συνοδεία

: συνοδεία < συνοδ(εύω) + -εία < αρχαία ελληνική σύνοδος (=συνοδοιπόρος) < σύν + ὁδός

άλλη γραφή του συνοδία

ελληνιστική κοινή


σύνοδος

σύνοδος
ἡ
σύνοδος
αἱ
σύνοδοι
τῆς
συνόδου
τῶν
συνόδων
τῇ
συνόδῳ
ταῖς
συνόδοις
τὴν
σύνοδον
τὰς
συνόδους
σύνοδε
σύνοδοι
τὼ
συνόδω
τοῖν
συνόδοιν

: σύνοδος < σύν- + ὁδός

η σύνοδος, συνέλευση, συγκέντρωση

εταιρεία, σύλλογος

σύγκρουση στρατών

σύνοδος πλανητών


σύνοδος

σύνοδος
ὁ/ἡ
σύνοδος
οἱ/αἱ
σύνοδοι
τοῦ/τῆς
συνόδου
τῶν
συνόδων
τῷ/τῇ
συνόδῳ
τοῖς/ταῖς
συνόδοις
τὸν/τὴν
σύνοδον
τοὺς/τὰς
συνόδους
σύνοδε
σύνοδοι
τὼ
συνόδω
τοῖν
συνόδοιν

: σύνοδος < σύν- + ὁδός

συνοδοιπόρος

ελληνιστική σημασία


πίλησις

πίλησις
-εως

: πίλησις < πιλέω, πιλη- + -σις < → δείτε πῖλος

συμπίεση τριχών ή μαλλιού για την κατασκευή πιλήματος


πλεκτάνη

: πλεκτάνη < πλέκω

→ ζητούμενο λήμμα


πηλοβατίς

: πηλοβατίς < → λείπει η ετυμολογία

μορφή του *πηλοπατίς, πληθυντικός πηλοπατίδες: παπούτσια σαν αρβύλες, κατάλληλα για λασπώδες έδαφος


πήρα

: πήρα < → λείπει η ετυμολογία

δισάκι, γυλιός, σακίδιο, σακούλι, πορτοφόλι

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ὀδύσσεια, 13 (ν. Ὀδυσσέως ἀπόπλους παρὰ Φαιάκων καὶ ἄφιξις εἰς Ἰθάκην.), στίχ. 437-438

δῶκε δέ οἱ σκῆπτρον καὶ ἀεικέα πήρην, / πυκνὰ ῥωγαλέην
*::: → λείπει η μετάφραση

※ 5ος αιώνας πκε Αριστοφάνης, Πλούτος, 298 perseus.tufts.edu (388 πκε

πήραν ἔχοντα λάχανά τ᾽ ἄγρια δροσερά

※ 4ος αιώνας πκε Θεμίστιος, Themistii orationes quae supersunt books.google

:: Σοφὸς γὰρ ἦν Αἴσωπος ὁ μυθοποιός, ὃς ἔφη τοὺς ἀνθρώπους δύο πήρας ἕκαστον φέρειν, τὴν μὲν ἔμπροσθεν, τὴν δὲ ὄπισθεν. Γέμειν δὲ κακῶν ἑκατέραν, ἀλλὰ τὴν μὲν ἔμπροσθεν τῶν ἀλλοτρίων, τὴν δὲ ὄπισθεν τῶν αὐτοῦ τοῦ φέροντος. Καὶ διὰ τοῦτο οἱ ἄνθρωποι τὰ μὲν ἐξ αὐτῶν κακὰ οὐχ ὁρῶσι, τὰ δὲ ἀλλότρια πάνυ ἀκριβῶς θεῶνται


πλησμονή

πλησμονή
-ῆς

: πλησμονή < → λείπει η ετυμολογία

γέμισμα, πλήρωση ή ικανοποίηση, η κατάσταση του κορεσμού

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Εὐριπίδης, Τρῳάδες, στίχ. 1211

ὦ τέκνον, οὐχ ἵπποισι νικήσαντά σε
οὐδ᾽ ἥλικας τόξοισιν, οὓς Φρύγες νόμους
τιμῶσιν, οὐκ ἐς πλησμονὰς θηρώμενοι,
#::: [H Εκάβη στον νεκρό εγγονό της]
Ω, παιδί [μου], όχι γιατί σε ιππικούς αγώνες νίκησες
ούτε που τους συνομήλικούς σου [νίκησες] στο τόξο, αγώνες/(έθιμα) που οι Φρύγες
τιμούν, χωρίς να κυνηγάνε υπερβολές
#::: Μετάφραση λέξεων: Βικιλεξικό.
#::: Μετάφραση, αναθεωρημένη έκδοση (1972) Οι Τρωαδίτισσες: Θρασύβουλος Σταύρου, 1η έκδοση (1952) @greek‑language.gr: που τους τιμούν με μέτρο οι Τρωαδίτες·

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Πλάτων, Συμπόσιον, 186c

ἔστι γὰρ ἰατρική, ὡς ἐν κεφαλαίῳ εἰπεῖν, ἐπιστήμη τῶν τοῦ σώματος ἐρωτικῶν πρὸς πλησμονὴν καὶ κένωσιν,
#::: Γιατί, για να δώσω ένα συνοπτικό ορισμό, ιατρική είναι η επιστήμη των ερωτικών σχέσεων που εκδηλώνονται μέσα στο σώμα κι έχουν να κάνουν με τον κορεσμό και την κένωση·
#::: Μετάφραση (2004): Ηλίας Σπυρόπουλος, Θεσσαλονίκη:Ζήτρος. @greek‑language.gr

πλήρωση του στομάχου, κορεσμός

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Πλάτων, Συμπόσιον, 185c

Παυσανίου δὲ παυσαμένου —διδάσκουσι γάρ με ἴσα λέγειν οὑτωσὶ οἱ σοφοί— ἔφη ὁ Ἀριστόδημος δεῖν μὲν Ἀριστοφάνη λέγειν, τυχεῖν δὲ αὐτῷ τινα ἢ ὑπὸ πλησμονῆς ἢ ὑπό τινος ἄλλου λύγγα ἐπιπεπτωκυῖαν καὶ οὐχ οἷόν τε εἶναι λέγειν,
#::: Λοιπόν, με το που ο Παυσανίας έπαυσε —για να κάνω λεκτικό παιχνίδι, κατά τη διδασκαλία των σοφών— συνέχισε να διηγείται ο Αριστόδημος, είχε σειρά να μιλήσει ο Αριστοφάνης, αλλά —θες βαρυστομάχιασε, θες κάτι άλλο;— τον έπιασε λόξιγκας και δεν μπορούσε ν᾽ αγορεύσει·
#::: Μετάφραση (2004): Ηλίας Σπυρόπουλος, Θεσσαλονίκη:Ζήτρος. @greek‑language.gr


πλησίασις

πλησίασις
-εως

: πλησίασις (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική πλησιά(ζω) + -σις

άλλη μορφή του πλησιασμός


πολίχνη

: πολίχνη, ήδη τον 8ο αιώνα σε απόσπασμα του Ησίοδου < πόλις + • Η Ετυμολογία χρειάζεται ανάπτυξη με τεκμηρίωση. Μπορείτε να βοηθήσετε;

υποκοριστικό

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Θουκυδίδης, Ἱστορίαι, 7, 4.6 @perseus.tufuts.edu

ἐπὶ τῇ ἐν τῷ Ὀλυμπιείῳ πολίχνῃ ἐτετάχατο

※ 1ος πκε/κε αιώνας ⌘ Στράβων, Γεωγραφικά, 8.4, 11 @perseus.tufts.edu @scaife.perseus

ἔξω γὰρ τῆς Σπάρτης αἱ λοιπαὶ πολίχναι τινές εἰσι περὶ τριάκοντα τὸν ἀριθμόν


πολίωσις

πολίωσις
-εως

: πολίωσις < πολιόω / πολιῶ + -σις < → δείτε τη λέξη πολιός

το γκριζάρισμα, το να γίνεσαι γκρίζος


πλεονεξία

πλεονεξία
-ας

πλεονεξία < πλεονέκτης + -ία

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Πλάτων, Πολιτεία, 2, 359c

ἐπ᾽ αὐτοφώρῳ οὖν λάβοιμεν ἂν τὸν δίκαιον τῷ ἀδίκῳ εἰς ταὐτὸν ἰόντα διὰ τὴν πλεονεξίαν, ὃ πᾶσα φύσις διώκειν πέφυκεν ὡς ἀγαθόν, νόμῳ δὲ βίᾳ παράγεται ἐπὶ τὴν τοῦ ἴσου τιμήν
#::: Είναι αδύνατο να μην πιάσομε επ᾽ αυτοφώρω τον δίκαιο να βαδίζει στα ίχνη του αδίκου, από τη φυσική πλεονεξία που κάθε φύση την επιδιώκει έτσι ορμέφυτα, αναγκάζεται όμως με τη βία του νόμου να σέβεται την ισότητα.
#:::Μετάφραση (στη δημοτική, χ.χ.): Ιωάννης Γρυπάρης. Θεσσαλονίκη: ΚΕΓ, 2015 (στην καθαρεύουσα, 1911, Εκδ.Φέξη) @greek‑language.gr

ύπαρξη πλεονεκτήματος ή υπεροχής

※ 4ος πκε αιώνας ⌘ Δημοσθένης, Κατὰ Μειδίου περὶ τοῦ κονδύλου, 184

ἔστιν, ὦ ἄνδρες Ἀθηναῖοι, μεγάλη τοῖς ἀδικοῦσιν ἅπασι μερὶς καὶ πλεονεξία ἡ τῶν ὑμετέρων τρόπων πραότης.
#:::Η πραότητα του χαρακτήρα σας, Αθηναίοι, είναι μεγάλη ενίσχυση και πλεονέκτημα για όλους όσους αδικούν.
#::: Μετάφραση (1989): Γ. Ξανθάκη-Καραμάνου, Αθήνα: Ακαδημία Αθηνών @greek‑language.gr

※ 4ος πκε αιώνας ⌘ Ἰσοκράτης, Φίλιππος, 9

διεξιὼν δὲ περὶ τούτων πρὸς ἐμαυτὸν εὕρισκον οὐδαμῶς ἂν ἄλλως αὐτὴν ἡσυχίαν ἄγουσαν, πλὴν εἰ δόξειεν ταῖς πόλεσιν ταῖς μεγίσταις διαλυσαμέναις τὰ πρὸς σφᾶς αὐτὰς εἰς τὴν Ἀσίαν τὸν πόλεμον ἐξενεγκεῖν καὶ τὰς πλεονεξίας, ἃς νῦν παρὰ τῶν Ἑλλήνων ἀξιοῦσιν αὑταῖς γίγνεσθαι, ταύτας εἰ παρὰ τῶν βαρβάρων ποιήσασθαι βουληθεῖεν·
#:::Συζητώντας λοιπόν το θέμα εξαντλητικά με τον εαυτό μου έφτασα στο συμπέρασμα πως ένας και μόνος τρόπος ήταν να ησυχάσει για καλά η πόλη μας: Να αποφασίσουν οι πιο μεγάλες πόλεις να διαλύσουν πια τα μίση μεταξύ τους, για να μεταφέρουν επιτέλους τον πόλεμο όλες μαζί προς την Ασία, και τα πλεονεκτήματα, που αξιώνουν τώρα να πετύχουν από τους Έλληνες, να τα κυνηγήσουν με επιμονή μονάχα από τους βαρβάρους.
#:::Μετάφραση (1967): Στέλλα Μπαζάκου - Μαραγκουδάκη, Αθήνα: ΟΕΔΒ @greek‑language.gr

επιθετικότητα, εχθρική ενέργεια

※ 4ος πκε αιώνας ⌘ Δημοσθένης, Ὑπὲρ Μεγαλοπολιτῶν, 21

πολὺ δὴ κάλλιον καὶ ἄμεινον τὴν μὲν Θηβαίων συμμαχίαν αὐτοὺς παραλαβεῖν, τῇ δὲ Λακεδαιμονίων πλεονεξίᾳ μὴ ᾽πιτρέψαι,
#:::Είναι λοιπόν προτιμότερο και πολύ πιο έντιμο να δεχτούμε τη συμμαχία των Θηβαίων και να μην επιτρέψουμε την επεκτατική διάθεση των Λακεδαιμονίων
#::: Μετάφραση (2004): Α.Ι. Γιαγκόπουλος, Θεσσαλονίκη: Ζήτρος @greek‑language.gr


πολυαιμία

πολυαιμία
-ας

αφθονία αίματος

※ 4ος πκε αιώνας ⌘ Ἀριστοτέλης, Περὶ ζῴων μορίων, 3, 6 , 669b

Συμβέβηκε δὲ καὶ τὰ μεγέθη τούτων ἐλάττω τῶν ζῴων ὡς ἐπίπαν εἰπεῖν· τὸ γὰρ θερμὸν αὐξητικόν· ἡ δὲ πολυαιμία θερμότητος σημεῖον.

※ 2ος κε αιώνας ⌘ Γαληνός, De plenitudine, 10, p.564 @scaife.perseus

καθάπερ δὲ ἐν σαρκὶ τὸ μέν ἐστιν εὐσαρκία, τὸ δὲ πολυσαρκία, κατὰ τὸν αὐτὸν τρόπον ἐν αἵματι τὸ μὲν οἷον εὐαιμία τίς ἐστι, τὸ δὲ πολυαιμία.


πολυσαρκία

πολυσαρκία
-ας

: πολυσαρκία < πολύσαρκ(ος) + -ία

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Ξενοφῶν, Ἀπομνημονεύματα, 2, 1.22 @scaife.perseus

καὶ φανῆναι αὐτῷ δύο γυναῖκας προσιέναι μεγάλας, τὴν μὲν ἑτέραν εὐπρεπῆ τε ἰδεῖν καὶ ἐλευθέριον φύσει, κεκοσμημένην τὸ μὲν σῶμα καθαρότητι, τὰ δὲ ὄμματα αἰδοῖ, τὸ δὲ σχῆμα σωφροσύνῃ, ἐσθῆτι δὲ λευκῇ, τὴν δʼ ἑτέραν τεθραμμένην μὲν εἰς πολυσαρκίαν τε καὶ ἁπαλότητα, κεκαλλωπισμένην δὲ τὸ μὲν χρῶμα ὥστε λευκοτέραν τε καὶ ἐρυθροτέραν τοῦ ὄντος δοκεῖν φαίνεσθαι,

※ 2ος κε αιώνας ⌘ Γαληνός, De plenitudine, 10, p.563, @scaife.perseus

εὐεξίας μὲν οὖν ἴδιον ἡ τῶν στερεῶν σωμάτων εὐτροφία, εὐσαρκίας δὲ καὶ πολυσαρκίας ἡ τῶν σαρκῶν αὔξησις.


σπιθαμή

σπιθαμή < → λείπει η ετυμολογία

το μήκος που αντιστοιχεί στο άνοιγμα μιας ανθρώπινης παλάμης


σπονδή

σπονδή, ήδη ομηρικό < θέμα: μεταπτωτική βαθμίδα που συναντάμε και στο σπένδω (χύνω σταγόνες) ... • Η Ετυμολογία χρειάζεται ανάπτυξη με τεκμηρίωση. Μπορείτε να βοηθήσετε;

Κατηγορία:Σελίδες που χρειάζονται επιμέλεια (αρχαία ελληνικά)

το χύσιμο στο έδαφος κρασιού σαν προσφορά στους θεούς

αἱ σπονδαί: επίσημη συμφωνία, συνθήκη ειρήνης, ανακωχή (επειδή κατά τη σύναψη συμφωνίας έκαναν σπονδές στους θεούς)

στον πληθυντικό


προμάμμη

: προμάμμη < προ- + μάμμη (ελληνιστική σημασία: γιαγιά, αρχαία: «μανούλα»)

η προγιαγιά, προμάμμη

ελληνιστική κοινή


στεφάνη

: στεφάνη < → λείπει η ετυμολογία

κυκλικό γείσο

ελληνιστική σημασία

αρχιτεκτονική


στιβαρότητα

αιτιατική ενικού του στιβαρότης


πομπή

: πομπή < πέμπω

επίσημη συνοδεία (θρησκευτική, εορταστική, θριαμβευτική)

πομπώδης επίδειξη


ἀπόνιψις

: ἀπόνιψις < ἀπό- + νίψις

ξεπλένω, καθαρίζω

ελληνιστική κοινή


πρόοδος

πρόοδος
ἡ
πρόοδος
αἱ
πρόοδοι
τῆς
προόδου
τῶν
προόδων
τῇ
προόδῳ
ταῖς
προόδοις
τὴν
πρόοδον
τὰς
προόδους
πρόοδε
πρόοδοι
τὼ
προόδω
τοῖν
προόδοιν

πρόοδος < πρό- + ὁδός

η πορεία προς τα εμπρός

η έξοδος από το σπίτι

η δημόσια εμφάνιση

ελληνιστική σημασία


προμετωπίδα

αιτιατική ενικού του προμετωπίς


προσαρμογή

: προσαρμογή < προσαρμόζω

το ταίριασμα κάποιων πραγμάτων μεταξύ τους

ελληνιστική κοινή


ἀρχαιρεσία

: ἀρχαιρεσία < ἀρχι- + αἱρέομαι/αἱροῦμαι

εκλογή αρχόντων


σπληνίτιδα

αιτιατική ενικού του σπληνῖτις

ελληνιστική κοινή


σπυρίς

σπῠρίς
-ίδος

: σπυρίς < πιθανόν μεταπτωτική βαθμίδα θέματος όπως στο πρωτοϊνδοευρωπαϊκή *sper- (τυλίγω, διπλώνω, πλέκω) απ' όπου πιθανόν και σπάργανα, σπεῖρα, σπάρτον για τα οποία διαφωνεί ο Beekes που θεωρεί πιθανή προελληνική αρχή για τη λέξη + -ίς. Για το -υρ- δείτε ἀγύρτης

κοφίνι πλεγμένο, η σπυρίδα

※ 5ος αιώνας πκε ⌘ Ἡρόδοτος, Ἱστορίαι, 5 (Τερψιχόρη), 16.4

τῶν δὲ πλῆθός ἐστι τοσοῦτο ὥστε, ὅταν τὴν θύρην τὴν καταπακτὴν ἀνακλίνῃ, κατίει σχοινίῳ σπυρίδα κεινὴν ἐς τὴν λίμνην καὶ οὐ πολλόν τινα χρόνον ἐπισχὼν ἀνασπᾷ πλήρεα ἰχθύων.
#::: Κι ετούτα είναι τόσο άφθονα, που, όταν σπρώξεις προς τα κάτω την καταπακτή και κατεβάσεις με σκοινί άδειο κοφίνι στη λίμνη, δεν περιμένεις πολλή ώρα και το τραβάς απάνω γεμάτο ψάρια.
#::: Μετάφραση (1992): Ηλίας Σπυρόπουλος. Αθήνα:Γκοβόστης @greek‑language.gr

καλάθι που περιέχει φαγώσιμα


προτροπή

: προτροπή < (προτρέπω) προ-τροπ- (δείτε τρέπω) + -ή

προτροπή, παραίνεση, παρακίνηση


πομφόλυγα

αιτιατική ενικού του πομφόλυξ


στιχομυθία

: στιχομυθία < στιχομυθ(έω) + -ία. Μορφολογικά αναλύεται σε στίχ(ος) + -ο- + μυθ(έω) (→ δείτε τη λέξη μῦθος) + -ία

ο διάλογος μεταξύ προσώπων, που οι ερωτήσεις ή απαντήσεις καταλαμβάνουν έναν στίχο (ή λίγους στίχους)


στιβάδα

αιτιατική ενικού του στιβάς


στυφότητα

αιτιατική ενικού του στυφότης


πονηρία

: πονηρία < πονηρεύομαι

η πονηριά, μοχθηρία, κακία

ἡ μωρία . . ἀδελφὴ τῆς πονηρίας ἔφυ

η κακή κατάσταση (υγείας, ψυχής κ.λπ.)


