ἔντευξις

ἔντευξις
-εως

: ἔντευξις < ἐντυγχάνω

ομιλία, λόγος

※ 4ος πκε αιώνας ⌘ Ἀριστοτέλης, Ῥητορική, 1, 1355a

διδασκαλίας γάρ ἐστιν ὁ κατὰ τὴν ἐπιστήμην λόγος, τοῦτο δὲ ἀδύνατον, ἀλλ᾽ ἀνάγκη διὰ τῶν κοινῶν ποιεῖσθαι τὰς πίστεις καὶ τοὺς λόγους, ὥσπερ καὶ ἐν τοῖς Τοπικοῖς ἐλέγομεν περὶ τῆς πρὸς τοὺς πολλοὺς ἐντεύξεως.
#::: κι αυτό γιατί ο επιστημονικός λόγος αποτελεί διαφωτιστική διδασκαλία, η διαφωτιστική όμως διδασκαλία είναι κάτι που αποκλείεται τελείως σε μια τέτοια περίπτωση: για τα επιχειρήματα και τους λόγους μας είμαστε υποχρεωμένοι να χρησιμοποιούμε τους κοινούς τόπους, όπως υποστηρίξαμε στα Τοπικά μιλώντας για τον τρόπο με τον οποίο πρέπει να απευθυνόμαστε στα πλήθη.
#::: Μετάφραση (2002, 2004): Δημήτριος Λυπουρλής, Θεσσαλονίκη:Ζήτρος @greek‑language.gr

※ 1ος/2ος κε αιώνας ⌘ Πλούταρχος, Βίοι Παράλληλοι, Σόλων, 27.1

Τὴν δὲ πρὸς Κροῖσον ἔντευξιν αὐτοῦ δοκοῦσιν ἔνιοι τοῖς χρόνοις ὡς πεπλασμένην ἐξελέγχειν.
#:::Όσο για τη συνάντηση του Σόλωνα με τον Κροίσο, ορισμένοι την αμφισβητούν θεωρώντας την επίπλαστη λόγω της διαφοράς των χρονολογιών.
#::: Μετάφραση (2012): Γιαγκόπουλος, Α.Ι., Ζ.Ε. Μαλαθούνη. Θεσσαλονίκη: Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας. @greek‑language.gr

※ 4ος/3ος αιώνας πκε αιώνας ⌘ Θεόφραστος, Χαρακτῆρες, 20.1

Ἔστιν ἡ ἀηδία, ὡς ὅρῳ περιλαβεῖν, ἔντευξις λύπης ποιητικὴ ἄνευ βλάβης,
#:::Η χοντροκοπιά, για να δώσουμε έναν περιληπτικό ορισμό, είναι συμπεριφορά που προξενεί λύπη, δίχως όμως βλάβη,
#:::Μετάφραση (2008), Σταύρος Γκιργκένης @greek‑language.gr

αίτηση, παράκληση, μεσολάβηση

ανάγνωση, μελέτη


ἔποψ

: ἔποψ < → λείπει η ετυμολογία

ο τσαλαπετεινός


πυθμένα

ο πυθμήν στην αιτιατική ενικού


πρόταγμα

: πρόταγμα < (αρχαία ελληνική προτάσσω) πρό- + (τάσσω) ταγ- + -μα

στρατιωτικό τμήμα που προπορεύεται, εμπροσθοφυλακή

ελληνιστική κοινή

στρατιωτικός όρος


Ἐρυθραία

: Ἐρυθραία < έρυθρ(ός) + -αία

η γυναίκα που κατάγεται από την ομώνυμη πόλη της Ιωνίας

※ Ἡροφίλην δὲ τὴν Ἐρυθραίαν μαντικὴν γενομένην Σίβυλλαν προσηγόρευσαν (Πλούταρχος, Περἰ τοῦ μὴ χρᾶν ἔμμετρα νῦν τὴν Πυθίαν)


χαλά

δωρικός τύπος του χηλή


ζευγῖται

: ζευγῖται: πληθυντικός αριθμός του ζευγίτης

η τάξη των διακοσιομέδιμνων: η τρίτη από τις τάξεις που χώρισε ο Σόλων τους αρχαίους Αθηναίους· ανήκαν σ' αυτή όσοι μπορούσαν να διατηρούν ζεύγος βοδιών


ζευγῖται

: ζευγῖται: κλιτικός τύπος

ονομαστική και κλητική πληθυντικού του ζευγίτης


ὄνειδος

: ὄνειδος < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή ρίζα *h₃neid- (κατάρα / καταριέμαι, μέμφομαι)

ὀνειδίζω

και τα παράγωγά του

※ 7ος πκε αιώνας ⌘ Ἡσίοδος, Ἔργα καὶ Ἡμέραι, 311

ἔργον δ᾽ οὐδὲν ὄνειδος, ἀεργίη δέ τ᾽ ὄνειδος.
#::: Διόλου ντροπή η δουλειά, ντροπή η αεργία.
#::: Μετάφραση (2001): Σταύρος Γκιργκένης, Θεσσαλονίκη: Ζήτρος @greek‑language.gr


ἐποικοδομή

: ἐποικοδομή < αρχαία ελληνική ἐποικοδομέω < οἶκος + δομέω

ελληνιστική κοινή


ὄψον

: ὄψον, ήδη ομηρικό < θέμα ὀψ-, όπως και στο επίρρημα ὀψέ (αργά, μετά από καιρό, απόψε πιθανόν και: επιπλέον) . Η ετυμολόγηση του θέματος, με πολλές εκδοχές. Πιθανόν, συσχετίζεται με το αρχαίο ὀπί, μυκηναϊκή 𐀃𐀠 (o-pi) (δείτε ὄπισθεν), ή με λατινικές προθέσεις όπως ob, op. Δε θεωρείται ικανοποιητική πλέον η παλιότερη πρόταση για σύνδεση με το ψῆν (απαρέμφατο του *ψήω), ψωμός, ψήχω.

αρχική σημασία

ιχθυοπωλείο, ιχθυαγορά


μέθυ

: μέθυ, ήδη ομηρικό < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή ρίζα *médʰu (μέλι, υδρόμελι). Συγγενή: σανσκριτική मधु (mádhu, μέλι), λιθουανική medùs, παλαιά εκκλησιαστική σλαβονική мєдъ (medŭ, μέλι), αγγλοσαξονική medu, αγγλική mead.

