκην, ἤ τινα ποικιλωτέραν τε καὶ ἀλλοκωτέραν καρύκης συντιθέασιν, ὡς ἂν ἕκαστος αὐτῶν βούληται, τὰ μὲν ἐκ Φοινίκης τε καὶ Συρίας, τὰ δὲ ἐξ Αἰγύπτου τε καὶ Θρᾴκης, ἢ ποθὲν ἄλλοθεν συμφορήσας, εἶτα τοῖς τῶν Ἑλλήνων ὀνόμασι μιγνὺς, οὐδὲ τούτοις γνησίοις, ἀλλὰ πολυειδῶς παρεφθαρμένοις, ἐγὼ μὲν οὐκ ἔχω μὰ τοὺς θεοὺς, ὅ τι καὶ γένωμαι, μήτ’ ἐκμανθάνειν τὰς τοιαύτας διαλέκτους δυνάμενος μήτ’ ἐκείνους πείθων μίαν ἐκμανθάνειν τὴν τῶν Ἑλλήνων,


νηρόν

: νηρόν < ουσιαστικοποιημένο ουδέτερο του επιθέτου νηρός

ελληνιστική κοινή


ῥῖνα

αιτιατική ενικού του ῥίς


ῥίνη

: ῥίνη < ῥινός • Η Ετυμολογία χρειάζεται ανάπτυξη με τεκμηρίωση. Μπορείτε να βοηθήσετε;


γυμναστήριον

γυμναστήριον

: γυμναστήριον < αρχαία ελληνική γυμνάσιον < γυμνάζω < γυμνός < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή *nogʷmós < *nogʷós (γυμνός) → λείπει η ετυμολογία

ελληνιστική κοινή


μήρινθος

: μήρινθος < η κατάληξη -νθος υποδηλώνει προελληνική προέλευση. Έχει προταθεί και σύνδεση με το μηρύομαι. Ο Beekes θεωρεί πιθανότερη τη σύνδεση με το μῆριγξ μέσω του σμῆριγξ

κλωστή, σπάγγος, σκοινί, χορδή

ελληνιστική κοινή


ἄρκτος

: ἄρκτος < (κληρονομημένο) πρωτοϊνδοευρωπαϊκή *h₂ŕ̥tḱos (αρκούδα)

θηλαστικό ζώο


μελανοδοχεῖον

μελανοδοχεῖον

: μελανοδοχεῖον < αρχαία ελληνική, μελαν- + -ο- + (ελληνιστική κοινή) δοχεῖον (< αρχαία ελληνική δέχομαι)

μελανοδοχείο

ελληνιστική κοινή


δοχεῖον

: δοχεῖον < αρχαία ελληνική δέχομαι, θέμα + • Η Ετυμολογία χρειάζεται ανάπτυξη με τεκμηρίωση. Μπορείτε να βοηθήσετε;

ελληνιστική κοινή


χρέους

γενική ενικού του χρέος


πυλών

: πυλών < πύλ(η) + -ών

πυλώνας, επιβλητική πύλη

προθάλαμος (σε ναό, οικία κ.λπ.)

φυλάκιο (εισόδου σε πόλη)

βασικός παράγοντας

ελληνιστική σημασία


πυλῶν

γενική πληθυντικού του πύλη


πῶρος

: πῶρος < → λείπει η ετυμολογία

πέτρα που χρησιμοποιείται στο χτίσιμο

πέτρα στην ουροδόχο κύστη

οστεοαρθρίτιδα


εὕρεσις

: εὕρεσις < εὑρίσκω + -σις

ανακάλυψη, εφεύρεση


ἐφελκίς

: ἐφελκίς (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική ἐφέλκω (ρήμα). Μορφολογικά αναλύεται σε ἐφ- + ἕλκ(ος) (πρωτοϊνδοευρωπαϊκή *selk-) + -ίς


ναοῦ

γενική ενικού του ναός


ὑπεζωκώς

ὑπεζωκώς
-ότος

ο υπεζωκότας


πομφολυγοπάφλασμα

πομφολυγοπάφλασμα

πομφολυγοπάφλασμα <σύνθετη λέξη επινοημένη από τον Αριστοφάνη από: πομφόλυξ (γενική: πομφόλῠγ-ος) + -ο- + πάφλασμα.

ο ήχος από φυσαλίδες καθώς ανεβαίνουν στο νερό

※ 5ος/4ος αιώνας πκε ⌘ Αριστοφάνης, Βάτραχοι (405 π.Κ.Ε. στ. 246‑249)

ἢ Διὸς φεύγοντες ὄμβρον
ἔνυδρον ἐν βυθῷ χορείαν
αἰόλαν ἐφθεγξάμεσθα
πομφολυγοπαφλάσμασιν

ή του Δία αποφεύγοντας τον όμβρο
το ένυδρο χοροτράγουδο στο βυθό
το πεταχτό το είπαμε
με μπουρμπουληθροπαφλασμούς.
*:: Σκηνή: οι Βάτραχοι επιμένουν να τραγουδούν με ήλιο και με βροχή.


πομφόλυγας

αιτιατική πληθυντικού του πομφόλυξ


διαμέρισις

: διαμέρισις < αρχαία ελληνική διαμερί(ζω) + -σις < δια- + μερίζω < μέρος

διαίρεση, χωρισμός

ελληνιστική κοινή


κλείδωσις

: κλείδωσις < κλειδόω / κλειδῶ + -σις

ελληνιστική κοινή


θέρσος

αιολικός τύπος του θάρσος


ἀσέβεια

: ἀσέβεια < ἀσεβής + -εια


αἴγινος

αἴγινος
ὁ
αἴγινος
οἱ
αἴγινοι
τοῦ
αἰγίνου
τῶν
αἰγίνων
τῷ
αἰγίνῳ
τοῖς
αἰγίνοις
τὸν
αἴγινον
τοὺς
αἰγίνους
αἴγινε
αἴγινοι
τὼ
αἰγίνω
τοῖν
αἰγίνοιν

: αἴγινος < αρχαία ελληνική αἴξ, αἰγ- + -ινος

είδος δηλητηριώδους φυτού

ελληνιστική κοινή

※ κώνειον· οἱ δὲ αἴγινος (Διοσκουρίδης ο Πεδάνιος, Περὶ ὕλης ἰατρικῆς, 4.78)


αἰγίνη

: αἰγίνη < προελληνική. Παραδοσιακά είχε συνδεθεί με το αἴξ

αγιόκλημα, αιγόκλημα

ελληνιστική κοινή φυτό


ἔμπνευσις

: ἔμπνευσις < αρχαία ελληνική ἐμπνέω < (ἐν-) ἔμ- + θέμα πνευσ- πνέω + -ις

ελληνιστική κοινή

ελληνιστική κοινή


παραγιάλιν

: παραγιάλιν < ελληνιστική κοινή παραιγιάλιος < παρά + αρχαία ελληνική αἰγιαλός < ἀΐσσω + ἅλς (< πρωτοϊνδοευρωπαϊκή *séh₂l- / *séh₂ls: αλάτι)

γιαλός, περιγιάλι


δαιμόνων

γενική πληθυντικού του δαίμων


δασέος

γενική ενικού του δασύς


πίνακες

ονομαστική και κλητική πληθυντικού του πίναξ


πινάκων

γενική πληθυντικού του πίναξ


κολωνός

: κολωνός < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή *kl̥Hnís (λόφος) < *kelH- (λόφος, ανεβαίνω). Συγγενή: λατινική collis ^((Χρειάζεται τεκμηρίωση…))


ὡρῶν

γενική πληθυντικού του ὥρα


ἑκατοντάδα

αιτιατική ενικού του ἑκατοντάς


ἑκατοντάς

: ἑκατοντάς ἑκατόν > ἑκατοντ- + -άς • Η Ετυμολογία χρειάζεται ανάπτυξη με τεκμηρίωση. Μπορείτε να βοηθήσετε; < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή *sm̥-ḱm̥tóm < *sem- (ένας) + *ḱm̥tóm (< *déḱm̥: δέκα)

※ 5ος αιώνας πκε ⌘ Ηρόδοτος, Ιστορίαι, 7, 184, 15-20

Τοῦτο μὲν δὴ τὸ ἐκ τῆς Ἀσίης ναυτικὸν ἦν, σύμπαν ἐὸν πεντήκοντα μυριάδες καὶ μία, χιλιάδες δὲ ἔπεισι ἐπὶ ταύτῃσι ἑπτὰ καὶ πρὸς ἑκατοντάδες ἓξ καὶ δεκάς. Τοῦ δὲ πεζοῦ ἑβδομήκοντα καὶ ἑκατὸν μυριάδες ἐγίνοντο, τῶν δὲ ἱππέων ὀκτὼ μυριάδες.


λημμάτων

λημμάτων
λημμᾰ́των

γενική πληθυντικού του λῆμμα


ἰδέα

: ἰδέα < πρωτοελληνική *widéhā < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή *widéseh₂ < *wéydos < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή ρίζα *weyd- (βλέπω)

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Πλάτων, Πρωταγόρας, 315e Μετάφραση (2009): Ηλίας Σπυρόπουλος. Θεσσαλονίκη: Ζήτρος. @greek‑language.gr

νέον τι ἔτι μειράκιον, ὡς μὲν ἐγᾦμαι καλόν τε κἀγαθὸν τὴν φύσιν, τὴν δʼ οὖν ἰδέαν πάνυ καλός

≈ συνώνυμα: εἶδος

το φαίνεσθαι

το είδος, η κατηγορία

※ 5ος αιώνας πκε ⌘ Ἡρόδοτος, Ἱστορίαι, 6 (Ἐρατώ), 100 κείμενο-μετάφραση @greek-language.gr

ἐφρόνεον διφασίας ἰδέας: σκέπτονταν δύο τρόπους ενέργειας

αἱ ἰδέαι (στον πληθυντικό): οι ιδέες

κατά τον Πλάτωνα

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Πλάτων, Πολιτεία, 6, 507b κείμενο-μετάφραση @greek-language.gr

Καὶ τὰ μὲν δὴ ὁρᾶσθαί φαμεν, νοεῖσθαι δ᾽ οὔ, τὰς δ᾽ αὖ ἰδέας νοεῖσθαι μέν, ὁρᾶσθαι δ᾽ οὔ.
#::: Και λέμε για κείνα τα πολλά πως τα βλέπομε και όχι πως τα νοούμε, ενώ για τις ιδέες πως τις νοούμε, δεν τις βλέπομε όμως. (Μετάφραση: Ιωάννης Γρυπάρης)


νεότης

νεότης
-ητος

: νεότης, ήδη ομηρικό < νέο(ς) + -της

η νεότητα, η νεανικότητα

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Πλάτων, Πολιτεία, 1, 329d

ἀλλὰ καὶ τούτων πέρι καὶ τῶν γε πρὸς τοὺς οἰκείους μία τις αἰτία ἐστίν, οὐ τὸ γῆρας, ὦ Σώκρατες, ἀλλ᾽ ὁ τρόπος τῶν ἀνθρώπων. ἂν μὲν γὰρ κόσμιοι καὶ εὔκολοι ὦσιν, καὶ τὸ γῆρας μετρίως ἐστὶν ἐπίπονον· εἰ δὲ μή, καὶ γῆρας, ὦ Σώκρατες, καὶ νεότης χαλεπὴ τῷ τοιούτῳ συμβαίνει.
#::: Αλλά για όλα αυτά και για τους εξευτελισμούς ακόμη, που παραπονιούνται οι γέροντες, αφορμή, Σωκράτη, δεν είναι τα γερατειά, αλλά ο χαρακτήρας των ανθρώπων· αν έχουν χαρακτήρα μετρημένο και εύκολο, δεν τους είναι και τα γερατειά πάρα πολύ ανυπόφορα· ειδεμή, για τους άλλους, και τα γερατειά και τα νιάτα είναι στον ίδιο το βαθμό δυσκολοβάσταχτα.
#::: Μετάφραση (στη δημοτική, χ.χ.): Ιωάννης Γρυπάρης. Θεσσαλονίκη: ΚΕΓ, 2015 (στην καθαρεύουσα, 1911, Εκδ.Φέξη) @greek‑language.gr

※ 4ος πκε αιώνας ⌘ Ἀριστοτέλης, Ἠθικὰ Νικομάχεια, 4, 4 1121b

το νεανικό θάρρος (ή και θρασύτητα ως κακόσημο)


αἱμός

: αἱμός < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή *seh₂ip- (φράκτης)

δρυμός, δάσος


διδακτήριον

: διδακτήριον < αρχαία ελληνική διδάσκω < πρωτοελληνική *di-dəs-skō < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή *dens- (χρησιμοποιώ πνευματικές δυνάμεις)

απόδειξη, τεκμήριο

ελληνιστική κοινή


ἐπιθανής

αυτός που πεθαίνει τώρα (ή πέθανε λίγο πριν ή θα πεθάνει λίγο μετά, το λίγο σημαίνει δευτερόλεπτα συνήθως)


πλόκος

: πλόκος < πλέκω, θέμα πλοκ- + -ος < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή ρίζα *pleḱ- (πλέκω)

Αρχαίες ελληνικές λέξεις με επίθημα -πλοκος στο Βικιλεξικό

πλεξούδα, βόστρυχος, κοτσίδα, μπούκλα

στεφάνι από άνθη ή φυτά

※ δύο δ’ αὐτὸν ἔρεψαν πλόκοι σελίνων ἐν Ἰσθμιάδεσσιν φανέντα (Πίνδαρος, Ὀλύμπια, 13, 33)

→ λείπει η μετάφραση

χορδή σε τόξο


ὁλογραφία

: ὁλογραφία < ὁλο- + -γραφία < αρχαία ελληνική ὅλος + γράφω

διαθήκη που γράφτηκε εξ ολοκλήρου με το χέρι του διαθέτη

ελληνιστική κοινή


ὀνομαστική

: ὀνομαστική (ελληνιστική κοινή) < ουσιαστικοποιημένο θηλυκό του επιθέτου ὀνομαστικός (αρχαία ελληνική) - εννοείται το ουσιαστικό πτῶσις)

(ελληνιστική κοινή, (0-)) η ονομαστική πτώση


νεῖκος

: νεῖκος < → λείπει η ετυμολογία

φιλονικία, διαμάχη, έριδα

διχόνοια, εχθρότητα

για τις σχέσεις ανάμεσα σε έθνη

μάχη, συμπλοκή

το νεῖκος και η φιλία ήταν οι δημιουργικές δυνάμεις του κόσμου

σύμφωνα με τον Εμπεδοκλή


ἱππότης

ἱππότης
ἱππότις

: ἱππότης < ἵππο(ς) + -της

ιππέας, που οδηγεί ένα άλογο ή ένα άρμα με άλογα


ἱππότης

: ἱππότης < αρχαία ελληνική ἵππο(ς) + -της, ἵππ(ος) + -ότης • Η Ετυμολογία χρειάζεται ανάπτυξη με τεκμηρίωση. Μπορείτε να βοηθήσετε;

η φύση ενός αλόγου, η έννοια ενός αλόγου

ελληνιστική κοινή


κύνες

ονομαστική και κλητική πληθυντικού του κύων


ἕλικα

αιτιατική ενικού του ἕλιξ


ἕλικας

αιτιατική πληθυντικού του ἕλιξ


ἕλιξ

ἕλιξ
ὁ/ἡ
ἕλιξ
οἱ/αἱ
ἕλικες
τοῦ/τῆς
ἕλικος
τῶν
ἑλίκων
τῷ/τῇ
ἕλικῐ
τοῖς/ταῖς
ἕλιξῐ(ν)
τὸν/τὴν
ἕλικᾰ
τοὺς/τὰς
ἕλικᾰς
ἕλιξ
ἕλικες
τὼ
ἕλικε
τοῖν
ἑλίκοιν

: ἕλιξ < *Ϝέλ-ικ-ς < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή ρίζα *welH- (γυρίζω, περιστρέφω). Συγγενή: λατινική volvo < & απόγονοι, αρχαία ελληνική ἔλυτρον, ἴλιγγος, ὄλμος → και δείτε τις μεταπτωτικές βαθμίδες της ρίζας *welH-

