ἐντεροκήλη

: ἐντεροκήλη (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική ἐντερο- + κήλη

κήλη των εντέρων


ἐντεροκηλήτης

ἐντεροκηλήτης

: ἐντεροκηλήτης < ἐντεροκήλη (< ἐντερο- + κήλη) + -της

που πάσχει από εντεροκήλη


ἐντερόμφαλον

ἐντερόμφαλον

: ἐντερόμφαλον < ἐντερ- + ὀμφαλ(ός) + -ον

εντεροκήλη και ομφαλοκήλη, κήλη στον ομφαλό


ἐντερόμφαλος

ἐντερόμφαλος

: ἐντερόμφαλος < ἐντερόμφαλ(ον) + -ος < ἐντερ- + -όμφαλος

που πάσχει από εντεροκήλη και ομφαλοκήλη


ἰατρός

: ἰατρός < αρχαία ελληνική ἰάομαι + -τρός

ιατρός, επιστήμονας που εξασκεί την ιατρική

※ «Πέπονθας αἰκὲς πῆμ’ ἀποσφαλεὶς φρενῶν
 Πλάνῃ, κακὸς δ’ ἰατρὸς ὥς τις ἐς νόσον
 Πεσὼν ἀθυμεῖς καὶ σεαυτὸν οὐκ ἔχεις
 Εὑρεῖν ὁποίοις φαρμάκοις ἰάσιμος.»

Έπαθες άπρεπο κακό. Του νου σου το ξεστράτισμα
σε παρασέρνει και, σαν τον κακό γιατρό που αρρώστησε
κι αυτός, βαριά πικραίνεσαι και δε μπορείς
να βρεις για σένα φάρμακο να σε γιατρέψει.
*:: Αἰσχύλος, Προμηθεύς Δεσμώτης. 472-475 Μετάφραση: Π. Μουλλάς


ὄρφνη

: ὄρφνη < άγνωστης ετυμολογίας

το σκοτάδι της νύχτας

※ 5ος πκε αιώνας ⌘Πίνδαρος, Ὀλυμπιονίκαις 13.70. Δ’

κυάναιγις ἐν ὄρφνᾳ κνώσσοντί οἱ παρθένος τόσα εἰπεῖν ἔδοξεν· ἀνὰ δ’ ἔπαλτ’ ὀρθῷ ποδί.
*::: Τέτοια λόγια του 'κάστηκε πως του 'πε, / συσκόταδα, την ώρα που κοιμόταν, με τη μαύρη η παρθένα την αιγίδα / Μ' αναπήδημα ολόρθος ασηκώθη (Μετάφραση: Παναγής Λεκατσάς, Πίνδαρος, εκδόσεις Δίφρος, χ.χ.)
*::: Αυτά του φάνηκε πως άκουσε απ᾽ την παρθένα με την μαύρη αιγίδα, καθώς κοιμόταν μέσα στο σκοτάδι / ευθύς πετάχτηκε ολόρθος (Μετάφραση: Ιωάννης Οικονομίδης)

※ '1ος κε' αιώνας (Ρώμη, μετά το 94 κε, επίγραμμα για τον Μάξιμο, που ήταν ο ίδιος νεαρός ποιητής) IG XIV 2012 (IGUR III 1336), C.1, στροφή 1η

Μοῦνος ἀπ’ αἰῶνος δυοκαίδεκα παῖς ἐνιαυτῶν
Μάξιμος ἐξ ἀέθλων εἰς Ἀίδην ἔμολον·
νοῦσος καὶ κάματός με διώλεσαν· οὔτε γὰρ ἠοῦς,
 οὐκ ὄρφνης μουσέων ἐκτὸς ἔθηκα φρένα.
*::: Μονάχος, κι ας είμαι δώδεκα χρονώ,
εγώ ο Μάξιμος, απ' τον Αγώνα^([μάλλον ποίησης]) έφυγα να κατεβώ στον Άδη
Νόσος και κακουχία με ξέκαναν· κι ουδέ πρωί
κι ουδέ τη σκοτεινή νυχτιά, η σκέψη μου δεν είν' αλλού, παρά στις μούσες είναι.
*::: Ελεύθερη μετάφραση: Το Βικιλεξικό


ἁλιεύς

: ἁλιεύς < ἅλς + -εύς • Η Ετυμολογία χρειάζεται ανάπτυξη με τεκμηρίωση. Μπορείτε να βοηθήσετε;

αλιέας, ψαράς

ναυτικός, ναύτης

είδος ψαριού


οἰνοθήρας

: οἰνοθήρας < οἰνο- + -θήρας < αρχαία ελληνική οἶνος + θηράω

φυτό που η ρίζα του είχε οσμή οίνου ή χρησιμοποιούνταν για να αρωματίσει τον οίνο

ελληνιστική κοινή

※ Πρὸς δὲ τὴν ψυχὴν τὸν μὲν στρύχνον ὥστε παρακινεῖν καὶ ἐξιστάναι, καθάπερ ἐλέχθη πρότερον, ἡ δὲ τοῦ ὀνοθήρα ῥίζα δοθεῖσα ἐν οἴνῳ πρᾳότερον καὶ ἱλαρώτερον ποιεῖ τὸ ἦθος. ἔχει δὲ ὁ μὲν ὀνοθήρας τὸ μὲν φύλλον ὅμοιον ἀμυγδαλῇ μικρότερον δέ, τὸ δὲ ἄνθος ἐρυθρὸν ὥσπερ ῥόδον· αὐτὸς δὲ μέγας θάμνος· ῥίζα δὲ ἐρυθρὰ καὶ μεγάλη, ὄζει δὲ αὐανθείσης ὥσπερ οἴνου· φιλεῖ δὲ ὀρεινὰ χωρία. φαίνεται δὲ οὐ τοῦτο ἄτοπον· οἷον γὰρ προσφορά τις γίνεται δύναμιν ἔχοντος οἰνώδη. (Θεόφραστος, Περὶ φυτῶν ἱστορία, 9, 19, 1)

※ ὀνάγρα, οἱ δὲ ὀνοθήραν, οἱ δὲ ὀνο<θο>ῦριν· θάμνος ἐστὶ δενδροειδής, εὐμεγέθης, φύλλα ἔχων ἀμυγδαλῇ παραπλήσια, πλατύτερα δὲ καὶ ἐμφερῆ τοῖς τοῦ κρίνου, ἄνθη ῥοδοειδῆ, μεγάλα, ῥίζαν δὲ μακράν, λευκήν, ἥτις ξηρανθεῖσα οἴνου ὀσμὴν ἀποδίδωσι· φύεται ἐν ὀρεινοῖς τόποις. (Διοσκουρίδης ο Πεδάνιος, Περὶ ὕλης ἰατρικῆς, 4, 117, 1)

※ Ὄναγρον ἢ ὀνόθηρα ἢ ὀνοθουρίς. τούτου ἡ ῥίζα ξηραινομένη οἰνῶδές τι ὄζει. ἔστι δὲ καὶ τῇ δυνάμει κατ’ οἶνον μάλιστα. (Γαληνός, Περὶ κράσεως καὶ δυνάμεως τῶν ἃπλῶν φαρμάκων, 12.89)


ἱερός λόχος

: ἱερός λόχος < → δείτε τις λέξεις ἱερός και λόχος
: ΑΠΟΓΟΝΟΙ: ⇘ νέα ελληνικά: Ιερός Λόχος

ο ιερός λόχος των Θηβαίων που ιδρύθηκε το 379 πΚΕ και ήταν αήττητος έως τη μάχη της Χαιρώνειας το 338 πΚΕ

※ 1ος/2ος κε αιώνας ⌘ Πλούταρχος, Βίοι Παράλληλοι Πελοπίδας, 18

Τὸν δ' ἱερὸν λόχον ὥς φασι συνετάξατο Γοργίδας πρῶτος ἐξ ἀνδρῶν ἐπιλέκτων τριακοσίων, οἷς ἡ πόλις ἄσκησιν καὶ δίαιταν ἐν τῇ Καδμείᾳ στρατοπεδευομένοις παρεῖχε. καὶ διὰ τοῦθ' ὁ ἐκ πόλεως λόχος ἐκαλοῦντο· τὰς γὰρ ἀκροπόλεις ἐπιεικῶς οἱ τότε πόλεις ὠνόμαζον·


μύρτον

: μύρτον < μύρτ(ος) (θηλυκό) + -ον
: ΑΠΟΓΟΝΟΙ: ⇒ νέα ελληνικά: μύρτο

ουδέτερο του μύρτος


μύρτον

: μύρτον: κλιτικός τύπος

αιτιατική ενικού του μύρτος


ἰχνηλάτης

ἰχνηλάτης
-ου

: ἰχνηλάτης (ελληνιστική κοινή) < (αρχαία ελληνική ἴχνος) ἰχν- + ελάτ- με έκταση του αρκτικού <ἐ> σε ήτα λόγω της σύνθεσης < (ἐλαύνω) + -ης
: ΑΠΟΓΟΝΟΙ: ⇘ νέα ελληνικά: ιχνηλάτης

ἰχνελάτης

ποιητικός τύπος

ο ιχνηλάτης (κυρίως μεταφορικά: της αλήθειας)


οἰκήτωρ

: οἰκήτωρ < οἰκέω ( < οἶκος) + -τωρ

ελληνιστική κοινή


φυλαρχία

: φυλαρχία < → λείπει η ετυμολογία

το αξίωμα του φυλάρχου, του επικεφαλής των δυνάμεων του ιππικού μιας φυλής στην αρχαία Αθήνα


κακομοιρία

: κακομοιρία < κακόμοιρος + -ία < αρχαία ελληνική κακός + μοῖρα

η κακή μοίρα

ελληνιστική κοινή


σκᾶπος

σκᾶπος
-ου
σκάπος (transliteration)
κάπος (transliteration)

: σκᾶπος < → δείτε τη λέξη σκῆπτρον και τη λατινική scapus • Η Ετυμολογία χρειάζεται ανάπτυξη με τεκμηρίωση. Μπορείτε να βοηθήσετε;

δωρικός τύπος του σκῆπτρον

<σκᾶπος>· κλάδος. καὶ ἄνεμος ποιός (※ 5ος αιώνας κε ⌘ Ἡσύχιος, Γλῶσσαι, Σ)


πάμμαχος

πάμμαχος
-ος
-ον

: πάμμαχος < (πᾶς) πάμ- + -μαχος (μάχομαι)

που μάχεται με όλους

αυτός που μάχεται με τα πάντα μέσα από όλες τις κατηγορίες των αρχαίων Ελληνικών παλαιστικών γυμνασίων

χαρακτηρισμός πάλης

※ <Κυπρία πάλη>· ἣν ἔνιοι <πάμμαχον> καλοῦσιν, οἱ δὲ ἄγροικον (※ 5ος αιώνας κε ⌘ Ἡσύχιος, Γλῶσσαι, Κ)

πάμμαχον: τα πάντα στην μάχη, η μάχη που επιτρέπει τα πάντα


φυλακεῖον

: φυλακεῖον < φυλάττω + -εῖον

φυλακή

σ' αυτή τη σημασία

το μέρος απ' όπου γινόταν η επιτήρηση, η φύλαξη, το φυλάκιο

ομάδα τεσσάρων φρουρών ιδίως στη μορφή φυλάκια (πληθυντικός)

ελληνιστική σημασία


φρυκτώριον

φρυκτώριον
-ου

: φρυκτώριον < φρυκτωρ(ός) + -ιον

φάρος, πύργος με προειδοποιητική φωτεινή σήμανση

※ 4ος πκε αιώνας ⌘ Ψευδοαριστοτέλης, Περὶ κόσμου, 6 @scaife.perseus, 398a @archive.org

Τοσοῦτος δὲ ἦν ὁ κόσμος, καὶ μάλιστα τῶν φρυκτωριῶν, κατὰ διαδοχὰς πυρσευουσῶν ἀλλήλαις ἐκ περάτων τῆς ἀρχῆς μέχρι Σούσων καὶ Ἐκβατάνων, ὥστε τὸν βασιλέα γινώσκειν αὐθημερὸν πάντα τὰ ἐν τῇ Ἀσίᾳ καινουργούμενα.
*::* Τοσοῦτος δὲ ἦν ὁ κόσμος, καὶ μάλιστα τῶν φρυκτωρίων, κατὰ διαδοχὰς πυρσευουσῶν ἀλλήλαις ἐκ περάτων τῆς ἀρχῆς μέχρι Σούσων καὶ Ἐκβατάνων, ὥστε τὸν βασιλέα γινώσκειν αὐθημερὸν πάντα τὰ ἐν τῇ Ἀσίᾳ καινουργούμενα.

※ 1ος/2ος κε αιώνας ⌘ Πλούταρχος, Βίοι Παράλληλοι Πομπήιος, 24.3 @scaife.perseus

ἦν δὲ καὶ ναύσταθμα πολλαχόθι πειρατικὰ καὶ φρυκτώρια τετειχισμένα,


ἰκμάς

: ἰκμάς < → λείπει η ετυμολογία


δυσπορία

δυσπορία < δυσ- + -πορία ( < πόρος)

δυσκολία στο πέρασμα, στη διάβαση

δυπορία τοῦ ποταμοῦ


καλαθηφόρος

κᾰλᾰθηφόρος
-ος
-ον
Καλαθηφόροι (transliteration)

: καλαθηφόρος < κάλαθ(ος) + -η- + -φόρος

που κρατά καλάθι/α

<καλαθηφόροι>· οἱ τὰ μαγειρικὰ φέροντες (※ 5ος αιώνας κε ⌘ Ἡσύχιος, Γλῶσσαι, Κ)


πυργοποιία

πυργοποιία
-ας

άλλη γραφή του πυργοποιΐα


σμίνθος

: σμίνθος < → λείπει η ετυμολογία

※ 6ος/5ος πκε αιώνας ⌘ Αἰσχύλος, Απόσπασμα 227 @archive.org

άλλ' ἀρουραῖός τίς ἐστι σμίνθος ὧδ' ὑπερφυής

※ 1ος πκε/κε αιώνας ⌘ Στράβων, Γεωγραφικά, 13.1, 64 @perseus.tufts.edu @wikisource

τὰ οὖν περὶ τοὺς Τεύκρους καὶ τοὺς μύας, ἀφʼ ὧν ὁ Σμινθεύς, ἐπειδὴ σμίνθοι οἱ μύες, δεῦρο μετενεκτέον.

※ Σμίνθος, ο παντοίης δαιτός λίχνος, ουδέ μυάγρης δειλός, ο κακ θανάτου κέρδεα ληξόμενος (Τύλλιος Σαβίνος, Παλατινή Ανθολογία 9.410)

Ο ποντικός, ο λαίμαργος για όλα, που δεν φοβάται ούτε την ποντικοπαγίδα, αυτός που και από τον θάνατο κέρδη έχει


βροῦχος

: βροῦχος < Κατά τους αρχαίους γραμματικούς, σύνδεση με βρύκω, βρύχω (μασάω με θόρυβο, τρίζοντας τα δόντια). Επίσης ηχομιμητικές οι παραλλαγές παραγώγων.

βροῦκα

αρχαίος κυπριακός τύπος

είδος ακρίδας, ο βρούχος

※ 3ος/2ος πκε αιώνας ⌘ Παλαιά Διαθήκη,Αμώς (Rahlfs) , 7.1, κατά την Μετάφραση των Εβδομήκοντα @scaife.perseus

Οὕτως ἔδειξέν μοι Κύριος ὁ θεός, καὶ ἰδοὺ ἐπιγονὴ ἀκρίδων ἐρχομένη ἑωθινή, καὶ ἰδοὺ βροῦχος εἷς Γὼγ ὁ βασιλεύς.
*:::Έτσι φανέρωσε σε μένα [με όραμα] ο Κύριος ο Θεός, και ιδού σμήνος ακρίδων, που έρχεται κατά το πρωί, και ιδού ένας βρούχος, [που συμβολίζει] τον βασιλιά Γωγ.
*:::Μετάφραση λέξεων: Βικιλεξικό.


βροῦκος

άλλη μορφή του βροῦχος


ἀναφαλαντίας

ἀναφαλαντίας

: ἀναφαλαντίας < ἀνα- + φαλαντίας < φάλανθος

που δεν έχει μαλλιά στο μπροστινό τμήμα του κεφαλιού του


φάραγξ

: φάραγξ < → λείπει η ετυμολογία
: ΑΠΟΓΟΝΟΙ: ⇒ μεσαιωνικά ελληνικά: φαράγγιν ⇒ νέα ελληνικά: φαράγγι

χάσμα σε βουνό, φαράγγι

※ εὕδουσι δ΄ ὀρέων κορυφαί τε καὶ φάραγγες
πρώονές τε καὶ χαράδραι

Kοιμούνται κορφοβούνια και φαράγγια,
και ρεματιές κοιμούνται και ψηλώματα, (Αλκμάν, Μετάφραση: Ιωάννης Θεοφάνους Κακριδής)
*:: Διδακτικό εγχειρίδιο: Αλκμάν με τρεις μεταφράσεις - Αρχαία ελληνική γλώσσα και γραμματεία στο Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας


εὐτραπελία

: εὐτραπελία < εὐτράπελ(ος) + -ία

η ιδιότητα του ευτράπελου· ζωηρότητα, χιούμορ, αστεϊσμός

(στον πληθυντικό: αἱ εὐτραπελίαι) οι αστειότητες, η ευθυμία

με αρνητική σημασία


ἵδρυσις

: ἵδρυσις < ἱδρύ(ω) + -σις

ανέγερση, ίδρυση
ναών

ἱερῶν ἱδρύσεις

ανέγερση, ίδρυση
τοποθέτηση αγαλμάτων

Ἑρμέω ἱδρύσιες (Ερμές, προτομές, αγάλματα του Ερμή)


ἱδρύσιες

επικός, δωρικός, ιωνικός και αιολικός τύπος του ἱδρύσεις (πληθυντικός αριθμός του ἵδρυσις)

Ἑρμέω ἱδρύσιες


ξέννος

αιολικός τύπος του ξένος


θέμεθλον

θέμεθλον
θέμεθλα

: θέμεθλον < τίθημι • Η Ετυμολογία χρειάζεται ανάπτυξη με τεκμηρίωση. Μπορείτε να βοηθήσετε;

※ «Οἰκοδομεῖν χωρὶς θεμέθλου πόνος ἐστὶν μάταιος» (Σταχυολογία Τεχνολογική κατ'ερωταπόκρισην της γραμματικής τέχνης, Εκδοθείσα παρά Βησσαρίωνος Ιερομονάχου Μακρή, του εξ Ιωαννίνων, νεωστί δε τυπωθείσα μετά Προσθήκης.... επιμελεία και διορθώσει Ιωάννου Ιερέως Αβραμίου του Κρητός, Ενετήισι, 1694, παρά Νικολάω τω Σάρω, σελ. 1 (https://books.google.gr/books?id=mUXE3e0mvkwC&pg=PP5#v=onepage&q&f=false)

Άμμωνος θέμεθλα (η βάση του αγάλματος του Άμμωνα)

Παγγαίου θέμεθλα (οι πρόποδες του Παγγαίου)


Αἰξωνεύς

Αἰξωνεύς
Αἰξωνίς

: Αἰξωνεύς < Αἰξων(ή) + -εύς

ο κάτοικος του δήμου της Αιξωνής

πατριδωνυμικό


ἰνδικοπλεύστης

ἰνδικοπλεύστης

: ἰνδικοπλεύστης < Ἰνδικὸν (το λουλάκι) < Ἰνδικός (επίθετο),

άλλη μορφή του ἰνδικοπλάστης: βαφέας


ἰνδικοπλεύστης

ἰνδικοπλεύστης

: ἰνδικοπλεύστης, λέξη του 6ου αιώνα < Ἰνδικ(ός) (εννοείται: ὠκεανός) + -ο- + (πλέω) πλευσ- + -της • Η Ετυμολογία χρειάζεται ανάπτυξη με τεκμηρίωση. Μπορείτε να βοηθήσετε;

άτομο που έχει πλεύσει στον Ινδικό Ωκεανό

προσωνύμιο του εμπόρου και μοναχού Κοσμά του Ινδικοπλεύστη


κλαυθμύρισμα

κλαυθμύρισμα

άλλη μορφή του κλαυθμυρισμός

ελληνιστική κοινή


τεταρτηρόν

: τεταρτηρόν < τέταρτος • Η Ετυμολογία χρειάζεται ανάπτυξη με τεκμηρίωση. Μπορείτε να βοηθήσετε;

μονάδα μέτρησης της χωρητικότητας


κῶνος

: κῶνος < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή *ḱeh₃ (ακονίζω).

το κουκουνάρι


Εἰρεσίδης

: Εἰρεσίδης < → λείπει η ετυμολογία

ο κάτοικος του δήμου των Ειρεσιδών

πατριδωνυμικό


φόλλις

: φόλλις < (άμεσο δάνειο) λατινική follis (φυσερό)

ελληνιστική κοινή

ο φόρος ιδιοκτησίας

ελληνιστική κοινή


ἀλήθειαι

ονομαστική και κλητική πληθυντικού του ἀλήθεια


ἦχος

: ἦχος < παράλληλος τύπος του ἠχή, όπως και η ἠχώ, προέλευσης από την πρωτοϊνδοευρωπαϊκή. Συγγενή: ἰάχω

θόρυβος, ήχος

※ 4ος πκε αιώνας ⌘ Ψευδοαριστοτέλης, Ἐκ τοῦ περὶ ἀκουστῶν / Περὶ ἀκουστῶνʷ, 31 @scaife.perseus

Ἀπὸ δὲ τῶν ἄλλων ὀργάνων οἱ τῶν κεράτων ἦχοί πυκνοὶ καὶ συνεχεῖς πρὸς τὸν ἀέρα προσπίπτοντες ποιοῦσι τὰς φωνὰς ἀμαυράς·

※ 4ος πκε αιώνας ⌘ Ἀριστοτέλης, Περὶ θαυμασίων ἀκουσμάτων, 99.1 @scaife.perseus

Ἐν τῇ τῶν Ὀρχομενίων πόλει τῇ ἐν Βοιωτοῖς φανῆναί φασιν ἀλώπεκα, ἣν κυνὸς διώκοντος εἰσδῦναι εἴς τινα ὑπόνομον, καὶ τὸν κύνα συνεισδῦναι αὐτῇ, καὶ ὑλακτοῦντα ἦχον μέγαν ποιεῖν ὡσανεὶ εὐρυχωρίας τινὸς ὑπαρχούσης αὐτῷ·

ηχώ, αντίλαλος, αντήχηση

※ 4ος πκε αιώνας ⌘ Ἀριστοτέλης, Προβλήματα (αμφίβολο)ʷ, Ὅσα περὶ φωνῆς, 11.8 @scaife.perseus

Διὰ τί, ἐάν τις πίθον καὶ κεράμια κενὰ κατορύξῃ καὶ πωμάσῃ, μᾶλλον ἠχεῖ τὰ οἰκήματα, καὶ ἐὰν φρέαρ ἢ λάκκος ᾖ ἐν τῇ οἰκίᾳ; 〈ἢ〉 ὅτι ἐπεὶ ἀνάκλασις ἡ ἠχώ, δεῖ περιειλημμένον ἀθρόον εἶναι τὸν ἀέρα, καὶ ἔχειν πρὸς ὃ ἀνακλασθήσεται, προσπῖπτον πυκνὸν καὶ λεῖον; οὕτω γὰρ μάλιστα ἦχος γίνεται.