οίνος, κρασί, γλυκό κρασί


μῶμος

: μῶμος < → λείπει η ετυμολογία

μομφή, κατηγορία, επίπληξη

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ὀδύσσεια, 2 (β. Ἰθακησίων ἐκκλησία καὶ Τηλεμάχου ἀποδημία.), στίχ. 86 (στίχοι 85-86)

«Τηλέμαχ᾽ ὑψαγόρη, μένος ἄσχετε, ποῖον ἔειπες | ἡμέας αἰσχύνων, ἐθέλοις δέ κε μῶμον ἀνάψαι.
#:::«Τηλέμαχε μεγαλορρήμονα, ακατάσχετε, τι λόγος που ξεστόμισες | να μας ντροπιάσεις, θέλοντας πάνω μας να ρίξεις τη βαριά μομφή σου!
#::: Μετάφραση σε πεζό (2006): Δημήτρης Ν. Μαρωνίτης, @greek‑language.gr

※ 6ος/5ος πκε αιώνας ⌘ Πίνδαροςʷ, Ὀλυμπιονίκαιςʷ, 6. Ἁγησίᾳ Συρακοσίῳ ἀπήνῃ, 74 Ed. Bœckh, August. Pindari opera quae supersunt. @books-google (6.74-6.76)

μῶμος ἐξ ἄλλων κρέμαται φθονεόντων | τοῖς, οἷς ποτε πρώτοις περὶ δωδέκατον δρόμον | ἐλαυνόντεσσιν αἰδοία ποτιστάξῃ Χάρις εὐκλέα μορφάν.
#:::από τους φθονερούς κρέμεται η κατηγόρια | γι᾽ αυτούς που πρώτοι φτάσανε στη δωδεκάτη διαδρομή | με το άρμα, και η σεβάσμια Χάρις σταλάζει τη δοξασμένη τους μορφή.
#:::Μετάφραση (2004): Γιάννης Οικονομίδης, @greek‑language.gr

※ 6ος/5ος πκε αιώνας ⌘ Πίνδαροςʷ, Πυθιονίκαις, 1. Ἱέρωνι Αἰτναίῳ ἅρματι, 83 (1.82-1.83)

καιρὸν εἰ φθέγξαιο, πολλῶν πείρατα συντανύσαις | [στρ. ε] ἐν βραχεῖ, μείων ἕπεται μῶμος ἀνθρώπων·
#:::Αν πεις τον λόγο τον σωστό κι αν τα πολλά μπορέσεις | [στρ. ε] νήματα να τα πυκνοϋφάνεις, θα ᾽ναι πιο μικρός ο ψόγος των ανθρώπων·
#:::Μετάφραση (2000): Γιάννης Οικονομίδης, @greek‑language.gr

ελάττωμα, ψεγάδι, ατέλεια

ως κύριο όνομα


ἄλφα

: ἄλφα < (άμεσο δάνειο) φοινικική 𐤀𐤋𐤐 (a-l-p) (=χιλιάδα) < ονομασία του συμβόλου 𐤀 (ʾaleph) < πρωτοσιναϊτικό ιερογλυφικό F1 (αρχαία αιγυπτιακά)
: το πρώτο σύμβολο του φοινικικού αλφαβήτου, που είχε το γραμμικό σχήμα ⊄, σαν σχήμα της κεφαλής του ταύρου («βοός κεφαλή» όπως γράφει ο Ησύχιος) και ονομαζόταν άλεφ (ταύρος)

άλφα, ονομασία του πρώτου γράμματος του ελληνικού αλφαβήτου

σύμβολο: Α

※ ἐπίσταται δ' οὐδ' ἄλφα συλλαβὴν γνῶναι

δεν ξέρει να ξεχωρίσει ούτε το γράμμα άλφα
*:: Ἡρώδας, 3ος αιώνας πΚΕ, Μιμίαμβοι, 3.1.22 @greek-language.gr, μετάφραση: Βασίλειος Γ. Μανδηλαράς


διαίρεσις

: διαίρεσις < διαιρέω - διαιρῶ

η διαίρεση, ο χωρισμός σε μέρη

το μοίρασμα (χρημάτων, λαφύρων κλπ)

Μετὰ δὲ τὴν διαίρεσιν τῆς ληίης ἔπλεον οἱ Ἕλληνες ἐς τὸν Ἰσθμὸν ἀριστήια δώσοντες τῷ ἀξιωτάτῳ γενομένῳ Ἑλλήνων ἀνὰ τὸν πόλεμον τοῦτον. (Ηρόδοτος, 8.123)

η διάκριση μεταξύ δύο εννοιών

η διαίρεση ενός γένους σε είδη

ο χωρισμός ενός ρητορικού λόγου σε μέρη

ο χωρισμός μιας διφθόγγου (ή μιας συλλαβής) σε δύο συλλαβές

τὸ δὲ πλοῖον προπερισπᾶται ὡς πάσχον διαίρεσιν αἰολικῶς. πλόϊον γὰρ λέγεται. (Αίλιος Ηρωδιανός, Περὶ καθολικῇς προσῳδίας, 3.1.376)


τετράπολις

: τετράπολις < τετρά- + πόλις

πολιτική ή θρησκευτική συνένωση τεσσάρων πόλεων ή δήμων (όπως για τα βόρεια της Αττικής)


τετρακυμία

: τετρακυμία (ελληνιστική κοινή) < τετρα- + αρχαία ελληνική κῦμ(α) + -ία

μεγάλη τρικυμία από ανέμους τεσσάρων διευθύνσεων (⌘ Ευστάθιος Θεσσαλονίκης)

ελληνιστική κοινή

μετεωρολογία


τέκνον

: τέκνον, ήδη ομηρικό < θέμα τεκ- < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή *tek- (γεννάω, τίκτω) + -νο(ν). Το θέμα τεκ-, όπως και στον αόριστο β' ἔ‑τεκ‑ον του τίκτω). Για τα συγγενή, δείτε *tek-.

τέκνο, παιδί


τεκνοποίησις

τεκνοποίησις

: τεκνοποίησις < τεκνοποιέω < τέκνον + ποιέω / ποιῶ


ἀμφιαλής

ἀμφιαλής
-ής
-ές

: ἀμφιαλής < ἀμφί + ἅλς


τετράκωμος

: τετράκωμος < τετρά- + κῶμος

αυτός που περιλαμβάνει τέσσερις κώμους (τραγούδια)

κυριολεκτικά

αρχαίος ελληνικός ιερός επινίκιος ύμνος και πολεμικός χορός προς τιμή του Ηρακλή

ιδιαίτερο είδος αύλησης

μεγάλη γιορτή


ἄντρον

: ἄντρον, ήδη ομηρικό στην Οδύσσεια < → λείπει η ετυμολογία

άντρο, σπηλιά


σπέος

: σπέος < → λείπει η ετυμολογία

σπηλιά (βαθύτερη από το συνώνυμο ἄντρον)

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ὀδύσσεια, 2 (β. Ἰθακησίων ἐκκλησία καὶ Τηλεμάχου ἀποδημία.), στίχ. 20 (19-20 )

τὸν δ᾽ ἄγριος ἔκτανε Κύκλωψ | ἐν σπῆϊ γλαφυρῷ, πύματον δ᾽ ὁπλίσσατο δόρπον.
*::: Κι όμως στο μεταξύ τον εξολόθρευσε | στη θολωτή σπηλιά του ο Κύκλωπας, τον έφαγε στερνό σε απαίσιο δείπνο.
*::: Μετάφραση σε πεζό (2006): Δημήτρης Ν. Μαρωνίτης, @greek‑language.gr

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ὀδύσσεια, 9 (ι. Ἀλκίνου ἀπόλογοι: Τὰ περὶ Κίκονας, Λωτοφάγους καὶ Κύκλωπας.), στίχ. 114 (113-115 )

ἀλλ᾽ οἵ γ᾽ ὑψηλῶν ὀρέων ναίουσι κάρηνα | ἐν σπέσσι γλαφυροῖσι, θεμιστεύει δὲ ἕκαστος | παίδων ἠδ᾽ ἀλόχων, οὐδ᾽ ἀλλήλων ἀλέγουσι.
*:::ζούνε σ᾽ απότομες κορφές, επάνω σε ψηλά βουνά, | μέσα σε θολωτές σπηλιές, ορίζοντας καθένας μόνος του | παιδιά, γυναίκες — καμιά δεν έχουν φροντίδα για τους άλλους.
*::: Μετάφραση σε πεζό (2006): Δημήτρης Ν. Μαρωνίτης, @greek‑language.gr