στριφτός, στριφογυριστός, συνεστραμμένος

κοινού γένους

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ἰλιάς, 12 (Μ. Τειχομαχία.), στίχ. 355

[θηλυκό] ἕλικες καλαὶ βόες εὐρυμέτωποι


ἕλιξ

ἕλιξ
ἐλῐκ-
ὁ
ἡ
ἕλιξ
οἱ
αἱ
ἕλικες
τοῦ
τῆς
ἕλικος
τῶν
ἑλίκων
τῷ
τῇ
ἕλικῐ
τοῖς
ταῖς
ἕλιξῐ(ν)
τὸν
τὴν
ἕλικᾰ
τοὺς
τὰς
ἕλικᾰς
ἕλιξ
ἕλικες
τὼ
ἕλικε
τοῖν
ἑλίκοιν

για άψυχα όπως δρόμοι

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Εὐριπίδης, Ἑλένη, στίχ. 180 (179-183, Πάροδος, αντιστροφή 1η)

κυανοειδὲς ἀμφ᾽ ὕδωρ
ἔτυχον ἕλικά τ᾽ ἀνὰ χλόαν
φοίνικας ἁλίωι
†πέπλους χρυσέαισιν αὐγαῖς
θάλπουσ᾽
ἀμφὶ δόνακος ἔρνεσιν·
*::: Κοντά στη γαλανή ακροθαλασσιά / σε τρυφερά καλάμια απάνω / και στη σγουρή τη χλόη κάποτες / άπλωνα ρούχα κόκκινα στον ήλιο / να τα στεγνώσουν οι χρυσές αχτίδες·
*::: Μετάφραση (2006): Τάσος Ρούσσος, Αθήνα: ΟΕΔΒ @greek‑language.gr


ἕλιξ

ἕλιξ
-ικος
ἡ
ἕλιξ
αἱ
ἕλικες
τῆς
ἕλικος
τῶν
ἑλίκων
τῇ
ἕλικῐ
ταῖς
ἕλιξῐ(ν)
τὴν
ἕλικᾰ
τὰς
ἕλικᾰς
ἕλιξ
ἕλικες
τὼ
ἕλικε
τοῖν
ἑλίκοιν

εἷλιξ

ποιητικός τύπος

οτιδήποτε με ελικοειδές σχήμα (όπως κοσμήματα)

στροβιλισμός

έλικες αμπελιού

μπούκλα μαλλιών

ελληνιστική σημασία


κόνισις

: κόνισις < κόνις


κόνισμα

: κόνισμα < κόνις


ὄνυξ

: ὄνυξ < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή ρίζα *h₃negʰ- (νύχι). Συγγενή: λατινική unguis, σανσκριτική नख (nakhá, νύχι).
:* Για τη σημασία της ορυκτολογίας, αβέβαιης ετυμολογίας ... • Η Ετυμολογία χρειάζεται ανάπτυξη με τεκμηρίωση. Μπορείτε να βοηθήσετε;

Αρχαίες ελληνικές λέξεις με πρόθημα ὀνυχο- στο Βικιλεξικό

Αρχαίες ελληνικές λέξεις με επίθημα -ῶνυξ στο Βικιλεξικό

νύχι, οπλή, δαγκάνα

※ 7ος πκε αιώνας ⌘ Ἡσίοδος, Ἔργα καὶ Ἡμέραι, 203 (203-204)

ὧδ᾽ ἴρηξ προσέειπεν ἀηδόνα ποικιλόδειρον, | ὕψι μάλ᾽ ἐν νεφέεσσι φέρων, ὀνύχεσσι μεμαρπώς·
#:::Έτσι μίλησε το γεράκι στο αηδόνι με τον πλουμιστό λαιμό | σαν να το ᾽χε αρπάξει με τα νύχια του και το ᾽φερε ψηλά πολύ στα νέφη.
#:::Μετάφραση (2001): Σταύρος Γκιργκένης, Θεσσαλονίκη: Ζήτρος @greek‑language.gr

≈ συνώνυμα:: ὁπλή, χηλή

ό,τι μοιάζει με νύχι:
άγκιστρο

κατ’ επέκταση

ό,τι μοιάζει με νύχι:

εργαλείο που χρησιμοποιείται όπως το νύχι, δηλαδή για γρατζούνισμα, ξύσιμο π.χ. το ξέστρο

κατ’ επέκταση


δρήστης

ιωνικός τύπος του δράστης


δράστας

δωρικός τύπος του δράστης


διόρυξις

: διόρυξις < αρχαία ελληνική διορύσσω + < δι- + ὀρύσσω, ὀρυχ- + -σις > -ξις < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή *h₃rewk- (σκάβω)

ελληνιστική κοινή


-δόκος

: -δόκος < -δόχος δέχομαι με ... • Η Ετυμολογία χρειάζεται ανάπτυξη με τεκμηρίωση. Μπορείτε να βοηθήσετε;

Αρχαίες ελληνικές λέξεις με επίθημα -δόκος στο Βικιλεξικό

άλλη μορφή του -δόχος


ἄρθρον

: ἄρθρον < ἀραρίσκω ( < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή *h₂er-) + -θρον • Η Ετυμολογία χρειάζεται ανάπτυξη με τεκμηρίωση. Μπορείτε να βοηθήσετε;

άρθρωση, αρμός


μιμάδα

αιτιατική ενικού του μιμάς

※ κλαυδιανοῦ εἰς μιμάδα γηράσασαν καὶ καλλωπιζομένην' (Ελληνική Ανθολογία, IX Επιδεικτικά, αρ. 139, books.google)


μειμάς

: μειμάς < μίμος

θηλυκό του μίμος, γυναίκα που έπαιξε ρόλο μίμου στην αρχαία Ελλάδα


μιμάς

→ ζητούμενο λήμμα


μαμουγέρα

: μαμουγέρα < λατινική Mamuralia < Mamurius

μάσκα, προσωπίδα


βαλβίς

βαλβίς
-ῖδος

: βαλβίς < άγνωστης ετυμολογίας

το σκοινί μπροστά από τους δρομείς σε αγώνα δρόμου

οποιοδήποτε σημείο εκκίνησης


συστασία

: συστασία < αρχαία ελληνική σύστασις < συνίστημι < σύν + ἵστημι

άλλη μορφή του σύστασις

ελληνιστική κοινή


ἰδιοσυστασία

ἰδιοσυστασία

: ἰδιοσυστασία < (ἴδιος) ἰδιο- + συστασία < αρχαία ελληνική σύστασις < συνίστημι < σύν + ἵστημι

η ιδιαίτερη σύσταση

ελληνιστική κοινή


νῆσσα

επικός & ιωνικός τύπος του νῆττα: η πάπια

※ 5ος αιώνας πκε ⌘ Ἡρόδοτος, Ἱστορίαι, 7 (Πολύμνια), 77.5

ὀρνίθων δὲ τούς τε ὄρτυγας καὶ τὰς νήσσας καὶ τὰ μικρὰ τῶν ὀρνίθων ὠμὰ σιτέονται προταριχεύσαντες
*::: από τα πουλιά δε, τα ορτύκια και τις πάπιες και τα μικρά των πουλιών, ωμά τα τρώνε, αφού τα προταριχεύσουν
*::: (ΣτΜ: προταριχεύσουν = συντηρήσουν με αλάτι, όπως αναφέρεται λίγο πιο πριν στο κείμενο «ἐξ ἅλμης τεταριχευμένους»)


λέγνον

: λέγνον < → λείπει η ετυμολογία

ούγια, παρυφή ενός ιματίου

οι παρυφές της μήτρας


μέδεα

: μέδεα < → λείπει η ετυμολογία

άλλη μορφή του μέδεα
τα ανδρικά γεννητικά μόρια, τα αρχίδια


βάτης

: βάτης < (βαίνω) θέμα βα- + -της

Αρχαίες ελληνικές λέξεις με επίθημα -βάτης στο Βικιλεξικό

βαδιστής, βαίνων


εἰσαγγελία

: εἰσαγγελία < εἰσαγγέλλω < εἰς + ἀγγέλλω < ἄγγελος

μήνυμα, πληροφορία

κατηγορία, καταγγελία

νομικός όρος

δίκη ενώπιον του επώνυμου άρχοντα

νομικός όρος


ἐθίζω

: ἐθίζω < ἔθος + -ίζω → λείπει η ετυμολογία

συνηθίζω κάποιον να κάνει κάτι

ἐθίζω τινὰ ποιεῖν τι

είμαι συνηθισμένος να κάνω κάτι, εξοικειωμένος


ἡμέρευσις

: ἡμέρευσις (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική ἡμερεύ(ω) + -σις < ἡμέρα

το να περνώ τη μέρα μου

ελληνιστική κοινή


πολυχρονία

: πολυχρονία < πολυ- + χρόν(ος) + -ία

πολυχρονίζω

ελληνιστική κοινή

πολύχρονος

ελληνιστική κοινή

πολυκαιρία, μακρύς χρόνος

τὰ πρόβατα ἐν Μαγνησίᾳ καὶ Λιβύῃ τίκτει δίς. τὸ δ' αἴτιον ἡ πολυχρονία τοῦ τόκου

(Αριστοτέλης, Προβλήματα 10)


κάτοπτρον

: κάτοπτρον < κατά + ὄψ < πρωτοελληνική *ókʷs < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή *h₃ókʷs (μάτι) < *h₃ekʷ- (βλέπω) + -τρον

κάτοπτρο, καθρέφτης


ὁδίτης

: ὁδίτης, ήδη ομηρικό < ὁδ(ός) + -ίτης

οδοιπόρος, ταξιδιώτης, στρατοκόπος, οδίτης

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ἰλιάς, 16 (Π. Πατρόκλεια.), στίχ. 263 (ως επίθετο)

τοὺς δ᾽ εἴ περ παρά τίς τε κιὼν ἄνθρωπος ὁδίτης
*::: που αν τες ταράξει αθέλητα διαβάτης
*::: Μετάφραση (1922): Ιάκωβος Πολυλάς @greek‑language.gr

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ὀδύσσεια, 7 (η. Ὀδυσσέως εἴσοδος πρὸς Ἀλκίνουν.), στίχ. 204 (ως ουσιαστικό)

καὶ μοῦνος ἰὼν ξύμβληται ὁδίτης

※ 5ος αιώνας πκε ⌘ Σοφοκλής, Φιλοκτήτης, Πάροδος, 147 (στίχ.146-149)

δέρκου θαρσῶν· ὁπόταν δὲ μόλῃ
 δεινὸς ὁδίτης, τῶνδ᾽ ἐκ μελάθρων
πρὸς ἐμὴν αἰεὶ χεῖρα προχωρῶν
πειρῶ τὸ παρὸν θεραπεύειν.
*::: δίχως φόβο πλησίασε· μα όταν φανεί / από κάπου ο τρομερός οδοιπόρος τοξότης, / να τραβιέσαι απ᾽ αυτή τη σπηλιά / προς το χέρι μου πάντα, που ευθύς / να μπορείς να βοηθάς / σ᾽ ό,τι η ανάγκη της ώρας καλέσει.
*::: Μετάφραση (1937): Ιωάννης Γρυπάρης @greek-language.gr

※ 4ος αιώνας κε ⌘ Ιωάννης ο Χρυσόστομος στο ⌘ Patrologia Graeca, επιμ. Migne, τόμος 52, S. Joannes Chrysostomus Ιωάννου αρχιεπισκόπου Κωνσταντινουπόλεως, του Χρυσοστόμου, τα ευρισκόμενα πάντα, 1862, σελ.401@books.google

Οὐκ ἦσθα, ὅτι ἀποδημία ὁ παρὼν βίος; Μὴ γὰρ πολίτης εἶ; Ὁδίτης εἶ. Συνῆκας τί εἶπον; Οὐκ εἶ πολίτης, ἀλλ’ ὁδίτης εἶ καὶ ὁδοιπόρος


δόναξ

: δόναξ < δονέω

καλάμι, Ὅμηρος (Κ 466 · ξ 474). Φαίνεται ότι με τη λέξη δόναξ αναφερόταν το καλάμι, ενώ με την λέξη κάλαμος, αναφερόταν η καλαμιά, ολόκληρη η φυτεία από καλάμια

κατασκευές / εργαλείας από καλάμι:
βέλος

αὐτίκα τόξον ἕλκετ᾽ ἐπ᾽ Εὐρυπύλῳ, καί μιν βάλε μηρὸν ὀϊστῷ δεξιόν· ἐκλάσθη δὲ δόναξ, ἐβάρυνε δὲ μηρόν. Ὅμηρος, Ηλιάδα, Λ 584

αμέσως το δοξάρι πισωτραβάει απάνου του, και στο δεξύ μερί του με τη σαΐτα τον τρυπάει. Κι' έσπασε το καλάμι, και το μερί του βάρυνε· (Μετάφραση Πάλλη)

κατασκευές / εργαλείας από καλάμι:
φλογέρα

λεπτοῦ διανισόμενον χαλκοῦ θαμὰ καὶ δονάκων, τοὶ παρὰ καλλίχορον ναίοισι πόλιν Χαρίτων Καφισίδος ἐν τεμένει (Πίνδαρος, Πυθιονίκαις, 12,25)

Κι η μελωδία αυτή περνάει συχνά μέσα από λεπτοδουλεμένο χαλκό κι από καλάμια που φυτρώνουν κοντά στην όμορφη την πόλη των Χαρίτων, στο τέμενος της Κηφησίδας Νύμφης (μετάφραση Γιάννη Οικονομίδη)

κατασκευές / εργαλείας από καλάμι:

γραφίδα μελάνης (Φίλιππος Θεσσ., Παλ. Ανθολ. 6,62,2. Δαμόχαρις 6,63,5. Παῦλος Σιλεντιάριος 6,64,3 / 6,65,5-6 / 6,66,8)

Κυκλοτερῆ μόλιβον, σελίδων σημάντορα πλευρῆς, καὶ σμίλαν, δονάκων ἀκροβελῶν γλυφίδα (Φιλίππου Θεσσαλονικέος Παλατινή Ανθολογία 6.62)


συνίστωρ

συνίστωρ
συνίστορας

: συνίστωρ < συν- + ιστορώ

αυτός που είναι μάρτυρας, παρών σε μια πράξη

αυτός που γνωρίζει, όπως και άλλοι


ἐγκαινιασμός

ἐγκαινιασμός

: ἐγκαινιασμός < ἐγκαινίζω < ἐν + αρχαία ελληνική καινίζω < καινός

άλλη μορφή του ἐγκαίνισις

ελληνιστική κοινή


ἐγκαινισμός

: ἐγκαινισμός < ἐγκαινίζω < ἐν + αρχαία ελληνική καινίζω < καινός

άλλη μορφή του ἐγκαίνισις

ελληνιστική κοινή


καλαμάριον

: καλαμάριον < αρχαία ελληνική κάλαμος < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή *ḱl̥h₂mos < *ḱolh₂mos < *ḱolh₂-m- / *ḱlh₂-em- (καλάμι, άχυρο)

μελανοδοχείο

ελληνιστική κοινή

καλαμάρι, καλαμαράκι

ελληνιστική κοινή


πάλος

: πάλος < παλ- (< πάλλω < *πάλ-jω) + -ος

λαχνός / κλήρος που τον τραβούν από μια περικεφαλαία που την έχουν αναταράξει

κατ’ επέκταση


Ἑλληνισμός

μίμηση ελληνικών συνηθειών

η χρήση ελληνικής γλώσσας, στυλ, λέξεων

για τη γλώσσα

χαρακτηρισμός ελληνικών (ειδικά της κοινής ελληνιστικής) σε αντιδιαστολή με τον αττικισμό

για τη γλώσσα

χαρακτηρισμός ειδωλολατρικής συνήθειας ή πίστης, παγανισμού, αίρεσης

σε αντίθεση με το χριστιανισμό ή με τον ιουδαϊσμό

νενικῆσθαι τὸν Ἑλληνισμὸν ὑπὸ τοῦ Χριστιανισμοῦ (Ιουστίνος ο Μάρτυρας, ψευδο-Ιουστίνος (2ος αιώνας). Ἀποκρίσεις πρὸς τοὺς Ὀρθοδόξους , M.6.1316A