βόμβος μέσα στ' αφτιά που νοιώθουν οι ασθενείς

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Ἱπποκράτης, Περὶ ἱερῆς νούσου [ιεράς νόσου], (De morbo sacro), 5 , @scaife.perseus

ἢν δὲ πλέονα ῥυῇ ἀπὸ παντὸς τοῦ ἐγκεφάλου καὶ ἀπότηξις πολλὴ γένηται, νοσώδεά τε τὴν κεφαλὴν ἕξει αὐξόμενος καὶ ἤχου πλέην,

δασεία ή λεπτή πνοή κατά την εκφώνηση ορισμένων συμφώνων

μελωδία του τραγουδιού ή του μουσικού οργάνου


τοπάζιον

: τοπάζιον, εμφανίζεται για πρώτη φορά στη μετάφραση των εβδομήκοντα. Kατά τον Πλίνιο από τη γλώσσα των Τρωγλοδυτών (ανατολικής προέλευσης, από αφρικανική ή σημιτική γλώσσα, όπως στο τοπωνύμιο του νησιού Τόπαζος στην Ερυθρά Θάλασσα). O Beekes αναφέρεται και στην άποψη του Edjard J. Fournée, που υπέθεσε προελληνική προέλευση λόγω της μορφής ταβάσιος.


τόπαζον

: τόπαζον < → δείτε τη λέξη τοπάζιον

μορφ;h τόπαζος

ελληνιστική κοινή


τόπαζος

: τόπαζος < μορφή του τοπάζιον → δείτε #Ετυμολογία

πολύτιμος λίθος, πράσινου χρώματος (1ος αιώνας ΚΕ, στον Πλίνιο, Historia Naturalis (HN) 37.107)

χρυσόλιθος, (κίτρινο) τοπάζι (στην Anthologia Graeca, Παλατινή Ανθολογία)


Ἀγρυλεύς

: Ἀγρυλεύς < Ἀγρυλ(ή) + -εύς

ο κάτοικος ή αυτός που κατάγεται από το δήμο της Αγρυλής

πατριδωνυμικό


λιμενίσκιον

: λιμενίσκιον < λιμήν + υποκοριστικό επίθημα -ίσκιον

λιμανάκι, λιμενίσκος


ἀντιδικία

: ἀντιδικία < ἀντι- + δίκη + -ία

η διαμάχη μεταξύ ανθρώπων


Κυθηροδίκης

Κυθηροδίκης
-ου

: Κυθηροδίκης < Κύθηρ(α) + -ο- + -δίκης

Σπαρτιάτης ηγέτης που στελνόταν σε ετήσια βάση στα Κύθηρα ως κυβερνήτης τους


ὀπτίλος

: ὀπτίλος < → λείπει η ετυμολογία
: ΑΠΟΓΟΝΟΙ: ⇒ τσακωνικά: ψιλέ, οψιλέ

δωρικός τύπος του ὀφθαλμός, το μάτι


ὠτίον

: ὠτίον < αρχαία ελληνική οὖς, ὠτ- + υποκοριστικό επίθημα -ίον

υποκοριστικό του οὖς, μικρό αυτί

ελληνιστική κοινή


ὄκνος

: ὄκνος < → λείπει η ετυμολογία


στρουθός

: στρουθός < → λείπει η ετυμολογία

το σπουργίτι


πιττάκιον

: πιττάκιον < αβέβαιης ετυμολογίας. Δε σχετίζεται με το πίσσα ούτε με σημασία «λωρίδα δέρματος» (όπως στη χρήση του λατινικού pittacium) ή από η λέξη πεττύκια. Ούτε σχετίζεται με το Πιτττακός ^((Πίττακος στον Beekes)) από τη Θράκη, και στο νησί της Λέσβου. Επιπλέον, η λέξη «πεττύκια» που αναφέρεται από τον Μοίρη τον Αττικιστή του 2ου/3ου μ.Χ. ως συνώνυμη, σημειώνεται ότι δεν έχει απαντηθεί σε αρχαία κείμενα

πινακίδα που προοριζόταν για γραφή


ἔκπτυξις

: ἔκπτυξις < ἐκπτύσσω < πτύξ. Αναλύεται σε ἐκ- + (πτύσσω) πτυχ- + -σις > -ξις

άνοιγμα, άπλωμα

ελληνιστική κοινή

ἔκπτυξις τῶν σκελῶν (άνοιγμα των ποδιών)


κυνάριον

: κυνάριον < κύων + υποκοριστικό επίθημα -άριον

θηλαστικό ζώο


κάσσυμα

: κάσσυμα < κασσύω (συρράπτω), κασσυ- + -μα

κάτι που σέρνεται, όπως η σόλα παπουτσιού

είδος υποδήματος

μουσικό μπάλωμα χαρακτηρισμός κακής μουσικής με παραλλαγές

ελληνιστική σημασία


καλόβαθρον

: καλόβαθρον < κωλό- (κῶλον) + βάθρον

varia lectio του κωλόβαθρον: το ξυλοπόδαρο

ελληνιστική κοινή


κράτησις

κρᾰ́τησις
-εως

: κράτησις (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική κρατέω / κρατῶ, κρατη- + -σις (-γσις)

επικράτηση, δύναμη, ισχύς

εξουσία, κυριαρχία

άνοδος σε αυτοκρατορικό θρόνο

σταθεροποίηση


φιλόγελως

φιλόγελως
ὁ/ἡ
φιλόγελως
οἱ/αἱ
φιλογέλωτες
τοῦ/τῆς
φιλογέλωτος
τῶν
φιλογελώτων
τῷ/τῇ
φιλογέλωτῐ
τοῖς/ταῖς
φιλογέλωτῐ(ν)*
τὸν/τὴν
φιλογέλωτᾰ
τοὺς/τὰς
φιλογέλωτᾰς
φιλόγελως
φιλογέλωτες
τὼ
φιλογέλωτε
τοῖν
φιλογελώτοιν

: φιλόγελως < φιλό- + γέλως

άτομο που γελά με ευκολία


βόθυνος

: βόθυνος < → λείπει η ετυμολογία


τυραννίς

: τυραννίς < τύρανν(ος) + -ις

※ τυραννὶς χρῆμα σφαλερόν, πολλοὶ δὲ αὐτῆς ἐρασταί εἰσι (Ηρόδοτος, Ιστορίαι, Βιβλίο 3 (Θάλεια).53.81)


Ἁζηνιεύς

: Ἁζηνιεύς < Ἀζηνι(ά) + -εύς

ο κάτοικος ή αυτός που κατάγεται από το δήμο της Αζηνίας

πατριδωνυμικό


Ἀμφιτροπαιεύς

Ἀμφιτροπαιεύς

: Ἀμφιτροπαιεύς < Ἀμφιτροπή + -εύς

ο κάτοικος ή αυτός που κατάγεται από το δήμο της Αμφιτροπής

πατριδωνυμικό


Βησαιεύς

: Βησαιεύς < Βῆσ(α) + -εύς

ο κάτοικος του δήμου της Βήσας

πατριδωνυμικό


Κόπριος

: Κόπριος < Κόπρ(ος) + -ιος

αρσενικό του επιθέτου Κόπρειος


διδασκαλεῖον

διδασκαλεῖον

: διδασκαλεῖον < αρχαία ελληνική διδάσκαλ(ος) + -εῖον


προύνεικος

προύνεικος
ὁ
προύνεικος
οἱ
προύνεικοι
τοῦ
προυνείκου
τῶν
προυνείκων
τῷ
προυνείκῳ
τοῖς
προυνείκοις
τὸν
προύνεικον
τοὺς
προυνείκους
προύνεικε
προύνεικοι
τὼ
προυνείκω
τοῖν
προυνείκοιν

: προύνεικος < προ- → δείτε και τη λέξη προὔνεικος • Η Ετυμολογία χρειάζεται ανάπτυξη με τεκμηρίωση. Μπορείτε να βοηθήσετε;
: Ουσιαστικό και σε επιθετική λειτουργία.


προύνικος

: προύνικος < → δείτε τις λέξεις προύνεικος και προὔνεικος • Η Ετυμολογία χρειάζεται ανάπτυξη με τεκμηρίωση. Μπορείτε να βοηθήσετε;

άλλη γραφή του προύνεικος


προυνικός

: προυνικός < προύνικος (μετακίνηση τόνου) < προύνεικος

άλλη μορφή του προύνικος

ελληνιστική κοινή

※ 5ος αιώνας κε ⌘ Ἡσύχιος, Γλῶσσαι, Π

<προυνικοί> οἱ μισθοῦ κομίζοντες τὰ ὤνια ἀπὸ τῆς ἀγορᾶς, οὕς τινες <παιδαρίωνας> καλοῦσι· δρομεῖς, ταχεῖς, ὀξεῖς, εὐκίνητοι, γοργοί, μισθωτοί


σιπύη

: σιπύη < → λείπει η ετυμολογία

δοχείο στο οποίο τοποθετούνταν και φυλασσόταν το αλεύρι

πανέρι για ψωμί

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Ἀριστοφάνης, Ἱππῆς, στίχ. 1296 (1294-1296)

φασὶ γάρ ‹ποτ᾽› αὐτὸν ἐρεπτόμενον | τὰ τῶν ἐχόντων ἀνέρων | οὐκ ἂν ἐξελθεῖν ἀπὸ τῆς σιπύης·
#:::Γιατί λένε ότι μια φορά ετούτος ευφραινόταν | με τα καλούδια νοικοκυραίων | και δεν έλεγε να βγει απ᾽ την αρτοθήκη.
#::: Μετάφραση (2005): Ηλίας Σπυρόπουλος, Θεσσαλονίκη: Ζήτρος @greek‑language.gr


σιπύα

: σιπύα < σιπύη

άλλη μορφή του σιπύη


Αἰγιλιεύς

: Αἰγιλιεύς < Αἰγιλί(α) + -εύς

ο κάτοικος του δήμου της Αιγιλίας

πατριδωνυμικό


παραβλώψ

: παραβλώψ < παρα- + -βλώψ < παραβλέπω


καλύκιον

: καλύκιον < αρχαία ελληνική κάλυξ + υποκοριστικό επίθημα -ιον

υποκοριστικό του κάλυξ

ελληνιστική κοινή


ἀνθοσμίας

: ἀνθοσμίας < (ἄνθος) ἀνθ- + ὀσμή

το αρωματικό

συνήθως για κρασί


καταμήνια

: καταμήνια < κατα- + μήν + -ιος στον πληθυντικό

καταμήνιος

ελληνιστική κοινή

η εμμηνόρροια

※ 5ος αιώνας πκε ⌘ Ἱπποκράτης, Γυναικεῖα, (De muliebribus), 1.8, p. 36 @scaife.perseus

Ἢν γὰρ τὸ σῶμα φλαύρως ἔχῃ, γυναικὶ τὰ καταμήνια ἐλάσσονα γίνεται,
*:::ΣτΕ: Ο Ιπποκράτης αναφέρεται στην επίδραση της σωματικής ασθένειας στην έμμηνο ρύση των γυναικών.


πόλτος

: πόλτος < θέμα πολ- άγνωστης ετυμολογίας ή πρωτοϊνδοευρωπαϊκή *pel- (αλεύρι, σκόνη). Συγγενή: αρχαία ελληνική πάλη (στη σημασία: ψιλό αλεύρι), πέλανος, λατινική puls, pollen (αλεύρι, σκόνη) + -τος, όπως τα φόρτος, χόρτος

πολτός

ελληνιστική κοινή


ἀκανθυλλίς

: ἀκανθυλλίς < ἀκανθ(ίς) +-υλλίς


Αἰγοσθενεύς

: Αἰγοσθενεύς < Αἰγόσθεν(α) + -εύς

ο κάτοικος της πόλης των Αιγοσθένων

πατριδωνυμικό


Αἰγοσθενίτης

Αἰγοσθενίτης

: Αἰγοσθενίτης < Αἰγόσθεν(α) + -ίτης

ο κάτοικος της πόλης των Αιγοσθένων

πατριδωνυμικό


Ἐλευθερεύς

: Ἐλευθερεύς < Ἐλευθερ(αί) + -εύς

ο κάτοικος της πόλης των Ελευθερών

πατριδωνυμικό


ἰατρεῖον

ἰατρεῖον
-ου

: ἰατρεῖον < ἰατρ(εύω) + -εῖον
: ΑΠΟΓΟΝΟΙ: ⇘ νέα ελληνικά: ιατρείο

θεραπευτήριο

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Πλάτων, Πολιτεία, 3, 405a

Ἀκολασίας δὲ καὶ νόσων πληθυουσῶν ἐν πόλει ἆρ᾽ οὐ δικαστήριά τε καὶ ἰατρεῖα πολλὰ ἀνοίγεται, καὶ δικανική τε καὶ ἰατρικὴ σεμνύνονται, ὅταν δὴ καὶ ἐλεύθεροι πολλοὶ καὶ σφόδρα περὶ αὐτὰ σπουδάζωσιν;
#::: Όταν όμως πλεονάσουν μέσα σε μια πόλη η διαφθορά και οι αρρώστιες, δεν ανοίγουν τότε εκεί πολλά δικαστήρια και νοσοκομεία και δεν θα έχει μεγάλη υπόληψη η δικηγορική και η ιατρική, όταν δα πολλοί κι από την ανώτερη τάξη θα τις καλλιεργούν με μεγάλο ζήλο;
#::: Μετάφραση (στη δημοτική, χ.χ.): Ιωάννης Γρυπάρης. Θεσσαλονίκη: ΚΕΓ, 2015 (στην καθαρεύουσα, 1911, Εκδ.Φέξη) @greek‑language.gr

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Ξενοφῶν, Ἑλληνικά, 2, 1.3

ἀναλαβὼν δὲ μεθ᾽ ἑαυτοῦ ἄνδρας πεντεκαίδεκα ἐγχειρίδια ἔχοντας ἐπορεύετο κατὰ τὴν πόλιν, καὶ ἐντυχών τινι ὀφθαλμιῶντι ἀνθρώπῳ ἀπιόντι ἐξ ἰατρείου, κάλαμον ἔχοντι, ἀπέκτεινε.
#:::Πήρε λοιπόν μαζί του δεκαπέντε άνδρες οπλισμένους μ᾽ εγχειρίδια και βγήκε στην πόλη· στον δρόμο του απάντησε κάποιον, άρρωστο από οφθαλμία, που ᾽βγαινε από ένα ιατρείο μ᾽ ένα καλάμι, και τον σκότωσε.
#::: Μετάφραση (2012, 1η:1966): Ρόδης Ρούφος. Θεσσαλονίκη: Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας @greek‑language.gr

δαπάνη θεραπείας

ελληνιστική σημασία


πυργίτης

πυργίτης
πυργῖτις

: πυργίτης < πύργ(ος) + -ίτης

το σπουργίτι


Μαραθωνομάχης

Μαραθωνομάχης

: Μαραθωνομάχης < Μαραθών + -ο- + -μάχης (→ δείτε τις λέξεις μάχομαι και μάχη)

Μαραθωνομάχος

ελληνιστική κοινή

μαραθωνομάχος

ελληνιστική κοινή

που πολέμησε στη μάχη του Μαραθώνα κατά των Περσών, μαραθωνομάχος


ἐπίτευξις

: ἐπίτευξις < ἐπιτυγχάνω, ἐπι-τευχ- (όπως τεύξομαι, τέτευχα ή η μορφή τεύχω) + -σις > -ξις

επιτυχία στο στόχο

η επιτυχής ολοκλήρωση ενός στόχου, επίτευξη

ελληνιστική σημασία


θεόπαιδα

αιτιατική ενικού του θεόπαις

ελληνιστική κοινή


θεόπαιδος

γενική ενικού του θεόπαις


πόδα

αιτιατική ενικού του πούς


Προβαλίσιος

: Προβαλίσιος < Προβάλινθος + -ίσιος • Η Ετυμολογία χρειάζεται ανάπτυξη με τεκμηρίωση. Μπορείτε να βοηθήσετε;

ο κάτοικος του δήμου Προβαλίνθου

πατριδωνυμικό


στολίδιον

: στολίδιον < αρχαία ελληνική στολ(ίς) + υποκοριστικό επίθημα -ίδιον (χιτώνας, εσθήτα) < στολή (εξοπλισμός, ιματισμός)

υποκοριστικό του στολίς: κοντός δερμάτινος χιτώνας


Λεβάδεια

: Λεβάδεια < Λέβαδ(ος) + -εια

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Ξενοφῶν, Ἀπομνημονεύματα, 3, 5.4 (5.4.1–5.5.1)

Ταῦτα μὲν ἀληθῆ λέγεις πάντα, ὦ Σώκρατες· ἀλλ' ὁρᾷς, ὅτι, ἀφ' οὗ ἥ τε σὺν Τολμίδῃ τῶν χιλίων ἐν Λεβαδείᾳ συμφορὰ ἐγένετο καὶ ἡ μεθ' Ἱπποκράτους ἐπὶ Δηλίῳ, ἐκ τούτων τεταπείνωται μὲν ἡ τῶν Ἀθηναίων δόξα πρὸς τοὺς Βοιωτούς, ἐπῆρται δὲ τὸ τῶν Θηβαίων φρόνημα πρὸς τοὺς Ἀθηναίους· ὥστε Βοιωτοὶ μέν, οἱ πρόσθεν οὐδ' ἐν τῇ ἑαυτῶν τολμῶντες Ἀθηναίοις ἄνευ Λακεδαιμονίων τε καὶ τῶν ἄλλων Πελοποννησίων ἀντιτάττεσθαι, νῦν ἀπειλοῦσιν αὐτοὶ καθ' αὑτοὺς ἐμβαλεῖν εἰς τὴν Ἀττικήν, Ἀθηναῖοι δέ, οἱ πρότερον [ὅτε Βοιωτοὶ μόνοι ἐγένοντο] πορθοῦντες τὴν Βοιωτίαν, φοβοῦνται μὴ Βοιωτοὶ δῃώσωσι τὴν Ἀττικήν.

※ 2ος αιώνας κε αιώνας ⌘ Παυσανίας, Ελλάδος περιήγησις (Βοιωτικά), 9, 39, 1

Tὰ μὲν δὴ πρὸς τῶν ὀρῶν Φωκεῖς ὑπεροικοῦσιν Ὀρχομενίων, ἐν δὲ τῷ πεδίῳ Λεβάδειά ἐστιν αὐτοῖς ὅμορος. Αὕτη τὸ μὲν ἐξ ἀρχῆς ᾠκεῖτο ἐπὶ μετεώρου καὶ ὠνομάζετο Μίδεια ἀπὸ τῆς Ἀσπληδόνος μητρός: Λεβάδου δὲ ἐξ Ἀθηνῶν ἐς αὐτὴν ἀφικομένου κατέβησάν τε ἐς τὸ χθαμαλὸν οἱ ἄνθρωποι καὶ ἐκλήθη Λεβάδεια ἡ πόλις ἀπ' αὐτοῦ. Πατέρα δὲ τοῦ Λεβάδου, καὶ καθ' ἥντινα αἰτίαν ἦλθεν, οὐκ ἴσασιν ἄλλο ἢ γυναῖκα εἶναι Λεβάδου Λαονίκην.


Φιλαΐδαι

: Φιλαΐδαι < πληθυντικός αριθμός του Φιλαΐδης

ονομαστική και κλητική πληθυντικού του Φιλαΐδης


Φιλαΐδης

: Φιλαΐδης < Φιλα(ῖος) + -ίδης

ο κάτοικος του δήμου «Φιλαΐδαι»

πατριδωνυμικό


βραβεῖον

: βραβεῖον < αρχαία ελληνική βραβ(εύω) + -εῖον < βραβεύς > άγνωστης ετυμολογίας
::: > → δείτε νέα ελληνική βραβείο

έπαθλο σε αγώνες

ελληνιστική κοινή


κροκόδιλος

: κροκόδιλος < *κροκο- (κρόκη, χαλίκι ή βότσαλο -όπως μοιάζει το φολιδωτό δέρμα του ερπετού-) + δρῖλος (σκουλήκι ή είδος σαύρας) με ανομοίωση του δεύτερου ⟨ρ⟩. Για το πρώτο συνθετικό, και η υπόθεση σύνδεσης με κέρκος (ουρά). Το δεύτερο συνθετικό, άγνωστης ετυμολογίας

κρο‐κό‐δι‐λος

ιωνικός όρος για τη σαύρα

κροκόδιλοι τριπήχεες χερσαῖοι

άλλες μορφές: κροκύδιλος, κρεκύδειλος

κροκόδειλος, ιδίως του Νείλου ή της Ινδίας

άλλες μορφές: κροκόδειλος (Ηρόδοτος, και ελληνιστική γραφή), κορκόδιλος, κορκότιλος (όψιμη ελληνιστική), κορκόδριλλος


ἐγκλείστρα

: ἐγκλείστρα < ἔγκλειστος + -τρα < αρχαία ελληνική ἐγκλείω < ἐν + κλείω


ἔγκλειστρον

: ἔγκλειστρον < ελληνιστική κοινή ἐγκλείστρα < αρχαία ελληνική ἐγκλείω < ἐν + κλείω


ναυαρχίς

ναυαρχίς(ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική ναύαρχ(ος) + -ίς→ δείτε τις λέξεις ναῦς και ἀρχή. Εννοείται θηλυκό ουσιαστικό όπως «ναῦς», «τριήρης»

το πλοίο του ναυάρχου, η ναυαρχίδα

ναυτικός όρος


αἰτία

: αἰτία < → λείπει η ετυμολογία

ευθύνη, ενοχή, κατηγορία, αιτία


ἰδιότης

: ἰδιότης < ἴδιο(ς) + -της


κτητόρισσα

: κτητόρισσα < κτήτωρ, κτητορ- / κτήτορ(ας) + -ισσα

θηλυκό του κτήτωρ: ιδρύτρια μοναστηριού

εκκλησιαστικός όρος

※ 13ος αιώνας ⌘ Νικηφόρος Γρηγοράς, Ῥωμαϊκὴ ἱστορία, 1, 178, 21–23 Patrologia Graeca ed.⌘Migne.

Ἀλλ' ἐκεῖθεν διὰ βραχέος ἐκλήθη παρὰ τῆς κτητορίσσης τῆς τοῦ ἁγίου Ἀνδρέου μονῆς. Φιλολόγος γὰρ ἦν ἡ γυνὴ καὶ τὰ πολλὰ τῆς γλώττης τοῦ πατριάρχου ἐξεχομένη· διὸ καὶ κατοικίαν ἔγγιστα τῆς μονῆς δειμαμένη προσηγάγετο τοῦτον ἐκεῖσε· ὅπου καὶ χρόνου βραχέος παραῤῥυέντος τὸν βίον ἀπήλλαξεν.