συντομία

συντομία < σύντομ(ος) + -ία

βραχυλογία, σύντομος λόγος

ελληνιστική κοινή


συναγωγή

: συναγωγή < συνάγω


προσκομιδή

: προσκομιδή < προσ- + < προσκομίζω → λείπει η ετυμολογία

προσκομιδή, προσφορά σε θεότητα

ελληνιστική κοινή


πτέρις

πτέρις
τῆς πτέριδος και ἡ πτερίς τῆς πτερίδος

: πτέρις < πτερόν < πέτομαι • Η Ετυμολογία χρειάζεται ανάπτυξη με τεκμηρίωση. Μπορείτε να βοηθήσετε;

είδος φυτού όπως οι φτέρες


συντέλεια

συντέλεια
-ας

: συντέλεια < συντελής, συντελεσ- + -εια. Μορφολογικά αναλύεται σε συν- + -τέλεια < → δείτε σύν & τέλος

δημόσιος φόρος, κοινή εισφορά

σώμα πολιτών που πλήρωναν τα έξοδα του στρατού

στην Αρχαία Αθήνα

κοινή προσπάθεια

ολοκλήρωση σχεδίου, χρόνου, σειράς γεγονότων

ελληνιστική σημασία


συνωρίς

: συνωρίς < συνήορος / συνόορος με συναίρεση -οο- > -ω- + -ίς < συναείρω < συν- + ἀορ-, μεταπτωτική βαθμίδα του ἀείρω (συνδέω) / αἴρω < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή ρίζα *h₂uer-

η συνωρίδα
ζεύγος αλόγων

η συνωρίδα
άρμα

η συνωρίδα
ζεύγος, ζευγάρι

κατ’ επέκταση

η συνωρίδα
καθετί που συνδέει, σύνδεσμος


συνοχή

: συνοχή < συνέχομαι

συγκράτηση, κράτημα με το χέρι

σημείο συνάντησης ή επαφής (π.χ. δρόμων)

συνέχεια, συνοχή

συμπλοκή, εμπλοκή σε μάχη

καταναγκασμός, άγχος

ελληνιστική κοινή

φυλάκιση ή εγκλεισμός, απομόνωση

ελληνιστική κοινή

ελληνιστική κοινή


πέραμα

: πέραμα (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική περάω + -μα

πέρασμα προς την απέναντι πλευρά

ελληνιστική κοινή


πέρας

: πέρας < → λείπει η ετυμολογία

η τελειότητα


σκότος

σκότος
στον Όμηρο  και στους ποιητές
μεταγενέστερα

: σκότος < θέμα σκοτ- ίσως (όχι όμως βέβαιο) συγγενές της σκιάς (την οποία πολλοί θεωρούν ομόρριζη των λέξεων σκηνή, σκῆν, σκίναρ) > πρωτοϊνδοευρωπαϊκή *skoto- ή *sk(e)h₃t- (σκιά, σκοτεινός)

το σκότος, το σκοτάδι, το αντίθετο της μέρας, του φωτός, η σκιά

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ὀδύσσεια, 19 (τ. Ὀδυσσέως καὶ Πηνελόπης ὁμιλία. Νίπτρα.), στίχ. 336-390 αὐτὰρ Ὀδυσσεὺς ἷζεν ἐπ᾽ ἐσχαρόφιν, ποτὶ δὲ σκότον ἐτράπετ᾽ αἶψα

ξεμάκρινε από την φωτιά ο Οδυσσέας και στράφηκε αμέσως προς το σκοτάδι <για να μην τον γνωρίσει η Ευρύκλεια,>
#:: Μετάφραση: Δημήτρης Μαρωνίτης@greek-language.gr

το σκοτάδι του θανάτου

σκότον εἶναι τεθνηκότος

σκότου νέφος

ζαλάδα, ίλιγγος, σκοτοδίνη

απάτη, δόλος

άγνοια, αφάνεια

η ανυπαρξία, η κατάσταση πριν από τη δημιουργία

ελληνιστική σημασία

※ ἡ δὲ γῆ ἦν ἀόρατος καὶ ἀκατασκεύαστος, καὶ σκότος ἐπάνω τῆς ἀβύσσου, καὶ πνεῦμα Θεοῦ ἐπεφέρετο ἐπάνω τοῦ ὕδατος. (Γένεσις, 1, Μετάφραση των Εβδομήκοντα)


περιβόητος

περιβόητος
-ος
-ον

: περιβόητος < περιβοάω / περιβοῶ < περι- + βοη- + -τος

πολυσυζητημένος, περιλάλητος

αυτός που έρχεται ανάμεσα σε κραυγές


πολύφροντις

πολύφροντις
-ιδος

: πολύφροντις (ελληνιστική κοινή) < πολυ- + αρχαία ελληνική φροντίς

που έχει πολλές φροντίδες

≈ συνώνυμα: πολυμέριμνος

≠ αντώνυμα: ἄφροντις


προάστιον

: προάστιον < προάστιος ή προάστειος


προτάσσω

: προτάσσω < προ- + τάσσω

τοποθετώ ως πρώτο

ορίζω ή καθορίζω εκ των προτέρων

στέκομαι μπροστά από κάποιον έτσι ώστε να τον προστατεύω, να τον προασπιστώ

στην παθητική φωνή

τοποθετώ μπροστά

στη μέση φωνή

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Ξενοφῶν, Ἑλληνικά, 6, 4.10

ἔπειτα δέ, ἅτε καὶ πεδίου ὄντος τοῦ μεταξύ, προετάξαντο μὲν τῆς ἑαυτῶν φάλαγγος οἱ Λακεδαιμόνιοι τοὺς ἱππέας, ἀντετάξαντο δ᾽ αὐτοῖς καὶ οἱ Θηβαῖοι τοὺς ἑαυτῶν.
#::: Σαν να μην έφταναν αυτά, καθώς το έδαφος ανάμεσα στις δυο στρατιές ήταν πεδινό, οι Λακεδαιμόνιοι τοποθέτησαν μπρος από τη φάλαγγά τους το ιππικό τους, κι οι Θηβαίοι από τ᾽ άλλο μέρος το δικό τους.
#::: Μετάφραση (2012, 1η:1966): Ρόδης Ρούφος. Θεσσαλονίκη: Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας @greek‑language.gr

θέτω ως παράδειγμα, θέτω ως σκοπό μου

στη μέση φωνή

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Πλάτων, Σοφιστήςʷ, 218e @scaife.perseus

Τί δῆτα προταξαίμεθ' ἂν εὔγνωστον μὲν καὶ σμικρόν, λόγον δὲ μηδενὸς ἐλάττονα ἔχον τῶν μειζόνων;
#::: Θέλεις λοιπόν να προτάξωμεν ένα ευνόητον και μικρόν ζήτημα, το οποίον όμως δεν έχει μικρότερον ορισμόν από κανέν από τα δύσκολα;
#::: Μετάφραση (1910): Κυριάκος Ζάμπας


πρόχωμα

: πρόχωμα (ελληνιστική κοινή) < πρό- + αρχαία ελληνική χῶμα < χόω / χώννυμι

συσσώρευση χώματος που έχει γίνει μπροστά από κάποιον τόπο, φράγμα

ελληνιστική κοινή


στρατήγημα

στρατήγημα
-ατος

: στρατήγημα < στρατηγέω / στρατηγῶ, στρᾰτηγη- + -μα

στρατιωτικός όρος


σύνταγμα

: σύνταγμα < συντάσσω / συντάττω < σύν-ταγ- (τάσσω) + -μα

ο τρόπος οργάνωσης μιας πόλης-κράτους

※ Τὸ μὲν οὖν σύνταγμα τῆς πολιτείας τοιοῦτον ἦν αὐτοῖς (Ισοκράτης, Ἀρεοπαγιτικός (7) 28.1-2) @greek‑language.gr)


σπλάγχνον

σπλάγχνον < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή ρίζα*spelgh- (σπλήνα)

οποιοδήποτε από τα εντόσθια

ως προς τη μητέρα


πλέγμα

πλέγμα
-ατος

: πλέγμα < πλέκω

στριφτός έλικας ή πλόκαμος της αμπέλου

※ 6ος/5ος πκε, Σιμωνίδης ο Κείος, στην ⌘ Παλατινή Ανθολογία, βιβλίο 7ο, επίγραμμα 24 @anthologiagraeca.org, @scaife.perseus

Ἡμερὶ πανθέλκτειρα, μεθυτρόφε, μῆτερ ὀπώρας,
οὔλης ἣ σκολιὸν πλέγμα φύεις ἕλικος,
Τηίου ἡβήσειας Ἀνακρείοντος ἐπ᾽ ἄκρῃ
στήλῃ καὶ λεπτῷ χώματι τοῦδε τάφου,
#::ΣτΕ: Στο επιτύμβιο επίγραμμα του Σιμωνίδη ο ποιητής περιγράφει τα κλαδιά του αμπελιού, που σχηματίζουν ένα στριμμένο πλέγμα πάνω στον τάφο του Ανακρέοντα.

πλέγμα, η ενέργεια ή το αποτέλεσμα του πλέκω

※ 2ος κε αιώνας ⌘ Ἀρριανός, Ἀνάβασις Ἀλεξάνδρου, 4, 21.5

ἐπέβαλλον δὲ πλέγματα ἐκ λύγων εἰς γεφύρας μάλιστα ἰδέαν, καὶ ταῦτα ξυνδοῦντες χοῦν ἄνωθεν ἐπεφόρουν, ὡς ἐξ ὁμαλοῦ γίγνεσθαι τῇ στρατιᾷ τὴν πρόσοδον τὴν πρὸς τὴν πέτραν.
#::: Από πάνω τοποθετούσαν πλέγματα από λυγαριές, που έμοιαζαν πολύ στο σχήμα με γεφύρι και, αφού έδεναν σφιχτά τα πλέγματα, έριχναν χώμα από πάνω, ώστε να γίνεται από ομαλό έδαφος η πρόσβαση του στρατού στον βράχο.
#::: Μετάφραση (1986, 1998): Θεόδωρος Χ. Σαρικάκης, Αθήνα: Ακαδημία Αθηνών. @greek‑language.gr

στεφάνια, πλεξούδες

στον πληθυντικό

※ 2ος κε αιώνας ⌘ Καινή Διαθήκη, Παύλου τοῦ Ἀποστόλου ἡ πρὸς Τιμόθεον ἐπιστολὴ πρώτη, 2.9

ὡσαύτως καὶ γυναῖκας ἐν καταστολῇ κοσμίῳ, μετὰ αἰδοῦς καὶ σωφροσύνης κοσμεῖν ἑαυτάς, μὴ ἐν πλέγμασιν, ἢ χρυσῷ, ἢ μαργαρίταις, ἢ ἱματισμῷ πολυτελεῖ,

συμπλοκή λέξεων


πίεστρον

πίεστρον
-ου

: πίεστρον < πιέζω, πιεσ- + -τρον

πιεστήριον

όργανο βασανισμού


σύμβολον

: σύμβολον > συμ- + βολ-, μεταπτωτική βαθμίδα που απαντά στο συμβάλλω (βάλλω) + -ον

(γενική σημασία: σύμβολο

το καθένα από τα δύο κομμάτια κάποιου αντικειμένου (αστραγάλου, νομίσματος]]), που χρησιμεύει σαν τεκμήριο, σημείο αναγνώρισης στους ανθρώπους που τα κατέχουν, εφόσον μπορούν να τα βάλουν μαζί (συμβάλλω), ξαναφτιάχνοντας έτσι το πρώτο αντικείμενο.

※ 5ος αιώνας πκε ⌘ Ἡρόδοτος, Ἱστορίαι, 6 (Ἐρατώ), 85-86

σὺ δή μοι καὶ τὰ χρήματα δέξαι καὶ τάδε τὰ σύμβολα σῶζε λαβών· ὃς δ᾽ ἂν ἔχων ταῦτα ἀπαιτέῃ, τούτῳ ἀποδοῦναι”. 86B. ὁ μὲν δὴ ἀπὸ Μιλήτου ἥκων ξεῖνος τοσαῦτα ἔλεξε, Γλαῦκος δὲ ἐδέξατο τὴν παρακαταθήκην ἐπὶ τῷ εἰρημένῳ λόγῳ. χρόνου δὲ πολλοῦ διελθόντος ἦλθον ἐς Σπάρτην τούτου τοῦ παραθεμένου τὰ χρήματα οἱ παῖδες, ἐλθόντες δὲ ἐς λόγους τῷ Γλαύκῳ καὶ ἀποδεικνύντες τὰ σύμβολα ἀπαίτεον τὰ χρήματα·

κάθε απόδειξη συναλλαγής δύο συμβαλλομένων

ελληνιστική σημασία

ελληνιστική σημασία

συμφωνία μεταξύ κρατών


πόνημα

: πόνημα < πονέομαι

το έργο, η εργασία, το αποτέλεσμα της εργασίας (το μέλι ως πόνημα της μέλισσας, το βιβλίο ως πόνημα του συγγραφέα)


πτερόν

: πτερόν, ήδη ομηρικό < θέμα πτε- (μεταπτωτική βαθμίδα του πετ- πρωτοϊνδοευρωπαϊκή ρίζα *peth₂- όπως στο πέτομαι) + -ρόν. Συγγενή: κοινή νεοελληνική φτερό, αγγλική feather, γερμανική Feder.

οτιδήποτε φτερωτό

εξωτερικό περιστύλιο σε πλευρά ναού με σειρά κιόνων

αρχιτεκτονική


πρόσφυμα

: πρόσφυμα (ελληνιστική κοινή) < πρόσ- + αρχαία ελληνική φῦμα < φύω

ελληνιστική κοινή


πρόσχημα

: πρόσχημα < πρό- + σχῆμα < → δείτε τη λέξη προέχω < ἔχω < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή ρίζα *seǵʰ-


παρακολούθησις

παρακολούθησις

: παρακολούθησις < παρακολουθέω / παρακολουθώ, παρακολουθη- + -σις. Μορφολογικά αναλύεται σε παρ- + ἀκολούθησις
: ΑΠΟΓΟΝΟΙ: ⇘ νέα ελληνικά: παρακολούθηση

η από κοντά παρατήρηση


κύμανσις

κύμανσις
-εως

: κύμανσις < κυμαίνω, κυμαν- + -σις < κῦμα
: ΑΠΟΓΟΝΟΙ: ⇘ νέα ελληνικά: κύμανση


μυδρίασις

μυδρίασις
-εως

: μυδρίασις (ελληνιστική κοινή) < υποθετικό ρήμα *μυδριά(ω) + -σις ήαρχαία ελληνική μύδρ(ος) + -ίασις


παράλυσις

παράλυσις
-εως

: παράλυσις (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική παραλύ(ω) + -σις. Μορφολογικά αναλύεται σε παρά- + λύσις.


κύλισις

κύλισις
-εως

: κύλισις < κυλί(ω) + -σις

άλλες μορφές: κύλισμα


μολύβδωσις

μολύβδωσις
-εως

: μολύβδωσις < μολυβδῶ (κλίση -όω) + -σις (-ωσις) < αρχαία ελληνική μόλυβδος

ελληνιστική κοινή


μετοίκησις

μετοίκησις
-εως

: μετοίκησις (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική μετοικέω / μετοικῶ, μετοικη- + -σις (-ησις)

0=- μετ- Κατηγορία:Λέξεις με πρόθημα μετ- (ελληνιστική κοινή)

ελληνιστική κοινή

≈ συνώνυμα: μετοικία, μετοικεσία & μετοίκισις (< μετοικίζω)


παραφύλαξις

παραφύλαξις
-εως

: παραφύλαξις (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική παραφυλάσσω / παραφυλάττω < παρα-φυλακ-(jω) + -σις > -ξις

ελληνιστική κοινή


παρείσφρησις

παρείσφρησις
-εως

: παρείσφρησις < παρεισφρέω, παρεισφρη- + -σις

ελληνιστική κοινή


συντήρησις

συντήρησις
-εως

: συντήρησις (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική συντηρῶ (κλίση συντηρέω (διατηρώ, προστατεύω)), συντηρη- + -σις (-ησις). Μορφολογικά αναλύεται σε συν- + τήρησις.
: ΑΠΟΓΟΝΟΙ: ⇘ νέα ελληνικά: συντήρηση


σύναξις

σύναξις
-εως

σύναξις(ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική συνάγω, συναγ- -σις > -ξις

συγκέντρωση, συνάθροιση, συνέλευση

ελληνιστική κοινή


σφήνωσις

σφήνωσις
-εως

: σφήνωσις < σφηνόω / σφηνῶ + -σις (-ωσις)

στερέωση, βούλωμα, σφήνωση


σύμφυσις

σύμφυσις
-εως

: σύμφυσις < συμφύ(ω) + -σις. Μορφολογικά αναλύεται σε σύμ- + φύσις.

→ ζητούμενο λήμμα


προχώρησις

προχώρησις
-εως

: προχώρησις < → λείπει η ετυμολογία

προχώρηση → ζητούμενο λήμμα


προΰπαρξις

προΰπαρξις
-εως

: προΰπαρξις < → λείπει η ετυμολογία

≈ συνώνυμα: προϋπόστασις


πρόσληψις

πρόσληψις
-εως

: πρόσληψις < → λείπει η ετυμολογία

→ ζητούμενο λήμμα πρόσληψη


συνοίκησις

συνοίκησις
-εως

: συνοίκησις < συνοικέω, συνοικη- + -σις (-ησις). Μορφολογικά αναλύεται σε συν- + οἴκησις.

συγκατοίκηση, συνοίκηση, συμβίωση


προκάλυψις

προκάλυψις
-εως

: προκάλυψις < → λείπει η ετυμολογία


σύντηξις

σύντηξις
-εως

: σύντηξις < συντήκ(ω) + -σις > -ξις. Μορφολογικά αναλύεται σε σύν- + τῆξις.

πλήρης, ολοκληρωτική τήξη, σύντηξη


σύσπασις

σύσπασις
-εως

: σύσπασις < συσπά(ω) + -σις. Μορφολογικά αναλύεται σε σύ- + σπάσις
: ΑΠΟΓΟΝΟΙ: ⇘ νέα ελληνικά: σύσπαση ('με διαφορετική σημασία)


συμφόρησις

συμφόρησις
-εως

: συμφόρησις (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική συμφορέω / συμφορῶ, συμφορη- + -σις < συμ- + φορέω / φορῶ
: ΑΠΟΓΟΝΟΙ: (καθαρεύουσα) συμφόρησις ⇘ νέα ελληνικά: συμφόρηση με διαφορετική σημασία

το να φέρνεις μαζί σου κάτι


συνάντησις

συνάντησις
-εως

: συνάντησις < συναντάω, συναντη- + -σις

συνάντηση, συναπάντημα


συμπίεσις

συμπίεσις
-εως

: συμπίεσις < συμπιέ(ζω) + -σις. Μορφολογικά αναλύεται σε συμ- + πίεσις


μετοίκισις

μετοίκισις
-εως

: μετοίκισις (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική μετοικί(ζω) + -σις

η μετοίκιση (ή μετοίκηση)

ελληνιστική κοινή

≈ συνώνυμα: μετοικία, μετοικεσία & μετοίκησις (< μετοικέω)


μόλυνσις

μόλυνσις
-εως

: μόλυνσις, ήδη τον 4ο αιώνα στον Αριστοτέλη < μολύν(ω) + -σις


παρασπόνδησις

παρασπόνδησις
-εως

: παρασπόνδησις (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική παρασπονδέω / παρασπονδῶ, παρασπονδη- + -σις (-ησις)
: ΑΠΟΓΟΝΟΙ: ⇘ νέα ελληνικά: παρασπόνδηση

παραβίαση σπονδών

ελληνιστική κοινή


παράφυσις

παράφυσις
-εως

: παράφυσις < παραφύ(ω) + -σις. Μορφολογικά αναλύεται σε παρά- + φύσις.

συνώνυμο του παραφυάς: παραφυάδα

έκφυση, προέκταση


παρέκβασις

παρέκβασις
-εως

: παρέκβασις < παρεκβαίνω, παρεκβα- + -σις. Μορφολογικά αναλύεται σε παρ- + ἔκβασις < ἐκ- + βάσις
: ΑΠΟΓΟΝΟΙ: ⇘ νέα ελληνικά: παρέκβαση (με ειδικότερη σημασία)

παρέκκλιση, απομάκρυνση από κάτι


τιθάσευσις

τιθάσευσις
-εως

: τιθάσευσις (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική τιθασεύ(ω) + -σις

συνώνυμο του τιθασεία: η τιθάσευση


κτίσις

: κτίσις < κτίζω, κτι- + -σις

η δημιουργία του κόσμου, η κτίση του κόσμου


μύησις

: μύησις < μυέω / μυῶ, μυη- + -σις (-ησις)


παραστάς

: παραστάς < παρίσταμαι < παρα- + ἵσταμαι

αυτή που στέκεται δίπλα

ὥσπερ γὰρ εἴ τις εἰς οἶκον εἰσίοι, πάντως καὶ τὴν παραστάδα καὶ τὴν φλιὰν καὶ τὸ ὑπέρθυρον βλέπει, ἀλλ' οὐ διὰ ταῦτα εἴσεισιν, οὕτως οὐκ ἀπὸ τούτων τὴν κρίσιν ποιητέον, ἀλλ' ἀπ' αὐτοῦ τοῦ οἴκου. (Αρτεμίδωρος, Ονειροκριτικά, 4, 42, 2-6)

οι επιμήκεις όρθιες ξύλινες ή μαρμάρινες κατασκευές εκατέρωθεν της θύρας

παραστάδες: οι τετράγωνοι στύλοι στους οποίους απολήγει ο τοίχος ναών στον πρόναο

στον πληθυντικό

παραστάδες:: κιονοστοιχία, στοά οικίας ή ναού

στον πληθυντικό

≈ συνώνυμα: προστῷον


παραχάραξις

παραχάραξις
-εως

: παραχάραξις (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική παραχαράσσω / παραχαράττω < παρα-χαρακ-(jω) + -σις > -ξις
: ΑΠΟΓΟΝΟΙ: ⇘ νέα ελληνικά: παραχάραξη

η ενέργεια του παραχαράσσω
απομίμηση χαράγματος ως απάτη

ελληνιστική κοινή

η ενέργεια του παραχαράσσω
παραποίηση, διαστροφή

ελληνιστική κοινή


παρέκκλισις

παρέκκλισις
-εως

: παρέκκλισις < παρεκκλί(νω) + -σις. Μορφολογικά αναλύεται σε παρ- + ἔκκλισις < ἔκ- + κλίσις

ελληνιστική κοινή


πάρεσις

πάρεσις
-εως

: πάρεσις, ήδη τον 5ο αιώνα στον Ιπποκράτη < παρε-, μεταπτωτική βαθμίδα του παρίημι (αφήνω να πέσει - χαλαρώνω) + -σις < παρ- + ἵημι. Συγκρίνετε το σχήμα ἐνίημι > ἔνεσις.