ἑλληνισμός

ελληνιστική κοινή


ὄφελος

ὄφελος
ελλειπτικό ουσιαστικό
μόνο στην

: ὄφελος < ὀφέλλω ("αυξάνω, ενισχύω")

βοήθεια, πρόοδος

τὸ μέγα ὄφελος τῆς πόλεως


ἐκσκαφή

: ἐκσκαφή < ἐκσκάπτω < ἐκ- + αρχαία ελληνική σκάπτω

ελληνιστική κοινή


τιθήνη

τιθήνη
-ης
[ ῐ ]

: τιθήνη < ρήμα *θάω (με αναδιπλασιασμό)

χιόνος τιθήνα

πθ=1, τιθήνα

ηφαίστειο Αίτνα

πθ=1, τιθήνα

τροφός, παραμάνα

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ἰλιάς, 6 (Ζ. Ἕκτορος καὶ Ἀνδρομάχης ὁμιλία.), στίχ. 467 (στίχοι 466-468)

Ὣς εἰπὼν οὗ παιδὸς ὀρέξατο φαίδιμος Ἕκτωρ· | ἂψ δ᾽ ὁ πάϊς πρὸς κόλπον ἐϋζώνοιο τιθήνης | ἐκλίνθη ἰάχων,
#:::Και ο μέγας Έκτωρ άπλωσε τα χέρια στο παιδί του· | έσκουξ᾽ εκείνο κι έγειρε στο στήθος της βυζάστρας
#:::Έμμετρη μετάφραση (1922): Ιάκωβος Πολυλάς, @greek‑language.gr

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ἰλιάς, 6 (Ζ. Ἕκτορος καὶ Ἀνδρομάχης ὁμιλία.), στίχ. 389 (στίχοι 388-389)

ἡ μὲν δὴ πρὸς τεῖχος ἐπειγομένη ἀφικάνει, | μαινομένῃ ἐϊκυῖα· φέρει δ᾽ ἅμα παῖδα τιθήνη.»
#:::και ως φρενιασμένη θα ᾽φθασε στα τείχη τώρα κείνη, | κι έχει σιμά της η τροφός το βρέφος στην αγκάλη».
#:::Έμμετρη μετάφραση (1922): Ιάκωβος Πολυλάς, @greek‑language.gr

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Ἱπποκράτης, Νόμος, (Lex), κεφ. 4, p. 642 @scaife.perseus

Ἡ δὲ ἀπειρίη, κακὸς θησαυρὸς καὶ κακὸν κειμήλιον τοῖσιν ἔχουσιν αὐτέην, καὶ ὄναρ καὶ ὕπαρ, εὐθυμίης τε καὶ εὐφροσύνης ἄμοιρος, δειλίης τε καὶ θρασύτητος τιθήνη. Δειλίη μὲν γὰρ ἀδυναμίην σημαίνει· θρασύτης δὲ, ἀτεχνίην.
#:::ΣτΕ: Ο Ἱπποκράτης αναφέρεται στην έλλειψη πρακτικής εμπειρίας στους γιατρούς.


ὑλακή

: ὑλακή < ὑλάω • Η Ετυμολογία χρειάζεται ανάπτυξη με τεκμηρίωση. Μπορείτε να βοηθήσετε;

γάβγισμα, ουρλιαχτό


ὁμοφρονία

: ὁμοφρονία < → λείπει η ετυμολογία

((ελληνιστική κοινή)) ομοφροσύνη, το να συμφωνεί κάποιος με κάποιον


δορκάδα

αιτιατική ενικού του δορκάς


ταυροκαθάψια

ταυροκαθάψια

: ταυροκαθάψια, η λέξη σε Σχόλια ή σε επιγραφές < αρχαία ελληνική ταῦρος + ελληνιστική κοινή κάθαψις < αρχαία ελληνική καθάπτω < καθ- + ἅπτω

ταυροκαθάψια

ελληνιστική κοινή

※ [Πο]ντάρχη[ν, ἐπιτε]λέσαντα ταυροκα[θάψια] καὶ κυνηγέσιον

επιγραφή CIG 4157 από την Σινώπη

※ τὸν ἱερέα καὶ ταλαντάρχην δι’ ὅπλων, δόντα καὶ ἀνάλημψιν καὶ ταυροκαθάψια

επιγραφή SEG 32:660 από την Βιζύη της Θράκης


ἡγούμενος

ἡγούμενος
-ου

: ἡγούμενος, μετοχή και ουσιαστικοποιημένο αρσενικό της μετοχής ἡγούμενος

πρόεδρος συνόδου

αρχηγός συνάθροισης ιερέων

ΑΠΟΓΟΝΟΙ: ⇒ μεσαιωνικά ελληνικά: ἡγούμενος ⇘ νέα ελληνικά: ηγούμενος


ταυροκαθάπτης

ταυροκαθάπτης

: ταυροκαθάπτης < αρχαία ελληνική ταῦρ(ος) + -ο- + καθαπτής < καθάπτω < κατά + ἅπτω

αυτός που ιππεύει ταύρους, ως μέρος αγωνίσματος με ταύρους (ταυροκαθάψια)

ελληνιστική κοινή

※ βασιλεῖ Ῥοιματάλκᾳ ἀγωνιζόμενος Σεραπίων ταυροκαθάπτης.

epigraphy.packhum.org επιγραφή IG II² 3156) από την Αττική


ἀπόλαυσις

: ἀπόλαυσις < συνοπτικό θέμα ἀπολαυσ- του ρήματος ἀπολαύω < ἀπό- + λεία + -σις

ἀπολαύω

και δείτε τη λέξη


Ἐλαφηβόλια

: Ἐλαφηβόλια (εννοείται ἱερά) < ἐλαφηβόλ(ος) + -ια, πληθυντικός της κατάληξης ουδέτερου -ιον < → δείτε τις λέξεις ἔλαφος και βάλλω

γιορτή προς τιμήν της θεάς Ἀρτέμιδος


ἔλαφος

: ἔλαφος ήδη ομηρικό < πρωτοελληνική *éləpʰos < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή *h₁éln̥bʰos < *h₁el- (ελάφι)

θηλαστικό ζώο

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ὀδύσσεια, στη Βικιθήκη

10 (κ. Ἀλκίνου ἀπόλογοι: Τὰ περὶ Αἴολον, Λαιστρυγόνας καὶ Κίρκην.), στίχ. 180 (179-180 )
#:*: ἐκ δὲ καλυψάμενοι παρὰ θῖν᾽ ἁλὸς ἀτρυγέτοιο | θηήσαντ᾽ ἔλαφον· μάλα γὰρ μέγα θηρίον ἦεν.
#:*::ξέσκεποι τώρα, στο περιγιάλι της ατρύγητης θαλάσσης, | το ελάφι θαύμαζαν, τόσο μεγάλο αγρίμι που ήταν.
#:*:: Μετάφραση σε πεζό (2006): Δημήτρης Ν. Μαρωνίτης, @greek‑language.gr
#:* 6 (ζ. Ὀδυσσέως ἄφιξις εἰς Φαίακας.), στίχ. 133 (130-133 )
#:*: βῆ δ᾽ ἴμεν ὥς τε λέων ὀρεσίτροφος, ἀλκὶ πεποιθώς, | ὅς τ᾽ εἶσ᾽ ὑόμενος καὶ ἀήμενος, ἐν δέ οἱ ὄσσε | δαίεται· αὐτὰρ ὁ βουσὶ μετέρχεται ἢ ὀΐεσσιν | ἠὲ μετ᾽ ἀγροτέρας ἐλάφους·
#:*::Και κίνησε σαν το περήφανο λιοντάρι που περιφέρεται στα όρη, | το δέρνει ο άνεμος και το μουσκεύει η μπόρα, | εκείνο όμως με τα μάτια φλογισμένα προχωρεί | ψάχνοντας για γελάδια, αρνιά κι ελάφια ανήμερα,
#:*:: Μετάφραση σε πεζό (2006): Δημήτρης Ν. Μαρωνίτης, @greek‑language.gr

※ 5ος αιώνας πκε ⌘ Ἡρόδοτος, Ἱστορίαι, 4 (Μελπομένη), 192.2

ἔλαφος δὲ καὶ ὗς ἄγριος ἐν Λιβύῃ πάμπαν οὐκ ἔστι.
#::: ελάφια κι αγριογούρουνα δε βρίσκεις πουθενά στη Λιβύη.
#:::Μετάφραση (1992): Ηλίας Σπυρόπουλος. Αθήνα:Γκοβόστης @greek‑language.gr

δέρμα ελαφιού

ομοίωμα ελαφιού ως μέτρο βάρους

είδος γλυκού ή πίτας

ελληνιστική σημασία


ἐκπνοή

: ἐκπνοή < ἐκπνέω < ἐκ- + πνέω < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή *pnew- (πνέω, αναπνέω)

τρύπα αερισμού

ελληνιστική σημασία


καλλίπαις

: καλλίπαις < καλλί- + παῖς

που έχει όμορφα παιδιά


ἕλκος

: ἕλκος < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή *h₁elḱ-os (ἕλκος)

τραύμα, πληγή

έλκωση, έλκος

ακρωτηριασμός


ἕρκος

: ἕρκος < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή *serḱ- (κλώθω, τυλίγω)

ἑρκίον

υποκοριστικό

χείλη

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ἰλιάς, 4 (Δ. Ὁρκίων σύγχυσις. Ἀγαμέμνονος ἐπιπώλησις.), στίχ. 350Κατηγορία:Λήμματα με παραθέματα από την Ιλιάδα (αρχαία ελληνικά) Κατηγορία:Λήμματα με παραθέματα (αρχαία ελληνικά)
*::__E__ ποῖόν σε ἔπος φύγεν ἕρκος ὀδόντων;

θηλιά, δίχτυ, βρόχια


ἰθύνω

: ἰθύνω < → λείπει η ετυμολογία

οδηγώ σε ευθεία γραμμή

κατευθύνω, καθοδηγώ

διευθύνω, κυβερνώ

επανορθώνω άδικες κρίσεις
τιμωρούμαι


λῶδιξ

: λῶδιξ < → λείπει η ετυμολογία

η κουβέρτα, το πανωσκέπασμα, το κουβρλί, το ριχτάρι, το κλινοσκέπασμα, το κλινοκάλυμμα

ελληνιστική κοινή


ζέμα

: ζέμα (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική ζέω < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή *i̯es-oH < *i̯es (βράζω, αφρίζω)

ελληνιστική κοινή

ελληνιστική κοινή

αφέψηση, αφέψημα

ελληνιστική κοινή

ελληνιστική κοινή


σφαῖρα

: σφαῖρα < ετυμολογικές προτάσεις:
:* *σφαρ-jα με επένθεση (όπως π.χ. τα μοῖρα, πεῖρα, σπεῖρα), συνεσταλμένη βαθμίδα (σ)π(h)ρ της ΙΕ ρίζας *(σ)π(h)έρ- (πηδώ, κλοτσώ, σπαρταρώ, κατοπινή σημασία: τινάζω, αναβλύζω) με φ (πh) για εκφραστικούς λόγους και που συνδέεται με το ρήμα σπαργάω / σπαργῶ. Σ' αυτήν την περίπτωση συνδέεται με το σπαίρω (και το σπαρταράω), σφῦρα, σφυρόν
:* Κατά τον Beekes το αρχικό σύμπλεγμα σφ- δεν εξηγείται ικανοποιητικά ως προερχόμενο από σπ- του σπαίρω. Σημειώνει, ότι δεν υπήρχαν συγγενή έξω από τα αρχαία ελληνικά.

υδρόγειος σφαίρα

γάντι πυγμάχου

ελληνιστική κοινή

ελληνιστική κοινή


θερμαντήρ

: θερμαντήρ (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική θερμαν(τός) + -τήρ < θερμαίνω < θερμός (< θέρω) < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή *gʷʰer-mo- < *gʷʰer- (θερμός, ζεστός)

ελληνιστική κοινή


ῥίνισμα

: ῥίνισμα < ῥινίζω, ῥινισ- + -μα < αρχαία ελληνική ῥίνη

άλλη μορφή του ῥίνημα: ρίνισμα

ελληνιστική κοινή


χρωμοκρασία

: χρωμοκρασία < χρωμο- + -κρασία (< αρχαία ελληνική κεράννυμι)

ανάμειξη ή αλλαγή χρωμάτων

ελληνιστική κοινή


φαικάς

φαικάς
φαικάσιον

: φαικάς < → λείπει η ετυμολογία

είδος λευκών υποδημάτων των αρχαίων Αιγυπτίων ιερέων και των γυμνασιαρχών στην αρχαία Αθήνα


ἀντευεργέτης

ἀντευεργέτης

: ἀντευεργέτης < ἀντί + εὐεργέτης

αυτός που ανταποδίδει ευεργεσία


χαρτουλάριος

χαρτουλάριος
-ου

: χαρτουλάριος, λέξη του 5ου, 6ου αιώνα < (λόγιο δάνειο) λατινική chartularius < chartula + -arius > -άριος < → και δείτε τη λέξη charta, χαρτουλάριος

αυτός που τηρεί κάποιο αρχείο, που είναι υπεύθυνος γι' αυτό, αρχειοφύλακας

※ 5ος/6ος αιώνας κε αιώνας C. Wessely, Studien zur Paläographie und Papyruskunde, Leipzig 1901-. (PKlein.Form. 1024 (q.v.) iii, viii.)

→ χρειάζεται παράθεμα 6ος αιώνας κε αιώνας Sammelbuch griechischer Urkunden aus Agypten (both inscriptions and papyri), 5656.4 [vol.1-2 ed. F. Preisigke, Strassburg (& Berlin & Leipzig) 1913-22; vol.3 (6001-7269)]

※ 6ος αιώνας κε αιώνας Ιωάννης Λαυρέντιος ο Λυδός De magistratibus populi Romani @catholiclibrary.org

δι' αὐτῶν γὰρ οὐ τὰ τῆς ἀρχῆς μόνα κινήματα ἀλλὰ καὶ ἡ βασιλέως ἀγανάκτησις ἐθεραπεύετο. τοιγαροῦν ἐγὼ διαμέμνημαι, τὴν τοῦ λεγομένου χαρτουλαρίου τηνικαῦτα χάριν πληρῶν τοῖς κομμενταρησίοις, ὡς Ἀναστασίου τοῦ βασιλέως κινηθέντος κατὰ Ἀπίωνος, ἀνδρὸς ἐξοχωτάτου καὶ κοινωνήσαντος αὐτῷ τῆς βασιλείας ὅτε Κωάδης ὁ Πέρσης ἐφλέγμαινεν, Λεοντίου τὴν ἐπαρχότητα διέποντος,

ὁ δὲ λαθὼν τοῦτον τὸν πιστότατον ἅμα καὶ μάλιστα τετιμένον τῶν οἰκείων χαρτουλαρίων παραλαβὼν μεθ' ἑαυτοῦ ὑπηγόρευε Ῥωμαϊκῶν ὀγκῶν ῥημάτων τὸ σύνθημα, κατ' ὦπα τῶν ἐκ τάξεως πιστικωτάτῳ ἅμα καὶ διαπρέποντι καταπιστεύων ὥσπερ πτηνὸν τὸν ἀγανακτούμενον παριστᾶν τῷ βήματι.