κλειθρία

: κλειθρία < αρχαία ελληνική κλεῖθρον + -ία < κλείω

κλειδαρότρυπα

ελληνιστική κοινή

χαραμάδα πόρτας

ελληνιστική κοινή


κληϊθρίη

ιωνικός τύπος του κλειθρία

ελληνιστική κοινή


σόγχος

: σόγχος < άγνωστης ετυμολογίας
: ΑΠΟΓΟΝΟΙ: ⇒ μεσαιωνικά ελληνικά: ζόχος, ζοχός ⇒ νέα ελληνικά: ζοχός

ελληνιστική κοινή


Μεγαρίς

Μεγαρίς
-ίδος

: Μεγαρίς, επίθετο και ουσιαστικοποιημένο < Μέγαρ(α) + -ίς

θηλυκό του Μεγαρεύς

σε επιθετική λειτουργία πατριδωνυμικό


αἱμορροΐς

αἱμορροΐς < θηλυκό του επιθέτου αἱμόρροος / αἱμόρροος < (αἷμα) αἱμο- + ῥοῦς (ῥέω)

που αιμορραγεί

συνήθως στον πληθυντικό: αἱμορροΐδες φλέβες


Μηδισμός

: Μηδισμός < Μηδίζω, θέμα μηδισ- + -μός

μηδισμός, συμπεριφέρομαι όπως οι Μῆδοι (Μήδοι)


Τριποδισκαῖος

Τριποδισκαῖος

: Τριποδισκαῖος < Τριποδίσκ(ος) + -αῖος

ο κάτοικος ή αυτός που κατάγεται από τον Τριποδίσκο

πατριδωνυμικό


Γερανεύς

: Γερανεύς < Γεράν(εια) + -εύς

ο κάτοικος ή αυτός που κατάγεται από πόλη με την ονομασία Γεράνεια

πατριδωνυμικό


σκνῖπα

αιτιατική ενικού του σκνίψ

※ οἱ δ' ἀρχαῖοι σκνῖπα καλοῦσιν ἀπὸ τοῦ θηριδίου τοῦ ἐν τοῖς ξύλοις καταβραχὺ κατεσθίοντος. (Φρύνιχος Αττικός, Ἐκλογαί, 377, 2–3)


οὐρβανός

: οὐρβανός < (άμεσο δάνειο) λατινική urbanus < praetor urbanus (o αστυδίκης)

ελληνιστική κοινή


οἰκτρότης

οἰκτρότης
-ητος

: οἰκτρότης (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική οἰκτρό(ς) + -της

οικτρότητα, κατάσταση που προκαλεί οίκτο


βραχιάλιον

: βραχιάλιον < (άμεσο δάνειο) λατινική bracchiale, υποκοριστικό του bracchium με επίδραση του βραχιόνιον (περιβραχιόνιο) < αρχαία ελληνική βραχίων (αντιδάνειο)

ελληνιστική κοινή


βραχιάριον

άλλη μορφή του βραχιάλιον

ελληνιστική κοινή


βραχιόλιον

άλλη μορφή του βραχιάλιον

ελληνιστική κοινή


αἵρεσις

αἵρεσις
-εως

: αἵρεσις < αἱρέ(ω) + -σις
: ΑΠΟΓΟΝΟΙ: ⇘ νέα ελληνικά: αίρεση
:::: → ρωσικά: ересь (jéresʹ)

προτίμηση, κλίση

η άλωση, ιδίως μιας πόλης

πλάνο κατάκτησης μιας περιοχής

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Θουκυδίδης, Ἱστορίαι, 3, 97.1

τῷ δὲ Δημοσθένει τοιόνδε τι οἱ Μεσσήνιοι παρῄνουν· ὅπερ καὶ τὸ πρῶτον ἀναδιδάσκοντες αὐτὸν τῶν Αἰτωλῶν ὡς εἴη ῥᾳδία ἡ αἵρεσις,
#::: Οι Μεσσήνιοι, όμως, επιμέναν για να εφαρμόσει ο Δημοσθένης το αρχικό σχέδιο, λέγοντάς του ότι ήταν εύκολο να υποτάξει τους Αιτωλούς
#::: Μετάφραση (1965-1968): Άγγελος Σ. Βλάχος, Αθήνα:Γαλαξίας @greek‑language.gr

η εκλογή ατόμου μετά από τις εκλογές

※ 4ος πκε αιώνας ⌘ Ἰσοκράτης, Ἀρεοπαγιτικός, 61

Ἐν γὰρ τῇ τῶν ἀρχόντων αἱρέσει καὶ τῷ βίῳ τῷ καθ᾽ ἡμέραν καὶ τοῖς ἄλλοις ἐπιτηδεύμασιν ἴδοιμεν ἂν παρ᾽ αὐτοῖς τὰς ἰσότητας καὶ τὰς ὁμοιότητας μᾶλλον ἢ παρὰ τοῖς ἄλλοις ἰσχυούσας·
#::: Γιατί θα διαπιστώσουμε ότι σ᾽ αυτούς περισσότερο από ό,τι σε άλλους ισχύουν η ισότητα και η ισοτιμία ως προς την εκλογή των αρχόντων, την καθημερινή τους ζωή και τις ασχολίες τους.
#::: Μετάφραση (2012): Αθανάσιος.Ι. Γιαγκόπουλος - Ζ.Ε Μαλαθούνη, Θεσσαλονίκη: Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας @greek‑language.gr

δικαίωμα ή δυνατότητα υιοθέτησης μιας αντίληψης, επιλογή

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Θουκυδίδης, Ἱστορίαι, 2, 61.1

Καὶ γὰρ οἷς μὲν αἵρεσις γεγένηται τἆλλα εὐτυχοῦσι, πολλὴ ἄνοια πολεμῆσαι
#::: Είναι, βέβαια, μεγάλη ανοησία να προτιμήσει κανείς να πολεμήσει, όταν έχει την ευχέρεια της εκλογής και όταν όλα πάνε καλά.
#::: Μετάφραση (1965-1968): Άγγελος Σ. Βλάχος, Αθήνα:Γαλαξίας @greek‑language.gr

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Πλάτων, Πρωταγόρας, 357a

ἐπεὶ δὲ δὴ ἡδονῆς τε καὶ λύπης ἐν ὀρθῇ τῇ αἱρέσει ἐφάνη ἡμῖν ἡ σωτηρία τοῦ βίου οὖσα, τοῦ τε πλέονος καὶ ἐλάττονος
#::: Παραπάνω είδαμε ότι η σωτηρία μας κρέμεται από την ορθή εκλογή ανάμεσα στην ηδονή και τη λύπη, δηλαδή την εκλογή ανάμεσα στο περισσότερο και το λιγότερο,
#::: Μετάφραση (2009): Ηλίας Σπυρόπουλος. Θεσσαλονίκη: Ζήτρος. @greek‑language.gr

φιλοσοφική σχολή, αρχή

η αίρεση, κυρίως θρησκευτική

ελληνιστική σημασία

προμελετημένο σχέδιο, σκοπός


ἁμάρτημα

: ἁμάρτημα < ἁμαρτάνω, ἁμαρτη- + -μα

σφάλμα,αστοχία, αποτυχία, αδικία


ἀνία

: ἀνία < → λείπει η ετυμολογία

λύπη, μελαγχολία, θλίψη


ἀξία

: ἀξία < → λείπει η ετυμολογία

κόστος, αξία


ἀπάτη

: ἀπάτη < → λείπει η ετυμολογία

απάτη, εξαπάτηση


ἀχρεῖος

ἀχρεῖος
ἀχρειότερος
ἀχρειότατος

: ἀχρεῖος < ἀ- στερητικό + χρεῖος < χρή

μη μάχιμος (σε πόλεμο)


εἰσβολή

: εἰσβολή < → λείπει η ετυμολογία

επιδρομή, εισβολή, επίθεση

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Ξενοφῶν, Ἑλληνικά, 1, 2.7

Θράσυλλος δὲ ἑβδόμῃ καὶ δεκάτῃ ἡμέρᾳ μετὰ τὴν εἰσβολὴν εἰς Ἔφεσον ἀπέπλευσε,
#::: Ο Θράσυλλος έφτασε στην Έφεσο δεκαεφτά μέρες έπειτα από την εισβολή του εκείνη,
#::: Μετάφραση (2012, 1η:1966): Ρόδης Ρούφος. Θεσσαλονίκη: Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας @greek‑language.gr

είσοδος, πέρασμα, δίοδος, στενό, ισθμός

είσοδος, άνοιγμα σε κάτι, αρχή, έναρξη

πρόλογος, προοίμιο

οι Θερμοπύλες, εκβολές ποταμού

στον πληθυντικό αριθμό

※ 2ος αιώνας πκε αιώνας ⌘ Πολύβιος, Ἱστορίαι, 4.41.6 @scaife.perseus

διʼ ἃ δὴ τῶν μὲν λάβρων καὶ μεγάλων ποταμῶν τὰ μὲν χώματα μακρὰν συνίσταται, τὰ δὲ παρὰ τὴν χέρσον ἐστὶν ἀγχιβαθῆ, τῶν δʼ ἐλαττόνων καὶ πρᾴως ῥεόντων παρʼ αὐτὰς τὰς εἰσβολὰς οἱ θῖνες συνίστανται.


ἔλεγχος

: ἔλεγχος < → λείπει η ετυμολογία

η κατά αντιπαράσταση εξέταση αντιδίκου, αποδεικτικό μέσο, δοκιμασία, σχολαστική έρευνα

※ 5ος αιώνας πκε, ⌘Σοφοκλής, Οἰδίπους ἐπὶ Κολωνῷ, 1295-1297

ἀνθ᾽ ὧν μ᾽ Ἐτεοκλῆς, ὢν φύσει νεώτερος, | γῆς ἐξέωσεν, οὔτε νικήσας λόγῳ | οὔτ᾽ εἰς ἔλεγχον χειρὸς οὐδ᾽ ἔργου μολών,
#::Αλλ᾽ αντ᾽ αυτού, ο Ετεοκλής, νεότερος και δευτερότοκος, | με πέταξε έξω από τη χώρα, χωρίς επιχειρήματα, | ούτε επειδή αποδείχτηκε στη μεταξύ μας σύγκρουση πιο δυνατός,
#:::Μετάφραση (2004): Δημήτρης Μαρωνίτης @greek-language.gr

※ 4ος αιώνας πκε ⌘ Δημοσθένης, Κατὰ Εὐέργου καὶ Μνησιβούλου Ψευδομαρτυριῶν, 16

ἐπειδὴ τοίνυν σοι τότε οὐ παρῆν ἡ ἄνθρωπος, ἀλλὰ πρότερον ἐσημάνθησαν οἱ ἐχῖνοι, ὕστερον ἔστιν ὅπου ἤγαγες τὴν ἄνθρωπον εἰς τὴν ἀγορὰν ἢ εἰς τὸ δικαστήριον εἰ γὰρ μὴ τότε σοι παρεγένετο, ὕστερον δήπου ἔδει παραδιδόναι, καὶ μάρτυρας ποιεῖσθαι ὡς ἐθέλεις ἐν τῇ ἀνθρώπῳ τὸν ἔλεγχον γίγνεσθαι, καθάπερ προὐκαλέσω, προκλήσεώς τε ἐμβεβλημένης σοι καὶ μαρτυρίας ὡς ἤθελες παραδιδόναι τὴν ἄνθρωπον.

κατάλογος, ευρετήριο

όνειδος, ντροπή, ατιμία, ύβρις, ατίμωση, ασέβεια

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ἰλιάς, 11 (Λ. Ἀγαμέμνονος ἀριστεία.), στίχ. 314 (στίχοι 314-315)

ἀλλ᾽ ἄγε δεῦρο, πέπον, παρ᾽ ἔμ᾽ ἵσταο· δὴ γὰρ ἔλεγχος | ἔσσεται εἴ κεν νῆας ἕλῃ κορυθαίολος Ἕκτωρ.
*:::Ω φίλε, στήσου εδώ σιμά· και όνειδος θα ᾽ναι μέγα | αν πάρει τα καράβια μας ο λοφοσείστης Έκτωρ.
*:::Έμμετρη Μετάφραση (1922): Ιάκωβος Πολυλάς @greek-language.gr


ἐπιτήδευμα

: ἐπιτήδευμα < ἐπιτηδεύ(ω) + -μα

εργασία, ασχολία, επάγγελμα, ενέργεια, συμπεριφορά

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Θουκυδίδης, Ἱστορίαι, 1, 32.3

τετύχηκε δὲ τὸ αὐτὸ ἐπιτήδευμα πρός τε ὑμᾶς ἐς τὴν χρείαν ἡμῖν ἄλογον καὶ ἐς τὰ ἡμέτερα αὐτῶν ἐν τῷ παρόντι ἀξύμφορον.
#::: Το γεγονός είναι ότι η έως τώρα πολιτική μας απέναντι σας είναι παράλογη και διόλου εξυπηρετική για τα παρόντα συμφέροντά μας.
#::: Μετάφραση (1965-1968): Άγγελος Σ. Βλάχος, Αθήνα:Γαλαξίας @greek‑language.gr

συνήθεια, ο τρόπος ζωής

※ 4ος πκε αιώνας ⌘ Ἀριστοτέλης, Ἠθικὰ Νικομάχεια, 10, 1180a

εἰ δ᾽ οὖν, καθάπερ εἴρηται, τὸν ἐσόμενον ἀγαθὸν τραφῆναι καλῶς δεῖ καὶ ἐθισθῆναι, εἶθ᾽ οὕτως ἐν ἐπιτηδεύμασιν ἐπιεικέσι ζῆν καὶ μήτ᾽ ἄκοντα μήθ᾽ ἑκόντα πράττειν τὰ φαῦλα, ταῦτα δὲ γίνοιτ᾽ ἂν βιουμένοις κατά τινα νοῦν καὶ τάξιν ὀρθήν, ἔχουσαν ἰσχύν·
#::: Αν λοιπόν, όπως το είπαμε μόλις πιο πάνω, αυτός που πρόκειται να γίνει ενάρετος άνθρωπος πρέπει να ανατραφεί σωστά και να αποκτήσει σωστές συνήθειες· αν στη συνέχεια πρέπει —με ανάλογο τρόπο— να γεμίζει τη ζωή του με σημαντικές ασχολίες και να μην κάνει —με ή χωρίς τη θέλησή του— τίποτε το μικρό και τιποτένιο· αν όλα αυτά δεν μπορούν να γίνουν παρά μόνο στους ανθρώπους που ζουν σύμφωνα με κάποιον καθοδηγητικό νου και κάποια σωστή τάξη, που είναι εφοδιασμένη με δύναμη,
#::: Μετάφραση (2006): Δημήτριος Λυπουρλής, Θεσσαλονίκη:Ζήτρος @greek‑language.gr

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Θουκυδίδης, Ἱστορίαι, 2, 37.2

ἐλευθέρως δὲ τά τε πρὸς τὸ κοινὸν πολιτεύομεν καὶ ἐς τὴν πρὸς ἀλλήλους τῶν καθ᾽ ἡμέραν ἐπιτηδευμάτων ὑποψίαν, οὐ δι᾽ ὀργῆς τὸν πέλας, εἰ καθ᾽ ἡδονήν τι δρᾷ, ἔχοντες, οὐδὲ ἀζημίους μέν, λυπηρὰς δὲ τῇ ὄψει ἀχθηδόνας προστιθέμενοι.
#::: Στη δημόσια ζωή μας είμαστε ελεύθεροι, αλλά και στις καθημερινές μας σχέσεις δεν υποβλέπομε ο ένας τον άλλο, δεν θυμώνομε με τον γείτονά μας αν διασκεδάζει, και δεν του δείχνομε όψη πειραγμένου που, αν ίσως δεν τον βλάφτει, όμως τον στενοχωρεί.
#::: Μετάφραση (1965-1968): Άγγελος Σ. Βλάχος, Αθήνα:Γαλαξίας @greek‑language.gr


εὐπραγία

: εὐπραγία < εὔπρακτος • Η Ετυμολογία χρειάζεται ανάπτυξη με τεκμηρίωση. Μπορείτε να βοηθήσετε;

ευτυχής έκβαση, επιτυχία, ευτυχία, ευημερία

※ 4oς αιώνας πκε ⌘ Αριστοτέλης, Ρητορική, (1386b)

τῷ γὰρ λυπεῖσθαι ἐπὶ ταῖς ἀναξίαις κακοπραγίαις ἀντικείμενόν ἐστι τρόπον τινὰ καὶ ἀπὸ τοῦ αὐτοῦ ἤθους τὸ λυπεῖσθαι ἐπὶ ταῖς ἀναξίαις εὐπραγίαις.
#:::Πραγματικά, στο να λυπάται κανείς για όσα κακά υφίσταται ο άλλος χωρίς να το αξίζει, αντιτίθεται από κάποια άποψη το να λυπάται για τα καλά που συμβαίνουν στον άλλον χωρίς να το αξίζει.
#:::Μετάφραση (2002, 2004), Δημήτριος Λυπουρλής @greek-language.gr

το να ενεργεί, το να πράττει κάποιος ορθά


εὐσέβεια

: εὐσέβεια < εὐσεβ(ής) + -εια

ο σεβασμός προς τον θεό

≈ συνώνυμα: θεοσέβεια


ἡγεμών

ἡγεμών
-όνος

: ἡγεμών < ἡγέομαι

Κατηγορία:Σελίδες που χρειάζονται επιμέλεια (αρχαία ελληνικά)

βασιλιάς, αρχηγός, ηγεμόνας

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ἰλιάς, 2 (Β. Ὄνειρος. Διάπειρα. Βοιωτία ἢ κατάλογος νεῶν.), στίχ. 760

Οὗτοι ἄρ᾽ ἡγεμόνες Δαναῶν καὶ κοίρανοι ἦσαν·
*:::Αυτοί ήσαν των Δαναών ηγεμόνες και αρχηγοί


ἡσυχία

: ἡσυχία < ἥσυχ(ος) + -ία

ησυχία, ηρεμία, γαλήνη, ξεκούραση

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Θουκυδίδης, Ἱστορίαι, 2, 22.1

τήν τε πόλιν ἐφύλασσε καὶ δι᾽ ἡσυχίας μάλιστα ὅσον ἐδύνατο εἶχεν.
#::: Πήρε, όμως, όλα τα μέτρα για να φρουρείται η πολιτεία και να τηρείται όσο το δυνατόν η ηρεμία μέσα στην πόλη.
#::: Μετάφραση (1965-1968): Άγγελος Σ. Βλάχος, Αθήνα:Γαλαξίας @greek‑language.gr

※ 4ος πκε αιώνας ⌘ Δημοσθένης, Περὶ τοῦ στεφάνου (Ὑπὲρ Κτησιφῶντος), 308

ἔστι γάρ, ἔστιν ἡσυχία δικαία καὶ συμφέρουσα τῇ πόλει, ἣν οἱ πολλοὶ τῶν πολιτῶν ὑμεῖς ἁπλῶς ἄγετε.
#::: Υπάρχει βέβαια, υπάρχει ήσυχος βίος, έντιμος και ωφέλιμος για την πόλη, που εσείς οι περισσότεροι από τους πολίτες περνάτε χωρίς επιτήδευση.
#::: Μετάφραση (2012): Α.Ι. Γιαγκόπουλος, Θεσσαλονίκη: Ζήτρος @greek‑language.gr

διακοπή, παύση, ανάπαυση

ήσυχος τόπος, απομονωμένο μέρος, τόπος ερημικός


ὁμιλία

: ὁμιλία < → λείπει η ετυμολογία

ναὸς

※ Κατηγορία:Λήμματα με παραθέματα (αρχαία ελληνικά)Κατηγορία:Λήμματα με παραθέματα (αρχαία ελληνικά) 5ος αιώνας πκε, ⌘Σοφοκλής, Αἴας, 872
*::__E__ἡμῶν γε ναὸς κοινόπλουν ὁμιλίαν.
*::*Είμαστε εμείς, του καραβιού οι σύντροφοι, θαλασσινοί.
*::*:__E__Μετάφραση (2012): Δημήτρης Μαρωνίτης @greek‑language.gr

Μετάφραση (2000): Τάσος Ρούσσος, @greek‑language.gr

επικοινωνία, συναναστροφή, συντροφιά

※ 5ος/4oς αιώνας πκε ⌘ Πλάτων, Συμπόσιον, 203a

θεὸς δὲ ἀνθρώπῳ οὐ μείγνυται, ἀλλὰ διὰ τούτου πᾶσά ἐστιν ἡ ὁμιλία καὶ ἡ διάλεκτος θεοῖς πρὸς ἀνθρώπους, καὶ ἐγρηγορόσι καὶ καθεύδουσι·
#:::Ο θεός δεν έρχεται σε άμεση επαφή με τον άνθρωπο, αλλά με τη διαμεσολάβηση των δαιμόνων συντελείται κάθε επικοινωνία και συνομιλία των θεών με τους ανθρώπους, και στον ύπνο και στον ξύπνο τους·
#:::Μετάφραση (2004), Ηλίας Σ. Σπυρόπουλος @greek‑language.gr

σχέση, επαφή με κάποιον

※ 4oς αιώνας πκε ⌘ Αριστοτέλης, Ἠθικὰ Νικομάχεια, (1126b)

ἔοικε μὲν γὰρ περὶ ἡδονὰς καὶ λύπας εἶναι τὰς ἐν ταῖς ὁμιλίαις γινομένας·
#:::Φαίνεται, πράγματι, ότι έχει να κάνει με τις ηδονές και τις λύπες που παρατηρούνται στις κοινωνικές σχέσεις·
#:::Μετάφραση (2006), Δημήτριος Λυπουρλής @greek‑language.gr

※ 4ος πκε αιώνας ⌘ Δημοσθένης, Κατὰ Φιλίππου β′, 21

οὐ γὰρ ἀσφαλεῖς ταῖς πολιτείαις αἱ πρὸς τοὺς τυράννους αὗται λίαν ὁμιλίαι.
#:::γιατί οι τέτοιου είδους στενές σχέσεις με τους τυράννους δεν είναι ασφαλείς για τις δημοκρατίες.
#:::Μετάφραση (2003): Α.Ι. Γιαγκόπουλος - Μ. Αραποπούλου, Θεσσαλονίκη: Ζήτρος @greek‑language.gr

σύλλογος, εταιρεία

συνηθισμένη χρήση

για πράγματα

σεξουαλική συνεύρεση, συνουσία

※ 5ος αιώνας πκε ⌘ Ἡρόδοτος, Ἱστορίαι, 1 (Κλειώ), 182.2

καὶ γὰρ δὴ ἐκεῖθι κοιμᾶται ἐν τῷ τοῦ Διὸς τοῦ Θηβαιέος γυνή, ἀμφότεραι δὲ αὗται λέγονται ἀνδρῶν οὐδαμῶν ἐς ὁμιλίην φοιτᾶν
#:::γιατί και κει κοιμάται στο ναό του Θηβαίου Δία μια γυναίκα· και για τις δύο αυτές γυναίκες λέγεται ότι δεν έρχονται σε επαφή με άλλον άνδρα
#:::Μετάφραση (1964): Δημήτρης Ν. Μαρωνίτης Αθήνα:Γκοβόστης @greek‑language.gr

διάλεξη, διδασκαλία, μάθημα

ελληνιστική σημασία

συνάθροιση, συγκέντρωση

※ 5ος αιώνας πκε, ⌘Σοφοκλής, Οἰδίπους Τύραννος, 1489-1491

ποίας γὰρ ἀστῶν ἥξετ᾽ εἰς ὁμιλίας, | ποίας δ᾽ ἑορτάς, ἔνθεν οὐ κεκλαυμέναι | πρὸς οἶκον ἵξεσθ᾽ ἀντὶ τῆς θεωρίας;
#:::γιατί πού θα πάτε, | σε ποιά του λαού σύναξη ή γιορτή, | χωρίς να μου γυρίσετε κλαμένες | αντίς με τη χαρά απ᾽ το πανηγύρι;
#:::Μετάφραση (1942): Ιωάννης Γρυπάρης @greek‑language.gr


