ἐκκομιδή

ἐκκομιδή
-ῆς

: ἐκκομιδή < ἐκκομίζω

μεταφορά, απομάκρυνση σε ασφαλές μέρος

※ 5ος αιώνας πκε ⌘ Ἡρόδοτος, Ἱστορίαι, 8 (Οὐρανία), 44.1

ἀπαλλασσομένων τῶν Ἑλλήνων ἀπὸ τοῦ Ἀρτεμισίου, ὡς ἐγίνοντο κατὰ Χαλκίδα, οἱ Πλαταιέες ἀποβάντες ἐς τὴν περαίην τῆς Βοιωτίης χώρης πρὸς ἐκκομιδὴν ἐτράποντο τῶν οἰκετέων.
#::: όταν οι Έλληνες αποσύρονταν από το Αρτεμίσιο κι έφταναν στα νερά της Χαλκίδας, οι Πλαταιείς αποβιβάστηκαν στην απέναντι στεριά της Βοιωτίας και καταγίνονταν με τη μεταφορά των ανθρώπων των σπιτιών τους σε σίγουρο μέρος·
#:::Μετάφραση (1995): Ηλίας Σπυρόπουλος. Αθήνα:Γκοβόστης @greek‑language.gr

εκφορά νεκρού, κηδεία, ενταφιασμός

ελληνιστική σημασία

※ 1ος/2ος κε αιώνας ⌘ Πλούταρχος, Βίοι Παράλληλοι, Σόλων, 21.6

ἐναγίζειν δὲ βοῦν οὐκ εἴασεν, οὐδὲ συντιθέναι πλέον ἱματίων τριῶν, οὐδ᾽ ἐπ᾽ ἀλλότρια μνήματα βαδίζειν χωρὶς ἐκκομιδῆς.
#:::Δεν επέτρεψε να θυσιάζουν βόδια ή να βάζουν στους τάφους μαζί με τους νεκρούς περισσότερες από τρεις φορεσιές, ούτε και να επισκέπτονται ξένα μνήματα εκτός από την ώρα της ταφής.
#::: Μετάφραση (2012): Γιαγκόπουλος, Α.Ι., Ζ.Ε. Μαλαθούνη. Θεσσαλονίκη: Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας. @greek‑language.gr

※ 1ος κε αιώνας ⌘ Διονύσιος Ἁλικαρνασσεύς, Ῥωμαϊκὴ Ἀρχαιολογία, 4.8.1 @scaife.perseus

τόν τε βασιλέα Ταρκύνιον, ὡς ἐκ τῶν τραυμάτων τετελευτηκότα ἔναγχος, ἐκκομιδῇ τε πολυτελεῖ καὶ μνήματος ἐπισήμου κατασκευῇ καὶ ταῖς ἄλλαις τιμαῖς ἐκόσμει,

καθαρισμός των περιττωμάτων

ελληνιστική σημασία


ῥάκωσις

ῥάκωσις
-εως

: ῥάκωσις < → λείπει η ετυμολογία

ρυτίδωση, ζάρωμα

για επιδερμίδα


ῥοπαλισμός

ῥοπαλισμός
-οῦ

: ῥοπαλισμός < → λείπει η ετυμολογία

η στύση του πέους, πριαπισμός

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Ἀριστοφάνης, Λυσιστράτη, στίχ. 553 (551-554)

[ΛΥΣΙΣΤΡΑΤΗ]: ἀλλ᾽ ἤνπερ ὅ ‹τε› γλυκύθυμος Ἔρως χἠ Κυπρογένει᾽ Ἀφροδίτη | ἵμερον ἡμῶν κατὰ τῶν κόλπων καὶ τῶν μηρῶν καταπνεύσῃ, | κᾷτ᾽ ἐντέξῃ τέτανον τερπνὸν τοῖς ἀνδράσι καὶ ῥοπαλισμούς, | οἶμαί ποτε Λυσιμάχας ἡμᾶς ἐν τοῖς Ἕλλησι καλεῖσθαι.
*::: [ΛΥΣΙΣΤΡΑΤΗ]: Άλλ᾽ αν άξαφνα ο Έρως κι η μάνα του η Κύπρη | στα μπατζάκια, στον κόρφο μού ανάψουν φωτιά | και μπροστά μου τεντώσουν αντρίκια ξυλάγγουρα, | σταματούν οι πολέμοι — σωτήρες εμείς!
*:::Μετάφραση (1965): Κώστας Βάρναλης, Αθήνα: Κέδρος @greek‑language.gr


χρήμασιν

χρήμασι

εφελκυστικό νι

δοτική πληθυντικού του χρῆμα


χρήματι

δοτική ενικού του χρῆμα


χρημάτοιν

γενική και δοτική δυϊκού του χρῆμα


χρήματε

ονομαστική, αιτιατική και κλητική δυϊκού του χρῆμα


γνάθου

γενική ενικού του γνάθος


γνάθων

γενική πληθυντικού του γνάθος


αἰητός

: αἰητός < Παραβάλετε Αἰήτης.

δωρικός τύπος του ἀετός


αἰῆται

: αἰῆται < αβέβαιης ετυμολογίας.
: Σαν από έναν αμάρτυρο *αἰήτης ή *αἰήτᾱς «άνεμος» που συμπίπτει μορφολογικά με τα κύρια ονόματα Αἰήτης και Αἰήτᾱς, μορφές του ονόματος ενός βασιλιά της Κολχίδας, που κατά μία άποψη σχετίζεται με το αἰητός (αετός), κάτι που υποδηλώνει σημασιολογική συγγένεια με το αἰῆται «ἄνεμοι», ακολουθώντας την συσχέτιση μεταξύ πτηνών και του ανέμου. Αξιοσημείωτο είναι και το όνομα της Κίρκης, της αδελφής του Αιήτη, που θεωρείται θηλυκό γένος της λέξης κίρκος (γεράκι), πάλι όνομα ενός πτηνού.