νοθευτής

: νοθευτής < νοθεύ(ω) -τής < νόθος, αγνώστου ετύμου

μοιχός, διαφθορέας

ελληνιστική κοινή


θρυαλλίς

: θρυαλλίς < προελληνική

φυτό (π.χ. βούρλο) απ’ το οποίο γίνονταν τα φιτίλια


τροπήϊον

: τροπήϊον < αρχαία ελληνική τραπέω (πατώ τα σταφύλια)

τροπείο, πιεστήριο, ιωνικός τύπος του *τροπεῖον

ελληνιστική κοινή


ἐνωμοτάρχης

: ἐνωμοτάρχης < ἐνωμοτία (< ἐνώμοτος < ὄμνυμι) + -άρχης (< ἄρχω)

επικεφαλής / διοικητής ἐνωμοτίας

στρατιωτικός βαθμός


ἐνωμοτία

: ἐνωμοτία < ἐνώμοτος + -ία < ὄμνυμι

ομάδα ορκισμένων στρατιωτών

στρατιωτικός όρος

αρχαία Σπάρτη

ελληνιστική κοινή

στρατιωτικός όρος

το ένα τέταρτο του λόχου

ελληνιστική κοινή

στρατιωτικός όρος


κέρκουρος

: κέρκουρος < πιθανόν απόδοση ξένης λέξης, ίσως σημιτικής προέλευσης κέρκος + οὐρά + -ος

ελαφρύ σκάφος ιδίως των Κυπρίων

ναυτικός όρος

※ Αἰγυπτίων δὲ ἐστρατήγεε Ἀχαιμένης Ξέρξεω ἐὼν ἀπ᾽ ἀμφοτέρων ἀδελφεός, τῆς δὲ ἄλλης στρατιῆς ἐστρατήγεον οἱ δύο. τριηκόντεροι δὲ καὶ πεντηκόντεροι καὶ κέρκουροι καὶ ἱππαγωγὰ πλοῖα μακρὰ συνελθόντα ἐς τὸν ἀριθμὸν ἐφάνη τρισχίλια. (Ἡρόδοτος, Ἱστορίαι, 7 (Πολύμνια).97.1)

※ ἐφόλκια δ᾽ ἦσαν αὐτῇ τὸ μὲν πρῶτον κέρκουρος τρισχίλια τάλαντα δέχεσθαι δυνάμενος: πᾶς δ᾽ ἦν οὗτος ἐπίκωπος. μεθ᾽ ὃν χίλια πεντακόσια βαστάζουσαι ἁλιάδες τε καὶ σκάφαι πλείους (Ἀθήναιος, Δειπνοσοφισταί, 5.208e)

είδος ψαριού


ἐντιμότητα

αιτιατική ενικού του ἐντιμότης


ἐντιμότης

: ἐντιμότης < ἔντιμο(ς) + -της < ἐν + τιμή


ἴλη

: ἴλη < ;ίσως πρωτοϊνδοευρωπαϊκή ρίζα *welH- ή *wel-


συριστής

: σῡριστής < θέμα συρισ του συρίζω + -τής → λείπει η ετυμολογία

αυλητής που παίζει το όργανο σῦριγξ


ἐξωμοσία

: ἐξωμοσία < ἐξόμνῡμι / ἐξομνύω + -σία < ἐξ + ὄμνυμι / ὀμνύω

ένορκη δήλωση πως κάποιος δεν γνωρίζει κάτι

νομικός όρος

απόρριψη (π.χ. ενός αξιώματος)

ελληνιστική κοινή

ελληνιστική κοινή


ἐπιδιόρθωσις

ἐπιδιόρθωσις

: ἐπιδιόρθωσις < ἐπιδιορθόω / ἐπιδιορθῶ + -σις < ἐπι- + αρχαία ελληνική διορθόω / διορθῶ < διά + ὀρθόω / ὀρθῶ < ὀρθός

ελληνιστική κοινή

ελληνιστική κοινή


πτίσις

: πτίσις < αρχαία ελληνική grc + -ις

το ξεφλούδισμα των σπόρων κριθαριού, σιτηρών

ελληνιστική κοινή


ἐξόδιον

: ἐξόδιον < ουσιαστικοποιημένο ουδέτερο του επιθέτου ἐξόδιος. Εννοείται το ουσιαστικό μέλος ή αὔλημα
: ΑΠΟΓΟΝΟΙ: ⇒ μεσαιωνικά ελληνικά: ἐξόδιον, ξόδι ⇒ νέα ελληνικά: ξόδι

το τέλος της τραγωδίας

ἐξόδιον μέλος: το τραγούδι κατά την ἔξοδο (τελευταίο μέρος της τραγωδίας) καθώς αποχωρεί ο χορός από την ορχήστρα

※ 2ος αιώνας Ιούλιος Πολυδεύκης (Pollux) IV, 108
#*:: καὶ μέλος δέ τι ἐξόδιον ὅ ἐξιόντες ᾖδον
#*:: και υπήρχε ένα εξόδιο τραγούδι που τραγουδούσαν καθώς έβγαιναν έξω [από την ορχήστρα]

ἐξόδιον αὔλημα: μουσικό κομμάτι παιγμένο από αυλό κατά τη διάρκεια της εξόδου του χορού

γιορτή στη μνήμη της εξόδου από την Αίγυπτο

για τους Εβραίους

※ 3ος/2ος πκε αιώνας ⌘ Παλαιὰ Διαθήκη κατά την μετάφραση των Εβδομήκοντα , Δευτερονόμιον, κεφ. 16.8 @scaife.perseus

ἕξ ἡμέρας φάγῃ ἄζυμα, καὶ τῇ ἡμέρᾳ τῇ ἑβδόμῃ ἐξόδιον, ἑορτὴ κυρίῳ τῷ θεῷ σου· οὐ ποιήσεις ἐν οὐτῇ πᾶν ἔργον, πλὴν ὅσα ποιηθήσεται ψυχῇ.

οποιοδήποτε τραγικό τέλος

※ 1ος/2ος κε αιώνας ⌘ Πλούταρχος, Βίοι Παράλληλοι, Ἀλέξανδρος, 75.5

ἀλλὰ ταῦτά τινες ᾤοντο δεῖν γράφειν, ὥσπερ δράματος μεγάλου τραγικὸν ἐξόδιον καὶ περιπαθὲς πλάσαντες.
#::: Κάποιοι όμως έκριναν πως έπρεπε να γράψουν αυτά, σαν να έπλαθαν έναν τραγικό επίλογο δράματος όλο πάθος.
#::: Μετάφραση (2012), Α.Ι. Γιαγκόπουλος-Ζ.Ε. Μαλαθούνη, @greek‑language.gr
#::: ΣτΕ: Ο Πλούταρχος αναφέρεται στις τελευταίες ημέρες της ζωής του Μεγάλου Αλεξάνδρου.

※ 1ος/2ος κε αιώνας ⌘ Πλούταρχος, Βίοι Παράλληλοι, Κράσσος, 33.4 @scaife.perseus

εἰς τοιοῦτό φασιν ἐξόδιον τὴν Κράσσου στρατηγίαν ὥσπερ τραγῳδίαν τελευτῆσαι.


ἐμπνοή

: ἐμπνοή < αρχαία ελληνική ἐμπνέω < ἐν (ἐμ-) + πνέω

ελληνιστική κοινή


μνοῦς

συνηρημένη μορφή του μνόος: χνούδι, απαλό μαλλί


ἀποκρότημα

: ἀποκρότημα < Μορφολογικά αναλύεται σε ἀπο- + -κρότημα. • Η Ετυμολογία χρειάζεται ανάπτυξη με τεκμηρίωση. Μπορείτε να βοηθήσετε;

η δημιουργία ήχου, κρότου με τη χρήση δακτύλων

※ ἔσθιε πῖνε παῖζε, ὡς τἆλλα τούτου οὐκ ἄξια, τοῦ ἀποκροτήματος (Στράβων, 14. 5. 9)

φάε, πίνε, παίζε, τίποτα άλλο δεν είναι άξια, του χτυπήματος των δαχτύλων


ἐπίπταισμα

: ἐπίπταισμα < ἐπί- + πταῖσμα

το χτύπημα των δακτύλων (του αντίχειρα με τον μέσο και το δείκτη)

(Αριστοφάνης, Αποσπάσματα, 773.

τὰ δὲ ὑπὲρ τοὺς δακτύλους κρούματα, πταίσματα· Ἀριστοφάνης δὲ καὶ ἐπιπταίσματα αὐτὰ καλεῖ

και τα χτυπήματα με τα δάχτυλα, 'πταίσματα' [ονομάζονται]· ο Αριστοφάνης μάλιστα τα ονομάζει και 'ἐπιπταίσματα'
#:: Πολυδεύκης (Pollux), ΙΙ, 199 Augustus Meineke, Fragmenta comicorum Graecorum @books.google

το παίξιμο μια χορδής με το δάχτυλο


κέλευθος

κέλευθος
ετερόκλιτο
πληθυντικός
τὰ
κέλευθα

: κέλευθος < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή *kel-

βάδισμα, περπάτημα


ἀποκεφαλισμός

ἀποκεφαλισμός

ο αποκεφαλισμός

ελληνιστική κοινή


παρακοπά

παρακοπά
παρακοπή

: παρακοπά < → δείτε τη λέξη παρακοπή < παρακόπτω

τρέλλα, παραφροσύνη, παράνοια, ταραγμός

※ επί δε τό τεθυμένω τόδε μέλος, παρακοπά, παραφορὰ φρενοδαλής (Αισχύλος, Ευμενίδες, στ. 330)

※ αυτό μας το τραγούδι, ταραγμός, κι αντράλα του ξωφρενική (Αισχύλου Ευμενίδες, μετάφραση Ι.Ν. Γρυπάρη, Εκδ. Οίκος Γεωργίου Φέξη, 1911) http://www.greek-language.gr/digitalResources/ancient_greek/library/browse.html?text_id=131&page=11&hi=15148


πῆμα

: πῆμα < → λείπει η ετυμολογία

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Εὐριπίδης, Ἑκάβηʷ, στίχ. 1168 (1168-1169)

τὸ λοίσθιον δέ, πῆμα πήματος πλέον, | ἐξειργάσαντο δείν᾽·
#:::Το τελευταίο κακούργημα, το φριχτότερο απ᾽ όλα | ήταν ετούτο:
#:::Μετάφραση (1994): Γιώργος Γεραλής, Αθήνα: Σ. Ι. Ζαχαρόπουλος @greek‑language.gr

συμφορά, πάθημα

※ 7ος πκε αιώνας ⌘ Ἡσίοδος, Ἔργα καὶ Ἡμέραι, 346 (346-347)

πῆμα κακὸς γείτων, ὅσσον τ᾽ ἀγαθὸς μέγ᾽ ὄνειαρ· | ἔμμορέ τοι τιμῆς ὅς τ᾽ ἔμμορε γείτονος ἐσθλοῦ·
#::: Τόση ο κακός ο γείτονας πληγή, όση ο καλός βοήθεια μεγάλη. | «Έπιασε την καλή» αυτός που γείτονα έλαχε καλό.
#::: Μετάφραση (2001): Σταύρος Γκιργκένης, Θεσσαλονίκη: Ζήτρος @greek‑language.gr


ἐξάντλησις

: ἐξάντλησις < αρχαία ελληνική ἐξαντλέω / ἐξαντλῶ < ἐξ- ἀντλέω < ἄντλος

εκκένωση, άδειασμα, καταιονισμός

ελληνιστική κοινή

έκπλυση, πλύσιμο, λούσιμο

ελληνιστική κοινή

※ Προσεκτέον τοίνυν ἀκριβέστερον τοῖς λουτροῖς, ἵνα μήτε συνεχῶς λούηται τὸ βρέφος μήτε ἐπὶ πολὺ καθέψηται διὰ τῆς ἐξαντλήσεως, ὅπερ αἱ πλεῖσται πράττουσιν γυναῖκες· τρὶς γὰρ αὐτὸ λούουσι δι’ ἡμέρας καὶ νυκτὸς καὶ μέχρι τῆς ἐκλύσεως καταντλοῦσιν ἡδόμεναι τῷ μετὰ τὸ λουτρὸν αὐτὸ κεκοπωμένον ἡσυχάζειν τε καὶ κοιμᾶσθαι. (Σορανός ο Εφέσιος, Περὶ γυναικείων, 2, 30, 1)


ἐντέλεια

: ἐντέλεια (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική ἐντελ(ής) + -εια < → δείτε ἐν- + τέλ(ος)

Κατηγορία:Σελίδες που χρειάζονται επιμέλεια (αρχαία ελληνικά)

εντέλεια, τελειότητα

ελληνιστική κοινή


νεκυομαντεῖον

νεκυομαντεῖον

: νεκυομαντεῖον < νέκυ(ς) (νεκρός) + -ο- + μαντεῖον

μαντείο των νεκρών όπου καλούσαν τα πνεύματά τους για να κάνουν προφητείες

※ πέμψαντι γάρ οἱ ἐς Θεσπρωτοὺς ἐπ᾽ Ἀχέροντα ποταμὸν ἀγγέλους ἐπὶ τὸ νεκυομαντήιον παρακαταθήκης πέρι ξεινικῆς οὔτε σημανέειν ἔφη ἡ Μέλισσα ἐπιφανεῖσα οὔτε κατερέειν ἐν τῷ κεῖται χώρῳ ἡ παρακαταθήκη

Δηλαδή, όταν έστειλε απεσταλμένους στη Θεσπρωτία, στο νεκρομαντείο του Αχέροντα ποταμού, για θησαυρό που κάποιος φιλοξενούμενός τους τον είχε αφήσει για φύλαξη, η Μέλισσα επιφάνηκε από τον κάτω κόσμο και είπε πως δε θ᾽ αποκαλύψει ούτε με νεύματα ούτε με λόγια πού βρίσκεται κρυμμένος ο θησαυρός
*::: Ἡρόδοτος, Ἱστορίαι (c.440 πΚΕ) Τερψιχόρη (5).92η.2, μετάφραση: Ηλίας Σπυρόπουλος @greek‑language.gr
*::: Σχετικά με τον Περίανδρο που είχε σκοτώσει τη 'Μέλισσα', σύζυγο του Λυσίδου, με κλωτσιές.


νεκυομαντήϊον

νεκυομαντήϊον

ιωνικός τύπος του νεκυομαντεῖον


μόρσιμον

: μόρσιμον < ουσιαστικοποιημένο ουδέτερο του επιθέτου μόρσιμος

το πεπρωμένο, η ειμαρμένη

※ ἰδοὺ σιγῶ· σὺν τοῖς ἃλλοις πᾶσι πείσομαι καὶ πάθω τὸ μόρσιμον (Αισχύλος, Ἑπτὰ ἐπὶ Θήβας, 263 (@greek‑language.gr μετάφραση: Ιωάννης Γρυπάρης)

※ … ἤγουν το πεπρωμένον. τοῦτ' ἒϛι, τὸ εἳμαρνένον (σχόλιo έκδοσης (1818) Conrad Schwenck @books.google)


ἔξωσις

: ἔξωσις < αρχαία ελληνική ἐξωθέω / ἐξωθῶ + -σις < ὠθέω / ὠθῶ

εξώθηση, σπρώξιμο

αποβολή, αποπομπή


ἐπιμιξία

: ἐπιμιξία < ἐπιμίγνυμι

άλλη μορφή του ἐπιμειξία


κενταυρίς

: κενταυρίς < κένταυρ(ος) + -ίς

θηλυκό του κένταυρος, η κενταυρίδα

ελληνική μυθολογία

※ 2ος αιώνας κε Φιλόστρατος, Εἰκόνες. Βʹ

Ὡς καλαὶ αἱ κενταυρίδες καὶ ἐν ταῖς ἵπποις αἱ μέν γὰρ λευκαῖς ἵπποις ἐμπεφύκασιν, αἱ δὲ ξανθαῖς συνάπτονται, τὰς δὲ ποικίλλει μέν, ἀποστίλβει δὲ αὐτῶν οἷόν τι τῶν ἐν κομιδῇ ἵππων. Ἐκπέφυκε καὶ μελαίνης ἵππου λευκὴ κενταυρὶς καὶ τὰ ἐναντιώτατα τῶν χρωμάτων εἰς τὴν τοῦ κάλλους συνθήκην ὁμολογεῖ.