ἀλφιτοποιία

: ἀλφιτοποιία < ἄλφιτον + ποιέω

παρασκευή άλφιτου, κριθάλευρου


ἐπιτηδεύω

: ἐπιτηδεύω < → λείπει η ετυμολογία

ασχολούμαι, ασκώ επάγγελμα, καταπιάνομαι με κάτι

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Πλάτων, Πολιτεία, 3, 394e

ἢ καὶ τοῦτο τοῖς ἔμπροσθεν ἕπεται, ὅτι εἷς ἕκαστος ἓν μὲν ἂν ἐπιτήδευμα καλῶς ἐπιτηδεύοι, πολλὰ δ᾽ οὔ, ἀλλ᾽ εἰ τοῦτο ἐπιχειροῖ, πολλῶν ἐφαπτόμενος πάντων ἀποτυγχάνοι ἄν, ὥστ᾽ εἶναί που ἐλλόγιμος;
#::: ή μήπως βγαίνει από τα προηγούμενα και αυτό το συμπέρασμα, πως ο καθένας ένα μονάχα επάγγελμα μπορεί να κάνει καλά, κι όχι πολλά, γιατί εκείνος που καταπιάνεται με πολλά, θα αποτύχει σε όλα και δε θα κατορθώσει ποτέ να διακριθεί σε κανένα.
#::: Μετάφραση (στη δημοτική, χ.χ.): Ιωάννης Γρυπάρης. Θεσσαλονίκη: ΚΕΓ, 2015 (στην καθαρεύουσα, 1911, Εκδ.Φέξη) @greek‑language.gr

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Θουκυδίδης, Ἱστορίαι, 6, 54.5

καὶ ἐπετήδευσαν ἐπὶ πλεῖστον δὴ τύραννοι οὗτοι ἀρετὴν καὶ ξύνεσιν,
#::: Οι τύραννοι αυτοί έδειξαν, για πολύν καιρό, και αρετή και σύνεση.
#::: Μετάφραση (1965-1968): Άγγελος Σ. Βλάχος, Αθήνα:Γαλαξίας @greek‑language.gr

επινοώ για έναν σκοπό

φροντίζω να κάνω, συνηθίζω να κάνω

+ απαρέμφατο

γίνομαι τέτοιος με κόπους και άσκηση, εξασκούμαι μέσω της τέχνης

στην παθητική φωνή

※ 5ος αιώνας πκε ⌘ Ἡρόδοτος, Ἱστορίαι, 1 (Κλειώ), 98.4

τὸ μέν κού τι καὶ τὸ χωρίον συμμαχέει κολωνὸς ἐὼν ὥστε τοιοῦτο εἶναι, τὸ δὲ καὶ μᾶλλόν τι ἐπετηδεύθη.
##::: Σ᾽ αυτό συνέτεινε ώς ένα μέρος και η τοποθεσία, που είναι λόφος και βοηθούσε να γίνει έτσι το κάστρο, το πιο πολύ όμως ήταν ζήτημα επιδέξιας κατασκευής.
##::: Μετάφραση (1964): Δημήτρης Ν. Μαρωνίτης Αθήνα:Γκοβόστης @greek‑language.gr

εκπαιδεύομαι

στην παθητική φωνή


καινουργία

: καινουργία < → λείπει η ετυμολογία

μεταβολή, αλλαγή, νεωτερισμός


άπιστία

: άπιστία < → λείπει η ετυμολογία

έλλειψη εμπιστοσύνης
δυσπιστία, αμφιβολία, υπόνοια

έλλειψη εμπιστοσύνης
που επιδέχεται αμφιβολία

απιστία, προδοσία, δόλος


ἔρυμα

: ἔρυμα < → λείπει η ετυμολογία

φρούριο, κάστρο, οχύρωμα

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Σοφοκλῆς, Αἴας, στίχ. 467 (466-467)

ἀλλὰ δῆτ᾽ ἰὼν | πρὸς ἔρυμα Τρώων,
#:: Ή να χυθώ στων Τρώων | τα κάστρα απάνου,
#::: Μετάφραση (2012): Δημήτρης Ν. Μαρωνίτης, Αθήνα: ΜΙΕΤ @greek‑language.gr

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Θουκυδίδης, Ἱστορίαι, 8, 55.3

ἐν τούτῳ δὲ ὁ Πεδάριτος αὐτός τε καὶ τὸ περὶ αὑτὸν ἐπικουρικὸν ἔχων καὶ τοὺς Χίους πανστρατιᾷ προσβαλὼν τῶν Ἀθηναίων τῷ περὶ τὰς ναῦς ἐρύματι αἱρεῖ τέ τι αὐτοῦ καὶ νεῶν τινῶν ἀνειλκυσμένων ἐκράτησεν·
#::: Στο μεταξύ ο Πεδάριτος με τους μισθοφόρους του και ολόκληρο τον στρατό των Χίων, έκανε επίθεση στο περιτείχισμα των Αθηναίων που προστάτευε τα καράβια, κυρίεψε ένα μέρος του, καθώς και μερικά καράβια που ήσαν στην στεριά,
#::: Μετάφραση (1965-1968): Άγγελος Σ. Βλάχος, Αθήνα:Γαλαξίας @greek‑language.gr

προστασία δικαιωμάτων, ασφάλεια, εγγύηση

για τον Άρειο Πάγο

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ἰλιάς, 4 (Δ. Ὁρκίων σύγχυσις. Ἀγαμέμνονος ἐπιπώλησις.), στίχ. 137 (στίχοι 136-138)

καὶ διὰ θώρηκος πολυδαιδάλου ἠρήρειστο | μίτρης θ᾽, ἣν ἐφόρει ἔρυμα χροός, ἕρκος ἀκόντων, | ἥ οἱ πλεῖστον ἔρυτο·
#::: και μες στον λαμπρόν θώρακα προχώρησ᾽ ως την πλάκα | οπού στα βέλη αντίφραγμα στο σώμα του εφορούσε | κι εξόχως τον προφύλαξεν,
#::: Έμμετρη μετάφραση (1922): Ιάκωβος Πολυλάς, @greek‑language.gr

άμυνα, η προστασία που προσφέρει το τείχος

κάθε μέσο που προστατεύει από επιβουλή, παραβίαση

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Εὐριπίδης, Μήδεια, στίχ. 597 (595-597)

σῶσαι θέλων | σέ, καὶ τέκνοισι τοῖς ἐμοῖς ὁμοσπόρους | φῦσαι τυράννους παῖδας, ἔρυμα δώμασιν.
#::: για να σώσω | εσένα και να χαρίσω στα παιδιά μου βασιλικούς αδελφούς, | που θα βλαστήσουν απ᾽ την ίδια ρίζα και θα ᾽ναι ασπίδα για το σπίτι.
#::: Μετάφραση (2012): Θ. Κ. Στεφανόπουλος, Αθήνα: Κίχλη @greek‑language.gr


εὐδοξία

: εὐδοξία < (εὖ) εὐ- + δόξ(α) + -ία

δόξα, καλή φήμη, τιμή, μεγαλείο

επιδοκιμασία (του πλήθους)


ἄπαις

: ἄπαις < ἄ- στερητικό + -παις (παῖς)

ο άτεκνος, η άτεκνη

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Εὐριπίδης, Ἀνδρομάχη, στίχ. 714 (713-714)

ἀλλ᾽, εἰ τὸ κείνης δυστυχεῖ παίδων πέρι, | ἄπαιδας ἡμᾶς δεῖ καταστῆναι τέκνων;
*::: Αν όμως η αφεντιά της κακοτύχησε, | άτεκνοι θα ᾽πρεπε να μείνουμε κι εμείς;
*::: Μετάφραση (1994): Γιώργος Γεραλής, Αθήνα: Σ. Ι. Ζαχαρόπουλος @greek‑language.gr


ἐπίτροπος

ἐπίτροπος
-ου

: ἐπίτροπος < ἐπιτροπή με μεταπτωτική βαθμίδα τροπ- του ἐπιτρέπω. Μορφολογικά αναλύεται σε (ἐπί) ἐπί- + τροπ- (τρέπω) + -ος.

κηδεμόνας, προστάτης, αντιβασιλιάς

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Θουκυδίδης, Ἱστορίαι, 2, 80.6

Μολοσσοὺς δὲ ἦγε καὶ Ἀτιντᾶνας Σαβύλινθος ἐπίτροπος ὢν Θάρυπος τοῦ βασιλέως ἔτι παιδὸς ὄντος, καὶ Παραυαίους Ὄροιδος βασιλεύων.
#::: Οι Μολοσσοί και οι Ατιντάνες είχαν αρχηγό τον Σαβύλινθο, που ήταν επίτροπος του βασιλέως Θαρύπου, ο οποίος ήταν ακόμα παιδί, και οι Παραυαίοι είχαν αρχηγό τον βασιλέα τους Όροιδο.
#::: Μετάφραση (1965-1968): Άγγελος Σ. Βλάχος, Αθήνα:Γαλαξίας @greek‑language.gr

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Πλάτων, Μενέξενος (αμφισβητείται), 249c

καὶ ἀτεχνῶς τῶν μὲν τελευτησάντων ἐν κληρονόμου καὶ ὑέος μοίρᾳ καθεστηκυῖα, τῶν δὲ ὑέων ἐν πατρός, γονέων δὲ τῶν τούτων ἐν ἐπιτρόπου, πᾶσαν πάντων παρὰ πάντα τὸν χρόνον ἐπιμέλειαν ποιουμένη.
#::: Κοντολογίς η πολιτεία έχει σύμφωνα με το νόμο απέναντι των νεκρών των πολέμων τη θέση κληρονόμου και γιου, απέναντι των παιδιών τους τη θέση πατέρα και απέναντι των γονιών τους τη θέση κηδεμόνα, και γενικά φροντίζει και προστατεύει όλους με κάθε τρόπο και σ᾽ όλη τους τη ζωή.
#::: Μετάφραση (1951): Νικόλαος Κορκοφίγκας. @greek‑language.gr

※ 1ος/2ος κε αιώνας ⌘ Πλούταρχος, Βίοι Παράλληλοι, Κάμιλλος, 15.3 @scaife.perseus

ἦν ἐπίτροπος παιδὸς ὀρφανοῦ πλούτῳ τε πρώτου τῶν πολιτῶν καὶ θαυμαζομένου κατʼ εἶδος, ὄνομα Λουκούμωνος.

το άτομο στο οποίο έχει ανατεθεί ένα αξίωμα

επιστάτης, επιμελητής, οικονόμος

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Ξενοφῶν, Οἰκονομικός, 15.5

Ἀλλὰ ταῦτα μὲν ἐγώ, ἔφην, ὦ Ἰσχόμαχε, ἱκανῶς δοκῶ καταμεμαθηκέναι ᾗ εἶπας, καθ᾽ ἃ δεῖ διδάσκειν τὸν ἐπίτροπον·
#::: «Εγώ», είπα, Ισχόμαχε, «νομίζω πως έχω καταλάβει πολύ καλά αυτά που έλεγες, τον τρόπο δηλαδή με τον οποίο πρέπει να διδάσκει κάποιος τον επιστάτη·
#::: Μετάφραση (2007): Έφη Δημητριάδου-Τουφεξή. Θεσσαλονίκη:Ζήτρος @greek‑language.gr

διοικητής, τοπάρχης

※ 5ος αιώνας πκε ⌘ Ἡρόδοτος, Ἱστορίαι, 5 (Τερψιχόρη), 30.2

τῆς δὲ Μιλήτου ἐτύγχανε ἐπίτροπος ἐὼν Ἀρισταγόρης ὁ Μολπαγόρεω, γαμβρός τε ἐὼν καὶ ἀνεψιὸς Ἱστιαίου τοῦ Λυσαγόρεω, τὸν ὁ Δαρεῖος ἐν Σούσοισι κατεῖχε.
#::: Συνέβαινε τότε να είναι τοποτηρητής του τυράννου στη Μίλητο ο Αρισταγόρας, γιος του Μολπαγόρα, που ήταν γαμπρός κι εξάδερφος του Ιστιαίου, του γιου του Λυσαγόρα, εκείνου που ο Δαρείος κρατούσε στα Σούσα.
#::: Μετάφραση (1992): Ηλίας Σπυρόπουλος. Αθήνα:Γκοβόστης @greek‑language.gr

εκτελεστής διαθήκης

προστάτης, φύλακας

※ 6ος/5ος πκε αιώνας ⌘ Πίνδαροςʷ, Ὀλυμπιονίκαιςʷ, 1. Ἱέρωνι Συρακοσίῳ κέλητι, 107 (1.107-1.109)

θεὸς ἐπίτροπος ἐὼν τεαῖσι μήδεται | ἔχων τοῦτο κᾶδος, Ἱέρων, | μερίμναισιν·
#:::Ο θεός προστάτης σου είναι, | Ιέρωνα, κι έχοντας τη φροντίδα σου | νοιάζεται για των σκοπών σου την επιτυχία.
#::: Μετάφραση (2004): Γιάννης Οικονομίδης, @greek‑language.gr


ἀπορία

: ἀπορία < ἄπορ(ος) + -ία

έλλειψη περάσματος (για αδιάβατους τόπους)

δυσκολία, δυσχέρεια, αμηχανία στο χειρισμό καταστάσεων

έλλειψη πόρων, φτώχεια, στέρηση, δυσκολία


σημεῖον

: σημεῖον < σῆμ(α) + -εῖον

σημείο, σημάδι

※ 4ος πκε αιώνας ⌘ Αἰσχίνης, Κατὰ Κτησιφῶντος, 99

Ἧι καὶ σφόδρα ἄξιός ἐστι μισεῖσθαι, ὅτι πονηρὸς ὢν καὶ τὰ τῶν χρηστῶν σημεῖα διαφθείρει.
#::: Έτσι, του αξίζει πολύ μεγάλο μίσος και γι᾽ αυτό ακριβώς, για το ότι, καθώς είναι απατεώνας, καταστρέφει και τα σημάδια από τα οποία αναγνωρίζονται οι καλοί άνθρωποι.
#::: Μετάφραση (2012): Αθανάσιος Ι. Γιαγκόπουλος, Θεσσαλονίκη:Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας @greek‑language.gr

σημάδι, οιωνός σταλμένος από τους θεούς

※ 6ος/5ος πκε αιώνας ⌘ Αἰσχύλος, Ἱκέτιδες, 218

ὁρῶ τρίαιναν τήνδε σημεῖον θεοῦ.
#::: Βλέπω κι αυτή την τρίαινα, θεού σημάδι.
#::: Μετάφραση (1930): Ιωάννης Ν. Γρυπάρης, Αθήνα:Εστία @greek‑language.gr

※ 1ος/2ος κε αιώνας ⌘ Πλούταρχος, Βίοι Παράλληλοι, Ἀλέξανδρος, 57.9

οἱ δὲ μάντεις ἐνδόξου μὲν στρατείας, ἐπιπόνου δὲ καὶ χαλεπῆς τὸ σημεῖον ἐποιοῦντο· πόνων γὰρ ἀρωγὴν ἔλαιον ἀνθρώποις ὑπὸ θεοῦ δεδόσθαι.
#::: Οι μάντεις, εξάλλου, ερμήνευαν αυτό ως σημάδι ένδοξης αλλά επίπονης και δύσκολης εκστρατείας· γιατί πίστευαν ότι το λάδι έχει δοθεί από τον θεό στους ανθρώπους ως βοήθεια στους κόπους τους.
#::: Κείμενο & Μετάφραση (2012): Γιαγκόπουλος, Α.Ι., Ζ.Ε. Μαλαθούνη. Θεσσαλονίκη: Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας. @greek‑language.gr

έμβλημα ή σημαία που κυματίζει στο πλοίο του ναυάρχου ή στη σκηνή του στρατηγού

σύνορο, όριο

εικόνα ή σήμα χαραγμένο πάνω σε ασπίδα

διακοσμητικό στοιχείο σε πλοίο

σινιάλο, συνθηματική λέξη, σύνθημα

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Θουκυδίδης, Ἱστορίαι, 7, 34.4

καὶ οἱ Κορίνθιοι τὸ μὲν πρῶτον ἡσύχαζον, ἔπειτα ἀρθέντος αὐτοῖς τοῦ σημείου, ἐπεὶ καιρὸς ἐδόκει εἶναι, ὥρμησαν ἐπὶ τοὺς Ἀθηναίους καὶ ἐναυμάχουν.
#::: Στην αρχή οι Κορίνθιοι δεν κινήθηκαν, αλλά έπειτα, όταν νόμισαν ότι ήρθε η στιγμή και υψώθηκε το σήμα, όρμησαν εναντίον των Αθηναίων και ναυμάχησαν.
#::: Μετάφραση (1965-1968): Άγγελος Σ. Βλάχος, Αθήνα:Γαλαξίας @greek‑language.gr

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Θουκυδίδης, Ἱστορίαι, 4, 111.1

ὁ δὲ Βρασίδας τῷ μὲν ἄλλῳ στρατῷ ἡσύχαζεν ὀλίγον προελθών, ἑκατὸν δὲ πελταστὰς προπέμπει, ὅπως, ὁπότε πύλαι τινὲς ἀνοιχθεῖεν καὶ τὸ σημεῖον ἀρθείη ὃ ξυνέκειτο, πρῶτοι ἐσδράμοιεν.
#::: Ο Βρασίδας προχώρησε λίγο με τον στρατό και περίμενε, αλλά έστειλε εκατό πελταστές για να ορμήσουν πρώτοι μόλις ανοίξει καμιά πύλη και υψωθεί το συμφωνημένο σήμα.
#::: Μετάφραση (1965-1968): Άγγελος Σ. Βλάχος, Αθήνα:Γαλαξίας @greek‑language.gr

απόδειξη, τεκμήριο

για επιχειρήματα

※ 4ος πκε αιώνας ⌘ Ἰσοκράτης, Πανηγυρικός, 139

εἰ δὲ τοῦτο μὲν μὴ γέγονεν, ἀντιπάλων δ᾽ ὄντων ἡμῶν καὶ Λακεδαιμονίων προσθέμενος τοῖς ἑτέροις ἐπικυδέστερα τὰ πράγματα θάτερ᾽ ἐποίησεν, οὐδέν ἐστι τοῦτο σημεῖον τῆς ἐκείνου ῥώμης.
#::: Αυτό όμως δεν έγινε ποτέ! Αν τώρα, τη στιγμή που πολεμούσαμε εμείς με τους Σπαρτιάτες, τάχτηκε εκείνος με το μέρος του ενός και η συμβολή του βάρυνε για την αντίπαλη μερίδα, το γεγονός αυτό δεν είναι δυνατό να αποτελέσει απόδειξη για τη δικιά του δύναμη.
#::: Μετάφραση (1967): Στέλλα Μπαζάκου - Μαραγκουδάκη, Αθήνα: ΟΕΔΒ @greek‑language.gr

※ 4ος πκε αιώνας ⌘ Δημοσθένης, Περὶ τοῦ στεφάνου (Ὑπὲρ Κτησιφῶντος), 279

μηδενὸς δ᾽ ἀδικήματος πώποτε δημοσίου, προσθήσω δὲ μηδ᾽ ἰδίου, δίκην ἀξιώσαντα λαβεῖν παρ᾽ ἐμοῦ μήθ᾽ ὑπὲρ τῆς πόλεως μήθ᾽ ὑπὲρ αὑτοῦ, στεφάνου καὶ ἐπαίνου κατηγορίαν ἥκειν συνεσκευασμένον καὶ τοσουτουσὶ λόγους ἀνηλωκέναι ἰδίας ἔχθρας καὶ φθόνου καὶ μικροψυχίας ἐστὶ σημεῖον, οὐδενὸς χρηστοῦ.
#::: Αλλά για έναν άνθρωπο που δεν ζήτησε ποτέ ως τώρα να τιμωρηθώ για κανένα δημόσιο αδίκημα, και θα προσθέσω, ούτε και ιδιωτικό ούτε για λογαριασμό της πόλης ούτε για δικό του, το να έρχεται τώρα με καλά σχεδιασμένη κατηγορία για την απονομή στεφάνου και επαίνου και το να έχει σπαταλήσει όλους αυτούς τους λόγους για το ζήτημα αυτό, είναι απόδειξη προσωπικής έχθρας, φθόνου και μικροψυχίας και όχι ανθρώπου με χρηστά ήθη.
#::: Μετάφραση (2012): Α.Ι. Γιαγκόπουλος, Θεσσαλονίκη: Ζήτρος @greek‑language.gr

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Ἱπποκράτης, Ἐπιδημίαι, (Epidemiarum), 2.3.1, p.102, @scaife.perseus

Ἐφ οἷσί τε καὶ ὁκοῖα τὰ σημεῖα, καὶ πλείω ἢ μείω γινόμενα, χάσμη, βὴξ, πταρμὸς, σκορδίνημα, ἔρευξις, φῦσα· πάντα τὰ τοιαῦτα διαφέρουσιν.

σύμβολα στενογραφίας

στον πληθυντικό

※ 1ος/2ος κε αιώνας ⌘ Πλούταρχος, Βίοι Παράλληλοι, Κάτων, 23.3 @scaife.perseus

Κικέρωνος τοῦ ὑπάτου τοὺς διαφέροντας ὀξύτητι τῶν γραφέων σημεῖα προδιδάξαντος ἐν μικροῖς καὶ βραχέσι τύποις πολλῶν γραμμάτων ἔχοντα δύναμιν, εἶτα ἄλλον ἀλλαχόσε τοῦ βουλευτηρίου σποράδην ἐμβαλόντος. οὔπω γὰρ ἤσκουν οὐδʼ ἐκέκτηντο τοὺς καλουμένους σημειογράφους, ἀλλὰ τότε πρῶτον εἰς ἴχνος τι καταστῆναι λέγουσιν.

