πρυλέες

πρυλέες
-έων

: πρυλέες < → λείπει η ετυμολογία

βαριά οπλισμένοι πεζοί οπλίτες

στρατιωτικός όρος

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ἰλιάς, στη Βικιθήκη

12 (Μ. Τειχομαχία.), στίχ. 77 (76-79 )
#:*: ἵππους μὲν θεράποντες ἐρυκόντων ἐπὶ τάφρῳ, | αὐτοὶ δὲ πρυλέες σὺν τεύχεσι θωρηχθέντες | Ἕκτορι πάντες ἑπώμεθ᾽ ἀολλέες· αὐτὰρ Ἀχαιοὶ | οὐ μενέουσ᾽, εἰ δή σφιν ὀλέθρου πείρατ᾽ ἐφῆπται.»
#:*::τους ίππους οι ακόλουθοι στον χάντακ᾽ ας κρατήσουν, | κι εμείς πεζοί τον Έκτορα με τ᾽ άρματά μας όλοι | θ΄ ακολουθήσoμεν μ᾽ ορμήν, και αν είναι διορισμένο | ν᾽ αφανισθούν, οι Αχαιοί δεν θα σταθούν εμπρός μας».
#:*:: Έμμετρη μετάφραση (1922): Ιάκωβος Πολυλάς, @greek‑language.gr
#:* 5 (Ε. Διομήδους ἀριστεία.), στίχ. 744 (743-744 )
#:*: κρατὶ δ᾽ ἐπ᾽ ἀμφίφαλον κυνέην θέτο τετραφάληρον | χρυσείην, ἑκατὸν πολίων πρυλέεσσ᾽ ἀραρυῖαν·
#:*:: Κράνος δικέφαλο φορεί, τετράλοφον, ωραίον, | χρυσό, που πόλεων εκατόν στρατούς αντισηκώνει.
#:*:: Έμμετρη μετάφραση (1922): Ιάκωβος Πολυλάς, @greek‑language.gr

※ 7ος πκε αιώνας ⌘ Ἡσίοδος, (αποδίδεται) Ἀσπὶς Ἡρακλέουςʷ, 193 (193-194)

αἰχμὴν ἐν χείρεσσιν ἔχων, πρυλέεσσι κελεύων, | αἵματι φοινικόεις ὡς εἰ ζωοὺς ἐναρίζων,
#:::Δόρυ στα χέρια κράταγε, ενθάρρυνε τους πεζομάχους, | από το αίμα κόκκινος, σαν να φονεύει ζωντανούς.
#:::Μετάφραση (2001): Σταύρος Γκιργκένης, Θεσσαλονίκη: Ζήτρος @greek‑language.gr

που βρίσκονται κοντά, σε πυκνή απόσταση μεταξύ τους, κατά μάζες, σαν πεζοί στρατιώτες

μεταγενέστερα και ως επίθετο


ἄργματα

: ἄργματα: ἄρχ(ω) + -ματα, πληθυντικός του -μα (υποθετικός τύπος *ἄργμα) με ἀρχ-ματα > ἀργ-ματα. Και τύπος ἄρχματα στον Ησύχιο.

πρωτότοκα ως προσφορά, οι απαρχές

για θυσία ή γιορτή

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ὀδύσσεια, 14 (ξ. Ὀδυσσέως πρὸς Εὔμαιον ὁμιλία.), στίχ. 446 (446-448 )

Ἦ ῥα καὶ ἄργματα θῦσε θεοῖς αἰειγενέτῃσι, | σπείσας δ᾽ αἴθοπα οἶνον Ὀδυσσῆϊ πτολιπόρθῳ | ἐν χείρεσσιν ἔθηκεν· ὁ δ᾽ ἕζετο ᾗ παρὰ μοίρῃ.
*:::Τέλειωσε, και τις απαρχές του ζώου θυσίαζε στους αιωνίους θεούς, | σταλάζοντας κόκκινο σαν τη φλόγα το κρασί, ύστερα την κούπα δίνει | στα χέρια του πολιορκητή Οδυσσέα, τέλος πήρε κι αυτός τη θέση του.
*::: Μετάφραση σε πεζό (2006): Δημήτρης Ν. Μαρωνίτης, @greek‑language.gr


ἄργματα

ἄργματα
[ἄργμᾰτα]

: ἄργματα: κλιτικός τύπος

ονομαστική, αιτιατική και κλητική πληθυντικού του *ἄργμα


ἰυγή

: ἰυγή < ἰύζω

φωνή οδύνης, κραυγή, οιμωγή

※ 5ος αιώνας πκε ⌘ Ἡρόδοτος, Ἱστορίαι, 9 (Καλλιόπη), 43.2

τὴν δ᾽ ἐπὶ Θερμώδοντι καὶ Ἀσωπῷ λεχεποίῃ
Ἑλλήνων σύνοδον καὶ βαρβαρόφωνον ἰυγήν,
τῇ πολλοὶ πεσέονται ὑπὲρ λάχεσίν τε μόρον τε
τοξοφόρων Μήδων, ὅταν αἴσιμον ἦμαρ ἐπέλθῃ,
*::: … και των Ελλήνων σύναξη και βόγκους των βαρβάρων
στον ποταμό Θερμώδοντα και στ᾽ Ασωπού τις όχθες, στη χλόη που ᾽ναι πνιγμένες,
όπου πολλοί θ᾽ αφανιστούν των τοξοφόρων Μήδων,
πιο πριν από τη μοίρα τους, πριν απ᾽ το ριζικό τους, την ειμαρμένη μέρα.
*:::Μετάφραση (1995): Ηλίας Σπυρόπουλος. Αθήνα:Γκοβόστης @greek‑language.gr

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Σοφοκλῆς, Φιλοκτήτης, στίχ. 752 (751-752)

[ΝΕ.] τί δ᾽ ἔστιν οὕτω νεοχμὸν ἐξαίφνης, ὅτου | τοσήνδ᾽ ἰυγὴν καὶ στόνον σαυτοῦ ποῇ;
*::[ΝΕΟ.] Μα τί κακό ᾽ναι τούτο το ξαφνικό, | που τόσο να βογκάς σε κάνει και να κλαις τον εαυτό σου;
*:::Μετάφραση (1937): Ιωάννης Ν. Γρυπάρης), Αθήνα: Εστία @greek‑language.gr


ἰυγμός

: ἰυγμός < ἰύζω

κραυγή χαράς ή πόνου, στριγγλιά, ουρλιαχτό

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ἰλιάς, 18 (Σ. Ὁπλοποιία.), στίχ. 572 (569-572 )

τοῖσιν δ᾽ ἐν μέσσοισι πάϊς φόρμιγγι λιγείῃ | ἱμερόεν κιθάριζε, λίνον δ᾽ ὑπὸ καλὸν ἄειδε | λεπταλέῃ φωνῇ· τοὶ δὲ ῥήσσοντες ἁμαρτῇ | μολπῇ τ᾽ ἰυγμῷ τε ποσὶ σκαίροντες ἕποντο.
*:::Γλυκιάν κιθάραν έπαιζε στην μέσην τους αγόρι | και με την λυγερή λαλιά τον λίνον τραγουδούσε | μελωδικά, και όλοι μαζί τριγύρω του εσκιρτούσαν | και τες φωνές τους έσμιγαν με το γλυκό τραγούδι.
*::: Έμμετρη μετάφραση (1922): Ιάκωβος Πολυλάς, @greek‑language.gr

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Εὐριπίδης, Ἡρακλεῖδαι, στίχ. 126

[ΔΗ.] τί δῆτ᾽ ἰυγμῶν ἥδ᾽ ἐδεῖτο συμφορά;
*:::[ΔΗΜ.] Μα οι κλάψες τί τους χρειάζονταν στη συφορά τους;
*:::Μετάφραση (1913): Κώστας Βάρναλης, Αθήνα: Φέξης @greek‑language.gr


πινακογράφος

πῐνᾰκογράφος

: πινακογράφος < αρχαία ελληνική πίναξ + γράφω

κάποιος που δημιουργεί χάρτες, χαρτογράφος

ελληνιστική κοινή

κάποιος που φτιάχνει λίστες ή καταλόγους, καταλογογράφος

ελληνιστική κοινή


ἐντεριώνη

ἐντεριώνη
-ης

: ἐντεριώνη < → λείπει η ετυμολογία

το εσωτερικό μέρος του βλαστού ή της ρίζας των φυτών, η καρδιά των φυτών, η ψίχα, το κουκούτσι

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Ἱπποκράτης, Περὶ γυναικείης φύσιος, (De natura muliebri), 109, @scaife.perseus

Γυναικεῖα καθαρτήρια· ἢν μὴ πορεύηται ἡ κάθαρσις, λαβὼν σικύης ἐντεριώνην ὅσον τριώβολον καὶ ἀρτεμισίην ποίην καὶ λιβανωτοῦ ὀβολὸν, τρίψας, ἐν μέλιτι μίξας, ἐς εἰρίον ἐνελίξας, πρόσθες πρὸς τὸ στόμα τῆς μήτρης, τῆς ἡμέρης πεντάκις τοῦτο ποιῶν.

※ 4ος πκε αιώνας ⌘ Ψευδοαριστοτέλης, Περὶ φυτῶν, 2.8.7 @scaife.perseus

Ἔστι δὲ ἡ μὲν πρώτη πέψις ὑπὸ τὸ φυτόν, δὲ δευτέρα ἐν τῇ ἐντεριώνῃ, ἥτις ἐξέρχεται μὲν ἀπὸ τῆς γῆς, ἔστι δὲ καὶ ἐν τῷ μέσῳ τοῦ φυτοῦ· καὶ μετὰ ταῦτα γίνεται ἡ διαίρεσις, ἥτις συμβαίνει ἀπὸ τῆς δευτέρας, οὐκ ἀπὸ τῆς πρώτης πέψεως.

※ 4ος/3ος αιώνας πκε αιώνας ⌘ Θεόφραστος, Enquiry into Plants, 5.1.9, p. 424, @scaife.perseus

Ταῦτα μὲν οὖν ἴδια τῆς ἐλάτης, τὰ δὲ κοινὰ καὶ πεύκης καὶ ἐλάτης καὶ τῶν ἄλλων. ἔστι γὰρ ἡ μὲν τετράξοος ἡ δὲ δίξοος. καλοῦσι δὲ τετραξόους μὲν ὅσαις ἐφ’ ἑκάτερα τῆς ἐντεριώνης δύο κτηδόνες εἰσὶν ἐναντίαν ἔχουσαι τὴν φύσιν·

το εσωτερικό και βαθύτερο μέρος του πλοίου

ναυτικός όρος


κότος

: κότος < → λείπει η ετυμολογία

έχθρα, μίσος, μνησικακία, οργή

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ὀδύσσεια, 13 (ν. Ὀδυσσέως ἀπόπλους παρὰ Φαιάκων καὶ ἄφιξις εἰς Ἰθάκην.), στίχ. 342 (341-343 )

ἀλλά τοι οὐκ ἐθέλησα Ποσειδάωνι μάχεσθαι | πατροκασιγνήτῳ, ὅς τοι κότον ἔνθετο θυμῷ, | χωόμενος ὅτι οἱ υἱὸν φίλον ἐξαλάωσας.
*:::Μόνο που δεν το θέλησα με του πατέρα μου τον αδελφό, | τον Ποσειδώνα, να τα βάλω — κρατούσε την οργή του αυτός, | από θυμό που εσύ του τύφλωσες τον γιο.
*::: Μετάφραση σε πεζό (2006): Δημήτρης Ν. Μαρωνίτης, @greek‑language.gr

※ 6ος/5ος πκε αιώνας ⌘ Αἰσχύλος, Ἱκέτιδες, 385 (385-386)

μένει τοι Ζηνὸς ἱκταίου κότος | δυσπαραθέλκτους παθόντος οἴκτοις.
*:::κι η οργή το Δία των ικετών προσμένει | όσους δε συγκινεί η κλαυτή του παραπόνου των φωνή.
*:::Μετάφραση (1930): Ιωάννης Ν. Γρυπάρης, Αθήνα:Εστία @greek‑language.gr

※ 6ος/5ος πκε αιώνας ⌘ Αἰσχύλος, Εὐμενίδες, στίχ. 900

[ΧΟ.]θέλξειν μ᾽ ἔοικας καὶ μεθίσταμαι κότου.
*::: [ΧΟΡΟΣ] Με κέρδισες θαρρώ, και την έχθρα μου αφήνω.
*::: Μετάφραση (1911): Ιωάννης Ν. Γρυπάρης, Αθήνα:Φέξης @greek‑language.gr


σκῆψις

: σκῆψις < σκήπ(τω) + -σις

πρόφαση, πρόσχημα, δικαιολογία

※ 5ος αιώνας πκε ⌘ Ἡρόδοτος, Ἱστορίαι, 3 (Θάλεια), 72.3

τοῦτο δὲ ἔχω αὐτὸς σκῆψιν εὐπρεπεστάτην τῇ πάριμεν, φὰς ἄρτι τε ἥκειν ἐκ Περσέων καὶ βούλεσθαί τι ἔπος παρὰ τοῦ πατρὸς σημῆναι τῷ βασιλέϊ.
#:::έπειτα, εγώ ο ίδιος έχω πρώτης τάξεως πρόσχημα για να μπούμε: θα πω ότι μόλις έφτασα από την Περσία και θέλω να μεταδώσω στον βασιλιά μήνυμα από τον πατέρα μου.
#:::Μετάφραση (1992): Λεωνίδας Ζενάκος. Αθήνα:Γκοβόστης @greek‑language.gr

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Εὐριπίδης, Ἰφιγένεια ἐν Ταύροις, στίχ. 122

μόχθος γὰρ οὐδεὶς τοῖς νέοις σκῆψιν φέρει.,
#::: Οι νέοι δε βρίσκουν αφορμές μπρος σε όποιο αγώνα.
#:::Μετάφραση (1972) Η Ιφιγένεια στη χώρα των Ταύρων: Θρασύβουλος Σταύρου, Αθήνα: Εστία, 1979:ΟΕΔΒ @greek‑language.gr

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Εὐριπίδης, Ἠλέκτρα, στίχ. 29 (29-30)

ἐς μὲν γὰρ ἄνδρα σκῆψιν εἶχ᾽ ὀλωλότα, | παίδων δ᾽ ἔδεισε μὴ φθονηθείη φόνωι.
#:::Γιατί ᾽χε πρόφαση για του άντρα της τον φόνο· | του κόσμου όμως φοβήθηκε το μίσος, αν τα παιδιά θανάτωνε.
#:::Μετάφραση (1988): Τάσος Ρούσσος, Αθήνα: Ακαδημία Αθηνών @greek‑language.gr

σε δικαστήριο

※ 325/324 πκε, Επιγραφή από την Αττική, IG II² 1629. στ. 205 (204-217), @epigraphy.packhum.org

ὅπω[ς] δ’ ἂν
[καὶ] αἱ σκήψεις εἰσαχθῶσι,
[τοὺ]ς θεσμοθέτας παρα-
[πλ]ηρῶσαι δικαστήρια εἰς
[ἕν]α καὶ διακοσίους τῶι
[στ]ρατηγῶι τῶι ἐπὶ τὰς συμ-
[μ]ορίας ἡιρημένωι ἐν τῶι
[Μ]ουνιχιῶνι μηνὶ τῆι δευ-
[τ]έραι ἱσταμένου καὶ τῆι
[π]έμπτηι ἱσταμένου, τὸν
δὲ μισθὸν διδόναι τοῖς
δικαστηρίοις τοὺς ταμί-
[α]ς τῶν τῆς θεοῦ κατὰ τὸν
[νό]μον.


πέτρη

: πέτρη < → λείπει η ετυμολογία

ιωνικός & επικός τύπος του πέτρα

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ὀδύσσεια, 10 (κ. Ἀλκίνου ἀπόλογοι: Τὰ περὶ Αἴολον, Λαιστρυγόνας καὶ Κίρκην.), στίχ. 4 (3-4 )

πλωτῇ ἐνὶ νήσῳ· πᾶσαν δέ τέ μιν πέρι τεῖχος | χάλκεον ἄρρηκτον, λισσὴ δ᾽ ἀναδέδρομε πέτρη.
*:::Πλωτό νησί, όλο το τείχος γύρω | χάλκινο, ακατάλυτο, κι ανηφορίζει ο βράχος κατακόρυφος.
*::: Μετάφραση σε πεζό (2006): Δημήτρης Ν. Μαρωνίτης, @greek‑language.gr

※ 7ος πκε αιώνας ⌘ Ἡσίοδος, Θεογονία, 35

ἀλλὰ τίη μοι ταῦτα περὶ δρῦν ἢ περὶ πέτρην;
*:::Μα τί το όφελος να λέω αυτά για τη βαλανιδιά ή για την πέτρα;
*:::Μετάφραση (2001): Σταύρος Γκιργκένης, Θεσσαλονίκη: Ζήτρος @greek‑language.gr


ναυφθορία

ναυφθορία
-ας

: ναυφθορία < ναύφθορ(ος) + -ία

ναυάγιο, απώλεια πλοίων

※ Tullius Geminus (Τύλλιος Γέμινος) στην ⌘ Παλατινή Ανθολογία, 7.73 @perseus.tufts.edu

ἀντὶ τάφου λιτοῖο θὲς Ἑλλάδα, θὲς δ᾽ ἐπὶ ταύταν
δούρατα, βαρβαρικᾶς σύμβολα ναυφθορίας,
καὶ τύμβῳ κρηπῖδα περίγραφε Περσικὸν Ἄρη
καὶ Ξέρξην: τούτοις θάπτε Θεμιστοκλέα.


ἠϊών

: ἠϊών < άγνωστης ετυμολογίας.

ακτή, παραλία θάλασσας ή όχθη ποταμού

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ἰλιάς, 17 (Ρ. Μενελάου ἀριστεία.), στίχ. 265 (263-266 )

ὡς δ᾽ ὅτ᾽ ἐπὶ προχοῇσι διιπετέος ποταμοῖο | βέβρυχεν μέγα κῦμα ποτὶ ῥόον, ἀμφὶ δέ τ᾽ ἄκραι | ἠϊόνες βοόωσιν ἐρευγομένης ἁλὸς ἔξω, | τόσσῃ ἄρα Τρῶες ἰαχῇ ἴσαν.
*:::και όπως εκεί που ροβολά διογέννητο ποτάμι | στο ρεύμα ενάντια η θάλασσα κύμα ξερνά μεγάλο | κι οι ακρογιαλιές αντιβοούν στον βρόντον της θαλάσσης, | με τόσην όρμησαν βοήν οι Τρώες
*::: Έμμετρη μετάφραση (1922): Ιάκωβος Πολυλάς, @greek‑language.gr

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ὀδύσσεια, 5 (ε. Ἀπόπλους Ὀδυσσέως παρὰ Καλυψοῦς.), στίχ. 440 (439-440 )

νῆχε παρέξ, ἐς γαῖαν ὁρώμενος, εἴ που ἐφεύροι | ἠϊόνας τε παραπλῆγας λιμένας τε θαλάσσης.
*:::λοξά κολύμπησε, κοιτάζοντας μη χάσει τη στεριά απ᾽ τα μάτια του, μήπως και βρει | κάπως απάνεμο ακρογιάλι ή και λιμάνι αυτής της θάλασσας.
*::: Μετάφραση σε πεζό (2006): Δημήτρης Ν. Μαρωνίτης, @greek‑language.gr


ἔγκοτος

ἔγκοτος
-ου
ἔγκοτον

: ἔγκοτος < ἐν + κότος

μνησικακία, οργή, μίσος

※ 5ος αιώνας πκε ⌘ Ἡρόδοτος, Ἱστορίαι, στη Βικιθήκη

6 (Ἐρατώ), 133.1
*:*: τοῦτο μὲν δὴ πρόσχημα λόγου ἦν, ἀτάρ τινα καὶ ἔγκοτον εἶχε τοῖσι Παρίοισι διὰ Λυσαγόρεα τὸν Τεισίεω, ἐόντα γένος Πάριον, διαβαλόντα μιν πρὸς Ὑδάρνεα τὸν Πέρσην.
*:*:: Βέβαια αυτό ήταν το πρόσχημα, είχε όμως και κάποια μνησικακία εναντίον των Παρίων, εξαιτίας του Λυσαγόρα, του γιου του Τεισία, που καταγόταν από την Πάρο και τον είχε κακολογήσει στον Πέρση Υδάρνη.
*:*:: Μετάφραση (1993): Ηλίας Σπυρόπουλος. Αθήνα:Γκοβόστης @greek‑language.gr
*:* 8 (Οὐρανία), 29.1
*:*: τούτων δή σφι ἀμφοτέρων ἔχοντες ἔγκοτον οἱ Θεσσαλοὶ πέμψαντες κήρυκα ἠγόρευον τάδε· Ὦ Φωκέες, ἤδη τι μᾶλλον γνωσιμαχέετε μὴ εἶναι ὅμοιοι ἡμῖν.
*:*:: Λοιπόν οι Θεσσαλοί, που μέσα τους φώλιαζε μνησικακία γι᾽ αυτά τα δυο πλήγματα, έστειλαν κήρυκα που έκανε την εξής αγόρευση: «Φωκείς, καιρός να βάλετε μυαλό και να παραδεχτείτε πως δεν είστε δα ίσοι κι όμοιοι με μας.
*:*:: Μετάφραση (1995): Ηλίας Σπυρόπουλος. Αθήνα:Γκοβόστης @greek‑language.gr


φέρνιον

: φέρνιον < φερν(ή) + -ιον

άλλη μορφή του φερνίον


ἐξάδελφος

ἐξάδελφος
-ου
ἐξαδέλφη

: ἐξάδελφος < ἐξ + αρχαία ελληνική ἀδελφός

※ 3ος αιώνας κε αιώνας, Επιγραφή από την Φρυγία, Appia (Pınarcık-Abya) — Kepez. MAMA X 221, στ. 4 (1-7), @epigraphy.packhum.org

Αὐρήλιοι Ζωτικὸ̣[ς]
[κὲ] Τ̣ατη κὲ Ἀμμια μήτηρ
[κὲ Μ]ένανδρος μητρὼ̣-
[ς κὲ] ἐ̣ξάδελφος Ζω-
[τικὸ]ς Μενάνδρῳ γλυ-
[κυτά]τ̣ῳ μνήμης χάριν
[κὲ ἑαυτοῖ]ς̣ ζῶντες.

※ 3ος/2ος πκε αιώνας ⌘ Παλαιὰ Διαθήκη κατά την μετάφραση των Εβδομήκοντα , Τωβίθ, 1.22

τότε ἠξίωσεν Αχιχαρος περὶ ἐμοῦ, καὶ κατῆλθον εἰς τὴν Νινευη. Αχιχαρος γὰρ ἦν ὁ ἀρχιοινοχόος καὶ ἐπὶ τοῦ δακτυλίου καὶ διοικητὴς καὶ ἐκλογιστῆς ἐπὶ Σενναχηριμ βασιλέως Ἀσσυρίων, καὶ κατέστησεν αὐτὸν Σαχερδονος ἐκ δευτέρας• ἦν δὲ ἐξάδελφός μου καὶ ἐκ τῆς συγγενείας μου.