το φυτό κενταύριο, Κενταύριον τὸ μικρόν, (λατινικά) Centaureum parvum

άλλες μορφές: κενταύριον, κενταυρίη

είδος σκουλαρικιού


ποδός

γενική ενικού του πούς


σκύφος

: σκύφος < προελληνική

κύπελλο, ποτήρι, ο σκύφος

καρδάρα για το άρμεγμα γάλακτος

ελληνιστική σημασία


Φωκαεύς

Φωκαεύς
Φωκαΐς

: Φωκαεύς < Φωκαιεύς

άλλη μορφή του Φωκαιεύς

αττικός τύπος

πατριδωνυμικό


νήφων

νήφων
ὁ/ἡ
νήφων
οἱ/αἱ
νήφονες
τοῦ/τῆς
νήφονος
τῶν
νηφόνων
τῷ/τῇ
νήφονῐ
τοῖς/ταῖς
νήφοσῐ(ν)
τὸν/τὴν
νήφονᾰ
τοὺς/τὰς
νήφονᾰς
νῆφον
νήφονες
τὼ
νήφονε
τοῖν
νηφόνοιν

: νήφων (ελληνιστική κοινή) < (ουσιαστικοποιημένη μετοχή) νήφων < αρχαία ελληνική νήφω

νηφάλιος, εγκρατής


ναυτίς

ναυτίς
του
ναύτης

: ναυτίς < ναύτ(ης) + -ίς

γυναίκα μέλος του πληρώματος πλοίου (Θεόπομπος ο Αθηναίος (Theopompus Comicus) Θεόπομπος Κωμικός, 79)

ναυτικός όρος


φάλλαινα

: φάλλαινα < σχετίζεται με τη λέξη φαλλός λόγω της ομοιότητας του σχήματος + -αινα


πασίολος

άλλη μορφή του φασίολος

ελληνιστική κοινή


φασιούλυος

άλλη μορφή του φασίολος

ελληνιστική κοινή


φασίωλος

άλλη γραφή του φασίολος

ελληνιστική κοινή


φάσουλος

άλλη μορφή του φάσηλος

ελληνιστική κοινή


εὐκρασία

εὐκρᾱσῐ́α
μεταγενέστερα
εὐκρᾰσίη

: εὐκρασία < εὔκρατος + -σία

ευκρασία, ηπιότητα (για κλίμα)

καλή ιδιοσυγκρασία ή καλή κράση


εὐδοκία

: εὐδοκία < εὐδοκέω + -ία < αρχαία ελληνική εὖ + δοκέω

ευδοκία, καλή θέληση, εύνοια

ελληνιστική κοινή

επιδοκιμασία, επιβεβαίωση

ελληνιστική κοινή

ελληνιστική κοινή


λάβαρον

: λάβαρον < λατινική labarum (< ίσως laureum < laureus < laurus)

※ Ἔκφρασις σταυροειδοῦς σημείου, ὅπερ νῦν οἱ Ῥωμαῖοι λάβαρον καλοῦσιν. (Ευσέβιος Καισαρείας (3ος-4ος αιώνας μ.Χ.) Εκκλησιαστική Ιστορία, 1, 31, 1)

※ εἰ γὰρ καὶ τῷ σώματι τῷ φθαρτῷ βασιλεῖ παρίσταντο, ἀλλὰ πρὸς τὸν ἄφθαρτον τῷ πνεύματι ἐλάτρευον, καὶ πάντες τὸ τοῦ τυράννου κατέχοντες λάβαρον, τῷ σημειοφόρῳ τύπῳ τοῦ σταυροῦ ἐν ταῖς ψυχαῖς ἐβάσταζον. (Εφραίμ ο Σύρος (4ος αι. μ.Χ.), Ἐγκώμιον εἰς τοὺς Ἁγίους Τεσσαράκοντα Μάρτυρας, 137, 13-15)


δῆρις

δῆρις
δῆριος

: δῆρις < → λείπει η ετυμολογία

μάχη, αντιδικία, συμπλοκή, φιλονικία

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ἰλιάς, 17 (Ρ. Μενελάου ἀριστεία.), στίχ. 158 (156-158 )

εἰ γὰρ νῦν Τρώεσσι μένος πολυθαρσὲς ἐνείη, | ἄτρομον, οἷόν τ᾽ ἄνδρας ἐσέρχεται οἳ περὶ πάτρης | ἀνδράσι δυσμενέεσσι πόνον καὶ δῆριν ἔθεντο,
#:::ότι αν ατρόμητην ορμήν είχαν στα στήθη οι Τρώες, | ως η καρδιά ᾽ναι των ανδρών οπού για την πατρίδα | με τους εχθρούς ακούραστον βαστούν πολέμου αγώνα,
#:::Έμμετρη μετάφραση (1922): Ιάκωβος Πολυλάς, @greek‑language.gr

※ 7ος πκε αιώνας ⌘ Ἡσίοδος, (αποδίδεται) Ἀσπὶς Ἡρακλέουςʷ, 241 (241-242)

πολλοὶ μὲν κέατο, πλέονες δ᾽ ἔτι δῆριν ἔχοντες | μάρνανθ᾽.
#:::Πολλοί ᾽χανε πέσει καταγής, μα πιο πολλοί κρατώντας τον αγώνα | πολεμούσαν.
#:::Μετάφραση (2001): Σταύρος Γκιργκένης, Θεσσαλονίκη: Ζήτρος @greek‑language.gr

※ 7ος πκε αιώνας ⌘ Ἡσίοδος, Ἔργα καὶ Ἡμέραι, 14

ἡ μὲν γὰρ πόλεμόν τε κακὸν καὶ δῆριν ὀφέλλει,
#:::Η μια προάγει τον κακό τον πόλεμο και τη φιλονικία,
#::: Μετάφραση (2001): Σταύρος Γκιργκένης, Θεσσαλονίκη: Ζήτρος @greek‑language.gr

άμιλλα, ανταγωνισμός


ἱπποτροφία

: ἱπποτροφία < ἱπποτρόφος + -ία < ἵππος + τρέφω


βούτομον

: βούτομον < βοῦς + τέμνω

※ Ἐκβίβασον ἐκ τοῦ βουτόμου τοὐρνίθιον. (Αριστοφάνης, Ὄρνιθες, 662)


βούτομος

: βούτομος < βοῦς, βου- + -τομος (τέμνω)
: ΑΠΟΓΟΝΟΙ: ↷ νεολατινικά: Butomus ⇘ νέα ελληνικά: Βούτομο
:: ⇒ νέα ελληνικά: βούτομο, βούτομα, βουτόμι

ελληνιστική κοινή

※ Φύεται δ' ἐν ἀμφοῖν καὶ ἐν τῇ γῇ καὶ ἐν τῷ ὕδατι ἰτέα κάλαμος, πλὴν τοῦ αὐλητικοῦ, κύπειρον τύφη φλεὼς βούτομος· ἐν δὲ τῷ ὕδατι μόνον σίδη. (Θεόφραστος, Περὶ φυτῶν ἱστορία (Historia Plantarum, 4, 10, 6, 8-11)


ἀντηρίς

: ἀντηρίς < < ἀντί + ἐρείδω

αντηρίδα, αντιστήριγμα


Διεύς

: Διεύς < → λείπει η ετυμολογία

λακωνικός τύπος του Ζεύς


Δελφίς

: Δελφίς < Δελφ(οί) + -ίς

γυναίκα από τους Δελφούς

πατριδωνυμικό


ἐλπίδα

αιτιατική ενικού του ἐλπίς


ἀπάρτιον

: ἀπάρτιον < → λείπει η ετυμολογία

ελληνιστική κοινή

ἀπάρτιον προγράφειν: εκθέτω σε δημοπρασία, εκπλειστηριασμό οικοσκευής, προσωπικής περιουσίας (Πλούταρχος, Βίοι Παράλληλοι, Κικέρων, 27, 2.205c.@perseus.tufts.edu)

ελληνιστική κοινή


Ἱστιαῖος

: Ἱστιαῖος < Ἱστίαια + -ος. Δείτε και -αῖος

που σχετίζεται, αναφέρερεται ή προέρχεται με την πόλη της Εύβοιας, Ἱστίαια

πατριδωνυμικό


ἐπιπλοκή

: ἐπιπλοκή < αρχαία ελληνική ἐπιπλέκω < ἐπι- + πλέκω

κυριολεκτικά

σύνδεση, σύνδεσμος

κατ’ επέκταση

μπέρδεμα, σύγχυση

παρεμβολή (γράμματος)


ἀγορά

: ἀγορά < ἀγείρω. • Η Ετυμολογία χρειάζεται ανάπτυξη με τεκμηρίωση. Μπορείτε να βοηθήσετε; Συγγενής η μυκηναϊκή 𐀀𐀒𐀨 (a-ko-ra)

συνάθροιση, συνέλευση, ιδίως του λαού, κατ' αντίθεση προς το συμβούλιο των αρχόντων (βουλή)

το σημείο συνάθροισης και δημόσιας ζωής αρχαίων ελληνικών πόλεων

τόπος συνέλευσης

το χάρισμα του αγορεύειν, η ευγλωττία

τόπος αγοραπωλησιών

εμπορεύματα, ψώνια

για δήλωση χρόνου

ἀγορά πληθούσα: οι ώρες πριν το μεσημέρι, δηλαδή που η αγορά ήταν γεμάτη

ἀγορῆς διάλυσις: ο χρόνος αμέσως μετά την μεσημβρία, δηλαδή που επέστρεφαν σπίτι τους


εὐρώς

: εὐρώς < → λείπει η ετυμολογία

ευρώς, μούχλα

κυριολεκτικά

σήψη, διαφθορά


ἁδροτής

ἁδροτής
-ῆτος
ἀδροτῆτα (transliteration)

: ἁδροτής < → λείπει η ετυμολογία

δύναμη, ζωηρότητα

η ατελείωτη ποσότητα σε κάτι, η αφθονία


δηϊοτής

δηϊοτής
-ῆτος

: δηϊοτής < → λείπει η ετυμολογία


πινυτής

πινυτής
-ῆτος

άλλη μορφή του πινυτή (θηλυκό του επιθέτου πινυτός): σοφός


ποτής

: ποτής < πότ(ος) + -ής < πίνω

η πόση, το ποτό

≠ αντώνυμα: ἐδητύς


ἐριουργία

: ἐριουργία < αρχαία ελληνική ἔριον + ἔργον

ελληνιστική κοινή


ῥῶπος

: ῥῶπος < → λείπει η ετυμολογία

μικροεμπορεύματα χαμηλής αξίας

μείγμα χρώματος


ἔσοδος

: ἔσοδος < (ἐς) ἔσ- + ὁδός

άλλη μορφή του εἴσοδος


ὄρος

: ὄρος < πιθανόν ὄρνυμι ... → λείπει η ετυμολογία

το όρος, το βουνό

※ 7ος αιώνας πκε αιώνας ⌘ Αλκμάν

Απόσπασμα πολλάκι δ᾽ ἐν κορυφαῖς ὀρέων
*:#: πολλάκι δ᾽ ἐν κορυφαῖς ὀρέων, ὅκα
θεοῖσι ϝάδηι πολύφανος ἑορτά
*:# Απόσπασμα 58D, 34P Διδακτικό εγχειρίδιο: Αλκμάν με τρεις μεταφράσεις - Αρχαία ελληνική γλώσσα και γραμματεία στο Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας
*:#: εὕδουσι δ΄ ὀρέων κορυφαί τε καὶ φάραγγες
πρώονές τε καὶ χαράδραι ()
*:#:: Kοιμούνται κορφοβούνια και φαράγγια,
και ρεματιές κοιμούνται και ψηλώματα
*:#:: Μετάφραση: Ιωάννης Θεοφάνους Κακριδής


Παλλάς

: Παλλάς < πιθανώς προέρχεται από το πάλλω («κουνώ/κραδαίνω»), και δόθηκε στην Αθηνά ως επίθετο που δηλώνει «αυτή που κραδαίνει το δόρυ». • Η Ετυμολογία χρειάζεται ανάπτυξη με τεκμηρίωση. Μπορείτε να βοηθήσετε;

παρθένες ιέρειες

ελληνιστική σημασία

στον πληθυντικό

※ 1ος πκε/1ος κε αιώνας ⌘ Στράβων, Γεωγραφικά, 17.37. @scaife.perseus

Ὅτι αἱ παρθένοι ἱέρειαι παρʼ Ἕλλησι Παλλάδες καλοῦνται.


καταφύγιον

: καταφύγιον < καταφυγ(ή) + υποκοριστικό επίθημα -ιον

υποκοριστικό του καταφυγή (καταφύγιο)


νεκρακαδήμεια

νεκρακαδήμεια

: νεκρακαδήμεια < νεκρός + ἀκαδήμεια.

η σχολή τών νεκρών

※ Ἠρίστευσε δὲ καὶ Σωκράτης ἐπὶ τῷ δεξιῷ ταχθείς, πολὺ μᾶλλον ἢ ὅτε ζῶν ἐπὶ Δηλίῳ ἐμάχετο. Προσιόντων γὰρ τεττάρων πολεμίων οὐκ ἔφυγε καὶ τὸ πρόσωπον ἄτρεπτος ἦν, ἐφ' οἷς καὶ ὕστερον ἐξῃρέθη αὐτῷ ἀριστεῖον, καλός τε καὶ μέγας παράδεισος ἐν τῷ προαστείῳ, ἔνθα καὶ συγκαλῶν τοὺς ἑταίρους διελέγετο, Νεκρακαδημίαν τὸν τόπον προσαγορεύσας.

Λουκιανός ο Σαμοσατεύς, Ἀληθῆ διηγήματα.


ῥίς

ῥῑ́ς
σπάνια ῥῐ́ς

: ῥίς < προέλευσης από την προελληνική

ῥίν

ελληνιστική κοινή

ανθρώπινο σώμα

στον πληθυντικό: ῥῖνες: ρουθούνια

πλαγιά βουνού

αγωγός, σωλήνας


τρίπολις

: τρίπολις < < αρχαία ελληνική τρία + πόλις

που έχει (με) τρεις πόλεις

(μεταγενέστερο) (γεωλογία) το τριπόλιον


μῆλον

: μῆλον < προελληνικής προέλευσης, αβέβαιο

το μήλο, γενικά: κάθε οπωροφόρο δέντρο

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Ἀριστοφάνης, Νεφέλαι, στίχ. 978 (977-978)

ἠλείψατο δ᾽ ἂν τοὐμφαλοῦ οὐδεὶς παῖς ὑπένερθεν τότ᾽ ἄν, ὥστε | τοῖς αἰδοίοισι δρόσος καὶ χνοῦς ὥσπερ μήλοισιν ἐπήνθει·
#::: Τα παιδιά δεν αλείβονταν τότε ποτές απ᾽ τ᾽ αφάλι και κάτω· | ένα χνούδι έτσι ανθούσε εκεί κάτω πολύ δροσερό, καθώς χνούδι απαλό σε κυδώνια.
#::: Μετάφραση (1967): Θρασύβουλος Σταύρου, Αθήνα: Τυποβιβλιοτεχνική @greek‑language.gr

το γυναικείο στήθος

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Ἀριστοφάνης, Λυσιστράτη, στίχ. 155 (155-156)

ὁ γῶν Μενέλαος τᾶς Ἑλένας τὰ μᾶλά πα | γυμνᾶς παραϊδὼν ἐξέβαλ᾽, οἰῶ, τὸ ξίφος.
#:::Όμοια το ᾽παθε κάποτε ο Μενέλας. Σα χίμηξε να σφάξει την Ελένη | κι αντίκρισε τ᾽ αφράτα της κυδώνια γυμνά, πέταξε πέρα το σπαθί του!
#:::Μετάφραση (1965): Κώστας Βάρναλης, Αθήνα: Κέδρος @greek‑language.gr

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Ἀριστοφάνης, Ἐκκλησιάζουσαι, στίχ. 903 (900-904)

μὴ φθόνει ταῖσιν νέαισι· | τὸ τρυφερὸν γὰρ ἐμπέφυκε | τοῖς ἁπαλοῖσι μηροῖς, | κἀπὶ τοῖς μήλοις ἐπαν- | θεῖ·
#:::Μη ζηλεύεις τις μικρούλες | και τα τρυφερούδια, πὄχουν | απαλά μεριά και στήθος | δυο μελοροδάκινα!
#:::Μετάφραση (1970): Κώστας Βάρναλης, Αθήνα: Κέδρος @greek‑language.gr