μυική παράλυση, πάρεση


συνάρμοσις

συνάρμοσις
-εως

: συνάρμοσις (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική συναρμόζω, συναρμοσ- + -ις (-σις). Μορφολογικά αναλύεται σε συν- + ἅρμοσις.

συνάρμοση, συναρμογή, σύνδεση


σφοδρότης

σφοδρότης
-ητος

: σφοδρότης < σφοδρό(ς) + -της

σφοδρότητα, ορμητικότητα, δριμύτητα, μεγάλη ένταση


προϋπόστασις

προϋπόστασις
-εως

: προϋπόστασις < → λείπει η ετυμολογία

≈ συνώνυμα: προΰπαρξις


πρόσμειξις

πρόσμειξις
-εως

: πρόσμειξις < → λείπει η ετυμολογία

άλλη γραφή: πρόσμιξις


προσθαφαίρεσις

προσθαφαίρεσις
-εως

: προσθαφαίρεσις < → λείπει η ετυμολογία

προσθαφαίρεση


προσέλευσις

: προσέλευσις < (πρός) προσ- + ἔλευσις < προσελεύσομαι, μέλλοντας του προσέρχομαι
: ΑΠΟΓΟΝΟΙ: ⇘ νέα ελληνικά: προσέλευση

ελληνιστική κοινή


προκατάληψις

προκατάληψις
-εως

: προκατάληψις < → λείπει η ετυμολογία


σφύξις

: σφύξις < σφύζω, σφυγ- + -σις > -ξις

συνώνυμο του σφυγμός: σφύξη


ἀπόσμηξις

: ἀπόσμηξις < → λείπει η ετυμολογία

ελληνιστική κοινή


στίλβωσις

στίλβωσις
-εως

: στίλβωσις < στιλβῶ (κλίση -όω) + -σις (-ωσις) < αρχαία ελληνική στίλβω


συνύπαρξις

συνύπαρξις
-εως

: συνύπαρξις (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική συνυπάρχ(ω) + -σις > -ξις. Μορφολογικά αναλύεται σε συν- + ὕπαρξις.


σύμπτυξις

σύμπτυξις
-εως

: σύμπτυξις (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική συμπτύσσω, συμπτυχ- + -σις > -ξις. Μορφολογικά αναλύεται σε σύμ- + πτύξις.

δίπλωμα, κλείσιμο, σύμπτυξη


τοξότις

τοξότις
-ιδος

: τοξότις < τοξότ(ης) + -ις

μαρτυρείται ως τίτλος τραγωδίας του Αισχύλου: «αἱ Τοξότιδες»

θηλυκό του τοξότης: η τοξότρια


παράκρουσις

παράκρουσις
-εως

: παράκρουσις < παρακρού(ω) + -σις. Μορφολογικά αναλύεται σε παρά- + κροῦσις
: ΑΠΟΓΟΝΟΙ: ⇘ νέα ελληνικά: παράκρουση με διαφορετική σημασία

παραπλανητικό χτύπημα


κυβέρνησις

κυβέρνησις
-εως

: κυβέρνησις < κυβερνάω, κυβερνη- + -σις

κυβερνήσια

ουδέτερο πληθυντικός

κυβέρνηση πλοίου, πλοήγηση

ναυτικός όρος

διοίκηση, διακυβέρνηση


τραχύτης

τραχύτης
-ητος

: τραχύτης < τραχύ(ς) + -της

κοφτερότητα, οξύτητα

τραχύτητα, σκληρότητα, αγριότητα


μετακίνησις

: μετακίνησις < μετακινέω / μετακινῶ, μετα-κινη- + -σις (-ησις)

αρχική σημασία

μετακίνηση (όπως σπονδύλων ή για την περιγραφή κινήσεων)

ελληνιστική σημασία

άλλες μορφές: μετακίνημα


μεταμόσχευσις

μεταμόσχευσις
-εως

: μεταμόσχευσις < μεταμοσχεύ(ω) + -σις. Μορφολογικά αναλύεται σε μετα- + μόσχευσις
: ΑΠΟΓΟΝΟΙ: ⇘ νέα ελληνικά: μεταμόσχευση


παρέλευσις

: παρέλευσις < (παρά) παρ- + ἔλευσις < παρελεύσομαι, μέλλοντας του παρέρχομαι
: ΑΠΟΓΟΝΟΙ: ⇘ νέα ελληνικά: παρέλευση

πέρασμα από δίπλα

ελληνιστική κοινή


σήμανσις

σήμανσις
-εως

: σήμανσις (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική σημαίνω, σημαν- + -σις

σήμανση, σημάδεμα

συνώνυμο του σημασία


παράληψις

παράληψις
-εως

: παράληψις (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική παραλαμβάνω, παραληπ- + -σις > -ψις. Μορφολογικά αναλύεται σε παρά- + λῆψις.

η παραλαβή, η λήψη από άλλον

κατάληψη πόλης


παρανόησις

παρανόησις
-εως

: παρανόησις < παρανοέω / παρανοῶ, παρανοη- + -σις (-ησις)

συνώνυμο του παράνοια, τρέλα


παράχρησις

παράχρησις
-εως

: παράχρησις (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική παραχράομαι, παραχρη- + -σις

παράχρηση, κατάχρηση, κακή χρήση

ελληνιστική κοινή


παραστάτις

παραστάτις
-ιδος

: παραστάτις < παραστάτ(ης) + -ις

θηλυκό του παραστάτης: η βοηθός, παραστάτιδα, επίκουρος


σάρκωσις

σάρκωσις
-εως

: σάρκωσις (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική grc / σαρκῶ + -σις (-ωσις)
: ΑΠΟΓΟΝΟΙ: ⇘ νέα ελληνικά: σάρκωση

έκφυση, αύξηση της σάρκας

ενσάρκωση, υλοποίηση


παρακινδύνευσις

παρακινδύνευσις
-εως

: παρακινδύνευσις < παρακινδυνεύ(ω) + -σις

επικίνδυνο εγχείρημα, παρακινδύνευση


κύησις

: κύησις < κυέω / κυῶ, κυη- + -σις

κύηση, εγκυμοσύνη


τριακονταετηρίς

τριακονταετηρίς
-ίδος

: τριακονταετηρίς (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική τριακοντα- + -ετηρίς

τριακονταετηρίδα (εννοείται περίοδος ή ἑορτή που γίνεται κάθε τριάντα έτη)

άλλες μορφές: τριακοντετηρίς


μετάληψις

μετάληψις
-εως

: μετάληψις < μεταλαμβάνω, μετά-ληψ- + -ις (-ψις)

ρητορικό σχήμα για τη χρήση όρου αντί άλλου

η Θεία Ευχαριστία

ελληνιστική σημασία

εκκλησιαστικός όρος


μνήστευσις

μνήστευσις
-εως

: μνήστευσις (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική μνηστεύ(ω) + -σις

ελληνιστική κοινή


παρακίνησις

: παρακίνησις (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική παρακινέω / παρακινῶ, παρακινη- (εξάπτω, ερεθίζω) + -σις. Μορφολογικά αναλύεται σε παρα- + κίνησις.


τόνωσις

τόνωσις
-εως

: τόνωσις (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική τονῶ (κλίση τονόω) + -σις (-ωσις)

τόνωση, ένταση, ενίσχυση


παραλληλότης

παραλληλότης

: παραλληλότης (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική παράλληλο(ς) + -της

παραλληλία, η παραλληλότητα


κρήμνισις

κρήμνισις
-εως

: κρήμνισις < κρημνί(ζω) + -σις

ελληνιστική κοινή

≈ συνώνυμα: κρήμνισμα, κρημνισμός


τρύγησις

τρύγησις
-εως

: τρύγησις (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική τρυγάω / τρυγῶ, τρυγη- + -σις (-ησις)


σκαιότης

σκαιότης
-ητος

: σκαιότης < σκαιό(ς) + -της
: ΑΠΟΓΟΝΟΙ: ⇘ νέα ελληνικά: σκαιότητα με διαφορετική σημασία


μεστότης

μεστότης
-ητος

: μεστότης (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική μεστό(ς) + -της

ελληνιστική κοινή


μετάλλευσις

μετάλλευσις
-εως

: μετάλλευσις (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική μεταλλεύ(ω) + -σις

μετάλλευση, η εξόρυξη μετάλλων

ελληνιστική κοινή

≈ συνώνυμα: μεταλλεία (θηλυκό)


μοιχαλίς

: μοιχαλίς (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική μοιχ(ός) + -αλίς

ελληνιστική κοινή


παρατήρησις

παρατήρησις
-εως

: παρατήρησις (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική παρατηρέω / παρατηρῶ,τηρη- + -σις (-ησις). Μορφολογικά αναλύεται σε παρα- + τήρησις.

παρατήρηση, παρακολούθηση


παρενόχλησις

παρενόχλησις
-εως

: παρενόχλησις (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική παρενοχλέω / παρενοχλῶ, παρενοχλη- + -σις (-ησις). Μορφολογικά αναλύεται σε παρ- + αρχαία ελληνική ἐνόχλησις < ἐν- + ὄχλησις.

ελληνιστική κοινή


πεδιάς

πεδιάς
-άδος

: πεδιάς < πέδ(ον) + -ιάς
:* Ως επίθετο: θηλυκό του πεδιεινός, πεδινός, πέδιος.

πεδινή (εννοείται θηλυκό ουσιαστικό όπως γῆ, χώρα, μάχη)


παροχέτευσις

παροχέτευσις
-εως

: παροχέτευσις < παροχετεύ(ω) + -σις

παροχέτευση (στον Ιπποκράτη, στον Γαληνό)


παράταξις

παράταξις
-εως

: παράταξις < παρατάσσω, παρα-ταγ-(jω) + -σις > -ξις. Μορφολογικά αναλύεται σε παρά- + τάξις.

τοποθέτηση δίπλα δίπλα στρατιωτών στην πρώτη γραμμή της μάχης

στρατιωτικός όρος

εκφράσεις: ἐκ παρατάξεως

παράταξη (όπως για πολιτική παράταξη)


τόρνευσις

τόρνευσις
-εως

: τόρνευσις (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική τορνεύ(ω) + -σις

≈ συνώνυμα: τορεία


πρόληψις

πρόληψις
-εως

: πρόληψις < → λείπει η ετυμολογία

→ ζητούμενο λήμμα


πόρθησις

πόρθησις
-εως

: πόρθησις < → λείπει η ετυμολογία


πρόσχωσις

πρόσχωσις
-εως

: πρόσχωσις < → λείπει η ετυμολογία


προσκύνησις

προσκύνησις
-εως

: προσκύνησις < → λείπει η ετυμολογία

→ ζητούμενο λήμμα


συστάς

: συστάς < συ- + στα- όπως στο συνίστημι

αυτή που είναι δίπλα σε άλλη

άμπελος φυτεμένη δίπλα σε άλλη (συστάδα αμπελιών)


σύναψις

σύναψις
-εως

: σύναψις < συνάπτω, συναπτ- + -σις > -ψις. Μορφολογικά αναλύεται σε σύν- + ἅψις.

σημείο ένωσης


συνάθροισις

συνάθροισις
-εως

: συνάθροισις < συναθροί(ζω) + -σις. Μορφολογικά αναλύεται σε συν- + ἄθροισις.


συμπολίτευσις

συμπολίτευσις
-εως

: συμπολίτευσις (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική συμπολιτεύ(ομαι) + -σις < συμ- + πολιτεύομαι

το να είμαι συμπολίτης, πολίτης στην ίδια συμπολιτεία


πρύμνα

πρύμνα < ουσιαστικοποιημένο θηλυκό του επιθέτου πρυμνή / πρύμνη (ιωνικός τύπος , σε ομηρικές φράσεις με το ναῦς, νηῦς), θηλυκό του πρυμνός

η πρύμνη, πρύμνα

ναυτικός όρος


πρόφασις

πρόφασις
-εως

: πρόφασις < → λείπει η ετυμολογία

πρόφαση, δικαιολογία, αφορμή, πάτημα (έδωσε "πάτημα" αφορμή, δικαιολογία)

ευκαιρία (με την έννοια, ότι κάτι δίνει σε κάποιον την ευκαιρία να πει ή να κάνει κάτι)

πρόλογος, εισαγωγή


πρόταξις

πρόταξις
-εως

: πρόταξις < → λείπει η ετυμολογία

→ λείπει ο ορισμός (ή οι ορισμοί)

εκφράσεις: ἐν προτάξει ≠ αντώνυμα: ἐν ὑποτάξει


πρόστριψις

πρόστριψις
-εως

: πρόστριψις < → λείπει η ετυμολογία


πρόσκλησις

πρόσκλησις
-εως

: πρόσκλησις < → λείπει η ετυμολογία
: ΑΠΟΓΟΝΟΙ: ⇘ νέα ελληνικά: πρόσκληση (με διαφορετική σημασία)

{ετ|νομ|grc-koi}} κλήτευση σε δικαστήριο


προκατήχησις

προκατήχησις
-εως

: προκατήχησις < → λείπει η ετυμολογία


σκληρότης

σκληρότης
-ητος

: σκληρότης < σκληρό(ς) + -της

≠ αντώνυμα: μαλακότης

τραχύτητα, στρυφνότητα, δυστροπία


σκλήρυνσις

σκλήρυνσις
-εως

: σκλήρυνσις (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική σκληρύν(ω) + -σις < σκληρός

ελληνιστική κοινή

≈ συνώνυμα: σκληρυσμός


στρυφνότης

στρυφνότης
-ητος

: στρυφνότης < ό(ς) + -της

η αίσθηση οξείας, δριμείας, στυφής γεύσης

στρυφνότητα χαρακτήρα, τραχύτητα


στρόφιγξ

: στρόφιγξ, ήδη αρχαία κυπριακή δοτική ενικού so-to-ro-pi-ki (στρόφιγγι) < θέμα στροφ- (μεταπτωτική βαθμίδα του στρέφω) + -ιγξ

στροφίγγιον

υποκοριστικό

άξονας περιστροφής όπως ένα αξόνιο ή πίρος γύρω απ' το οποίο περιστρέφεται κάτι


σίτευσις

σίτευσις
-εως

: σίτευσις (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική σιτεύ(ω) + -σις

ελληνιστική κοινή

≈ συνώνυμα: σιτεία


μονάς

: μονάς: ιδιαίτερος τύπος θηλυκού του ουσιασικού μόνος (θηλυκό: μόνη)

μοναχικότητα, το να είσαι μόνος


τίμησις

τίμησις
-εως

: τίμησις < τῑμάω / τιμῶ, τιμη- + -σις (-ησις) < τιμή

εκτίμηση περιουσίας, καθορισμός τιμής, τίμηση

απονομή τιμής, σεβασμού, τίμηση


μετακόμισις

μετακόμισις
-εως

: μετακόμισις (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική grc, μετα-κομισ- + -ις ( -σις)
: ΑΠΟΓΟΝΟΙ: ⇘ νέα ελληνικά: μετακόμιση

ελληνιστική κοινή

≈ συνώνυμα: μετακομιδή


μετριότης

μετριότης
-ητος

: μετριότης < μέτριο(ς) + -της
: ΑΠΟΓΟΝΟΙ: ⇘ νέα ελληνικά: μετριότητα

μετριοπάθεια, όχι υπερβολή

μεσαία κατάσταση


μονιμότης

μονιμότης
-ητος

: μονιμότης (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική μόνιμο(ς) + -της

μονιμότητα, σταθερότητα

ελληνιστική κοινή


σάρωσις

σάρωσις
-εως

: σάρωσις < σαρῶ (κλίση σαρόω) + -σις (-ωσις) < → δείτε το αρχαίο σαίρω και grc (σκουπίζω

σάρωση, σάρωμα (όπως των φύλλων στο σκούπισμα)

ελληνιστική κοινή

≈ συνώνυμα: σάρωμα


παράλλαξις

: παράλλαξις < παραλάσσω < παρ-αλλ-ακ-(jω) + -σις > -ξις → δείτε τις λέξεις παρά και αλλάσσω

η μεταβολή θέσης, εναλλαγή

μεταβολή προς το χειρότερο, η χειροτέρευση

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Πλάτων, Πολιτικός, 269e.4

διὸ τὴν ἀνακύκλησιν εἴληχεν, ὅτι σμικροτάτην τῆς αὑτοῦ κινήσεως παράλλαξιν

ελληνιστική σημασία

※ 1ος/2ος κε αιώνας ⌘ Πλούταρχος, Περὶ τοῦ ἐμφαινομένου προσώπου τῷ κύκλῳ τῆς σελήνης 7.126@perseus.tufts.edu, @Βικιθήκη

ὁ Σύλλας εἶπεν/ […] ἢ διαστροφὴ μεγάλη καὶ παράλλαξις ἔσται τῆς γωνίας, ὅπερ ἀδύνατόν ἐστιν

ΑΠΟΓΟΝΟΙ: ↴ γαλλικά: parallaxe

↴ αγγλικά: parallax
#::: ⇘ νέα ελληνικά: παράλλαξη


τριχίασις

τριχίασις
-εως

: τριχίασις < τριχιά(ω) / τριχιῶ + -σις


τρυφερότης

τρυφερότης
-ητος

: τρυφερότης < τρυφερό(ς) + -της


μεσουράνησις

μεσουράνησις
-εως

: μεσουράνησις (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική μεσουρανέω / μεσουρανῶ, μεσ-ουρανη- + -σις (-ησις)
: ΑΠΟΓΟΝΟΙ: ⇘ νέα ελληνικά: μαλάκυνση με διαφορετική σημασία

η μεσουράνηση, το μεσουράνημα ουράνιου σώματος

άλλες μορφές: μεσουράνημα


μετάλλαξις

: μετάλλαξις < → λείπει η ετυμολογία

συνώνυμο του μεταλλαγή: η ανταλλαγή


μετεώρισις

μετεώρισις
-εως

: μετεώρισις (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική μετεωρί(ζω) (υψώνω) + -σις

ελληνιστική κοινή

≈ συνώνυμα: μετεωρισμός


σημείωσις

σημείωσις
-εως

: σημείωσις < σημειῶ (κλίση σημειόω) + -σις (-ωσις) < σημεῖον

ελληνιστική κοινή


σατυρίασις

σατυρίασις
-εως

: σατυρίασις < → λείπει η ετυμολογία

→ ζητούμενο λήμμα


κόμμωσις

κόμμωσις
-εως

: κόμμωσις (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική κομμόω / κομμῶ + -σις (-ωσις)

περιποίηση, στολισμός, καλλωπισμός

≈ συνώνυμα: κόμμωμα


κυάνωσις

κυάνωσις
-εως

: κυάνωσις < *κυανόω/κυανῶ + -σις (-ωσις) < αρχαία ελληνική κυανός

βαθύ μπλε, κυανό χρώμα


τρίχωσις

τρίχωσις
-εως

: τρίχωσις < τριχόω / τριχῶ + -σις (-ωσις) < → δείτε θρίξ (η τρίχα)

τρίχωση, το τρίχωμα, η τριχοφυία

συνώνυμο του τριχίασις (η νόσος)

ελληνιστική σημασία


πρόκτησις

πρόκτησις
-εως

: πρόκτησις < → λείπει η ετυμολογία


προσημείωσις

προσημείωσις
-εως

: προσημείωσις < προσημειόω / προσημειῶ, προσημειοῦμαι + -σις (-ωσις)

πρόγνωση (στον ⌘ Ευστάθιο)


προσκύρωσις

προσκύρωσις
-εως

: προσκύρωσις < → λείπει η ετυμολογία

προσκύρωση, επικύρωση


πρόσρησις

πρόσρησις
-εως

: πρόσρησις < → λείπει η ετυμολογία
: ΑΠΟΓΟΝΟΙ: ⇘ νέα ελληνικά: πρόσρηση

προσαγόρευση, [[προσφώνηση


προσωπίς

προσωπίς
-ίδος

: προσωπίς (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική πρόσωπ(ον) + -ίς


προτίμησις

προτίμησις
-εως

: προτίμησις < → λείπει η ετυμολογία


συνείδησις

συνείδησις
-εως

: συνείδησις < θέμα συν-ειδ- όπως στο συνειδέναι του σύνοιδα + -ησις. Μορφολογικά αναλύεται σε συν- + εἴδησις.