καταβιβασμός

καταβιβασμός
-οῦ

: καταβιβασμός < καταβιβαζ(ω) + -μός

η μείωση, το χαμήλωμα

→ χρειάζεται παράθεμα

≈ συνώνυμα: ὑπόβασις

ο καταβιβασμός, η μετακίνηση του τόνου προς την επόμενη συλλαβή, προς την λήγουσα

→ χρειάζεται παράθεμα

≈ συνώνυμα: καταβίβασις


πᾶγος

: πᾶγος < λατινική pagus

διαμέρισμα, διοικητική διαίρεση, επαρχία


πλήμη

: πλήμη (ελληνιστική κοινή) < → λείπει η ετυμολογία

※ 2ος αιώνας πκε αιώνας ⌘ Πολύβιος, Ἱστορίαι, 20.5.11 @scaife.perseus

ἐπελθούσης μετʼ ὀλίγον τῆς πλήμης καὶ κουφισθεισῶν τῶν νεῶν, τῷ μὲν Νέωνι μεγάλην εἶχε χάριν ἐπὶ τῷ μὴ συνεπιτεθεῖσθαι σφίσι κατὰ τὴν περιπέτειαν, αὐτὸς δὲ τὸν προκείμενον ἐτέλει πλοῦν εἰς τὴν Ἀσίαν.

※ 1ος πκε αιώνας ⌘ Διόδωρος Σικελιώτης, Βιβλιοθήκη Ἱστορική, 3, 40.9 @scaife.perseus

καὶ φανείσης τῆς ἐπὶ τῷ βυθῷ χέρσου πάλιν ἐπελθοῦσαν ἐξαίσιον πλήμην ἀποκαταστῆσαι τὸν πόρον εἰς τὴν προϋπάρχουσαν τάξιν.

※ 1ος πκε αιώνας ⌘ Διόδωρος Σικελιώτης, Βιβλιοθήκη Ἱστορική, 19, 13.2 @scaife.perseus

περικλυσθείσης δὲ τῆς τῶν Μακεδόνων στρατοπεδείας καὶ πάντῃ τοῦ συνεχοῦς τόπου λιμνάσαντος ἐκινδύνευσεν ἅπαν ἀπολέσθαι τὸ στρατόπεδον ὑπὸ τῆς πλήμης.


χαμαιτυπεῖον

χαμαιτυπεῖον
-ου
χᾰμαιτῠπεῖον

: χαμαιτυπεῖον (ελληνιστική κοινή) < χαμαιτύπ(η) + -εῖον

※ 2ος κε αιώνας ⌘ Λουκιανός, 77, 20.11 Νεκρικοί Διάλογοι/Χάρωνος καὶ Ἑρμοῦ καὶ Μενίππου καὶ Κράτωνος @wikisource @scaife.perseus

[ΜΕΝΙΠΠΟΣ] Ὅτι μηκέτι δειπνήσει πολυτελῆ δεῖπνα μηδὲ νύκτωρ ἐξιὼν ἅπαντας λανθάνων τῷ ἱματίῳ τὴν κεφαλὴν κατειλήσας περίεισιν ἐν κύκλῳ τὰ χαμαιτυπεῖα, καὶ ἕωθεν ἐξαπατῶν τοὺς νέους ἐπὶ τῇ σοφίᾳ ἀργύριον λήψεται· ταῦτα λυπεῖ αὐτόν.
*:::[ΜΕΝΙΠΠΟΣ] Ότι δεν πρόκειται πια να δειπνάει σε πολυτελή δείπνα ούτε να βγαίνει νύχτα, χωρίς να τον καταλαβαίνει κανείς, έχοντας τυλιγμένο το κεφάλι με το πανωφόρι του, και να τριγυρνάει ολόγυρα τα καταγώγια, και το πρωί να εξαπατά τους νέους παίρνοντας χρήματα για τη σοφία του. Αυτά τον λυπούνε.
*:::Μετάφραση (2002): Δημήτρης Α. Χρηστίδης, @greek‑language.gr

※ 2ος κε αιώνας ⌘ Λουκιανός, 24, 16 Ἰκαρομέννιπος ἢ Ὑπερνέφελος (Ιcaromenippus) @wikisource @scaife.perseus

τὸν δὲ Κυνικὸν Ἡρόφιλον ἐν τῷ χαμαιτυπείῳ καθεύδοντα.


πήγανον

: πήγανον < Σύμφωνα με τον Beekes μάλλον έχει προελληνική προέλευση.

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Ἱπποκράτης, Περὶ γυναικείης φύσιος, (De natura muliebri), 59, @scaife.perseus

Ἢν τὰ ἐπιμήνια μὴ γίνηται ἐν τῷ καθεστηκότι χρόνῳ, κράμβης πέταλα καὶ πήγανον τρίψας λεῖα, ἔπειτα ἄχυρα τὰ ἀπὸ τῶν κριθῶν ὅσον χοίνικα βρέξας ὡς ἂν τέγγηται, ἐξαιθρίασον· ἕωθεν δὲ ποιήσας ὅσον κοτύλην, διεῖναι τὴν κράμβην καὶ τὸ πήγανον, ἔλαιον ἐπιχέας καὶ ἀναταράξας, δοῦναι πιεῖν·

※ 4ος πκε αιώνας ⌘ Ἀριστοτέλης, Προβλήματα (αμφίβολο)ʷ Ὅσα περὶ θάμνους καὶ λαχανώδη, 20.33 @scaife.perseus

Διὰ τί τὸ πήγανον δυσώδεις τοὺς ἱδρῶτας ποιεῖ, καὶ ἔνια τῶν μύρων;

※ 4ος πκε αιώνας ⌘ Ἀριστοτέλης, Τῶν περὶ τὰ ζῷα ἱστοριῶν, 9, 6 @scaife.perseus

Ἡ δὲ γαλῆ ὅταν ὄφει μάχηται, ἐπεσθίει τὸ πήγανον· πολεμία γὰρ ἡ ὀσμὴ τοῖς ὄφεσιν.

※ 4ος/3ος αιώνας πκε αιώνας ⌘ Θεόφραστος, Περὶ φυτῶν αἰτιῶν, 3.19.2, @scaife.perseus

καὶ ὁ ῥάφανος δὲ καὶ τὸ πήγανον ἀποσκληρύνονται καὶ ἀποξηραίνονται. κολουσθέντα δὲ καὶ παλιμβλαστῆ γενόμενα μείζω καὶ καλλίω καὶ εὐχυλότερα·


ὄλισβος

: ὄλισβος < → λείπει η ετυμολογία

δερμάτινο ομοίωμα φαλλού ως ερωτικό βοήθημα

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Ἀριστοφάνης, Απόσπασμα 320, Θεσμοφοριάζουσαι Δεύτεραι, στ. 13 (10-15), @poesialatina.it @books.google.gr

[Β.] διόπας, διάλιθον, πλάστρα, μαλάκιον, βότρυς,
χλίδωνα, περόνας, ἀμφιδέας, ὅρμους, πέδας,
σφραγῖδας, ἁλύσεις, δακτυλίους, καταπλάσματα,
πομφόλυγας, ἀποδέσμους, ὀλίσβους, σάρδια,
ὑποδερίδας, ἑλικτῆρας, ἄλλα πολλά θ' ὧν
οὐδ' ἂν λέγων λήξαι τις.

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Ἀριστοφάνης, Λυσιστράτη, στίχ. 109 (109-112)

οὐκ εἶδον οὐδ᾽ ὄλισβον ὀκτωδάκτυλον, | ὃς ἦν ἂν ἡμῖν σκυτίνη ᾽πικουρία. | ἐθέλοιτ᾽ ἂν οὖν, εἰ μηχανὴν εὕροιμ᾽ ἐγώ, | μετ᾽ ἐμοῦ καταλῦσαι τὸν πόλεμον;
*::: Άι και να ᾽χα μιαν πέτσινη λεγάμενη οχτώ δάχτυλα | να βολευτώ!… | Λοιπόν δεν έχω δίκιο που σοφίστηκα τρόπο | για να πάψει το μαύρο μακελειό;
*:::Μετάφραση (1965): Κώστας Βάρναλης, Αθήνα: Κέδρος @greek‑language.gr

※ 3ος αιώνας πκε αιώνας, επιγραφή, Επιγραφικό χάραγμα πάνω σε έναν αμφορέα, που βρέθηκε στην αρχαία Ολβία της βόρειας Μαύρης Θάλασσας. SEG 46:956bis, @epigraphy.packhum.org

Νι(—), ὄλισβος.


καυνάκης

καυνάκης
-ου

: καυνάκης < → λείπει η ετυμολογία

χοντρό πανωφόρι, χλαίνη περσικής ή βαβυλωνιακής κατασκευής

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Ἀριστοφάνης, Σφῆκες, στίχ. 1137 (1135-1137)

[ΒΔ.] ἔχ᾽, ἀναβαλοῦ τηνδὶ λαβὼν καὶ μὴ λάλει. | [ΦΙ.] τουτὶ τὸ κακὸν τί ἐστι πρὸς πάντων θεῶν; | [ΒΔ.] οἱ μὲν καλοῦσι Περσίδ᾽, οἱ δὲ καυνάκην.
*:::[ΒΔΕ.] Μπρος, φόρεσε τη χλαίνα κι άσ᾽ τα λόγια. | [ΦΙΛ.] Τί συφορά είναι τούτο; πώς το λένε; | [ΒΔΕ.] Άλλοι το λεν περσίδα, άλλοι φλοκάτη.
*:::Μετάφραση (1967): Θρασύβουλος Σταύρου, Αθήνα: Τυποβιβλιοτεχνική @greek‑language.gr

※ 2ος κε αιώνας ⌘ Ἀρριανός, Ἀνάβασις Ἀλεξάνδρου, 6, 29.5

ἐν δὲ τῷ οἰκήματι πύελον χρυσῆν κεῖσθαι, ἵνα τὸ σῶμα τοῦ Κύρου ἐτέθαπτο, καὶ κλίνην παρὰ τῇ πυέλῳ· πόδας δὲ εἶναι τῇ κλίνῃ χρυσοῦς σφυρηλάτους καὶ τάπητα ἐπίβλημα τῶν Βαβυλωνίων καὶ καυνάκας πορφυροῦς ὑποστρώματα.
*:::Μέσα στο οίκημα είχε τοποθετηθεί χρυσή σαρκοφάγος, στην οποία είχε ταφεί το σώμα του Κύρου, και δίπλα στη σαρκοφάγο μία κλίνη· η κλίνη είχε πόδια από κατεργασμένο χρυσό και για κάλυμμα ένα βαβυλωνιακό χαλί και για στρωσίδι κόκκινα σκεπάσματα.
*::: Μετάφραση (1986, 1998): Θεόδωρος Χ. Σαρικάκης, Αθήνα: Ακαδημία Αθηνών. @greek‑language.gr


κλανίον

: κλανίον (ελληνιστική κοινή) < → λείπει η ετυμολογία

※ 3ος αιώνας κε, ⌘ HGV: P.Diog. 12, Donatio mortis causa, στ. 11, (11-14), @papyri.info

ἔχω [δὲ χρυσία κλάνια ζεῦγος ἓν μναιαίων δύο καὶ ψελίων ζεῦγος]
[ἓν μ]ναέων(*) τριῶν καὶ ὁμο̣[ίως ἄλλα χρυσία τετάρτας πέντε καὶ τὰ ἱμάτιά μου καὶ τὰ χαλκωμάτια.]
[ταῦτα] πάντα διέταξα τῷ υἱῷ [μου· διέταξα δὲ τὸ ζεῦγος τῶν κλανίων μου πραθῆναι καὶ]
[ἀναλω]θῆναι ἰς(*) τὴν περισ̣[τολήν μου.


βουβάλιον

βουβάλιον
-ου

: βουβάλιον (ελληνιστική κοινή) < βούβαλ(ος) + ιον

είδος άγριου αγγουριού

είδος βραχιολιού

στον πληθυντικό


ἄκυλος

: ἄκυλος < → λείπει η ετυμολογία

είδος βαλανιδιού, ο καρπός του πρίνου

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ὀδύσσεια, 10 (κ. Ἀλκίνου ἀπόλογοι: Τὰ περὶ Αἴολον, Λαιστρυγόνας καὶ Κίρκην.), στίχ. 242 (241-243 )

ὣς οἱ μὲν κλαίοντες ἐέρχατο· τοῖσι δὲ Κίρκη | πὰρ ῥ᾽ ἄκυλον βάλανόν τ᾽ ἔβαλεν καρπόν τε κρανείης | ἔδμεναι, οἷα σύες χαμαιευνάδες αἰὲν ἔδουσιν.
#:::Αποκλεισμένοι εκεί θρηνούσαν· πάνω στην ώρα η Κίρκη | τους ρίχνει πρίνους, βαλανίδια και καρπούς κρανιάς, | να φαν όπως τα χαμοκύλιστα γουρούνια.
#::: Μετάφραση σε πεζό (2006): Δημήτρης Ν. Μαρωνίτης, @greek‑language.gr

※ 4ος πκε αιώνας ⌘ Ἀριστοτέλης, Τῶν περὶ τὰ ζῷα ἱστοριῶν, 8, 6 @scaife.perseus

Πιαίνεται δὲ τὸ ζῷον τοῦτο κριθαῖς, κέγχροις, σύκοις, ἀκύλοις, ἀχράσι, σικύοις.

※ 4ος/3ος αιώνας πκε αιώνας ⌘ Θεόφραστος, Enquiry into Plants, 3.16.3, @scaife.perseus

καὶ τὸν καρπὸν τοῦ μὲν πρίνου κατὰ μέγεθος ἐλάττω ταῖς ἐλαχίσταις δὲ βαλάνοις ἴσον, καὶ γλυκύτερον μὲν τοῦ πρίνου πικρότερον δὲ τῆς δρυός. καλοῦσι δέ τινες τὸν μὲν τοῦ πρίνου καὶ τὸν ταύτης καρπὸν ἄκυλον, τὸν δὲ τῆς δρυὸς βάλανον.

κόσμημα σε σχήμα βελανιδιού


ἀρτίαλα

: ἀρτίαλα < αβέβαιης ετυμολογίας


ἐνώτιον

: ἐνώτιον < ἐν + ὠτ(ός) (< οὖς) + -ιον

※ 6ος/5ος πκε αιώνας ⌘ Αἰσχύλος, Απόσπασμα 97 ή 102 ΚΕΡΚΥΩΝ ΣΑΤΥΡΙΚΟΣ, @archive.org, @poesialatina.it

ἀμφωτίδες τοι τοῖς ἐνωτίοις πέλας

※ 3ος/2ος πκε αιώνας ⌘ Παλαιὰ Διαθήκη κατά την μετάφραση των Εβδομήκοντα , Γένεσις (Rahlfs), 24.30

καὶ ἐγένετο ἡνίκα εἶδεν τὰ ἐνώτια καὶ τὰ ψέλια ἐπὶ τὰς χεῖρας τῆς ἀδελφῆς αὐτοῦ καὶ ὅτε ἤκουσεν τὰ ῥήματα Ρεβεκκας τῆς ἀδελφῆς αὐτοῦ λεγούσης Οὕτως λελάληκέν μοι ὁ ἄνθρωπος, καὶ ἦλθεν πρὸς τὸν ἄνθρωπον ἑστηκότος αὐτοῦ ἐπὶ τῶν καμήλων ἐπὶ τῆς πηγῆς

※ 2ος κε αιώνας ⌘ Ἀρριανός, Ἀνάβασις Ἀλεξάνδρου, 6, 29.6

καὶ ἀναξυρίδες Μηδικαὶ καὶ στολαὶ ὑακινθινοβαφεῖς λέγει ὅτι ἔκειντο, αἱ δὲ πορφύρας αἱ δὲ ἄλλης καὶ ἄλλης χρόας, καὶ στρεπτοὶ καὶ ἀκινάκαι καὶ ἐνώτια χρυσοῦ τε καὶ λίθων κολλητά, καὶ τράπεζα ἔκειτο.
*:::Ο Αριστόβουλος αναφέρει ότι είχαν τοποθετηθεί εκεί και αναξυρίδες μηδικές και στολές βαμμένες σε χρώμα υακίνθου, άλλες πορφυρές και άλλες διαφόρων αποχρώσεων, καθώς και περιδέραια και περσικά ξίφη και ενώτια από χρυσό και από πολύτιμες πέτρες συγκολλημένες, και ότι είχε στηθεί ένα τραπέζι.
*::: Μετάφραση (1986, 1998): Θεόδωρος Χ. Σαρικάκης, Αθήνα: Ακαδημία Αθηνών. @greek‑language.gr

※ 2ος κε αιώνας ⌘ Ἀρριανός, Ἰνδική, 16.3 @scaife.perseus

καὶ ἐνώτια Ἰνδοὶ φορέουσιν ἐλέφαντος, ὅσοι κάρτα εὐδαίμονες· οὐ γὰρ πάντες Ἰνδοὶ φορέουσι.


πλάστρον

: πλάστρον < πλάσσω + -τρον

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Ἀριστοφάνης, Απόσπασμα 320, Θεσμοφοριάζουσαι Δεύτεραι, στ. 10 (10-15), @poesialatina.it @books.google.gr

[Β.]διόπας, διάλιθον, πλάστρα, μαλάκιον, βότρυς,
χλίδωνα, περόνας, ἀμφιδέας, ὅρμους, πέδας,
σφραγῖδας, ἁλύσεις, δακτυλίους, καταπλάσματα,
πομφόλυγας, ἀποδέσμους, ὀλίσβους, σάρδια,
ὑποδερίδας, ἑλικτῆρας, ἄλλα πολλά θ' ὧν
οὐδ' ἂν λέγων λήξαι τις.

※ 408/407 πκε, Επιγραφή από την Αττική, IG I³ 386, col. I. στ. 63 (63-64), @epigraphy.packhum.org

πλάστρα χρυσᾶ
τὸ δεμόσιον ἀνέθεκεν

※ 325 πκε, Επιγραφή από την Αττική, IG II² 1527. face A.1, στ. 17, @epigraphy.packhum.org

π[λ]ά̣σ̣τρον ἀργυροῦν̣,

αγάλματα, είδωλα θεών

κατά τον Ησύχιο


ἀόριστος ἄρχων

ἀόριστος ἄρχων

: ἀόριστος ἄρχων < → δείτε τις λέξεις ἀόριστος και ἄρχων

αυτός που κατέχει την εξουσία (ἀρχή) ή κάποιο αξίωμα επ' αόριστον

※ 4ος πκε αιώνας ⌘ Ἀριστοτέλης, Πολιτικά, 1275b (3, 10/15)

ἐν γὰρ ταῖς ἄλλαις πολιτείαις οὐχ ὁ ἀόριστος ἄρχων ἐκκλησιαστής ἐστι καὶ δικαστής, ἀλλὰ ὁ κατὰ τὴν ἀρχὴν ὡρισμένος·


κορίαννον

κορίαννον
-ου

: κορίαννον < → λείπει η ετυμολογία
: ΑΠΟΓΟΝΟΙ: ↷ λατινικά: coriandrum

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Ἀριστοφάνης, Ἱππῆς, στίχ. 682 (680-682)

οἱ δ᾽ ὑπερεπῄνουν ὑπερεπύππαζόν τέ με | ἅπαντες οὕτως ὥστε τὴν βουλὴν ὅλην | ὀβολοῦ κοριάννοις ἀναλαβὼν ἐλήλυθα.
#:::Κι αυτοί να με υψώνουν ως τον ουρανό και να μ᾽ έχουν στα πούπουλα· | έτσι ολάκερη τη βουλή | με κόλιαντρα μιας δεκάρας την κατάχτησα, και νά με!
#::: Μετάφραση (2005): Ηλίας Σπυρόπουλος, Θεσσαλονίκη: Ζήτρος @greek‑language.gr

γυναικείο κόσμημα


μανιάκης

μανιάκης
-ου

: μανιάκης (ελληνιστική κοινή) < → λείπει η ετυμολογία

χρυσό περιδέραιο και περιβραχιόνιο που φορούσαν οι Πέρσες και οι Γαλάτες

※ 3ος/2ος πκε αιώνας ⌘ Παλαιὰ Διαθήκη κατά την μετάφραση των Εβδομήκοντα , Δανιηλ (Ο'), 5.29

τότε Βαλτασαρ ὁ βασιλεὺς ἐνέδυσε τὸν Δανιηλ πορφύραν καὶ μανιάκην χρυσοῦν περιέθηκεν αὐτῷ καὶ ἔδωκεν ἐξουσίαν αὐτῷ τοῦ τρίτου μέρους τῆς βασιλείας αὐτοῦ.

※ 2ος αιώνας πκε αιώνας ⌘ Πολύβιος, Ἱστορίαι, 2.29.8, @scaife.perseus

πάντες δʼ οἱ τὰς πρώτας κατέχοντες σπείρας χρυσοῖς μανιάκαις καὶ περιχείροις ἦσαν κατακεκοσμημένοι.

※ 1ος/2ος κε αιώνας ⌘ Πλούταρχος, Ἠθικά Πολιτικὰ παραγγέλματα, Section 13, 808f-809a, @scaife.perseus

εἰσὶ δὲ καὶ πρὸς χρηματισμὸν οὐκ ἀγεννεῖς ἐν πολιτείᾳ τοῖς δεομένοις τῶν φίλων αἱ συλλήψεις οἷον ὁ Θεμιστοκλῆς, μετὰ τὴν μάχην ἰδὼν νεκρὸν στρεπτὰ χρυσᾶ καὶ μανιάκην περικείμενον αὐτὸς μὲν παρῆλθεν, ἐπιστραφεὶς δὲ πρὸς τὸν φίλον ἀνελοῦ ταῦτʼ εἶπεν· οὐ γὰρ καὶ σὺ Θεμιστοκλῆς γέγονας.


δέραιον

: δέραιον < δέρ(η) + -αιον

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Εὐριπίδης, Ἴων, στίχ. 1431 @scaife.perseus

δέραια παιδὶ νεογόνῳ φέρειν, τέκνον.

λαιμαργιά, περιλαίμιο

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Ξενοφῶν, Κυνηγετικός, 6.1 @scaife.perseus

κυνῶν δὲ κόσμος δέραια, ἱμάντες, στελμονίαι· ἔστω δὲ τὰ μὲν δέραια μαλακά, πλατέα, ἵνα μὴ θραύῃ τὰς τρίχας τῶν κυνῶν, οἱ δὲ ἱμάντες ἔχοντες ἀγκύλας τῇ χειρί, ἄλλο δὲ μηδέν· οὐ γὰρ καλῶς τηροῦσι τὰς κύνας οἱ ἐξ αὐτῶν εἰργασμένοι τὰ δέραια·


περισφύριον

περισφύριον
-ου

: περισφύριον < ουσιαστικοποιημένο ουδέτερο του επιθέτου περισφύριος (περισφύριον)

βραχιόλι γύρω από τον αστράγαλο

※ 5ος αιώνας πκε ⌘ Ἡρόδοτος, Ἱστορίαι, 4 (Μελπομένη), 176.1

Μακέων δὲ τούτων ἐχόμενοι Γινδᾶνές εἰσι, τῶν αἱ γυναῖκες περισφύρια δερμάτων πολλὰ ἑκάστη φορέει κατὰ τοιόνδε τι, ὡς λέγεται· κατ᾽ ἄνδρα ἕκαστον μειχθέντα περισφύριον περιδέεται· ἣ δ᾽ ἂν πλεῖστα ἔχῃ, αὕτη ἀρίστη δέδοκται εἶναι ὡς ὑπὸ πλείστων ἀνδρῶν φιληθεῖσα.
*:::Αμέσως ύστερ᾽ από αυτούς τους Μάκες έρχονται οι Γινδάνες, που οι γυναίκες τους φορούν η καθεμιά τους γύρω από τον αστράγαλο πολλά βραχιόλια δερμάτινα, για τον εξής λόγο, όπως λένε: για κάθε άντρα που κάνει έρωτα μαζί της, φορά κι ένα βραχιόλι· κι όποια έχει τα περισσότερα, αυτήν έχουν για πρώτη και καλύτερη, αφού αγαπήθηκε από περισσότερους άντρες.
*:::Μετάφραση (1992): Ηλίας Σπυρόπουλος. Αθήνα:Γκοβόστης @greek‑language.gr

※ 6ος αιώνας κε αιώνας Αγαθίας ο Σχολαστικός στην ⌘ Παλατινή Ανθολογία, βιβλίο 6ο, επίγραμμα 172. @scaife.perseus

Πορφυρὶς ἡ Κνιδίη τὰ στέμματα καὶ τὸ δίθυρσον
τοῦτο τὸ λογχωτὸν καὶ τὸ περισφύριον,
οἷς ἀνέδην βάκχευεν, ὅτ' ἐς Διόνυσον ἐφοίτα
κισσωτὴν στέρνοις νεβρίδ' ἀναπτομένη,
ἁβροκόμη Διόνυσε, πρὸ παστάδος ᾐώρησεν
ταῦτα τὰ τοῦ κάλλευς κόσμια καὶ μανίης.