άπαξ λεγόμενον

※ 5ος αιώνας κε ⌘ Ἡσύχιος, Γλῶσσαι, Α

<αἰῆται> ἄνεμοι


νεῦρα

ονομαστική, αιτιατική και κλητική πληθυντικού του νεῦρον


νεύρῳ

δοτική ενικού του νεῦρον


νεύροις

δοτική πληθυντικού του νεῦρον


νεύρω

ονομαστική, αιτιατική και κλητική δυϊκού του νεῦρον


νεύροιν

γενική και δοτική δυϊκού του νεῦρον


ἔκπλευσις

: ἔκπλευσις < αρχαία ελληνική ἐκπλέω + -σις

ελληνιστική κοινή

ναυτικός όρος


ὕς

συνηρημένη μορφή του υἱύς


οἴδημα

οἴδημα
-ατος

: οἴδημα < οἰδέω + -μα
: ΑΠΟΓΟΝΟΙ: ⇘ νέα ελληνικά: οίδημα

πρήξιμο, εξόγκωμα

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Ἱπποκράτης, Ἀφορισμοί , (Aphorismi), 7.18.49, @scaife.perseus

ὑπὸ κυνάγχης ἐχομένῳ οἴδημα καὶ ἐρύθημα ἐν τῷ στήθει ἐπιγενόμενον, ἀγαθόν· ἔξω γὰρ τρέπεται τὸ νούσημα.

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Ἱπποκράτης, Προρρητικόν, (Prorrheticon I), 2.40, @scaife.perseus

Σκέπτεσθαι δὲ πρὸς τούτοισι καὶ εἰ ἐν τοῖσι ποσὶν οἰδήματα ἔνεστι· καὶ γὰρ τοῦτο τὸ σημεῖον τούτοισιν ὁμολογέον ἐστίν. Τὸ δὲ νόσημα τοῦτο τοῖσιν ἀνδράσι προσγίνεται ἰσχυρότατον τοῖσιν ἀπὸ τεσσαράκοντα ἐτέων ἐς τὰ ἐξήκοντα· τὴν ἡλικίην δὲ ταύτην μάλιστα ἰσχιάδες βιάζονται.
*::ΣτΕ: Ο Ιπποκράτης αναφέρεται στη νόσο της ισχιαλγίας, η οποία επιδεινώνεται στους άνδρες μετά την ηλικία των 40 ετών.

※ 4ος πκε αιώνας ⌘ Δημοσθένης, Κατὰ Κόνωνος αἰκείας, 11 (Ο Αρίστωνας μηνύει τον Κόνωνα για δόλια επίθεση και ξυλοδαρμό εναντίον του στην Αγορά.) @scaife.perseus

μετὰ δὲ ταῦτα τῶν μὲν οἰδημάτων τῶν ἐν τῷ προσώπῳ καὶ τῶν ἑλκῶν οὐδὲν ἔφη φοβεῖσθαι λίαν ὁ ἰατρός, πυρετοὶ δὲ παρηκολούθουν μοι συνεχεῖς καὶ ἀλγήματα, ὅλου μὲν τοῦ σώματος πάνυ σφοδρὰ καὶ δεινά,
*::Μετά, ο γιατρός έλεγε ότι δεν ανησυχούσε ιδιαίτερα για τα πρηξίματα στο πρόσωπο και τα τραύματα, συνεχώς όμως είχα πυρετό και πόνους, σε όλο μου το σώμα εντονότατους και ανυπόφορους,
*:::Μετάφραση: Θ. Κ. Στεφανόπουλος, @greek-language.gr


αἰκία

αἰκία
-ίας
ἀεικείη

: αἰκία < αἰκ(ής) + -ία

απρεπής μεταχείριση, σωματική κακοποίηση

※ 4ος πκε αιώνας ⌘ Ἰσοκράτης, Κατὰ Λοχίτου, 15 @scaife.perseus

ἐνθυμεῖσθε δʼ ὅτι τῶν μὲν περὶ τὰς οὐσίας κινδύνων οὐ μέτεστι τοῖς πένησι, τῆς δʼ εἰς τὰ σώματʼ αἰκίας ὁμοίως ἅπαντες κοινωνοῦμεν·

καταγγελία-μήνυση για βίαιη επίθεση, προσβολή

νομικός όρος

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Πλάτων, Πολιτεία, 5, 464e

Καὶ μὴν οὐδὲ βιαίων γε οὐδ᾽ αἰκίας δίκαι δικαίως ἂν εἶεν ἐν αὐτοῖς· ἥλιξι μὲν γὰρ ἥλικας ἀμύνεσθαι καλὸν καὶ δίκαιόν που φήσομεν, ἀνάγκην σωμάτων ἐπιμελείᾳ τιθέντες.
#::: Κι ούτε θα μπορεί, φυσικά, να γίνονται δίκες για βιαιοπραγίες και προσβολές μεταξύ τους· γιατί θα τους διδάξομε πως το σωστό και το δίκαιο είναι να τα βγάζουν μόνοι τους πέρα οι συνομίληκες με το συνομήλικο, αναγκάζοντάς τους έτσι να φροντίζουν για τη σωματική τους δύναμη.
#::: Μετάφραση (στη δημοτική, χ.χ.): Ιωάννης Γρυπάρης. Θεσσαλονίκη: ΚΕΓ, 2015 (στην καθαρεύουσα, 1911, Εκδ.Φέξη) @greek‑language.gr

βλάβη, προσβολή, βάσανα, συμφορά

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Θουκυδίδης, Ἱστορίαι, 7, 75.6

καὶ μὴν ἡ ἄλλη αἰκία καὶ ἡ ἰσομοιρία τῶν κακῶν, ἔχουσά τινα ὅμως τὸ μετὰ πολλῶν κούφισιν, οὐδ᾽ ὣς ῥᾳδία ἐν τῷ παρόντι ἐδοξάζετο,
#::: Όλη τους η δυστυχία, παρόλον ότι ελαφρωνόταν ίσως από το γεγονός ότι ήταν κοινή για όλους, τους φαινόταν αβάσταχτη.
#::: Μετάφραση (1965-1968): Άγγελος Σ. Βλάχος, Αθήνα:Γαλαξίας @greek‑language.gr