χρονική στιγμή, χρονικό σημείο

μονάδα χρόνου

στην προσωδία και τη μουσική


Ξυπεταιών

Ξυπεταιών
-όνος
-ῶνος

: Ξυπεταιών < Ξυπέτη + • Η Ετυμολογία χρειάζεται ανάπτυξη με τεκμηρίωση. Μπορείτε να βοηθήσετε;

ο δημότης της Ξυπέτης

πατριδωνυμικό


Ξυπέτιος

: Ξυπέτιος < Ξυπέτ(η) + -ιος

άλλη μορφή του Ξυπεταιών

πατριδωνυμικό


λιθοδόμος

λιθοδόμος
-ου

: λιθοδόμος < λιθο- + -δόμος

ο οικοδόμος, ο χτίστης


μεσῖτις

: μεσῖτις < μεσίτ(ης) + -ις

θηλυκό του μεσίτης

ελληνιστική κοινή

άλλες μορφές: μεσίτρια


ἀντίληξις

: ἀντίληξις < ἀντιλαγχάνω, ἀντί- (λαγχάνω) ληχ- + -σις > -ξις

έφεση, προκειμένου να επιτευχθεί αναθεώρηση μιας δίκης, αίτηση για νέα διαιτησία

ελληνιστική κοινή

νομικός όρος


σφῦρα

: σφῦρα < → λείπει η ετυμολογία

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ὀδύσσεια, 3 (γ. Ἰθακησίων ἐκκλησία καὶ Τηλεμάχου ἀποδημία.), στίχ. 434

ἄκμονά τε σφῦράν
#:::σφυρί κι αμόνι,
#:::Μετάφραση (2006): Δημήτρης Μαρωνίτης @greek‑language.gr

βαριοπούλα, μεγάλο σφυρί που χρησιμοποιείτο ως γεωργικό εργαλείο

ανάχωμα ανάμεσα στα αυλάκια οργωμένου χωραφιού

μέτρο μέτρησης γεωργικής έκτασης

είδος ψαριού


πρῷρα

: πρῷρα < → λείπει η ετυμολογία

→ λείπει ο ορισμός (ή οι ορισμοί)


ποδάριον

: ποδάριον < πούς, ποδ- + υποκοριστικό επίθημα -άριον

υποκοριστικό του πούς

→ χρειάζεται παράθεμα Πλάτων ο κωμικός [Plato Comicus, Pl.Com.] 5ος/4ος αιώνας πκε, 248)


κυναγέταις

: κυναγέταις < Ήδη, τύπος δοτικής στη μυκηναϊκή 𐀓𐀙𐀐𐀲𐀂 (ku-na-ke-ta-i, κυναγέταις)

δοτική πληθυντικού του κυναγέτης: δωρικός τύπος του κυνηγέταις, δοτική πληθυντικού του κυνηγέτης


κυνηγέτης

κυνηγέτης
κυνηγέτις

: κυνηγέτης < Μορφολογικά αναλύεται σε κύων, κυν- όπως στη γενική κυν(ός) + -ηγέτης (< ἄγω, → δείτε τη λέξη ἡγέτης) Δείτε και κυνηγέω, κυνηγεσία • Η Ετυμολογία χρειάζεται ανάπτυξη με τεκμηρίωση. Μπορείτε να βοηθήσετε;

κυνηγός, αυτός που κυνηγάει

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Εὐριπίδης, Ἑκάβηʷ, στίχ. 1174

ἅπαντ᾽ ἐρευνῶν τοῖχον ὡς κυνηγέτης

※ 6ος πκε αιώνας [μεσαιωνικά χφφ] ⌘ Αίσωπος, Αἰσώπου Μῦθοι, Σῦς ἄγριος καὶ ἵππος καὶ κυνηγέτης

Το αγριογούρουνο, το (άγριο) άλογο και ο κυνηγός

που κυνηγάει, επιζητεί κάτι (όπως ένα έπαθλο)


κυναγέτας

κυνᾱγέτᾱς
κυναγέτις

δωρικός τύπος του κυνηγέτης

※ οὐκ ἄμμορος ἀμφὶ πάλᾳ κυναγέτας (Πίνδαρος, Νεμεονίκαις', Ἀλκιμήδῃ Αἰγινήτῃ παιδί παλαιστῇ, στίχος 15)


αἰγιαλῖτις

: αἰγιαλῖτις (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική αἰγιαλ(ός) + -ῖτις, εννοείται το ουσιαστικό γῆ
: ΑΠΟΓΟΝΟΙ: καθαρεύουσα αἰγιαλῖτις ⇘ νέα ελληνικά: αιγιαλίτιδα (αιγιαλίτιδα ζώνη)

που ανήκει στον αιγιαλό, στο γιαλό

ελληνιστική κοινή


κάνναβις

: κάνναβις < → λείπει η ετυμολογία


συνδημιουργός

συνδημιουργός
ὁ
συνδημιουργός
οἱ
συνδημιουργοί
τοῦ
συνδημιουργοῦ
τῶν
συνδημιουργῶν
τῷ
συνδημιουργῷ
τοῖς
συνδημιουργοῖς
τὸν
συνδημιουργόν
τοὺς
συνδημιουργούς
συνδημιουργέ
συνδημιουργοί
τὼ
συνδημιουργώ
τοῖν
συνδημιουργοῖν

: συνδημιουργός < συνδημιουργ(έω) + -ός. Μορφολογικά, συν- + δημιουργός
:* και (ουσιαστικοποιημένο)

αυτός που συνεργάζεται με κάποιο άλλο για τη δημιουργία ενός έργου


ἀμπελόφυλλον

ἀμπελόφυλλον

: ἀμπελόφυλλον < αρχαία ελληνική ἄμπελος + φύλλον

αμπελόφυλλο, κληματόφυλλο


Σφενδαλεύς

: Σφενδαλεύς < Σφενδαλ(ή) + -εύς

ο κάτοικος του δήμου της Σφενδαλής

πατριδωνυμικό


ὀστέον

: ὀστέον < → λείπει η ετυμολογία

το οστό, αττικός τύπος : ὀστοῦν


ὀστοῦν

αττικός τύπος του ὀστέον, το οστό

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Θουκυδίδης, Ἱστορίαι, 2, 34.3

ἔνεστι δὲ τὰ ὀστᾶ ἧς ἕκαστος ἦν φυλῆς. μία δὲ κλίνη κενὴ φέρεται ἐστρωμένη τῶν ἀφανῶν, οἳ ἂν μὴ εὑρεθῶσιν ἐς ἀναίρεσιν.
*::: Τα οστά του κάθε νεκρού είναι στο φέρετρο της φυλής του. Ένα όμως φέρετρο το μεταφέρουν κενό. Είναι των αφανών, εκείνων που τα σώματα δεν βρέθηκαν για περισυλλογή.
*::: Μετάφραση (1965-1968): Άγγελος Σ. Βλάχος, Αθήνα:Γαλαξίας @greek‑language.gr


αἶρα

: αἶρα < → λείπει η ετυμολογία


πυγίδιον

πυγίδιον
[πῡγῐδῐον]

: πυγίδιον < πυγ(ή) + υποκοριστικό επίθημα -ίδιον

υποκοριστικό του πυγή, το κωλαράκι, μικρά οπίσθια

※ εὐθὺς διὰ τοὺς στεφάνους ἐπ᾽ ἄκρων τῶν πυγιδίων ἐκάθησθε. Ἀριστοφάνης, Ἀχαρνῆς (Ἀχαρνεῖς), στίχος 638)

αμέσως για τα στεφάνια, στην άκρη του πωπού σας κάθεστε (σε ελεύθερη μετάφραση: «μόλις ακούτε για στεφάνια, κάθεστε σούζα»)


ταφών

: ταφών (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική τάφ(ος) + -ών

συνηρημένη μορφή του ταφεών

ελληνιστική κοινή


ταφεών

ταφεών
-ῶνος

: ταφεών (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική τάφ(ος) + -εών • Η Ετυμολογία χρειάζεται ανάπτυξη με τεκμηρίωση. Μπορείτε να βοηθήσετε;

ελληνιστική κοινή

άλλες μορφές: ταφών


κολοβογράμματα

κολοβογράμματα

: κολοβογράμματα < κολλυβογράμματα (με παρετυμολόγηση από τη λέξη κολοβός)

τα κολλυβογράμματα


αἶσα

: αἶσα < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή ρίζα *h₁eǵ- (*h₂ei- κατά το Bailly), απ' όπου και αἴνυμαι, αἰτέω • Η Ετυμολογία χρειάζεται ανάπτυξη με τεκμηρίωση. Μπορείτε να βοηθήσετε;

η μοίρα, το πεπρωμένο

Διὸς αἴσῃ, ὑπὲρ Διὸς αἶσαν

κατʼ αἶσαν

ὑπὲρ αἶσαν

κακῇ αἴσῃ (Όμηρος, Ιλιάδα', 5 (Ε), 209)


λογοθήρας

: λογοθήρας < (λόγος) λογο- + -θήρας (θηράω)

ο κυνηγός λέξεων, κυνηγός λόγου

ελληνιστική κοινή


ἱστορίη

ιωνικός τύπος του ἱστορία

※ 5ος αιώνας πκε ⌘ Ἡρόδοτος, Ἱστορίαι, 1 (Κλειώ), 1.1

Ἡροδότου Ἁλικαρνησσέος ἱστορίης ἀπόδεξις ἥδε, ὡς μήτε τὰ γενόμενα ἐξ ἀνθρώπων τῷ χρόνῳ ἐξίτηλα γένηται, μήτε ἔργα μεγάλα τε καὶ θωμαστά
*::: Ο Ηρόδοτος από την Αλικαρνασσό εκθέτει εδώ τις έρευνές του, για να μη ξεθωριάσει με τα χρόνια ό,τι έγινε από τους ανθρώπους, μήτε έργα μεγάλα και θαυμαστά
*::: Μετάφραση: Δημήτρης Μαρωνίτης στο greek‑language.gr


πνῖγος

πνῖγος
πνίγεος/πνίγους

: πνῖγος < πνίγω

που πνίγει λόγω της ζέστης

αποπνικτική ζέστη

※ ἐν γὰρ κοίλῳ χωρίῳ ὄντας καὶ ὀλίγῳ πολλοὺς οἵ τε ἥλιοι τὸ πρῶτον καὶ τὸ πνῖγος ἔτι ἐλύπει διὰ τὸ ἀστέγαστον

Στοιβαγμένοι πολλοί μαζί σε μια στενή χαράδρα, μη έχοντας στέγη, υπόφεραν από τον ήλιο και την πνιγηρή ζέστη
#:: Θουκυδίδης, Ἱστορίαι, 7.87 greek-language.gr, μετάφραση: Άγγελος Βλάχος. ΣτΕ: Περιγραφή της κατάστασης των αιχμαλώτων στις Συρακούσες.

όρος αναφερόμενος στο αρχαίο θέατρο: (τμήμα της παράβασης στην αρχαία κωμωδία)

ελληνιστική σημασία


κύσθος

: κύσθος < σύμφωνα με τον Bailly, 2000 από το κύω • Η Ετυμολογία χρειάζεται ανάπτυξη με τεκμηρίωση. Μπορείτε να βοηθήσετε;

στην αρχαία κωμωδία, με τη λέξη αυτή αποδίδεται το γυναικείο αιδοίο

ανθρώπινο σώμα

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Ἀριστοφάνης, Ἀχαρνῆς, στίχ. 782 (781-783)

[ΜΕΓΑΡΕΥΣ] αὕτα ᾽στὶ χοῖρος; | [ΔΙΚΑΙΟΠΟΛΙΣ] νῦν γε χοῖρος φαίνεται. | ἀτὰρ ἐκτραφείς γε κύσθος ἔσται. (Αριστοφάνης , Αχαρνής, σελ. 784 https://books.google.gr/books?id=-jVdAAAAcAAJ&dq=%CE%BA%CF%8D%CF%83%CE%B8%CE%BF%CF%82&pg=PA146#v=onepage&q=%CE%BA%CF%8D%CF%83%CE%B8%CE%BF%CF%82&f=false)
*:::[ΜΕΓΑΡΕΥΣ] (δηλαδή) αυτή είναι χοίρος [(υπονοείται: μουνάκι)]; | [ΔΙΚΑΙΟΠΟΛΙΣ] τώρα για χοίρος φαίνεται. | Όταν δε εκτραφεί θα γίνει κύσθος [(υπονοείται: μουνάρα)].
*:::ΣτΕ: ελεύθερη απόδοση στα νέα ελληνικά, με βάση και τα σχόλια , στα οποία αναφέρεται «νυν σαφώς σημαίνει ότι χοίρος το γυναικείον αιδοίον λέγεται (έτι δε και κύσθος)», καθώς και ότι ο διάλογος αναφέρεται σε ΚΟΡΗ, την οποία ο ΜΕΓΑΡΕΥΣ παρουσιάζει δήθεν ως χοίρο στον ΔΙΚΑΙΟΠΟΛΗ, με τον οποίον ανταλλάσσουν πειρακτικά λογοπαίγνια.

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Ἀριστοφάνης, Βάτραχοι, στίχ. 430 (428-430)

καὶ Καλλίαν γέ φασι | τοῦτον τὸν Ἱπποκίνου | κύσθου λεοντῆν ναυμαχεῖν ἐνημμένον.
*:::Λεοντή φορώντας ναυμαχεί | με το γυναίκειο χάβαρο, | ως λένε, ο γιος του Ιππόνικου, ο Καλλίας.
*:::Μετάφραση (1967): Θρασύβουλος Σταύρου, Αθήνα:Τυποβιβλιοτεχνική @greek‑language.gr

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Ἀριστοφάνης, Λυσιστράτη, στίχ. 1158 (1157-1158)

[ΛΑ.] οὔπα γυναῖκ᾽ ὄπωπα χαϊωτέραν. | [ΠΡΥ.] ἐγὼ δὲ κύσθον γ᾽ οὐδέπω καλλίονα.
*:::[ΛΑΚ. (Δείχνει τη Λυσιστράτη)] Τέτοια σπουδαία γυναίκα δε ματάειδα! | [ΠΡΥ. (Δείχνοντας τη Διαλλαγή)] Ούτ᾽ εγώ τέτοια αφράτα μπροστινά!
*:::Μετάφραση (1965): Κώστας Βάρναλης, Αθήνα: Κέδρος @greek‑language.gr


κυσός

: κυσός < κύσθος (< κύω)

ελληνιστική κοινή

πισινός, οπίσθια

ελληνιστική κοινή

ελληνιστική κοινή


βάκκαρις

βάκκαρις
βάκχαρις

: βάκκαρις < → λείπει η ετυμολογία

φυτό με αρωματική ρίζα

το αρωματικό λάδι/αλοιφή από τη ρίζα του ομώνυμου φυτού

※ 2/3ος κε αιώνας ⌘ Ἀθήναιος ὁ Nαυκρατίτης, Δειπνοσοφισταί, 15, 41 Ed. Kaibel https://books.google.gr/books?id=ahtFAQAAIAAJ&pg=PA169&dq=%CF%86%CE%AC%CF%83%CE%BA%CF%89%CE%BB%CE%BF%CF%82&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwiuhdLRso_zAhVb_rsIHWgYDZUQ6AF6BAgDEAI#v=onepage&q=%CF%86%CE%AC%CF%83%CE%BA%CF%89%CE%BB%CE%BF%CF%82&f=false / @perseus.tufts.edu

Ἀριστοφάνης δ᾽ ἐν Θεσμοφοριαζούσαις ῾I 474 K':'. ὦ Ζεῦ πολυτίμηθ᾽, οἷον ἔπνευσεν ὁ μιαρὸς · φάσκωλος εὐθὺς λυόμενός μοι τοῦ μύρου καὶ βακκάριδος
#::: Ο Αριστοφάνης στις Θεσμοφοριάζουσες, ῾I 474 K':'. Ω Δία, με τι μυρωδιά, αυτός ο μιαρός σάκος, αμέσως μόλις λύθηκε, με γέμισε, από βάκκαρι και μύρο!


λακκόπρωκτος

λακκόπρωκτος

: λακκόπρωκτος < λάκκο(ς) (τρύπα) + πρωκτ(ός) + -ος
: Και ουσιαστικοποιημένο.

ουσιαστικοποιημένο

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Ἀριστοφάνης, Νεφέλαι, 1330 Μετάφραση (1967): Θρασύβουλος Σταύρου, Αθήνα: Τυποβιβλιοτεχνική @greek‑language.gr

στρεψιαδησ ὦ λακκόπρωκτε. φειδιππιδης πάττε πολλοῖς τοῖς ῥόδοις.
*::στρεψιαδησ [βρε] ξεπατωμένε. στρεψιαδησ Ραίνε με με ρόδα.

≈ συνώνυμα: εὐρύπρωκτος

※ 2/3ος κε αιώνας ⌘ Ἀθήναιος ὁ Nαυκρατίτης, ιε (15.40@perseus.tufts.edu αναφορά σε παράθεμα

καὶ Κηφισόδωρος ἐν Τροφωνίῳ 'I 800 K': […] ὦ λακκόπρωκτε, βάκχαριν τοῖς σοῖς ποσὶν / ἐγὼ πρίωμαι; λαικάσομἄρα βάκχαριν;
*:: → λείπει η μετάφραση
*::: Απόδοση στα αγγλικά: "Fuck" exclaims the slave in a disgusted aside. "Get baccharis for your feet? Why not just say eat me prick?" (Andrew Scholtz, Perfume from Peron's: The Politics of Pedicure in Anaxandrides Fragment 41 Kassel—Austin', Illinois Classical Studies, Vol. 21 (1996), pp. 69-86 https://www.jstor.org/stable/23065388?read-now=1&seq=8#page_scan_tab_contents


ἄγνος

: ἄγνος < με παρασύνδεση προς το ἁγνός λόγω του συσχετισμού με την αγνότητα και τη γιορτή των Θεσμοφορίων και το έθιμο να στρώνονται κλαδιά λυγαριάς στα κρεβάτια < πιθανόν *agn- → και δείτε τη λέξη ἀγλύεσθαι • Η Ετυμολογία χρειάζεται ανάπτυξη με τεκμηρίωση. Μπορείτε να βοηθήσετε;

συνώνυμο του λύγος: η λυγαριά

ταξινομικό είδος: Vitex agnus-castus

άλλες μορφές: ἄγνον (ουδέτερο)

όνομα ενός είδους ψαριού

όνομα ενός είδους πουλιού


*λύκη

:
*λύκη < αμάρτυρος τύπος (μόνο ως συνθετικό: λυκόφως, ἀμφιλύκη., μεταπτωτική βαθμίδα για την πρωτοϊνδοευρωπαϊκή *lewk- Συγγενή: σανσκριτικά रोक (roká, φως), λατινικά luc-eo, lux, λιθουανικά laũkas (ανοιχτό πεδίο), και άλλα.

πρωινό φως, χάραμα, χαραυγή (ριζική λέξη που συνδέεται με το φως, συνθετικό σε πολλές λέξεις)


βάκχαρις

: βάκχαρις < → λείπει η ετυμολογία

άλλη γραφή του βάκκαρις

※ ώ λακκόπρωκτε, βάκχαριν τοις σοΐς ποσίν έγώ πρίωμαι; λαικάσομ' άρα. βάκχαριν;. (Αθήναιος, Δειπνοσοφιστές, ιε)

απόδοση στα αγγλικά: "Fuck" exclaims the slave in a disgusted aside. "Get baccharis for your feet? Why not just say eat me prick?"(Andrew Scholtz, Perfume from Peron's: The Politics of Pedicure in Anaxandrides Fragment 41 Kassel—Austin', Illinois Classical Studies, Vol. 21 (1996), pp. 69-86 https://www.jstor.org/stable/23065388?read-now=1&seq=8#page_scan_tab_contents)


Φαληρεύς

Φαληρεύς
Φαληρίς

: Φαληρεύς < Φάληρ(ον) + -εύς

ο κάτοικος του δήμου του Φαλήρου

πατριδωνυμικό


Φαληρίς

: Φαληρίς < Φάληρ(ον) + -ίς

θηλυκό του Φαληρεύς

πατριδωνυμικό


κυσσός

: κυσσός < → λείπει η ετυμολογία

άλλη γραφή του κυσός


κῦσος

: κῦσος < → λείπει η ετυμολογία

άλλη γραφή του κυσός


εὐρυπρωκτία

: εὐρυπρωκτία < εὐρύπρωκτ(ος) + -ία < (εὐρύς) εὐρυ- + πρωκτός • Η Ετυμολογία χρειάζεται ανάπτυξη με τεκμηρίωση. Μπορείτε να βοηθήσετε;

η ιδιότητα του να έχει κανείς ευρύ πρωκτό, του να είναι εὐρύπρωκτος, λόγω συχνής πρωκτικής επαφής

※ οὐδ᾽ ἐξομόρξεται Πρέπις τὴν εὐρυπρωκτίαν σοι

→ λείπει η μετάφραση

(Αριστοφάνης, Αχαρνείς, 843)

ξύλο στο οποίο έδεναν πόρνες για τιμωρία


κυσοχήνη

: κυσοχήνη < κυσός (πρωκτός) + χαίνω (χάσκω) • Η Ετυμολογία χρειάζεται ανάπτυξη με τεκμηρίωση. Μπορείτε να βοηθήσετε;


κυσοδόχη

: κυσοδόχη < κυσός (πρωκτός) + -δόχη (< αρχαία ελληνική δέχομαι) • Η Ετυμολογία χρειάζεται ανάπτυξη με τεκμηρίωση. Μπορείτε να βοηθήσετε;

είδος ξύλινων εργαλείων στα οποία δενόντουσαν οι σκλάβοι για τιμωρία που αναφέρεται στον Αλκίφρωνα, 3.72, πρωκτικό βασανιστήριο

※ υπετόπησεν εμέ πρόξενον είναι της κοινωνίας, και δια των οικετών αναρπάσασα παραχρήμα μεν εν κυσοδόκη δήσασα κατέσχεν, εις την υστεραίαν δε παρά τον εαυτής ήγαγε πατέρα (Αλκίφρων, 3.72, οβ΄ Οινοχάρων Ραφανοχορτάσω https://books.google.gr/books?id=1N0OAwAAQBAJ&lpg=PA93&ots=_Ti9TAPTE6&dq=%CF%85%CF%80%CE%B5%CF%84%CF%8C%CF%80%CE%B7%CF%83%CE%B5%CE%BD%20%CE%B5%CE%BC%CE%AD%20%CF%80%CF%81%CF%8C%CE%BE%CE%B5%CE%BD%CE%BF%CE%BD%20%CE%B5%CE%AF%CE%BD%CE%B1%CE%B9%20%CF%84%CE%B7%CF%82%20%CE%BA%CE%BF%CE%B9%CE%BD%CF%89%CE%BD%CE%AF%CE%B1%CF%82&hl=el&pg=PA93#v=onepage&q=%CF%85%CF%80%CE%B5%CF%84%CF%8C%CF%80%CE%B7%CF%83%CE%B5%CE%BD%20%CE%B5%CE%BC%CE%AD%20%CF%80%CF%81%CF%8C%CE%BE%CE%B5%CE%BD%CE%BF%CE%BD%20%CE%B5%CE%AF%CE%BD%CE%B1%CE%B9%20%CF%84%CE%B7%CF%82%20%CE%BA%CE%BF%CE%B9%CE%BD%CF%89%CE%BD%CE%AF%CE%B1%CF%82&f=false)


κυσοδόκη

: κυσοδόκη < κυσός (πρωκτός) + -δόκη (< αρχαία ελληνική δέχομαι) • Η Ετυμολογία χρειάζεται ανάπτυξη με τεκμηρίωση. Μπορείτε να βοηθήσετε;

άλλη γραφή του κυσοδόχη


ξενοδοχία

: ξενοδοχία < ξενοδόχος + -ία

αποδοχή και περιποίηση ξένου / φιλοξενουμένου


ξενοδοχεῖα

ονομαστική, αιτιατική και κλητική πληθυντικού του ξενοδοχεῖον


κυσολαμπίς

: κυσολαμπίς < κυσός + λάμπω • Η Ετυμολογία χρειάζεται ανάπτυξη με τεκμηρίωση. Μπορείτε να βοηθήσετε;

άλλη γραφή του πυγολαμπίς

※ κυσολαμπίς· ἡ περιλαμπομένη ταῖς νυξὶ κανθαρίς (Ησύχιος, Γλώσσαι/Κ, 5ος αιώνας)


ἀλκιβιάδες

: ἀλκιβιάδες < από το όνομα: Ἀλκιβιάδης • Η Ετυμολογία χρειάζεται ανάπτυξη με τεκμηρίωση. Μπορείτε να βοηθήσετε;