οι παρειές, τα μάγουλα

ανθρώπινο σώμα

οι αμυγδαλές

κύπελλο σε σχήμα μήλου

το πρήξιμο κάτω από τα μάτια

κατά τον Ησύχιο


μῆλον

: μῆλον < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή *meh₁l- (μοσχαράκι, μικρό ζώου)

θηλαστικό ζώο

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ὀδύσσεια, 18 (σ. Ὀδυσσέως καὶ Ἴρου πυγμή.), στίχ. 278

αὐτοὶ τοί γ᾽ ἀπάγουσι βόας καὶ ἴφια μῆλα,
#:::φέρνουν αυτοί δικά τους βόδια, δικά τους πρόβατα παχιά,
#::: Μετάφραση σε πεζό (2006): Δημήτρης Ν. Μαρωνίτης, @greek‑language.gr

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Εὐριπίδης, Κύκλωψ, στίχ. 35 (34-35)

ὡς τόν τ᾽ ἀπόντα δεσπότην Κύκλωπ᾽ ἐμὸν | καθαροῖσιν ἄντροις μῆλά τ᾽ ἐσδεχώμεθα.
#:::Να στραφτοκοπά από πάστρα η σπηλιά, σαν θα γυρίσει | ο αφέντης μου ο Κύκλωψ — και τα πρόβατα μαζί του.
#:::Μετάφραση χ.χ.: Β. Λιαπή, Αθήνα: Κίχλη @greek‑language.gr

κοπάδι, αγέλη

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ἰλιάς, 10 (Κ. Δολώνεια.), στίχ. 485 (485-486 )

ὡς δὲ λέων μήλοισιν ἀσημάντοισιν ἐπελθών, | αἴγεσιν ἢ ὀΐεσσι, κακὰ φρονέων ἐνορούσῃ,
#:::Και ως όταν πέσει λέοντας πόχει στον νουν του φόνους | μέσα εις αφύλακτην κοπήν ερίφων ή προβάτων,
#:::Έμμετρη μετάφραση (1922): Ιάκωβος Πολυλάς, @greek‑language.gr

ζώα (σε αντιδιαστολή με τους ανθρώπους)


ἐποπτεία

: ἐποπτεία < ἐποπτεύω + -εία

η υψηλότερη βαθμίδα μύησης στα Ελευσίνια Μυστήρια

ελληνιστική κοινή


γυναικός

γενική ενικού του γυνή


μισότεκνος

: μισότεκνος < μισό- (< μῖσος) + τέκν(ον) + -ος

αυτός που μισεί τα τέκνα του

※ «Ὁ γὰρ μισότεκνος καὶ πατὴρ πονηρὸς οὐκ ἄν ποτε γένοιτο δημαγωγὸς χρηστός, οὐδὲ ὁ τὰ φίλτατα καὶ οἰκειότατα σώματα μὴ στέργων οὐδέποθ’ ὑμᾶς περὶ πολλοῦ ποιήσεται τοὺς ἀλλοτρίους, οὐδέ γε ὁ ἰδίᾳ πονηρὸς οὐκ ἂν γένοιτο δημοσίᾳ χρηστός, οὐδ’ ὅστις ἐστὶν οἴκοι φαῦλος, οὐδέποτ’ ἦν ἐν Μακεδονίᾳ καλὸς κἀγαθός· οὐ γὰρ τὸν τρόπον, ἀλλὰ τὸν τόπον μετήλλαξεν.»


σφαίρωμα

: σφαίρωμα < σφαιρῶ

καθετί στρογγυλεμένο, με σφαιρικό σχήμα

στον πληθυντικό, σφαίρωματα: τα οπίσθια, οι γλουτοί

η καμπύλη γραμμή


αὔως

: αὔως < → λείπει η ετυμολογία

αιολικός τύπος του ἀώς

αιολικός τύπος του ἠώς


κείμενον

: κείμενον < ουσιαστικοποιημένο ουδέτερο του επιθέτου κείμενος < αρχαία ελληνική κείμενος, μετοχή παθητικού παρακειμένου του ρήματος κεῖμαι

το κείμενο που το αποδεχόμαστε (ευρύτερα), που γίνεται αποδεκτό

ελληνιστική κοινή


παιδαγωγοί

ονομαστική και κλητική πληθυντικού του παιδαγωγός


ἐξέλκωσις

: ἐξέλκωσις < αρχαία ελληνική ἐξέλκω + -σις όπως σε πολλούς ιατρικούς όρους (πώρωσις, συνάρθρωσις) < ἐξ- + ἕλκω

ελληνιστική κοινή


Αἰγινήτης

Αἰγῑνήτης
Αἰγινῆτις

: Αἰγινήτης < Αἴγιν(α) + -ήτης

που κατάγεται από την Αίγινα, ο Αιγινήτης

πατριδωνυμικό


Ἀκκώ

: Ἀκκώ < → λείπει η ετυμολογία

φανταστικό πλάσμα (μπαμπούλας), με το οποίο οι τροφοί φόβιζαν τα παιδάκια

πολύ χαζή γυναίκα


Ἀρμένιος

: Ἀρμένιος < Ἀρμεν(ία) + -ιος

ο κάτοικος της Αρμενίας (Ἀρμενία), ο Αρμένιος (θηλυκό Ἀρμενίς)

εθνικό όνομα


Ἀρτεμίσιον

Ἀρτεμίσιον
-ου
τὸ
Ἀρτεμίσιον
τὰ
Ἀρτεμίσιᾰ
τοῦ
Ἀρτεμισίου
τῶν
Ἀρτεμισίων
τῷ
Ἀρτεμισίῳ
τοῖς
Ἀρτεμισίοις
τὸ
Ἀρτεμίσιον
τὰ
Ἀρτεμίσιᾰ
Ἀρτεμίσιον
Ἀρτεμίσιᾰ
τὼ
Ἀρτεμισίω
τοῖν
Ἀρτεμισίοιν

: Ἀρτεμίσιον < Ἄρτεμις • Η Ετυμολογία χρειάζεται ανάπτυξη με τεκμηρίωση. Μπορείτε να βοηθήσετε;

μικρή εικόνα της Αρτέμιδας

υποκοριστικό

τὰ Ἀρτεμίσια: γιορτή της Αρτέμιδας

στον πληθυντικό


Ἀσιάρχης

: Ἀσιάρχης < Ἀσία + -άρχης

ανώτατος θρησκευτικός άρχοντας των Ρωμαίων στην επαρχία της Ασίας


Ἀσίαρχος

: Ἀσίαρχος < Ἀσία + -αρχος

άλλη μορφή του Ἀσιάρχης


Ἀσιάς

: Ἀσιάς < Ἀσία + -άς

γυναίκα καταγόμενη από την Ασία

πατριδωνυμικό


Ἀτθίς

: Ἀτθίς < Ἀττική < Ἀττικός → λείπει η ετυμολογία

γυναίκα από την Αττική

η αττική διάλεκτος (εννοείται: γλῶττα)


Αὐσονίς

Αὐσονίς
-ίδος

: Αὐσονίς < θέμα Αὐσον- (όπως Αὐσονία, Αὔσονες) + -ίς

η Αυσονία
συνώνυμο του Αὐσονία

ουσιαστικοποιημένο

συνώνυμο του Αὐσόνιος (εννοείται θηλυκό ουσιαστικό όπως γῆ)

γυναικείο όνομα


Ἀφιδναῖος

Ἀφιδναῖος
-ου

: Ἀφιδναῖος < Ἄφιδν(α) + -αῖος

ο κάτοικος της Άφιδνας

πατριδωνυμικό

※ 5ος αιώνας πκε ⌘ Ἡρόδοτος, Ἱστορίαι, 6 (Ἐρατώ), 109

ἦν δὲ τότε πολέμαρχος Καλλίμαχος Ἀφιδναῖος·


Βηρύτιος

: Βηρύτιος < Βηρυτός + -ιος

ο κάτοικος της Βηρυτού (θηλυκό Βηρυτιάς)

πατριδωνυμικό


Δαναοί

: Δαναοί < αβέβαιης ετυμολογίας • Η Ετυμολογία χρειάζεται ανάπτυξη με τεκμηρίωση. Μπορείτε να βοηθήσετε;

ο λαός των Δαναών


Δαυλιεύς

: Δαυλιεύς < Δαυλί(ς) + -εύς

ο κάτοικος της Δαύλειας

πατριδωνυμικό


Δένθις

: Δένθις < → λείπει η ετυμολογία

Δένθις οἶνος

※ Αλκμάν (Alcm.92d), [Αθήναιος, Δειπνοσοφισταί, I 31 C] @perseus.tufts.edu
Ἀλκμὰν δέ που 'ἄπυρον οἶνον καὶ ἄνθεος ὄσδοντά' φησι τὸν 'ἐκ Πέντε λόφων', ὅς ἐστι τόπος Σπάρτης ἀπέχων στάδια ἑπτά: καὶ τὸν ἐκ Δενθιάδων, ἐρύματός τινος, καὶ τὸν ἐξ Οἰνοῦντος καὶ τὸν ἐξ Ὀνόγλων καὶ Σταθμῶν. χωρία δὲ ταῦτα τὰ καὶ πλησίον Πιτάνης. φησὶν οὖν ‘οἶνον δ᾽ Οἰνουντιάδαν ἢ Δένθιν ἢ Καρύστιον ἢ Ὄνογλιν ἢ Σταθμίταν.' καὶ τὸν ἐκ Καρύστου, ὅς ἐστι πλησίον Ἀρκαδίας. ἄπυρον δὲ εἶπε τὸν οὐχ ἡψημένον: ἐχρῶντο γὰρ ἑφθοῖς οἴνοις.

Δείτε και σχόλια: Theodor (Theodorus) Bergk, Poetae lyrici Graeci Τόμος 3 σελ.864 @books.google


εὔνια

: εὔνια < αρχαία ελληνική εὐνή

ελληνιστική κοινή


εὔνοια

: εὔνοια < εὔνους / εὔνο(ος) + -ια < → δείτε εὔ- (εὖ) + νόος / νοῦς

εὐνοίᾱ

ποιητικός τύπος:

εύνοια, καλή θέληση

δώρο που δίνεται σε ένδειξη καλής θέλησης


τραγῳδία

: τραγῳδία < τραγῳδ(ός) + -ία

η τραγωδία ως είδος ποιητικού λόγου

※ 4ος πκε αιώνας ⌘ Ἀριστοτέλης , Περὶ Ποιητικῆς, 6 ή 1449b, 20-30

Ἔστιν οὖν τραγῳδία μίμησις πράξεως σπουδαίας καὶ τελείας μέγεθος ἐχούσης, ἡδυσμένῳ λόγῳ χωρὶς ἑκάστῳ τῶν εἰδῶν ἐν τοῖς μορίοις, δρώντων καὶ οὐ δι᾽ ἀπαγγελίας, δι᾽ ἐλέου καὶ φόβου περαίνουσα τὴν τῶν τοιούτων παθημάτων κάθαρσιν.
#::: Η τραγωδία λοιπόν είναι μίμηση πράξεως σοβαρής και αξιόλογης, πράξεως ολοκληρωμένης, που έχει και κάποιο μέγεθος. Ο λόγος της τραγωδίας είναι λόγος εμπλουτισμένος με διάφορα «καρυκεύματα που τον νοστιμίζουν»· το κάθε, πάντως, είδος αυτών των «καρυκευμάτων» χρησιμοποιείται χωριστά στα διάφορα μέρη της. Η μίμηση δεν γίνεται στην τραγωδία με απαγγελία, αλλά με το να παρουσιάζονται οι άνθρωποι που είναι το αντικείμενο της μίμησης σαν να δρουν οι ίδιοι. Διεγείροντας τα ψυχικά πάθη της συμπόνιας και του φόβου η τραγωδία φέρει εις πέρας την κάθαρση των τάδε τάδε συγκεκριμένων πράξεων-παθημάτων.
#::: Μετάφραση (2008): Δημήτριος Λυπουρλής, Θεσσαλονίκη:Ζήτρος @greek‑language.gr

θλιβερό συμβάν, τραγικό γεγονός, κατάσταση που προκαλεί τον οίκτο και τη λύπη, συμφορά

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Πλάτων ^((Χρειάζεται τεκμηρίωση…))

ἡ τοῦ βίου τραγῳδία καὶ κωμῳδία

κάθε είδος σοβαρής ποίησης, κατ’ αντιδιαστολή προς την κωμωδία

ομιλία κατηγόρου με πολλές υπερβολές

μύθευμα, μύθος

※ 1ος/2ος κε αιώνας ⌘ Πλούταρχος , Βίοι Παράλληλοι, Δημήτριος, σελ. 41

Ἦν δ' ὡς ἀληθῶς τραγῳδία μεγάλη περὶ τὸν Δημήτριον, οὐ μόνον ἀμπεχόμενον καὶ διαδούμενον περιττῶς καυσίαις διμίτροις καὶ χρυσοπαρύφοις ἁλουργίσιν, ἀλλὰ καὶ περὶ τοῖς ποσὶν ἐκ πορφύρας ἀκράτου συμπεπιλημένης χρυσοβαφεῖς πεποιημένον ἐμβάδας.

τραγούδι, άσμα


λόγῳ

δοτική ενικού του λόγος


Ἐλατεύς

: Ἐλατεύς < αρχαία ελληνική Ἐλάτ(εια) + -εύς

ο κάτοικος της πόλης Ἐλάτεια

ελληνιστική κοινή

πατριδωνυμικό


Ἑλενιανός

: Ἑλενιανός < → δείτε τη λέξη Ἑλενιανοί

ενικός του Ἑλενιανοί


Ἑλλανίς

δωρικός τύπος του Ἑλληνίς

εθνικό όνομα


Ἐρετριεύς

Ἐρετριεύς
Ἐρετριάς

: Ἐρετριεύς < Ἐρέτρι(α) + -εύς

ο καταγόμενος από την Ερέτρια (Ἐρέτρια)

πατριδωνυμικό


Ἐρυθραῖος

Ἐρυθραῖος
-ου
Ἐρυθραία

: Ἐρυθραῖος < Ἐρυθρ(αί) (της Ιωνίας) + -αῖος

ο κάτοικος των Ερυθρών

πατριδωνυμικό


Θεσπιάδης

Θεσπιάδης
Θεσπιάς

: Θεσπιάδης < Θεσπιαί + -άδης

ο κάτοικος των Θεσπιών

πατριδωνυμικό


Θεσπιάς

: Θεσπιάς < Θεσπιαί + -άς

γυναίκα κάτοικος των Θεσπιών

πατριδωνυμικό


Θεσπιεύς

Θεσπιεύς
Θεσπιάς

: Θεσπιεύς < Θεσπιαί + -εύς

ο κάτοικος των Θεσπιών

πατριδωνυμικό


Ἰούνιος

: Ἰούνιος < (άμεσο δάνειο) λατινική Iunius, μήνας του ρωμαϊκού ημερολογίου < Iuno (η θεά Ήρα]) Δείτε τη μεσαιωνική λέξη Ἰούνιος.