ἀρτέμων

ἀρτέμων
-ωνος/-ονος

: ἀρτέμων < ἀρτάω
: ΑΠΟΓΟΝΟΙ: ⇘ νέα ελληνικά: αρτέμων, ⇘ νέα ελληνικά: αρτέμονας

ιστίο πλοίου

ναυτικός όρος

※ 2ος κε αιώνας ⌘ Καινή Διαθήκη, Πράξεις τῶν Ἀποστόλων, 27.40

καὶ τὰς ἀγκύρας περιελόντες εἴων εἰς τὴν θάλασσαν, ἅμα ἀνέντες τὰς ζευκτηρίας τῶν πηδαλίων· καὶ ἐπάραντες τὸν ἀρτέμονα τῇ πνεούσῃ κατεῖχον εἰς τὸν αἰγιαλόν.


υἱέος

γενική ενικού του υἱύς και του υἱός

παλαιός αττικός


φθόγγῳ

δοτική ενικού του φθόγγος


φθόγγοις

δοτική πληθυντικού του φθόγγος


φθόγγω

ονομαστική, αιτιατική και κλητική δυϊκού του φθόγγος


φθόγγοιν

γενική και δοτική δυϊκού του φθόγγος


βασιλέως

γενική ενικού του βασιλεύς


βασιλεῖ

δοτική ενικού του βασιλεύς


βασιλεῦ

κλητική ενικού του βασιλεύς


βασιλῆς

αττικός τύπος του βασιλεῖς· ονομαστική και κλητική πληθυντικού του βασιλεύς


γνάθε

κλητική ενικού του γνάθος


γνάθοι

ονομαστική και κλητική πληθυντικού του γνάθος


γνάθους

αιτιατική πληθυντικού του γνάθος


γνάθον

αιτιατική ενικού του γνάθος


γνάθῳ

δοτική ενικού του γνάθος


γνάθοις

δοτική πληθυντικού του γνάθος


γναθμός

ποιητικός τύπος του γνάθος


γνάθω

ονομαστική, αιτιατική και κλητική δυϊκού του γνάθος


γνάθοιν

γενική και δοτική δυϊκού του γνάθος


ὄλβου

γενική ενικού του ὄλβος


ὄλβῳ

δοτική ενικού του ὄλβος


ὄλβον

αιτιατική ενικού του ὄλβος


ὄλβε

κλητική ενικού του ὄλβος


ὄλβοι

ονομαστική και κλητική πληθυντικού του ὄλβος


ὄλβων

γενική πληθυντικού του ὄλβος


ὄλβοις

δοτική πληθυντικού του ὄλβος


ὄλβους

αιτιατική πληθυντικού του ὄλβος


ὄλβω

ονομαστική, αιτιατική και κλητική δυϊκού του ὄλβος


ὄλβοιν

γενική και δοτική δυϊκού του ὄλβος


χαλινάριον

: χαλινάριον < χαλιν(ός) + -άριον

υποκοριστικό του χαλινός

ελληνιστική κοινή

λατινική: frenum


ἕσπερος

: ἕσπερος < (κληρονομημένο) πρωτοελληνική *wésperos < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή *wek⁽ʷ⁾speros. Συγγενή: λατινική vesper (εσπέρα), παλαιά εκκλησιαστική σλαβονική вєчєръ (večerŭ, εσπέρα).

η εσπέρα, το βράδυ, το σκοτάδι

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ὀδύσσεια, 1 (α. Ἀθηνᾶς παραίνεσις πρὸς Τηλέμαχον.), στίχ. 423

οἱ δ᾽ εἰς ὀρχηστύν τε καὶ ἱμερόεσσαν ἀοιδὴν | τρεψάμενοι τέρποντο, μένον δ᾽ ἐπὶ ἕσπερον ἐλθεῖν. | τοῖσι δὲ τερπομένοισι μέλας ἐπὶ ἕσπερος ἦλθε· | δὴ τότε κακκείοντες ἔβαν οἶκόνδε ἕκαστος.
#::: Στο μεταξύ οι μνηστήρες παραδόθηκαν στο γλέντι· | με τον χορό ευφραίνονταν και το παθητικό τραγούδι, | πότε θα πέσει το σκοτάδι περιμένοντας. | Και μέσα στην ξεφάντωση πέφτει το βράδυ σκοτεινό και μαύρο· | τότε σηκώθηκαν να κοιμηθούν, καθένας τράβηξε στο σπίτι του.
#::: Μετάφραση σε πεζό (2006): Δημήτρης Ν. Μαρωνίτης, @greek‑language.gr

※ 6ος/5ος πκε αιώνας ⌘ Πίνδαροςʷ, Ὀλυμπιονίκαιςʷ, 10 (11). Ἁγησιδἀμῳ Λοκρῷ Ἐπιζεφυρίῳ παιδὶ πύκτῃ, 73

μᾶκος δὲ Νικεὺς ἔδικε πέτρῳ χέρα κυκλώσαις | ὑπὲρ ἁπάντων, καὶ συμμαχία θόρυβον | παραίθυξε μέγαν· ἐν δ᾽ ἕσπερον | ἔφλεξεν εὐώπιδος | σελάνας ἐρατὸν φάος.
#::: και στριφογύρισε ο Νικέας με το χέρι του τον πέτρινο τον δίσκο | και ρίχνοντάς τον πέρασε όλους τους άλλους· αλαλαγμό | μεγάλο σήκωσαν οι σύντροφοί του· και η σελήνη | ομορφοπρόσωπη με την εράσμια λάμψη της | φώτισε την εσπέρα.
#::: Μετάφραση (2004): Ιωάννης Οικονομίδης, Αθήνα: Εταιρεία Ελληνικών Τυπογραφικών Στοιχείων @greek‑language.gr