※ 7ος πκε αιώνας ⌘ Ἡσίοδος, Θεογονία, 301 (301-303)

ἔνθα δέ οἱ σπέος ἐστὶ κάτω κοίλῃ ὑπὸ πέτρῃ | τηλοῦ ἀπ᾽ ἀθανάτων τε θεῶν θνητῶν τ᾽ ἀνθρώπων, | ἔνθ᾽ ἄρα οἱ δάσσαντο θεοὶ κλυτὰ δώματα ναίειν.
*::: Έχει εκεί σπηλιά κάτω απ᾽ τον κοίλο βράχο, | μακριά απ᾽ τους αθάνατους θεούς και τους θνητούς ανθρώπους, | όπου της δώσανε οι θεοί να κατοικεί δώματα μεγαλόπρεπα.
*::: Μετάφραση (2001): Σταύρος Γκιργκένης, Θεσσαλονίκη: Ζήτρος @greek‑language.gr


σπεῖος

επικός τύπος του σπέος


ὄρχις

: ὄρχις < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή ρίζα *h₃erǵʰi-

ωοθήκη (για τις γυναίκες)


ὄρχις

ὄρχις
ἡ
ὄρχῐς
αἱ
ὄρχεις
τῆς
ὄρχεως
τῶν
ὄρχεων
τῇ
ὄρχει
ταῖς
ὄρχεσῐ(ν)
τὴν
ὄρχῐν
τὰς
ὄρχεις
ὄρχῐ
ὄρχεις
τὼ
ὄρχει
τοῖν
ὀρχέοιν

το φυτό σαλέπι, που οι ρίζες του έχουν παρόμοιο σχήμα (Orchis papilionacea, Orchis longicruris)


ἀμφίεσις

ἀμφίεσις
-εως

: ἀμφίεσις (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική ἀμφιέννυμι (< ἀμφί- + ἕννυμι) ως εξής: • Η Ετυμολογία χρειάζεται ανάπτυξη με τεκμηρίωση. Μπορείτε να βοηθήσετε;


ἡλιοτρόπιον

ἡλιοτρόπιον
-ου

: ἡλιοτρόπιον (ελληνιστική κοινή) < → δείτε τις λέξεις ἥλιος και τρέπω
: ΑΠΟΓΟΝΟΙ: ⇘ νέα ελληνικά: ηλιοτρόπιο, ↷ λατινικά: hēliotropium

ηλιακό ρολόι

είδος χαλαζία


ἀτροφία

: ἀτροφία < ἄτροφος

έλλειψη τροφής, θρεπτικών ουσιών

έλλειψη καυσίμου ύλης


ἀβροχία

: ἀβροχία < ἀβροχ(έω) + -ία. Αναλύεται σε ἀ- στερητικό + βροχ(ή) (βρέχω) + -ία

η ξηρασία, η αναβροχιά, αβροχιά

ελληνιστική κοινή

μετεωρολογία


κραδίη

κραδίη
καρδίη
στον Όμηρο  &
καρδία

: κραδίη < κέαρ - κῆρ

ιωνικός και επικός τύπος του καρδία

ποιητικός τύπος

«τέτλαθι δή, κραδίη· καὶ κύντερον ἄλλο ποτ᾽ ἔτλης»: Βάστα καρδιά μου! που κάποτ' άλλα πιο σκυλίσια εβάσταξες (Όμηρος. Ὀδύσσεια, υ-20, 18)

Σκηνή: Εσωτερικός μονόλογος του Οδυσσέα. Μεταμφιεσμένος σε ζητιάνο, συγκρατεί τον εαυτό του αναβάλλοντας την τιμωρία των μνηστήρων. Δείτε τέτλαθι κραδίη.


πρών

πρών
γενική
πρῶνος
πληθ
απαντά και εκτεταμένος τύπος
πρώονες

: πρών < συνηρημένος τύπος του πρηών ή πρηών (< πρό)

βράχος που προεξέχει από όρος ή στη θάλασσα

※ εὕδουσι δ΄ ὀρέων κορυφαί τε καὶ φάραγγες
πρώονές τε καὶ χαράδραι

Kοιμούνται κορφοβούνια και φαράγγια,
και ρεματιές κοιμούνται και ψηλώματα, (Αλκμάν, Μετάφραση: Ιωάννης Θεοφάνους Κακριδής)
#:: Διδακτικό εγχειρίδιο: Αλκμάν με τρεις μεταφράσεις - Αρχαία ελληνική γλώσσα και γραμματεία στο Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας

το ακρωτήριο


ἔριθος

: ἔριθος < → λείπει η ετυμολογία


ἦδος

ευχαρίστηση, ηδονή, απόλαυση

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ὀδύσσεια, 18 (σ. Ὀδυσσέως καὶ Ἴρου πυγμή.), στίχ. 404 (στίχοι 403-404)

οὐδέ τι δαιτὸς | ἐσθλῆς ἔσσεται ἦδος, ἐπεὶ τὰ χερείονα νικᾷ.»
#:::χάλασε κι η απόλαυση | από το πλούσιο δείπνο μας, αφού μας βρήκαν τα χειρότερα.»
#::: Μετάφραση σε πεζό (2006): Δημήτρης Ν. Μαρωνίτης, @greek‑language.gr

※ 3ος πκε αιώνας ⌘ Απολλώνιος ο Ρόδιος, Ἀργοναυτικά, 3.314, @scaife.perseus

ἀλλὰ τί μύθων ἦδος; ἃ δʼ ἐν ποσὶν ὗμιν ὄρωρεν,


ἀλήθεια

: ἀλήθεια, ήδη ομηρικό < ἀληθ(ής) + -εια

η ειλικρίνεια


συνοδείᾳ

δοτική ενικού του συνοδεία


μαστρός

: μαστρός < μαίομαι

τίτλος αξιωματούχου με οικονομικές αρμοδιότητες


μαστήρ

: μαστήρ < μαίομαι

αυτός που ψάχνει, που αναζητεί κάτι

αξιωματούχος της αρχαίας Αθήνας, αρμόδιος για την κατάσχεση περιουσιακών στοιχείων που ανήκαν σε οφειλέτες του δημοσίου και εξόριστους


κράβαττος

: κράβαττος < → λείπει η ετυμολογία

ἢ εἰπεῖν, ἔγειρε καὶ ἆρον τὸν κράβαττόν σου καὶ περιπάτει; (Κατά Μάρκον, 2, 9)


ἐλευθεριάζω

: ἐλευθεριάζω < → λείπει η ετυμολογία

συμπεριφέρομαι σαν ελεύθερος

μιλάω πρόχειρα, χωρίς τεκμηρίωση


πράτης

: πράτης < πιπράσκω / πέρνημι • Η Ετυμολογία χρειάζεται ανάπτυξη με τεκμηρίωση. Μπορείτε να βοηθήσετε;

άλλη μορφή του πρατήρ


πρατήρ

: πρατήρ < θέμα πρα- που συναντάμε και στο πιπράσκω / πέρνημι (πουλάω) + -τήρ < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή ρίζα *per- (διαπερνώ, διασχίζω)


βολβίον

: βολβίον βολβ(ός) + υποκοριστικό επίθημα -ίον

υποκοριστικό του βολβός (Ἱπποκράτης, Γυναικεῖα (Hp.Mul.2.196.)