μάννος

: μάννος < → λείπει η ετυμολογία

κολλάρο, περιδέραιο


φοίνισσα

: φοίνισσα < φοῖνιξ + -ισσα

θηλυκό του φοῖνιξ


πλῆσμα

πλῆσμα
-ατος

: πλῆσμα < πίμπλημι

γέμισμα, κορεσμός, χόρτασμα

κυριολεκτικά

γονιμοποίηση, γκάστρωμα

※ 4ος πκε αιώνας ⌘ Ἀριστοτέλης, Τῶν περὶ τὰ ζῷα ἱστοριῶν, 6, 23 @scaife.perseus

Ἴσχει δὲ γάλα κύουσα δεκάμηνος οὖσα. Τεκοῦσα δὲ βιβάζεται ἑβδόμῃ ἡμέρᾳ, καὶ μάλιστα δέχεται τὸ πλῆσμα ταύτῃ βιβασθεῖσα τῇ ἡμέρᾳ, λαμβάνει δὲ καὶ ὕστερον. Ἐὰν δὲ μὴ τέκῃ πρὶν τὸ γνῶμα λιπεῖν, οὐκέτι λαμβάνει πλῆσμα οὐδὲ κυΐσκεται τοῦ λοιποῦ βίου παντός.
#::ΣτΕ: Ο Αριστοτέλης αναφέρεται στην αναπαραγωγική διαδικασία των γαϊδουριών.


ψέφος

ψέφος
-εος/-ους

: ψέφος < → λείπει η ετυμολογία

άλλη μορφή του ψέφας


ἀπόρραξις

ἀπόρραξις
-εως

: ἀπόρραξις < ἀπορράσσω

είδος παιχνιδιού με μπάλα

※ 12ος αιώνας - ⌘ Ευστάθιος Θεσσαλονίκης Παρεκβολαί εὶς τὴν Ὁμήρου Ὀδύσσειαν, (Commentarii ad Homeri Odysseam i), @catholiclibrary.org/

Ὅτι δὲ ἡ ῥηθεῖσα οὐρανία εἶδος ἦν τῆς διὰ σφαίρας παιδιᾶς, δηλοῖ ὁ γράψας ὅτι ταύτης ἡ μέν τις ἐλέγετο οὐρανία, ἡ δὲ, ἀπόῤῥαξις. ἡ δὲ, ἐπίσκυρος. ἡ δὲ, φαινίνδα. Οὐρανία μὲν, ἡ εἰς οὐρανὸν τῆς σφαίρας ἀναβολή. ἣν ὁ ποιητὴς ἐμφαίνειν δοκεῖ ἐν τῷ, οἵ δ' ἐπεὶ οὖν σφαῖραν καλὴν μετὰ χερσὶν ἕλοντο. πορφυρέην καὶ ἑξῆς ὡς προγέγραπται. Ἀπόῤῥαξις δὲ, ὅτ' ἂν τὴν σφαῖραν μὴ πρὸς τοῖχον ἀλλὰ πρὸς ἔδαφος σκληρῶς φασὶν ἀράττωσιν ὥστε ἀποκρουομένην ἅλλεσθαι πάλιν.


προκήρυγμα

: προκήρυγμα < προ- + κήρυγμα

η προηγούμενη ανακοίνωση

ελληνιστική κοινή


σφυρόν

: σφυρόν < → λείπει η ετυμολογία

αστράγαλος του ποδιού

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ἰλιάς, στη Βικιθήκη

4 (Δ. Ὁρκίων σύγχυσις. Ἀγαμέμνονος ἐπιπώλησις.), στίχ. 147 (146-147 )
#:*: τοῖοί τοι, Μενέλαε, μιάνθην αἵματι μηροὶ | εὐφυέες κνῆμαί τε ἰδὲ σφυρὰ κάλ᾽ ὑπένερθε.
#:*::ομοίως, ω Μενέλαε, εβάφηκαν τα ωραία | μεριά σου και τα κνήμια σου και οι φτέρνες εις το αίμα·
#:*:: Έμμετρη μετάφραση (1922): Ιάκωβος Πολυλάς, @greek‑language.gr
#:* 6 (Ζ. Ἕκτορος καὶ Ἀνδρομάχης ὁμιλία.), στίχ. 117 (116-118 )
#:*: Ὣς ἄρα φωνήσας ἀπέβη κορυθαίολος Ἕκτωρ· | ἀμφὶ δέ μιν σφυρὰ τύπτε καὶ αὐχένα δέρμα κελαινόν, | ἄντυξ ἣ πυμάτη θέεν ἀσπίδος ὀμφαλοέσσης.
#:*::Είπε· κι ευθύς εκίνησεν ο λοφοσείστης Έκτωρ· | τες πτέρνες και τον τράχηλον το μαύρο δέρμα εκτύπα, | και γύρω την ομφαλωτήν εκύκλωνεν ασπίδα.
#:*:: Έμμετρη μετάφραση (1922): Ιάκωβος Πολυλάς, @greek‑language.gr

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Ἀριστοφάνης, Σφῆκες, στίχ. 277 (274-277)

ἢ προσέκοψ᾽ ἐν | τῷ σκότῳ τὸν δάκτυλόν που, | εἶτ᾽ ἐφλέγμηνεν αὐτοῦ | τὸ σφυρὸν γέροντος ὄντος;
#::: Στο σκοτάδι μήπως σκόνταψε | και το δάχτυλό του χτύπησε | και του κακοφόρμισε ίσως το στραγάλι; | Κάτι τέτοια τα παθαίνουν όλοι οι γέροι.
#::: Μετάφραση (1967): Θρασύβουλος Σταύρου, Αθήνα: Τυποβιβλιοτεχνική @greek‑language.gr

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Ἀριστοφάνης, Ἀχαρνῆς, στίχ. 1179 @scaife.perseus

καὶ τὸ σφυρὸν παλίνορρον ἐξεκόκκισεν,

πρόποδες βουνού

※ 6ος/5ος πκε αιώνας ⌘ Πίνδαροςʷ, Πυθιονίκαις, 2. Ἱέρωνι Συρακοσίῳ ἅρματι, 46 Επιμ. Boeck, Pindari opera quae supersunt, 1811. (2.44-2.46)

ὃς | ἵπποισι Μαγνητίδεσσι ἐμίγνυτ' ἐν Παλίου | σφυροῖς,
#:::κι εκείνος | με τις μαγνησιώτικες εσμίχτηκε φοράδες στου Πηλίου | τα ριζά
#::: Μετάφραση (1994): Γιάννης Οικονομίδης, @greek‑language.gr

το πιο απομακρυσμένο άκρο της Λιβύης


γρῖπος

: γρῖπος (ελληνιστική κοινή) < Σύμφωνα με τον Beekes μάλλον έχει προελληνική προέλευση λόγω της εναλλαγής των γραμμάτων π/φ. Δεν σχετίζεται με το γέρρον.

καλάθι ψαρέματος, δίχτυ ψαρέματος


γρῖφος

: γρῖφος < Σύμφωνα με τον Beekes μάλλον έχει προελληνική προέλευση λόγω της εναλλαγής των γραμμάτων π/φ. Δεν σχετίζεται με το γέρρον.

ασαφές ρητό, αίνιγμα, γρίφος

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Ἀριστοφάνης, Σφῆκες, στίχ. 20

[ΣΩ.] οὐδὲν ἄρα γρίφου διαφέρει Κλεώνυμος.
#:::[ΣΩΣ.] Ώστε γρίφος και Κλεώνυμος καθόλου δε διαφέρουν.
#::: Μετάφραση (1967): Θρασύβουλος Σταύρου, Αθήνα: Τυποβιβλιοτεχνική @greek‑language.gr

※ 1ος/2ος κε αιώνας ⌘ Πλούταρχος, Ἠθικά Περὶ τοῦ τὰ ἄλογα λόγῳ χρῆσθαι, Section 4, 988a, 20 @scaife.perseus

καὶ τὴν Σφίγγα ἐκείνην οὐκ ἂν ὤνησεν ἡ σοφία περὶ τὸ Φίκιον ἄνω καθεζομένην, αἰνίγματα καὶ γρίφους πλέκουσαν, εἰ μὴ ῥώμῃ καὶ ἀνδρείᾳ πολὺ τῶν Καδμείων ἐπεκράτει.

※ 2/3ος κε αιώνας ⌘ Ἀθήναιος ὁ Nαυκρατίτης, Δειπνοσοφισταί, 10, 86 @scaife.perseus, @el.wikisource

τίνα δὲ κόλασιν ὑπέμενον Ἀθήνησιν οἱ μὴ λύσαντες τὸν προτεθέντα γρῖφον, εἴ γε ἔπινον φιάλην ἅλμῃ κεκερασμένην, ὡς καὶ ὁ Κλέαρχος προεῖπεν ἐν τῷ ὅρῳ;

άλλη μορφή του γρῖπος

※ 2ος κε αιώνας ⌘ Γαληνός, De usu partium corporis humani I-XI, 1.2, p.3.4 @scaife.perseus

ταύταις ταῖς χερσὶν ἄνθρωπος καὶ ἱμάτιον ὑφῄνατο, καὶ δίκτυον ἐπλέξατο, καὶ πόρκον, καὶ γρίφον, καὶ νεφέλην, ὥστ’ οὐ μόνον τῶν ἐν γῇ ζώων, ἀλλὰ καὶ τῶν ἐν θαλάττῃ τε καὶ ἀέρι κρατεῖ. τοιοῦτον μὲν αὐτῷ πρὸς ἀλκὴν ὅπλον ἡ χείρ.

※ 2ος/3ος αιώνας κε αιώνας ⌘ Ὀππιανός, Ἁλιευτικά, 3.80 @scaife.perseus

τῶν τὰ μὲν ἀμφίβληστρα, τὰ δὲ γρῖφοι καλέονται,


σκανδάληθρον

σκανδάληθρον
-ου

: σκανδάληθρον < σκάνδαλον + -θρον

η σκανδάλη της παγίδας για το πιάσιμο των ζώων

δημιουργία παγίδων σε έναν διάλογο με διάφορα επιχειρήματα

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Ἀριστοφάνης, Ἀχαρνῆς, στίχ. 687 @scaife.perseus

κᾆτʼ ἀνελκύσας ἐρωτᾷ σκανδάληθρʼ ἱστὰς ἐπῶν


λάπαθος

: λάπαθος < → λείπει η ετυμολογία

παγίδα, λάκκος

για σύλληψη ζώων

※ 5ος/4ος αιώνας πκε αιώνας Δημόκριτος, Απόσπασμα, 122, @scaife.perseus

τοὺς βόθρους τοὺς πρὸς τῶν κυνηγῶν σκαπτομένους οἷς ὑπεράνω κόνις λεπτὴ ἐπιχεῖται καὶ φρύγανα ἐπιβάλλεται, ἵνα οἱ λαγωοὶ ἐμπίπτωσιν εἰς αὐτούς, λαπάθους φησὶ καλεῖσθαι.


σῖξις

: σῖξις < σίζω

συριστικός ήχος που δημιουργείται όταν καυτό μέταλλο τοποθετηθεί στο νερό


βύλαρος

: βύλαρος < → λείπει η ετυμολογία

είδος σκαθαριού

※ 4ος αιώνας κε αιώνας ⌘ Επιφάνιος Κωνσταντίας ή Σαλαμίνας, Panarion (Adversus Haereses), 40.3.3, @scaife.perseus

εὕρομεν γὰρ καὶ παρὰ τοῖς καλουμένοις φυσιολόγοις, μᾶλλον δὲ ἡμεῖς αὐτοὶ ὁρῶμεν, ὡς τὸ τῶν κανθάρων γένος τὸ παρά τισι βυλάρων καλούμενον, συνήθειαν ἔχει ἐν τῇ δυσωδίᾳ καὶ κόπρῳ ἀνακυλίεσθαι·

※ 4ος αιώνας κε αιώνας ⌘ Επιφάνιος Κωνσταντίας ή Σαλαμίνας, Panarion (Adversus Haereses), 40.3.4, @scaife.perseus

καὶ μελίσσαις μὲν αὕτη ἡ κόπρος καὶ δυσωδία θάνατος, βυλάροις δέ ἐστιν ἐργασία κοὶ τροφὴ καὶ πραγματεία.


τρεσᾶς

: τρεσᾶς < τρέω + -ᾶς

άλλη μορφή του τρέσας

ελληνιστική κοινή


Ἀλαλκομενιεύς

Ἀλαλκομενιεύς

: Ἀλαλκομενιεύς < Ἀλαλκομεναί

ο [[κάτοικος της πόλης των Αλαλκομενών

πατριδωνυμικό


γαλεάγρα

: γαλεάγρα < γαλέη + ἄγρα

παγίδα για νυφίτσες ή άλλα ζώα

κλουβί για ζώα

γαλεάγρα, πιεστήριο με ειδικό κοχλιωτό μηχανισμό για την σύνθλιψη ελιών, σταφυλιών κ.λπ.


κύθρη

: κύθρη < → λείπει η ετυμολογία

ποιητικός & ιωνικός τύπος του χύτρα


παρατιλμός

παρατιλμός
-οῦ

: παρατιλμός < παρατίλλω

αποτρίχωση, το μάδημα των τριχών διαφόρων μερών του σώματος


*ἑπέτης

*ἑπέτης
-ου
ἑπέτις

:
*ἑπέτης < αμάρτυρος τύπος, ἕπομαι + -της, απαντά ο δωρικός τύπος ἑπέτας και ο τύπος ἑπέτις (θηλυκό)

ακόλουθος, υπηρέτης


σάμβαλον

σάμβαλον
-ου

: σάμβαλον < → λείπει η ετυμολογία

αιολικός τύπος του σάνδαλον

※ 7ος/6ος αιώνας πκε αιώνας, ⌘Σαπφώ, Επίγραμμα 98, στ. 2 (1-3)

Θυρώρω πόδες ἐπτορόγυιοι,
τὰ δὲ σάμβαλα πεμπεβόηα
πέσσυγγοι δὲ δέκ᾽ ἐξεπόνασαν·
*::* Οργές εφτά του πορτοφύλακα τα πόδια,
πέντε βοδιών τομάρι για τα σάνταλά του,
κι οι τσαγκάρηδες δέκα που τα μαστορέψαν!
*::*:Μετάφραση: Ι.Θ. Κακριδής, @greek-language.gr
*::* Του θυρωρού τα πόδια μετρούν εφτά οργές·
τα σαντάλια του είναι καμωμένα από πέντε βοδιών δέρμα·
δέκα τσαγκάρηδες χρειάστηκε να τα δουλέψουν.
*::*:Μετάφραση: Ι.Ν. Καζάζης, @greek-language.gr


σάνδαλον

σάνδαλον
-ου
σάνδαλα

: σάνδαλον < → λείπει η ετυμολογία

σανδάλι, πέδιλο

※ 8ος/7oς αιώνας πκε αιώνας ⌘Hymni Homerici Ομηρικοί Ύμνοι/IV. Εις Ερμήν, στίχ. 83 (82-83)

τῶν τότε συνδήσας νεοθηλέος ἀγκάλῳ ὥρην
ἀβλαβέως ὑπὸ ποσσὶν ἐδήσατο σάνδαλα κοῦφα

※ 3ος αιώνας πκε αιώνας ⌘ Θεόκριτος, Εἰδύλλια, Ἡρακλίσκος, στιχ. 36 (35-36)

«ἄνσταθ᾽, Ἀμφιτρύων· ἐμὲ γὰρ δέος ἴσχει ὀκνηρόν·
ἄνστα, μηδὲ πόδεσσι τεοῖς ὑπὸ σάνδαλα θείης.
#:::«Σήκω, Αμφιτρύων· εμένα, ιδές, με παραπήρε ο φόβος·
σήκω όπως είσαι, μη ζητάς σάνδαλα να φορέσεις.
#::: Μετάφραση (1911), Ιωάννης Πολέμης @greek‑language.gr

※ 1ος πκε κε αιώνας, Μάρκος Αργεντάριος στην ⌘ Παλατινή Ανθολογία, βιβλίο 6ο, επίγραμμα 201, @perseus.tufts.edu

σάνδαλα καὶ μίτρην περικαλλέα, τόν τε μυρόπνουν
βόστρυχον ὡραίων οὖλον ἀπὸ πλοκάμων,
καὶ ζώνην, καὶ λεπτὸν ὑπένδυμα τοῦτο Χιτῶνος,
καὶ τὰ περὶ στέρνοις ἀγλαὰ μαστόδετα,
ἔμβρυον εὐώδινος ἐπεὶ φύγε νηδύος ὄγκον,
Εὐφράντη νηῷ θῆκεν ὕπ᾽ Ἀρτέμιδος.
#:::Τα σανδάλια και τον κομψό κεφαλόδεσμο
και από τα όμορφα μαλλιά την ευωδιαστή σγουρή πλεξίδα
και τη ζώνη και τούτο το λεπτό ένδυμα που φορούσε κάτω απ' τον χιτώνα
και τον ωραίο στηθόδεσμο που περιβάλλει το στέρνο,
η Ευφράντη απόθεσε στο ναό κάτω απ' την Άρτεμη,
επειδή γλίτωσε με εύκολη γέννα από τον άψυχο όγκο της κοιλιάς της.
#:::Μετάφραση: Μαρία Η. Πετρίδου, Φιλίππου Στέφανος: Μάρκος Αργεντάριος, διδακτορική διατριβή, Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων, Σχολή Φιλοσοφική, Τμήμα Φιλολογίας, Ιωάννινα, 2005, σελ. 137
#:::ΣτΕ: Σύμφωνα με τον ποιητή μία έγκυος γυναίκα, η Ευφράντη, μετά τον ανώδυνο τοκετό, που είχε, προσέφερε προσωπικά της αντικείμενα στον ναό της Αρτέμιδος. Μεταξύ αυτών προσέφερε και τα σανδάλια της.

είδος ψαριού


ἀτημέλεια

ἀτημέλεια
-ας

: ἀτημέλεια < → λείπει η ετυμολογία

αμέλεια, ολιγωρία


κυδοιμός

κυδοιμός
-οῦ

: κυδοιμός < αβέβαιης ετυμολογίας. Σύμφωνα με τον Beekes μάλλον έχει προελληνική προέλευση δεδομένου ότι η δομή της λέξης είναι ασυνήθιστη. Δεν φαίνεται να υπάρχει συσχέτιση με το ρήμα κυδάζομαι.

θόρυβος, αναταραχή της μάχης, οχλοβοή

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ἰλιάς, στη Βικιθήκη

11 (Λ. Ἀγαμέμνονος ἀριστεία.), στίχ. 52 (52-53 )
*:*: ἐν δὲ κυδοιμὸν | ὦρσε κακὸν Κρονίδης,
*:*::και τάραχον | ο Δίας ολέθριον εσήκωσε
*:*:: Έμμετρη μετάφραση (1922): Ιάκωβος Πολυλάς, @greek‑language.gr
*:* 11 (Λ. Ἀγαμέμνονος ἀριστεία.), στίχ. 164 (163-164 )
*:*:Ἕκτορα δ᾽ ἐκ βελέων ὕπαγε Ζεὺς ἔκ τε κονίης | ἔκ τ᾽ ἀνδροκτασίης ἔκ θ᾽ αἵματος ἔκ τε κυδοιμοῦ·
*:*::Κι έσυρ᾽ ο Ζευς τον Έκτορα μακράν από τα βέλη, | την ταραχήν, τα αίματα και την ανδροφονίαν·
*:*:: Έμμετρη μετάφραση (1922): Ιάκωβος Πολυλάς, @greek‑language.gr


ὡροσκοπεῖον

: ὡροσκοπεῖον < ὡροσκοπ(έω) + -εῖον

※ 1ος πκε/κε αιώνας ⌘ Στράβων, Γεωγραφικά, 2.5, 14 @perseus.tufts.edu @wikisource

συμφωνεῖν γὰρ καὶ τὰ ὡροσκοπεῖα καὶ τοὺς ἀνέμους φασὶ τοὺς ἑκατέρωσε φοροὺς καὶ τὰ μήκη τῶν μεγίστων ἡμερῶν τε καὶ νυκτῶν· ἔστι γὰρ τετταρεσκαίδεκα ὡρῶν ἰσημερινῶν καὶ ἡμίσους ἡ μεγίστη τῶν ἡμερῶν τε καὶ νυκτῶν.


Παραποτάμιοι

Παραποτάμιοι

: Παραποτάμιοι < πληθυντικός αριθμός του παραποτάμιος

οι κάτοικοι των Παραποταμίων

πατριδωνυμικό


πνευμάτωσις

: πνευμάτωσις < πνευματόω + -σις < πνεῦμα

εξαέρωση, εξάτμιση

φούσκωμα, πρήξιμο

ελληνιστική κοινή


Χαιρωνεύς

Χαιρωνεύς
Χαιρωνίς

: Χαιρωνεύς < αρχαία ελληνική Χαιρών(εια) + -εύς

ο κάτοικος της Χαιρώνειας

ελληνιστική κοινή

πατριδωνυμικό


Χαιρωνίς

: Χαιρωνίς < αρχαία ελληνική Χαιρών(εια) + -ίς

θηλυκό του Χαιρωνεύς

ελληνιστική κοινή

πατριδωνυμικό


ἔφηβος

: ἔφηβος < ἐπί + ἥβ(η) + -ος

που φθάνει στην εφηβεία, νέος δεκαοκτώ ετών

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Ξενοφῶν, Κύρου Παιδεία, 1, 2.8 @scaife.perseus

μέχρι μὲν δὴ ἓξ ἢ ἑπτακαίδεκα ἐτῶν ἀπὸ γενεᾶς οἱ παῖδες ταῦτα πράττουσιν, ἐκ τούτου δὲ εἰς τοὺς ἐφήβους ἐξέρχονται.

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Ξενοφῶν, Κύρου Παιδεία, 1, 2.13 @scaife.perseus

ἀφʼ οὗ δʼ ἂν ἐξέλθωσι χρόνου οὗτοι αὖ πέντε καὶ εἴκοσιν ἔτη διάγουσιν ὧδε. πρῶτον μὲν ὥσπερ οἱ ἔφηβοι παρέχουσιν ἑαυτοὺς ταῖς ἀρχαῖς χρῆσθαι, ἤν τι δέῃ ὑπὲρ τοῦ κοινοῦ, ὅσα φρονούντων τε ἤδη ἔργα ἐστὶ καὶ ἔτι δυναμένων.