«ἕσπερος ἀστήρ» ο πλανήτης Αφροδίτη, ο Αποσπερίτης

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ἰλιάς, 22 (Χ. Ἕκτορος ἀναίρεσις.), στίχ. 318

οἷος δ’ ἀστὴρ εἶσι μετ’ ἀστράσι νυκτὸς ἀμολγῷ | ἕσπερος, ὃς κάλλιστος ἐν οὐρανῷ ἵσταται ἀστήρ, | ὣς αἰχμῆς ἀπέλαμπ’ εὐήκεος, ἣν ἄρ’ Ἀχιλλεὺς | πάλλεν δεξιτερῇ φρονέων κακὸν Ἕκτορι δίῳ, | εἰσορόων χρόα καλόν, ὅπῃ εἴξειε μάλιστα.
#::: και όπως μες στ᾽ άστρα προχωρεί λαμπρός ο αποσπερίτης, | που είναι τ᾽ ωραιότερο μες στ᾽ ουρανού τ᾽ αστέρια | τόσον η λόγχη έλαμπε, που στο δεξί του εκείνος | ετίναξε κακόγνωμα στον Έκτορα τον θείον | κοιτώντας ξέσκεπον να εβρεί το τρυφερό του σώμα.
#::: Έμμετρη μετάφραση (1922): Ιάκωβος Πολυλάς, @greek‑language.gr

※ 4ος πκε αιώνας ⌘ Ἀριστοτέλης, Ἠθικὰ Νικομάχεια, 5, 1129b

καὶ διὰ τοῦτο πολλάκις κρατίστη τῶν ἀρετῶν εἶναι δοκεῖ ἡ δικαιοσύνη, καὶ οὔθ᾽ ἕσπερος οὔθ᾽ ἑῷος οὕτω θαυμαστός· καὶ παροιμιαζόμενοί φαμεν «ἐν δὲ δικαιοσύνῃ συλλήβδην πᾶσ᾽ ἀρετὴ ἔνι.»
#::: Αυτός είναι και ο λόγος που η δικαιοσύνη συχνά θεωρείται ως η πιο μεγάλη αρετή, και «ούτε ο αποσπερίτης ούτε το άστρο της αυγής δεν είναι τόσο λαμπερά και θαυμαστά»· μιλώντας επίσης παροιμιακά λέμε «η δικαιοσύνη κλείνει μέσα της όλες μαζί τις αρετές».
#::: Μετάφραση (2006): Δημήτριος Λυπουρλής, Θεσσαλονίκη:Ζήτρος @greek‑language.gr


ἱππόδρομος

: ἱππόδρομος < ἱππό- + -δρομος. Παραβάλετε ἱπποδρόμος.

δρόμος για άρματα

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ἰλιάς, 23 (Ψ. Ἆθλα ἐπὶ Πατρόκλῳ.), στίχ. 330

σῆμα δέ τοι ἐρέω μάλ᾽ ἀριφραδές, οὐδέ σε λήσει. | ἕστηκε ξύλον αὖον ὅσον τ᾽ ὄργυι᾽ ὑπὲρ αἴης, | ἢ δρυὸς ἢ πεύκης· τὸ μὲν οὐ καταπύθεται ὄμβρῳ, | λᾶε δὲ τοῦ ἑκάτερθεν ἐρηρέδαται δύο λευκὼ | ἐν ξυνοχῇσιν ὁδοῦ, λεῖος δ᾽ ἱππόδρομος ἀμφίς· | ἤ τευ σῆμα βροτοῖο πάλαι κατατεθνηῶτος, | ἢ τό γε νύσσα τέτυκτο ἐπὶ προτέρων ἀνθρώπων, | καὶ νῦν τέρματ᾽ ἔθηκε ποδάρκης δῖος Ἀχιλλεύς.
#::: Κι ένα σημάδι θα σου ειπώ, που ευκόλως θα γνωρίσεις· | ξύλον ορθώνεται ξερό, όσον οργιά, στο χώμα, | δρυός ή πεύκου και η βροχή καθόλου δεν το σέπει· | και απ᾽ τα δυο μέρη κάτασπροι στυλώνονται δυο λίθοι | στο στένωμα κι είν᾽ ομαλός ο ιππόδρομος τριγύρω· | είτ᾽ είναι μνήμα κανενός που απέθανε το πάλαι, | ή για καμπτόν κει το ᾽βαλαν έναν καιρόν οι αρχαίοι, | και τώρα τέρμα το ᾽θεσεν ο ισόθεος Πηλείδης.
#::: Έμμετρη μετάφραση (1922): Ιάκωβος Πολυλάς, @greek‑language.gr

ιπποδρόμιο, τόπος όπου γίνονταν οι ιππικοί αγώνες ή αρματηλασίες

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Πλάτων, Κριτίας, 117c

ἐπωχέτευον: οὗ δὴ πολλὰ μὲν ἱερὰ καὶ πολλῶν θεῶν, πολλοὶ δὲ κῆποι καὶ πολλὰ γυμνάσια ἐκεχειρούργητο, τὰ μὲν ἀνδρῶν, τὰ δὲ ἵππων χωρὶς ἐν ἑκατέρᾳ τῇ τῶν τροχῶν νήσῳ, τά τε ἄλλα καὶ κατὰ μέσην τὴν μείζω τῶν νήσων ἐξῃρημένος ἱππόδρομος ἦν αὐτοῖς, σταδίου τὸ πλάτος ἔχων, τὸ δὲ μῆκος περὶ τὸν κύκλον ὅλον ἀφεῖτο εἰς ἅμιλλαν τοῖς ἵπποις. δορυφορικαὶ δὲ περὶ αὐτὸν ἔνθεν τε καὶ ἔνθεν οἰκήσεις ἦσαν
#::: → λείπει η μετάφραση

λατινική: circus, curriculum


τριάς

: τριάς < τρι- + -άς. Παραβάλετε πεντάς.