ἀγλωσσία

: ἀγλωσσία < ἄγλωσσος < ἀ- + -γλωσσία ( γλῶσσα )

αλαλία, βουβαμάρα

αγλωσσία, έλλειψη ευφράδειας


ἀγλωττία

αττικός τύπος του ἀγλωσσία


ὄνειρον

: ὄνειρον < → δείτε τη λέξη ὄνειρος

άλλη μορφή του ὄνειρος


ὄνειρος

: ὄνειρος < ὄναρ + -ος • Η Ετυμολογία χρειάζεται ανάπτυξη με τεκμηρίωση. Μπορείτε να βοηθήσετε;

ὄνειρον

ουδέτερο, με πολυτυπία στον πληθυντικό

: ο θεός των ονείρων


Ὄνειρος

: Ὄνειρος < ὄνειρος

ο θεός των ονείρων


βρωμητής

: βρωμητής < βρωμάομαι • Η Ετυμολογία χρειάζεται ανάπτυξη με τεκμηρίωση. Μπορείτε να βοηθήσετε;

αυτός που γκαρίζει, ο γάιδαρος


ἴουλος

: ἴουλος < οὖλος • Η Ετυμολογία χρειάζεται ανάπτυξη με τεκμηρίωση. Μπορείτε να βοηθήσετε;

ίουλος (το πρώτο χνούδι, οι πρώτες τρίχες στα νεανικά μάγουλα)

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ὀδύσσεια, 11 (λ. Ἀλκίνου ἀπόλογοι: Νέκυια.), στίχ. 319 (318-320 )

ἀλλ᾽ ὄλεσεν Διὸς υἱός, ὃν ἠύκομος τέκε Λητώ, | ἀμφοτέρω, πρίν σφωϊν ὑπὸ κροτάφοισιν ἰούλους | ἀνθῆσαι πυκάσαι τε γένυς εὐανθέϊ λάχνῃ.
#:::αλλά τους πρόλαβε ο γιος του Δία, γέννημα της καλλίκομης Λητώς, | που τους αφάνισε τους δυο μεμιάς, προτού το χνούδι ανθίσει κάτω από τους κροτάφους, | προτού σκεπάσουν με σγουρά τα μάγουλά τους.
#::: Μετάφραση σε πεζό (2006): Δημήτρης Ν. Μαρωνίτης, @greek‑language.gr

※ 3ος αιώνας πκε αιώνας ⌘ Θεόκριτος, Εἰδύλλια, Συρακούσιαι ἢ Αδωνιάζουσαι, στιχ. 85 (84-86)

αὐτὸς δ᾽ ὡς θαητὸς ἐπ᾽ ἀργυρέας κατάκειται | κλισμῶ, πρᾶτον ἴουλον ἀπὸ κροτάφων καταβάλλων, | ὁ τριφίλητος Ἄδωνις, ὁ κἠν Ἀχέροντι φιληθείς.
#::: Γιά κοίταξε τον Άδωνι το μυριαγαπημένο, που πεθαμένος και νεκρός στον Άδην αγαπιέται, | κοίταξε πώς ξαπλώνεται σ᾽ έν᾽ αργυρό κρεβάτι | μέσα στην πρώτη νιότη του, στο πρώτο χνούδωμά του.
#::: Μετάφραση (1911), Ιωάννης Πολέμης @greek‑language.gr

※ 3ος αιώνας πκε αιώνας Ασκληπιάδης ο Σάμιος, Επίγραμμα XLVI στην ⌘ Παλατινή Ανθολογία, βιβλίο 12ο, επίγραμμα 36, στίχ. 1 (1-4) @perseus.tufts.edu

νῦν αἰτεῖς, ὅτε λεπτὸς ὑπὸ κροτάφοισιν ἴουλος
ἕρπει καὶ μηροῖς ὀξὺς ἔπεστι χνόος:
εἶτα λέγεις ‘ἥδιον ἐμοὶ τόδε.’ καὶ τίς ἂν εἴποι
κρείσσονας αὐχμηρὰς ἀσταχύων καλάμας;
#:::Τώρα που κάτω από τους κροτάφους προχωρεί λεπτό χνουδωτό γένι
και πάνω στους μηρούς βρίσκεται αγκαθωτό χνούδι,
παρακαλείς κι έπειτα λες : «Αυτό εδώ μ' αρέσει πιο πολύ». Και ποιος μπορεί να πει
ότι τα ξερά καλάμια είναι καλύτερα από τα στάχυα;
#:::Μετάφραση: Νάστος Ιωάννης, Τα επιγράμματα του Ασκληπιάδου του Σαμίου: εισαγωγή - κείμενο - μετάφραση - σχολία, διδακτορική διατριβή, ΕΚΠΑ, Αθήνα, 2002, σελ. 256

το άνθος (ή το άγανο) του φυτού ἡρακλειωτική καρύα (λεπτοκαρυά), απ' όπου η θεά Δήμητρα ονομάστηκε Ἰουλώ

ύμνος προς τιμήν της θεάς Δήμητρας

ίουλος (ταξιανθία σε μορφή βότρυος)

δεμάτι στάχυα

η ψαλίδα των μονόοικων φυτών

ίουλος (είδος μυριάποδου (σκολόπενδρα, πολύποδας, σαρανταποδαρούσα) της οικογένειας των ιουλιδών, της τάξης των ιουλοειδών)


γεφυρωτής

: γεφυρωτής < γεφυρόω < γέφυρα

συνώνυμο του γεφυροποιός


μναῖ

ονομαστική και κλητική πληθυντικού του μνᾶ


μελισσοβότανον

μελισσοβότανον

: μελισσοβότανον < μέλισσα + -ο- + βοτάνη + -ον

μελισσοβότανο, μελισσόχορτο


ἀγκών

: ἀγκών, ήδη ομηρικό < θέμα ἀγκ- + -ών < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή ρίζα *h₂enk- (κάμπτω)

γωνία, καμπή

είδος αγγείου

τα κυρτά κέρατα της κιθάρας


σάββατον

σάββατον
Σάββατον

: σάββατον < (άμεσο δάνειο) εβραϊκή שבת (šabbāṯ, σταματώ να εργάζομαι, σταματώ)

το Σάββατο, η έβδομη ημέρα της εβδομάδας σύμφωνα με την Αγία Γραφή

ελληνιστική κοινή


ὀκταετηρίς

: ὀκταετηρίς < ὀκτ- + -ετηρίς (<ἔτος)


πτωχαλαζών

πτωχαλαζών
-όνος

: πτωχαλαζών (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική πτωχ- + ἀλαζών

πτωχαλαζόνας

※ 2/3ος κε αιώνας ⌘ Ἀθήναιος ὁ Nαυκρατίτης, Δειπνοσοφισταί, 6, 17 230c, @perseus.tufts.edu

οἶδα δὲ κἀγώ τινα πολίτην ἡμέτερον πτωχαλαζόνα, ὃς δραχμῆς ἔχων τὰ πάντα ἀργυρώματα ἐβόα καλῶν τὸν οἰκέτην ἕνα ὄντα καὶ μόνον, ὀνόμασι δὲ χρώμενον ψαμμακοσίοις «παῖ Στρομβιχίδη, μὴ τῶν χειμερινῶν ἀργυρωμάτων ἡμῖν παραθῇς, ἀλλὰ τῶν θερινῶν».