επίγνωση, συναίσθηση, συνείδηση, αυτοεπίγνωση


συνίζησις

συνίζησις
-εως

: συνίζησις < συνιζάνω, συνιζη- + -σις

καθίζηση, βούλιαγμα, καταβύθιση

συνίζηση (γραμματική)

ελληνιστική σημασία


συντέλεσις

συντέλεσις
-εως

: συντέλεσις (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική συντελέ(ω) / συντελῶ + -σις. Μορφολογικά αναλύεται σε συν- + τέλεσις.

πραγματοποίηση, επίτευγμα, συντέλεση, το να έχω φέρει εις πέρας


προσάραξις

προσάραξις
-εως

: προσάραξις < → λείπει η ετυμολογία
: ΑΠΟΓΟΝΟΙ: ⇘ νέα ελληνικά: προσάραξη (με διαφορετική σημασία)

χτύπημα πάνω σε κάτι


σύντμησις

σύντμησις
-εως

: σύντμησις (ελληνιστική κοινή) < σύν- + τμῆσις

συγκοπή, σύντμηση (παράλειψη μεσαίου τμήματος μιας λέξης)

※ ⌘ Σχόλια στον Πίνδαρο. Pindari Carmina, cum lectionis varietate et adnotionibus, τόμος 2, σελ.683, F.C.G. Vogelii, 1817

ἱερομηνίαν δὲ λέγουσιν κατὰ σύντμησιν, τὴν ἱερονουμηνίαν


πρόωσις

πρόωσις
-εως

: πρόωσις < → λείπει η ετυμολογία

→ ζητούμενο λήμμα πρόωση


συναγρίς

συναγρίς
-ίδος

: συναγρίς < συν- + ἀγρίς < ἄγρα
: ΑΠΟΓΟΝΟΙ: ⇒ μεσαιωνικά ελληνικά: συναγρίδα ⇒ νέα ελληνικά: συναγρίδα

είδος ψαριού


συναρίθμησις

συναρίθμησις
-εως

: συναρίθμησις (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική συναριθμῶ (κλίση συναριθμέω), συναριθμη- + -σις (-ησις). Μορφολογικά αναλύεται σε συν- + ἀρίθμησις.

αρίθμηση μαζί, συνυπολογισμός, απαρίθμηση

το σύνολο της πρόσθεσης των αριθμητικών αξιών γραμμάτων (κατά την ελληνική αρίθμηση)


προκήρυξις

προκήρυξις
-εως

: προκήρυξις < → λείπει η ετυμολογία
: ΑΠΟΓΟΝΟΙ: ⇘ νέα ελληνικά: προκήρυξη (με διαφορετική σημασία)

αναγγελία με κήρυκα


προσκόλλησις

προσκόλλησις
-εως

: προσκόλλησις < → λείπει η ετυμολογία


σφραγίς

σφραγίς
-ῖδος

: σφραγίς (τεχνικός όρος) < αβέβαιης ετυμολογίας • Η Ετυμολογία χρειάζεται ανάπτυξη με τεκμηρίωση. Μπορείτε να βοηθήσετε;

σφραγίδα, βασιλική σφραγίδα, δαχτυλίδι με σφραγιδόλιθο

το αποτύπωμα σφραγίδας ή σφραγιδόλιθου


συνάρτησις

συνάρτησις
-εως

: συνάρτησις < συναρτάω, συναρτη- + -σις. Μορφολογικά αναλύεται σε συν- + ἄρτησις.

σύνδεση, συνάρθρωση

λογική συνοχή όρων συλλογισμού


συμπλήρωσις

συμπλήρωσις
-εως

: συμπλήρωσις (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική συμπληρῶ (κλίση συμπληρόω) + -σις (-ωσις). Μορφολογικά αναλύεται σε συμ- + πλήρωσις


προϋπόσχεσις

προϋπόσχεσις
-εως

: προϋπόσχεσις < → λείπει η ετυμολογία


πρόσθεσις

πρόσθεσις
-εως

: πρόσθεσις < → λείπει η ετυμολογία

→ ζητούμενο λήμμα


συνάρθρωσις

συνάρθρωσις
-εως

: συνάρθρωσις (ελληνιστική κοινή) < συναρθρῶ (κλίση συναρθρόω < αρχαία ελληνική συναρθροῦμαι < σύναρθρος) + -σις (-ωσις). Μορφολογικά αναλύεται σε συν- + ἄρθρωσις.


στράτευσις

στράτευσις
-εως

: στράτευσις < στρατεύ(ω) + -σις
: ΑΠΟΓΟΝΟΙ: ⇘ νέα ελληνικά: στράτευση

στρατιωτικός όρος

άλλες μορφές: στρατεία


συντροφία

συντροφία
-ας

: συντροφία (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική σύντροφ(ος) + -ία < συντρέφω

κοινή ανατροφή, το να τρέφεται ή να ανατρέφεται κάποιος μαζί με άλλον

συναναστροφή

γέννημα, θρέμμα


σύνοψις

σύνοψις
-εως

: σύνοψις < σύν- + ὄψις

συνολική επισκόπηση, κοίταγμα, θεώρηση πολλών πραγμάτων

σύνοψη, περίληψη, ανακεφαλαίωση

ελληνιστική σημασία


σύστασις

σύστασις
-εως

: σύστασις < συνίστημι, συστα- + -σις. Μορφολογικά αναλύεται σε σύ- + στάσις.
: ΑΠΟΓΟΝΟΙ: ⇘ νέα ελληνικά: σύσταση

η στάση δίπλα σε άλλον, το να στέκεσαι δίπλα

συνένωση, πολιτική ένωση, όμιλος

συμμαχία, φιλία


σύνδεσις

σύνδεσις
-εως

: σύνδεσις < συνδέ(ω) + -σις. Μορφολογικά αναλύεται σε σύν- + δέσις.


συναίνεσις

συναίνεσις
-εως

: συναίνεσις (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική συναινέ(ω) / συναινῶ + -σις. Μορφολογικά αναλύεται σε συν- + αἴνεσις < αἰνέω.


σύμπραξις

σύμπραξις
-εως

: σύμπραξις (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική συμπράσσω (αττικός τύπος  συμπράττω), συμπρᾱκ- + -σις > -ξις. Μορφολογικά αναλύεται σε σύμ- + πρᾶξις.
: ΑΠΟΓΟΝΟΙ: ⇘ νέα ελληνικά: σύμπραξη

≈ συνώνυμα: συμπραξία


πρότασις

πρότασις
-εως

: πρότασις < → λείπει η ετυμολογία

→ ζητούμενο λήμμα


πρόσφυσις

πρόσφυσις
-εως

: πρόσφυσις < → λείπει η ετυμολογία


προσόρμισις

προσόρμισις
-εως

: προσόρμισις < → λείπει η ετυμολογία

η προσόρμιση


προσάρτησις

προσάρτησις
-εως

: προσάρτησις < → λείπει η ετυμολογία


πρόκυψις

πρόκυψις
-εως

: πρόκυψις < → λείπει η ετυμολογία

πρόκυψη → ζητούμενο λήμμα


προμετωπίς

προμετωπίς
-ίδος

: προμετωπίς (ελληνιστική κοινή) < προ- + μετωπίς < αρχαία ελληνική μέτωπον
: ΑΠΟΓΟΝΟΙ: ⇘ νέα ελληνικά: προμετωπίδα (με άλλη σημασία)

στολίδι σε μέτωπο ζώου (όπως αλόγου)


πρόσδεσις

πρόσδεσις
-εως

: πρόσδεσις < → λείπει η ετυμολογία


πρόσκρουσις

πρόσκρουσις
-εως

: πρόσκρουσις < → λείπει η ετυμολογία

πρόσκρουση, χτύπημα πάνω σε κάτι, προσβολή


πρόσοψις

πρόσοψις
-εως

: πρόσοψις < → λείπει η ετυμολογία

→ ζητούμενο λήμμα


συναίρεσις

: συναίρεσις < αρχαία ελληνική συναιρέω / συναιρῶ + -σις

το να φέρεις κοντά, να μαζέψεις, το μάζεμα

ελληνιστική κοινή

συναίρεσις καρπών

η σύνθεση, η συγκέντρωση, η συνένωση

ελληνιστική κοινή

η ελάττωση, η σμίκρυνση

ελληνιστική κοινή

συναίρεση, η συγχώνευση δύο γειτονικών ετεροσύλλαβων φωνηέντων ή διφθόγγων εντός μίας λέξης σε ένα μακρό φωνήεν ή δίφθογγο

ελληνιστική κοινή

π.χ. ποιέω > ποιῶ


συμμόρφωσις

συμμόρφωσις
-εως

συμμόρφωσις <συμμορφῶ (κλίση -όω) + -σις

ομοιότητα στη μορφή, συμμόρφωση, προσαρμογή σε υπόδειγμα

ελληνιστική κοινή

※ 4ος αιώνας ⌘ Βασίλειος αρχιεπίσκοπος Καισαρείας, Ασκητικά, 31.937 Τα ευρισκόμενα άπαντα, τόμος 2, σελ.349, D . Παρίσι: J.B. Coignard, 1722 / έκδοση Gaume Fratres, 1839

ὡς ἐμπόδια τῆς τοῦ Χριστοῦ γνώσεως, καὶ τῆς ἐν αὐτῷ δικαιοσύνης, καὶ τῆς πρὸς θάνατον αὐτοῦ συμμορφώσεως


προσφώνησις

προσφώνησις
-εως

: προσφώνησις < → λείπει η ετυμολογία

→ ζητούμενο λήμμα


σύνταξις

σύνταξις
-εως

: σύνταξις < συντάσσω, συνταγ- + -σις > -ξις. Μορφολογικά αναλύεται σε σύν- + τάξις.

οργάνωση, τακτοποίηση, διευθέτηση

παράταξη στρατιωτών

στρατιωτικός όρος

συμφωνία, συνθήκη

εισφορά, πληρωμή φόρου, καταβολή μισθού

συστηματική πραγματεία

σύνταξη (γραμματική)

ελληνιστική σημασία


προσαύξησις

προσαύξησις
-εως

: προσαύξησις < → λείπει η ετυμολογία

πρόσθετο μεγάλωμα, προσαύξηση


πρόσκτησις

πρόσκτησις
-εως

: πρόσκτησις < → λείπει η ετυμολογία

πρόσκτηση (όπως περιουσιακού στοιχείου)


σύρραξις

σύρραξις
-εως

: σύρραξις < συρράσσω, συρρακ- + -σις > -ξις
: ΑΠΟΓΟΝΟΙ: ⇘ νέα ελληνικά: σύρραξη

χτύπημα ενός πάνω σε άλλο


πρόκρισις

πρόκρισις
-εως

: πρόκρισις < → λείπει η ετυμολογία
: ΑΠΟΓΟΝΟΙ: ⇘ νέα ελληνικά: πρόκριση

επιλογή, προτίμηση


σύμφασις

σύμφασις
-εως

: σύμφασις < Μορφολογικά αναλύεται σε σύμ- + φάσις· ή < συμφαίνομαι (αλλά μαρτυρείται ως ελληνιστικό), συμφα- + -σις → δείτε και τη λέξη συμφανής

η ταυτόχρονη εμφάνιση (όπως για πλανήτες, κομήτες), η σύμφαση


συναίσθησις

συναίσθησις
-εως

: συναίσθησις < συναισθάνομαι, συναισθη- + -σις. Μορφολογικά αναλύεται σε συν- + αἴσθησις.

ταυτόχρονη αντίληψη

ελληνιστική σημασία


σύσκεψις

σύσκεψις
-εως

: σύσκεψις (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική συσκέπ-τ-(ομαι) + -σις (-ψις). Μορφολογικά αναλύεται σε σύ- + σκέψις.
: ΑΠΟΓΟΝΟΙ: ⇘ νέα ελληνικά: σύσκεψη


σύνθλιψις

σύνθλιψις
-εως

: σύνθλιψις < συνθλίβ(ω) + -σις > -ψις. Μορφολογικά αναλύεται σε σύν- + θλῖψις.


συγκατάβασις

συγκατάβασις
-εως

: συγκατάβασις (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική συγκαταβαίνω, συγκαταβα- + -σις. Μορφολογικά αναλύεται σε συγ- + αρχαία ελληνική κατάβασις < κατά- + βάσις


σχάσις

: σχάσις (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική σχά(ζω) + -σις


προχειρότης

προχειρότης
-ητος

: προχειρότης (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική πρόχειρο(ς) + -της

προχειρότητα, ατέλεια εργασίας


προσχώρησις

προσχώρησις
-εως

: προσχώρησις < → λείπει η ετυμολογία

προσέγγιση, πορεία προς κάπου


προσπέλασις

προσπέλασις
-εως

: προσπέλασις < → λείπει η ετυμολογία


προσποίησις

προσποίησις
-εως

: προσποίησις < → λείπει η ετυμολογία


μείωσις

: μείωσις < → λείπει η ετυμολογία


κομψότης

κομψότης
-ητος

: κομψότης < κομψό(ς) + -της

κομψότητα, φινέτσα

≈ συνώνυμα: κομψεία


παράκλησις

παράκλησις < παρακαλέω / παρακαλῶ, παρακλη- + -σις. Μορφολογικά αναλύεται σεπαρό- + κλῆσις.
: ΑΠΟΓΟΝΟΙ: ⇘ νέα ελληνικά: παράκληση με διαφορετική σημασία

το κάλεσμα για (ή σε) βοήθεια


μετοχέτευσις

μετοχέτευσις

: μετοχέτευσις < μετοχετεύ(ω) + -σις

ελληνιστική κοινή

※ ἡ ἐς τὸ ἔντερον τῶν ὑγρῶν μετοχέτευσις (Ἀρεταῖος, Περὶ αἰτίων καὶ σημείων ὀξέων παθῶν, 2.5 περὶ Χολέρης

≠ αντώνυμα: ἀντίσπασις


παράκουσις

: παράκουσις (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική παρακού(ω) + -σις. Μορφολογικά αναλύεται σε παρ- + ἄκουσις.

παράκουση, παρακουσία


τραυλότης

τραυλότης
-ητος

: τραυλότης < τραυλό(ς) + -της


μεταμόρφωσις

μεταμόρφωσις
-εως

: μεταμόρφωσις < μεταμορφῶ (μετα- + μορφόω) + -σις (-ωσις)

ελληνιστική κοινή


μέτρησις

μέτρησις
-εως

: μέτρησις < μετρέω / μετρῶ, μετρη- + -σις (-ησις)


μελανότης

μελανότης
-ητος

: μελανότης < μελαν(ός) + -της

μελανότητα, μαυρίλα, μαυράδα

≠ αντώνυμα: λευκότης


τιμιότης

τιμιότης
-ητος

: τιμιότης < τίμιο(ς) + -της

τιμιότητα, τιμή, αξία

ακρίβεια, μεγάλη τιμή

ελληνιστική σημασία

ἡ σὴ τιμιότης

ελληνιστική σημασία


παράλειψις

: παράλειψις < → λείπει η ετυμολογία


παραχώρησις

παραχώρησις
-εως

: παραχώρησις (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική παραχωρέω / παραχωρῶ, παραχωρη- (πηγαίνω παραπέρα) + -σις (-ησις)
: ΑΠΟΓΟΝΟΙ: ⇘ νέα ελληνικά: παραχώρηση

ελληνιστική κοινή

αποχώρηση από

ελληνιστική κοινή


παρασύνθεσις

παρασύνθεσις
-εως

: παρασύνθεσις < παρασύνθετος. Μορφολογικά αναλύεται σε παρα- + σύνθεσις → δείτε τις λέξεις παρά και συντίθημι

παρασύνθεση με αποκοπή του τελικού φωνήεντος (όπως σε μια πρόθεση) κατά τη σύνθεση

παραδειγμα παρά-ειμι > πάρ-ειμι (με παρασύνθεση)


παράτασις

παράτασις
-εως

: παράτασις < παρατα- του παρατείνω + -σις


μόνωσις

μόνωσις
-εως

: μόνωσις < μονόω / μονῶ + -σις (-ωσις)

μοναξιά, αποχωρισμός


παραποίησις

παραποίησις
-εως

: παραποίησις (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική παραποιέω / παραποιῶ, παραποιη- (στην ελληνιστική σημασία του ρήματος) -σις. Μορφολογικά αναλύεται σε παρα- + -ποίησις

απομίμηση, παραποίηση
παραχάραξη

ελληνιστική κοινή

απομίμηση, παραποίηση
μικρή παραποίηση

ελληνιστική κοινή


παράστασις

παράστασις
-εως

: παράστασις < θέμα παραστα- του παρίστημι + -σις

στάση, τοποθέτηση δίπλα ή πιο μακριά

εκτόπιση, εκδίωξη

αξίωμα δίπλα σε βασιλιά

θάρρος με λογική

χρηματικό ποσό για τη διεξαγωγή δίκης (νομικός όρος)

ελληνιστική σημασία


παρηγόρησις

παρηγόρησις
-εως

: παρηγόρησις (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική παρηγορέω / παρηγορῶ, παρηγορη- + -σις (-ησις) < παρήγορος

ελληνιστική κοινή


σκολιότης

σκολιότης
-ητος

: σκολιότης, ήδη τον 5ο αιώνα στον Ιπποκράτη < σκολιό(ς) + -της

σκολιότητα, κυρτότητα, καμπυλότητα

δυστροπία, απάτη, δόλος

ελληνιστική σημασία

για ανθρώπους

λοξή πορεία, η ελικοειδής στροφή ποταμού (στον πληθυντικό σκολιότητες)

ελληνιστική σημασία


παρεγκεφαλίς

παρεγκεφαλίς
-ίδος

: παρεγκεφαλίς < παρ- + ἐγκέφαλ(ος) + -ίς

η παρεγκεφαλίδα

(falsa lectio:) ἐγκεφαλίς στον Γαληνό


παρέλασις

παρέλασις
-εως

: παρέλασις (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική παρελαύ(νω) + -σις. Μορφολογικά αναλύεται σε παρ- + ἔλασις < ἐλαύνω.
: ΑΠΟΓΟΝΟΙ: ⇘ νέα ελληνικά: παρέλαση

πέρασμα με άλογο από δίπλα


πατρίς

πατρίς < θηλυκό του επιθέτου πάτριος, αποσπασμένο από φράσεις όπως πατρὶς αἶα / γαῖα, πατρὶς πόλις

η πάτρια γη, ο τόπος της γέννησης, της καταγωγής

πατρίς γαῖα

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Ἀριστοφάνης, Πλοῦτος, στίχ. 1151

πατρὶς γάρ ἐστι πᾶσ’ ἵν’ ἂν πράττῃ τις εὖ

κοινή πατρίς: ο κάτω κόσμος

η πόλη ή το μέρος όπου γεννήθηκε κανείς


παχύτης

παχύτης
-ητος

: παχύτης < παχύ(ς) + -της


παρήχησις

παρήχησις
-εως

: παρήχησις < παρηχέω / παρηχῶ, παρηχη- στη σημασία του παρηχέομαι + -σις (-ησις). Μορφολογικά αναλύεται σε παρ- + ἤχησις < αρχαία ελληνική ἠχέω < ἦχος

ελληνιστική κοινή


πάχυνσις

πάχυνσις
-εως

: πάχυνσις < παχύν(ω) + -σις

≠ αντώνυμα: λέπτυνσις


παρόρμησις

παρόρμησις
-εως

: παρόρμησις < παρορμάω / παρορμῶ, παρορμη- + -σις (-ησις). Μορφολογικά αναλύεται σε παρ- + ὅρμησις. Διαφορετικό το παρορμέω.

≈ συνώνυμα: παρόρμημα


παρείσδυσις

παρείσδυσις
-εως

: παρείσδυσις (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική παρεισδύ(ω) + -σις. Μορφολογικά αναλύεται σε παρ- + εισ- + δύσις.

ελληνιστική κοινή


παρέμφασις

παρέμφασις
-εως

: παρέμφασις (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική παρεμφαίνω, παρ-εμ-φα- + -σις

παρέμφαση, υποδήλωση, η δήλωση σημασίας

ελληνιστική κοινή

ψυχικό νόημα

ελληνιστική κοινή

ελληνιστική κοινή

παρερμηνεία, διαστροφή έννοιας, ψευδής παράσταση

ελληνιστική κοινή


σκελίς

σκελίς
-ίδος

: σκελίς < αρχαία ελληνική σχελίς < άγνωστης ετυμολογίας. Η σύνδεση με το σκέλος δεν είναι ετυμολογική καθώς το δασύ σχ- είναι αρχαιότερο, αλλά κι επειδή το σκέλος αναφέρεται μόνο στα κάτω άκρα.