※ 4ος πκε αιώνας ⌘ Ἀριστοτέλης, Ἀθηναίων πολιτεία, @scaife.perseus 53, p.59

οἱ δὲ ἔφηβοι ἐγγραφόμενοι πρότερον μὲν εἰς [*] λελευκωμένα γραμματεῖα ἐνεγράφοντο, καὶ ἐπεγράφοντο αὐτοῖς ὄ τ ἐφ’ ὖ ἐνεγράφησαν καὶ ὁ ἐπώνυμος ὁ τῷ προτέρῳ ἔτει δεδιαιτηκώς, νῦν δ’ εἰς στήλην χαλκῆν ἀναγράφονται, καὶ ἵσταται ἡ στήλη πρὸ τοῦ βουλευτηρίου παρὰ τοὺς ἐπωνύμους.

※ 4ος/3ος αιώνας πκε αιώνας ⌘ Θεόφραστος, Χαρακτῆρες, 5.7

καὶ τῆς μὲν ἀγορᾶς πρὸς τὰς τραπέζας προσφοιτᾶν, τῶν δὲ γυμνασίων ἐν τούτοις διατρίβειν, οὗ ἂν οἱ ἔφηβοι γυμνάζωνται, τοῦ δὲ θεάτρου καθῆσθαι, ὅταν ᾖ θέα, πλησίον τῶν στρατηγῶν.
#:::Στην αγορά συχνάζει κυρίως στο μέρος όπου είναι εγκατεστημένοι οι τραπεζίτες, ενώ προτιμά να περνά τον καιρό του σ᾽ εκείνα τα γυμνάσια, όπου γυμνάζονται οι έφηβοι. Στο θέατρο, όταν υπάρχει κάποια παράσταση, κάθεται κοντά στους στρατηγούς.
#:::Μετάφραση (2008), Σταύρος Γκιργκένης @greek‑language.gr

ρίξιμο ζαριών

είδος ποτηριού

είδος γυναικείου υποδήματος


ϝεργαλεῖον

: ϝεργαλεῖον < *ϝέργ-αλ(ον) + -εῖον → δείτε ἐργαλεῖον

κρητικός τύπος του ἐργαλεῖον

※ 5ος αιώνας πκε αιώνας Επιγραφή στη Γόρτυνα @epigraphy.packhum.org

μας, ἰστός, ἔρια κε̄ρίθεκν-
α, ϝεργαλεῖα σιδάρια, ἄρατ-
ρον, δυγὸν βοο̃ν, κάπετον, μ-
*::: …μας, αργαλειός, μαλλιά χειροτεχνικά, εργαλεία σιδερένια, [ένα] άροτρο, [ένα] ζευγάρι βόδια, φτυάρι, μ…
*::: Μετάφραση στα αγγλικά: pdf, p.4 Rubinstein, Lene. Law-enforcement in the Hellenistic cities: …
*::: Σχόλια στα γαλλικά: Effenterre, Henri Van. Françoise Ruzé. (1995) Νomina. Recueil d’inscriptions politiques et juridiques de l’archaïsme grec, @persee.fr σελ.165, σχόλια σ.166, γλωσσάρι σ.169.


Δαυλιάς

: Δαυλιάς < Δαυλί(ς) + άς

η κάτοικος της Δαύλειας

πατριδωνυμικό


μαστόδετον

μαστόδετον
-ου

: μαστόδετον < μαστ(ός) + δέω

άπαξ λεγόμενον

σάνδαλα καὶ μίτρην περικαλλέα, τόν τε μυρόπνουν
βόστρυχον ὡραίων οὖλον ἀπὸ πλοκάμων,
καὶ ζώνην, καὶ λεπτὸν ὑπένδυμα τοῦτο Χιτῶνος,
καὶ τὰ περὶ στέρνοις ἀγλαὰ μαστόδετα,
ἔμβρυον εὐώδινος ἐπεὶ φύγε νηδύος ὄγκον,
Εὐφράντη νηῷ θῆκεν ὕπ᾽ Ἀρτέμιδος.
*:::Τα σανδάλια και τον κομψό κεφαλόδεσμο
και από τα όμορφα μαλλιά την ευωδιαστή σγουρή πλεξίδα
και τη ζώνη και τούτο το λεπτό ένδυμα που φορούσε κάτω απ' τον χιτώνα
και τον ωραίο στηθόδεσμο που περιβάλλει το στέρνο,
η Ευφράντη απόθεσε στο ναό κάτω απ' την Άρτεμη,
επειδή γλίτωσε με εύκολη γέννα από τον άψυχο όγκο της κοιλιάς της.
*:::Μετάφραση: Μαρία Η. Πετρίδου, Φιλίππου Στέφανος: Μάρκος Αργεντάριος, διδακτορική διατριβή, Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων, Σχολή Φιλοσοφική, Τμήμα Φιλολογίας, Ιωάννινα, 2005, σελ. 137
*:::ΣτΕ: Σύμφωνα με τον ποιητή μία έγκυος γυναίκα, η Ευφράντη, μετά τον ανώδυνο τοκετό, που είχε, προσέφερε προσωπικά της αντικείμενα στον ναό της Αρτέμιδος. Μεταξύ αυτών προσέφερε και τον στηθόδεσμό της.


μαστόδεσμος

μαστόδεσμος
-ου

: μαστόδεσμος < → λείπει η ετυμολογία


πτυάριον

: πτυάριον (ελληνιστική κοινή)< υποκοριστικό του πτύον

μικρό φτυάρι


ὄσχη

: ὄσχη < → λείπει η ετυμολογία
: ΑΠΟΓΟΝΟΙ: ⇘ νέα ελληνικά: όσχεο

σάκος που περιβάλλει τους όρχεις

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Ἱπποκράτης, Περὶ νούσων [νόσων], (De morbis i-iii), 4.57, p.610, @scaife.perseus

Ὁ δὲ σπλὴν ὑπονοσέων ἕλκει ἀπὸ τῆς κοιλίης ἀπὸ τοῦ ποτοῦ, ἡ δὲ νοῦσος γίνεται, καὶ ἡ ὄσχη διαφανὴς γίνεται, καὶ αἱ κληῖδες καὶ ὁ τράχηλος καὶ τὰ στήθεα καταλεπτύνεται·


ὄσχεον

: ὄσχεον < → λείπει η ετυμολογία
: ΑΠΟΓΟΝΟΙ: ⇘ νέα ελληνικά: όσχεο

άλλη μορφή του ὄσχη

※ 1ος κε αιώνας ⌘ Διοσκουρίδης Πεδάνιος, Περὶ ὕλης ἰατρικῆςʷ, 2, 78.3 @scaife.perseus

καὶ πρὸς φαγεδαινικὰ δʼ ἕλκη καὶ ἀδύνας αἰδοίου καὶ ὀσχέου σὺν μέλιτι, πρὸς δὲ λέπρας καὶ πίτυρα σὺν νίτρῳ ἢ γῇ κιμωλίᾳ σμῆγμα κράτιστον.


ῥόμος

: ῥόμος < → λείπει η ετυμολογία

σκουλήκι του ξύλου, το σαράκι


ἱστορία

: ῐ̔στορῐ́ᾱ < ἵστωρ ή ἴστωρ (σοφός, αυτήκοος, γνώστης αυτόπτης) + -ῐ́ᾱ → δείτε τη λέξη οἶδα με την οποία σχετίζεται το πρώτο συνθετικό

έρευνα, πληροφόρηση, μάθηση μέσω έρευνας, αναζήτηση, εξέταση

※ 5ος αιώνας πκε ⌘ Ἡρόδοτος, Ἱστορίαι, 2 (Εὐτέρπη), 118.1

εἰρομένου δέ μευ τοὺς ἱρέας εἰ μάταιον λόγον λέγουσι οἱ Ἕλληνες τὰ περὶ Ἴλιον γενέσθαι ἢ οὔ, ἔφασαν πρὸς ταῦτα τάδε, ἱστορίῃσι φάμενοι εἰδέναι παρ᾽ αὐτοῦ Μενέλεω.

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Πλάτων, Φαίδων, 96Α

ἐγὼ γάρ, ἔφη, ὦ Κέβης, νέος ὢν θαυμαστῶς ὡς ἐπεθύμησα ταύτης τῆς σοφίας ἣν δὴ καλοῦσι περὶ φύσεως ἱστορίαν·

(κατ’ επέκταση) γνώση και πληροφορία αποκτωμένη και συλλεγόμενη τοιουτοτρόπως

παράθεμα στο λήμμα ῐ̔στορῐ́η

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Ἱπποκράτης, Περὶ ἀρχαίης ἰητρικῆς, 20

λέγω δὲ ταύτην τὴν ἱστορίην εἰδέναι, ἄνθρωπος τί ἐστιν καὶ δι᾽ οἵας αἰτίας γίνεται καὶ τἄλλα ἀκριβέως.

αφήγηση, εξιστόρηση γεγονότων και πραγματικών και φανταστικών

αντικειμενική και επιστημονική καταγραφή, κριτική και έκθεση ερευνών κάποιου περί πραγματικών συμβάντων και γεγονότων, ιστορία, διήγηση

※ 5ος αιώνας πκε ⌘ Ἡρόδοτος, Ἱστορίαι, 7 (Πολύμνια), 96

τούτοισι πᾶσι καὶ τοῖσι ἐς τὸν πεζὸν τεταγμένοισι αὐτῶν ἐπῆσαν ἑκάστοισι ἐπιχώριοι ἡγεμόνες, τῶν ἐγώ, οὐ γὰρ ἀναγκαίῃ ἐξέργομαι ἐς ἱστορίης λόγον, οὐ παραμέμνημαι.

※ 4ος πκε αιώνας ⌘ Ἀριστοτέλης, Ῥητορική, 1, 4.13

πρὸς δὲ τὰς πολιτικὰς συμβουλὰς αἱ τῶν περὶ τὰς πράξεις γραφόντων ἱστορίαι: ἅπαντα δὲ ταῦτα πολιτικῆς ἀλλ᾽ οὐ ῥητορικῆς ἔργον ἐστίν.

η ιστορική, η Αγία Γραφή σε αντίθεση με την αναγωγή

ελληνιστική κοινή


ἱστορίαν

αιτιατική ενικού του ἱστορία


ἱστορίας

γενική ενικού του ἱστορία

αιτιατική πληθυντικού του ἱστορία


ἱστορίᾳ

δοτική ενικού του ἱστορία


ἱστορίαι

ονομαστική και κλητική πληθυντικού του ἱστορία


ἱστοριῶν

γενική πληθυντικού του ἱστορία


ἱστορίαις

δοτική πληθυντικού του ἱστορία


ἱστορίαιν

γενική και δοτική δυϊκού του ἱστορία


ῥοπάλη

: ῥοπάλη < μεταπλασμένος τύπος του ῥόπαλον, με αλλαγή από ουδέτερο σε θηλυκό γένος

άλλη μορφή του ῥόπαλον

Στον Πίνδαρο Ολυμ. 9, 45


σᾶμα

: σᾶμα → δείτε τη λέξη σῆμα

δωρικός τύπος του σῆμα


σκύταλον

σκῠ́τᾰλον
σκῠ́τᾱλον

: σκῠ́τᾰλον < μεταπλασμένος τύπος του σκυτάλη με αλλαγή από θηλυκό σε ουδέτερο γένος, κατά τα ουδέτερα → δείτε επίσης τη λέξη ῥοπάλη

ρόπαλο, σκυτάλη, μαγκούρα

※ 6ος/5ος πκε αιώνας ⌘ Πίνδαροςʷ, Ὀλυμπιονίκαιςʷ, 9. Ἐφαρμόστῳ Ὀπουντίῳ παλαιστῇ, 29-31

ἐπεὶ ἀντίον
πῶς ἂν τριόδοντος
Ἡρακλέης σκύταλον τίναξε χερσίν,
*::: Γιατί και πώς αλλιώς
τα χέρια του Ηρακλή το ρόπαλο
θα τίναζαν στην τρίαινα ενάντια,
*::: Μετάφραση (2004): Ιωάννης Οικονομίδης, Αθήνα: Εταιρεία Ελληνικών Τυπογραφικών Στοιχείων @greek‑language.gr


βασκάνιον

βασκάνιον
-ου

: βασκάνιον < βάσκαν(ος) + -ιον

φυλακτό κατά της μαγείας

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Ἀριστοφάνης, Απόσπασμα 592, @poesialatina.it, @books.google.gr

πλὴν εἴ τις πρίαιτο δεόμενος
βασκάνιον ἐπικάμινον ἀνδρὸς χαλκέως.

τα μάγια, κακόβουλες επιρροές

στον πληθυντικό


ὑέργον

: ὑέργον < → δείτε τη λέξη ἔργον (για την αντιπροσώπευση του δίγαμμα με το ύψιλον δείτε επίσης ὑάκινθος)

κρητικός τύπος του ἔργον

※ 3ος αιώνας πκε αιώνας Επιγραφή στην Κνωσσό @epigraphy.packhum.org

μἠπιθιθέτω τῶν ὑέργων τὰ τριώ[δελα. τὸ(?)]
καρταῖπος αἰ πρίαιτο κἀποδόμεν λέοι, [ἐν ταῖσ]-
ι π[έ]ντ’ ἀμέραις ἀποδότω ἇι κα πρίαται, κ[αὶ τὸ τῶν]
ὑέργων [τ]ριώδελον κατ’ ἁμέραν ἕκαστο[ν τὸ καρ]-
ταῖπο[ς


τύμμα

: τύμμα < θέμα τυπ- του τύπτω με αφομοίωση του -π- σε -μ- + -μα

πλήγμα, χτύπημα, ιδίως δάγκωμα φιδιού ή εντόμου

※ 6ος/5ος πκε αιώνας ⌘ Αἰσχύλος, Ἀγαμέμνων, στίχ. 1430 (1429-1430)

ἄντιτον ἔτι σε χρὴ στερομέναν φίλων | τύμμα τύμματι τεῖσαι.
*:::Μα θα ᾽ρθει η μέρα, δίχως φίλους, καταφρονεμένη, | μάχαιραν έδωσες, μάχαιρα να λάβεις.
*:::Μετάφραση (1911): Ιωάννης Ν. Γρυπάρης, Αθήνα:Φέξης @greek‑language.gr

※ 3ος αιώνας πκε αιώνας ⌘ Θεόκριτος, Εἰδύλλια, Νομεῖς, στιχ. 55 (54-55)

[ΚΟΡΥΔΩΝ] ναὶ ναί, τοῖς ὀνύχεσσιν ἔχω τέ νιν· ἅδε καὶ αὐτά. | [ΒΑΤΤΟΣ] ὁσσίχον ἐστὶ τὸ τύμμα, καὶ ἁλίκον ἄνδρα δαμάσδει.
*:::[ΚΟΡΥΔΩΝ] Το ᾽πιασα με τα νύχια μου· νά, κοίταξέ το, Βάττε. | [ΒΑΤΤΟΣ] Πόσο μικρό τ᾽ αγκύλωμα και πόσο πόνο κάνει!
*::: Μετάφραση (1911), Ιωάννης Πολέμης @greek‑language.gr
*:::ΣτΕ: Ο ποιητής αναφέρεται σε μία αγκίδα από ένα αγκάθι, που έχει μπει στο πόδι.

※ 1ος πκε κε αιώνας, Μάρκος Αργεντάριος στην ⌘ Παλατινή Ανθολογία, βιβλίο 5ο, επίγραμμα 32, @perseus.tufts.edu, @anthologiagraeca.org

ποιεῖς πάντα, Μέλισσα, φιλανθέος ἔργα μελίσσης:
οἶδα καὶ ἐς κραδίην τοῦτο, γύναι, τίθεμαι.
καὶ μέλι μὲν στάζεις ὑπὸ χείλεσιν ἡδὺ φιλεῦσα:
ἢν δ᾽ αἰτῇς, κέντρῳ τύμμα φέρεις ἄδικον.
*:::Μέλισσα, πράττεις όλα τα έργα της μέλισσας που αγαπάει τα λουλούδια.
Το ξέρω, γυναίκα, αυτό και το φυλάω στην καρδιά μου.
Γιατί και μέλι σταλάζεις με τα χείλη σου, καθώς (με) γλυκοφιλάς,
μα κάθε φορά που ζητάς χρήματα, μου καταφέρνεις με το κεντρί σου άδικο τσίμπημα.
*:::Μετάφραση: Μαρία Η. Πετρίδου, Φιλίππου Στέφανος: Μάρκος Αργεντάριος, διδακτορική διατριβή, Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων, Σχολή Φιλοσοφική, Τμήμα Φιλολογίας, Ιωάννινα, 2005, σελ. 40


πτυόφιν

: πτῠόφῐν < πτύ(ον) + -όφῐ

γενική ενικού του πτύον

επικός τύπος

παράθεμα στο πτύον


Ἰλιόφι

: Ἰλιόφι < Ἴλῐ(ον) + -όφῐ

γενική ενικού του Ἴλιον

επικός τύπος


ἔαρος

γενική του ἔαρ


ἦρος

γενική του ἔαρ

ιωνικός τύπος


ἔαρι

δοτική του ἔαρ


ἦρι

: ἦρῐ < *ἤερι, με συναίρεση < εκτεταμένη βαθμίδα του *ἄιερι (τοπική πτώση) < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή *aier- (μέρα-πρωί, πβ. ἄριστον (πρωινό)). Συγγενή: αβεστική ayarә, γεν. ayan (μέρα), γοτθική air «πρωί». Η εκτεταμένη βαθμίδα αυτής της ρίζας δεν μαρτυρείται σε άλλες ΙΕ γλώσσες και είναι πιθανόν προϊόν μετρικών ανάγκων πβ. ἠέριος

δοτική του ἔαρ

ιωνικός τύπος


ἦρ

ιωνικός τύπος του ἔαρ

※ 7ος/6ος αιώνας πκε αιώνας ⌘ Σαπφώ, Ύμνοι και Επιθαλάμια, Απόσπασμα 39

Ἦρος ἄγγελος ἰμερόφωνος ἀήδων.


θεόφιν

: θεόφῐν < θεό(ς) + -φῐν

γενική και δοτική ενικού του θεός

επικός τύπος

γενική και δοτική πληθυντικού του θεός

επικός τύπος


θεόφι

: θεόφῐ < θεό(ς) + -φῐ

γενική και δοτική ενικού του θεός

επικός τύπος

γενική και δοτική πληθυντικού του θεός

επικός τύπος


ἀντιθέσει

δοτική ενικού του ἀντίθεσις


ἀμοιβῇ

δοτική ενικού του ἀμοιβή


ἀγκύρᾳ

δοτική ενικού του ἄγκυρα


ζημίᾳ

δοτική ενικού του ζημία


παραδείγματι

παραδείγματι

δοτική ενικού του παράδειγμα


πληρωμῇ

δοτική ενικού του πληρωμή


ἐμφανίσει

δοτική ενικού του ἐμφάνισις


χρήμασι

χρήμασιν

εφελκυστικό νι

δοτική πληθυντικού του χρῆμα


ὑφηγεσίᾳ

δοτική ενικού του ὑφηγεσία


εὐκαιρία

δοτική ενικού του εὐκαιρία


πόλει

δοτική ενικού του πόλις


δυνάμεσι

δοτική πληθυντικού του δύναμις


κεφαλῆς

γενική ενικού του κεφαλή


ἑλίχρυσος

ἑλίχρυσος
-ου

: ἑλίχρυσος < ἕλιξ + χρυσός

αναρριχώμενο φυτό με κίτρινο άνθος (Helichrysum siculum)

※ 2/3ος κε αιώνας ⌘ Ἀθήναιος ὁ Nαυκρατίτης, Δειπνοσοφισταί, 15, 27 , p.v.3.p.506, @scaife.perseus, @el.wikisource

μνημονεύει αὐτοῦ Ἀλκμὰν ἐν τούτοις (fr. 16 B4)·
καὶ τὶν εὔχομαι φέροισα
τόνδ’ ἑλιχρύσω πυλεῶνα
κἠράτω κυπαίρω.
καὶ Ἴβυκος (fr. 6)·
μύρτα τε καὶ ἴα καὶ ἑλίχρυσος,
μᾶλά τε καὶ ῥόδα καὶ τέρεινα δάφνα.
Κρατῖνος δὲ ἐν Μαλθακοῖς φησιν (I 43 K)·
ἑρπύλλῳ, κρόκοις, ὑακίνθοις, ἑλιχρύσου κλάδοις.
*:::ΣτΕ: Ο Αθήναιος ο Ναυκρατίτης παραθέτει αποσπάσματα των ποιητών Αλκμάν, Ιβύκου και του Κρατίνου.


διψυχία

: δῐψῡχίᾱ < δίψυχ(ος) + -ία

αμφιβολία, δισταγμός, αβεβαιότητα

※ 1ος αιώνας κε αιώνας Πάπας Κλήμης Α΄, Πρὸς Κορινθίους Β΄, ιθ΄

ἐνίοτε γὰρ πονηρὰ πράσσοντες οὐ γινώσκομεν διὰ τὴν διψυχίαν καὶ ἀπιστίαν τὴν ἐνοῦσαν ἐν τοῖς στήθεσιν ἡμῶν, καὶ ἐσκοτίσμεθα τὴν διάνοιαν ὑπὸ τῶν ἐπιθυμιῶν τῶν ματαίων.

※ 2ος κε αιώνας ⌘ Καινή Διαθήκη, Ἀπόκρυφα, Ὁ Ποιμὴν τοῦ Ἑρμᾶ, ιε΄

οὗτοί εἰσιν οἱ πεπιστευκότες μέν, ἀπὸ δὲ τῆς διψυχίας αὐτῶν ἀφίουσιν τὴν ὁδὸν αὐτῶν τὴν ἀληθινήν

※ 2ος κε αιώνας ⌘ Καινή Διαθήκη, Ἀπόκρυφα, Ὁ Ποιμὴν τοῦ Ἑρμᾶ, ιη΄

ἀλλ’ αἱ διψυχίαι ὑμῶν ἀσυνέτους ὑμᾶς ποιοῦσιν καὶ τὸ μὴ ἔχειν τὴν καρδίαν ὑμῶν πρὸς τὸν κύριον.