που σχετίζεται με τη θεά Ήρα, όπως ο μήνας του ρωμαϊκού ημερολογίου που ήταν αφιερωμένος στην Ήρα

ελληνιστική κοινή


Ἱστιαιεύς

: Ἱστιαιεύς < Ἱστίαι(α) + -εύς

ο κάτοικος της Ιστιαίας (Ἱστίαια)

πατριδωνυμικό


Καρύστιος

: Καρύστιος < αρχαία ελληνική Κάρυστ(ος) + -ιος

ο κάτοικος της Καρύστου

ελληνιστική κοινή

πατριδωνυμικό


Κυμαίων

: Κυμαίων: κλιτικός τύπος

γενική πληθυντικού του Κυμαῖος


Λακωνισμός

Λακωνισμός
λακωνισμός (transliteration)

: Λακωνισμός < Λακωνίζω, Λακωνισ- + -μός < Λάκων

πράξη ή ενέργεια που εξυπηρετεί τα συμφέροντα ή την πολιτική των Λακώνων

※ Ξενοφών, Ελληνικά 7.1.46 @greek-language.gr

καὶ ὅσους δʼ ἐξέβαλεν ἐπὶ λακωνισμῷ, καὶ τοῖς τούτων χρήμασιν ἐχρῆτο

και χρησιμοποιούσε τις περιουσίες όσων εξόριζε λόγω φιλολακωνισμού

μίμηση των τρόπων, της συμπεριφοράς των Λακώνων

μίμηση του τρόπου ομιλίας των Λακώνων, ιδίως για τη βραχυλογία τους

ελληνιστική σημασία

νέα ελληνικά λακωνισμός


Λαμιεύς

: Λαμιεύς < Λαμί(α) + -εύς

ο κάτοικος της Λαμίας

πατριδωνυμικό


Λευκάδιος

: Λευκάδιος < Λευκάς, Λευκάδος, + -ιος

ο κάτοικος της πόλης Λευκάς

πατριδωνυμικό


ἐξάνθημα

: ἐξάνθημα < (ἐξανθέω) ἐξανθη- + -μα < ἄνθος

εξάνθημα, έκζεμα


Μαγνῆτις

Μαγνῆτις
-ιδος

: Μαγνῆτις < → λείπει η ετυμολογία

από τη Μαγνησία της Θεσσαλίας

πατριδωνυμικό

→ χρειάζεται παράθεμα Πίνδαρος

στον όρο Μαγνῆτις λίθος


λάχος

λάχος
-εος
-ους

: λάχος < θέμα λαχ- (ἔ-λαχ-ον, αόριστος του λαγχάνω) + κατάληξη -ος • Η Ετυμολογία χρειάζεται ανάπτυξη με τεκμηρίωση. Μπορείτε να βοηθήσετε;

αυτό που έχει προοριστεί για κάποιον, ο κλήρος, η μοίρα

μερίδιο που ορίζεται με κλήρο

※ τῶν αἰχμαλώτων χρημάτων λάχος μέγα

απ' τα λάφυρα των αιχμαλώτων πλούσια μερίδα [έχω] [μιλά η Αθηνά]
#:: Αἰσύχλος, Εὐμενίδες, Επεισόδιο 3ο, στίχος 400 @greek&x8209;language.gr

αξίωμα, το έργο που έχει οριστεί σε κάποιον να εκτελέσει


Μεγαρεύς

Μεγαρεύς
Μεγαρίς

: Μεγαρεύς < Μέγαρ(α) + -εύς

που κατάγεται από τα Μέγαρα ή κατοικεί εκεί

πατριδωνυμικό


Μῆδος

: Μῆδος < (άμεσο δάνειο) αρχαία περσική 𐎶𐎠𐎭𐎠- (Māda-) (όνομα), άγνωστης ετυμολογίας. Δεν συνδέεται με το ουδέτερο στον πληθυντικό μήδεα (του μῆδος) ή το μήδιον ή τα ρήματα μέδω, μέδομαι και τη Μήδεια.

Μήδος (συνήθως στον πληθυντικό Μῆδοι)

εθνικό όνομα


ἑτοιμασία

: ἑτοιμασία < ἑτοιμάζω + -σία

προετοιμασία, ετοιμασία


Νομάς

: Νομάς < → λείπει η ετυμολογία

πατριδωνυμικό


Παιανιεύς

: Παιανιεύς < Παιανί(α) + -εύς

που κατάγεται από την Παιανία ή κατοικεί εκεί

πατριδωνυμικό


Πελασγιῶται

: Πελασγιῶται < πληθυντικός αριθμός του Πελασγιώτης

οι κάτοικοι της Πελασγιώτιδος στη Θεσσαλία


Πλαταιεύς

: Πλαταιεύς < Πλάταια, Πλαται(αί) + -εύς

κάτοικος των Πλαταιέων

πατριδωνυμικό

ανδρικό όνομα


Σουνιεύς

Σουνιεύς
Σουνιάς

: Σουνιεύς < Σούνι(ον) + -εύς

ο κάτοικος ή αυτός που κατάγεται από το Σούνιο

πατριδωνυμικό


Σπόριος

: Σπόριος → δείτε τη λέξη σπόριος

άλλη γραφή του σπόριος


Τραλλιανός

: Τραλλιανός < Τράλλ(εις) + -ιανός

ο κάτοικος των Τράλλεων

πατριδωνυμικό


Φοίνισσα

: Φοίνισσα < (Φοῖνιξ, Φοίνικος) + -ισσα < *Φοίνικ-yα

θηλυκό του Φοῖνιξ· γυναίκα από τη Φοινίκη

εθνικό όνομα

άλλες μορφές: φοίνισσα


Φωκαΐς

: Φωκαΐς < → λείπει η ετυμολογία

θηλυκό του Φωκαεύς

πατριδωνυμικό


Χαλκιδεύς

: Χαλκιδεύς < Χαλκίς, Χαλκίδ(ος) + -εύς

ο κάτοικος της Χαλκίδας (Χαλκίς)

πατριδωνυμικό


Χῖος

: Χῖος < → λείπει η ετυμολογία

πατριδωνυμικό


εὐαισθησία

: εὐαισθησία < εὖ + αἴσθησις + -ία

ευαισθησία, ικανότητα αίσθησης


ἐπῳδοῦ

γενική ενικού του ἐπῳδός


σκυτεύς

σκυτεύς
-έως

: σκυτεύς < σκῦτ(ος) + -εύς

συνώνυμο του σκυτοτόμος

→ χρειάζεται παράθεμα


ὑστεροφημία

: ὑστεροφημία < ὑστερο- + αρχαία ελληνική φήμ(η) + -ία

ελληνιστική κοινή


ἀφωνία

: ἀφωνία < ἄφωνος + -ία

αφωνία, αλαλία

κακή προφορά

ελληνιστική κοινή


τεῖχος

: τεῖχος, ήδη ομηρικό < *θεῖχ-ος με προληπτική αφομοίωση του θ < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή ρίζα *dʰeyǵʰ-. Παράλληλος τύπος, το τοῖχος.

οχυρωματικό τείχος, ιδίως γύρω από πόλη


ὀξυθυμία

: ὀξυθυμία < ὀξύθυμος + -ία

οξυθυμία, ξαφνικός ή αιφνίδιος θυμός


ὀξυθύμια

: ὀξυθύμια < ὀξύθυμος + -ίον

τόπος όπου εναπέθεταν ό,τι απέμενε από τις θυσίες


ὀξυθυμίας

: ὀξυθυμίας (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική ὀξύθυμ(ος) + -ίας

οξύθυμος, ευέξαπτος


ὑμνολόγια

: ὑμνολόγια < ὑμνολογ(έω) + -ιον, πληθυντικός -ια

οι εορταστικές εκδηλώσεις των Καρμενταλίων

ελληνιστική κοινή


ταῦρος

: ταῦρος < → λείπει η ετυμολογία

ταυρο- Αρχαίες ελληνικές λέξεις με πρόθημα ταυρο- στο Βικιλεξικό ταυροφάγος

θηλαστικό ζώο

για το τοπωνύμιο και τον αστερισμό


θρῆνος

: θρῆνος < θρέομαι • Η Ετυμολογία χρειάζεται ανάπτυξη με τεκμηρίωση. Μπορείτε να βοηθήσετε;

θρῆνοι καὶ ὀδυρμοί


τοῖχος

: τοῖχος, παράλληλος τύπος του τεῖχος < μεταπτωτική βαθμίδα του κοινού θέματος στην πρωτοϊνδοευρωπαϊκή ρίζα *dʰeyǵʰ-. Συγγενή: μυκηναϊκή 𐀵𐀒𐀈𐀔 (to-ko-do-ma, τοι-χο-δόμος).

τοίχος σε εσωτερικό χώρο

※ 5ος αιώνας πκε ⌘ Ἡρόδοτος, Ἱστορίαι, 9 (Καλλιόπη), 37.3

ταῦτα δὲ ποιήσας, ὥστε φυλασσόμενος ὑπὸ φυλάκων, διορύξας τὸν τοῖχον ἀπέδρη ἐς Τεγέην,
#::: Κι αφού έκανε αυτά, καθώς τον φρουρούσαν δεσμοφύλακες, άνοιξε τρύπα στον τοίχο κι απέδρασε στην Τεγέα·
#::: Μετάφραση (1995): Ηλίας Σπυρόπουλος. Αθήνα:Γκοβόστης @greek‑language.gr

η πλευρά πλοίου

ναυτικός όρος

νηὸς ὑπὲρ τοίχων ※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ἰλιάς, 15 (Ο. Παλίωξις παρὰ τῶν νεῶν.), στίχ. 382

μεριά του σώματος


ἀγερμός

: ἀγερμός < ἀγείρω, θέμα ἀ-γερ- + -μός

συγκέντρωση χρημάτων με έρανο για τη λατρεία τών θεών

συνώνυμο του ἄγερσις, συνάθροιση στρατού με σκοπό πολέμου

※ Ὀδύσσειαν γὰρ ποιῶν οὐκ ἐποίησεν ἅπαντα ὅσα αὐτῷ συνέβη, οἷον πληγῆναι μὲν ἐν τῷ Παρνασσῷ, μανῆναι δὲ προσποιήσασθαι ἐν τῷ ἀγερμῷ

Συνθέτοντας την Οδύσσεια [ο Όμηρος] δεν συμπεριέλαβε στο ποίημά του όλα όσα συνέβησαν στον Οδυσσέα, ότι πληγώθηκε π.χ. στον Παρνασσό ή ότι κατά τη συγκέντρωση του στρατού προσποιήθηκε τον τρελό
#::: Αριστοτέλης, Ποιητική (1451a.20) Μετάφραση: Δημήτριος Λυπουρλής @greek-language.gr

συγκέντρωση, θησαυρισμός σοφίας και εμπειρίας


ταγεία

: ταγεία < ταγεύω + -εία < ταγός < τάσσω

※ ὁ δ' αὖ Πολύφρων ἦρξε μὲν ἐνιαυτόν, κατεσκευάσατο δὲ τὴν ταγείαν τυραννίδι ὁμοίαν. (Ξενοφών, Ελληνικά, 6.4.34.1-2)


μεσήλικα

αιτιατική ενικού του μεσῆλιξ

ελληνιστική κοινή


βίας

γενική ενικού του βία

αιτιατική πληθυντικού του βία


κτημάτων

γενική πληθυντικού του κτῆμα


κατορθωμάτων

κατορθωμάτων

γενική πληθυντικού του κατόρθωμα


ἀρχιμηνία

: ἀρχιμηνία < αρχαία ελληνική ἀρχι- + μήν


χρήματος

γενική ενικού του χρῆμα


σήματος

γενική ενικού του σῆμα


κτήματος

γενική ενικού του κτῆμα


διλήμματος

: διλήμματος: ελληνιστικός κλιτικός τύπος

γενική ενικού του δίλημμα

ελληνιστική κοινή


σήματα

ονομαστική, αιτιατική και κλητική πληθυντικού του σῆμα


κτήματα

ονομαστική, αιτιατική και κλητική πληθυντικού του κτῆμα


κατορθώματα

ονομαστική, αιτιατική και κλητική πληθυντικού του κατόρθωμα


θυμοί

ονομαστική και κλητική πληθυντικού του θυμός


γεωργοί

ονομαστική και κλητική πληθυντικού του γεωργός


θυμούς

αιτιατική πληθυντικού του θυμός


Πελασγοί

των Πελασγών


πλυνοί

ονομαστική και κλητική πληθυντικού του πλυνός


Γραικούς

αιτιατική πληθυντικού του Γραικός


μετάβασις

: μετάβασις < μεταβαίνω + -σις


νεύρου

γενική ενικού του νεῦρον


νεύρων

γενική πληθυντικού του νεῦρον


φαρμακείων

γενική πληθυντικού του φαρμακεῖον


ὑπηρέτης

: ὑπηρέτης < (ὑπό) ὑπ- + -ηρέτης < ἐρέτης (κωπηλάτης) < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή ρίζα *h₁reh₁- (κωπηλατώ)

Κατηγορία:Σελίδες που χρειάζονται επιμέλεια (ελληνικά)

κωπηλάτης, υποκωπηλάτης (κάτω από τις οδηγίες του ἐρέτου)

ιερέας, λειτουργός

στρατιώτης (βοηθός του ὁπλίτου)

στρατιωτικός όρος


λέξεως

γενική ενικού του λέξις


δυνάμεων

γενική πληθυντικού του δύναμις


τμήσεων

γενική πληθυντικού του τμῆσῐς


τμήσεις

ονομαστική, αιτιατική και κλητική ενικού του τμῆσῐς


ἀναβίωσις

: ἀναβίωσις (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική ἀναβιόω / ἀναβιῶ + -σις (-ωσις) < ἀνα- + βιόω < βίος

επαναφορά στη ζωή, αναβίωση


κτήσεις

ονομαστική, αιτιατική και κλητική πληθυντικού του κτῆσις


ἀναβιώσεως

γενική ενικού του ἀναβίωσις


τίγρεως

γενική ενικού του τίγρις


τίγρεως

γενική ενικού του τίγρις

ελληνιστική κοινή

άλλες μορφές: τίγριος, τίγριδος


δυνάμεως

γενική ενικού του δύναμις


τάξεως

γενική ενικού του τάξις


τμήσεως

γενική ενικού του τμῆσῐς


κλίσεως

γενική ενικού του κλίσῐς


πόλεως

γενική ενικού του πόλις


κλήσεως

γενική ενικού του κλῆσῐς


μετρήσεως

γενική ενικού του μέτρησις


παρέσεως

γενική ενικού του πάρεσις

στην κοινή νεοελληνική: της πάρεσης


κλύσεως

γενική ενικού του κλύσῐς


θρόνιον

: θρόνιον < αρχαία ελληνική θρόνος

υποκοριστικό του θρόνος

ελληνιστική κοινή


ἐπαρτής

: ἐπαρτής < ἐπαρτάω + -τής < ἀρτάω

προετοιμασμένος, έτοιμος

εξοπλισμένος

κρεμασμένος, εξαρτημένος


ἅλματος

γενική ενικού του ἅλμα


ἰσχύος

γενική ενικού του ἰσχύς


φθόγγον

αιτιατική ενικού του φθόγγος


εἰδῶν

γενική πληθυντικού του εἶδος


ὠκεανῶν

γενική πληθυντικού του ὠκεανός


ταγῶν

γενική πληθυντικού του ταγός


ταγοῦ

γενική ενικού του ταγός


ναΐδιον

: ναΐδιον < αρχαία ελληνική ναός + -ίδιον

ελληνιστική κοινή


ἀμεταδοσία

: ἀμεταδοσία < αρχαία ελληνική μεταδίδωμι

ελληνιστική κοινή


χλανίσκιον

: χλανίσκιον < χλανίς + υποκοριστικό επίθημα -ίσκιον

υποκοριστικό του χλανίς

※ ἄτιμα καὶ παράσημα καὶ παράξενα, ἐσυκοφάντει· «Μεγαρέων τὰ χλανίσκια.» (Αριστοφάνης, Ἀχαρνῆς, 58-519)


ἑλένη

: ἑλένη < αβέβαιης ετυμολογίας ἑλένιον (το φυτό απ' όπου τα καλάμια). Αβέβαιος ο συσχετισμός με την Ἑλένη • Η Ετυμολογία χρειάζεται ανάπτυξη με τεκμηρίωση. Μπορείτε να βοηθήσετε;

δάδα, δάδα από καλάμια

άλλες μορφές: ἑλάνα (δωρικός τύπος )

καλάθι από καλάμια για τα απαραίτητα της λατρείας της Βραυρωνίας Αρτέμιδος

υποκοριστικό: ἑλενίδιον


μηνός

γενική ενικού του μήν


ἑταιρισμός

: ἑταιρισμός < αρχαία ελληνική ἑταιρίζω < ἑταίρος

πορνεία, εκπόρνευση

ελληνιστική κοινή


συμβουλία

: συμβουλία < σύμβουλος + -ία

συνταγή, οδηγίες

ιατρική ή άλλη


παλλακίς

παλλᾰκίς
-ίδος

: παλλακίς < παλλακ(ή) + -ίς

πάλλαξ

αρσενικό ή θηλυκό

παράλληλος τύπος του παλλακή, η παλλακίδα


ἱπποστάσιον

: ἱπποστάσιον < ἱππο- + -στάσιον < ἵππος & στάσις < ἵστημι

ιπποστάσιο, στάβλος για άλογα


ἐπίγονοι

ονομαστική και κλητική πληθυντικού του ἐπίγονος


Ἐπίγονοι

ονομαστική και κλητική πληθυντικού του Ἐπίγονος

γιοι των αρχηγών που σκοτώθηκαν στον πρώτο πόλεμο εναντίον των Θηβών

ελληνική μυθολογία

οι απόγονοι των Διαδόχων του Μεγάλου Αλεξάνδρου


παραπληγίη

: παραπληγίη < αρχαία ελληνική παραπλήσσω / παραπλήττω

ιωνικός τύπος του παραπληξία

ελληνιστική κοινή


ὑπνηλία

: ὑπνηλία < ὑπνηλ(ός) + -ία < αρχαία ελληνική ὕπνος

υπνηλία, νύστα

ελληνιστική κοινή


ζωμάριον

ζωμάριον
-ου

: ζωμάριον (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική ζωμ(ός) + υποκοριστικό επίθημα -άριον

υποκοριστικό του ζωμός


κελίον

: κελίον < κέλλ(α) + υποκοριστικό επίθημα -ίον. Η λέξη από τον 4ο αιώνα.