μεταγενέστερος τύπος του σχελίς:
πλευρά βοδιού (όπως η κοτολέτα)

αρχική σημασία

μεταγενέστερος τύπος του σχελίς:
η σκελίδα


παρένθεσις

παρένθεσις
-εως

: παρένθεσις < παρεντίθημι, παρενθε- + -σις. Μορφολογικά αναλύεται σε παρ- + ἔνθεσις < ἔν- + αρχαία ελληνική θέσις < τίθημι

προσθήκη φωνήεντος

αρχική σημασία

※ 1ος πκε αιώνας Τρύφων (γραμματικός), Περὶ παθῶν Excerpta peri pathon, Teubner, 1895

Παρένθεσις δὲ ἐστι προσθήκη φωνήεντος ἐντὸς τῆς πρώτης καὶ τελευταίας συλλαβῆς οὐ ποιοῦντος συλλαβήν, εἰ ἐλλείψοι, οἷον μόνος μοῦνος, ὁδός οὐδός.

παρεμβαλλόμενη φράση, παρένθεση, παρενθετική φράση

※ '2ος κε' αιώνας Ἑρμογένης Ταρσεύς (ρήτορας, γραμματικός), Περί ιδεών Οἱ ἐν τῇ ρητορικῇ τέχνῃ κορυφαῖοι, Joannis Crispini,1569

καὶ τὸ ὑπερβατὸν δέ, εἰμὴ κατὰ παρένθεσιν γίνοιτο, ἀλλὰ καθ ’ ὑπέρθεσιν […] (σχετικά με το σχήμα υπερβατό)


σκέψις

: σκέψις < σκέπτομαι → λείπει η ετυμολογία
: ΑΠΟΓΟΝΟΙ: ⇘ νέα ελληνικά: σκέψη

→ ζητούμενο λήμμα εξέταση


παρωτίς

παρωτίς
-ίδος

: παρωτίς (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική παρ- + ὠτίς (< οὖς, ὠτο-)


πατρότης

πατρότης
-ητος

: πατρότης (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική πατήρ, πατρ- + -ότης

ελληνιστική κοινή


παρεξήγησις

παρεξήγησις
-εως

: παρεξήγησις (ελληνιστική κοινή) < παρεξηγέομαι / παρεξηγοῦμαι, παρεξηγη- + -σις (-ησις). Μορφολογικά αναλύεται σε παρ- + αρχαία ελληνική ἐξήγησις → δείτε μεσαιωνική ελληνική ἐξηγῶ < ἐξ- + αρχαία ελληνική ἡγέομαι.

ελληνιστική κοινή


παρομοίωσις

παρομοίωσις
-εως

: παρομοίωσις < παρομοιόω / παρομοιῶ + -σις (-ωσις)

παρ- Κατηγορία:Λέξεις με πρόθημα παρ- (αρχαία ελληνικά)

※ 4ος πκε αιώνας ⌘ Ἀριστοτέλης, Ῥητορική 1410a26 Aristotelis Opera, ed.Bekker, 1831

ἀντίθεσις μὲν οὖν τὸ τοιοῦτον ἐστίν, παρίσωσις δ’ ἐὰν ἴσα τὰ κῶλα, παρομοίωσις δὲ ἐὰν ὅμοια τὰ ἔσχατα ἔχῃ ἑκάτερον τὸ κῶλον

όπως το ομοιοτελεύτητο και η παρήχηση

ελληνιστική σημασία

※ 1ος κε αιώνας ⌘ Διονύσιος Ἁλικαρνασσεύς, Περὶ Ἰσοκράτους, 3.43-45 @scaife.perseus

αἵ τε παρομοιώσεις καὶ παρισώσεις καὶ τὰ ἀντίθετα καὶ πᾶς ὁ τῶν τοιούτων σχημάτων κόσμος πολύς ἐστι

ΑΠΟΓΟΝΟΙ: ⇘ νέα ελληνικά: παρομοίωση


προφύλαξις

προφύλαξις
-εως

: προφύλαξις < → λείπει η ετυμολογία


πελέκησις

πελέκησις
-εως

: πελέκησις (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική πελεκάω / πελεκῶ, πελεκη- + -σις (-ησις)
: ΑΠΟΓΟΝΟΙ: ⇘ νέα ελληνικά: μαλάκυνση με διαφορετική σημασία

ελληνιστική κοινή


περίληψις

περίληψις
-εως

: περίληψις < → λείπει η ετυμολογία

→ ζητούμενο λήμμα


σκοτεινότης

σκοτεινότης
-ητος

: σκοτεινότης < σκοτεινό(ς) + -της

σκοτεινότητα, το σκοτάδι, το ασαφές

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Πλάτων, Σοφιστήςʷ, 254a

ὁ μέν ἀποδιδράσκων εἰς τήν τοῦ μή ὄντος σκοτεινότητα, τριβῇ προσαπτόμενος αὐτῆς, διά τό σκοτεινόν τοῦ τόπου κατανοῆσαι χαλεπός


σοβαρότης

σοβαρότης
-ητος

: σοβαρότης (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική σοβαρό(ς) + -της
: ΑΠΟΓΟΝΟΙ: ⇘ νέα ελληνικά: σοβαρότητα με διαφορετική σημασία

αλαζονεία, θρασύτητα, αγέρωχο ύφος


στερεοποίησις

στερεοποίησις
-εως

: στερεοποίησις < στερεοποιῶ (κλίση στερεοποιέω), στερεοποιη- + -σις (-ησις). Μορφολογικά αναλύεται σε αρχαία ελληνική στερεο- + -ποίησις.

στερεοποίηση


προέλευσις

: προέλευσις < αρχαία ελληνική (πρό) προ- + ἔλευσις < προελεύσομαι, μέλλοντας του προέρχομαι

το να προχωράς ο ερχομός από κάπου

ελληνιστική κοινή

ελληνιστική κοινή


πελιδνότης

πελιδνότης
-ητος

: πελιδνότης (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική πελιδνό(ς) + -της

η πελιδνότητα

ελληνιστική κοινή


περιδίνησις

περιδίνησις
-εως

: περιδίνησις < → λείπει η ετυμολογία


περιπλάνησις

περιπλάνησις
-εως

: περιπλάνησις < → λείπει η ετυμολογία


σκυθρωπότης

σκυθρωπότης
-ητος

: σκυθρωπότης < σκυθρωπό(ς) + -της

σκυθρωπότητα


συνήχησις

συνήχησις
-εως

: συνήχησις (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική συνηχῶ (κλίση συνηχέω) + -σις (-ησις). Μορφολογικά αναλύεται σε συν- + ἤχησις.


πενιχρότης

πενιχρότης
-ητος

: πενιχρότης (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική πενιχρό(ς) + -της

πενιχρότητα, πενία


περιποίησις

περιποίησις
-εως

: περιποίησις < → λείπει η ετυμολογία

→ ζητούμενο λήμμα


σύνθεσις

σύνθεσις
-εως

: σύνθεσις < συντίθημι, συνθε- + -σις. Μορφολογικά αναλύεται σε σύν- + θέσις.

σύνθεση, συνδυασμός, συναρμογή

συμφωνία, σύμφωνο, σύμβαση

≈ συνώνυμα: συνθεσία

σύνθεση λέξεων, γραμμάτων

σύνθεση (μουσική)

ελληνιστική σημασία

σύνολο απλών, άνετων ρούχων των Ρωμαίων, όπως στο λατινικό synthesis

ελληνιστική σημασία


πεντηκονταετηρίς

πεντηκονταετηρίς
-ίδος

: πεντηκονταετηρίς (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική πεντηκοντα- + -ετηρίς

πεντηκονταετηρίδα, περίοδος πενήντα χρόνων


περίζωσις

περίζωσις
-εως

: περίζωσις < → λείπει η ετυμολογία


περίπτυξις

περίπτυξις
-εως

: περίπτυξις < → λείπει η ετυμολογία
: ΑΠΟΓΟΝΟΙ: ⇘ νέα ελληνικά: περίπτυξη

εναγκαλισμός


συγκράτησις

συγκράτησις
-εως

: συγκράτησις (ελληνιστική κοινή) < συγκρατέω / συγκρατῶ, συγκράτη- + -σις (-ησις). Μορφολογικά αναλύεται σε συγ- + κράτησις

συγκράτηση, σύλληψη (όπως του σπέρματος)


περικύκλωσις

περικύκλωσις
-εως

: περικύκλωσις < περικυκλόω / περικυκλῶ + -σις (-ωσις)

0=- περι- Κατηγορία:Λέξεις με πρόθημα περι- (αρχαία ελληνικά)

η περικύκλωση


πελάτις

πελάτις
-ιδος

θηλυκό του αρχαίου πελάτης

ελληνιστική κοινή


περισκόπησις

περισκόπησις
-εως

: περισκόπησις < → λείπει η ετυμολογία
: ΑΠΟΓΟΝΟΙ: ⇘ νέα ελληνικά: περισκόπηση


σμύρις

σμύρις
-ιδος

: σμύρις πιθανόν < δάνειο σημιτικής προέλευσης· δε συνδέεται με το μύρον ή την αρχαία γερμανική ρίζα *smer- (όπως στην αγγλικά smear), ούτε με το σμήω

άλλες γραφές: σμίρις, άλλες μορφές: σμιρίς, -εως


στένωσις

στένωσις
-εως

: στένωσις (ελληνιστική κοινή) < στενῶ (κλίση στενόω) + -σις (-ωσις) < στενός


σύγκλεισις

σύγκλεισις
-εως

: σύγκλεισις < συγκλεί(ω) + -σις. Μορφολογικά αναλύεται σε σύγ- + κλεῖσις

κλείσιμο, αποκλεισμός

πύκνωση διάταξης στρατεύματος

στρατιωτικός όρος

στενό πέρασμα, κλεισούρα

ελληνιστική σημασία

όπως στο σύγκλισις


στιβαρότης

στιβαρότης
-ητος

: στιβαρότης (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική στιβαρό(ς) + -της


σπουδαιότης

σπουδαιότης
-ητος

: σπουδαιότης < σπουδαῖο(ς) + -της

σπουδαιότητα


πέψις

: πέψις < → λείπει η ετυμολογία

→ ζητούμενο λήμμα η πέψη


στρεβλότης

στρεβλότης
-ητος

: στρεβλότης (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική στρεβλό(ς) + -της

στρεβλότητα, συστροφή, καμπυλότητα, καμπή

ελληνιστική κοινή


στερέωσις

στερέωσις
-εως

: στερέωσις (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική στερῶ (κλίση στερεόω) + -σις (-ωσις) < στερεός


πικρότης

πικρότης
-ητος

: πικρότης < πικρό(ς) + -της


σταθερότης

: σταθερότης (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική σταθερό(ς) + -της. Δείτε και σταθ- στο ἵστημι.

η σταθερότητα


πλημμυρίς

πλημμυρίς
-ίδος

: πλημμυρίς < αρχαία ελληνική πλημυρίς με παρετυμολογία: (πλήν) πλημ- + μύρομαι. Το σωστό, πλημυρίς < πλημύρω

άλλη γραφή του πλημυρίς, συνήθως, σε κώδικες


στέγνωσις

στέγνωσις
-εως

: στέγνωσις < ταλαντῶ (κλίση -όω, κλείνω ερμητικά) + -σις (-ωσις) < αρχαία ελληνική στεγνός
: ΑΠΟΓΟΝΟΙ: ⇘ νέα ελληνικά: στέγνωση (το στέγνωμα)

κλείσιμο, φράξιμο, στεγανοποίηση
εμποδισμός της αφόδευσης

κλείσιμο, φράξιμο, στεγανοποίηση
έμφραξη πόρων του δέρματος


προέλασις

προέλασις
-εως

: προέλασις < → λείπει η ετυμολογία


πολυχρονιότης

πολυχρονιότης
-ητος

: πολυχρονιότης (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική πολυχρόνιο(ς) + -της

πολυχρονιότητα


στίξις

: στίξις (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική στίζω *στίγ-jω στιγ- + -σις > -ξις

μουσική σημειογραφία


πιθανότης

πιθανότης
-ητος

: πιθανότης < πιθανό(ς) + -της
: ΑΠΟΓΟΝΟΙ: ⇘ νέα ελληνικά: πιθανότητα (με διαφορετική σημασία)

πειστικότητα


συγκέντρωσις

συγκέντρωσις
-εως

: συγκέντρωσις (ελληνιστική κοινή) < αμάρτυρος τύπος *συγκεντρῶ (κλίση -όω) + -σις με συγ- + κέντρ(ον) + -ωσις
: ΑΠΟΓΟΝΟΙ: ⇘ νέα ελληνικά: συγκέντρωση

σύμπτωση τροχιάς γύρω από ένα κέντρο, όπως ο Ήλιος


στέψις

: στέψις (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική στέφ(ω) + -σις > -ψις


σπιλάς

σπιλάς
-αδος

: σπιλάς < → λείπει η ετυμολογία

βράχος πάνω στον οποίο σκάει το κύμα

αἱ μὲν ἄρ' ἔνθ' ἦλθον, σπουδῇ δ' ἤλυξαν ὄλεθρον //ἄνδρες, ἀτὰρ νῆάς γε ποτὶ σπιλάδεσσιν ἔαξαν // κύματ' (Οδύσσεια, γ 297-9)

Ἐκεῖ τὰ πλοῖα ξέπεσαν καὶ σπάσανε στὰ βράχια καὶ μετὰ βίας ἀπὸ χαμὸ γλυτώσανε οἱ ἀνθρῶποι (μετάφραση Αργύρη Εφταλιώτη)

στίγμα, σημαδάκι


πληρότης

πληρότης
-ητος

: πληρότης (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική πλήρ(ης) + -ότης


σύγκλισις

σύγκλισις
-εως

: σύγκλισις (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική συγκλί(νω) (κοιμάμαι μαζί, ελληνιστική σημασία: συμφιλιώνω) + -σις. Μορφολογικά αναλύεται σε σύγ- + κλίσις

στενό πέρασμα


στεγανότης

: στεγανότης (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική στεγανό(ς) + -της

η ιδιότητα του στεγανός, το να είσαι αδιαπέραστος

ελληνιστική κοινή


πηκτή

:πηκτή < πηκτός < πήγνυμι

δίχτυ για κυνήγι πουλιών


περάτωσις

περάτωσις
-εως

: περάτωσις < → λείπει η ετυμολογία


περίσκεψις

περίσκεψις
-εως

: περίσκεψις < → λείπει η ετυμολογία


συγκρότησις

συγκρότησις
-εως

: συγκρότησις (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική συγκροτέω / συγκροτῶ, συγκροτη- + -σις (-ησις). Μορφολογικά αναλύεται σε συγ- + κρότησις


σταφίς

: σταφίς (τεχνικός όρος) < ἀσταφίς

→ χρειάζεται παράθεμα 5ου αιώνα, Ιπποκράτης

≋ ταυτόσημα: ἀσταφίς / ὀσταφίς


συγκεφαλαίωσις

συγκεφαλαίωσις
-εως

: συγκεφαλαίωσις < κεφαλαιόω / κεφαλαιῶ + -σις (-ωσις). Μορφολογικά αναλύεται σε συγ- + κεφαλαίωσις

η συγκεφαλαίωση


στασίασις

στασίασις
-εως

: στασίασις (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική στασιά(ζω) + -σις

συνώνυμο του αρχαίου στασιασμός: η στασίαση

※ στη δοτική Επιγραφή 1ος αιώνας πκε; κε αιώνας, Αρκαδία, Τεγέα V(2), 20, στίχ.15 @packhum

ἔν τε τᾶι κοινᾶι στασιάσει ἀνεστράφη


πληροφόρησις

πληροφόρησις
-εως

: πληροφόρησις < → λείπει η ετυμολογία
: ΑΠΟΓΟΝΟΙ: ⇘ νέα ελληνικά: πληροφόρηση (με διαφορετική σημασία)

→ ζητούμενο λήμμα


πεποίθησις

: πεποίθησις < αρχαία ελληνική πέποιθ(α) (παρακείμενος του πείθω) + -ησις

ελληνιστική κοινή


περιήγησις

περιήγησις
-εως

: περιήγησις < → λείπει η ετυμολογία

→ ζητούμενο λήμμα


περισκελίς

περισκελίς
-ίδος

: περισκελίς (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική περι- + σκελίς < σχελίς < άγνωστης ετυμολογίας

επίδεσμος ποδιών

βραχιόλι ποδιού, περικνήμιο


σκωληκίασις

σκωληκίασις
-εως

: σκωληκίασις < → λείπει η ετυμολογία + -σις

συνώνυμο του σκωλήκωσις, η σκωληκίαση

ελληνιστική κοινή

άλλες μορφές: σκωλήκησις


σύγκρισις

σύγκρισις
-εως

: σύγκρισις < συγκρί(νω) + -σις. Μορφολογικά αναλύεται σε σύγ- + κρίσις.

συνδυασμός, συνένωση, ανάμειξη, κράση

σύγκριση, αντιπαραβολή


σταύρωσις

σταύρωσις
-εως

: σταύρωσις < → λείπει η ετυμολογία


πλατύτης

πλατύτης
-ητος

: πλατύτης < πλατύ(ς) + -της

πλατύτητα, πλάτος, όγκος, ποσότητα


πλήρωσις

πλήρωσις
-εως

: πλήρωσις < → λείπει η ετυμολογία

πλήρωση → ζητούμενο λήμμα


στήριξις

στήριξις
-εως

: στήριξις < στηρίζω, στηρικ- + -σις > -ξις

εντοπισμός πόνου

στήριξη σε συγκεκριένη θέση


συγκίνησις

συγκίνησις
-εως

: συγκίνησις < συγκινέω, συγκινη- + -σις (-ησις). Μορφολογικά αναλύεται σε συγ- + κίνησις.
: ΑΠΟΓΟΝΟΙ: ⇘ νέα ελληνικά: συγκίνηση (με μεταφορική σημασία)


συγκόλλησις

συγκόλλησις
-εως

: συγκόλλησις (ελληνιστική κοινή) < συγκολλάω / συγκολλῶ, συγκολλη- + -σις (-ησις). Μορφολογικά αναλύεται σε συγ- + κόλλησις


συγκατάθεσις

συγκατάθεσις
-εως

: συγκατάθεσις (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική συγκατατίθημι, συγκαταθε- + -σις. Μορφολογικά αναλύεται σε συγ- + κατάθεσις < κατά- + θέσις

συγκατάθεση, συναίνεση

συμφωνία, επιδοκιμασία

υποταγή, αποδοχή


πόμπευσις

πόμπευσις
-εως

: πόμπευσις < → λείπει η ετυμολογία

→ ζητούμενο λήμμα


στυφότης

στυφότης
-ητος

: στυφότης < στυφό(ς) + -της
: ΑΠΟΓΟΝΟΙ: ⇘ νέα ελληνικά: στυφότητα με διαφορετική σημασία

πυκνότητα, στερεότητα


στεφάνωσις

στεφάνωσις
-εως

: στεφάνωσις (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική στεφανῶ (κλίση στεφανόω) + -σις (-ωσις) < στεφάνη < στέφω


περίθλασις

περίθλασις
-εως

: περίθλασις < → λείπει η ετυμολογία
: ΑΠΟΓΟΝΟΙ: ⇘ νέα ελληνικά: περίθλαση

→ ζητούμενο λήμμα


πετάλωσις

πετάλωσις
-εως

: πετάλωσις < → λείπει η ετυμολογία
: ΑΠΟΓΟΝΟΙ: ⇘ νέα ελληνικά: πετάλωση (με διαφορετική σημασία)

→ ζητούμενο λήμμα


συμβίωσις

συμβίωσις
-εως

: συμβίωσις (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική συμβιῶ (κλίση συμβιόω) + -σις (-ωσις). Μορφολογικά αναλύεται σε συμ- + βίωσις.