ματαιόκομπος

ματαιόκομπος

: ματαιόκομπος < μάταιος + -ο- + κόμπος

((ελληνιστική κοινή)) που κομπάζει μάταια, ματαιόδοξος, κενόδοξος, αλαζόνας


μιαιφονία

μιαιφονία
μ
ῐ
αιφονία

: μιαιφονία < μιαίνω + φόνος + -ία

μίανση που προέρχεται από φόνο που διαπράχθηκε

κατ’ επέκταση

Ὁ τρόπος σου δολιότητος γέμει, παράνομε Ἰούδα· νοσῶν γὰρ φιλαργυρίαν, ἐκέρδησας μισανθρωπίαν· εἰ γὰρ πλοῦτον ἠγάπας, τί τῷ περὶ πτωχείας διδάσκοντι ἐφοίτας; Εἰ δὲ καὶ ἐφίλεις, ἵνα τί ἐπώλεις τὸν ἀτίμητον, προδιδοὺς εἰς μιαιφονίαν. Φρῖξον, ἥλιε, στέναξον ἡ γῆ, καὶ κλονουμένη βόησον· Ἀνεξίκακε Κύριε, δόξα σοι. (Δοξαστικό του όρθρου της Μεγάλης Πέμπτης)

ενοχή για φόνο που διαπράχθηκε


ἀνάκρισις

: ἀνάκρισις < ἀνακρίνω + -σις κρίνω < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή ρίζα *krey-

ἄγκρισις

ποιητικός τύπος

0=- ἀνά- Κατηγορία:Λέξεις με πρόθημα ἀνά- (αρχαία ελληνικά)

ανάκριση (προκειμένου να έρθει μια υπόθεση στα δικαστήρια)

νομικός όρος

διαμάχη, διαφωνία


ἄκαρι

άλλη μορφή του ἀκαρί: το άκαρι


ἀκαρί

: ἀκαρί < πιθανόν συμφυρμός των ἀκαρής (μικροσκοπικός) + κόρις (κοριός). Ο ⌘Edzard Furnée το συνδέει με το κάρνος (ψείρα -και σημασία: πρόβατο-). Ο Beekes θεωρεί το κόρις συγγενές και πιθανή μια προελληνική προέλευση

※ 4ος πκε αιώνας ⌘ Ἀριστοτέλης, Τῶν περὶ τὰ ζῷα ἱστοριῶν, 5, 557b (5.32,2)

Καὶ ἐπὶ κηρίῳ δὲ γίνεται παλαιουμένῳ, ὥσπερ ἐν ξύλῳ ζῷον, ὃ δὴ δοκεῖ ἐλάχιστον εἶναι τῶν ζῴων πάντων καὶ καλεῖται ἀκαρί, λευκὸν καὶ μικρόν


δενδρών

δενδρών
-ῶνος

: δενδρών < δένδρ(ον) + -ών


ψελλότης

: ψελλότης (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική ψελλό(ς) + -της

λανθασμένη άρθρωση σε ορισμένους φθόγγους της ομιλίας

ελληνιστική κοινή


ἰάσμη

ἰάσμη
ᾰ
Χρειάζεται τεκμηρίωση…

: ἰάσμη < ιρανικής προέλευσης -απ' όπου και η μέση περσική یاسمن (yâsaman)) → δείτε και τη λέξη γιασεμί

ελληνιστική κοινή

※ 6ος αιώνας κε Αέτιος ο Αμιδηνός, γιατρός στον ⌘ Ψευδο-Διοσκουρίδη, De materia medica, 1.63@scaife.perseus Aët. ap. Ps.-Dsc. 1.63

ἡ δὲ καλουμένη ἰάσμη παρὰ Πέρσαις σκευάζεται ἐκ τῶν ἀνθῶν τῶν λευκῶν τοῦ ἰοῦ, τούτων οὐγγίων β΄ ἐμβαλλομένων Ἰταλικῷ ξέστῃ σησαμίνου ἐλαίου καὶ ἀμειβομένων ἤγουν ἀλλασσομένων ὡς ἐπὶ τοῦ κρινίνου εἴρηται. ἡ δὲ τούτου χρῆσις παρὰ τὰς ἑστιάσεις εὐωδίας ἕνεκα παρὰ Πέρσαις παραλαμβάνεται. ἁρμόζει δὲ καὶ ὅλῳ τῷ σώματι κατὰ τὰ λουτρὰ ἐπὶ τῶι θερμασίας καὶ χαλάσεως δεομένων σωμάτων. βαρυτέραν δὲ ἔχει τὴν εὐωδίαν, ὡς πολλοὺς αὐτῆς μηδὲ (μή p) ἡδέως ἀντιλαμβάνεσθαι
*#::: (Aëtius Amidenus ex Aet. I s. v. ἔλ. ἰασμέλαιον add. Di cap. ξγ΄ περὶ ἰασμίνου·)

ελληνιστική κοινή


ἰασμέλαιον

: ἰασμέλαιον < ἰάσμ(η) + -έλαιον


ἰάσμινον

ἰάσμινον
ἰάσμῐνον

: ἰάσμινον < ἰάσμινος < ἰάσμη


ἰάσμινος

ἰάσμινος
-η
-ον
ἰάσμῐνος

: ἰάσμινος < ἰάσμη + -ινος

ἰάσμινον μύρον & ἰάσμη


ἠλέκτωρ

: ἠλέκτωρ < → λείπει η ετυμολογία

ο ήλιος που ακτινοβολεί

η φωτιά, το πυρ, ως ένα από τα τέσσερα βασικά στοιχεία


Γίγας

: Γίγας < → λείπει η ετυμολογία

Αρχαίες ελληνικές λέξεις με πρόθημα γιγαντο- στο Βικιλεξικό

Κατηγορία:Σελίδες που χρειάζονται επιμέλεια (αρχαία ελληνικά)

ένας από τους μυθικούς Γίγαντες

ελληνική μυθολογία

ως ουσιαστικό ή σε επιθετική λειτουργία,


λεκτικάριος

: λεκτικάριος < λατινική lecticarius (φορειοφόρος) < lectica < lectus < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή ρίζα *legʰ- (κείμαι)

υπηρέτης που εκτελούσε καθήκοντα φορειοφόρου, μετέφερε δηλαδή στον ώμο του μαζί με άλλους το λεκτίκιον, στο οποίο κάθοταν ο αφέντης του

αυτός που μεριμνούσε για την ταφή των νεκρών


ἑκατονταετηρίς

ἑκατονταετηρίς

: ἑκατονταετηρίς (ελληνιστική κοινή) < (αρχαία ελληνική ἑκατόν ἑκατοντα- + -ετηρίς

η εκατονταετία

ελληνιστική κοινή


ἑκατονταετία

ἑκατονταετία

: ἑκατονταετία < ἑκατόν + ἔτος + -ία

εκατονταετία


ἐτηρίς

: ἐτηρίς < αρχαία ελληνική ἔτος

μια περίοδος ετών ή ένα σύνολο ετών

ελληνιστική κοινή


μῶλυ

: μῶλυ < μωλύω

βότανο με μαύρη ρίζα και λευκά σαν γάλα άνθη που έδωσε ο Ερμής στον Οδυσσέα, ως αντίδοτο στα μαγικά της Κίρκης.