※ ※ 5ος αιώνας κε ⌘ Ἡσύχιος, Γλῶσσαι, Δ

*<διψῆν>
διψᾶν vgA <Ἀττικῶς> vg : <διψυχία>· ἀπορία


τάξεσι

δοτική πληθυντικού του τάξις


τάξιν

αιτιατική ενικού του τάξις


λόγοις

δοτική πληθυντικού του λόγος


ἀρχιερατεία

: ἀρχιερατεία < → λείπει η ετυμολογία

η αρχιερατεία της εβραϊκής θρησκείας

η ανώτατη εκκλησιαστική ιεραρχία


ὕδασι

δοτική πληθυντικού του ὕδωρ


ὕδατι

δοτική ενικού του ὕδωρ


ὑδάτων

γενική πληθυντικού του ὕδωρ


ὕδατα

ονομαστική, αιτιατική και κλητική πληθυντικού του ὕδωρ


ὕδατε

ονομαστική, αιτιατική και κλητική δυϊκού του ὕδωρ


ὑδάτοιν

γενική και δοτική δυϊκού του ὕδωρ


ὑδρία

: ὑδρία < θέμα ὑδρ- του ὕδωρ + -ία

πήλινο αγγείο για αποθήκευση και μεταφορά νερού, μελιού, κρασιού, κλπ

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Ἀριστοφάνης, Σφῆκες, στίχ. 926

[ΦΙ.] ἐμοὶ δέ γ᾽ οὐκ ἔστ᾽ οὐδὲ τὴν ὑδρίαν πλάσαι.,
#:::[ΦΙΛ.] Κι εγώ ούτε γύψο δεν έχω να κολλήσω το σταμνί μου.
#::: Μετάφραση (1967): Θρασύβουλος Σταύρου, Αθήνα: Τυποβιβλιοτεχνική @greek‑language.gr

※ 1ος/2ος κε αιώνας ⌘ Πλούταρχος, Βίοι Παράλληλοι, Σόλων, 23.6

νόμον ἔγραψεν, ὅπου μέν ἐστι δημόσιον φρέαρ ἐντὸς ἱππικοῦ, χρῆσθαι τούτῳ· τὸ δ᾽ ἱππικὸν διάστημα τεσσάρων ἦν σταδίων· ὅπου δὲ πλεῖον ἀπέχει, ζητεῖν ὕδωρ ἴδιον· ἐὰν δ᾽ ὀρύξαντες ὀργυιῶν δέκα βάθος παρ᾽ ἑαυτοῖς μὴ εὕρωσι, τότε λαμβάνειν παρὰ τοῦ γείτονος, ἑξάχουν ὑδρίαν δὶς ἑκάστης ἡμέρας πληροῦντας· ἀπορίᾳ γὰρ ᾤετο δεῖν βοηθεῖν, οὐκ ἀργίαν ἐφοδιάζειν.
#:::[ο Σόλων] θέσπισε νόμο, όπου υπήρχε δημόσιο πηγάδι σε απόσταση ενός ιππικού —το ιππικό ήταν ίσο με τέσσερα στάδια— να βολεύονται από αυτό· όπου όμως η απόσταση ήταν μεγαλύτερη, να ψάχνουν να βρουν δικό τους νερό· σε περίπτωση πάλι που έσκαβαν σε βάθος δέκα οργιές και δεν εύρισκαν νερό στο κτήμα τους, τότε να παίρνουν από τον γείτονα γεμίζοντας δυο φορές την ημέρα μιαν εξάχοη στάμνα. Γιατί πίστευε πως έπρεπε να βοηθάει όσους δεν είχαν, όχι όμως και να παρέχει εφόδια στους τεμπέληδες.
#::: Μετάφραση (2012): Γιαγκόπουλος, Α.Ι., Ζ.Ε. Μαλαθούνη. Θεσσαλονίκη: Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας. @greek‑language.gr

αγγείο γεμάτο νομίσματα, πιθάρι

κάλπη ψηφοφορίας

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Ξενοφῶν, Ἑλληνικά, 1, 7.9

θεῖναι δὲ εἰς τὴν φυλὴν ἑκάστην δύο ὑδρίας· ἐφ᾽ ἑκάστῃ δὲ τῇ φυλῇ κήρυκα κηρύττειν, ὅτῳ δοκοῦσιν ἀδικεῖν οἱ στρατηγοὶ οὐκ ἀνελόμενοι τοὺς νικήσαντας ἐν τῇ ναυμαχίᾳ, εἰς τὴν προτέραν ψηφίσασθαι, ὅτῳ δὲ μή, εἰς τὴν ὑστέραν·
#:::για κάθε φυλή να στηθούν δύο κάλπες, και σε καθεμιά φυλή να διαλαλήσει ο κήρυκας ότι όποιος θεωρεί τους στρατηγούς ενόχους επειδή δεν περιμάζεψαν τους νικητές της ναυμαχίας πρέπει να ρίξει την ψήφο του στην πρώτη κάλπη, κι όποιος δεν τους θεωρεί ενόχους στη δεύτερη·
#::: Μετάφραση (2012, 1η:1966): Ρόδης Ρούφος. Θεσσαλονίκη: Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας @greek‑language.gr

※ 4ος πκε αιώνας ⌘ Ἰσοκράτης, Τραπεζιτικός, 33 @scaife.perseus

Πυθόδωρον γὰρ τὸν σκηνίτην καλούμενον, ὃς ὑπὲρ Πασίωνος ἅπαντα καὶ λέγει καὶ πράττει, τίς οὐκ οἶδεν ὑμῶν πέρυσιν ἀνοίξαντα τὰς ὑδρίας καὶ τοὺς κριτὰς ἐξελόντα τοὺς ὑπὸ τῆς βουλῆς εἰσβληθέντας;


ὑδρεῖον

: ὑδρεῖον < θέμα ὑδρ- του ὕδωρ + -εῖον

κουβάς για άντληση νερού

δεξαμενή νερού


ὑδροθήκη

ὑδροθήκη
-ης

: ὑδροθήκη (ελληνιστική κοινή) < ὑδρο- + θήκη

δεξαμενή νερού, στέρνα

※ 2/3ος κε αιώνας ⌘ Ἀθήναιος ὁ Nαυκρατίτης, Δειπνοσοφισταί, 5, 42 @scaife.perseus, @el.wikisource

ἦν δὲ καὶ ὑδροθήκη κατὰ τὴν πρῷραν κλειστή, δισχιλίους μετρητὰς δεχομένη, ἐκ σανίδων καὶ πίττης καὶ ὀθονίων κατεσκευασμένη. παρὰ δὲ ταύτην κατεσκεύαστο διὰ μολιβδώματος καὶ σανίδων κλειστὸν ἰχθυοτροφεῖον·


ὑδρολόγιον

ὑδρολόγιον
-ου

: ὑδρολόγιον (ελληνιστική κοινή) < ὑδρο- + λόγιον

χρονόμετρο με νερό


φαλαρίς

φαλαρίς
-ίδος

: φαλαρίς < → λείπει η ετυμολογία

η φαλαρίδα, πουλί που ζει κοντά σε λίμνες και οφείλει το όνομά του στο λευκό φαλακρό κεφάλι του (Fulica atra)

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Ἀριστοφάνης, Ἀχαρνῆς, στίχ. 875 (873-876)

ὅσ᾽ ἐστὶν ἀγαθὰ Βοιωτοῖς ἁπλῶς, | ὀρίγανον γλαχὼ ψιάθως θρυαλλίδας | νάσσας κολοιὼς ἀτταγᾶς φαλαρίδας | τροχίλως κολύμβως.

※ 4ος πκε αιώνας ⌘ Ἀριστοτέλης, Τῶν περὶ τὰ ζῷα ἱστοριῶν, 8, 3 @scaife.perseus

Τῶν δὲ στεγανοπόδων τὰ μὲν βαρύτερα περὶ ποταμοὺς καὶ λίμνας ἐστίν, οἷον κύκνος, νῆττα, φαλαρίς, κολυμβίς, ἔτι βόσκας, ὅμοιος μὲν νήττῃ, τὸ δὲ μέγεθος ἐλάττων, καὶ ὁ καλούμενος κόραξ·


ἀρχῆς

γενική ενικού του ἀρχή


ἄγγαρος

: ἄγγαρος < αβέβαιης ετυμολογίας, (άμεσο δάνειο) προέλευσης από γλώσσες της Ανατολίας. Δεν σχετίζεται με την ακκαδική 𒇽𒂠𒂷 (agru, μισθωτός).

έφιππος ταχυδρόμος στην περσική αυτοκρατορία για τη μεταφορά επιστολών και διαταγμάτων του βασιλιά

※ 2/3ος κε αιώνας ⌘ Ἀθήναιος ὁ Nαυκρατίτης, Δειπνοσοφισταί, 3, 94 , 121f-122a, @scaife.perseus, @el.wikisource

καὶ γὰρ παρὰ τοῖς ἀρχαίοις ποιηταῖς καὶ συγγραφεῦσι τοῖς σφόδρα ἑλληνίζουσιν ἔστιν εὑρεῖν καὶ Περσικὰ ὀνόματα κείμενα διὰ τὴν τῆς χρήσεως συνήθειαν, ὡς τοὺς παρασάγγας καὶ τοὺς ἀστάνδας καὶ τοὺς ἀγγάρους καὶ τὴν σχοῖνον ἢ τὸν σχοῖνον μέτρον δ’ ἐστὶ τοῦτο ὁδοῦ μέχρι νῦν οὕτως παρὰ πολλοῖς καλούμενον.


κλεῖστρον

κλεῖστρον
-ου

: κλεῖστρον (ελληνιστική κοινή)< → λείπει η ετυμολογία

άλλη μορφή του κλεῖθρον


κλεῖθρον

κλεῖθρον
-ου

: κλεῖθρον < κλεί(ω) + -θρον

μοχλός για το κλείδωμα της πόρτας

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Ξενοφῶν, Κύρου Ἀνάβασις, 7, 1.17

ἄλλοι δὲ οἳ ἐτύγχανον ἔνδον ὄντες τῶν στρατιωτῶν, ὡς ὁρῶσι τὰ ἐπὶ ταῖς πύλαις πράγματα, διακόπτοντες ταῖς ἀξίναις τὰ κλεῖθρα ἀναπεταννύασι τὰς πύλας, οἱ δ᾽ εἰσπίπτουσιν.
#:::λίγοι στρατιώτες που έτυχε να βρίσκονται μέσα, μόλις βλέπουν αυτά που γίνονταν κοντά στις πύλες, τις ανοίγουν διάπλατα, αφού πρώτα έκοψαν την αμπάρα με τα τσεκούρια, κι ορμούν κι οι άλλοι μέσα στην πόλη.
#:::Μετάφραση (1981): Γεώργιος Δ. Ζευγώλης. Αθήνα:ΟΕΔΒ @greek‑language.gr

※ 2ος κε αιώνας ⌘ Λουκιανός, 73, 42 Πλοῖον ἢ Εὐχαί @wikisource @scaife.perseus

καὶ μὴν καὶ ἐς ὕπνον κατασπᾶν ὁπόσους ἂν ἐθέλω καὶ ἅπασαν θύραν προσιόντι μοι ἀνοίγεσθαι χαλωμένου τοῦ κλείθρου καὶ τοῦ μοχλοῦ ἀφαιρουμένου, ταῦτα ἀμφότερα εἷς δακτύλιος δυνάσθω.

είσοδος του λάρυγγα

λιμενοβραχίονας

※ 1ος πκε αιώνας ⌘ Διόδωρος Σικελιώτης, Βιβλιοθήκη Ἱστορική, 20, 85.4 v.5.p.295, @scaife.perseus

οἱ δὲ Ῥόδιοι θεωροῦντες τοῦ Δημητρίου τὴν πᾶσαν ἐπιβολὴν οὖσαν ἐπὶ τὸν λιμένα καὶ αὐτοὶ τὰ πρὸς τὴν ἀσφάλειαν τούτου παρεσκευάζοντο. δύο μὲν οὖν ἔστησαν μηχανὰς ἐπὶ τοῦ χώματος, τρεῖς δʼ ἐπὶ φορτηγῶν πλοίων πλησίον τῶν κλείθρων τοῦ μικροῦ λιμένος·

※ 1ος πκε/κε αιώνας ⌘ Στράβων, Γεωγραφικά, 17.1, 37 @perseus.tufts.edu @wikisource

ταῦτα μὲν φυσικά, ἐπίκειται δὲ τοῖς στόμασιν ἀμφοτέροις τῆς διώρυγος κλεῖθρα οἷς ταμιεύουσιν οἱ ἀρχιτέκτονες τό τε εἰσρέον ὕδωρ καὶ τὸ ἐκρέον.

※ 2/3ος κε αιώνας ⌘ Ἀθήναιος ὁ Nαυκρατίτης, Δειπνοσοφισταί, 12, 49 @scaife.perseus, @el.wikisource

ἡ δὲ τριήρης ἐφ’ ἧς αὐτὸς κατέπλει μέχρι μὲν τῶν κλείθρων τοῦ Πειραιέως προέτρεχεν ἁλουργοῖς ἱστίοις·


προχειρογράφος

προχειρογρᾰ́φος

: προχειρογράφος < πρόχειρος + -ο- + -γράφος

ελληνιστική κοινή


ἑσπέρισμα

ἑσπέρισμα
-τος

: ἑσπέρισμα (ελληνιστική κοινή) < *ἑσπερίζω

※ 2/3ος κε αιώνας ⌘ Ἀθήναιος ὁ Nαυκρατίτης, Δειπνοσοφισταί, 1, 19 , 11d, @scaife.perseus, @el.wikisource

Φιλήμων δέ φησιν ὅτι τροφαῖς δ’ ἐχρῶντο οἱ παλαιοί, ἀκρατίσματι, ἀρίστῳ, ἑσπερίσματι, δείπνῳ. τὸν μὲν οὖν ἀκρατισμὸν διανηστισμὸν ἔλεγον, τὸ δ’ ἄριστον δεῖπνον τὸ δ’ ἑσπέρισμα δορπηστόν, τὸ δὲ δεῖπνον ἐπιδορπίδα.


πάσσαξ

πάσσαξ
-ακος
πάσσαλος

: πάσσαξ < πάσσ(αλος) + -αξ

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Ἀριστοφάνης, Ἀχαρνῆς, στίχ. 763

πάσσακι τὰς ἄγλιθας ἐξορύσσετε.


πάτταλος

: πάτταλος < → λείπει η ετυμολογία

αττικός τύπος του πάσσαλος

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Ἀριστοφάνης, Ἐκκλησιάζουσαι, στίχ. 1020 (1015-1020)

ἢν ἀνὴρ νέος | νέας ἐπιθυμῇ, μὴ σποδεῖν αὐτὴν πρὶν ἂν | τὴν γραῦν προκρούσῃ πρῶτον. ἢν δὲ μὴ ᾽θέλῃ | πρότερον προκρούειν, ἀλλ᾽ ἐπιθυμῇ τῆς νέας, | ταῖς πρεσβυτέραις γυναιξὶν ἔστω τὸν νέον | ἕλκειν ἀνατεὶ λαβομένας τοῦ παττάλου.
*:::Όποιος νέος βουληθεί να ζευγαρώσει | με νια κοπέλα, δεν μπορεί. Πρωτύτερα | γερασμένη θα πάρει να δροσίσει· | κι αν αρνιέται, θα του βουτούν την τρόμπα του να τον τραβάνε σπίτι τους οι γράδες.»
*:::Μετάφραση (1970): Κώστας Βάρναλης, Αθήνα: Κέδρος @greek‑language.gr

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Ἀριστοφάνης, Ἱππῆς, στίχ. 376 (375-377)

[ΟΙ. Α’] καὶ νὴ Δί᾽ ἐμβαλόντες αὐ-|τῷ πάτταλον μαγειρικῶς | εἰς τὸ στόμ᾽,
*:::[ΠΡ. Δ.] Κι ακόμα, μά τον Δία, να του χώσουμε | μια σφήνα στο στόμα, καταπώς κάνουν οι μάγειροι,
*::: Μετάφραση (2005): Ηλίας Σπυρόπουλος, Θεσσαλονίκη: Ζήτρος @greek‑language.gr


πασσαλεῖον

: πασσαλεῖον (ελληνιστική κοινή) < πάσσαλ(ος) + -εῖον

υποκοριστικό του πάσσαλος


κοκκύμηλον

: κοκκύμηλον < κόκκυξ + μῆλον


πανδοκεῖον

: πανδοκεῖον < → λείπει η ετυμολογία

πανδοκίον

κατά τον Ησύχιο

sic

κατά τον Ησύχιο

ξενώνας, πανδοχείο

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Ἀριστοφάνης, Βάτραχοι, στίχ. 550 (549-551)

[ΠΑΝΔΟΚΕΥΤΡΙΑ Α’] Πλαθάνη, Πλαθάνη, δεῦρ᾽ ἔλθ᾽. ὁ πανοῦργος οὑτοσί, | ὃς εἰς τὸ πανδοκεῖον εἰσελθών ποτε | ἑκκαίδεκ᾽ ἄρτους κατέφαγ᾽ ἡμῶν
*:::[Η ΠΡΩΤΗ ΞΕΝΟΔΟΧΑ] Πλαθάνη, τρέξε. Νά ο αχρείος | που μπήκε κάποτε μες στο χάνι | και δεκάξι μας έφαγε ψωμιά…
*:::Μετάφραση (1967): Θρασύβουλος Σταύρου, Αθήνα:Τυποβιβλιοτεχνική @greek‑language.gr

※ 4ος πκε αιώνας ⌘ Δημοσθένης, Περὶ τῆς παραπρεσβείας, 158 @scaife.perseus

οὔθʼ ὅτʼ ἐκεῖσʼ ἐπορεύοντο οὔθʼ ὅτʼ ἐκεῖθεν δεῦρο, τοὺς ὅρκους ἔλαβον, ἀλλʼ ἐν τῷ πανδοκείῳ τῷ πρὸ τοῦ Διοσκορείου (εἴ τις ὑμῶν εἰς Φερὰς ἀφῖκται, οἶδʼ ὃ λέγω), ἐνταῦθʼ ἐγίγνονθʼ οἱ ὅρκοι, ὅτε δεῦρʼ ἤδη τὸ στράτευμʼ ἄγων ἐβάδιζε Φίλιππος, αἰσχρῶς, ἄνδρες Ἀθηναῖοι, καὶ ἀναξίως ὑμῶν.

※ 4ος πκε αιώνας ⌘ Αἰσχίνης, Περὶ τῆς παραπρεσβείας, 97 @scaife.perseus

πρῶτον μὲν γὰρ δέκα πρέσβεων ὄντων, ἑνδεκάτου δὲ τοῦ συμπεμφθέντος ἡμῖν ἀπὸ τῶν συμμάχων, οὐδεὶς αὐτῷ συσσιτεῖν, ὅτʼ ἐξῇμεν ἐπὶ τὴν ὑστέραν πρεσβείαν, ἤθελεν, οὐδὲ[*] ἐν ταῖς ὁδοῖς, ὅπου δυνατὸν ἦν, εἰς ταὐτὸν πανδοκεῖον καταλύειν, ὁρῶντες αὐτὸν ἐν τῇ προτέρᾳ πρεσβείᾳ πᾶσιν αὐτοῖς ἐπιβεβουλευκότα.

※ 4ος/3ος αιώνας πκε αιώνας ⌘ Θεόφραστος, Χαρακτῆρες, 20.9

καὶ ὅτι ψυχρὸν ὕδωρ ἐστὶ παρ᾽ αὐτῷ λακκαῖον καὶ [ὡς] κῆπος λάχανα πολλὰ ἔχων καὶ ἁπαλὰ [ὥστε εἶναι ψυχρὸν] καὶ μάγειρος εὖ τὸ ὄψον σκευάζων, καὶ ὅτι ἡ οἰκία αὐτοῦ πανδοκεῖόν ἐστι —μεστὴ γὰρ ἀεί—
*:::Λέει ακόμη ότι το σπίτι του διαθέτει μια δεξαμενή με κρύο νερό και κήπο με πολλά και τρυφερά λαχανικά και μάγειρα που ετοιμάζει καλό φαγητό, ότι η οικία του είναι πανδοχείο, γιατί είναι πάντα γεμάτη,
*:::Μετάφραση (2008), Σταύρος Γκιργκένης @greek‑language.gr


πανδυσία

πανδυσία
-ας

: πανδυσία (ελληνιστική κοινή) < πᾶς + δύσις (< δύω)

ολοκληρωτική δύση ενός αστεριού

※ 3ος αιώνας πκε αιώνας, Λεωνίδας ο Ταραντίνος στην ⌘ Παλατινή Ανθολογία, βιβλίο 7ο, επίγραμμα 273, @poesialatina.it, @anthologiagraeca.org

Εὔρου με τρηχεῖα καὶ αἰπήεσσα καταιγίς,
καὶ νύξ, καὶ δνοφερῆς κύματα πανδυσίης
ἔβλαψ᾽ Ὠρίωνος: ἀπώλισθον δὲ βίοιο
Κάλλαισχρος, Λιβυκοῦ μέσσα θέων πελάγευς.
*:::Η ορμητική και σφοδρή καταιγίδα του ανατολικού ανέμου,
και η νύχτα, και τα κύματα κατά τη ζοφερή
δύση του Ωρίωνα με κατέστρεψαν. Και πέθανα (: κατά λέξη, ξεγλίστρησα μακριά από τη ζωή)
εγώ ο Κάλλαισχρος, πλέοντας στη μέση του Λιβυκού πελάγους.
*:::Μετάφραση λέξεων: Βικιλεξικό.


κίλλος

: κίλλος (ελληνιστική κοινή) < κιλλός με αναβιβασμό του τόνου

θηλαστικό ζώο


ἄννηθον

: ἄννηθον < → λείπει η ετυμολογία

άλλη μορφή του ἄνηθον

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Ἀριστοφάνης, Νεφέλαι, στίχ. 982 (981-983)

οὐδ᾽ ἀνελέσθαι δειπνοῦντ᾽ ἐξῆν κεφάλαιον τῆς ῥαφανῖδος, | οὐδ᾽ ἄννηθον τῶν πρεσβυτέρων ἁρπάζειν οὐδὲ σέλινον, | οὐδ᾽ ὀψοφαγεῖν, οὐδὲ κιχλίζειν, οὐδ᾽ ἴσχειν τὼ πόδ᾽ ἐναλλάξ.
*::* Ούτ' ήτανε δικαίωμα [του κάθε νηού], στην ώρα του φαγιού, ν' απλώνη χέρι | σε άνηθο ή σε κεφάλι ραπανιού ή σέλινο, εκεί που ήσαν οι γέροι, | κι' ούτε φαγιά και τσίχλα κατεβάζανε, ούτε το πόδι απάνω στ' άλλο εβάζανε.
*::*:Μετάφραση (2012): Πολύβιος Δημητρακόπουλος
*::* Λιχουδιές δε ζητούσε ένας νέος· ρεπανιού πού να πάρει κεφάλι στο δείπνο; | Είχαν άνηθο ή σέλινο; Τ᾽ άφηνε αυτά να τα τρων μονάχα οι μεγάλοι. | Δεν καθόταν με το ᾽να ποδάρι ποτέ πάνω στ᾽ άλλο· σκαστά δε γελούσε.
*::*: Μετάφραση (1967): Θρασύβουλος Σταύρου @greek‑language.gr


προβοσκίς

: προβοσκίς < πρό + βόσκω


ψωμίον

: ψωμίον (ελληνιστική κοινή) < ψωμ(ός) + υποκοριστικό επίθημα -ίον
: ΑΠΟΓΟΝΟΙ: ⇒ μεσαιωνικά ελληνικά: ψωμίν, ⇒ μεσαιωνικά ελληνικά: ψωμί, ⇒ κατωιταλικά: τζωμί (tzomì), ⇒ νέα ελληνικά: ψωμί

υποκοριστικό του ψωμός

※ 2ος αιώνας πκε αιώνας, ⌘ P.Tebt. 1.33, στ. 14, (13-14), @papyri.info

καὶ τοῖς κροκο(δείλοις)
ψω̣μ̣ί̣ον
*:::ΣτΕ: Προετοιμασίες για έναν Ρωμαίο επισκέπτη.

※ 2ος κε αιώνας ⌘ Καινή Διαθήκη, Εὐαγγέλιον κατὰ Ἰωάννην, 13.26 (13.26-13.27)

ἀποκρίνεται ὁ Ἰησοῦς, Ἐκεῖνός ἐστιν ᾧ ἐγὼ βάψας τὸ ψωμίον ἐπιδώσω. καὶ ἐμβάψας τὸ ψωμίον, δίδωσιν Ἰούδᾳ Σίμωνος Ἰσκαριώτη. καὶ μετὰ τὸ ψωμίον, τότε εἰσῆλθεν εἰς ἐκεῖνον ὁ Σατανᾶς. λέγει οὖν αὐτῷ ὁ Ἰησοῦς, Ὃ ποιεῖς, ποίησον τάχιον.