σμίλευσις

σμίλευσις
-εως

: σμίλευσις < σμιλεύ(ω) + -σις < αρχαία ελληνική σμίλη


στενότης

στενότης
-ητος

: στενότης < στενό(ς) + -της

στενότητα, δυσχέρεια


σύμμειξις

άλλη μορφή του σύμμιξις: σύμμειξη / σύμμιξη


προπαίδευσις

προπαίδευσις

: προπαίδευσις (ελληνιστική κοινή)< αρχαία ελληνική προπαιδεύ(ω) + -σις, Μορφολογικά, προ- + παίδευσις

η προπαίδευση

ελληνιστική κοινή


πλοκαμίς

πλοκαμίς
-ῖδος

: πλοκαμίς < → λείπει η ετυμολογία

άλλη μορφή του πλόκαμος
πλεξίδα στα μαλλιά

ελληνιστική κοινή

άλλη μορφή του πλόκαμος
σγουρά μαλλιά

ελληνιστική κοινή


στεγνότης

στεγνότης
-ητος

: στεγνότης < στεγνό(ς) + -της

στεγνότητα, η ιδιότητα του αδιάβροχου ή αδιαπέραστου

δυσκοιλιότητα


στιλπνότης

στιλπνότης
-ητος

: στιλπνότης (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική στιλπνό(ς) + -της

στιλπνότητα, λαμπράδα


στρέβλωσις

στρέβλωσις
-εως

: στρέβλωσις (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική στρεβλόω / στρεβλῶ + -σις (-ωσις)
: Διαφορετικό το μεσαιωνικό στρέβλωσις & το νεοελληνικό στρέβλωση.

το να βάζει κάποιον σε βασανιστήρια

ελληνιστική κοινή


στέρησις

στέρησις
-εως

: στέρησις < → λείπει η ετυμολογία

στέρηση, αποστέρηση, απογύμνωση


πινακίς

πινακίς
-ίδος

: πινακίς (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική πίναξ, πινακ- + -ίς

πινακίδα, πλακίδιο

≈ συνώνυμα: πινάκιον


στέγασις

στέγασις
-εως

: στέγασις (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική στεγά(ζω) + -σις (-ωσις) < στέγη

που καλύπτει ως στέγαση, η στέγη

→ χρειάζεται παράθεμα IG 42(1).102.214, (Επίδαυρος, 4ος αιώνας πκε)

άλλες μορφές σε επιγραφές: στέγασσις, στέγαξις

άλλες μορφές: στέγασμα


σταγών

σταγών < στάζω• Η Ετυμολογία χρειάζεται ανάπτυξη με τεκμηρίωση. Μπορείτε να βοηθήσετε;

στάλα, σταγόνα

πᾶν πέλαγος σταγὼν τοῦ κόσμου

※ ... ὡς ἐξ ἀλιβάτου πέτρας ὑγρὰ ῥέουσα σταγὼν ἄπαυστος αἰεί Ευριπίδης, Ἱκέτιδες, 80)

... από τον απότομο βράχο κελαρυστό ρέει νερό άπαυστο πάντα


πίεσις

: πίεσις < → λείπει η ετυμολογία

→ ζητούμενο λήμμα


πλειονότης

πλειονότης
-ητος

: πλειονότης (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική πλεῖον, ουδέτερο του πλείων + -ότης

άλλες μορφές: πλεονότης


στάσις

: στάσις < θέμα στα- (δείτε ἵστημι) + -σις

→ ζητούμενο λήμμα


περίκλεισις

περίκλεισις
-εως

: περίκλεισις < → λείπει η ετυμολογία


περικνημίς

περικνημίς
-ῖδος

: περικνημίς < περι- + αρχαία ελληνική κνημίς < κνήμη

η περικνημίδα


πλέξις

: πλέξις < → λείπει η ετυμολογία

πλέξη → ζητούμενο λήμμα


πεμπτημόριον

πεμπτημόριον

: πεμπτημόριον < (πέμπτος) πεμπτη- + μόριον


κριτήριον

κριτήριον
-ου

: κριτήριον < (κρίνω) κρι- + -τήριον

μέθοδος κρίσης, κριτήριο,

δικαστική κρίση

νομικός όρος


περιδέραιον

περιδέραιον
-ου

περιδέραιον < ουσιαστικοποιημένο ουδέτερο του επιθέτου περιδέραιος

περιδέραιο, κολάρο


κρίνον

κρίνον
ῐ
ετερόκλιτο
διαφορετική η προσωδία στο
κρῖνον

: κρίνον < → λείπει η ετυμολογία

κρίνο, λείριο

ελληνιστική σημασία

είδος ψωμιού

ελληνιστική σημασία

είδος αρχιτεκτονικού στολιδιού

ελληνιστική σημασία

αρχιτεκτονική


κρίνον

: κρίνον < → λείπει η ετυμολογία

αιτιατική ενικού του κρίνος


σκρίνιον

σκρίνιον
-ου

: σκρίνιον < (άμεσο δάνειο) λατινική scrin(ium) (κιβώτιο) + -ιον
: ΑΠΟΓΟΝΟΙ: ⇒ νέα ελληνικά: σκρίνιο

κουτί, κιβώτιο, κασέλα


τρίγλυφον

τρίγλυφον
-ου

: τρίγλυφον (ελληνιστική κοινή) < ουσιαστικοποιημένο ουδέτερο του επιθέτου τρίγλυφος (αρχαία ελληνική)

≈ συνώνυμα: αρχαία ελληνική τρίγλυφος (θηλυκό)


μερίδιον

μερίδιον
-ου

: μερίδιον (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική μέρ(ος) + υποκοριστικό επίθημα -ίδιον

υποκοριστικό του μέρος, το μερίδιο

ελληνιστική κοινή


πορνίδιον

πορνίδιον
-ου

: πορνίδιον < → λείπει η ετυμολογία

υποκοριστικό του πόρνη: πορνίδιο


πρόσωπον

: πρόσωπον < → λείπει η ετυμολογία

→ ζητούμενο λήμμα


προσκήνιον

προσκήνιον
-ου

: προσκήνιον (ελληνιστική κοινή) < προ- + σκην(ή) + -ιον, σαν ουσιαστικοποιημένο ουδέτερο επιθέτου «προσκήνιος»

είσοδος σκηνής, τέντας

υπερυψωμένη πλατφόρμα μπορστά από κτίρια

προσκήνιο, μπροστινό μέρος θεατρικής σκηνής

≈ συνώνυμα: λογεῖον

ζωγραφισμένη επιφάνεια στο βάθος θεατρικής σκηνής


στάδιον

: στάδιον < ουδέτερο του στάδιος < ἵστημι ή σπάδιον < σπάω

μέτρο μήκους, ίσο με 184,87 μέτρα ή ίσο με 100 οργυιές ή τότε με έξι πλέθρα

μονάδα μέτρησης

ο αγώνας δρόμου που είχε μήκος ακριβώς ενός σταδίου

έκταση ανοιχτή και επίπεδη

αβάκιο πεσσών


στεφάνιον

στεφάνιον
-ου

: στεφάνιον (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική στέφαν(ος) + υποκοριστικό επίθημα -ιον
: ΑΠΟΓΟΝΟΙ: ⇒ μεσαιωνικά ελληνικά: στεφάνιν ⇒ νέα ελληνικά: στεφάνι

μικρός στέφανος

υποκοριστικό


πολλαπλάσιον

πολλαπλάσιον
-ου

: πολλαπλάσιον (ελληνιστική κοινή) < ουσιαστικοποιημένο ουδέτερο του επιθέτου πολλαπλάσιος (αρχαία ελληνική)

το πολλαπλάσιο (στον Ευκλείδη)


μετακάρπιον

μετακάρπιον
-ου

: μετακάρπιον < μετα- + καρπίον, υποκοριστικό για την αρχαία ελληνική καρπός

το μετακάρπιο, τα οστά του μετακαρπίου


μέτρον

: μέτρον < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή *meh₁- (μετρώ) + -τρον

-μετρέω Αρχαίες ελληνικές λέξεις με επίθημα -μετρέω στο Βικιλεξικό

-μέτρησις Αρχαίες ελληνικές λέξεις με επίθημα -μέτρησις στο Βικιλεξικό

-μετρητής Αρχαίες ελληνικές λέξεις με επίθημα -μετρητής στο Βικιλεξικό

-μετρία Αρχαίες ελληνικές λέξεις με επίθημα -μετρία στο Βικιλεξικό

-μετρος Αρχαίες ελληνικές λέξεις με επίθημα -μετρος στο Βικιλεξικό

μονάδα μέτρησης

μέτρο, κανόνας

το μέσο ανάμεσα σε δύο άκρα

αναλογία, συμμετρία

ρυθμικός χαρακτήρας του στίχου με εναλλαγή βραχύχρονων και μακρόχρονων συλλαβών σε ποιήματα


μετακιόνιον

μετακιόνιον
-ου

: μετακιόνιον < μετα- + κιόνιον, υποκοριστικό για την αρχαία ελληνική κίων

το μετακιόνιο

αρχιτεκτονική

≠ αντώνυμα: προκιόνιον


συνοικέσιον

συνοικέσιον
-ου

: συνοικέσιον (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική συνοικ(έω) + -έσ-ιον, τύπος του επιθήματος -ήσιον, ουδέτερου του -ήσιος
: ΑΠΟΓΟΝΟΙ: ⇘ νέα ελληνικά: συνοικέσιο

γαμήλια συνοίκηση, συγκατοίκηση ιδίως σε γάμο


σύμφωνον

σύμφωνον
-ου

: σύμφωνον (ελληνιστική κοινή) < ουσιαστικοποιημένο ουδέτερο του επιθέτου σύμφωνος (αρχαία ελληνική)

→ χρειάζεται παράθεμα Διονύσιος Θράξ Τέχνη Γραμματική τα σύμφωνα


στάσιμον

στάσιμον
-ου

: στάσιμον < ουσιαστικοποιημένο ουδέτερο του επιθέτου στάσιμος


πλέθρον

: πλέθρον < → λείπει η ετυμολογία

πλέθρο → ζητούμενο λήμμα

μονάδα μέτρησης


πρόστιμον

πρόστιμον
-ου

: πρόστιμον < → λείπει η ετυμολογία


σφυρίον

: σφυρίον (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική σφῦρ(α) + υποκοριστικό επίθημα -ίον

υποκοριστικό του σφῦρα: μικρό σφυρί


πινακίδιον

πινακίδιον
-ου

: πινακίδιον < πινάκ(ιον) + -ίδιον

συνώνυμο του πινάκιον, πλάκα όπου έγραφαν


προοίμιον

: προοίμιον < προ- + οἶμος

το προοίμιο, εισαγωγή, πρόλογος (σε μουσική, ποίηση)


συμβόλαιον

συμβόλαιον < θέμα συμβολ-, μεταπτωτική βαθμίδα του συμβάλλω. Μορφολογικά αναλύεται σεσυμ- + βολ- (< βάλλω) + -αιον

σύμβολο
γνώρισμα
ενδεικτικό σύμπτωμα

δάνειο
προφορική αναγνώριση οφειλής

δάνειο
έγγραφη αναγνώριση οφειλής

νομικός όρος

※ 4ος πκε αιώνας ⌘ Δημοσθένης, 34. Πρὸς Φορμίωνα περὶ δανείου 14.5-6 έκδοση Dindorff, 907

καὶ συμβόλαια πολλοῖς συμβάλλοντες οὐδεμίαν πώποτε δίκην πρὸς ὑμᾶς εἰσήλθομεν
##::: αν και σε πολλούς δανείζουμε χρήματα με γραπτές συμφωνίες (συμβόλαια), ποτέ μέχρι τώρα δεν φτάσαμε σε δίκη

ΑΠΟΓΟΝΟΙ: ⇘ νέα ελληνικά: συμβόλαιο

δάνειο
δοσοληψία, εμπορική συναλλαγή

κοινωνικό ή πολιτικό δικαίωμα ή υποχρέωση


συνέδριον

: συνέδριον < σύνεδρ(ος) + -ιον
: ΑΠΟΓΟΝΟΙ: ⇘ νέα ελληνικά: συνέδριο

σώμα το οποίο αποτελείται από άνδρες που έχει συγκληθεί σε συνεδρίαση

ο χώρος διεξαγωγής των συνεδριάσεων


παρθένιον

παρθένιον
-ου

: παρθένιον < ουσιαστικοποιημένο ουδέτερο του επιθέτου παρθένιος

νεαρή κοπέλα, κοριτσόπουλο

συνώνυμο του ἑλξίνη

ελληνιστική σημασία

συνώνυμο του λινόζωστις

ελληνιστική σημασία


περικάρδιον

περικάρδιον
-ου

: περικάρδιον ήδη στον 5ο αιώνα πκε στον Εμπεδοκλής (αἷμα γὰρ ἀνθρώποις περικάρδιόν ἐστι νόημα) < ουσιαστικοποιημένο ουδέτερο του επιθέτου περικάρδιος


μεσοστύλιον

μεσοστύλιον
-ου

: μεσοστύλιον < μεσο- + στυλίον, υποκοριστικό του στῦλος

το μεσοστύλιο

αρχιτεκτονική

άλλες μορφές: μεσόστυλον


μοιρογνωμόνιον

μοιρογνωμόνιον
-ου

: μοιρογνωμόνιον < μοῖρ(α) + -ο- + γνωμόνιον (< γνώμων)
: ΑΠΟΓΟΝΟΙ: ⇘ νέα ελληνικά: μοιρογνωμόνιο

δείκτης σε διόπτρα

ελληνιστική κοινή


σήμαντρον

σήμαντρον
-ου

: σήμαντρον < σημαν- του σημαίνω + -τρον
: ΑΠΟΓΟΝΟΙ: ⇒ νέα ελληνικά: σήμαντρο με διαφορετική σημασία

άλλη μορφή του σημαντήριον: σημάδι, σφραγίδα, βούλα


παράσημον

παράσημον
-ου

: παράσημον < ουσιαστικοποιημένο ουδέτερο του επιθέτου παράσημος (σημειωμένος δίπλα - παραποιημένος) < παρά- + -σημος

σημείωση στο πλάι, σημάδι στο περιθώριο

έμβλημα, διακριτικό σημάδι που υποδείκνυε ότι υπάρχει κάποια διάκριση από τους υπόλοιπους

διακριτικό στρατιώτη

ελληνιστική σημασία

διακριτικά πλοίου

ελληνιστική σημασία


περικάρπιον

περικάρπιον
-ου

: περικάρπιον < → λείπει η ετυμολογία

το περικάρπιο


σύνορον

: σύνορον (ελληνιστική κοινή) < ουσιαστικοποιημένο ουδέτερο του επιθέτου σύνορος (αρχαία ελληνική)
: ΑΠΟΓΟΝΟΙ: ⇒ μεσαιωνικά ελληνικά: σύνορον (< ελληνιστική κοινή πληθυντικός σύνορα) ⇒ νέα ελληνικά: σύνορο

※ 4ος/3ος αιώνας πκε αιώνας Θεόφραστος, Περὶ φυτῶν ἱστορία HP 3.3.6, Theophrasti Eresii: opera, Parisiis: Didot, 1866

διότι πολλαχῶς τῶν αὐτῶν χωρίων ἔνια σύνορα καὶ ὁμοίως καθήμενα καὶ οὐδεμίαν ἔχοντα κατὰ τὴν γῆν διαφορὰν τὸ μὲν τεράμονα τὸ δ’ ἀτεράμονα φέρει, καὶ ἐνίοτε μόνον αὔλακος διοριζούσης.


προστερνίδιον

προστερνίδιον
-ου

: προστερνίδιον < → λείπει η ετυμολογία

κόσμημα ή κάλυμμα που κρεμόταν στο στέρνο, στο στήθος του αλόγου


στιχάριον

στιχάριον
-ου

: στιχάριον (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική στίχ(η) + υποκοριστικό επίθημα -ιον
: ΑΠΟΓΟΝΟΙ: ⇒ μεσαιωνικά ελληνικά: στιχάριν ⇘ νέα ελληνικά: στιχάριο, στιχάρι (εκκλησιαστικός όρος)

είδος χιτώνα με στόλισμα ή ποικιλία στην εμφάνιση


σπόδιον

: σπόδιον (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική σποδ(ός) στη σημασία: κατάλοιπα μετάλλων + υποκοριστικό επίθημα -ιον
: ΑΠΟΓΟΝΟΙ: ⇘ νέα ελληνικά: σπόδιο με διαφορετική σημασία

κατάλοιπα οξείδωσης, σκουριές από μέταλλα

※ 1ος πκε/κε αιώνας ⌘ Στράβων, Γεωγραφικά, 3.4, 15 @perseus.tufts.edu

καὶ ὁ Κύπριος χαλκὸς μόνος φέρει τὴν καδμείαν λίθον καὶ τὸ χαλκανθὲς καὶ τὸ σπόδιον


συσσίτιον

συσσίτιον
-ου
συσσίτιτα

: συσσίτιον < σύσσιτ(ος) < σύσ- + σίτος + -ιον
: ΑΠΟΓΟΝΟΙ: ⇘ νέα ελληνικά: συσσίτιο

κοινό δείπνο


πηνίον

: πηνίον < πήν(η) + υποκοριστικό επίθημα -ίον ή πῆνος (μίτος, μασούρι) άγνωστης ετυμολογίας

το αδράχτι, κουβαρίστρα

<πηνίον>· [πανούκλιον. ἢ] ἄτρακτος, εἰς ὃν εἱλεῖται ἡ κρόκη (※ 5ος αιώνας κε ⌘ Ἡσύχιος, Γλῶσσαι, Π)

στολίδι σε γλυκίσματα


πρωτόλειον

πρωτόλειον
-ου
τὰ
πρωτόλεια

: πρωτόλειον < πρωτό- + λεί(α) + -ον. Μαρτυρείται και ελληνιστικό επίθετο πρωτόλειος. Δε συνδέεται με το προτέλειος.

τα πρώτα λάφυρα στον πόλεμο, η πρώτη λεία

τρίχες και άκρα των σφαγίων που έκοβαν πρώτα σε μια θυσία

οι πρώτες προσφορές σε μια θυσία ή μια ικεσία, αἱ ἀπαρχαί

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Εὐριπίδης, Ὀρέστης, στίχ. 382

τῶν σῶν δὲ γονάτων πρωτόλεια θιγγάνω

οι θυσίες που προσφέρονταν σε ιερά και η προσφορά των πρώτων καρπών από τη σοδειά

πρωτοκάρπια, απαρχές

≈ συνώνυμα: ἀπαρχή, ἀπαρχαί


συμβούλιον

συμβούλιον
-ου

: συμβούλιον (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική συμβουλ(ή) + -ιον
: ΑΠΟΓΟΝΟΙ: ⇘ νέα ελληνικά: συμβούλιο

διάσκεψη, σύσκεψη συμβουλίου, ιδίως ρωμαϊκό consilium


πηδάλιον

πηδάλιον
-ου

: πηδάλιον < πηδόν + -άλιον

πηδάλιο ή κουπί

ναυτικός όρος


προνόμιον

προνόμιον
-ου

: προνόμιον (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική προ- + νόμ(ος) + -ιον

συνώνυμο του προνομία: προνόμιο, κατ' εξαίρεσιν δικαίωμα

ελληνιστική κοινή


στέρνον

: στέρνον < στερ- < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή ρίζα *sterh₃- (απλωμένος, εκτεταμένος) + -νον. Συγγενή: αρχαία ελληνική στόρνυμι, στρῶμα, στρατός, σανσκριτική स्तृणाति (stṛnā́ti, απλώνω), πρωτοσλαβική *stornà (πλευρά) (> ρωσική сторона), λατινική sterno (απλώνω), ιταλική sterno, πρωτογερμανική *strawjaną (σπέρνω, σκορπίζω) (> αγγλική strew)


πινάκιον

πινάκιον
-ου

: πινάκιον < πίναξ, πινακ- + υποκοριστικό επίθημα -ιον

υποκοριστικό του πίναξ, πλακίδιο όπου γράφονταν δικαστικές αποφάσεις ή νόμοι


σφραγιστήριον

σφραγιστήριον
-ου

: σφραγιστήριον (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική σφραγίζω, σφραγισ- -τήριον
: ΑΠΟΓΟΝΟΙ: ⇘ νέα ελληνικά: σφραγιστήριο με διαφορετική σημασία


κρόμμυον

κρόμμυον
-ου

: κρόμμυον < → λείπει η ετυμολογία

κρέμμυον

ελληνιστική κοινή

παράλληλος τύπος:

κρομμύδιον

υποκοριστικό


μεσαύλιον

μεσαύλιον
-ου

: μεσαύλιον (ελληνιστική κοινή) < μεσ- + αρχαία ελληνική αὐλ(ός) + -ιον

ενδιάμεσο μουσικό μέλος σε χορικά, παιγμένο με αυλό


παραμύθιον

παραμύθιον
-ου

: παραμύθιον < παρα- + μῦθ(ος) + -ιον → δείτε και τη λέξη παραμυθέομαι

παραίνεση, προτροπή

παρηγοριά, παρηγορία, παραμυθία, κατευνασμός

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Σοφοκλῆς, Ἠλέκτρα, στίχ. 130 (129-130) Η Ηλέκτρα απευθύνεται στον χορό.