τύπος παπουτσιού, όπως αυτά που φορούσε ο Ἀλκιβιάδης


ἀέρος

γενική ενικού του ἀήρ


πυγολαμπίς

: πυγολαμπίς < πυγ(ή) + -ο- + λάμπ(ω) + -ίς

η πυγολαμπίδα


πυγολαμπάς

: πυγολαμπάς < πυγ(ή) + -ο- + λαμπ- (λάμπω) + -άς

άλλη μορφή του πυγολαμπίς, η πυγολαμπίδα


Παλληνεύς

Παλληνεύς
Παλληνίς

: Παλληνεύς < Παλλήνη + -εύς

ο κάτοικος του δήμου της Παλλήνης

πατριδωνυμικό


Παλληνίς

: Παλληνίς < Παλλήν(η) + -ίς

θηλυκό του Παλληνεύς

πατριδωνυμικό


δμώς

δμώς
-ωός
δμωή

: δμώς < → λείπει η ετυμολογία

δούλος (αρχικά από αιχμαλωσία και κατόπιν, γενικότερα), αιχμάλωτος πολέμου


Κριωεύς

: Κριωεύς < Κριώ(α) + -εύς

ο κάτοικος του δήμου της Κριώας

πατριδωνυμικό


ἀψίς

ιωνικός και επικός τύπος του ἁψίς


ἁψίς

: ἁψίς < (ἅπτω δένω, ανάβω) θέμα ἁπ- + -σίς (π+σ>ψ)

θηλιά, βρόχος

αψίδα, τοξωτή καμάρα

κάθε τι κυκλικό, δίσκος, τροχός


γελγίς

γελγίς
-ῖδος /
-ῖθος

άλλη μορφή του γέλγις


εὐκρηπίς

εὐκρηπίς
-ῖδος

: εὐκρηπίς < → λείπει η ετυμολογία

καλή θεμελίωση, καλή βάση


εὐπλοκαμίς

εὐπλοκαμίς
-ῖδος

άλλη γραφή του ἐϋπλοκαμίς


ἐϋπλοκαμίς

ἐϋπλοκαμίς
-ῖδος

: ἐϋπλοκαμίς < → λείπει η ετυμολογία

επικός τύπος του εὐπλόκαμος


εὐψηφίς

εὐψηφίς
-ῖδος

: εὐψηφίς (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική εὐ- + ψηφίς, ψῆφος

η περιοχή, που έχει πολλές ψηφίδες, πολλά πετραδάκια

άλλες μορφές: ἐϋψήφις, εὐψήφις


ψηφίς

: ψηφίς < ψῆφ(ος) + υποκοριστικό επίθημα -ίς

υποκοριστικό του ψῆφος

πετραδάκι που χρησιμοποιούσαν για την αρίθμηση


θυΐς

: θυΐς < → λείπει η ετυμολογία

άλλη μορφή του θυεία: γουδί


κνηκίς

κνηκίς
-ῖδος

: κνηκίς < → λείπει η ετυμολογία

ωχρή κηλίδα από σύννεφα στον ουρανό

ελληνιστική κοινή

※ 1ος/2ος αιώνας κε ⌘ Πλούταρχος, Ηθικά, Περὶ τοῦ πρώτως ψυχροῦ, 14.20 951b @scaife.perseus

νέφη γὰρ καὶ ὁμίχλαι καὶ κνηκίδες οὐ πήξεις εἰσὶν ἀλλὰ συστάσεις καὶ παχύτητες ἀέρος διεροῦ καὶ ἀτμώδους

ανοιχτόχρωμη αντιλόπη

στιλπνό, λαμπερό δέρμα


κνημίς

κνημίς
-ῖδος

: κνημίς < κνήμ(η) +-ίς

η περικνημίδα (μέρος της πανοπλίας για την προστασία των ποδιών από το γόνατο και κάτω)


προκνημίς

προκνημίς
-ῖδος

: προκνημίς < προ- + κνημίς

μπροστινό κάλυμμα του ποδιού


χειροκνημίς

χειροκνημίς
-ῖδος

: χειροκνημίς < χειρο- + κνημίς < κνήμη

άλλη μορφή του χειρόκνημις → λείπει ο ορισμός (ή οι ορισμοί)

ελληνιστική κοινή


παρακνημίς

παρακνημίς
-ίδος

: παρακνημίς < παρα- + κνημίς < κνήμη

άλλη μορφή του παρακνήμιον


παρακνήμιον

παρακνήμιον
-ίδος

: παρακνήμιον < παρα- + κνήμ(η) +-ιον

το εξωτερικό οστούν της κνήμης, το αντικνήμιο, το καλάμι

άλλες μορφές: παρακνημίς


ὀπισθοκρηπίς

ὀπισθοκρηπίς
-ῖδος

: ὀπισθοκρηπίς < ὀπισθο- + κρηπίς

είδος παπουτσιού


νησίς

: νησίς < νῆσ(ος) + υποκοριστικό επίθημα -ίς

υποκοριστικό του νῆσος, η νησίδα


οἰνοκηκίς

οἰνοκηκίς
-ῖδος

: οἰνοκηκίς (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική οἰνο- + κηκίς

στυπτικό παρασκευασμένο από κηκίδες δρυός βρασμένες σε κρασί

ελληνιστική κοινή


πυργίς

πυργίς
-ῖδος

: πυργίς < → λείπει η ετυμολογία


ῥακίς

: ῥακίς < → λείπει η ετυμολογία

※ ὀρόδαμνοι, κλάδοι ※ 5ος αιώνας κε ⌘ Ἡσύχιος, Γλῶσσαι, Ρ

άλλη μορφή του ῥάκις, ιωνικού τύπου του ῥάχις


στηλίς

στηλίς
-ῖδος
-ίδος

: στηλίς < στήλ(η) + υποκοριστικό επίθημα -ίς

υποκοριστικό του στήλη


φαρκίς

φαρκίς
-ῖδος

: φαρκίς < → λείπει η ετυμολογία

συνώνυμο του ῥυτίς

ελληνιστική κοινή


ψαμαθίς

ψαμαθίς
-ῖδος

: ψαμαθίς < → λείπει η ετυμολογία

είδος ψαριού


ἁρπίς

: ἁρπίς < → λείπει η ετυμολογία

συνώνυμο του κρηπίς


δαγύς

: δαγύς < → λείπει η ετυμολογία

κέρινη κούκλα, μαριονέτα

ελληνιστική κοινή


καρίς

καρίς
-ῖδος
-ίδος

: καρίς < → λείπει η ετυμολογία

μικρή ή μεγάλη γαρίδα

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Ἀριστοφάνης, Σφῆκες, στίχ. 1522 (1518-1522)

ἄγ᾽, ὦ μεγαλώνυμα τέκνα | τοῦ θαλασσίου, | πηδᾶτε παρὰ ψάμαθον | καὶ θῖν᾽ ἁλὸς ἀτρυγέτοιο, | καρίδων ἀδελφοί·
*::: Ω αδερφάκια των γαρίδων | και θαλασσινού πατέρα | ξακουσμένα εσείς παιδιά, | δώστε πήδους στ᾽ ακρογιάλι, | μπρος, χορό στην αμμουδιά!
*:::Μετάφραση (1967): Θρασύβουλος Σταύρου, Αθήνα: Τυποβιβλιοτεχνική @greek‑language.gr


κρηνίς

κρηνίς
-ῖδος
-ίδος

: κρηνίς < κρήν(η) + υποκοριστικό επίθημα -ίς

υποκοριστικό του κρήνη


σχοινίς

σχοινίς
-ῖδος
-ίδος

: σχοινίς < → λείπει η ετυμολογία

άλλη μορφή του σχοινίον

ελληνιστική κοινή


συμφυγάς

συμφυγάς
-άδος

: συμφυγάς < συμ- + φυγάς

συνεξόριστος, φυγάδας μαζί με άλλον


ῥωγάς

: ῥωγάς < → λείπει η ετυμολογία

σκισμένος, κουρελιασμένος

ῥωγὰς πέτρα (βράχος που έχει αποσπαστεί, έχει αποκοπεί)


Χολαργεύς

Χολαργεύς
-έως

: Χολαργεύς < ενικός του Χολαργεῖς. Μορφολογικά αναλύεται σε: ελληνιστική κοινή Χολαργ(ός) + -εύς

Χόλαργος

αν είναι πολύ μεταγενέστερο

Κατηγορία:Σελίδες για τεκμηρίωση

αν είναι πολύ μεταγενέστερο

Χολαργεύς

αν είναι πολύ μεταγενέστερο

δημότης του Χολαργού

πατριδωνυμικό

※ 5ος αιώνας πκε Πλάτων, Γοργίας, 487c

τέτταρας ὄντας κοινωνοὺς γεγονότας σοφίας, σέ τε καὶ Τείσανδρον τὸν Ἀφιδναῖον καὶ Ἄνδρωνα τὸν Ἀνδροτίωνος καὶ Ναυσικύδην τὸν Χολαργέα·


Χολαργεῖς

: Χολαργεῖς < πληθυντικός αριθμός του Χολαργεύς

πληθυντικός αριθμός του Χολαργεύς


*τειχεσιπλήτης

*τειχεσιπλήτης
-ου

:
*τειχεσιπλήτης < → δείτε τη λέξη τειχεσιπλῆτα

απαντά μόνον στην κλητική ενικού τειχεσιπλῆτα

ελλειπτικό ουσιαστικό


τειχεσιπλῆτα

τειχεσιπλῆτα
*τειχεσιπλήτης
ελλειπτικό ουσιαστικό

: τειχεσιπλῆτα < (τείχος) τειχεσ- + (πελάω), θέμα ... • Η Ετυμολογία χρειάζεται ανάπτυξη με τεκμηρίωση. Μπορείτε να βοηθήσετε;

αυτός που προσβάλλει τα τείχη, ο πολιορκητής και καταστροφέας πόλεων

«Ἄρες Ἄρες βροτολοιγὲ μιαιφόνε τειχεσιπλῆτα» (φράση που λένε στον Άρη, η Αθηνά (Ε.31) και ο Απόλλωνας (Ε.455) στην 5η ραψωδία της Ιλιάδας)

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ἰλιάς, 5 (Ε. Διομήδους ἀριστεία.), στίχ. 31 (στίχοι 29-34)

[…] ἀτὰρ γλαυκῶπις Ἀθήνη
χειρὸς ἑλοῦσ’ ἐπέεσσι προσηύδα θοῦρον Ἄρηα:
«Ἄρες Ἄρες βροτολοιγὲ μιαιφόνε τειχεσιπλῆτα
οὐκ ἂν δὴ Τρῶας μὲν ἐάσαιμεν καὶ Ἀχαιοὺς
μάρνασθ’, ὁπποτέροισι πατὴρ Ζεὺς κῦδος ὀρέξῃ,
νῶϊ δὲ χαζώμεσθα, Διὸς δ’ ἀλεώμεθα μῆνιν;»

→ δείτε μεταφράσεις στο Ἄρης


ἀκταία

ονομαστική και κλητική ενικού, θηλυκού γένους του ἀκταῖος


ζεῦγμα

: ζεῦγμα < απο το θέμα ζεῡγ- του ζεύγνυμι + -μα
: ΑΠΟΓΟΝΟΙ: ⇘ νέα ελληνικά: ζεύγμα

σύνδεσμος, που προκύπτει από ένωση πολλών αντικειμένων, όπως πλοία που κλείνουν την είσοδο λιμένα, φράγμα

※ ἀπέφραττον τὸ στόμα τοῦ λιμένος ζεῦγμα κατασκευάζοντες

έφραξαν το στόμιο του λιμανιού, κατασκευάζοντας φράγμα
#:: (Διόδωρος Σικελιώτης, Ιστορική Βιβλιοθήκη/ΙΓ, 1ος αιώνας π.Χ.)

γέφυρα, σχηματιζόμενη από πολλά πλοία

※ ὡς λέγει Ἡρόδοτος ζευχθῆναι τὸν Ἑλλήσποντον͵ ἢ ὅτῳ τρόπῳ Ρωμαίοις ἐπὶ τῷ Ἴστρῳ ποταμῷ ζεῦγμα ποιεῖται καὶ ἐπὶ τῷ Ρήνῳ τῷ Κελτικῷ͵ καὶ τὸν Εὐφράτην καὶ τὸν Τίγρητα͵ ὁσάκις κατέλαβεν αὐτοὺς ἀνάγκη͵ ἐγεφύρωσαν

όπως λέει ο Ηρόδοτος ότι γεφύρωσαν τον Ελλήσποντο, ή με τον τρόπο που οι Ρωμαίοι έφτιαξαν γέφυρα στον ποταμό Ίστρο και στον Κελτικό Ρήνο, και τον Ευφράτη και τον Τίγρη, όποτε το χρειάστηκαν, γεφύρωσαν
#:: (Αλεξάνδρου_Ανάβασις/Βιβλίο_Ε#p7.2, Φλάβιος Αρριανός, 2ος αιώνας)

όταν μια λέξη χρησιμοποιείται σε δυο σημεία, αλλά αφορά μόνο το ένα


λαχανᾶς

: λαχανᾶς < αρχαία ελληνική λάχαν(ον) + -ᾶς

ελληνιστική κοινή

※ Ἔτι δὲ περισπῶνται ταῦτα μόνως κύρια ἢ ὑποκοριστικά, <Ἑρμᾶς Ἀργᾶς, Αἰγᾶς> ποταμὸς φερόμενος ἀπὸ τοῦ περὶ τὸ Πύθιον ὄρους, ἀφ' οὗ καὶ τὸ πεδίον Αἰγαῖον, <Καρρᾶς> ποταμὸς Συρίας, <Βορρᾶς, Γονατᾶς> ὁ Γούνιος ἐθνικόν, <Κομητᾶς, Φιλητᾶς, Μηνᾶς, Ζηνᾶς, Μητρᾶς, ὀστρακᾶς, πινακᾶς, λαχανᾶς>, ἢ ἐπὶ σκώμματος τασσόμενα <φαγᾶς καταφαγᾶς δακνᾶς> ἢ τὰ ἀπὸ συμβεβηκότος οἷον <τρεσᾶς>. ὡσαύτως δὲ καὶ τὰ Ἰωνικῶς παραλόγως διὰ τοῦ <δ> κεκλιμένα, ὧν τὸ <α> μακρόν, <Βοιβᾶς, Βιττᾶς, Κυρᾶς>· εἰσὶ δὲ ὀνόματα κύρια. οὐδέποτε δὲ ὀξύνεται, χωρὶς εἰ μὴ ὦσιν ἀπὸ παθητικοῦ παρακειμένου σύνθετα διὰ μόνου τοῦ <τ> κλινόμενα οἷον <χαλκοκράς> καὶ <γαλακτοκράς> καὶ <νεοκράς>. ὅθεν τὸ <ἱμάς> καὶ <ἀνδριάς> ὡς ἐκτεταμένον ἔχοντα τὸ <ας> σημειούμεθα παραλόγως ὀξυνόμενα. οὐκ ἀγνοῶ δὲ ὅτι Ἡλιόδωρος ἐβούλετο ταῦτα περισπᾶν. (Αίλιος Ηρωδιανός, Περὶ καθολικῆς προσῳδίας, 3, 1, 51, 3–15)


λαχανεύς

: λαχανεύς < αρχαία ελληνική λάχαν(ον) + -εύς

ελληνιστική κοινή


Πειραεύς

: Πειραεύς < Πειραιεύς

ο κάτοικος του Πειραιά

πατριδωνυμικό


ἰσασμός

: ἰσασμός < αρχαία ελληνική ἰσάζω < ἴσος

το να κάνει κάτι ίσο με κάτι άλλο, εξίσωση, ομοιότητα


ὑδάτιον

: ὑδάτιον < (ὕδωρ) ὑδατ- + υποκοριστικό επίθημα -ιον
: ΑΠΟΓΟΝΟΙ: ⇒ τσακωνικά: υβάτσι

υποκοριστικό του ὕδωρ
νεράκι

υποκοριστικό του ὕδωρ
μικρή βροχή, βροχούλα

μετεωρολογία


ἁλίπεδον

: ἁλίπεδον < ἁλί- (ἄλς) + πέδον


Μουνίχιος

: Μουνίχιος < Μουνιχ(ία) + -ος

ο κάτοικος της Μουνιχίας

πατριδωνυμικό


κωθώνιον

: κωθώνιον < κώθων + υποκοριστικό επίθημα -ιον

υποκοριστικό του κώθων


Στοιχεῖα

: Στοιχεῖα < πληθυντικός αριθμός του στοιχεῖον (βασική αρχή, αξίωμα)

τίτλος του γνωστού έργου του Ευκλείδη (Εὐκλείδης) με αντικείμενο τη γεωμετρία και τα μαθηματικά που χωρίζεται σε 13 βιβλία και έγινε η βάση της ευκλείδειας γεωμετρίας


Λευκονοεύς

: Λευκονοεύς < Λευκονό(η) + -εύς

άλλη γραφή του Λευκονοιεύς

πατριδωνυμικό


Λευκονοιεύς

Λευκονοιεύς
Λευκονοεύς (transliteration)

: Λευκονοιεύς < Λευκόνοιον (Λευκονόη) + -εύς

ο κάτοικος του δήμου της Λευκονόης

πατριδωνυμικό


ἀπροστασίου

ἀπροστασίου
ελλειπτικό ουσιαστικό

: ἀπροστασίου < *ἀπροστάσιον < πρόστασις + -ιον < προΐσταμαι < πρό + ἵσταμαι

γενική ενικού του (αμάρτυρου στην ονομαστική) *ἀπροστάσιον


ἀπροστασίου γραφή

ἀπροστασίου γραφή

: ἀπροστασίου γραφή < ἀπροστασίου < *ἀπροστάσιον & γραφή

καταγγελία για έλλειψη προστάτη σε κάποιον μέτοικο

νομικός όρος


ἀπροστασίου δίκη

ἀπροστασίου δίκη

: ἀπροστασίου δίκη < ἀπροστασίου < *ἀπροστάσιον & δίκη

δίκη για έλλειψη προστάτη σε κάποιον μέτοικο

νομικός όρος


*ἀπροστάσιον

*ἀπροστάσιον
-ου

:
*ἀπροστάσιον → δείτε τη λέξη ἀπροστασίου

απαντά μόνον στη γενική ενικού ἀπροστασίου σε εκφράσεις

ελλειπτικό ουσιαστικό


καλλίπολις

: καλλίπολις < καλλί- + -πολις

η όμορφη ή ωραία πόλη


μαζῶν

γενική πληθυντικού του μαζός, επικός τύπος του μαστῶν, του μαστός

γενική πληθυντικού του μαζός, ιωνικός τύπος του μαστῶν, του μαστός

γενική πληθυντικού του μᾶζα


φακέα

ασυναίρετη μορφή του φακῆ

μόνο στον κωμωδιογράφο Επίχαρμο (5ος αιώνας πκε, Epich.33). Είναι τύπος που ειρωνεύεται ο Εὐφρόνιος (3ος αιώνας πκε, Euphro.3)


προύνη

άλλη μορφή του προύμνη, συνώνυμο του προῦμνος: η δαμασκηνιά


προύμνη

συνώνυμο του προῦμνος (θηλυκό): η δαμασκηνιά

άλλες μορφές: προύνη


προῦμνος

η δαμασκηνιά

άλλες μορφές: προῦνος, προύνη, προύμνη


κάσιος

γενική ενικού του κάσις


πτῆσις

: πτῆσις, από τον 6ο/5ο αιώνα στον Αισχύλο < θέμα πτη- / *ptā,- + -σις, μεταπτωτική βαθμίδα για την πρωτοϊνδοευρωπαϊκή ρίζα *peth₂- όπως στο πέτομαι

※ 6ος/5ος αιώνας Αἰσχύλος, Προμηθεύς Δεσμώτης, A.Pr.488 στη Βικιθήκη

γαμψωνύχων τε πτῆσιν οἰωνῶν


Καρχηδόνιοι

Καρχηδόνιοι
-α
-ον

: Καρχηδόνιοι, ήδη στον Ηρόδοτο < ουσιαστικοποιημένο αρσενικό του επιθέτου Καρχηδόνιος στον πληθυντικό

ο λαός της Καρχηδόνας

※ 4ος/3ος αιώνας πΚΕ Ξενοφών, Ἑλληνικά Α.10.37

Καρχηδόνιοι Ἀννίβα ἡγουμένου στρατεύσαντες ἐπὶ Σικελίαν δέκα μυριάσι στρατιᾶς αἱροῦσιν ἐν τρισὶ μησὶ δύο πόλεις Ἑλληνίδας Σελινοῦντα καὶ Ἱμέραν.

※ 2ος αιώνας πΚΕ Πολύβιος, Ἱστορίαι . γ

ἂν ἔκ τινος χώρας, ἧς Καρχηδόνιοι ἐπάρχουσιν, ὕδωρ ἢ ἐφόδια λάβῃ ὁ Ῥωμαῖος, μετὰ τούτων τῶν ἐφοδίων μὴ ἀδικείτω μηδένα πρὸς οὓς εἰρήνη καὶ φιλία ἐστὶ Καρχηδονίοις. ὡσαύτως δὲ μηδ' ὁ Καρχηδόνιος ποιείτω
*::: → λείπει η μετάφραση


ἐγκυκλοπαιδεία

ἐγκυκλοπαιδεία
-ας

ἐγκυκλοπαιδεία < f.l. σφαλερή αντιγραφή από χειρόγραφο < αντί για την αρχαία ελληνική «ἐγκύκλιοςπαιδεία» < αρχαία ελληνική (ἐν) ἐγ- + κύκλο(ς) + παιδεία

falsa lectio της αρχαίας έκφρασης «ἐγκύκλιος παιδεία»


φωτοδώτης

άλλη γραφή του φωτοδότης

ελληνιστική κοινή


οὐλαμός

: οὐλαμός, ήδη ομηρικό στη φράση «οὐλαμός ἀνδρῶν» < *ϝολ-αμός < με ϝολ- (> οὐ- λόγω μετρικής έκτασης) μεταπτωτική βαθμίδα που συναντάμε στο ρήμα εἰλέω/εἴλω/εἱλέω (*ϝελ-νέω, συναθροίζω). Δείτε και ἴλη.