ελληνική μυθολογία

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ὀδύσσεια, 10 (κ. Ἀλκίνου ἀπόλογοι: Τὰ περὶ Αἴολον, Λαιστρυγόνας καὶ Κίρκην.), στίχ. 305 (302-206)

Ὣς ἄρα φωνήσας πόρε φάρμακον ἀργειφόντης
ἐκ γαίης ἐρύσας, καί μοι φύσιν αὐτοῦ ἔδειξε.
ῥίζῃ μὲν μέλαν ἔσκε, γάλακτι δὲ εἴκελον ἄνθος·
μῶλυ δέ μιν καλέουσι θεοί· χαλεπὸν δέ τ᾽ ὀρύσσειν
ἀνδράσι γε θνητοῖσι· θεοὶ δέ τε πάντα δύνανται.

Τελειώνοντας, μου δίνει το καλό βοτάνι του ο Αργοφονιάς, / που το ανέσπασε απ᾽ τη γη και μου εξήγησε τη φύση του· / στη ρίζα του ήταν μελανό, αλλά το άνθος του άσπρο σαν το γάλα· / μώλυ το ονομάζουν οι θεοί, δύσκολο όμως να το ξεριζώσουν με τα χέρια / άνθρωποι θνητοί — για τους αθάνατους είναι τα πάντα δυνατά.
#:: Μετάφραση (2006}: Δημήτρης Μαρωνίτης @greek-language.gr

έχει προταθεί ή ταύτισή του με
κρόμμυον τὸ μέλαν (Allium nigrum)

ελληνιστική σημασία

έχει προταθεί ή ταύτισή του με
μανδραγόρας

ελληνιστική σημασία

έχει προταθεί ή ταύτισή του με
ἑλλέβορος

ελληνιστική σημασία

έχει προταθεί ή ταύτισή του με
πήγανον

ελληνιστική σημασία

έχει προταθεί ή ταύτισή του με
ἠρύγγιον

ελληνιστική σημασία

έχει προταθεί ή ταύτισή του με
στρύχνον ὑπνωτικόν

ελληνιστική σημασία


σπεῖρα

: σπεῖρα < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή *sper- (συστρέφω, γυρίζω)

οτιδήποτε είναι στριμμένο ελικοειδώς ή είναι τυλιγμένο γύρω από κάτι, σπείρα

η κάθε έλικα τού (1)

η βάση ενός κίονα ιωνικού ρυθμού

αρχιτεκτονική

στρατιωτικό σώμα διακοσίων ανδρών (δύο εκατονταρχίες, διλοχία)

στρατιωτικός όρος

στρατιωτική μονάδα σαν την κοόρτη

στρατιωτικός όρος

σχοινί, παλαμάρι, κάλως

είδος κόμμωσης

ομάδα ατόμων που μετέχουν σε θρησκευτική τελετή ή λατρεία

οι καμπύλες, οι έλικες ενός ερπετού που είναι κουλουριασμένο

οι καμπύλες, οι έλικες ενός σχοινιού που είναι κουλουριασμένο

σπεῖραι βόειαι: λωρίδες από δέρμα βοδιού, που τύλιγαν οι πυγμάχοι γύρω από τα χέρια τους


σπεῖραι

ονομαστική και κλητική πληθυντικού του σπεῖρα


ὅμηρα

άλλη μορφή του ὅμηρος


δρακός

γενική ενικού του δράξ


προχοΐδα

αιτιατική ενικού του προχοΐς


πρωτοπορεία

: πρωτοπορεία < πρωτο- + πορεία

εμπροσθοφυλακή, προφυλακή

στρατιωτικός όρος


ἀμυγδαλῆ

: ἀμυγδαλῆ < προελληνική ^((Χρειάζεται τεκμηρίωση…))

συνηρημένη μορφή του ἀμυγδαλέα: η αμυγδαλιά


ἀμυγδαλέα

: ἀμυγδαλέα < προελληνική


ἀμυγδάλη

ἀμυγδάλη
ἀμυγδᾰ́λη

: ἀμυγδάλη < προέλευσης από την προελληνική


κάρη

επικός τύπος του κάρα

ιωνικός τύπος του κάρα


χαμαιτύπη

χαμαιτύπη
χᾰμαιτῠπ

: χαμαιτύπη (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική επίρρημα χαμαί + τύπη όπως στο τύπτω


βούτυρος

βούτυρος
βούτῡρος

: βούτυρος < αρχαία ελληνική βοῦς + τυρός → δείτε τη λέξη βούτυρον

άλλη μορφή του βούτυρον


πλέκος

πλέκος
πλέκους

: πλέκος < πλέκω + -ος (το αποτέλεσμα της ενέργειας του ρήματος πλέκω)

έργο που έχει κατασκευαστεί με πλέξιμο


πλυνός

: πλυνός < πλύνω, πλυν- + -ός

σκάφη, κάδος για πλύσιμο των ρούχων


ὀκτάπους

: ὀκτάπους < (ὀκτώ) ὀκτά- + πούς


ἑλλέβορος

: ἑλλέβορος < → λείπει η ετυμολογία

Σησαμοειδές το μέγα


ἐλλέβορος

ιωνικός τύπος του ἑλλέβορος


ποδῶν

γενική πληθυντικού του πούς


κρέατος

αιτιατική ενικού του κρέας

ελληνιστική κοινή

άλλες μορφές: κρέως (αρχαιότερος τύπος)


κρεάτων

γενική πληθυντικού του κρέας

ελληνιστική κοινή

άλλες μορφές: κρεῶν (αρχαιότερος τύπος)


ἀναβαθμός

: ἀναβαθμός < ἀνα- + βαθμός < (ἀναβαίνω) < βαίνω

φορητή σκάλα

οι αναβαθμοί (συνήθως στον πληθυντικό)

ελληνιστική σημασία

χριστιανισμός μουσική

ᾠδὴ τῶν ἀναβαθμῶν


ψᾶφαξ

: ψᾶφαξ < (κληρονομημένο) πρωτοϊνδοευρωπαϊκή ρίζα *bʰes- (φυσώ) + -αξ

αιολικός τύπος του ψῆφος


κορώνη

: κορώνη < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή *(s)ker-

θαλάσσια καρακάξα

άσμα μετά τον υμέναιο


σῖτα

ονομαστική, αιτιατική και κλητική πληθυντικού του σῖτος


μύδιον

: μύδιον: υποκοριστικό του (αρχαία ελληνική) μῦς

ναυτικός όρος

χειρουργική λαβίδα


καλιή

ιωνικός τύπος του καλιά


ἄγυρις

ἄγυρις
ἀγύριος

: ἄγυρις < από μεταπτωτική βαθμίδα του ἀγείρω. Σε σύνθεση: -ήγυρις με έκταση του αρκτικού ⟨ἀ⟩

αιολικός τύπος του ἀγορά (συνέλευση, συνάθροιση, πλήθος)