→ χρειάζεται παράδειγμα

ο αριθμός τρία

→ χρειάζεται παράδειγμα

διάστημα τριών ημερών

→ χρειάζεται παράδειγμα

σύστημα τριών στροφών

→ χρειάζεται παράδειγμα

η τρίτη ημέρα

→ χρειάζεται παράδειγμα

«ἡ Ἁγία Τριάς» η Αγία Τριάς, οι τρεις υποστάσεις του Θεού

χριστιανισμός

→ χρειάζεται παράδειγμα


τριάς

τριάς
-ᾶντος

: τριάς < (μεταφραστικό δάνειο) λατινική triens (τρίτο, τριτημόριο)

νόμισμα της Σικελίας με αξία ίση με ένα τρίτο της λίτρας

→ χρειάζεται παράδειγμα

είδος πόρνης

※ 5ος αιώνας κε ⌘ Ἡσύχιος, Γλῶσσαι, Τ

<τριᾶντος πόρνη> λαμβάνουσα τριᾶ[κο]ντα, ὅ ἐστι λεπτὰ εἴκοσι


ἀσκαρίς

ἀσκαρίς
-ίδος

: ἀσκαρίς < ἀσκαρίζω + -ίς < σκαρίζω < σκαίρω

προνύμφη ἐμπίδος


ἀρίθμησις

: ἀρίθμησις < θέμα ἀριθμη- του ἀριθμέω + -σις

η πράξη της μέτρησης, το μέτρημα σε μία γενεαλογία

※ 5ος αιώνας πκε ⌘ Ἡρόδοτος, Ἱστορίαι, 2 (Εὐτέρπη), 143.4

Ἑκαταίῳ δὲ γενεηλογήσαντι ἑωυτὸν καὶ ἀναδήσαντι ἐς ἑκκαιδέκατον θεὸν ἀντεγενεηλόγησαν ἐπὶ τῇ ἀριθμήσι, οὐ δεκόμενοι παρ᾽ αὐτοῦ ἀπὸ θεοῦ γενέσθαι ἄνθρωπον·
#::: Όσο για τον Εκαταίο που έκανε τη γενεαλογία του και συνδέθηκε με τον θεό στη δέκατη έκτη γενιά, αυτοί του έκαναν άλλη γενεαλογία με βάση το μέτρημα, γιατί δεν δέχονταν τα λεγόμενά του, ότι δηλαδή από θεό γεννήθηκε άνθρωπος·
#::: Μετάφραση (1992): Λεωνίδας Ζενάκος Αθήνα:Γκοβόστης @greek‑language.gr

→ χρειάζεται παράδειγμα

υπολογισμός, εκτίμηση, μέτρηση

→ χρειάζεται παράδειγμα

απαρίθμηση, καταμέτρηση

→ χρειάζεται παράδειγμα

πληρωμή, καταβολή χρηματικού ποσού

→ χρειάζεται παράδειγμα


ἀριθμήσι

ιωνικός τύπος του ἀριθμήσει· δοτική ενικού του ἀρίθμησις


ἀριθμήσει

δοτική ενικού του ἀρίθμησις


ἀριθμήσεως

γενική ενικού του ἀρίθμησις


ἀρίθμησιν

αιτιατική ενικού του ἀρίθμησις


ἀρίθμησι

κλητική ενικού του ἀρίθμησις


ἀριθμήσεις

ονομαστική, αιτιατική και κλητική πληθυντικού του ἀρίθμησις


ἀριθμήσεων

γενική πληθυντικού του ἀρίθμησις


ἀριθμήσεσι

ἀριθμήσεσιν

εφελκυστικό νι

δοτική πληθυντικού του ἀρίθμησις


ἀριθμήσεσιν

ἀριθμήσεσι

εφελκυστικό νι

δοτική πληθυντικού του ἀρίθμησις


ἀριθμησέοιν

γενική και δοτική δυϊκού του ἀρίθμησις


ἀσκίτης

: ἀσκίτης < ἀσκ(ός) + -ίτης


ἤματος

γενική ενικού του ἦμαρ


ἤματι

δοτική ενικού του ἦμαρ


θύγατρες

επικός και λυρικός τύπος του θυγατέρες· ονομαστική πληθυντικού του θυγάτηρ


θυγατέρες

ονομαστική και κλητική πληθυντικού του θυγάτηρ


θυγατρῶν

ποιητικός τύπος του θυγατέρων· γενική πληθυντικού του θυγάτηρ


θυγατέρεσσι

θυγατέρεσσιν

εφελκυστικό νι

επικός τύπος του θυγατράσι δοτική πληθυντικού του θυγάτηρ


θυγατέρεσσιν

θυγατέρεσσιν

θυγατέρεσσι

εφελκυστικό νι

επικός τύπος του θυγατράσιν δοτική πληθυντικού του θυγάτηρ


θυγατράσιν

θυγατράσι

εφελκυστικό νι

δοτική πληθυντικού του θυγάτηρ


θυγατράσι

θυγατράσιν

εφελκυστικό νι

δοτική πληθυντικού του θυγάτηρ


θυγατέρος

γενική ενικού του θυγάτηρ


θυγατρός

γενική ενικού του θυγάτηρ


θυγατέρι

δοτική ενικού του θυγάτηρ


θυγατρί

δοτική ενικού του θυγάτηρ


θύγατερ

κλητική ενικού του θυγάτηρ


θυγατέρας

αιτιατική πληθυντικού του θυγάτηρ


θυγατέρε

ονομαστική, αιτιατική και κλητική δυϊκού του θυγάτηρ


θυγατέροιν

γενική και δοτική δυϊκού του θυγάτηρ


βασιλῆϊ

επικός τύπος του βασιλεῖ· δοτική ενικού του βασιλεύς


βασιλεῦσι

βασιλεῦσιν

εφελκυστικό νι

δοτική πληθυντικού του βασιλεύς


βασιλεῦσιν

βασιλεῦσι

εφελκυστικό νι

δοτική πληθυντικού του βασιλεύς


ἐργοδότης

ἐργοδότης
-ου

: ἐργοδότης < → λείπει η ετυμολογία
: ΑΠΟΓΟΝΟΙ: ⇘ νέα ελληνικά: εργοδότης

που παρέχει εργασία σε κάποιον

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Ξενοφῶν, Κύρου Παιδεία, 8, 2.5 @scaife.perseus