ὦ γενέθλα γενναίων, / ἥκετ᾽ ἐμῶν καμάτων παραμύθιον·
#:: Αρχοντοκόρες καλές μου, / έρχεστε παρηγοριά στα δεινά μου να φέρετε·
#::: ※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Σοφοκλῆς, Ἠλέκτρα, στίχ. 4


παρεπόμενον

παρεπόμενον
-ου

: παρεπόμενον: ουσιαστικοποιημένο ουδέτερο της μετοχής παρεπόμενος, ήδη στον Αριστοτέλη (@scaife.perseus)

παρεπόμενο, αναγκαίο ή τυχαίο επακολούθημα


πεντάγωνον

πεντάγωνον
-ου

: πεντάγωνον (ελληνιστική κοινή) < ουσιαστικοποιημένο ουδέτερο του επιθέτου πεντάγωνος (αρχαία ελληνική)

το πεντάγωνο


σκωλήκιον

σκωλήκιον
-ου

: σκωλήκιον < σκώληξ, σκωληκ- + υποκοριστικό επίθημα -ιον

υποκοριστικό του σκώληξ, μικρό σκουλήκι


μίλιον

: μίλιον < (άμεσο δάνειο) λατινική millia (πληθυντικός: χίλια) στη φράση mil(l)ia passum/passuum (γενική πληθυντικού του passus (βήμα)): χίλια βήματα
: ΑΠΟΓΟΝΟΙ: ⇒ νέα ελληνικά: μίλι

το ρωμαϊκό μίλι (χίλια βήματα, οκτώ στάδια, 1.680 γιάρδες ή περίπου 1.535 μέτρα)

μονάδα μέτρησης


μοναστήριον

μοναστήριον
-ου

: μοναστήριον < ουσιαστικοποιημένο ουδέτερο του επιθέτου μοναστήριος < μονάζω, μονασ- + -τήριον

μοναστήρι, μονή

εκκλησιαστικός όρος

※ 4ος αιώνας κε αιώνας Αθανάσιος Αλεξανδρείας, Vita Antonii, @catholiclibrary.org

Ὑποστρέψας δὲ εἰς τὸ μοναστήριον, τῶν αὐτῶν εἴχετο σεμνῶν καὶ νεανικῶν πόνων. ∆ιαλεγόμενός τε συνεχῶς, τῶν μὲν ἤδη μοναχῶν τὴν προθυμίαν ηὔξανε, τῶν δὲ ἄλλων τοὺς πλείστους εἰς ἔρωτα τῆς ἀσκήσεως ἐκίνει, καὶ τα χέως, ἕλκοντος τοῦ λόγου, πλεῖστα γέγονε μοναστήρια, καὶ πάντων αὐτῶν ὡς πατὴρ καθηγεῖτο.


παρωνύμιον

παρωνύμιον
-ου

: παρωνύμιον (ελληνιστική κοινή) < ουσιαστικοποιημένο ουδέτερο του επιθέτου παρωνύμιος < αρχαία ελληνική παρώνυμος. Μορφολογικά αναλύεται σε αρχαία ελληνική παρώνυμ(ον) + -ιον, παρ- + -ωνύμιον.
:* για τη σημασία «επώνυμο» < σημασιολογικό δάνειο από τη λατινική cognomen → δείτε και agnomen

όνομα που προέρχεται από άλλο παρόμοιο

το επώνυμο ανθρώπου


περιπόλιον

περιπόλιον
-ου

: περιπόλιον < περίπολος + -ιον

σταθμός των περιπόλων, φυλάκιο


σιφώνιον

: σιφώνιον (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική σίφων + υποκοριστικό επίθημα -ιον
: ΑΠΟΓΟΝΟΙ: ⇘ νέα ελληνικά: σιφώνιο

υποκοριστικό του σίφων

ελληνιστική κοινή


περιβραχιόνιον

περιβραχιόνιον

περιβραχιόνιον < ουσιαστικοποιημένο ουδέτερο του επιθέτου περιβραχιόνιος: ΑΠΟΓΟΝΟΙ: ⇘ νέα ελληνικά: περιβραχιόνιο

τμήμα αμυντικού οπλισμού που φοριέται στον βραχίονα


περικόχλιον

περικόχλιον
-ου

: περικόχλιον < → λείπει η ετυμολογία

το περικόχλιο


συρίγγιον

συρίγγιον
-ου

: συρίγγιον < αρχαία ελληνική σῦριγξ, συριγγ- + υποκοριστικό επίθημα -ιον
:* ο ιατρικός όρος ήδη τον 5ο αιώνα στο Ιπποκράτη
:*: ΑΠΟΓΟΝΟΙ: ⇘ νέα ελληνικά: συρίγγιο

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Ἱπποκράτης, Ἐπιδημίαι, 7.1.117. Loeb Classic Library@archive.org = 6.8.27. = 1201d

τῷ Δεινίου παιδίῳ ἐν Ἀβδήροισι μετρίως ὀμφαλόν τμηθέντι, συρίγγιον κατελείφθη

υποκοριστικό του σῦριγξ: μικρό καλάμι

ελληνιστική σημασία


στρατόπεδον

στρατόπεδον
-ου

: στρατόπεδον < στρατό- + -πεδον

το στρατόπεδο

※ 5ος αιώνας πκε ⌘ Ἡρόδοτος, Ἱστορίαι, 5 (Τερψιχόρη), 63.4

κείραντες τῶν Φαληρέων τὸ πεδίον καὶ ἱππάσιμον ποιήσαντες τοῦτον τὸν χῶρον ἐπῆκαν τῷ στρατοπέδῳ τὴν ἵππον·
#::: έκοψαν σύρριζα όλα τα δέντρα της πεδιάδας του Φαλήρου και την έκαναν βατή στο ιππικό, κι ύστερα έριξαν το ιππικό πάνω στο στρατόπεδο·
#::: Μετάφραση (1992): Ηλίας Σπυρόπουλος. Αθήνα:Γκοβόστης @greek‑language.gr

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Θουκυδίδης, Ἱστορίαι, 7, 75.5

σῖτος γὰρ οὐκέτι ἦν ἐν τῷ στρατοπέδῳ.
#::: επειδή δεν υπήρχε πια σιτάρι στο στρατόπεδο.
#::: Μετάφραση (1965-1968): Άγγελος Σ. Βλάχος, Αθήνα:Γαλαξίας @greek‑language.gr

※ 1ος/2ος κε αιώνας ⌘ Πλούταρχος, Βίοι Παράλληλοι, Νικίας, 26.4

πολλῶν δὲ δεινῶν ἐν τῷ στρατοπέδῳ φαινομένων, οὐδὲν ἦν οἰκτρότερον αὐτοῦ Νικίου θέαμα, κεκακωμένου μὲν ὑπὸ τῆς ἀσθενείας,
#::: Ενώ μπορούσε να δει κανείς πολλά φοβερά στο στρατόπεδο, κανένα θέαμα δεν ήταν πιο θλιβερό από αυτό του ίδιου του Νικία, καταβεβλημένου από την αρρώστια,
#::: Μετάφραση (2012), Α.Ι. Γιαγκόπουλος-Ζ.Ε. Μαλαθούνη, @greek‑language.gr

στρατός, στράτευμα

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Θουκυδίδης, Ἱστορίαι, 7, 80.3

καὶ αὐτοῖς, οἷον φιλεῖ καὶ πᾶσι στρατοπέδοις, μάλιστα δὲ τοῖς μεγίστοις, φόβοι καὶ δείματα ἐγγίγνεσθαι, ἄλλως τε καὶ ἐν νυκτί τε καὶ διὰ πολεμίας καὶ ἀπὸ πολεμίων οὐ πολὺ ἀπεχόντων ἰοῦσιν, ἐμπίπτει ταραχή·
#::: Όπως συμβαίνει συχνά σε στρατό, και μάλιστα όταν είναι πολυάριθμος, και τον πιάνει φόβος και ταραχή καθώς βαδίζει νύχτα σ᾽ εχθρικό έδαφος και με τον εχθρό αρκετά κοντά, έπεσε μεγάλη ταραχή.
#::: Μετάφραση (1965-1968): Άγγελος Σ. Βλάχος, Αθήνα:Γαλαξίας @greek‑language.gr

※ 4ος πκε αιώνας ⌘ Αἰσχίνης, Κατὰ Κτησιφῶντος, 87

ὁρῶν τὸ στρατόπεδον τὸ τῆς πόλεως εἰς δεινὰς δυσχωρίας κατακεκλῃμένον, ὅθεν μὴ νικήσασι μάχην οὐκ ἦν ἀναχώρησις, οὐδὲ βοηθείας ἐλπὶς οὔτ᾽ ἐκ γῆς οὔτ᾽ ἐκ θαλάττης, συναγείρας ἐξ ἁπάσης τῆς Εὐβοίας στρατόπεδον, καὶ παρὰ Φιλίππου δύναμιν προσμεταπεμψάμενος,
#::: βλέποντας τον στρατό της πόλης μας παγιδευμένο σε φοβερές κακοτοπιές, από όπου ήταν αδύνατη η διαφυγή αν δεν νικούσε στη μάχη ούτε και υπήρχε ελπίδα βοήθειας ούτε από στεριά ούτε από θάλασσα, συγκέντρωσε στρατό από όλη την Εύβοια και έστειλε και ζήτησε ενισχύσεις και από τον Φίλιππο.
#::: Μετάφραση (2012): Αθανάσιος Ι. Γιαγκόπουλος, Θεσσαλονίκη:Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας @greek‑language.gr

ναυτική μοίρα, στόλος

ρωμαϊκή λεγεώνα


στέγαστρον

στέγαστρον
-ου

: στέγαστρον < στεγάζω, στεγασ- + -τρον
: ΑΠΟΓΟΝΟΙ: ⇘ νέα ελληνικά: στέγαστρο

σκέπασμα, κάλυμμα, περιτύλιγμα


πολύσπαστον

πολύσπαστον
-ου

: πολύσπαστον < ουσιαστικοποιημένο ουδέτερο του επιθέτου πολύσπαστο. Μορφολογικά αναλύεται σε πολύ- + αρχαία ελληνική σπάω, σπασ- + -τον

πολύσπαστο, πολύσπαστος μηχανισμός όπως πολύσπαστη τροχαλία


πλοιάριον

πλοιάριον
-ου

: πλοιάριον < → λείπει η ετυμολογία

υποκοριστικό του πλοῖον: πλοιάριο

ναυτικός όρος


πλευρόν

: πλευρόν < → λείπει η ετυμολογία

το πλευρό, οι πλευρές


σκύβαλον

σκύβαλον
-ου

: σκύβαλον < άγνωστης ετυμολογίας. Δε συνδέεται με το βάλλω, ούτε είναι ανατολικό δάνειο

σκουπίδι, απόρριμμα, ρύπος, ακαθαρσία, περίττωμα

απομεινάρι από κοσκίνισμα σιτηρών


πεντάγραμμον

πεντάγραμμον
-ου

: πεντάγραμμον < ουσιαστικοποιημένο ουδέτερο του επιθέτου πεντάγραμμος. Μορφολογικά αναλύεται σε πεντά- + -γραμμον

λέξη των Πυθαγορείων, η πεντάλφα


κρόταλον

: κρόταλον < κρότ(ος) + -αλον


μεσογονάτιον

μεσογονάτιον
-ου

: μεσογονάτιον < μεσο- + γονάτιον
: ΑΠΟΓΟΝΟΙ: ⇘ νέα ελληνικά: μεσογονάτιο με ειδικότερη σημασία στη βοτανική

το μέρος ανάμεσα σε δύο αρμούς, γόνατα ή αρθρώσεις

ελληνιστική κοινή


μετεωροσκόπιον

μετεωροσκόπιον
-ου

: μετεωροσκόπιον (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική μετεωροσκόπ(ος) + -ιον

το μετεωροσκόπιο

άλλες μορφές: μετεωροσκοπεῖον


μονοπώλιον

μονοπώλιον
-ου

: μονοπώλιον < μονο- + -πώλιον

το μονοπώλιο


σκόρδον

: σκόρδον (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική σκόροδον με αποβολή του ο (σκόρ(ο)δον, ανομοίωση των ο)


δρέπανον

δρέπανον
-ου

: δρέπανον < δρέπ(ω) + -ανον

το δρεπάνι (για το θερισμό)

ξίφος με καμπύλο σχήμα


τριτημόριον

: τριτημόριον < (τρίτος) τριτη- + μόριον


μετώπιον

→ ζητούμενο λήμμα


σκαφίδιον

σκαφίδιον
-ου

: σκαφίδιον (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική σκάφ(η) + υποκοριστικό επίθημα -ίδιον

υποκοριστικό


σκαφίδιον

σκαφίδιον
-ου

: σκαφίδιον (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική σκαφίς, σκαφιδ- + υποκοριστικό επίθημα -ιον → δείτε και τη λέξη σκάφος.

μικρό σκάφος, καραβάκι, καΐκι, μικρή λέμβος

υποκοριστικό


πιεστήριον

πιεστήριον
-ου

: πιεστήριον < ουσιαστικοποιημένο ουδέτερο του επιθέτου πιεστήριος. Μορφολογικά αναλύεται σε, αρχαία ελληνική πιέζω, πιεσ- + -τήριον
: ΑΠΟΓΟΝΟΙ: ⇘ νέα ελληνικά: πιεστήριο (με διαφορετική σημασία)

η ενέργεια του πιέζω

≈ συνώνυμα: ἐκπιεστήριον

πρέσα, όργανο βασανισμού


σπόριον

: σπόριον (ελληνιστική κοινή) < δάνειο από λέξη των Σαβίνων κατά τον Πλούταρχο (δείτε τη σημασία για τη λατινική spurium στο παρακάτω παράθεμα). Μορφολογικά αναλύεται σε αρχαία ελληνική σπόρ(ος) + υποκοριστικό επίθημα -ιον.

το γυναικείο αιδοίο

※ 1ος/2ος κε αιώνας ⌘ Πλούταρχος, Ἠθικά, 2.Αίτια Ρωμαϊκά, 103 (288f) Teubner, vol.2 όπου συζητά και το Σπόριος (λατινική spurius), ως βραχυγραφία σ.π. (σίνε πάτρις sine patris (χωρίς πατέρα).

[…] (→ δείτε σπόριος) τὸ διὰ τῶν αὐτῶν γραμμάτων τό 'σίνε πάτρις' καὶ τὸν Σπόριον γράφεσθαι. λεκτέον δὲ καὶ τὸν ἕτερον λόγον, ἔστι δ’ ἀτοπώτερος· τοὺς γὰρ Σαβίνους φασὶ τὸ τῆς γυναικὸς αἰδοῖον ὀνομάζειν σπόριον, εἶθ' οἷον ἐφυβρίζοντας οὕτω προσαγορεύειν τὸν ἐκ γυναικὸς ἀγάμου καὶ ἀνεγγύου γεγενημένον.


κυμάτιον

κυμάτιον
-ου

: κυμάτιον (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική κῦμα, κῡμᾰτ- + υποκοριστικό επίθημα -ιον

υποκοριστικό

αρχιτεκτονική


μεσοκνήμιον

μεσοκνήμιον
-ου

: μεσοκνήμιον < μεσο- + κνημίον, υποκοριστικό του κνήμη

το μεσοκνήμιο


σιναπέλαιον

: σιναπέλαιον < σινάπ(ιον) + -έλαιον

το σιναπέλαιο


σκέπαστρον

σκέπαστρον
-ου

: σκέπαστρον (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική σκεπάζω, σκεπασ- + -τρον

σκέπαστρο, κάλυμμα


πέταλον

: πέταλον, ήδη ομηρικό < πετάννυμι, θέμα πετα- < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή ρίζα *peth₂- + -(α)λον

πετάλιον

υποκοριστικό

αρχική σημασία

φύλλο μέταλλου


πένταθλον

πένταθλον
-ου

: πένταθλον < → λείπει η ετυμολογία


σκόροδον

σκόροδον
-ου

: σκόροδον < → λείπει η ετυμολογία

σκόρδον

ελληνιστική κοινή


πεδίον

: πεδίον < πέδ(ον) + -ίον

πεδιάδα, ανοιχτός χώρος

κείραντες τῶν Φαληρέων τὸ πεδίον καὶ ἱππάσιμον ποιήσαντες τοῦτον τὸν χῶρον ἐπῆκαν τῷ στρατοπέδῳ τὴν ἵππον·
*::: έκοψαν σύρριζα όλα τα δέντρα της πεδιάδας του Φαλήρου και την έκαναν βατή στο ιππικό, κι ύστερα έριξαν το ιππικό πάνω στο στρατόπεδο·
*::: Μετάφραση (1992): Ηλίας Σπυρόπουλος. Αθήνα:Γκοβόστης @greek‑language.gr


δοκιμαστήριον

δοκιμαστήριον

: δοκιμαστήριον (ελληνιστική κοινή) < (αρχαία ελληνική δοκιμάζω) δοκιμασ- + -τήριον
: ΑΠΟΓΟΝΟΙ: ⇘ καθαρεύουσα: δοκιμαστήριον ⇘ νέα ελληνικά: δοκιμαστήριο

τρόπος ελέγχου, δοκιμή

ελληνιστική κοινή


κρεοπωλεῖον

: κρεοπωλεῖον < κρεο- + -πωλεῖον

συνώνυμο του κρεοπώλιον, σε γλώσσα του Ησύχιου: το κρεοπωλείο

※ 5ος αιώνας κε ⌘ Ἡσύχιος, Γλῶσσαι, Α, 7339.1.

< ἀρνεῖα > τὰ κρεοπωλεῖα τῶν προβάτων

≈ συνώνυμα: κρεόπωλις ἀγορά


παρώνυμον

παρώνυμον
-ου

: παρώνυμον < ουσιαστικοποιημένο ουδέτερο του επιθέτου παρώνυμος (παράγωγος με μικρή αλλαγή). Μορφολογικά αναλύεται σε παρ- + -ώνυμον.

παράγωγο (όπως όνομα) με μικρή αλλαγή

※ 6ος/5ος πκε αιώνας ⌘ Αἰσχύλος, Εὐμενίδες, στίχ. 8

Φοίβη· δίδωσι δ᾽ ἣ γενέθλιον δόσιν
Φοίβῳ· τὸ Φοίβης δ᾽ ὄνομ᾽ ἔχει παρώνυμον.


παρασκήνιον

παρασκήνιον
-ου
συνήθως στον πληθυντικό

: παρασκήνιον < παρα- + αρχαία ελληνική σκην(ή) + -ιον

χώροι στα πλάγια της σκηνής, πλευρική είσοδος στη σκηνή


σκιάδιον

σκιάδιον
-ου

μορφή του σκιάδειον


περιπόδιον

περιπόδιον
-ου

: περιπόδιον < ουσιαστικοποιημένο ουδέτερο του επιθέτου περιπόδιος. Μορφολογικά αναλύεται σε περι- + -πόδιον

περίδεση ή επίδεσμος ποδιού, μέρος γύρω από το πόδι

≈ συνώνυμα: περιποδίη

ποδόγυρος, η κάτω άκρη ρούχου


σουδάριον

σουδάριον
-ου

: σουδάριον < (άμεσο δάνειο) λατινική sudarium < sudor (ιδρώτας)
: ΑΠΟΓΟΝΟΙ: ⇒ νέα ελληνικά: σουδάρι

πανί για το σκούπισμα του ιδρώτα

μαντίλι, κεφαλομάντιλο

πανί για την κάλυψη του προσώπου του νεκρού

※ ⌘ Ευαγγέλιον Κατά Ιωάννην, ια 44

καὶ ταῦτα εἰπὼν φωνῇ μεγάλῃ ἐκραύγασε· Λάζαρε, δεῦρο ἔξω. καὶ ἐξῆλθεν ὁ τεθνηκὼς δεδεμένος τοὺς πόδας καὶ τὰς χεῖρας κειρίαις καὶ ἡ ὄψις αὐτοῦ σουδαρίῳ περιεδέδετο.


σκευοφυλάκιον

σκευοφυλάκιον
-ου

: σκευοφυλάκιον < σκεῦ(ος) + -ο- + φυλάκιον < φυλάττω

μέρος όπου φυλάσσονται διάφορα σκεύη

※ 3ος αιώνας πκε αιώνας, ⌘ p.petr.2.5, Α, στίχ. 2 & 5, (1-6), @papyri.info

οπ[ -ca.?- ] τίνες α[ ̣]ειοι[ -ca.?- ]
σκευοφυλάκιον καθότι καὶ προ[ -ca.?- ]
οῦντα εἰς φυλακὴν τίθεσθαι. ἡμεῖς δὲ καθʼ ἡμέρ[αν  -ca.?- ]
ἐργάζονται ἀναδώσομεν τοῖς πιστοτάτοις ε[ -ca.?- ]
ρα ἀπὸ τῶν ἔργων ἀναχωρῶσιν πάλιν τῶι σκ[ευοφυλακίωι  -ca.?- ]
δ[ -ca.?- ] ἵνα μὴ ἐπεὶ ἐν τῶι νομῶι ὠμμένοι εἰσ[ὶν  -ca.?- ]


δυναμικόν

δυναμικόν
-oῦ

: δυναμικόν < αρχαία ελληνική δυναμικόν, ουσιαστικοποιημένο ουδέτερο του επιθέτου δυναμικός

το πιθανό, που είναι δυνατό να συμβεί

ελληνιστική κοινή

≠ αντώνυμα: ὑποστατικόν, ἐνεργητικόν


διυλιστήριον

διυλιστήριον
-ου

: διυλιστήριον (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική διυλίζω, διυλυσ- + -τήριον < δι- (διά) + ὑλίζω

συνώνυμο του ἠθμάριον: φίλτρο


μέταλλον

μέταλλον, ήδη τον 5ο αιώνα,τεχνικός όρος < θέμα μεταλλ- που συνδέεται με το μεταλλάω (ερευνώ) αβέβαιης ετυμολογίας. Οι εκδοχές ετυμολόγησης περιλαμβάνουν, συναρπαγή φράσης «μετ' ἄλλα» (αναζητώ ανάμεσα σ' άλλα), ή δάνειο προελληνικής προέλευσης.