πλήθος πολεμιστών

στρατιωτικός όρος


πεντηκοντάδραχμον

πεντηκοντάδραχμον

: πεντηκοντάδραχμον < ουσιαστικοποιημένο ουδέτερο του επιθέτου πεντηκοντάδραχμος

νόμισμα αξίας πενήντα δραχμών


ἐπίσταθμος

ἐπίσταθμος
ὁ
ἐπίσταθμος
οἱ
ἐπίσταθμοι
τοῦ
ἐπιστάθμου
τῶν
ἐπιστάθμων
τῷ
ἐπιστάθμῳ
τοῖς
ἐπιστάθμοις
τὸν
ἐπίσταθμον
τοὺς
ἐπιστάθμους
ἐπίσταθμε
ἐπίσταθμοι
τὼ
ἐπιστάθμω
τοῖν
ἐπιστάθμοιν

: ἐπίσταθμος < ἐπί- + σταθμός

επόπτης διοίκησης, σατράπης


ἐπισταθμία

ἐπισταθμία
ἐπισταθμεία (transliteration)

: ἐπισταθμία < ἐπίσταθμ(ος) + -ία

η υποχρέωση για παροχή καταλύματος σε στρατιώτη

στρατιωτικός όρος


ἐπισταθμεία

: ἐπισταθμεία < ἐπισταθμία

άλλη γραφή του ἐπισταθμία


πτέρωσις

: πτέρωσις < πτερόω + -σις

η τοποθέτηση φτερών σε βέλος

εξάρτημα χειρουργικού εργαλείου

ελληνιστική σημασία,ιατρική


μειώτης

: μειώτης < μειόω + -της

αυτός που προκαλεί μείωση


ἄμητος

: ἄμητος, ήδη ομηρικό < ἀμάω / ἀμῶ (θερίζω, κόβω) ἀμη- + -τος

αμητός

επίσης δείτε τη

νέα ελληνική

συγκομιδή, τρύγος

η εποχή του θερισμού


τρίβος

: τρίβος < → λείπει η ετυμολογία


ἀκέστωρ

: ἀκέστωρ < → λείπει η ετυμολογία

θεραπευτής, σωτήρας

※ ὦ Φοῖβ᾽ ἀκέστορ, πημάτων δοίης λύσιν. (Ευριπίδης, Ἀνδρομάχη, στ.900)

Ω Φοίβε παραστάτη, βόηθα την. (Μετάφραση: Γιώργος Γεραλής @greek-language.gr)

※ τοῖς δ' ὑπὸ νούσου τειρομένοις ἐπάγουσιν ἀκέστορες Γρηγόριος Ναζιανζηνός Gr.Naz.M.37.1486,


σίλφη

: σίλφη < (ίσως) προέλευσης από την προελληνική

είδος κατσαρίδας

※ 2ος/3ος αιώνας κε αιώνας ⌘ Κλαύδιος Αιλιανός, Περὶ ζῴων ἰδιότητος (De Natura Animalium), 1, 37, 8–11

Aἱ σίλφαι καὶ τούτων τὰ ᾠὰ ἀδικοῦσιν. Oὐκοῦν αἱ μητέρες σελίνου κόμην προβάλλονται τῶν βρεφῶν, καὶ ἐκείναις τὸ ἐντεῦθεν ἄβατά ἐστι.

είδος σκόρου βιβλίων

είδος βάρκας


σφαιρομαχία

: σφαιρομαχία < σφαιρομαχέω + -ία

πυγμαχικός αγώνας στον οποίο χρησιμοποιούνταν σφαίρες


σφαιρομάχια

: σφαιρομάχια < σφαιρομάχος

αγώνας με σφαίρες στη Σπάρτη


σφαιρομάχος

: σφαιρομάχος < (αρχαία ελληνική σφαῖρα) σφαιρο- + -μάχος

ο αθλητής της σφαιρομαχίας

ελληνιστική κοινή


Καλαυρεάτης

: Καλαυρεάτης < Καλαύρεια + -άτης

ο κάτοικος της Καλαύρειας

πατριδωνυμικό


ῥεγεών

: ῥεγεών < (λόγιο δάνειο) λατινική regio, γραφή με έψιλον για το ... • Η Ετυμολογία χρειάζεται ανάπτυξη με τεκμηρίωση. Μπορείτε να βοηθήσετε;

άλλη γραφή του ῥεγιών (Επιγραφή BCH, 24.337 (Καρία)

※ 1ος αιώνας κε αιώνας Κλήμης Ρώμης, Pseudo‑Clementina (epitome de gestis Petri praemetaphrastica) [Sp.] Clementina Epitome Altera Nunc Primum Edita, 175, @scaife.perseus

Κατ’ ἐκείνου δὲ καιροῦ ὁ κόμης τῶν ὀφφικίων Πούβλιος Τορκουτιανὸς ἑωρακὼς ἀναρίθμητον πληθὺν τῷ Χριστῷ πιστεύσασαν προσεκαλέσατο τοὺς προστάτας τῶν ῥεγεώνων, καὶ δεδωκῶς αὐτοῖς χρήματα ἔπεισεν αὐτοὺς, ἵνα τάραχον κινήσωσιν τῷ χριστιανικῷ ὀνόματι.


ῥεγιών

: ῥεγιών < (λόγιο δάνειο) λατινική regio

CIG 3436 (Φιλαδέλφεια)
προάστιο μιας πόλης

CIG 3436 (Φιλαδέλφεια)
διαμέρισμα ή συνοικία


ῥεγεωνάρχης

: ῥεγεωνάρχης < ῥεγεών + -άρχης

ο επικεφαλής μιας ρηγιώνας

ελληνιστική κοινή


ἐλλειπογνώμων

ἐλλειπογνώμων
-ονος

: ἐλλειπογνώμων < αρχαία ελληνική ἐλλείπ(ω) + -ο- + γνώμονες (δόντια αλόγου που φανερώνουν την ηλικία), πληθυντικός του γνώμων

άλογο που δεν έχει δόντια (γνώμονες) απ' τα οποία μπορούμε να διαπιστώσουμε την ηλικία του

ελληνιστική κοινή

σημείωση: κατά το Λεξικό Δημητράκου, πηγή: χειρόγραφο, Εὔδημος, λεξικογράφος, 4ος αιώνας (Eudemus of Rhodes), για άλογα με ηλικία πάνω από τα τεσσεράμισι χρόνια.


γνώμονα

αιτιατική ενικού του γνώμων


γνώμονες

: γνώμονες: πληθυντικός αριθμός του γνώμων, κλιτικός τύπος με επιπλέον σημασία

→ λείπει η κλίση

τα δόντια του αλόγου από τα οποία μπορεί να διαπιστωθεί η ηλικία του

ελληνιστική κοινή


γνώμονες

ονομαστική και κλητική πληθυντικού του γνώμων


στάτωρ

στάτωρ
-ορος

: στάτωρ < (λόγιο δάνειο) λατινική stătōr

ο δικαστικός κλητήρας

ελληνιστική κοινή

νομικός όρος


ἐπιπολῆς

γενική ενικού του ἐπιπολή (και επιρρηματικά: ἐπιπολῆς)


ἐξκουβίτωρ

: ἐξκουβίτωρ < (μεταφραστικό δάνειο) λατινική excubitor < • Η Ετυμολογία χρειάζεται ανάπτυξη με τεκμηρίωση. Μπορείτε να βοηθήσετε;

μέλος της αυτοκρατορικής φρουράς των εξκουβίτων

ελληνιστική κοινή

στρατιωτικός βαθμός

6ος αιώνας - Ιωάννης ο Λυδός, Ρωμ.2.16.24.


σιλεντιάριος

σιλεντιάριος

: σιλεντιάριος < λατινική silentiarius < silentum (σιωπή)

υπάλληλος ή αξιωματούχος επιφορτισμένος με την τήρηση της ησυχίας και της τάξης στα ανάκτορα


κανδιδᾶτος

: κανδιδᾶτος < λατινική candidatus < candidus (λευκός)

ο αξιωματικός

στρατιωτικός βαθμός


*μάλη

:
*μάλη < → δείτε τη λέξη μάλης

απαντά μόνον στη γενική ενικού μάλης και στην έκφραση ὑπό μάλης (και στα νέα ελληνικά, υπό μάλης)

ελλειπτικό ουσιαστικό


πόσεως

γενική ενικού του πόσις


τιμῶν

γενική πληθυντικού του τιμή


Ἀραφήνιος

Ἀραφήνιος
Ἀραφηνίς

: Ἀραφήνιος < Ἀραφήν + -ιος

ο κάτοικος του δήμου Αραφήνος

ελληνιστική κοινή

πατριδωνυμικό


Ἀραφηνίς

: Ἀραφηνίς < Ἀραφήν + -ίς

θηλυκό του Ἀραφήνιος

ελληνιστική κοινή

πατριδωνυμικό


λάλλη

: λάλλη < → λείπει η ετυμολογία

χαλίκι, παραθαλάσσια ή παραποτάμια πέτρα που έχει στρογγυλέψει το νερό, «παραποτάμιοι ψήφοι»

※ αἱ δ᾽ ὑπένερθεν λάλλαι κρυστάλλῳ ἠδ᾽ ἀργύρῳ ἰνδάλλοντο ἐκ βυθοῦ

(χρειάζεται μετάφραση)

(Θεόκριτος, Θεοκρίτου Ειδύλλιον κβ', Ὕμνος εἰς Διοσκούρους, 39 https://books.google.gr/books?id=VUhCAQAAMAAJ&dq=%CE%BB%CE%AC%CE%BB%CE%BB%CE%B1%CE%B9%20%CE%BA%CF%81%CF%85%CF%83%CF%84%CE%AC%CE%BB%CE%BB%CF%89&pg=PA163#v=onepage&q=%CE%BB%CE%AC%CE%BB%CE%BB%CE%B1%CE%B9%20%CE%BA%CF%81%CF%85%CF%83%CF%84%CE%AC%CE%BB%CE%BB%CF%89&f=false)


λανός

: λανός < ληνός

δωρικός τύπος του ληνός


ὑπολήνιον

: ὑπολήνιον < ὑπο- + λην(ός) + -ιον


καταβίβασις

καταβίβασις
-εως

: καταβίβασις < καταβιβά(ζω) + -σις

άλλη μορφή του καταβιβασμός· η μετακίνηση του τόνου προς την συλλαβή που βρίσκεται δεξιά, προς την λήγουσα

ελληνιστική κοινή

→ χρειάζεται παράθεμα


Σαλαμιναφέτης

Σαλαμιναφέτης

: Σαλαμιναφέτης < Σαλαμίς + ἀφέτης

ο προδότης της Σαλαμίνας


χοιρέμπορος

: χοιρέμπορος < αρχαία ελληνική χοῖρ(ος) + -έμπορος

ελληνιστική κοινή


-έμπορος

: -έμπορος < αρχαία ελληνική ἔμπορος

ο ἔμπορος ως δεύτερο συνθετικό: που εμπορεύεται ό,τι δηλώνει το πρώτο συνθετικό

ελληνιστική κοινή

καμηλέμπορος


τιμῆς

γενική ενικού του τιμή


κυνόσουρα

: κυνόσουρα < κύων, γενική κυνός + οὐρά

η ουρά του σκύλου

ονομασία για τον αστερισμό της Μικρής Άρκτου


θρίξ

: θρίξ < άγνωστης ετυμολογίας. Οι συνώνυμες λέξεις στις περισσότερες Ινδοευρωπαϊκές γλώσσες διαφέρουν πολύ.

ἄξιον τριχός

※ Κατηγορία:Λήμματα με παραθέματα από τον Αριστοφάνη (αρχαία ελληνικά)Κατηγορία:Λήμματα με παραθέματα (αρχαία ελληνικά) Κατηγορία:Λήμματα με παραθέματα (αρχαία ελληνικά) 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Ἀριστοφάνης, Βάτραχοι, στίχ. 614 (612-614)*::__E__καὶ μὴν νὴ Δία, | εἰ πώποτ᾽ ἦλθον δεῦρ᾽, ἐθέλω τεθνηκέναι, | ἢ ᾽κλεψα τῶν σῶν ἄξιόν τι καὶ τριχός.
*:::__E__Σου ορκίζομαι ότι, | αν ήρθα εδώ ποτέ μου ως τώρα, αν κάτι, | που μια ν᾽ αξίζει τρίχα, σου ᾽χω κλέψει, | το θάνατό μου δέχομαι.

Μετάφραση (1967): Θρασύβουλος Σταύρου, Αθήνα:Τυποβιβλιοτεχνική @greek‑language.gr

ἐκ τριχὸς κρέμασθαι

βλ. αντίστοιχη έκφραση:

κρεμιέμαι

βλ. αντίστοιχη έκφραση:

τρίχα

βλ. αντίστοιχη έκφραση:

βρίσκομαι

βλ. αντίστοιχη έκφραση:

σημείο

βλ. αντίστοιχη έκφραση:

ἐπὶ ξυροῦ ἵστασθαι

βλ. αντίστοιχη έκφραση:

Αρχαίες ελληνικές λέξεις με επίθημα -θριξ στο Βικιλεξικό

αρσενικό ή θηλυκό

είτε σε άνθρωπο (το τριχωτό της κεφαλής)

πάντα πληθυντικός

είτε σε ζώο (οι τρίχες στην ουρά του αλόγου, οι τρίχες του γουρουνιού), το τρίχωμα

πάντα πληθυντικός

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ἰλιάς, 8 (Θ. Θεῶν ἀγορά. Κόλος μάχη.), στίχ. 83 (στίχοι 83-84)

ἄκρην κὰκ κορυφήν, ὅθι τε πρῶται τρίχες ἵππων | κρανίῳ ἐμπεφύασι,
*##::: στην κορυφήν της κεφαλής που οι πρώτες τρίχες βγαίνουν | των ίππων εις το καύκαλο,
*##::: Έμμετρη μετάφραση (1922): Ιάκωβος Πολυλάς, @greek‑language.gr

※ 5ος αιώνας πκε ⌘ Ἡρόδοτος, Ἱστορίαι, 2 (Εὐτέρπη), 38.1

τοὺς δὲ βοῦς τοὺς ἔρσενας τοῦ Ἐπάφου εἶναι νομίζουσι καὶ τούτου εἵνεκα δοκιμάζουσι αὐτοὺς ὧδε· τρίχα ἢν καὶ μίαν ἴδηται ἐπεοῦσαν μέλαιναν, οὐ καθαρὸν εἶναι νομίζει.
*##:::Οι Αιγύπτιοι θεωρούν ότι οι ταύροι ανήκουν στον Έπαφο, και γι᾽ αυτό τους υποβάλλουν στην ακόλουθη εξέταση: αν δουν ότι υπάρχει απάνω στον ταύρο έστω και μια μαύρη τρίχα, τότε θεωρούν ότι το ζώο δεν είναι αγνό.
*##:::Μετάφραση (1992): Λεωνίδας Ζενάκος Αθήνα:Γκοβόστης @greek‑language.gr

τρίχα
η τρίχα, τα μαλλιά

στην αττική διάλεκτο

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ἰλιάς, 24 (Ω. Ἕκτορος λύτρα.), στίχ. 359 (στίχοι 358-359)

Ὣς φάτο, σὺν δὲ γέροντι νόος χύτο, δείδιε δ᾽ αἰνῶς, | ὀρθαὶ δὲ τρίχες ἔσταν ἐνὶ γναμπτοῖσι μέλεσσι,
*#:::Και ως τ᾽ άκουσεν ο γέροντας ζαλίσθη από τον τρόμον | και ορθές σ᾽ όλα τα μέλη του οι τρίχες σηκωθήκαν
*#::: Έμμετρη μετάφραση (1922): Ιάκωβος Πολυλάς, @greek‑language.gr

※ 6ος/5ος πκε αιώνας ⌘ Αἰσχύλος, Ἑπτὰ ἐπὶ Θήβας, στίχ. 564 (563-564)

ἱκνεῖται λόγος διὰ στηθέων, | τριχὸς δ᾽ ὀρθίας πλόκαμος ἵσταται·
*#:::Περνάει ο φόβος μες στα στήθια μου | κι ορθές σηκώνουνται της κεφαλής μου οι τρίχες
*#:::Μετάφραση (1911): Ιωάννης Ν. Γρυπάρης, Αθήνα:Φέξης @greek‑language.gr

※ 5ος αιώνας πκε, ⌘Σοφοκλής, Οἰδίπους ἐπὶ Κολωνῷ, 1623-1625

ἦν μὲν σιωπή, φθέγμα δ᾽ ἐξαίφνης τινὸς | θώυξεν αὐτόν, ὥστε πάντας ὀρθίας | στῆσαι φόβῳ δείσαντας ἐξαίφνης τρίχας.
*#::έπεσε απόλυτη σιωπή. Και τότε ξαφνικά τον φώναξε | μια δυνατή κραυγή. Σ᾽ όλους εμάς από τον τρόμο | όρθιες σηκώθηκαν της κεφαλής οι τρίχες.
*#:::Μετάφραση (2004): Δημήτρης Μαρωνίτης @greek‑language.gr
*#:: βαθιά σιωπή εγίνη. Και ξάφνου τον | εφώναξε κάποιου η φωνή, που όλοι | τρομάξαν κι απ᾽ το φόβο τους σκωθήκαν τα μαλλιά τους.
*#:::Μετάφραση (1911): Ηλίας Βουτιερίδης @greek‑language.gr

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Ἀριστοφάνης, Σφῆκες, στίχ. 1065 (1063-1065)

πρίν ποτ᾽ ἦν, πρὶν ταῦτα, νῦν δ᾽ | οἴχεται, κύκνου τε πολιώτεραι δὴ | αἵδ᾽ ἐπανθοῦσιν τρίχες.
*#:::Έτσι στον παλιό καιρό· | τώρα πάνε, πάνε, παν· | τώρα πιο άσπρα τα μαλλιά | κι απ᾽ του κύκνου τα φτερά.
*#:::Μετάφραση (1967): Θρασύβουλος Σταύρου, Αθήνα: Τυποβιβλιοτεχνική @greek‑language.gr

τρίχα
φλέβα στο δεξιό λοβό του συκωτιού

※ 5ος αιώνας πκε ⌘ Ἱπποκράτης, Γυναικεῖα, (De muliebribus), 1.43,@scaife.perseus

Ἢν δὲ αἷμα ἐκ τόκου ἐμέσῃ, τοῦ ἥπατος θρὶξ τέτρωται, καὶ ὀδύνη πρὸς τὰ σπλάχνα φοιτᾷ, καὶ τὴν καρδίην σπᾶται.


ἀκυρολεξία

: ἀκυρολεξία < αρχαία ελληνική ἄκυρ(ος) + -ο- + -λεξία

συνώνυμο του ἀκυρολογία: η ακυρολεξία, ακυριολεξία

ελληνιστική κοινή

※ αὐθέντης ... ἀντὶ τοῦ δεσπότης, ὅπερ ἔστιν ἀκυρολεξία. (Λεξικό Σούδα)


πατητήριον

: πατητήριον < αρχαία ελληνική πατέω / πατῶ, πατη- + -τήριον

ελληνιστική κοινή


βαρεῶν

επικός, δωρικός, ιωνικός & αιολικός τύπος  γενική πληθυντικού του βάρος

γενική πληθυντικού του βᾶρις


Ἀμαστριανός

: Ἀμαστριανός < Ἄμαστρι(ς) + -ανός

ο κάτοικος της Ἀμάστριδος

πατριδωνυμικό


βόωψ

: βόωψ (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική (βοῦς) βο- + -ωψ (ὤψ κυριολεκτικά: «που έχει μάτια σαν του βοδιού», δηλαδή μεγάλα μάτια)

είδος μικρού ψαριού με μεγάλα μάτια

※ 2/3ος κε αιώνας ⌘ Ἀθήναιος ὁ Nαυκρατίτης, Δειπνοσοφισταί, Σύνοψις, Z Athenaeus, Volume 2

«Ἀριστοφάνης δ᾽ ὁ Βυζάντιος κακῶς φησιν ἡμᾶς λέγειν τὸν ἰχθὺν βῶκα δέον βόωπα, ἐπεὶ μικρὸς ὑπάρχων μεγάλους ὦπας ἔχει: εἴη ἂν οὖν ὁ βόωψ βοὸς ὀφθαλμοὺς ἔχων»

κακώς ο Αριστοφάνης ο Βυζάντιος αναφέρει το ψάρι ως βώκα, ενώ έπρεπε να το λέει βόωπα, γιατί αν και μικρό έχει μεγάλα μάτια, δηλαδή βόωψ, αυτός που έχει μάτια σαν του βοδιού


Ἀμασεύς

: Ἀμασεύς < Ἀμάσεια + -εύς

ο κάτοικος της πόλης της Αμάσειας (Ἀμάσεια)

πατριδωνυμικό


Ἀμασεώτης

: Ἀμασεώτης < Ἀμάσεια + -ώτης

άλλη μορφή του Ἀμασεύς

πατριδωνυμικό


ἑλκυσμός

: ἑλκυσμός < ελληνιστική κοινή ἑλκύω ἑλκυσ- + -μός

το τράβηγμα, η έλξη

ελληνιστική κοινή


παιδία

ονομαστική, αιτιατική και κλητική πληθυντικού του παιδίον


θερμολουσία

: θερμολουσία < θερμο- + (λού(ω) • Η Ετυμολογία χρειάζεται ανάπτυξη με τεκμηρίωση. Μπορείτε να βοηθήσετε;

μπάνιο με θερμό νερό


πρῳρεύς

: πρῳρεύς < πρῴρ(η) (πρώρα) + -εύς

ο πρωρέας, ο λοστρόμος

ναυτικός όρος


ἴριδα

αιτιατική ενικού του ἶρις


κολλύριον

κολλύριον
-ου

: κολλύριον, ήδη τον 5ο αιώνα στον Ιπποκράτη < κολλύρ(α) + υποκοριστικό επίθημα -ιον • Η Ετυμολογία χρειάζεται ανάπτυξη με τεκμηρίωση. Μπορείτε να βοηθήσετε;
:* → δείτε και τη λέξη κολλούριον

αλοιφή για χρήση στα μάτια - συνήθως σφραγιζόταν με τη σφραγίδα του γιατρού (απ' όπου η ελληνιστική σημασία)

ΑΠΟΓΟΝΟΙ: ↷ λατινικά: collyrium, ⇘ νέα ελληνικά: κολλύριο

πηλός ή άλλο μίγμα στον οποίο μπορεί να αφήσει το ίχνος της σφραγίδα, για σφράγισμα επιστολής

ελληνιστική σημασία

※ 2ος κε αιώνας ⌘ Λουκιανός, 42, 21 Ἀλέξανδρος ἢ Ψευδομάντις @wikisource @scaife.perseus

ἕτερος δὲ τρόπος ὁ διὰ τοῦ λεγομένου κολλυρίου· σκευαστὸν δὲ τοῦτό ἐστιν ἐκ πίττης Βρεττίας καὶ ἀσφάλτου καὶ λίθου τοῦ διαφανοῦς τετριμμένου καὶ κηροῦ καὶ μαστίχης. ἐκ γὰρ τούτων ἁπάντων ἀναπλάσας τὸ κολλύριον καὶ θερμήνας πυρί͵ σιάλῳ τὴν σφραγῖδα προχρίσας ἐπετίθει καὶ ἀπέματτε τὸν τύπον.
#::: Άλλος τρόπος ήτο ο διά του λεγομένου κολλυρίου· κατασκευάζεται δε τούτο εκ πίσσης Βρυττίας και ασφάλτου και διαφανούς λίθου τριμμένου και κηρού και μαστίχης· εξ όλων τούτων έπλαττε το κολλύριον και το εθέρμαινεν εις την φωτιάν, το επέθετεν εις την σφραγίδα, αφού προηγουμένως την επέχριε με σίελον, και ελάμβανε τον τύπον αυτής. (Μετάφραση: Ιωάννης Κονδυλάκης Αλέξανδρος ή Ψευδομάντις (μετάφραση))

※ καὶ εἶπεν Ἱεροβοὰμ πρὸς τὴν γυναῖκα αὐτοῦ· ἀνάστηθι καὶ λαβὲ εἰς τὴν χεῖρά σου τῷ ἀνθρώπῳ τοῦ Θεοῦ ἄρτους καὶ κολλύρια τοῖς τέκνοις αὐτοῦ καὶ σταφυλὴν καὶ στάμνον μέλιτος. καὶ ἀνέστη ἡ γυνὴ (Βασιλειών Γ' Κεφ. Α, 24θ)


ὄροβος

: ὄροβος < → λείπει η ετυμολογία

είδος οσπρίου το οποίο χρησιμοποιούνταν ως τροφή ζώων, ο όροβος


ἄμμος

: ἄμμος, ήδη τον 5ο αιώνα στον Πλάτωνα < συμφυρμός των ἄμαθος + ψάμαθος πρωτοϊνδοευρωπαϊκή ρίζα *bʰes- (τρίβω) → δείτε και τη λέξη ψάμμος.