πολλάκις δʼ ὁ αὐτὸς οὗτος καὶ οἰκοδομεῖ, καὶ ἀγαπᾷ ἢν καὶ οὕτως ἱκανοὺς αὐτὸν τρέφειν ἐργοδότας λαμβάνῃ·

※ 3ος/4ος αιώνας κε αιώνας ⌘ Ευσέβιος Καισαρείας, Praeparatio Evangelica, 14.25.13, @scaife.perseus

εἰ δὲ ἑκουσίως ἐθελουργῆσαι συγκέκλεινται, θαυμάσιός τις αὐτῶν ἀρχιτέκτων ἐργοδοτῶν προηγήσατο·


ἐργολάβος

ἐργολάβος
-ου

: ἐργολάβος < → λείπει η ετυμολογία
: ΑΠΟΓΟΝΟΙ: ⇘ νέα ελληνικά: εργολάβος

που αναλαμβάνει την εκτέλεση συγκεκριμένου έργου

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Πλάτων, Πολιτεία, 2, 373b (373b-373c)

πολλοὶ δὲ οἱ περὶ μουσικήν, ποιηταί τε καὶ τούτων ὑπηρέται, ῥαψῳδοί, ὑποκριταί, χορευταί, ἐργολάβοι, σκευῶν τε παντοδαπῶν δημιουργοί, τῶν τε ἄλλων καὶ τῶν περὶ τὸν γυναικεῖον κόσμον.
*::: όσοι καταγίνονται με τη μουσική, επίσης οι ποιηταί με όλη την ακολουθία των, ραψωδοί, υποκριταί, χορευταί, εργολάβοι, κατασκευασταί κάθε λογής ειδών και προπάντων του γυναικείου στολισμού.
*::: Μετάφραση (στη δημοτική, χ.χ.): Ιωάννης Γρυπάρης. Θεσσαλονίκη: ΚΕΓ, 2015 (στην καθαρεύουσα, 1911, Εκδ.Φέξη) @greek‑language.gr

※ 1ος/2ος κε αιώνας ⌘ Πλούταρχος, Βίοι Παράλληλοι, Περικλῆς, 31.2

Φειδίας ὁ πλάστης ἐργολάβος μὲν ἦν τοῦ ἀγάλματος ὥσπερ εἴρηται,
*::: Ο Φειδίας ο γλύπτης, όπως είπαμε, είχε αναλάβει την κατασκευή του αγάλματος [της θεάς Αθηνάς].
*:::Μετάφραση (1965): Μιχ. Χ Οικονόμου. Αθήνα: ΟΕΔΒ & σε αγκύλες, χωρία που παραλήφθηκαν@greek‑language.gr


συντμήσεως

γενική ενικού του σύντμησις


συντμήσεις

ονομαστική, αιτιατική και κλητική πληθυντικού του σύντμησις


συντμήσεων

γενική πληθυντικού του σύντμησις


συντμήσει

δοτική ενικού του σύντμησις

ονομαστική, αιτιατική και κλητική δυϊκού του σύντμησις


σύντμησιν

αιτιατική ενικού του σύντμησις


σύντμησι

κλητική ενικού του σύντμησις


συντμήσεσι

συντμήσεσιν

εφελκυστικό νι

δοτική πληθυντικού του σύντμησις


συντμήσεσιν

συντμήσεσι

εφελκυστικό νι

δοτική πληθυντικού του σύντμησις


συντμησέοιν

γενική και δοτική δυϊκού του σύντμησις


ὀρφανία

: ὀρφανία < ὀρφαν(ός) + -ία

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Πλάτων, Νόμοι, 11, 926e @scaife.perseus

μετὰ δὲ τὴν δευτέραν, ἔρημον πατέρων γενομένην, μηχανᾶσθαι δεῖ τίνα τρόπον ἡ τῆς ὀρφανίας τύχη τοῖς γενομένοις ὀρφανοῖς ὡς ἥκιστα ἔλεον ἕξει τῆς συμφορᾶς.

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Πλάτων, Μενέξενος (αμφισβητείται), 249a

τοὺς δὲ παῖδας συνεκτρέφει αὐτή, προθυμουμένη ὅτι μάλιστ᾽ ἄδηλον αὐτοῖς τὴν ὀρφανίαν γενέσθαι, ἐν πατρὸς σχήματι καταστᾶσα αὐτοῖς αὐτὴ ἔτι τε παισὶν οὖσιν, […]
#::: Για των παιδιών τους επίσης φροντίζει την κοινή διαπαιδαγώγηση και ανατροφή κι απάνω απ᾽ όλα ενδιαφέρεται και πασκίζει πώς να μην αισθάνονται καθόλου την ορφάνια τους στη ζωή τους. Όσο είναι ακόμα παιδιά τούς φέρνεται στοργικά σα να ᾽ναι η ίδια η πολιτεία ο αληθινός πατέρας τους […]
#::: Μετάφραση (1951): Νικόλαος Κορκοφίγκας. @greek‑language.gr

※ 4ος πκε αιώνας ⌘ Αἰσχίνης, Κατὰ Κτησιφῶντος, 155

Τότε μὲν ταῦτ᾽ ἐκήρυττεν, ἀλλ᾽ οὐ νῦν, ἀλλὰ παραστησάμενος τὸν τῆς ὀρφανίας τοῖς παισὶν αἴτιον, τί ποτ᾽ ἀνερεῖ, ἢ τί φθέγξεται;
#::: Αυτά έλεγε τότε ο κήρυκας, όχι όμως τώρα. Όταν θα παρουσιάσει τον αίτιο της ορφάνιας των παιδιών, τι θα αναφωνήσει; Τι θα πει;
#::: Μετάφραση (2012): Αθανάσιος Ι. Γιαγκόπουλος, Θεσσαλονίκη:Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας @greek‑language.gr