δείτε μεσαιωνική κελίον


ὅμιλος

: ὅμῑλος < ὁμός + -ιλος

αναταραχή, σύγχυση, θόρυβος


ὑποβολή

: ὑποβολή < ὑποβολ- (ὑποβάλλω / ὑπο- + θέμα βολ- του βάλλω) + -ή

υποβολή, ένδειξη, αναφορά

αρχική σημασία

ύπουλη επιρροή

αρχική σημασία

(για νόθα παιδιά) μυστική αντικατάσταση, τοποθέτηση νόθου τέκνου στη θέση γνησίου

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Πλάτων, Πολιτεία, 7, 538a
##*:: τοῦτον ἔχεις μαντεύσασθαι πῶς ἂν διατεθείη πρός τε τοὺς κόλακας καὶ πρὸς τοὺς ὑποβαλομένους ἐν ἐκείνῳ τε τῷ χρόνῳ ᾧ οὐκ ᾔδει τὰ περὶ τῆς ὑποβολῆς, καὶ ἐν ᾧ αὖ ᾔδει;
##*::: μπορείς να φανταστείς ποιά θα είναι τα αισθήματά του απέναντι στους κόλακές του και στους θετούς γονείς του, και τον καιρό που δεν ήξερε ακόμα για την υποβολή του και τότε που την έμαθε;
##*::: Μετάφραση (στη δημοτική, χ.χ.): Ιωάννης Γρυπάρης. Θεσσαλονίκη: ΚΕΓ, 2015 (στην καθαρεύουσα, 1911, Εκδ.Φέξη) @greek‑language.gr

υποβολή ή τοποθέτηση, άπλωμα κάτω

※ 2ος κε αιώνας ⌘ Γαληνός, De simplicium medicamentorum temperamentis ac facultatibus I-VI, 9.2.2, p.196 @scaife.perseus

καὶ τελευτῶν οὕτω παχὺ ποιήσεις ὡς διὰ μήλης πυρῆνος ὑπαλείφεν καθ’ ὑποβολὴν ἢ ἐκτροπὴν τοῦ βλεφάρου.
#::: ΣτΕ: Ο Γαληνός αναφέρεται σε μία θεραπεία φλεγμονής των βλεφάρων.

※ 2/3ος κε αιώνας ⌘ Ἀθήναιος ὁ Nαυκρατίτης, Δειπνοσοφισταί, 2, 2.30 @scaife.perseus

νῦν δὲ τὴν τῶν στρωμάτων σύνθεσιν περιβολῇ χωρίζουσι καὶ ὑποβολῇ, φησὶ Πλάτων ὁ φιλόσοφος,

εισήγηση, πρόταση, υπόδειξη

υπόθεση ενός λόγου, θέμα ομιλίας

βάση, θεμέλιο

ελληνιστική σημασία κυριολεκτικά

※ 1ος/2ος κε αιώνας ⌘ Πλούταρχος, Ἠθικά Περὶ τῆς Ῥωμαίων τύχης, 8 320b @scaife.perseus

εὐθὺς οὖν τίς οὐκ ἂν εἴποι πρὸς τὴν Ῥωμύλου γένεσιν καὶ σωτηρίαν καί, τροφὴν καὶ αὔξησιν τὴν μὲν Τύχην ὑποβολὰς κατατεθεῖσθαι τὴν δʼ Ἀρετὴν ἐξῳκοδομηκέναι;

αντικατάσταση κλειδιών με άλλα, ψεύτικα, με αντικλείδια

ελληνιστική σημασία

※ 1ος/2ος κε αιώνας ⌘ Πλούταρχος, Βίοι Παράλληλοι Ρωμύλος, 22.3 @scaife.perseus

ἔθηκε δὲ καὶ νόμους τινάς, ὧν σφοδρὸς μέν ἐστιν ὁ γυναικὶ μὴ διδοὺς ἀπολείπειν ἄνδρα, γυναῖκα δὲ διδοὺς ἐκβάλλειν[*] ἐπὶ φαρμακείᾳ τέκνων ἢ κλειδῶν ὑποβολῇ[*] καὶ μοιχευθεῖσαν·


εὐθηνία

: εὐθηνία < εὐθην(ός) + -ία. Διαφορετικό, αλλά συχνά συγχεόταν με την εὐθένεια μετά το 2ο αιώνα: εὐθένια. Και γραφή εὐθυνία από το εὔθηνος. Δείτε εὐθενέω
: δείτε και νέα ελληνικά: φτήνια

αφθονία, πληρότητα

(ειδικότερα) αφθονία σιτηρών

(προσωποποιημένη} θεά της αφθονίας


ῥῖψις

: ῥῖψις < ῥίπτω + -σις > -ψις

ρίψη, ρίξιμο, βολή

εκτόξευση, εκσφενδόνιση


σιά

λακωνικός τύπος του θεά


θεή

ιωνικός τύπος του θεά


ἐρημοφίλης

: ἐρημοφίλης < ἐρημο- + φιλ(έω} + -ης

που αγαπά τη μοναξιά, την απομόνωση

ελληνιστική κοινή


ἐρημόπολις

: ἐρημόπολις < ἐρημό- + πόλ(ις) + -ις

που στερείται την ίδια του τη πόλη

※ Ὦ τέκν', ἐρημόπολις μάτηρ ἀπολείπεται ὑμῶν (μιλά η Εκάβη)

Ευριπίδης, Τρωάδες (415 πΚΕ), στίχος 603


Θηβαίων

γενική πληθυντικού του Θηβαῖος


λιθογράφος

: λιθογράφος < λιθο- + -γράφος

άλλη μορφή του λιθογλύφος

ελληνιστική κοινή

→ χρειάζεται παράθεμα


πατρωνεία

: πατρωνεία < → λείπει η ετυμολογία

η πατρωνία (πατρονία)

ελληνιστική κοινή

άλλες μορφές: πατρωνία


τραγῳδός

: τραγῳδός < τράγ(ος) + ᾠδ(ή) + -ός κατά το ῥαψῳδός. Η ακριβής σημασία της λέξεως τραγῳδός είναι ακόμα ανεπιβεβαίωτη, ωστόσο η επικρατέστερη άποψη στηρίζει ότι η τραγωδία προήλθε από τον διονυσιακό διθύραμβο όπου τραγῳδός δήλωνε τον συμμετέχοντα στους τραγικούς χορούς προς τιμήν του Διονύσου ο οποίος ήταν πιθανώς μεταμφιεσμένος ως σάτυρος και ονομαζόταν τράγος, όχι τόσο λόγω της μεν εμφάνισής του όσο της δε συμπεριφοράς του που όπως ένας τράγος ήταν πολύ ζωηρή και εύθυμη και συχνά σχεδόν ασελγής.

τραγικός ποιητής, τραγωδός

τραγικός ηθοποιός, τραγωδός

μέλος τραγικού χορού


περιουσιασμός

περιουσιασμός

: περιουσιασμός < περιουσιάζω + -μός

ελληνιστική κοινή

περιουσία, πλούτος

ελληνιστική κοινή

κατοχή, κτήση

ελληνιστική κοινή


τήρησις

τήρησις
-εως

: τήρησις < τηρῶ (κλίση τηρέω), τηρη- + -σις (-ησις).

επιτήρηση, φύλαξη


κῆλον

: κῆλον < κηλ > κῆλον • Η Ετυμολογία χρειάζεται ανάπτυξη με τεκμηρίωση. Μπορείτε να βοηθήσετε;

βέλος, ακόντιο


κήλων

: κήλων < → λείπει η ετυμολογία

μακριά βέργα για την άντληση νερού


δεῖπνον

: δεῖπνον, ήδη ομηρικό < δάπτω • Η Ετυμολογία χρειάζεται ανάπτυξη με τεκμηρίωση. Μπορείτε να βοηθήσετε;

γεύμα (πρωινό, μεσημεριανό, απογευματινό ή βραδινό / δείπνο)

τροφή, ζωοτροφή


πένθους

γενική ενικού του πένθος


ἀκρεμών

ἀκρεμών
-όνος

: ἀκρεμών < ἄκρος

κλαδί, κλωνάρι (που διακλαδίζεται σε μικρότερα)

κατ’ επέκταση


ἀποφορά

: ἀποφορά < ἀποφέρω, με θέμα φορ- → δείτε τη λέξη φέρω

πληρωμή φόρων ή χρεών

κέρδος, εισόδημα

χρηματικό ποσό που κατέβαλαν οι δούλοι στον αφέντη τους, προκειμένου να εργάζονται χωρίς επόπτη

παραστράτημα


ἔλευσις

: ἔλευσις (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική θέμα ἐλευσ- του ρήματος ἐλεύσομαι (που χρησιμοποιείται και ως μέλλοντας του ἔρχομαι) + -σις < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή *h₁ludʰ-. Κατά μία άποψη συνδέεται με το ἐλεύθερος
: ΑΠΟΓΟΝΟΙ: ⇘ νέα ελληνικά: έλευση

η άφιξη, ο ερχομός

ελληνιστική κοινή

(στην Καινή Διαθήκη) ο ερχομός του Ιησού, του Χριστού


ἐπέλευσις

: ἐπέλευσις < (ἐπί) ἐπ- + ἔλευσις < ἐπελεύσομαι, μέλλοντας του ἐπέρχομαι
: ΑΠΟΓΟΝΟΙ: ⇘ νέα ελληνικά: επέλευση

ελληνιστική κοινή

τυχαία παρόρμηση

ελληνιστική κοινή

ελληνιστική κοινή

νομικός όρος


συνέλευσις

: συνέλευσις (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική συν- + ἔλευσις < συνέρχομαι < θέμα στο ἐλεύσομαι, μέλλοντας του ἔρχομαι
: ΑΠΟΓΟΝΟΙ: ⇘ νέα ελληνικά: συνέλευση

συνάντηση, συγκέντρωση
συνουσία

συνάντηση, συγκέντρωση
γάμος

συνδυασμός πραγμάτων

συναίρεση ή κράση


περιέλευσις

: περιέλευσις < (περί) περι- + ἔλευσις < περιελεύσομαι, μέλλοντας του περιέρχομαι
: ΑΠΟΓΟΝΟΙ: ⇘ νέα ελληνικά: περιέλευση με διαφορετική σημασία

η πράξη του να πηγαίνω ή να έρχομαι γύρω γύρω

ελληνιστική κοινή


δεκάπρωτοι

: δεκάπρωτοι < αρχαία ελληνική δέκα + πρῶτος
:* ανώτατοι άρχοντες < μεταφραστικό δάνειο από τη λατινική decemprimi
:* οι «δέκανδροι» < μεταφραστικό δάνειο από τη λατινική decemviri

πληθυντικός αριθμός του δεκάπρωτος

ανώτατοι άρχοντες μιας πόλης με διάφορα διοικητικά και οικονομικά καθήκοντα (είσπραξης φόρων κ.λπ.)

στη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία

πληθυντικός αριθμός του δεκάπρωτος
οι δέκανδροι (δέκα άρχοντες)

στη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία


φωλίον

: φωλίον < αρχαία ελληνική φωλεός / φωλ(εά) + υποκοριστικό επίθημα -ίον

υποκοριστικό του φωλεός / φωλεά

αλεπότρυπα, αλεποφωλιά


τρῦπα

: τρῦπα < αρχαία ελληνική τρυπ(άω) / τρυπ(ῶ) + -α (αναδρομικός σχηματισμός)

ελληνιστική κοινή


ἀταγία

: ἀταγία < ἀ- + ταγός + -ία

αταγία, έλλειψη ταγείας, έλλειψη ταγού

※ κ’ ἐν ταγ<ί>α<ι> κ’ ἐν ἀταγίαι (=ἀταγίᾳ). (Supplementum Epigraphicum Graecum, 25:647)

το χρονικό διάστημα που μεσολαβούσε «έως την ανάδειξη των νέων ταγών, κατά το οποίο η δημόσια ζωή της πόλης λειτουργούσε ομαλά» χωρίς την εξουσία των προηγούμενων ταγών


ταγία

: ταγία < ταγός + -ία < τάσσω

ταγία, αρχηγία

※ κ’ ἐν ταγ<ί>α<ι> (=ταγίᾳ) κ’ ἐν ἀταγίαι (=ἀταγίᾳ).

Supplementum Epigraphicum Graecum, 25:647


καλοκἀγαθία

: καλοκἀγαθία < καλοκἀγαθός + -ία < καλός καί ἀγαθός


κῶλος

: κῶλος < αρχαία ελληνική κῶλον (μέλος, τμήμα σώματος) με αλλαγή γένους πιθανόν με την επίδραση της λατινικής cūlus (πρωκτός). Η εναλλαγή κωλ-, κολ- από τις λέξεις κῶλον και κόλον (τμήμα παχέος εντέρου), από τα ελληνικά χρόνια.
: ΑΠΟΓΟΝΟΙ: ⇒ μεσαιωνικά ελληνικά: κῶλος ⇒ νέα ελληνικά: κώλος

κωλο-

δείτε τη λέξη

-κωλος

δείτε τη λέξη

κῶλον

δείτε τη λέξη

ελληνιστική κοινή


ἔντερον

: ἔντερον < πιθανόν από ουσιαστικοποιημένο επίθετο που είχε τη σημασία ενδότερος < πρόθεση ἐν + συγκριτικό επίθημα πρωτοϊνδοευρωπαϊκή *-teros (-τερος)
: ΑΠΟΓΟΝΟΙ: ⇒ μεσαιωνικά ελληνικά: ἔντερο(ν) ⇒ νέα ελληνικά: έντερο και δείτε ἐντερο-

ἐντερο- Αρχαίες ελληνικές λέξεις με πρόθημα ἐντερο- στο Βικιλεξικό

έντερα, εντόσθια

κυρίως στον πληθυντικό

※ 4ος πκε αιώνας ⌘ Ἀριστοτέλης, Τῶν περὶ τὰ ζῷα ἱστοριῶν, 2, 17 @scaife.perseus

Καὶ τὸ τοῦ ἐντέρου δὲ μέγεθος ἁπλοῦν, καὶ ἀναδίπλωσιν ἔχει, ὃ ἀναλύεται εἰς ἕν.

χορδή τόξου από έντερο


ἐντερεπιπλοκήλη

ἐντερεπιπλοκήλη

: ἐντερεπιπλοκήλη < ἐντερ- + ἐπιπλοκήλη

κήλη (στον Γαληνό)


ἐντεροφύλαξ

: ἐντεροφύλαξ < ἐντερο- + -φύλαξ

ονομασία χειρουργικού εργαλείου

ελληνιστική κοινή