ψιττάκη

: ψιττάκη < → λείπει η ετυμολογία

ψιττακός

ελληνιστική κοινή

Ὅλως δὲ τὰ γαμψώνυχα πάντα βραχυτράχηλα καὶ πλατύγλωττα καὶ μιμητικά· καὶ γὰρ τὸ Ἰνδικὸν ὄρνεον ἡ ψιττάκη, τὸ λεγόμενον ἀνθρωπόγλωττον, τοιοῦτόν ἐστι· καὶ ἀκολαστότερον δὲ γίνεται, ὅταν πίῃ οἶνον. (Αριστοτέλης, 8, 12 / 597b27)


παλαμίς

# παλαμίς < αρχαία ελληνική πηλαμύς + -ίς
# παλαμίς < αρχαία ελληνική παλάμη + -ίς


παλαμίς

τυφλοπόντικας, ασπάλακας

θηλαστικό ζώο

παλαμίς: τεχνίτης, παρὰ τοῖς Σαλαμ(ι)νίοις (Ησύχιος, Γλώσσαι/Π. Κάποιοι εκδότες τού Ησυχίου γράφουν πάλαμις)


πηλαμύς

: πηλαμύς < → λείπει η ετυμολογία

μικρός (σε ηλικία) τόνος

※ Ὅλως δ' ἀγελαῖά ἐστι τὰ τοιάδε, θυννίδες, μαινίδες, κωβιοί, βῶκες, σαῦροι, κορακῖνοι, σινόδοντες, τρίγλαι, σφύραιναι, ἀνθίαι, ἐλεγῖνοι, ἀθερῖνοι, σαργῖνοι, βελόναι, τευθοί, ἰουλίδες, πηλαμύδες, σκόμβροι, κολίαι. (Αριστοτέλης, Των περί τα ζώα ιστοριών/9, 2 / 610b)

※ Αἱ δὲ πηλαμύδες καὶ οἱ θύννοι τίκτουσιν ἐν τῷ Πόντῳ, ἄλλοθι δ' οὔ. (Αριστοτέλης, Των περί τα ζώα ιστοριών/5, 10 / 543b)

※ Χαλκηδόνιοι δ᾽ ἐπὶ τῆς περαίας ἱδρυμένοι πλησίον οὐ μετέχουσι τῆς εὐπορίας ταύτης διὰ τὸ μὴ προσπελάζειν τοῖς λιμέσιν αὐτῶν τὴν πηλαμύδα. (Στράβων, Γεωγραφικά, Ζ, 6, 2)


φλάσκη

: φλάσκη < μεσαιωνική λατινική flasco (= φιάλη) < φραγκική *flasko < πρωτογερμανική *flaskǭ (=δοχείο, φιάλη) < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή *pleḱ- (πλέκω, υφαίνω)

δοχείο από κολοκύθα για κρασί, φλάσκα

ελληνιστική κοινή


ποσίν

δοτική πληθυντικού του πούς


κογχάριον

: κογχάριον < κόγχη + υποκοριστικό επίθημα -άριον

υποκοριστικό του κόγχη

ελληνιστική κοινή


βακτήριον

: βακτήριον < βακτηρ(ία) + υποκοριστικό επίθημα -ιον

υποκοριστικό του βακτηρία: μπαστουνάκι, ραβδάκι


βακτηρίδιον

: βακτηρίδιον < βακτηρία + υποκοριστικό επίθημα -ίδιον

υποκοριστικό του βακτηρία, μπαστουνάκι


Αἰθίοψ

Αἰθίοψ
Αἰθιοπίς

: Αἰθίοψ < αἴθω + ὄψ (ὄψις)

κυριολεκτικά: που έχει καμένο πρόσωπο, που μοιάζει καμένος

που ανήκει στη μαύρη φυλή, ο μαύρος

είδος ψαριού

καστανοκόκκινος


αὐδή

: αὐδή < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή ρίζα *h₂weyd-

ανθρώπινη φωνή, ομιλία

διάδοση, φήμη


ἐραστής

: ἐραστής, ήδη τον 7ο αιώνα στον Αρχίλοχο < ἔραμαι, θέμα ἐρασ- + -τής, άγνωστης ετυμολογίας → δείτε και τις λέξεις ἔρως και ἐράω

που αγαπά κάποιον ή κάτι πάρα πολύ, που αισθάνεται πόθο γι' αυτό

※ τυραννίς χρῆμα σφαλερόν, πολλοὶ δὲ αὐτῆς ἐρασταί εἰσι (Ηρόδοτος, Ιστορίαι, Βιβλίο 3 (Θάλεια).53.81)


μέσοφρυς

μέσοφρυς
-υος

: μέσοφρυς < (μέσος) μέσ- + -οφρυς < ὀφρύς με βραχύ ῠ (αλλά (ὀφρῦς) που απαντά σε πολλά σύνθετα ουσιαστικά ή επίθετα, μεαναβιβασμό του τόνου (όπως μελάνοφρυς, μίξοφρυς), σε αντίθεση με εκείνα που δεν αναβιβάζουν (όπως ἀραιόφρυς, λυκόφρυς).

άλλη μορφή του μεσόφρυδο

→ χρειάζεται παράθεμα


κλαῦσις

: κλαῦσις < κλαίω • Η Ετυμολογία χρειάζεται ανάπτυξη με τεκμηρίωση. Μπορείτε να βοηθήσετε;

κλάμα, κλάψιμο


γέλως

: γέλως, ήδη ομηρικό < γελ- + -ως < γελάω < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή ρίζα *ǵélh₂-, *ǵlh₂-

ο γέλωτας, το γέλιο

η αιτία του γέλιου

φλοίσβος, κύμα

λακκάκι των οπισθίων, του γλουτού

ελληνιστική σημασία

※ 2ος κε αιώνας ⌘ Λουκιανός, 49, 14 Ἔρωτες @wikisource @scaife.perseus

τῶν δὲ τοῖς ἰσχίοις ἐνεσφραγισμένων ἐξ ἑκατέρων τύπων οὐκ ἂν εἴποι τις ὡς ἡδὺς ὁ γέλως· μηροῦ τε καὶ κνήμης ἐπ εὐθὺ τεταμένης ἄχρι ποδὸς ἠκριβωμένοι ῥυθμοί.


γέλος

: γέλος < ομόρριζο του γελάω, ίσως ανάγεται και σε πρωτοϊνδοευρωπαϊκή ρίζα *ǵélh₂-, *ǵlh₂-

αιολικός τύπος του γέλως


ὀφρύδιον

: ὀφρύδιον < ὀφρῦς + υποκοριστικό επίθημα -ίδιον

υποκοριστικό του ὀφρῦς

ελληνιστική κοινή


ὀφρῦς

: ὀφρῦς < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή ρίζα *h₃bʰrúHs, *bʰruH. Συγγενή: भ्रू (bhrū), λιθουανική bruvis, τοχαρικά Β pärwāne, αγγλοσαξονική brū (> αγγλική brow).

φρύδι γκρεμού ή βράχου ή απότομη ποτάμια όχθη

ακροθαλασσιά

συχνά δίπλα δε διάφορα ρήματα, όπως το νεύω, εκφράζει ποικίλα συναισθήματα: θετικά, αρνητικά, επιθετικά...