ορυχείο, μεταλλείο

αρχική σημασία

ἁλὸς μέταλλον (ορυχείο αλατιού, Ηρόδοτος, 4.185)

ελληνιστική σημασία


τρόπαιον

: τρόπαιον, παλαιός αττικός τύπος : τροπαῖον, ουσιαστικοποιημένο ουδέτερο του επιθέτου τροπαῖος

: μνημείο, τρόπαιο


μέτωπον

: μέτωπον < (μετά) μέτ- + (*ὤψ) ωπ- + -ον. Δείτε και την ερμηνεία του Αριστοτέλη ότι σημαίνει «ανάμεσα στα μάτια».

το μέρος ανάμεσα στα μάτια, το μέτωπο

ανθρώπινο σώμα

※ Ἀριστοτέλης, Τῶν περὶ τὰ ζῷα ἱστοριῶν, 491b
Τὸ δ' ὑπὸ τὸ κρανίον ὀνομάζεται πρόσωπον ἐπὶ μόνου τῶν ἄλλων ζῴων ἀνθρώπου· ἰχθύος γὰρ καὶ βοὸς οὐ λέγεται πρόσωπον. Προσώπου δὲ τὸ μὲν ὑπὸ τὸ βρέγμα μεταξὺ τῶν ὀμμάτων μέτωπον.

το μπροστινό μέρος τοίχου, κτιρίου

η πρώτη γραμμή στρατού ή στόλου

στρατιωτικός όρος

※ Ξενοφών Κύρου Παιδεία, 2.4
ἐν ὀλίγῳ δὲ χρόνῳ ἐγένοντο τὸ μὲν μέτωπον ἐπὶ τριακοσίων (τοσοῦτοι γὰρ ἦσαν οἱ ταξίαρχοι), τὸ δὲ βάθος ἐφ’ ἑκατόν


δυνάμει

δοτική ενικού του δύναμις


βάσει

δοτική ενικού του βάσις


σκαπανεύς

: σκαπανεύς < σκαπάνη

χειρωνάκτης εργάτης με κύρια ασχολία το σκάψιμο, σκαφτιάς, σκαπανέας

※ Καὶ σκαπανεὺς καὶ μισθωτός, ὡς ἔοικεν, οὕτω βαρεῖαν καταφέρων τὴν δίκελλαν; (Λουκιανός, Τίμων, 7)


πλωτήρ

→ ζητούμενο λήμμα


σφιγκτήρ

σφιγκτήρ
-ῆρος

: σφιγκτήρ < σφιγκ-, θέμα του σφίγγω + -τήρ

επίδεσμος, μαντίλι

σφιγκτήρας μυς


πολιτοφύλαξ

πολιτοφύλαξ
-ακος

: πολιτοφύλαξ < πολίτ(ης) + -ο- + -φύλαξ

φύλακας των πολιτών

ανώτατοι άρχοντες της πόλης

ο πληθυντικός

πολιτοφύλακες


σκηνοφύλαξ

: σκηνοφύλαξ < → λείπει η ετυμολογία

φρουρός σκηνής ή στρατοπέδου

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Ξενοφῶν, Ἑλληνικά, 3, 2.5

ταχὺ δὲ ταῦτα διαπραξάμενοι οἱ Βιθυνοὶ καὶ τοὺς σκηνοφύλακας τῶν Ὀδρυσῶν Θρᾳκῶν ἀποκτείναντες, ἀπολαβόντες πάντα τὰ αἰχμάλωτα ἀπῆλθον·
*::: Τούτοι τέλειωσαν γρήγορα ό,τι είχαν να κάνουν: σκότωσαν τους Οδρύσες που φύλαγαν τις σκηνές, πήραν όλα τα λάφυρα κι έφυγαν·
*::: Μετάφραση (2012, 1η:1966): Ρόδης Ρούφος. Θεσσαλονίκη: Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας @greek‑language.gr


τριβεύς

τριβεύς
-έως

: τριβεύς (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική τρίβ(ω) + -εύς


σφραγιδοφύλαξ

σφραγιδοφύλαξ (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική σφραγίς, σφραγιδ- + -ο- + -φύλαξ


σφραγιδοφύλαξ

σφραγιδοφύλαξ
-ακος

σφραγιδοφύλακας, λέξη σε ερμήνευμα του Ησύχιου στο λήμμα θώραξ

※ <θώραξ> ὅπλον. πύργος. χιτών. στῆθος. σῶμα. λωρίκιον σφραγιδοφύλαξ. καὶ ἔρεα στέμματα. καὶ τὸ στῆθος ἡμῶν (※ 5ος αιώνας κε ⌘ Ἡσύχιος, Γλῶσσαι, Θ)


πολύπους

πολύπους
-οδος
ὁ
πολύπους
οἱ
πολύποδες
τοῦ
πολύποδος
τῶν
πολυπόδων
τῷ
πολύποδῐ
τοῖς
πολύποσῐ(ν)
τὸν
πολύποδᾰ
τοὺς
πολύποδᾰς
πολύπους
πολύποδες
τὼ
πολύποδε
τοῖν
πολυπόδοιν

: πολύπους < πολύ- + -πους
: Και ουσιαστικοποιημένο.

θαλάσσιο ζώο


πορθμεύς

: πορθμεύς < πορθμ(ός) + -εύς

ναυτικός όρος

ναυτικός όρος


μεταλλακτήρ

μεταλλακτήρ
-ῆρος

: μεταλλακτήρ (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική μεταλλάσσω, μετ-αλλακ- + -τήρ
: ΑΠΟΓΟΝΟΙ: ⇘ νέα ελληνικά: μεταλλακτήρας (με ειδικότερη σημασία)

εκείνος που αλλάζει, μεταλλάσεται

ελληνιστική κοινή


μνηστήρ

μνηστήρ
-ῆρος

: μνηστήρ < μνησ-, συνοπτικό θέμα του μνάομαι (ενθυμούμαι / ζητάω σε γάμο) + -τήρ


περίγελως

περίγελως
-ωτος

: περίγελως (ελληνιστική κοινή) > περιγελάω. Μορφολογικά αναλύεται σε αρχαία ελληνική περί- + γέλως
: ΑΠΟΓΟΝΟΙ: ⇘ νέα ελληνικά: περίγελος

που είναι αιτία γέλωτος

ελληνιστική κοινή

στον Ψευδο-Ιακώβ, 9.2 → χρειάζεται παράθεμα


ἅρπαξ

ἅρπαξ
ἁρπαγίστατος

: ἅρπαξ < (ἁρπάζω) ἁρπαγ- + -ς

σε επιθετική λειτουργία

άρπαγας, κλέφτης (και στην καθαρεύουσα)


σπινθήρ

σπινθήρ, ήδη ομηρικό < θέμασπινθ- + -ήρ• Η Ετυμολογία χρειάζεται ανάπτυξη με τεκμηρίωση. Μπορείτε να βοηθήσετε;


προμαχών

προμαχών
-ῶνος

άλλη μορφή του προμαχεών: ο προμαχώνας


μονοκράτωρ

μονοκράτωρ
-ορος

: μονοκράτωρ, λέξη του 4ου αιώνα κε < → λείπει η ετυμολογία. Μορφολογικά αναλύεται σε μονο- + -κράτωρ.

μονοκράτορας, απόλυτος κυρίαρχος

ελληνιστική κοινή


προμηθεύς

: προμηθεύς < προμηθής + -εύς → και δείτε τις λέξεις προ, μανθάνω, γλ και =grc • Η Ετυμολογία χρειάζεται ανάπτυξη με τεκμηρίωση. Μπορείτε να βοηθήσετε;

προνοητικός, προβλεπτικός

προσεκτικός, συνετός


πρόπαππος

πρόπαππος
-ου

: πρόπαππος < πρό- + πάππος


προπάτωρ

προπάτωρ
-ορος

: προπάτωρ < προ- + -πάτωρ < πατήρ

προπάτορας γενάρχης

※ 5ος αιώνας πκε ⌘ Σοφοκλής (Αίας, 387

ὦ Ζεῦ, προγόνων προπάτωρ

προπάτορας
προπάτορες: οι πρόγονοι

στον πληθυντικό


κυκεών

κῠκεών
-ῶνος

: κυκεών < θέμα που συναντάμε και στο κυκάω (αναμειγνύω, ανακατώνω) και το κυρκανάω • Η Ετυμολογία χρειάζεται ανάπτυξη με τεκμηρίωση. Μπορείτε να βοηθήσετε;

ζωμός, μίγμα μαύρου κρασιού, κατσικίσιου τυριού, κριθαράλευρου και μελιού

ανάμιξη, ανακάτωμα (και στην καθαρεύουσα)

ελληνιστική σημασία


πατρυιός

: πατρυιός (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική πατήρ κατά το μητρυιά


στενοθώραξ

: στενοθώραξ (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική στενο- + θώραξ

που έχει στενό θώρακα, στενοθώρακας


στατήρ

: στατήρ < θέμα στα- (δείτε ἵστημι) + -τήρ

ο στατήρας
μονάδα μέτρησης βάρους) όπως η λίτρα

νόμισμα από διάφορα μέταλλα, που περιγράφεται με επίθετο για την πόλη κοπής του

στατήρ Δαρεικός, Κροίσειος, χρυσοῦ στατῆρες Λαμψακηνοί


δοθιήν

δοθιήν
-ῆνος

: δοθιήν < άγνωστης ετυμολογίας

ο δοθιήνας, απόστημα, ο καλόγηρος

άλλες μορφές: δοθιών


μελανίας

γενική ενικού του μελανία


σπορεύς

σπορεύς
-έως

: σπορεύς < → λείπει η ετυμολογία


πάτρων

πάτρων
-ωνος
πατρώνα

: πάτρων < (άμεσο δάνειο) λατινική patronus (προστάτης απελεύθερου) < → δείτε τη λέξη pater

προστάτης απελεύθερου όπως η σημασία του λατινικού patronus (πάτρωνας)

ελληνιστική κοινή

άλλες μορφές: πατρώνης


πευκών

πευκών
-ῶνος

: πευκών (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική πεύκ(η) + -ών


σιτοβολών

σιτοβολών
-ῶνος

: σιτοβολών (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική σιτο- + -βολών < βολ- του βάλλω + -ών
: ΑΠΟΓΟΝΟΙ: ⇘ νέα ελληνικά: σιτοβολώνας

η σιταποθήκη

άλλες μορφές: σιτοβολεῖον, σιτοβόλιον, σιτοβόλον


πίναξ

: πίναξ, ήδη ομηρικό (τεχνικός όρος) < θέμα πιν- + -αξ. Το θέμα θεωρεήθηκε παραδοσιακά προέλευσης από την πρωτοϊνδοευρωπαϊκή (με συγγενή: σανσκριτική पिनाक (pínāka)), ή κατ' άλλη άποψη προελληνική.

αρχική σημασία

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ὀδύσσεια, 12 (μ. Ἀλκίνου ἀπόλογοι: Τὰ περὶ Σειρῆνας, Σκύλλαν, Χάρυβδιν, βόας Ἡλίου.), στίχ. 67

ἀλλά θ' ὁμοῦ πίνακάς τε νεῶν καὶ σώματα φωτῶν / κύμαθ' ἁλὸς φορέουσι

πινακίδα, επιφάνεια για γραφή, δέλτος

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Πλάτων, Κριτίας, 120c

ἐν χρυσῷ πίνακι γράψαντες μετὰ τῶν στολῶν μνημεῖα ἀνετίθεσαν.

※ 4ος πκε αιώνας ⌘ Δημοσθένης, 44. Πρὸς Λεωχάρην περὶ τοῦ κλήρου (Contra Leocharem), 35 Oratores Attici, έκδ.Bekker, 1871

εἰς τὸν Ὀτρυνέων πίνακα τὸν ἐκκλησιαστικὸν ἐγγράφειν

χάρτης, ζωγραφιά

πίνακες κατάλογοι συγγραφέων

στον πληθυντικό


προσκεφάλαιον

προσκεφάλαιον

: προσκεφάλαιον < προσ- + κεφαλ(ή) + -αιον → δείτε και τη λέξη κεφάλαιον

προσκεφάλι, προσκέφαλο

άλλες μορφές: προσκεφαλίς


τρύπανον

: τρύπανον < τρυπῶ / τρυπ(άω) + -ανον
: ΑΠΟΓΟΝΟΙ: ⇘ νέα ελληνικά: τρύπανο


προμάντευμα

προμάντευμα
-ατος

: προμάντευμα (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική προ- + μάντευμα

ελληνιστική κοινή


πονήρευμα

: πονήρευμα < πονηρεύ(ομαι) + -μα

παλιανθρωπιές, πονηριές, απάτες, κόλπα, καμώματα, απατεωνιές

συχνά στον πληθυνικό

※ ὄντας Ἀθηναίους τὰ τοῦ Πέρσου πονηρεύματα μιμεῖσθαι.

Ael. Ar. Orat. 34 437@perseus.tufts.edu Aristides, Aelius. Aristides. ex recensione Guilielmi Dindorfii. Leipzig. Weidmann. 1829. 1-2.


μύρμηξ

μύρμηξ
-ηκος

: μύρμηξ < → λείπει η ετυμολογία -ηξ

※ 6ος/5ος πκε αιώνας ⌘ Αἰσχύλος, Προμηθεὺς δεσμώτης, στίχ. 453 (452-453)

κατώρυχες δ᾽ ἔναιον ὥστ᾽ ἀήσυροι | μύρμηκες ἄντρων ἐν μυχοῖς ἀνηλίοις.
#::: μα σ᾽ ανήλια σπήλια | χωσμένοι ετρύπωναν σαν τ᾽ αχαμνά μερμήγκια.
#::: Μετάφραση (1930): Ιωάννης Ν. Γρυπάρης, Αθήνα:Εστία @greek‑language.gr

※ 4ος πκε αιώνας ⌘ Ἀριστοτέλης, Τῶν περὶ τὰ ζῷα ἱστοριῶν, 9, 38 @scaife.perseus

Ἡ μὲν οὖν τῶν μυρμήκων ἐργασία πᾶσίν ἐστιν ἐπιπολῆς ἰδεῖν, καὶ ὡς ἀεὶ μίαν ἀτραπὸν πάντες βαδίζουσι, καὶ τὴν ἀπόθεσιν τῆς τροφῆς καὶ ταμιείαν· ἐργάζονται γὰρ καὶ τὰς νύκτας τὰς πανσελήνους.

αρπακτικό ζώο της Ινδίας

※ 5ος αιώνας πκε ⌘ Ἡρόδοτος, Ἱστορίαι, 3 (Θάλεια), 102.2

ἐν δὴ ὦν τῇ ἐρημίῃ ταύτῃ καὶ τῇ ψάμμῳ γίνονται μύρμηκες μεγάθεα ἔχοντες κυνῶν μὲν ἐλάσσονα, ἀλωπέκων δὲ μέζονα·
#::: Σ᾽ αυτή λοιπόν την έρημο και στην άμμο υπάρχουν κάτι μυρμήγκια που το μέγεθός τους είναι μικρότερο βέβαια από του σκύλου αλλά μεγαλύτερο από της αλεπούς·
#::: Μετάφραση (1992): Λεωνίδας Ζενάκος. Αθήνα:Γκοβόστης @greek‑language.gr

βράχος κρυμμένος στη θάλασσα, ύφαλος

γάντι πυγμαχίας με μεταλλικά εξογκώματα και καρφιά στην επιφάνειά του σαν μυρμηγκιά

ελληνιστική σημασία


δοκίμιον

δοκίμιον
-'ου

: δοκίμιον, ήδη στον Ιπποκράτη < δόκιμ(ος) + -ιον
: ΑΠΟΓΟΝΟΙ: ⇘ νέα ελληνικά: δοκίμιο με διαφορετική σημασία

δοκιμεῖον

αρχαία ελληνικά

εξέταση, δοκιμή

τρόπος ελέγχου

ελληνιστική σημασία


πραιτώριον

πραιτώριον
-ου

: πραιτώριον < → λείπει η ετυμολογία

πραιτώριο, διοικητήριο, κατοικία κυβερνήτη

ελληνιστική κοινή

(λατινικά) Praetorium


μάραθον

: μάραθον < → λείπει η ετυμολογία

μάραθο, μάραθος


πρεσβυτέριον

πρεσβῠτέριον
-ου

: πρεσβυτέριον < πρεσβύτερ(ος) + -ιον
: ΑΠΟΓΟΝΟΙ: ⇘ νέα ελληνικά: πρεσβυτέριο (με διαφορετική σημασία)

συμβούλιο γερόντων


διανομεύς

διανομεύς
-έως

: διανομεύς (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική διανομ(ή) + -εύς → δείτε τη λέξη διανέμω

ελληνιστική κοινή


κόλαξ

: κόλαξ < → λείπει η ετυμολογία


πυρκαϊά

πυρκαϊά
-ᾶς
πυρκαϊή

: πυρκαϊά < πῦρ → και δείτε τη λέξη καίω • Η Ετυμολογία χρειάζεται ανάπτυξη με τεκμηρίωση. Μπορείτε να βοηθήσετε;

ποιητική λέξη για την φωτιά

τόπος όπου ανάβουν το πυρ,

νεκρική πυρά

η αγριελιά, που βλασταίνει από ελιά που έχει καεί

η φλόγα του έρωτα


κρύσταλλον

: κρύσταλλον, λέξη του 4ου αιώνα < (κληρονομημένο) αρχαία ελληνική κρύσταλλος με μεταπλασμό σε ουδέτερo.
: ΑΠΟΓΟΝΟΙ: ⇒ μεσαιωνικά ελληνικά: κρύσταλλον ⇒ νέα ελληνικά: κρύσταλλο

μορφή του αρχαίου κρύσταλλος

※ '4ος κε' αιώνας ⌘ Ιουλιανός, Iulianus imperator, 341b, εκδ.Migne

ἐγένετο δὴ οὖν ὁ χειμὼν τοῦ εἰωθότος σφοδρότερος, καὶ παρέφερεν ὁ ποταμὸς ὥσπερ μαρμάρου πλάκας· ἴστε δήπου τὸν Φρύγιον λίθον, ᾧ ἐῴκει μάλιστα τὰ κρύσταλλα μεγάλα, καὶ ἐπάλληλα φερόμενα· καὶ δὴ καὶ συνεχῆ ποιεῖν ἤδη τὸν πόρον ἔμελ|λε καὶ τὸ ρεῦμα γεφυροῦν.

Ιουλιανού του αυτοκράτορος..., σελ.40, έκδοση apud Andream Wechelum, 1566 (μεταγραμμένο Iuliani Augusti Opera, επιμ. Heinz-Günther Nesselrath)


τρίπους

τρίπους
ὁ
τρίπους
οἱ
τρίποδες
τοῦ
τρίποδος
τῶν
τριπόδων
τῷ
τρίποδῐ
τοῖς
τρίποσῐ(ν)
τὸν
τρίποδᾰ
τοὺς
τρίποδᾰς
τρίπους
τρίποδες
τὼ
τρίποδε
τοῖν
τριπόδοιν

: τρίπους < τρί- + πούς


πῆχυς

: πῆχυς < → λείπει η ετυμολογία

το αντιβράχιο

μήκος από την άκρη του αγκώνα έως την άκρη του δάχτυλου (πήχυς)

μονάδα μέτρησης


τροπωτήρ

τροπωτήρ
-ῆρος

: τροπωτήρ < τροπῶ (τροπόω) + -τήρ < τροπ(ός) (ιμάντας κουπιού)

συνώνυμο του τροπός (αρσενικό): η τροπωτήρα θηλυκό

ναυτικός όρος


τροπωτήρ

τροπωτήρ
-ῆρος

: τροπωτήρ < *τροφωτήρ < θέμα τροφ- του τρέφω + -τήρ

εκείνος που τρέφει


ποντίφιξ

ποντίφιξ
-ικος

: ποντίφιξ < ποντίφεξ, με κατάληξη -ηξ < (λόγιο δάνειο) λατινική pontifex

ο ποντίφικας, Ρωμαίος αρχιερέας