άλλη γραφή: ἅμμος


ἄμμος

: ἄμμος: διαλεκτικός τύπος

αιολικός τύπος του ἁμός, -ά, -όν (ἡμέτερος)


ὁπλίτης

: ὁπλίτης, ήδη στον Αισχύλο, 6ος/5ος αιώνας < ὅπλ(ον) + -ίτης

βαριά οπλισμένος πεζός

στρατιωτικός όρος

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Πλάτων, Κριτίας, 119b

ἀναβάτας, ἔτι δὲ συνωρίδα χωρὶς δίφρου καταβάτην τε μικράσπιδα καὶ τὸν ἀμφοῖν μετ' ἐπιβάτην τοῖν ἵπποιν ἡνίοχον ἔχουσαν, ὁπλίτας δὲ δύο καὶ τοξότας σφενδονήτας τε ἑκατέρους δύο, γυμνῆτας δὲ λιθοβόλους καὶ ἀκοντιστὰς τρεῖς ἑκατέρους, ναύτας δὲ τέτταρας εἰς πλήρωμα διακοσίων καὶ χιλίων νεῶν.


ἱμάτιον

: ἱμάτιον, ήδη τον 5ο αιώνα < εἷμα, εἵματ(ος) + υποκοριστικό επίθημα -ιον, και γραφή ἷμα (εξωτερικό ρούχο) < *Ϝεσ-μα (θέμα που απαντά και στο ἕννυμι < *ϝέσνυμι]) < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή ρίζα *wes- (ντύνω)

ιμάτιο, εξωτερικό ρούχο (όπως μανδύας) που φοριόταν πάνω από τον χιτώνα

※ 5ος αιώνας πκε ⌘ Ἡρόδοτος, Ἱστορίαι, 1 (Κλειώ), 9.2

κεῖται δὲ ἀγχοῦ τῆς ἐσόδου θρόνος· ἐπὶ τοῦτον τῶν ἱματίων κατὰ ἓν ἕκαστον ἐκδύνουσα θήσει καὶ κατ᾽ ἡσυχίην πολλὴν παρέξει τοι θεήσασθαι.
*:::Βρίσκεται κοντά στην είσοδο ένα θρονί· πάνω σ᾽ αυτό βγάζοντας ένα προς ένα τα ρούχα της θα τα αποθέσει, και θα μπορέσεις με όλη σου την ησυχία να τη θαυμάσεις.
*:::Μετάφραση (1964): Δημήτρης Ν. Μαρωνίτης Αθήνα:Γκοβόστης @greek‑language.gr

※ 3ος/2ος αιώνας πκε ⌘ Παλαιά Διαθήκη,Ζαχαρίας, κεφ. Γ΄, 5, κατά την Μετάφραση των Εβδομήκοντα

καί περιέβαλον αὐτὸν ἱμάτια καὶ ἐπέθηκαν κίδαριν καθαρὰν ἐπὶ τὴν κεφαλὴν αὐτοῦ καὶ ὁ ἄγγελος Κυρίου εἱστήκει


ἀνεμούριον

: ἀνεμούριον < ἄνεμος

ο ανεμόμυλος


ἁρμονία

: ἁρμονία < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή ρίζα *h₂er- (συνδέω) → δείτε και τις λέξεις ἁρμόζω και ἀραρίσκω

αρμός, αρμογή στις σανίδες πλοίου

συμφωνία, ομοφωνία

συμφωνία ήχων, (γενικά) ο μουσικός τόνος

μουσικός τρόπος

ἁρμανία Λυδία (ο λυδικός τρόπος)

μέθοδος κουρδίσματος

προσωποποιημένο


ἁρμονίη

η ἁρμονία: αρμός, αρμογή στις σανίδες πλοίου

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ὀδύσσεια, 5 (ε. Ἀπόπλους Ὀδυσσέως παρὰ Καλυψοῦς.), στίχ. 248 (247-248)

τέτρηνεν δ᾽ ἄρα πάντα καὶ ἥρμοσεν ἀλλήλοισι,
γόμφοισιν δ᾽ ἄρα τήν γε καὶ ἁρμονίῃσιν ἄρασσεν.
#::: Κι αυτός τα ξύλα τρύπησε και τα σοφίλιασε, / ταιριάζοντάς τα με ξύλινα καρφιά κι αρμούς (Μετάφραση:Δ.Ν. Μαρωνίτης @greek-language.gr)

προσωποποιημένο


εὐφορβία

: εὐφορβία < εὖ + φορβή + -ία

αφθονία τροφής, άφθονη τροφή


ὀνόβρυχις

ὀνόβρυχις
ὀνοβρυχίς (transliteration)

: ὀνόβρυχις < ὄνος + βρύχω

η ονοβρυχίδα


ὀνοβρυχίς

: ὀνοβρυχίς < → δείτε τη λέξη ὀνόβρυχις

άλλη γραφή του ὀνόβρυχις


Ἀγκωνίτης

: Ἀγκωνίτης < Ἀγκών + -ίτης

ο κάτοικος της πόλης Ἀγκών (σημερινή Ανκόνα)

πατριδωνυμικό


πτύον

: πτύον, (τεχνικός όρος) < θέμα πτυ- με πτ- αντί του αναμενόμενου αρχικού π- (όπως και πτόλεμος - πόλεμος, πτόλις - πόλις < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή ρίζα *pewH-, συγγενές με τη λατινική purus. Δε σχετίζεται με το πτύω (φτύνω).

πτυάριον

υποκοριστικό ελληνιστικό

φτυάρι

υποκοριστικό ελληνιστικό

φτυάρι για λίχνισμα

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ἰλιάς, 13 (Ν. Μάχη ἐπὶ ταῖς ναυσί.), στίχ. 588 (588-590 )

ὡς δ᾽ ὅτ᾽ ἀπὸ πλατέος πτυόφιν μεγάλην κατ᾽ ἀλωὴν | θρῴσκωσιν κύαμοι μελανόχροες ἢ ἐρέβινθοι, | πνοιῇ ὕπο λιγυρῇ καὶ λικμητῆρος ἐρωῇ,
*:::Και ως από φτυάρι διάπλατο, σ᾽ ένα μεγάλο αλώνι, | τα μελαψά κουκιά σκιρτούν ή τα ρεβύθια πέρα, | καθώς αέρας τα φυσά και ο λιχνιστής τα παίζει,
*::: Έμμετρη μετάφραση (1922): Ιάκωβος Πολυλάς, @greek‑language.gr


θροῦς

αττικός τύπος του θρόος, συνηρημένος τύπος


νόος

: νόος < → λείπει η ετυμολογία

ο νους, η διάνοια, το μυαλό

※ 7ος πκε αιώνας ⌘ Ἡσίοδος, Ἔργα καὶ Ἡμέραι, 295 (295-297)

ἐσθλός δ᾽ αὖ κἀκεῖνος ὃς εὖ εἰπόντι πίθηται· | ὃς δέ κε μήτ᾽ αὐτῷ νοέῃ μήτ᾽ ἄλλου ἀκούων | ἐν θυμῷ βάλληται, ὁ δ᾽ αὖτ᾽ ἀχρήιος ἀνήρ.
*:::Καλός κι εκείνος πάλι που σ᾽ όποιον μίλησε καλά υπακούει. | Μα όποιος δεν τα καταλαβαίνει ο ίδιος, ούτε απ᾽ άλλον ακούγοντας | τα βάζει στην ψυχή του, αυτός αχρείος άντρας είναι.
*:::Μετάφραση (2001): Σταύρος Γκιργκένης, Θεσσαλονίκη: Ζήτρος @greek‑language.gr


πνοῦς

αττικός τύπος του πνόος (συνηρημένος τύπος)


ῥόος

: ῥόος < ασυναίρετο στον Όμηρο και άλλους ῥόος < ῥέω. ῥόα, ῥοία και ῥοιή (πιθανόν λόγω του χρώματος που έμοιαζε της ροδιάς. Δείτε Σημειώσεις).

ο ρους, η ροή υγρών, ποταμών, κυμάτων

κατὰ ῥόον (τον πήρε το ποτάμι)

ρεύμα στη θάλασσα

ὑπό τε τοῦ ῥοῦ καὶ ἀνέμου

η τάση των πολλών, της κοινής γνώμης, το κατεστημένο

φέρεσθαι κατὰ ῥοῦν (με το ρεύμα), πρὸς ῥόον (ενάντια στο ρεύμα, μεταφορικά και κυριολεκτικά)

ῥόος καπνοῦ (Πίνδαρος)

εκκρίσεις του οργανισμού (Ιπποκράτης)

※ 1ος κε αιώνας ⌘ Διοσκουρίδης Πεδάνιος, Περὶ ὕλης ἰατρικῆςʷ, 2, 80.2 @scaife.perseus

ξηραὶ δὲ λεῖαι σὺν λιβανωτῷ προστεθεῖσαι ἐν ἐρίῳ ῥοῦν γυναικεῖον ἐπέχουσι, καὶ τὰς ἄλλας δὲ αἱμορραγίας σῦν ὄξει στέλλουσι· καεῖσαι δὲ ἀλωπεκίας θεραπεύουσι μετʼ ὄξους ἢ ὀξυμέλιτος καταχριόμεναι, σὺν ὀξυγγίῳ δὲ καταπλασσόμεναι ποδαγρικοὺς ὠφελοῦσιν.


ῥόος

: ῥόος < ασυναίρετο στον Όμηρο και άλλους ῥόος < ῥέω. ῥόα, ῥοία και ῥοιή (πιθανόν λόγω του χρώματος που έμοιαζε της ροδιάς. Δείτε Σημειώσεις στο ῥοῦς).

για το φυτό ῥοῦς, αρσενικό ή θηλυκό


χόος

χόος
ὁ
χόος > χοῦς
οἱ
χόοι > χοῖ
τοῦ
χόου > χοῦ
τῶν
χόων > χῶν
τῷ
χόῳ > χῷ
τοῖς
χόοις > χοῖς
τὸν
χόον > χοῦν
τοὺς
χόους > χοῦς
χόε > χοῦ
χόοι > χοῖ
τὼ
χόω > χώ
τοῖν
χόοιν > χοῖν

χόος < *χόϜ-ος, μεταπτωτική βαθμίδα θέματος που συναντάμε στο χέω• Η Ετυμολογία χρειάζεται ανάπτυξη με τεκμηρίωση. Μπορείτε να βοηθήσετε;


χόος

για τη μονάδα μέτρησης


θυγατριδοῦς

θυγατριδοῦς
θυγατριδέος
θυγατριδῆ

: θυγατριδοῦς < → λείπει η ετυμολογία

αττικός τύπος : ο γιος της θυγατέρας, ο εγγονός από την κόρη


θυγατριδέος

ιωνικός τύπος του θυγατριδοῦς (ασυναίρετος τύπος)


κῶμα

: κῶμα, ήδη ομηρικό < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή ρίζα *ḱumbʰ- (βρίσκομαι) όπως και στο κεῖμαι, στο κοιμάομαι

λήθαργος, βαθύς ύπνος

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ἰλιάς, 14 (Ξ. Διὸς ἀπάτη.), στίχ. 359

αὐτῷ . . μαλακὸν περὶ κῶμα κάλυψα

※ ⌘ Γαληνός, Περὶ τοῦ παρ’ Ἱπποκράτει κώματος βιβλίον. @scaife.perseus

Τί ποτε σημαίνει τὸ τοῦ κώματος ὄνομα παρ’ Ἱπποκράτει; πότερον τὴν εἰς ὕπνον καταφορὰν, ὥς τινες τῶν ἐξηγησαμένων ἔφασαν; ἢ ὕπνον αὐτόν; ἢ, καθάπερ ἄλλοι, τὴν ὑπνώδη καταφοράν; καὶ γὰρ καὶ οὕτως ὠνόμασάν τινες ἐν συνθέτῳ προσηγορίᾳ τὴν ἐξήγησιν ποιησάμενοι. τινὲς δ’ οὐδὲν μὲν τούτων, τὴν ληθαργικὴν δὲ καταφορὰν κῶμα πρὸς τοῦ ἀνδρὸς ὀνομάζεσθαί φασι.


λοιγός

λοιγός
ὁ
λοιγός
οἱ
λοιγοί
τοῦ
λοιγοῦ
τῶν
λοιγῶν
τῷ
λοιγῷ
τοῖς
λοιγοῖς
τὸν
λοιγόν
τοὺς
λοιγούς
λοιγέ
λοιγοί
τὼ
λοιγώ
τοῖν
λοιγοῖν

: λοιγός, ήδη ομηρικό < → λείπει η ετυμολογία
: Συγγενές: λιθουανική ligà (ασθένεια)

καταστροφή, βλάβη

θάνατος (ιδίως από λιμό ή πανούκλα)


ἀσθένεια

: ἀσθένεια < ἀσθεν(ής) + -εια

έλλειψη δύναμης, αδυναμία, ατονία


Ἀναφλύστιος

: Ἀναφλύστιος < Ἀνάφλυστ(ος) + -ιος

ο κάτοικος του δήμου Αναφλύστου

πατριδωνυμικό


Θορεύς

: Θορεύς < Θορ(αί) + -εύς

ο κάτοικος του δήμου με το όνομα Θοραί

πατριδωνυμικό


ἄμβαρ

: ἄμβαρ < αραβική عنبر (ʿanbar)


ὁμογάλακτες

ὁμογάλακτες
ελλειπτικό ουσιαστικό

: ὁμογάλακτες: πληθυντικός του αμάρτυρου *ὁμογάλαξ < ὁμο- + (γάλα) γαλᾰκτ- + -ς > -γάλακς > -γάλαξ

ομαγάλακτα αδέρφια (αδερφοί ή αδερφές)


ἀδελφιδεός

ασυναίρετη μορφή του ἀδελφιδοῦς


ἀδελφιδῆ

: ἀδελφιδῆ, με συνηρημένο τύπος κατάληξης -έη < θηλυκό του ἀδελφιδοῦς, συνηρημένου τύπου του ἀδελφιδέος

η ανηψιά, κόρη αδελφού ή αδελφής


ἀνεψιαδοῦς

ἀνεψιαδοῦς
ἀνεψιαδῆ

: ἀνεψιαδοῦς < → λείπει η ετυμολογία

γιος πρώτου ξαδέρφου ή πρώτης ξαδέρφης

άλλες μορφές: ἀνεψιάδης


ἀνεψιαδῆ

ἀνεψιαδῆ
ἀνεψιαδοῦς

: ἀνεψιαδῆ, συνηρημένος τύπος κατάληξης -έη

κόρη πρώτου ξαδέρφου ή πρώτης ξαδέρφης


ἄγκυρα

: ἄγκυρα < θέμα ἀγκ-' < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή ρίζα *h₂enk- (κάμπτω) + επίθημα -υρ- + λητικό -*jα. Ομόρριζα, ἀγκάλη, ἀγκών, κ.ά. O Beekes υποστηρίζει ότι η κατάληξη -ῡρα είναι προελληνική (όπως γέφυρα, γόργυρα, και όχι -ur-ja (-υρ-jα).

ναυτικός όρος


λαγῶς

άλλη γραφή του λαγώς


πρόνεως

: πρόνεως < πρό- + νεώς, αττικός τύπος του ναός

αττικός τύπος του ναός


καλοβάμων

καλοβάμων
-ονος
-ων
-ον

: καλοβάμων (ελληνιστική κοινή) < Κατά το Λεξικό Bailly < αρχαία ελληνική κᾶλ(ον) ξύλο + -ο- + -βάμων (βαίνω)

που βαδίζει ισορροπώντας πάνω σε καλόβαθρον (σε ξυλοπόδαρα)

ελληνιστική κοινή

ή κατά το Λεξικό LSJ < αρχαία ελληνική κάλ(ως) σκοινί: (ελληνιστική κοινή) ισορροπιστής σε τεντωμένο σκοινί

Η ερμηνεία, όπως σε κείμενο του ⌘ Μανέθωνος (Manetho astrologus, 2ος αιώνας κε)


ποικίλτρια

: ποικίλτρια (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική ποικιλ(τής) + -τρια < ποικίλ(λω) + -τής

θηλυκό του ποικιλτής, η ποικίλτρια όπως και στα νέα ελληνικά, η κεντήτρα

ελληνιστική κοινή


συκέα

συκέα
συνηρημένο
συκῆ

: συκέα < σῦκ(ον) + -έα


συκῆ

συνηρημένη μορφή του συκέα

συνηρημένη μορφή του συκέη


συκέη

άλλη μορφή του συκέα


Ἁλαιεύς

: Ἁλαιεύς < Ἁλαί + -εύς

ο κάτοικος δήμου με το όνομα Ἁλαί

πατριδωνυμικό


ἰχώρ

: ἰχώρ < → λείπει η ετυμολογία

το υγρό που ρέει στις φλέβες των θεών

χυμός, ρευστό


Ἀτταλεύς

: Ἀτταλεύς < Ἀττάλεια + -εύς

ο κάτοικος της Αττάλειας (Ἀττάλεια)

πατριδωνυμικό


ἀπόρριμμα

: ἀπόρριμμα < ἀπορρίπτω

το απόρριμμα


ὀφίτης

: ὀφίτης < ὄφ(ις) + -ίτης

που είναι από ή μοιάζει με φίδι

(ειδικότερα) (ορυκτολογία) ο οφίτης ή σερπεντίνης λίθος


μέροψ

: μέροψ < μείρομαι + ὄψ (ή πρωτοϊνδοευρωπαϊκή ρίζα *mer- (πεθαίνω) / *mr̥ (θάνατος) + ὄψ)

που μιλάει ωραία, έχει χάρισμα στο λόγο

επιθετικός προσδιορισμός για ανθρώπους

στον πληθυντικό μέροπες: οι άνθρωποι, οι βροτοί


βέμβιξ

: βέμβιξ < → λείπει η ετυμολογία

σβούρα που περιστρέφεται σε μαστίγιο

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Ἀριστοφάνης, Σφῆκες, στίχ. 1530 (1529-1530)

στρόβει, παράβαινε κύκλῳ καὶ γάστρισον σεαυτόν,
ῥῖπτε σκέλος οὐράνιον· βέμβικες ἐγγενέσθων.
#::: Με γυροβολιές χορεύετε σα σβούρες! / Χτύπο στην κοιλιά, το πόδι στον αέρα!
#::: Μετάφραση (1967): Θρασύβουλος Σταύρου, Αθήνα: Τυποβιβλιοτεχνική @greek‑language.gr

έντομο που βομβίζει

ελληνιστική σημασία

※ 2ος αιώνας πκε Νίκανδρος ὁ Κολοφώνιος Ἀλεξιφάρμακα, 183@scaife.perseus

ῥυσαλέην ἑδανοῖο καὶ ἐκ ψιθίης ἑλίνοιο κείροντες θλίβωσιν, ὅτε ῥοιζηδὰ μέλισσαι, πεμφρηδὼν, σφῆκές τε καὶ ἐκ βέμβικες ὄρειαι γλεῦκος ἅλις δαίνυνται ἐπὶ ῥαγέεσσι πεσοῦσαι, πιοτέρην ὅτε βότρυν ἐσίνατο κηκὰς ἀλώπηξ.

→ λείπει η μετάφραση

δίνη νερού (3ος αιώνας κε ⌘ Ὀππιανός, Ἁλιευτικά, 5.222)

ελληνιστική σημασία

κυκλώνας ※ 5ος αιώνας κε ⌘ Ἡσύχιος, Γλῶσσαι, Β

ελληνιστική σημασία

※ <βέμβιξ>· ῥόμβος. στρέβλα. δίνη. ἢ συστροφὴ ἀνέμου
<βέμβικος δίκην>· ῥόμβου τρόπον. ἐπὶ τοῦ φεύγοντα μὴ <ἐπ'>εὐθείας τὴν φυγὴν ποιεῖσθαι, ἀλλ' εἱλεῖσθαι
<βεμβικίζει>· ῥομβεῖ. στρέφει. διώκει
<βέμβιξ>· κῶνος


μανιῶν

γενική πληθυντικού του μανία


Ἀκυλήσιοι

: Ἀκυλήσιοι < Ἀκυληΐα

οι κάτοικοι της Ἀκυληΐας

πατριδωνυμικό


πείρινς

: πείρινς < (ήδη ομηρική) η λέξη παρουσιάζει προελληνική κατάληξη -ινς (όπως ἕλμινς και *μήρινς) της οποίας η γενική είναι -ινθος (βλ. τέρμινθος, ὑάκινθος) ένδειξη προέλευσης από την προελληνική

καλαμένιο καλάθι ως κύριο μέρος της άμαξας


Πάρνης

: Πάρνης < → λείπει η ετυμολογία

βουνό της Αττικής, η Πάρνηθα


Ἐρχιεύς

: Ἐρχιεύς < Ἐρχι(ά) + -εύς

ο κάτοικος του δήμου της Ερχιάς (Ἐρχιά)


ἀρχιθυρωρός

: ἀρχιθυρωρός < ἀρχι- + θυρωρός

ο αρχιθυρωρός


τροφίας

: τροφίας < θέμα τροφ- του τρέφω + -ίας

που τρέφεται σε στάβλο, εκτρέφεται σε παχνί

ὁ τροφίας ἵππος, βοῦς

≠ αντώνυμα: φορβάς


λιβυρνίς

: λιβυρνίς < Λιβυρνίς

είδος γρήγορο ιστιοφόρου κατασκευασμένο από ελαφρά υλικά

ναυτικός όρος


λιβυρνικόν

: λιβυρνικόν < ουσιαστικοποιημένο ουδέτερο του επιθέτου Λιβυρνικός

εννοείται το πλοῖον, άλλη μορφή του λιβυρνίς

ναυτικός όρος


Λιβυρνίς

: Λιβυρνίς < Λιβυρν(ός) + -ίς

θηλυκό του Λιβυρνός

εθνικό όνομα


Λιβυρνοί

Λιβυρνοί
Λιβυρνός
Λιβυρνίς

: Λιβυρνοί (ελληνιστική κοινή) < → λείπει η ετυμολογία

οι κάτοικοι της Λιβυρνίας, περιοχής της Αδριατικής

ελληνιστική κοινή

πατριδωνυμικό


Ἀρβηλῖται

: Ἀρβηλῖται < Ἄρβηλα

οι κάτοικοι των Ἀρβήλων

πατριδωνυμικό


Ἀρβηλῖτις

: Ἀρβηλῖτις < Ἀρβηλῖται + -ις

θηλυκό του Ἀρβηλῖται

πατριδωνυμικό


χθών

: χθών < πρωτοελληνική *kʰtʰṓn < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή *dʰéǵʰōm

επιφάνεια γης

χώρα, τόπος, περιοχή


ὀνηλάτης

: ὀνηλάτης < ὄν(ος) + -ηλάτης < ἐλαύνω


ἀθεμιτουργία

ἀθεμιτουργία

: ἀθεμιτουργία < ἀθεμιτουργ(ός) + -ία

η αθέμιτη ή άνομη ενέργεια


ἀθεμιτουργός

ἀθεμιτουργός

: ἀθεμιτουργός < ἀθεμιτουργέω + -ός

αυτός που κάνει έκνομες ή αθέμιτες ενέργειες


κάμμαρος

: κάμμαρος < προελληνική

είδος αστακού

είδος ακονίτου / ακονίτη, που χρησιμοποιείται ως δροσιστικό φάρμακο

φυτό της οικογένειας Ranunculaceae

ελληνιστική σημασία

ελληνιστική σημασία