※ 3ος αιώνας κε αιώνας ⌘ Διογένης Λαέρτιος, Βίοι καὶ γνῶμαι τῶν ἐν φιλοσοφίᾳ εὐδοκιμησάντων, 6.2.37 @scaife.perseus

ἐξέβαλε δὲ καὶ τὸ τρυβλίον, ὁμοίως παιδίον θεασάμενος, ἐπειδὴ κατέαξε τὸ σκεῦος, τῷ κοίλῳ τοῦ ψωμίου τὴν φακῆν ὑποδεχόμενον.


χωροφύλαξ

χωροφύλαξ
-ᾰκος

: χωροφύλαξ (ελληνιστική κοινή) < χῶρος ή χώρα + φύλαξ
: ΑΠΟΓΟΝΟΙ: ⇘ καθαρεύουσα: χωροφύλαξ, ⇘ νέα ελληνικά: χωροφύλακας

ο φύλακας μιας χώρας ή μιας περιοχής


ψωμίς

: ψωμίς < ψωμ(ός) + -ίς

κομμάτι ψωμιού


ψώμισμα

ψώμισμα
-ατος

: ψώμισμα < ψωμίζω

κομμάτι ψωμιού, μπουκιά

※ 4ος πκε αιώνας ⌘ Ἀριστοτέλης, Ῥητορική, 3, 1407a

καὶ ὡς Δημοκράτης εἴκασεν τοὺς ῥήτορας ταῖς τίτθαις αἳ τὸ ψώμισμα καταπίνουσαι τῷ σιάλῳ τὰ παιδία παραλείφουσιν.
*:::Και ο Δημοκράτης, επίσης, παρομοίασε τους ρήτορες με τις παραμάνες που καταπίνουν οι ίδιες τη μπουκιά και αλείφουν τα χείλη των παιδιών με σάλιο.
*::: Μετάφραση (2002, 2004): Δημήτριος Λυπουρλής, Θεσσαλονίκη:Ζήτρος @greek‑language.gr

※ 1ος/2ος κε αιώνας ⌘ Πλούταρχος, Βίοι Παράλληλοι Ρωμύλος, 2.6, @scaife.perseus

τὸν δὲ θεῖναι φέροντα τοῦ ποταμοῦ πλησίον, εἶτα λύκαιναν μὲν ἐπιφοιτᾶν μαστὸν ἐνδιδοῦσαν, ὄρνιθας δὲ παντοδαποὺς ψωμίσματα κομίζοντας ἐντιθέναι τοῖς βρέφεσιν, ἄχρι οὗ βουκόλον ἰδόντα καὶ θαυμάσαντα τολμῆσαι προσελθεῖν καὶ ἀνελέσθαι τὰ παιδία.


ψυγεῖον

: ψυγεῖον (ελληνιστική κοινή) < ψύχω
: ΑΠΟΓΟΝΟΙ: ⇘ νέα ελληνικά: ψυγείο

αγγείο στο οποίο ψύχεται το νερό

※ 3ος αιώνας πκε αιώνας, Επιγραφή από την Αττική. IG II² 1695, col. II, στ. 21. @epigraphy.packhum.org

ψυ[γ]εῖα [:.:] ⱵⱵⱵΙΙΙ·

※ 5ος αιώνας κε ⌘ Ἡσύχιος, Γλῶσσαι, Ψ

<ψυγεῖα>
ἀγγεῖα, ἐν οἷς ὕδωρ ψύχεται. καὶ ὁ τόπος αὐτό


ἀδηφαγία

ἀδηφαγία
-ας

: ἀδηφαγία ήδη τον 4ο αιώνα πκε στον Αριστοτέλη < ἀδηφάγ(ος) + -ία

πολυφαγία, λαιμαργία

※ 1ος/2ος κε αιώνας ⌘ Πλούταρχος, Βίοι Παράλληλοι Άρατος, 3.2 @scaife.perseus

ἐπιφαίνεται δʼ ἀμέλει καὶ ταῖς εἰκόσιν ἀθλητική τις ἰδέα, καὶ τὸ συνετὸν τοῦ προσώπου καὶ βασιλικὸν οὐ παντάπασιν ἀρνεῖται τὴν ἀδηφαγίαν καὶ τὸ σκαφεῖον.

※ 1ος/2ος κε αιώνας ⌘ Πλούταρχος, Ἠθικά Περὶ σαρκοφαγίας λόγος Α΄, Section 6, 995e, @scaife.perseus

τοὺς γὰρ Βοιωτοὺς ἡμᾶς οἱ Ἀττικοὶ καὶ παχεῖς καὶ ἀναισθήτους καὶ ἠλιθίους, μάλιστα διὰ τὰς ἀδηφαγίας προσαγορεύουσιν·


κούφισις

κούφισις
-εως

: κούφισις < κουφίζω

ανακούφιση, ελάφρυνση

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Θουκυδίδης, Ἱστορίαι, 7, 75.6

καὶ μὴν ἡ ἄλλη αἰκία καὶ ἡ ἰσομοιρία τῶν κακῶν, ἔχουσά τινα ὅμως τὸ μετὰ πολλῶν κούφισιν, οὐδ᾽ ὣς ῥᾳδία ἐν τῷ παρόντι ἐδοξάζετο, ἄλλως τε καὶ ἀπὸ οἵας λαμπρότητος καὶ αὐχήματος τοῦ πρώτου ἐς οἵαν τελευτὴν καὶ ταπεινότητα ἀφῖκτο.
*::: Όλη τους η δυστυχία, παρόλον ότι ελαφρωνόταν ίσως από το γεγονός ότι ήταν κοινή για όλους, τους φαινόταν αβάσταχτη. Σκέπτονταν με πόση λαμπρότητα και πόση υπερηφάνεια είχαν αρχίσει, για να καταλήξουν σε τέτοιο αποτέλεσμα και σε τέτοια ταπείνωση.
*::: Μετάφραση (1965-1968): Άγγελος Σ. Βλάχος, Αθήνα:Γαλαξίας @greek‑language.gr


σμῆνος

σμῆνος
-εος/-ους

: σμῆνος, ήδη στον Ησίοδο < αβέβαιης ετυμολογίας. Σύμφωνα με τον Beekes μάλλον έχει προελληνική προέλευση. Η αρχική σημασία της λέξης ήταν μάλλον σμήνος μελισσών και όχι κυψέλη.

κυψέλη μελισσών

※ 7ος πκε αιώνας ⌘ Ἡσίοδος, Θεογονία, 594 (594-595)

ὡς δ᾽ ὁπότ᾽ ἐν σμήνεσσι κατηρεφέεσσι μέλισσαι | κηφῆνας βόσκωσι, κακῶν ξυνήονας ἔργων·
#:::Όμοια όπως οι μέλισσες στις σκεπαστές κυψέλες | τους κηφήνες τρέφουνε, που είναι συνεργάτες στα έργα τα κακά.
#:::Μετάφραση (2001): Σταύρος Γκιργκένης, Θεσσαλονίκη: Ζήτρος @greek‑language.gr

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Ξενοφῶν, Οἰκονομικός, 7.33

Ὅτι, ἔφην ἐγώ, ἐκείνη γε ἐν τῷ σμήνει μένουσα οὐκ ἐᾷ ἀργοὺς τὰς μελίττας εἶναι, ἀλλ᾽ ἃς μὲν δεῖ ἔξω ἐργάζεσθαι ἐκπέμπει ἐπὶ τὸ ἔργον, καὶ ἃ ἂν αὐτῶν ἑκάστη εἰσφέρῃ οἶδέ τε καὶ δέχεται, καὶ σῴζει ταῦτα ἔστ᾽ ἂν δέῃ χρῆσθαι.
#:::Της είπα εγώ πως ”εκείνη βέβαια παραμένει μέσα στην κυψέλη και δεν επιτρέπει στις μέλισσες να τεμπελιάζουν, αλλά στέλνει στις εργασίες τους όσες μέλισσες πρέπει να εργάζονται έξω από την κυψέλη, και επιπλέον ελέγχει και παραλαμβάνει όσα η καθεμιά απ᾽ αυτές φέρνει μέσα στην κυψέλη και τα διατηρεί ώσπου να χρησιμοποιηθούν.
#::: Μετάφραση (2007): Έφη Δημητριάδου-Τουφεξή. Θεσσαλονίκη:Ζήτρος @greek‑language.gr

σμήνος μελισσών

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Πλάτων, Πολιτεία, 7, 520b (520b-520c)

ὑμᾶς δ᾽ ἡμεῖς ὑμῖν τε αὐτοῖς τῇ τε ἄλλῃ πόλει ὥσπερ ἐν σμήνεσιν ἡγεμόνας τε καὶ βασιλέας ἐγεννήσαμεν, ἄμεινόν τε καὶ τελεώτερον ἐκείνων πεπαιδευμένους καὶ μᾶλλον δυνατοὺς ἀμφοτέρων μετέχειν.
#:::εσάς όμως σας εγεννήσαμε εμείς και για το δικό σας και για της άλλης πολιτείας το συμφέρον, σα βασιλείς και ηγεμόνες μέσα στο σμάρι των μελισσιών, καλύτερα και τελειότερα μορφωμένους από τους άλλους, για να μπορείτε να παίρνετε μέρος και στα δυο.
#::: Μετάφραση (στη δημοτική, χ.χ.): Ιωάννης Γρυπάρης. Θεσσαλονίκη: ΚΕΓ, 2015 (στην καθαρεύουσα, 1911, Εκδ.Φέξη) @greek‑language.gr

μεγάλο πλήθος

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Ἀριστοφάνης, Νεφέλαι, στίχ. 297 (296-297)

[ΣΩΚ.] οὐ μὴ σκώψεις μηδὲ ποήσεις ἅπερ οἱ τρυγοδαίμονες οὗτοι, | ἀλλ᾽ εὐφήμει· μέγα γάρ τι θεῶν κινεῖται σμῆνος ἀοιδαῖς.
#:::[ΣΩΚ.] Άσ᾽ τ᾽ αστεία και μην κάνεις αυτά που ποιητές κωμικοί κακομοίρηδες κάνουν· | σιγή κράτα ιερή· γιατί, νά, ένα τρανό σμάρι θεών τραγουδώντας σαλεύει.
#::: Μετάφραση (1967): Θρασύβουλος Σταύρου, Αθήνα: Τυποβιβλιοτεχνική @greek‑language.gr

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Πλάτων, Πολιτεία, 9, 574d

Τί δ᾽, ὅταν δὴ τὰ πατρὸς καὶ μητρὸς ἐπιλείπῃ τὸν τοιοῦτον, πολὺ δὲ ἤδη συνειλεγμένον ἐν αὐτῷ ᾖ τὸ τῶν ἡδονῶν σμῆνος, οὐ πρῶτον μὲν οἰκίας τινὸς ἐφάψεται τοίχου ἤ τινος ὀψὲ νύκτωρ ἰόντος τοῦ ἱματίου, μετὰ δὲ ταῦτα ἱερόν τι νεωκορήσει;
#:::Τί δε; όταν τελειώσουν πια ό,τι είχαν και δεν είχαν οι γονείς του, και πολλαπλασιαστεί μέσα στην καρδιά του το σμήνος των ηδονών, τότε δεν θα τολμήσει πρώτα να τρυπήσει τον τοίχο κανενός σπιτιού ή ν᾽ αδειάσει την τσέπη κανενός νυκτερινού διαβάτη, έπειτα ν᾽ απογυμνώσει και κανέναν ναό;
#::: Μετάφραση (στη δημοτική, χ.χ.): Ιωάννης Γρυπάρης. Θεσσαλονίκη: ΚΕΓ, 2015 (στην καθαρεύουσα, 1911, Εκδ.Φέξη) @greek‑language.gr


σφάγιον

: σφάγιον < σφαγή + -ιον
: ΑΠΟΓΟΝΟΙ: ⇘ νέα ελληνικά: σφάγιο

θύμα θυσίας, θυσία, προσφορά

φόνος, σφαγή


σφαγεῖον

σφαγεῖον
-ου

: σφαγεῖον < σφάζω

αγγείο που χρησίμευε για τη συλλογή του αίματος του ζώου που προσφερόταν σε θυσίες

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Εὐριπίδης, Ἠλέκτρα, στίχ. 800 (800-802)

οἱ μὲν σφαγεῖον ἔφερον, οἱ δ᾽ ἦιρον κανᾶ, | ἄλλοι δὲ πῦρ ἀνῆπτον ἀμφί τ᾽ ἐσχάραις | λέβητας ὤρθουν· πᾶσα δ᾽ ἐκτύπει στέγη.
#:: Δοχείο έφερναν για το αίμα απ᾽ τα σφαχτάρια, άλλοι κουβάλαγαν πανέρια, | κι άλλοι άναβαν τους βωμούς και | τα λεβέτια έστηναν, κι αντηχούσε όλο το σπίτι.
#:::Μετάφραση (1988): Τάσος Ρούσσος, Αθήνα: Ακαδημία Αθηνών @greek‑language.gr

το ζώο που προσφέρθηκε ως θυσία


οὐρεῖον

: οὐρεῖον (ελληνιστική κοινή) < οὖρ(ος) + -εῖον

※ 3ος/2ος πκε αιώνας, Επιγραφή από τον αρχαιολογικό χώρο της Δρήρου στην Κρήτη. IC I ix 1, face B, στ. 52. (49-60), @epigraphy.packhum.org

καὶ μήτε τὰμ πό-
λιν προδωσεῖν
τὰν τῶν Δρηρίων,
μήτε οὐρεῖα τὰ
τῶν Δρηρίων
μηδὲ τὰ τῶγ Κν[ω]-
σίων, μηδὲ ἄν-
δρας τοῖς πο-
λεμίοις προδω-
σεῖν μήτε Δρη-
ρίους μήτε Κνω-
σίους·


χαμαίδρυς

: χαμαίδρυς < χαμαί + δρῦς

ποώδες φυτό με φαρμακευτικές ιδιότητες, το σκορδόχορτο


χαμαίδρυον

: χαμαίδρυον < → δείτε τη λέξη χαμαίδρυς

άλλη μορφή του χαμαίδρυς


χαμαίδρωψ

: χαμαίδρωψ < → δείτε τη λέξη χαμαίδρυς

άλλη μορφή του χαμαίδρυς


κυκνίας

: κυκνίας (ελληνιστική κοινή) < κύκν(ος) + -ίας

είδος λευκού αετού

※ '2ος κε' αιώνας ⌘ Παυσανίας, Ἑλλάδος Περιήγησις/Ἀρκαδικά, 8.17.3 @scaife.perseus

ἀετοὺς μὲν οὖν ὀνομαζομένους κυκνίας μάλιστα ἐοικότας κύκνῳ λευκότητα οἶδα ἐν Σιπύλῳ θεασάμενος περὶ λίμνην καλουμένην Ταντάλου·


φυλακίτης

: φῠλᾰκῑ́της < φύλαξ + -ίτης

ο φυλακισμένος, ο κλεισμένος στη φυλακή

≈ συνώνυμα: δεσμώτης

το όργανο της τάξεως, ο αστυνομικός

Στην Αίγυπτο

οἱ φῠλᾰκῑ͂ται: η αιγυπτιακή αστυνομία

Στον πληθυντικό

Πάπυρος https://papyri.info/hgv/2046

καὶ τοῦτον συλλαβὼν ἐν Φιλαδελφείαι παραδεδωκέναι τοῖς φυλακίταις. καλῶς οὖν ποιήσεις γράψας Ζήνωνι συντάξαι τοῖς φυλακίταις ἀποκατα[σ]τ̣ῆ̣σ̣αι τὸ σῶμα ἐπί σε.


ψηφισματοπώλης

ψηφισματοπώλης

: ψηφισματοπώλης < ψήφισμα + -ο- + -πώλης

κάποιος που πουλάει υπηρεσίες γραφής ή επικύρωσης ψηφισμάτων


πνεύματι

δοτική ενικού του πνεῦμα


μνήματι

δοτική ενικού του μνῆμα


υἱῷ

δοτική ενικού του υἱός


μνήμασι

μνήμασιν

εφελκυστικό νι

δοτική πληθυντικού του μνῆμα


ζωήν

αιτιατική ενικού του ζωή


χειρί

δοτική ενικού του χείρ


χεῖρες

ονομαστική και κλητική πληθυντικού του χείρ


χειρῶν

γενική πληθυντικού του χείρ


χερσί

δοτική πληθυντικού του χείρ


χερσίν

δοτική πληθυντικού του χείρ


χεῖρας

αιτιατική πληθυντικού του χείρ


χεροῖν

γενική και δοτική δυϊκού του χείρ


χερῶν

γενική πληθυντικού του χείρ


ὀνόματι

δοτική ενικού του ὄνομα


ὀνόμασι

ὀνόμασιν

εφελκυστικό νι

δοτική πληθυντικού του ὄνομα


ὀνόμασιν

ὀνόμασι

εφελκυστικό νι

δοτική πληθυντικού του ὄνομα


ἄχροια

: ἄχροια < ἄ- στερητικό + χροιά

έλλειψη ή απουσία χρώματος, ωχρότητα

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Ἱπποκράτης, De diaeta, 3.76, @scaife.perseus

Ἡ μὲν οὖν τροφὴ ἐρυγγάνεται, αὐτὸ δὲ ὑπὸ τὸ δέρμα ἐξωθέεται, καὶ τῷ ἀνθρώπῳ ἄχροιαν ἐμποιέει, καὶ νούσους ὑδρωποειδέας ἀποκυΐσκει.


ἑτερόχροια

ἑτερόχροια
-ας

: ἑτερόχροια (ελληνιστική κοινή) < ἑτερόχροος

ποικιλία χρωμάτων, η ποικιλοχρωμία


σαοφροσύνη

σαοφροσύνη
-ης

: σαοφροσύνη < → λείπει η ετυμολογία

ποιητικός & επικός τύπος του σωφροσύνη

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ὀδύσσεια, στη Βικιθήκη

23 (ψ. Ὀδυσσέως ὑπὸ Πηνελόπης ἀναγνωρισμός.), στίχ. 13 (11-13 )
*:*: «μαῖα φίλη, μάργην σε θεοὶ θέσαν, οἵ τε δύνανται | ἄφρονα ποιῆσαι καὶ ἐπίφρονά περ μάλ᾽ ἐόντα, | καί τε χαλιφρονέοντα σαοφροσύνης ἐπέβησαν·
*:*::«Μανούλα μου, παλάβωσες, κάποιοι θεοί σ᾽ έχουν τρελάνει, | όσοι μπορούν να παλαβώνουν τον πιο φρόνιμο, | και πάλι φρόνιμο να κάνουνε τον σαλεμένο.
*:*:: Μετάφραση σε πεζό (2006): Δημήτρης Ν. Μαρωνίτης, @greek‑language.gr
*:* 23 (ψ. Ὀδυσσέως ὑπὸ Πηνελόπης ἀναγνωρισμός.), στίχ. 30 (29-31 )
*:*: Τηλέμαχος δ᾽ ἄρα μιν πάλαι ᾔδεεν ἔνδον ἐόντα, | ἀλλὰ σαοφροσύνῃσι νοήματα πατρὸς ἔκευθεν, | ὄφρ᾽ ἀνδρῶν τίσαιτο βίην ὑπερηνορεόντων.»
*:*::Το γνώριζε από μέρες ο Τηλέμαχος ότι κουρνιάζει εδώ, | αλλά τον συγκρατούσε η σωφροσύνη, κρύβοντας του πατέρα του το φρόνημα· | ωσότου εκείνος εκδικήθηκε των μνηστήρων την παράνομη βία.»
*:*:: Μετάφραση σε πεζό (2006): Δημήτρης Ν. Μαρωνίτης, @greek‑language.gr


χαλιφροσύνη

χαλιφροσύνη
-ης

: χαλιφροσύνη < χαλίφρων + -σύνη

απερισκεψία, επιπολαιότητα, έλλειψη φρόνησης

άπαξ λεγόμενον

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ὀδύσσεια, 16 (π. Ἀναγνωρισμὸς Ὀδυσσέως ὑπὸ Τηλεμάχου.), στίχ. 310 (309-310 )

«ὦ πάτερ, ἦ τοι ἐμὸν θυμὸν καὶ ἔπειτά γ᾽, ὀΐω, | γνώσεαι· οὐ μὲν γάρ τι χαλιφροσύναι γέ μ᾽ ἔχουσιν·
*:::«Πατέρα, το φρόνημά μου σύντομα θα το γνωρίσεις — | δεν είμαι πάντως αχαλίνωτος.
*::: Μετάφραση σε πεζό (2006): Δημήτρης Ν. Μαρωνίτης, @greek‑language.gr


θανάτῳ

δοτική ενικού του θάνατος


θάνατον

αιτιατική ενικού του θάνατος


ἐπίμυσις

ἐπίμυσις
-εως

: ἐπίμυσις (ελληνιστική κοινή) < ἐπιμύω

κλείσιμο των ματιών ή των χειλιών

※ 2ος/3ος αιώνας κε αιώνας ⌘ Κλήμης ο Αλεξανδρεύς, Paedagogus, Παιδαγωγός, 2.9, @scaife.perseus

ἔοικεν γὰρ ἡ τοῦ ὕπνου καταφορὰ θανάτῳ, δι ἄνοιαν εἰς ἀναισθησίαν ὑποφερομένη, τῶν βλεφάρων τῇ ἐπιμύσει τὸ φῶς ἀποτεμνομένη.


ναυσία

: ναυσία (ελληνιστική κοινή) < → λείπει η ετυμολογία

※ 1ος κε αιώνας ⌘ Διοσκουρίδης Πεδάνιος, Περὶ ὕλης ἰατρικῆςʷ, 3, 70.1 @scaife.perseus

τὸ δὲ ἀφέψημα τῆς κόμης ποθὲν νεφριτικοῖς καὶ τοῖς περὶ κύστιν πάθεσιν ἁρμόζει διουρητικὸν ὑπάρχον, ἑρπετοδήκτοις δὲ δίδοται σὺν οἴνῳ καὶ καταμήνια ἄγει, ἐν πυρετοῖς τε ναυσίαν καὶ καῦσον στομάχου παραιτεῖται μετὰ ψυχροῦ ὕδατος πινόμενον.

※ 2ος κε αιώνας ⌘ Γαληνός, In Hippocratis De fracturis, 2.24, 202, @scaife.perseus

ναυσίαν γὰρ τὴν ναυτίαν ὀνομάζουσιν οἱ Ἴωνες


πλάτωνις

πλάτωνις
-ιδος

: πλάτωνις < → λείπει η ετυμολογία

είδος ελαφιού με πλατιά κέρατα


ἐλάφιον

: ἐλάφιον (ελληνιστική κοινή) < ἔλαφ(ος) + υποκοριστικό επίθημα -ιον

υποκοριστικό του ἔλαφος

θηλαστικό ζώο

※ 2ος αιώνας πκε αιώνας Επιγραφή από τη Δήλο ID 1417, face B., col. II., στιχ. 65 (65-66), @epigraphy.packhum.org

ἐλάφιον καὶ κυνάριον ἐπὶ βάσεως λιθίνης, ἀνάθε-
μα Ἀγάθ[ωνος·


κώνωπος

γενική ενικού του κώνωψ


κώνωπα

αιτιατική ενικού του κώνωψ


κώνωπες

ονομαστική και κλητική πληθυντικού του κώνωψ


κωνώπων

γενική πληθυντικού του κώνωψ


κώνωπι

δοτική ενικού του κώνωψ


κώνωψι

δοτική πληθυντικού του κώνωψ


κώνωψιν

δοτική πληθυντικού του κώνωψ


κώνωπε

ονομαστική, αιτιατική και κλητική δυϊκού του κώνωψ


κωνώποιν

γενική και δοτική δυϊκού του κώνωψ


ῥώθωνες

ονομαστική και κλητική πληθυντικού του ῥώθων


ῥώθωνος

γενική ενικού του ῥώθων


ῥώθωνι

δοτική ενικού του ῥώθων


ῥώθωσι

δοτική πληθυντικού του ῥώθων


ῥώθωσιν

δοτική πληθυντικού του ῥώθων


ῥώθωνα

αιτιατική ενικού του ῥώθων


ῥωθώνων

γενική πληθυντικού του ῥώθων


ῥώθωνας

αιτιατική πληθυντικού του ῥώθων


πλευρῖτις

πλευρῖτις
-ιδος

: πλευρῖτις < πλευρ(ά) + -ῖτις
: ΑΠΟΓΟΝΟΙ: ↷ λατινικά: pleuritis, ⇘ νέα ελληνικά: πλευρίτιδα

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Ἱπποκράτης, Ἀφορισμοί , (Aphorismi), 3.23, @scaife.perseus

Τοῦ δὲ χειμῶνος, πλευρίτιδες, περιπλευμονίαι, κόρυζαι, βράγχοι, βῆχες, πόνοι στηθέων, πόνοι πλευρέων, ὀσφύος, κεφαλαλγίαι, ἴλιγγοι, ἀποπληξίαι.