έλλειψη, στέρηση

για στεφάνια

※ 6ος/5ος πκε αιώνας ⌘ Πίνδαροςʷ, Ἰσθμιονίκαις, 8, 6a Επιμ. Boeck, Pindari opera quae supersunt, 1811. (8.6-8.6a)

ἐκ μεγάλων δὲ πενθέων λυθέντες | μήτ᾽ ἐν ὀρφανίᾳ πέσωμεν στεφάνων,
#:::Μ᾽ αφού απ᾽ τα μεγάλα γλιτώσαμε πένθη, | σε στεφάνων ορφάνια ας μην πέσουμε·
#:::Μετάφραση (1936): Ιωάννης Γρυπάρης, @greek‑language.gr


πίτυλος

: πίτυλος < → λείπει η ετυμολογία

ο ήχος που δημιουργείται από τη ρυθμική κίνηση των κουπιών

στην κωπηλασία

ο ήχος των σταγόνων που πέφτουν

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Εὐριπίδης, Ἱππόλυτος, στίχ. 1464

πολλῶν δακρύων ἔσται πίτυλος·
#::: Ω τί δάκρυα πολλά θα χυθούνε!
#::: Μετάφραση (1965): Κώστας Βάρναλης, Αθήνα: Κέδρος @greek‑language.gr

ο ήχος που προκαλείται από χτυπήματα στο στήθος ανθρώπου που θρηνεί

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Εὐριπίδης, Τρῳάδες, στίχ. 1236 (1235-1236)

ἄρασσ᾽ ἄρασσε [χειρὶ] κρᾶτα | πιτύλους διδοῦσα χειρός·
#::: Δίνε με τα χέρια | τη χτυπιά μια πάνω στην άλλη σα με δυο κουπιά στ᾽ άμοιρό σου το κεφάλι.
#:::Μετάφραση, αναθεωρημένη έκδοση (1972) Οι Τρωαδίτισσες: Θρασύβουλος Σταύρου, 1η έκδοση (1952) @greek‑language.gr

ο ήχος που προκαλείται από χτυπήματα των πυγμάχων

έφοδος, εφόρμηση, επιδρομή, επίθεση


ξυράφιον

ξυράφιον
-ου

: ξυράφιον < ξυρ(όν) + υποκοριστικό επίθημα -άφιον
: ΑΠΟΓΟΝΟΙ: ⇒ μεσαιωνικά ελληνικά: ξυράφιν / ξυράφι / ξεράφιον, ⇒ μεσαιωνικά ελληνικά: ξουράφιν / ξουράφι, ⇒ νέα ελληνικά: ξουράφι / ξυράφι / (ξυράφιν & ξουράφιν ως ιδιωματικό)

χειρουργικό μαχαίρι

υποκοριστικό

※ 2ος κε αιώνας ⌘ Γαληνός, Introductio seu medicus, Chapter 19, p.786 @scaife.perseus

εἰσὶ δὲ οἳ ξυραφίοις πεπυρωμένοις ὁμοῦ τέμνουσι καὶ διακαίουσιν.


ἀρετάν

αιτιατική ενικού του ἀρετά


ἀρετᾶς

γενική ενικού του ἀρετά


ἀρετᾷ

δοτική ενικού του ἀρετά


ἀρεταί

ονομαστική και κλητική πληθυντικού του ἀρετά


ἀρετᾶν

γενική πληθυντικού του ἀρετά


ἀρετάς

αιτιατική πληθυντικού του ἀρετά


σιγιλλάρια

: σιγιλλάρια < αρχαία ελληνική sigillaria

※ Πομπῆς κενοσπουδία, ἐπὶ σκηνῆς δράματα, ποίμνια, ἀγέλαι, διαδορατισμοί, κυνιδίοις ὀστάριον ἐῤῥιμμένον, ψωμίον εἰς τὰς τῶν ἰχθύων δεξαμενάς, μυρμήκων ταλαιπωρίαι καὶ ἀχθοφορίαι, μυιδίων ἐπτοημένων διαδρομαί, σιγιλλάρια νευροσπαστούμενα. (Μάρκος Αυρήλιος, Τὰ εἰς ἑαυτόν, 7, 2, 2ος αιώνας)


ὀστάριον

: ὀστάριον < ὀστοῦν + -άριον

οστάριο, το κοκκαλάκι


μυΐδιον

: μυΐδιον < μῦς + -ίδιον


ἀποβιβασμός

: ἀποβιβασμός < ἀποβιβάζω + -μός

η αποβίβαση, ο αποβιβασμός

ελληνιστική κοινή


αὐτόσωμα

αὐτόσωμα
-ατος

: αὐτόσωμα < αρχαία ελληνική αὐτός + σῶμα

το ιδανικό σώμα, η ιδέα του σώματος


ἠνορέῃ

δοτική ενικού του ἠνορέη


ἠνορέης

γενική ενικού του ἠνορέη


ἠνορέην

αιτιατική ενικού του ἠνορέη


ἠνορέαι

αιτιατική και κλητική πληθυντικού του ἠνορέη


ἠνορεῶν

γενική πληθυντικού του ἠνορέη


ἠνορέαις

δοτική πληθυντικού του ἠνορέη


ἠνορέας

αιτιατική πληθυντικού του ἠνορέη


ἠνορέα

ονομαστική, αιτιατική και κλητική δυϊκού του ἠνορέη


ἠνορέαιν

γενική και δοτική δυϊκού του ἠνορέη


μελίπαις

μελίπαις
-παιδος

: μελίπαις < μέλι + παῖς

η κυψέλη με τις νεαρές μέλισσες

※ 2ος αιώνας κε αιώνας Στράτων ο εκ Σάρδεων στην ⌘Παλατινή Ανθολογία, βιβλίο 12ο επίγραμμα 249, στιχ. 5 (1-6), @anthologiagraeca.org, @poesialatina.it