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Ἱπποκράτης, Περὶ παθῶν, (De affectionibus), Chapter 7, @scaife.perseus

Πλευρῖτις· πυρετὸς ἴσχει, καὶ τοῦ πλευροῦ ὀδύνη, καὶ ὀρθοπνοίη, καὶ βήξ· καὶ τὸ σίελον κατ’ ἀρχὰς μὲν ὑπόχολον πτύει, ἐπειδὰν δὲ πεμπταῖος γένηται ἢ ἑκταῖος, καὶ ὑπόπυον.

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Ἱπποκράτης, Περὶ παθῶν, (De affectionibus), Chapter 6, @scaife.perseus

Περὶ δὲ τῶν κατὰ κοιλίην νουσημάτων ἐνθυμέεσθαι χρὴ τάδε· πλευρῖτις, περιπλευμονίη, καῦσος, φρενῖτις, αὗται καλέονται ὀξεῖαι, καὶ γίνονται μὲν μάλιστα καὶ ἰσχυρόταται τοῦ χειμῶνος, γίνονται δὲ καὶ τοῦ θέρεος, ἧσσον δὲ καὶ μαλακώτεραι·

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Ἀριστοφάνης, Ἐκκλησιάζουσαι, στίχ. 417 (415-417)

ἢν γὰρ παρέχωσι τοῖς δεομένοις οἱ κναφῆς | χλαίνας, ἐπειδὰν πρῶτον ἥλιος τραπῇ, | πλευρῖτις ἡμῶν οὐδέν᾽ ἂν λάβοι ποτέ.
#:::Αν όλα τ᾽ αργαστήρια των μαλλιών, | όταν αρχίζει ο γήλιος να κρυώνει, χαρίζανε παλτά σ᾽ όσους δεν έχουν, | κανένας δε θα πάθαινε πλευρίτη.
#:::Μετάφραση (1970): Κώστας Βάρναλης, Αθήνα: Κέδρος @greek‑language.gr

※ 4ος πκε αιώνας ⌘ Ἀριστοτέλης, Ἠθικὰ Νικομάχεια, 5, 1138b

ἀλλ᾽ οὐδὲν μέλει τῇ τέχνῃ, ἀλλὰ πλευρῖτιν λέγει μείζω νόσον προσπταίσματος· καίτοι γένοιτ᾽ ἄν ποτε θάτερον κατὰ συμβεβηκός, εἰ προσπταίσαντα διὰ τὸ πεσεῖν συμβαίη ὑπὸ τῶν πολεμίων ληφθῆναι ἢ ἀποθανεῖν.
#:::Την επιστήμη όμως όλα αυτά δεν την ενδιαφέρουν καθόλου: την πλευρίτιδα την ονομάζει σοβαρότερη αρρώστια από το στραμπούληγμα· και όμως το στραμπούληγμα μπορεί υπό ορισμένες συνθήκες να έχει σοβαρότερες συνέπειες, αν εξαιτίας του τύχει να πέσει κανείς κάτω και έτσι να συλληφθεί ή να σκοτωθεί από τους εχθρούς.
#::: Μετάφραση (2006): Δημήτριος Λυπουρλής, Θεσσαλονίκη:Ζήτρος @greek‑language.gr

ελληνιστική σημασία


πῖδαξ

: πῖδαξ < πιδάω (αναβλύζω, ξεπηδώ)
: ΑΠΟΓΟΝΟΙ: ⇘ νέα ελληνικά: πίδακας

πηγή, πίδακας

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ἰλιάς, 16 (Π. Πατρόκλεια.), στίχ. 825 (823-826 )

ὡς δ᾽ ὅτε σῦν ἀκάμαντα λέων ἐβιήσατο χάρμῃ, | ὥ τ᾽ ὄρεος κορυφῇσι μέγα φρονέοντε μάχεσθον | πίδακος ἀμφ᾽ ὀλίγης· ἐθέλουσι δὲ πιέμεν ἄμφω· | πολλὰ δέ τ᾽ ἀσθμαίνοντα λέων ἐδάμασσε βίηφιν·
*:::Και ως λέοντας και αδείλιαστος αγριόχοιρος στο όρος | μάχονται μεγαλόψυχα για μια μικρή βρυσούλα, | ότι να πιουν θέλουν και οι δυο με λύσσαν, ώσπου ο χοίρος | ασκομαχώντας ξεψυχά στον λέοντ᾽ αποκάτω·
*::: Έμμετρη μετάφραση (1922): Ιάκωβος Πολυλάς, @greek‑language.gr

※ 5ος αιώνας πκε ⌘ Ἡρόδοτος, Ἱστορίαι, 4 (Μελπομένη), 198.2

αὕτη δὲ ὁμοίη τῇ ἀρίστῃ γέων Δήμητρος καρπὸν ἐκφέρειν οὐδὲ οἶκε οὐδὲν τῇ ἄλλῃ Λιβύῃ· μελάγγαιός τε γάρ ἐστι καὶ ἔπυδρος πίδαξι, καὶ οὔτε αὐχμοῦ φροντίζουσα οὐδὲν οὔτε ὄμβρον πλέω πιοῦσα δεδήληται·
*::: Ετούτη λοιπόν στην παραγωγή δημητριακών είναι στην ίδια σειρά με τις πρώτες και καλύτερες χώρες, και δε μοιάζει καθόλου με την υπόλοιπη Λιβύη· γιατί το χώμα της είναι μαύρο και παίρνει νερό από πηγές· και δε φοβάται καθόλου την αναβροχιά, κι ούτε, πίνοντας βροχή πάνω από το συνηθισμένο, πλημμυρίζει·
*:::Μετάφραση (1992): Ηλίας Σπυρόπουλος. Αθήνα:Γκοβόστης @greek‑language.gr

※ 2ος κε αιώνας ⌘ Ἀρριανός, Ἀνάβασις Ἀλεξάνδρου, 6, 26.2

ἐν δὲ τούτῳ τῶν ψιλῶν τινας κατὰ ζήτησιν ὕδατος ἀποτραπέντας ἀπὸ τῆς στρατιᾶς εὑρεῖν ὕδωρ συλλελεγμένον ἔν τινι χαράδρᾳ οὐ βαθείᾳ, ὀλίγην καὶ φαύλην πίδακα·
*:::Στο μεταξύ μερικοί ελαφρά οπλισμένοι στρατιώτες, που αποχωρίσθηκαν από τον στρατό προς αναζήτηση νερού, βρήκαν μέσα σε μια ρηχή χαράδρα μαζεμένο νερό, μια μικρή και ασήμαντη πηγή.
*::: Μετάφραση (1986, 1998): Θεόδωρος Χ. Σαρικάκης, Αθήνα: Ακαδημία Αθηνών. @greek‑language.gr


εἱρκτή

: εἱρκτή < εἵργω

φυλακή, δεσμωτήριο

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Θουκυδίδης, Ἱστορίαι, 1, 131.2

καὶ ἐς μὲν τὴν εἱρκτὴν ἐσπίπτει τὸ πρῶτον ὑπὸ τῶν ἐφόρων (ἔξεστι δὲ τοῖς ἐφόροις τὸν βασιλέα δρᾶσαι τοῦτο), ἔπειτα διαπραξάμενος ὕστερον ἐξῆλθε καὶ καθίστησιν ἑαυτὸν ἐς κρίσιν τοῖς βουλομένοις περὶ αὐτῶν ἐλέγχειν.
#::: Στην αρχή οι έφοροι τον έριξαν στην φυλακή —οι έφοροι έχουν το δικαίωμα να φυλακίζουν τον βασιλέα— κι έπειτα κατάφερε να βγει από την φυλακή και δήλωσε ότι ήταν πρόθυμος να παρουσιαστεί σε δικαστήριο για να κριθεί από όποιον ήθελε να ελέγξει την διαγωγή του.
#::: Μετάφραση (1965-1968): Άγγελος Σ. Βλάχος, Αθήνα:Γαλαξίας @greek‑language.gr

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Εὐριπίδης, Βάκχαι, στίχ. 497

[ΠΕΝΘΕΑΣ] εἱρκταῖσί τ᾽ ἔνδον σῶμα σὸν φυλάξομεν.
#:::[ΠΕΝΘΕΑΣ] Έπειτα, θα εγκλειστείς στη φυλακή και θα φρουρείσαι.
#:::Μετάφραση χ.χ.: Θ. Κ. Στεφανόπουλος, Αθήνα: Κίχλη @greek‑language.gr

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Ξενοφῶν, Κύρου Παιδεία, 3, 1.19 @scaife.perseus

ἃ δὲ ᾠήθης λαθεῖν χρῆναι, οὕτω σὲ οἶδε λαθόντα ὥστε ἃ ἐνόμιζεν ἑαυτῷ ἐχυρὰ χωρία ἀποκεῖσθαι, σὺ εἰρκτὰς ταῦτα ἔλαθες προκατασκευάσας·

※ 1ος/2ος κε αιώνας ⌘ Πλούταρχος, Βίοι Παράλληλοι Άγις και Κλεομένης, Agis.19.6 @scaife.perseus

τοῦτο δέ ἐστὶν οἴκημα τῆς εἱρκτῆς ἐν ᾧ θανατοῦσι τοὺς καταδίκους ἀποπνίγοντες.

φυλακή της ψυχής

※ '1ος κε' αιώνας Ιώσηπος, Ιουδαϊκός Πόλεμος/Βιβλίο Β, 154

Καὶ γὰρ ἔῤῥωται παρ' αὐτοῖς ἥδε ἡ δόξα, φθαρτὰ μὲν εἶναι τὰ σώματα καὶ τὴν ὕλην οὐ μόνιμον αὐτῶν, τὰς δὲ ψυχὰς ἀθανάτους ἀεὶ διαμένειν, καὶ συμπλέκεσθαι μὲν ἐκ τοῦ λεπτοτάτου φοιτώσας αἰθέρος ὥσπερ εἱρκταῖς τοῖς σώμασιν ἴυγγί τινι φυσικῇ κατασπωμένας,

※ 1ος αιώνας κε αιώνας Φίλων ο Ιουδαίος, Περὶ τοῦ τίς ὁ τῶν θείων ἐστίν κληρονόμος, (Quis rerum divinarum heres sit), 68 @scaife.perseus

τίς οὖν γενήσεται κληρονόμος; οὐχ ὁ μένων ἐν τῇ τοῦ σώματος εἱρκτῇ λογισμὸς καθ’ ἑκούσιον γνώμην, ἀλλ’ ὁ λυθεὶς τῶν δεσμῶν καὶ ἐλευθερωθεὶς καὶ ἔξω τειχῶν προεληλυθὼς καὶ καταλελοιπώς, εἰ οἷόν τε τοῦτο εἰπεῖν, αὐτὸς ἑαυτόν. „ὃς γὰρ ἐξελεύσεται ἐκ σοῦ“ φησίν, „οὗτος κληρονομήσει σε (Gen. 15, 4)“.

το εσωτερικό μέρος ενός σπιτιού, τα δωμάτια των γυναικών

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Ξενοφῶν, Ἀπομνημονεύματα, 2, 1.5 @scaife.perseus

ὥσπερ οἱ μοιχοὶ εἰσέρχονται εἰς τὰς εἰρκτάς, εἰδότες ὅτι κίνδυνος τῷ μοιχεύοντι ἅ τε ὁ νόμος ἀπειλεῖ παθεῖν καὶ ἐνεδρευθῆναι καὶ ληφθέντα ὑβρισθῆναι·


ἑρκτή

: ἑρκτή < → λείπει η ετυμολογία

ιωνικός τύπος του εἱρκτή


ἐρκτή

: ἐρκτή < → λείπει η ετυμολογία

ιωνικός τύπος του εἱρκτή

※ 5ος αιώνας πκε ⌘ Ἡρόδοτος, Ἱστορίαι, στη Βικιθήκη

4 (Μελπομένη), 146.2
*:*: τοῖσι ὦν Λακεδαιμονίοισι ἔδοξε αὐτοὺς ἀποκτεῖναι, συλλαβόντες δέ σφεας κατέβαλον ἐς ἐρκτήν.
*:*:: Οι Λακεδαιμόνιοι λοιπόν αποφάσισαν να τους σκοτώσουν· τους έπιασαν και τους έβαλαν στη φυλακή·
*:*:: Μετάφραση (1992): Ηλίας Σπυρόπουλος. Αθήνα:Γκοβόστης @greek‑language.gr
*:* 4 (Μελπομένη), 146.3
*:*: ἐπεὶ ὦν ἔμελλόν σφεας καταχρήσεσθαι, παραιτήσαντο αἱ γυναῖκες τῶν Μινυέων, ἐοῦσαι ἀσταί τε καὶ τῶν πρώτων Σπαρτιητέων θυγατέρες, ἐσελθεῖν τε ἐς τὴν ἐρκτὴν καὶ ἐς λόγους ἐλθεῖν ἑκάστη τῷ ἑωυτῆς ἀνδρί.
*:*:: ενώ λοιπόν ήταν να τους εκτελέσουν, οι γυναίκες των Μινύων, που ήταν ντόπιες και θυγατέρες των προεστών της Σπάρτης, ζήτησαν τη χάρη να μπουν στη φυλακή και να συζητήσει η καθεμιά τους με τον άντρα της.
*:*:: Μετάφραση (1992): Ηλίας Σπυρόπουλος. Αθήνα:Γκοβόστης @greek‑language.gr


ἀναγκαῖον

: ἀναγκαῖον < ουσιαστικοποιημένο ουδέτερο του επιθέτου ἀναγκαῖος

ταυτόσημο με το αἰδοῖον

ελληνιστική σημασία

τουαλέτα, αφοδευτήριο

ελληνιστική σημασία


εἱρκτοφύλαξ

: εἱρκτοφύλαξ (ελληνιστική κοινή) < εἱρκτή + φύλαξ

δεσμοφύλακας

※ 1ος αιώνας κε αιώνας Φίλων ο Ιουδαίος, Βίος πολιτικού όπερ έστι περί Ιωσήφ, (De Josepho), 81, @scaife.perseus

ὅσης δ’ ἀπανθρωπίας οἱ εἱρκτοφύλακες γέμουσι καὶ ὠμότητος, οὐδεὶς ἀγνοεῖ·

※ 1ος αιώνας κε αιώνας Ιώσηπος, Ιουδαϊκή αρχαιολογία, 17.187 @scaife.perseus

ὁ δὲ Ἡρώδης καὶ πρότερον οὐχ ἡσσώμενος οὐδʼ εὐνοίᾳ τοῦ υἱέος ἐπεὶ ἤκουσε τοῦ εἱρκτοφύλακος ταῦτα εἰρηκότος, ἀνεβόησέν τε ἀνατυψάμενος τὴν κεφαλὴν καίπερ ἐν τῷ ὑστάτῳ ὢν καὶ ἐπὶ τὸν ἀγκῶνα περιάρας ἑαυτὸν κελεύει πέμψας τινὰ τῶν δορυφόρων μηδὲν εἰς ἀναβολὰς ἀλλʼ ἐκ τοῦ ὀξέος κτείνασιν αὐτὸν ἐν Ὑρκανίᾳ ταφὰς ἀσήμους ποιεῖσθαι.


κόλυμβος

κόλυμβος
-ου

: κόλυμβος < προελληνική

δύτης, κολυμβητής

κολύμβηση, κατάδυση

※ 1ος/2ος κε αιώνας ⌘ Πλούταρχος, Ἠθικά Τῶν ἑπτὰ σοφῶν συμπόσιον, 163a

χαίρει δὲ καὶ νήξεσι παίδων καὶ κολύμβοις ἁμιλλᾶται.
#::: Χαίρονται επίσης με το κολύμπι των παιδιών και αμιλλώνται στο κολύμπι.
#::: Μετάφραση (2004), Δημήτριος Λυπουρλής, @greek‑language.gr

κολυμβίδα, είδος αγριόπαπιας (Podiceps minor)

άλλες μορφές: κολυμβίς


κολυμβίς

κολυμβίς
-ίδος

: κολυμβίς < → λείπει η ετυμολογία

θαλασσοπούλι, βουτηχτάρα, είδος αγριόπαπιας (Podiceps minor)

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Ἀριστοφάνης, Ὄρνιθες, στίχ. 304

πορφυρίς, κερχνῄς, κολυμβίς, ἀμπελίς, φήνη, δρύοψ.

※ 4ος πκε αιώνας ⌘ Ἀριστοτέλης, Τῶν περὶ τὰ ζῷα ἱστοριῶν, 8, 3 @scaife.perseus

Τῶν δὲ στεγανοπόδων τὰ μὲν βαρύτερα περὶ ποταμοὺς καὶ λίμνας ἐστίν, οἷον κύκνος, νῆττα, φαλαρίς, κολυμβίς,


καρδιωγμός

καρδιωγμός
-οῦ

: καρδιωγμός < καρδιώσσω ή καρδιώττω (έχω στομαχόπονο)

πόνος στο στομάχι, στομαχόπονος, καούρα

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Ἱπποκράτης, Ἀφορισμοί , (Aphorismi), 4.65, @scaife.perseus

Ἐν τοῖσι πυρετοῖσι περὶ τὴν κοιλίην καῦμα ἰσχυρὸν καὶ καρδιωγμὸς, κακόν.

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Ἱπποκράτης, Προγνωστικόν, (Prognosticon), Chapter 24, p.182, @scaife.perseus

Ὅστις δ ἂν ἐν πυρετῷ μὴ θανατώδει φῇ τὴν κεφαλὴν ἀλγέειν, ἢ καὶ ὀρφνῶδές τι πρὸ τῶν ὀφθαλμῶν φαίνεσθαι, ἢ καρδιωγμὸς τουτέῳ προσγένηται, χολώδης ἔμετος παρέσται·


ἐλάτη

: ἐλάτη < αβέβαιης ετυμολογίας
: ΑΠΟΓΟΝΟΙ: ⇒ νέα ελληνικά: έλατο

έλατο (Abies cephalonica), (Abies pectinata)

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ἰλιάς, στη Βικιθήκη

24 (Ω. Ἕκτορος λύτρα.), στίχ. 450 (448-451 )
#:*: ἀλλ᾽ ὅτε δὴ κλισίην Πηληϊάδεω ἀφίκοντο | ὑψηλήν, τὴν Μυρμιδόνες ποίησαν ἄνακτι | δοῦρ᾽ ἐλάτης κέρσαντες· ἀτὰρ καθύπερθεν ἔρεψαν | λαχνήεντ᾽ ὄροφον λειμωνόθεν ἀμήσαντες·
#:*::Κι ευθύς κατόπιν στην σκηνήν εφθάσαν του Αχιλλέως | την υψηλήν που μ᾽ έλατα σχισμένα οι Μυρμιδόνες | έφτιασαν του κυρίου των, κι επάνω την σκεπάσαν | με χνουδωτά καλάμια κομμέν᾽ από λιβάδι·
#:*:: Έμμετρη μετάφραση (1922): Ιάκωβος Πολυλάς, @greek‑language.gr
#:* 14 (Ξ. Διὸς ἀπάτη.), στίχ. 287 (286-288 )
#:*: ἔνθ᾽ Ὕπνος μὲν ἔμεινε πάρος Διὸς ὄσσε ἰδέσθαι, | εἰς ἐλάτην ἀναβὰς περιμήκετον, ἣ τότ᾽ ἐν Ἴδῃ | μακροτάτη πεφυυῖα δι᾽ ἠέρος αἰθέρ᾽ ἵκανεν·
#:*:: Ο Ύπνος στάθηκεν αυτού, μη τον ξανοίξει ο Δίας· | και ανέβ᾽ εις έλατο τρανό που είχε βγει στην Ίδην | και ως τον αιθέρ᾽ απλώνονταν τα απέραντα κλαδιά του.
#:*:: Έμμετρη μετάφραση (1922): Ιάκωβος Πολυλάς, @greek‑language.gr

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ὀδύσσεια, 5 (ε. Ἀπόπλους Ὀδυσσέως παρὰ Καλυψοῦς.), στίχ. 239 (237-240 )

δῶκε δ᾽ ἔπειτα σκέπαρνον ἐΰξοον· ἄρχε δ᾽ ὁδοῖο | νήσου ἐπ᾽ ἐσχατιῆς, ὅθι δένδρεα μακρὰ πεφύκει, | κλήθρη τ᾽ αἴγειρός τ᾽, ἐλάτη τ᾽ ἦν οὐρανομήκης, | αὖα πάλαι, περίκηλα, τά οἱ πλώοιεν ἐλαφρῶς.
#:::Του ᾽δωσε και σκερπάνι ακονισμένο, και πρώτη βγήκε στον δρόμο | που τραβά στην άκρη του νησιού, όπου και τα μεγάλα δέντρα υψώνονταν: | σκλήθρες και λεύκες, ουρανομήκη έλατα | — στεγνά, κατάξερα, για να μπορούν ανάλαφρα να πλέουν.
#::: Μετάφραση σε πεζό (2006): Δημήτρης Ν. Μαρωνίτης, @greek‑language.gr

κουπί κατασκευασμένο από ξύλο πεύκου

πλοίο ή βάρκα


κρησφύγετον

κρησφύγετον
-ου

: κρησφύγετον < → λείπει η ετυμολογία
: ΑΠΟΓΟΝΟΙ: ⇘ νέα ελληνικά: κρησφύγετο

καταφύγιο, κρυψώνας, άσυλο

9 (Καλλιόπη), 15.2
*:*: ἐνθαῦτα δὲ τῶν Θηβαίων καίπερ μηδιζόντων ἔκειρε τοὺς χώρους, οὔτι κατὰ ἔχθος αὐτῶν ἀλλ᾽ ὑπ᾽ ἀναγκαίης μεγάλης ἐχόμενος, βουλόμενος ἔρυμα τε τῷ στρατοπέδῳ ποιήσασθαι, καὶ ἢν συμβαλόντι οἱ μὴ ἐκβαίνῃ ὁκοῖόν τι ἐθέλοι, κρησφύγετον τοῦτο ἐποιέετο.
*:*:: Εκεί έκοβε τα δέντρα της υπαίθρου, μολονότι οι Θηβαίοι μήδιζαν· βέβαια δεν ήταν εχθρική ενέργεια, αλλά ήταν που τον έσφιγγε μεγάλη ανάγκη, καθώς ήθελε να περιφράξει το στρατόπεδο, ώστε, αν το αποτέλεσμα της μάχης δε θα ᾽ταν αυτό που επιθυμούσε, να έχει καταφύγιο.
*:*:: Μετάφραση (1995): Ηλίας Σπυρόπουλος. Αθήνα:Γκοβόστης @greek‑language.gr
*:* 9 (Καλλιόπη), 96.3
*:*: ὑπὸ τοῦτον μὲν δὴ τὸν στρατὸν ἐβουλεύσαντο καταφυγόντες οἱ τοῦ ναυτικοῦ στρατηγοὶ ἀνειρύσαι τὰς νέας καὶ περιβαλέσθαι ἕρκος ἔρυμα τῶν νεῶν καὶ σφέων αὐτῶν κρησφύγετον.
*:*:: Λοιπόν οι ναύαρχοι αποφάσισαν να καταφύγουν στην προστασία αυτού του πεζικού, να σύρουν τα καράβια στη στεριά και να τα ζώσουν ένα γύρο με φράχτη, για να ᾽χουν τα καράβια προστασία κι οι ίδιοι τους καταφύγιο.
*:*:: Μετάφραση (1995): Ηλίας Σπυρόπουλος. Αθήνα:Γκοβόστης @greek‑language.gr

※ 1ος κε αιώνας ⌘ Διονύσιος Ἁλικαρνασσεύς, Ῥωμαϊκὴ Ἀρχαιολογία, 4.15.2 @scaife.perseus

διελὼν δʼ οὖν ὁ Τύλλιος εἰς ὁπόσας δήποτε μοίρας τὴν γῆν κατὰ τοὺς ὀρεινοὺς καὶ πολὺ τὸ ἀσφαλὲς τοῖς γεωργοῖς παρέχειν δυνησομένοῦς ὄχθους κρησφύγετα κατεσκεύασεν,


ὀνῖτις

ὀνῖτις
-ιδος

: ὀνῖτις < → λείπει η ετυμολογία

※ 1ος κε αιώνας ⌘ Διοσκουρίδης Πεδάνιος, Περὶ ἀπλῶν φαρμάκων, (Euporista vel De simplicibus medicinis), 2.141.1, @scaife.perseus

συκῆς φύλλα λεῖα, χαμαίπιτυς καλῶς ποιεῖ, ὀρίγανος ὀνῖτις, πολύκνημον σὺν οἴνῳ, ὄρνιθος καθηψημένης συγχυλωθείσης ζωμός, κρέως λιπαροῦ ὁμοίως·

※ 2ος κε αιώνας ⌘ Γαληνός, De simplicium medicamentorum temperamentis ac facultatibus I-VI, 8.15.13 @scaife.perseus

Ὀρίγανος ἡ μὲν Ἡρακλεωτικὴ δραστικωτέρα τῆς ὀνίτιδος, ἀμφοῖν δὲ ἀγρία, ἣν πάνακες Ἡράκλειον, οἱ δὲ κονύλην καλοῦσιν.