Βουποίητε μέλισσα, πόθεν μέλι τοὐμὸν ἰδοῦσα
*::: παιδὸς ἐφ᾽ ὑαλέην ὄψιν ὑπερπέτασαι;
*:: οὐ παύσῃ βομβεῦσα, καὶ ἀνθολόγοισι θέλουσα
*::: ποσσὶν ἐφάψασθαι χρωτὸς ἀκηροτάτου;
*:: ἔρρ᾽ ἐπὶ σοὺς μελίπαιδας ὅποι ποτέ, δραπέτι, σίμβλους
*::: μή σε δάκω· κἠγὼ κέντρον ἔρωτος ἔχω.
*:::Μέλισσα γεννημένη από ταύρο, από πού είδες το μέλι μου
*::::και πετάς πάνω από το κρυστάλλινο πρόσωπο του αγοριού μου;
*:::Δεν θα σταματήσεις να βουίζεις τριγύρω και να θέλεις
*::::να αγγίξεις το πιο αγνό του δέρμα με τα πόδια σου που μαζεύουν λουλούδια;
*:::Πήγαινε, εσύ δραπέτη, πίσω στις κυψέλες σου γεμάτες μελισσούλες, όπου κι αν είναι,
*::::μη σε δαγκώσω· κι εγώ έχω το κεντρί της αγάπης.
*:::Μετάφραση παραθέματος: Βικιλεξικό.
*:::ΣτΕ: Ο ποιητής αναφέρεται στον έρωτα, που νοιώθει για ένα αγόρι. Στην αρχαιότητα υπήρχε η αντίληψη ότι οι μέλισσες προέρχονται από το κουφάρι αγελάδας (→ δείτε το λήμμα βουγονία). Γι' αυτό ο ποιητής αναφέρει ότι η μέλισσα είναι γεννημένη από βόδι.


δωτίνη

: δωτίνη < δώτ(ης) + -ίνη

δώρο, δωρεά, χάρισμα

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ὀδύσσεια, 9 (ι. Ἀλκίνου ἀπόλογοι: Τὰ περὶ Κίκονας, Λωτοφάγους καὶ Κύκλωπας.), στίχ. 268 (266-268 )

ἡμεῖς δ᾽ αὖτε κιχανόμενοι τὰ σὰ γοῦνα | ἱκόμεθ᾽, εἴ τι πόροις ξεινήϊον ἠὲ καὶ ἄλλως | δοίης δωτίνην, ἥ τε ξείνων θέμις ἐστίν.
#:::Και να, η τύχη εδώ μας φέρνει, οπού ικετεύοντας προσπέφτουμε | στα γόνατά σου· ανίσως ήθελες να μας φιλοξενήσεις, κι ακόμη | να μας δώσεις κάποιο δώρο, όπως το ορίζει κι η τιμή στους ξένους.
#::: Μετάφραση σε πεζό (2006): Δημήτρης Ν. Μαρωνίτης, @greek‑language.gr

※ 5ος αιώνας πκε ⌘ Ἡρόδοτος, Ἱστορίαι, 6 (Ἐρατώ), 62.1

τὸν δὲ Ἀρίστωνα ἔκνιζε ἄρα τῆς γυναικὸς ταύτης ἔρως· μηχανᾶται δὴ τοιάδε· αὐτός τε τῷ ἑταίρῳ, τοῦ ἦν ἡ γυνὴ αὕτη, ὑποδέκεται δωτίνην δώσειν τῶν ἑωυτοῦ πάντων ἕν, τὸ ἂν αὐτὸς ἐκεῖνος ἕληται, καὶ τὸν ἑταῖρον ἑωυτῷ ἐκέλευε ὡσαύτως τὴν ὁμοίην διδόναι.
#::: Τον Αρίστωνα λοιπόν τον σιγότρωγε ο έρωτας αυτής της γυναίκας· βάζει τότε μπροστά ένα τέχνασμα τέτοιας λογής: υπόσχεται να δώσει χάρισμα ο ίδιος του στο φίλο του που είχε τη γυναίκα αυτή ένα πράμα απ᾽ όλο το έχει του, όποιο εκείνος θα διαλέξει, και πρότεινε στο φίλο του με τους ίδιους όρους να του ανταποδώσει τα ίσα.
#:::Μετάφραση (1993): Ηλίας Σπυρόπουλος. Αθήνα:Γκοβόστης @greek‑language.gr

ενοίκιο, τιμή ενοικίασης γης

ελληνιστική σημασία


δορπηστός

δορπηστός
-οῦ

: δορπηστός < δόρπον

η ώρα του δείπνου, το βράδυ

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Ξενοφῶν, Κύρου Ἀνάβασις, 1, 10.17 @scaife.perseus

ἔδοξεν αὐτοῖς ἀπιέναι· καὶ ἀφικνοῦνται ἀμφὶ δορπηστὸν ἐπὶ τὰς σκηνάς.


βασιλική στοά

βασιλικὴ στοά

: βασιλικὴ στοά → δείτε τις λέξεις βασιλική και στοά


ἀλκυόνα

αιτιατική ενικού του ἀλκυών

ΑΠΟΓΟΝΟΙ: ⇘ νέα ελληνικά: αλκυόνα


πλᾶξις

δωρικός τύπος του πλῆξις


ἀρχειοφύλαξ

ἀρχειοφύλαξ
-ακος

: ἀρχειοφύλαξ (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική αρχεῖο(ν) + φύλαξ

ο αρχειοφύλακας

επίσης, στην καθαρεύουσα


βουγονή

: βουγονή < αρχαία ελληνική βοῦς + γονή < γίγνομαι