πύστις

πύστις
-εως
πεῦσις

: πύστις < πυνθάνομαι

ερώτηση, εξέταση

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Θουκυδίδης, Ἱστορίαι, 1, 5.2

δηλοῦσι δὲ τῶν τε ἠπειρωτῶν τινὲς ἔτι καὶ νῦν, οἷς κόσμος καλῶς τοῦτο δρᾶν, καὶ οἱ παλαιοὶ τῶν ποιητῶν τὰς πύστεις τῶν καταπλεόντων πανταχοῦ ὁμοίως ἐρωτῶντες εἰ λῃσταί εἰσιν,
#::: Τούτο, άλλωστε, φαίνεται τόσο από το ότι και σήμερα ακόμα μερικοί στεριανοί υπερηφανεύονται επειδή είναι ληστές, όσο και από το ότι στους στίχους των παλαιών ποιητών υπάρχουν στερεότυπες ερωτήσεις προς τα καράβια που εισπλέουν κάπου αν είναι πειρατικά.
#::: Μετάφραση (1965-1968): Άγγελος Σ. Βλάχος, Αθήνα:Γαλαξίας @greek‑language.gr

καθετί που γίνεται γνωστό μετά από υποβολή ερωτήσεων, πληροφορία, φήμη

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Εὐριπίδης, Ἠλέκτρα, στίχ. 690 (690-692)

ὡς ἢν μὲν ἔλθηι πύστις εὐτυχὴς σέθεν, | ὀλολύξεται πᾶν δῶμα· θνήισκοντος δέ σου | τἀναντί᾽ ἔσται τῶνδε· ταῦτα σοὶ λέγω.
#:: Κι όταν έρθει δικό σου μήνυμα καλό, | το σπίτι θ᾽ αντιβουίξει ολάκερο· όμως αν σκοτωθείς, | τ᾽ αντίθετα θα γίνουν· αυτά είχα να σου πω.
#:::Μετάφραση (1988): Τάσος Ρούσσος, Αθήνα: Ακαδημία Αθηνών @greek‑language.gr


παξαμᾶς

: παξαμᾶς (ελληνιστική κοινή) < Πάξαμος, αρτοποιός και μάγειρας του 1ου αιώνα κε


φακινᾶς

: φακινᾶς (ελληνιστική κοινή) < φάκιν(ος) + -ᾶς

έμπορος φακών

※ '3ος κε' αιώνας, ⌘ DDbDP transcription: bgu.4.1087, v.2, Traces 1 line, στίχ. 13, (12-13), @papyri.info, @aquila.zaw.uni-heidelberg.de

Κοπρῆς ἐν τῷ Θαραπία(ς) (δραχμαὶ) λϛ
φα̣κινᾶς


μαχαιρᾶς

: μαχαιρᾶς (ελληνιστική κοινή) < → λείπει η ετυμολογία

μαχαιροποιός, κατασκευαστής μαχαιριών


πυρῖτις

πυρῖτις
-ιδος

: πυρῖτις< πυρίτ(ης) (αρσενικό) + -ις (θηλυκό, κατά το γένος του ουσιαστικού που προσδιορίζει).

συνώνυμο του πύρεθρον - εννοείται το ουσιαστικό «βοτάνη»

«πυρῖτις νάρδος», συνώνυμο του θυλακῖτις

ὀρεινὴ νάρδος

είδος λίθου - εννοείται το θηλυκό ουσιαστικό λίθος


σωματοτροφεῖον

σωματοτροφεῖον
-ου

: σωματοτροφεῖον (ελληνιστική κοινή) < → λείπει η ετυμολογία

ο τόπος όπου κρατούνται οι σκλάβοι


ὀδόντος

γενική ενικού του ὀδούς


ὀδόντι

δοτική ενικού του ὀδούς


ὀδόντα

αιτιατική ενικού του ὀδούς


ὀδόντες

ονομαστική και κλητική πληθυντικού του ὀδούς


ὀδόντων

γενική πληθυντικού του ὀδούς


ὀδοῦσι

δοτική πληθυντικού του ὀδούς


ὀδοῦσιν

δοτική πληθυντικού του ὀδούς


ὀδόντας

αιτιατική πληθυντικού του ὀδούς


ὄνυχος

γενική ενικού του ὄνυξ


ὄνυχι

δοτική ενικού του ὄνυξ


ὄνυχα

αιτιατική ενικού του ὄνυξ


ὄνυχες

ονομαστική και κλητική πληθυντικού του ὄνυξ


ὀνύχων

γενική πληθυντικού του ὄνυξ


ὄνυξι

δοτική πληθυντικού του ὄνυξ


ὄνυξιν

δοτική πληθυντικού του ὄνυξ


ὀνύχεσσι

επικός τύπος του ὄνυξι, δοτική πληθυντικού του ὄνυξ


ὀνύχεσσιν

επικός τύπος του ὄνυξιν, δοτική πληθυντικού του ὄνυξ


ὄνυχας

αιτιατική πληθυντικού του ὄνυξ


δερϝά

ηλειακός τύπος του δέρη


δέρρη

δερϝά

αρκαδικός τύπος

αιολικός τύπος του δέρη


δειρά

δερϝά

αρκαδικός τύπος

δωρικός τύπος του δέρη


σπατίλη

: σπατίλη < → λείπει η ετυμολογία

υδαρές περίττωμα που μοιάζει με διάρροια, ακαθαρσία

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Ἀριστοφάνης, Εἰρήνη, στίχ. 48 (47-48)

«δοκέω μέν, ἐς Κλέωνα τοῦτ᾽ αἰνίσσεται, | ὡς κεῖνος ἀναιδέως τὴν σπατίλην ἐσθίει.»
#:::«Κεντιές, νομίζω, για τον Κλέωνα θα ᾽ναι· | στον Άδη δα κι αυτός βρομιές θα τρώει.»
#:::Μετάφραση (1967): Θρασύβουλος Σταύρου, Αθήνα: Τυποβιβλιοτεχνική @greek‑language.gr

κομματάκια από δέρμα


τῖλος

: τῖλος < → λείπει η ετυμολογία

υδαρές περίττωμα που μοιάζει με διάρροια


πάτελλα

: πάτελλα < → λείπει η ετυμολογία

πιάτο, πιατέλα


πατάνη

: πατάνη < → λείπει η ετυμολογία


στρατιαί

ονομαστική και κλητική πληθυντικού του στρατιά


στρατιᾶς

γενική ενικού του στρατιά


στρατιᾷ

δοτική ενικού του στρατιά


στρατιάν

αιτιατική ενικού του στρατιά


στρατιῶν

γενική πληθυντικού του στρατιά


στρατιαῖς

δοτική πληθυντικού του στρατιά


οἴκου

γενική ενικού του οἶκος


οἴκῳ

δοτική ενικού του οἶκος


οἶκον

αιτιατική ενικού του οἶκος


οἶκοι

ονομαστική και κλητική πληθυντικού του οἶκος


οἶκε

κλητική ενικού του οἶκος


οἴκοις

δοτική πληθυντικού του οἶκος


οἴκους

αιτιατική πληθυντικού του οἶκος


ἐξηγορία

ἐξηγορία
-ας

: ἐξηγορία (ελληνιστική κοινή) < ἐξαγορεύω

ομολογία, εξομολόγηση

※ 3ος/2ος πκε αιώνας ⌘ Παλαιὰ Διαθήκη κατά την μετάφραση των Εβδομήκοντα , Ιώβ, 22.22, @scaife.perseus

ἔκλαβε δὲ ἐκ στόματος αὐτοῦ ἐξηγορίαν καὶ ἀνάλαβε τὰ ρήματα αὐτοῦ ἐν καρδίᾳ σου.

εκφορά λόγου, εκφώνηση, κραυγή

※ 3ος/2ος πκε αιώνας ⌘ Παλαιὰ Διαθήκη κατά την μετάφραση των Εβδομήκοντα , Ιώβ, 33.26, @scaife.perseus

εὐξάμενος δὲ πρὸς Κύριον, καὶ δεκτὰ αὐτῷ ἔσται, εἰσελεύσεται προσώπῳ ἱλαρῷ σὺν ἐξηγορίᾳ· ἀποδώσει δὲ ἀνθρώποις δικαιοσύνην.


ἐξηγητής

ἐξηγητής
-οῦ

: ἐξηγητής < ἐξηγέομαι

για χρησμούς

ταφικά έθιμα

θρησκευτικές δοξασίες

※ 5ος αιώνας πκε ⌘ Ἡρόδοτος, Ἱστορίαι, 3 (Θάλεια), 31.3

οὗτοι δὲ τοῖσι Πέρσῃσι δίκας δικάζουσι καὶ ἐξηγηταὶ τῶν πατρίων θεσμῶν γίνονται, καὶ πάντα ἐς τούτους ἀνάκειται.
#::: αυτοί δικάζουν τις δίκες ανάμεσα στους Πέρσες, ερμηνεύουν τους πάτριους νόμους, και όλα εξαρτώνται από αυτούς.
#:::Μετάφραση (1992): Λεωνίδας Ζενάκος. Αθήνα:Γκοβόστης @greek‑language.gr

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Πλάτων, Νόμοι, 11, 916c (916c-916d) @scaife.perseus

τάς τε οἰκίας τοῦ πριαμένου καθηράτω κατὰ τὸν τῶν ἐξηγητῶν νόμον, τῆς τιμῆς τε ἀποδότω τῷ πριαμένῳ τριπλάσιον.

σύμβουλος, εισηγητής, καθοδηγητής

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Πλάτων, Πολιτεία, 4, 427c

οὐδενὶ ἄλλῳ πεισόμεθα, ἐὰν νοῦν ἔχωμεν, οὐδὲ χρησόμεθα ἐξηγητῇ ἀλλ᾽ ἢ τῷ πατρίῳ· οὗτος γὰρ δήπου ὁ θεὸς περὶ τὰ τοιαῦτα πᾶσιν ἀνθρώποις πάτριος ἐξηγητὴς [ἐν μέσῳ] τῆς γῆς ἐπὶ τοῦ ὀμφαλοῦ καθήμενος ἐξηγεῖται.
#::: ούτε, αν έχομε νου, θ᾽ ακούσομε κανέναν άλλο, ούτε θα συμβουλευτούμε κανέναν άλλο εκτός από τον πατρικό μας οδηγητή· γιατί αυτός ο θεός που κάθεται, όπως ξέρομε, στο κέντρο της γης, στον Ομφαλό επάνω, είναι για όλους τους ανθρώπους ο πάτριος οδηγητής μας.
#::: Μετάφραση (στη δημοτική, χ.χ.): Ιωάννης Γρυπάρης. Θεσσαλονίκη: ΚΕΓ, 2015 (στην καθαρεύουσα, 1911, Εκδ.Φέξη) @greek‑language.gr

※ 4ος πκε αιώνας ⌘ Ψευδο-Δημοσθένης, Κατὰ Εὐέργου καὶ Μνησιβούλου ψευδομαρτυριῶν, 68 @scaife.perseus

ἐπειδὴ τοίνυν ἐτελεύτησεν, ἦλθον ὡς τοὺς ἐξηγητάς, ἵνα εἰδείην ὅ τι με χρὴ ποιεῖν περὶ τούτων, καὶ διηγησάμην αὐτοῖς ἅπαντα τὰ γενόμενα, τήν τε ἄφιξιν τὴν τούτων καὶ τὴν εὔνοιαν τῆς ἀνθρώπου, καὶ ὡς εἶχον αὐτὴν ἐν τῇ οἰκίᾳ, καὶ ὡς διὰ τὸ κυμβίον, οὐκ ἀφιεῖσα, τελευτήσειεν. ἀκούσαντες δέ μου οἱ ἐξηγηταὶ ταῦτα, ἤροντό με πότερον ἐξηγήσωνταί μοι μόνον ἢ καὶ συμβουλεύσωσιν·


τρῦχος

τρῦχος
-εος/-ους

: τρῦχος < τρύχω

φθαρμένο ρούχο, κουρέλι, ράκος

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Εὐριπίδης, Ἠλέκτρα, στίχ. 185 (184-185)

σκέψαι μου πιναρὰν κόμαν | καὶ τρύχη τάδ᾽ ἐμῶν πέπλων,
*:::Γιά δες τα βρόμικα μαλλιά μου, κοίτα | και τα κουρέλια που φορώ,
*:::Μετάφραση (1988): Τάσος Ρούσσος, Αθήνα: Ακαδημία Αθηνών @greek‑language.gr

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Εὐριπίδης, Ἠλέκτρα, στίχ. 501 (501-502)

ἐγὼ δὲ τρύχει τῶιδ᾽ ἐμῶν πέπλων κόρας | δακρύοισι τέγξας ἐξομόρξασθαι θέλω.
*:::εγώ με το κουρελιασμένο μου το ρούχο | θέλω τα δάκρυά μου να σφουγγίσω.
*:::Μετάφραση (1988): Τάσος Ρούσσος, Αθήνα: Ακαδημία Αθηνών @greek‑language.gr


θριξί

δοτική πληθυντικού του θρίξ


θριξίν

δοτική πληθυντικού του θρίξ


τριχί

δοτική ενικού του θρίξ


τριχός

γενική ενικού του θρίξ


τριχῶν

γενική πληθυντικού του θρίξ


τρίχεσι

δοτική πληθυντικού του θρίξ

ελληνιστική κοινή

※ 4ος/5ος αιώνας κε αιώνας ⌘ Ιωάννης ο Χρυσόστομος, In infirmos

ἀναχωρήσατε καὶ ἀπέλθατε εἰς τὰ ἄγρια ὄρη μὴ ἐν τρίχεσι κεφαλῆς, μὴ ἐν μυελοῦ κάρας, μὴ ἐν κρανίου ἢ ἡμικράνου, μὴ ἐν μετώποις ἢ κροτάφοις ἢ βλεφάροις ἢ φρεσίν, μὴ ἐν μυκτήραις ἢ ὠτίοις, μὴ ἐν στόμασιν ἢ μύλεσιν ἢ χείλεσιν ἢ ὀδοντίοις, μὴ ἐν τραχήλοις ἢ ὠμοπλάταις χειρῶν, μὴ ἐν στήθοις ἢ φλεγμονίοις ἢ καρδίᾳ καὶ πᾶσα ὑγρίς, μὴ ἐν ῥάχεσι καπούλοις ἢ ὀμφαλοῖς καὶ ὑπογάστροις, μὴ ἐν γόνασι ποδῶν ἢ στραγάλοις ἢ δακτύλοις καὶ ὀνύχοις ὅπου ἐὰν κατακείμενον καὶ ἀδικῶν καὶ ἐμφωλεῦον αὐτῇ, ἀναχώρησον καὶ ἄπελθε ἐπὶ τὰς τῶν ποιησάντων κεφαλὰς καὶ ἐπιπέμψαντα καὶ τῶν συνειδότων, μήτε ξένος ἐποίησεν ἢ ἴδιος ἢ παραδότης ἢ δοῦλος ἢ ἐλεύθερος, μὴ φαρμακοπάοιδος, μὴ γυλοῦ ἢ στρίγγος ἢ στρίγγα ἢ φθονερὸς ἄνθρωπος.


καρδίᾳ

δοτική ενικού του καρδία


μετώποις

δοτική πληθυντικού του μέτωπον


στήθεσι

δοτική πληθυντικού του στῆθος


στήθεσιν

δοτική πληθυντικού του στῆθος


κροτάφοις

δοτική πληθυντικού του κρόταφος


βλεφάροις

δοτική πληθυντικού του βλέφαρον


φρεσί

δοτική πληθυντικού του φρήν


φρεσίν

δοτική πληθυντικού του φρήν


φρασί

δοτική πληθυντικού του φρήν


φρασίν

δοτική πληθυντικού του φρήν


μυκτῆρσι

δοτική πληθυντικού του μυκτήρ


μυκτῆρσιν

δοτική πληθυντικού του μυκτήρ


στόμασι

δοτική πληθυντικού του στόμα


στόμασιν

δοτική πληθυντικού του στόμα


ὠσί

δοτική πληθυντικού του οὖς


ὠσίν

δοτική πληθυντικού του οὖς


ὤτων

γενική πληθυντικού του οὖς


ὠτί

δοτική ενικού του οὖς


ὦτε

ονομαστική, αιτιατική και κλητική δυϊκού του οὖς


ὤτοιν

γενική και δοτική δυϊκού του οὖς


χείλεσι

δοτική πληθυντικού του χεῖλος


χείλεσιν

δοτική πληθυντικού του χεῖλος


γόνασι

δοτική πληθυντικού του γόνυ


γόνασιν

δοτική πληθυντικού του γόνυ


ὀμφαλοῖς

δοτική πληθυντικού του ὀμφαλός


ῥάχεσι

δοτική πληθυντικού του ῥάχις


ῥάχεσιν

δοτική πληθυντικού του ῥάχις


τραχήλοις

δοτική πληθυντικού του τράχηλος


ἀστραγάλοις

δοτική πληθυντικού του ἀστράγαλος


μύλαις

δοτική πληθυντικού του μύλη


μύλῃ

δοτική ενικού του μύλη


μυλῶν

γενική πληθυντικού του μύλη


μήλοις

δοτική πληθυντικού του μῆλον


μήλοισι

επικός τύπος του μήλοις, δοτική πληθυντικού του μῆλον


μᾶλα

ονομαστική, αιτιατική και κλητική πληθυντικού του μᾶλον


μέλεσι

δοτική πληθυντικού του μέλος


μέλεσιν

δοτική πληθυντικού του μέλος


οἰκτιρμοῖς

δοτική πληθυντικού του οἰκτιρμός


βέλεσι

δοτική πληθυντικού του βέλος


βέλεσιν

δοτική πληθυντικού του βέλος


τέλεσι

δοτική πληθυντικού του τέλος


τέλεσιν

δοτική πληθυντικού του τέλος


κλέεσι

δοτική πληθυντικού του κλέος


κλέεσιν

δοτική πληθυντικού του κλέος


Ἀλοπίτης

: Ἀλοπίτης < Ἀλόπ(η) + -ίτης

ο κάτοικος της Ἀλόπης

πατριδωνυμικό


Ἀλοπεύς

: Ἀλοπεύς < Ἀλόπ(η) + -εύς

άλλη μορφή του Ἀλοπίτης

πατριδωνυμικό


στροβιλᾶς

στροβιλᾶς
-ᾶ

: στροβιλᾶς (ελληνιστική κοινή) < στρόβιλ(ος) (κουκουνάρι) + -ᾶς

πωλητής κουκουναριών


τετράδιον

τετράδιον
-ου

: τετράδιον (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική τετρ(άς) + υποκοριστικό επίθημα -άδιον

φρουρά στρατιωτών (συνήθως αποτελούνταν από τέσσερις άνδρες)

※ 2ος κε αιώνας ⌘ Καινή Διαθήκη, Πράξεις τῶν Ἀποστόλων, 12.4 (12.3-12.4)

καὶ ἰδὼν ὅτι ἀρεστόν ἐστι τοῖς Ἰουδαίοις, προσέθετο συλλαβεῖν καὶ Πέτρον· ἦσαν δὲ ἡμέραι τῶν ἀζύμων· ὃν καὶ πιάσας ἔθετο εἰς φυλακήν, παραδοὺς τέσσαρσι τετραδίοις στρατιωτῶν φυλάσσειν αὐτόν, βουλόμενος μετὰ τὸ πάσχα ἀναγαγεῖν αὐτὸν τῷ λαῷ.

τεταρτημόριο περγαμηνής, περγαμηνή διπλωμένη στα τέσσερα

※ 4ος/5ος αιώνας κε αιώνας, ⌘ P.Oxy. 17.2156, στ. 10, (7-13), @papyri.info

κόμισαι διὰ τοῦ
ἀναδιδοῦντός σοι ταῦτά μου τὰ γράμματα
τὴν διφθέραν [τ]ῶν μεμβρανῶν ἐν
τετραδίοις εἰκ[οσ]ιπέντε τιμῆς
ἀργυρίου (ταλάντων) ιδ [ ̣ ̣], καὶ εἰ χρεία ἐστὶν ἐκ-
τὸς τούτων ἀπ̣ʼ [ἐκ(?)]ε̣ί̣νων λαβεῖν με,
ἀντίγραψον κ[αὶ λα]μβάνω.


θρῖναξ

θρῖναξ
-ᾰκος

: θρῖναξ < → λείπει η ετυμολογία

τρίαινα, γεωργικό εργαλείο για το λίχνισμα του σιταριού

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Ἀριστοφάνης, Εἰρήνη, στίχ. 567

αἵ τε θρίνακες διαστίλβουσι πρὸς τὸν ἥλιον.
*:::και στον ήλιο μέσα τα τρικράνια αστράφτουνε·
*:::Μετάφραση (1967): Θρασύβουλος Σταύρου, Αθήνα: Τυποβιβλιοτεχνική @greek‑language.gr