ὀφρύς

άλλη γραφή του ὀφρῦς


καταρτιστήρ

: καταρτιστήρ < καταρτίζω + -τήρ

ο διαιτητής, ο μεσολαβητής, που αποκαθιστά την τάξη


βῶλος

βῶλος
σπανιότερα

: βῶλος < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή ρίζα *bol- (βολβός)

σφαιρίδιο οποιουδήποτε υλικού

είδος μανιταριού

ελληνιστική σημασία


ὑπόδειγμα

: ὑπόδειγμα < ὑποδείκνυμι ὑπό-δειγ- + -μα < δείκνυμι < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή ρίζα *deyḱ-

υπόδειγμα, δείγμα, ένδειξη

τύπος, καλούπι

πρότυπο, μοντέλο

ελληνιστική σημασία

μεταφορά, παρομοίωση, εικόνα


ἐπιχείρησις

: ἐπιχείρησις < ἒπιχειρέω

απόπειρα, προσπάθεια, επίθεση

επιχειρηματολογία


ἕνωσις

: ἕνωσις < ἑνόω

ένωση, συνδυασμός δύο σε ένα


ὑφαίρεσις

: ὑφαίρεσις < ὑφαιρέω

η ενέργεια του ρήματος ὑφαιρῶ
το να αφαιρείς κάτι από κάτω

η ενέργεια του ρήματος ὑφαιρῶ
η κλοπή

η ενέργεια του ρήματος ὑφαιρῶ
η μείωση, η μετρίαση

η ενέργεια του ρήματος ὑφαιρῶ
η αποβολή ενός γράμματος


ὑφαιρέτρια

: ὑφαιρέτρια < ὑφαιρέω


πῆδον

: πῆδον < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή ρίζα *pṓds

άλλη μορφή του πηδόν, στη σημασία: πηδάλιο

<πῆδον>· πηδάλιον ※ 5ος αιώνας κε ⌘ Ἡσύχιος, Γλῶσσαι, Π


πῆδος

: πῆδος < → δείτε τη λέξη πηδόν πρωτοϊνδοευρωπαϊκή ρίζα *pṓds

άλλη μορφή του πηδόν στον Ησύχιο

※ 5ος αιώνας κε ⌘ Ἡσύχιος, Γλῶσσαι, Π

<πῆδον> πηδάλιον
*:: <πῆδος>τὸ πλατὺ τῆς κώπης, ἀπὸ τοῦ <παίειν>. οἱ δὲ <πήδινον> εἶναι <ξύλον> εὔθετον πρὸς τὴν τῆς κώπης κατασκευήν. γράφουσι δὲ καὶ ἐν ἐκείνῳ· μέγα δ' ἔβραχε πήδινος [τε] καὶ ἡ ἀγρία ἄμπελος


στατάριον

: στατάριον < στατήρ < ἵστημι < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή ρίζα *stísteh₂- < *steh₂

σκλαβοπάζαρο


ξυλοσπόγγιον

ξυλοσπόγγιον

: ξυλοσπόγγιον < ξύλον + σπογγίον (< σπόγγος)

σπόγγος δεμένος στην άκρη ενός ραβδιού


ἐμμέλεια

ἐμμέλεια
-ας

: ἐμμέλεια < ἐμμελής, ἐμμελεσ- + -εια < → δείτε ἐμ- (ἐν) + μέλος

αρμονία στη μουσική ή στην εκφορά του λόγου

χάρη, συμμετρία, αρμονία

είδος χορικού στις αρχαίες τραγωδίες


φῦλον

φῦλον < φύω• Η Ετυμολογία χρειάζεται ανάπτυξη με τεκμηρίωση. Μπορείτε να βοηθήσετε;


κλῶνος

: κλῶνος (ελληνιστική κοινή) < κλωνίον (αναδρομικός σχηματισμός) < αρχαία ελληνική κλών (κλαδί)

ελληνιστική κοινή


καταπάλτης

καταπάλτης
-ου

: καταπάλτης < καταπάλλω, κατα- + παλ-, θέμα του πάλλω + -της

καταπέλτης, πολεμικό μηχάνημα εκτόξευσης βλημάτων

το βλήμα που εκτοξεύει ένα τέτοιο μηχάνημα


πολέμῳ

δοτική ενικού του πόλεμος


κυκλάμινος

κυκλάμινος
-ου
σπανιότερα

: κυκλάμινος < αρχαία ελληνική κύκλ(ος) (για το σχήμα των βολβών του φυτού) + -άμινος με επίδραση του σησάμινος
: ΑΠΟΓΟΝΟΙ: ⇒ μεσαιωνικά ελληνικά: κυκλάμινον (ουδέτερο) ⇒ νέα ελληνικά: κυκλάμινο

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Ἱπποκράτης, Γυναικεῖα, (De muliebribus), 2.207, @scaife.perseus

Ἢν δὲ ὑστέρη ἀλγέῃ ἄχρι κύστιος, πράσου καρπὸν ξὺν ὕδατι τριπτὸν πίνειν· ἢ κυκλαμίνου ῥίζην ἐν οἴνῳ λευκῷ πιπίσκειν νῆστιν, καὶ θερμῷ λουέσθω, καὶ ἀπόθερμον πινέτω νῆστις, καὶ χλιάσματα προστιθέναι·

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Ἱπποκράτης, Περὶ γυναικείης φύσιος, (De natura muliebri), 32, p.364, @scaife.perseus

κυκλαμίνου μέγεθος ὅσον ἀστραγάλου, καὶ ἄνθος χαλκοῦ ὅσον κύαμον τρίψας, καὶ μέλιτι δεύσας, καλῶς ποιήσας βάλανον, προστιθέναι.

※ 1ος κε αιώνας ⌘ Διοσκουρίδης Πεδάνιος, Περὶ ἀπλῶν φαρμάκων, (Euporista vel De simplicibus medicinis), 2.83.1, @scaife.perseus

κυκλαμίνου ῥίζα σὺν μέλιτι καὶ ὁ χυλός· φασὶ δέ τινες ὅτι, κἂν ὑπερβῇ τὴν ῥίζαν τῆς κυκλαμίνου γυνὴ ἔγκυος, ἐκτιτρώσκει.


κυκλαμίς

: κυκλαμίς < αρχαία ελληνική κύκλος < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή ρίζα *kʷékʷlos

άλλη μορφή του κυκλάμινος (κυκλάμινο)


βούλλα

: βούλλα < (άμεσο δάνειο) υστερολατινική bulla < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή *beu (εξόγκωμα)

βούλα, σφραγίδα


σίκυος

σίκυος
σῐκῠός

: σίκυος < σικύα

Κατηγορία:Φυτά  (αρχαία ελληνικά) σίκυος ὁ ἄγριος


πεπόνιον

: πεπόνιον: υποκοριστικό του (αρχαία ελληνική) (σίκυος) πέπων < πέπτω < πέσσω (ωριμάζω) < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή *pekʷ- (μαγειρεύω, ψήνω)

((ελληνιστική κοινή)) (φυτό) πεπόνι

Ἐκ δὲ τῶν ὀπωρῶν, σταφυλὰς καὶ ἀπίδια καὶ δαμασκηνὰ λευκὰ καὶ μῆλα, καὶ ῥοδάκινα, καὶ πεπόνιον, καὶ τὰ ὅμοια τούτων. Καὶ οἴνους πίνειν ἀψινθοκράεις καὶ ἀψινθάτους. (Ἀνώνυμος, Περὶ τῶν δώδεκα μηνῶν τοῦ ἐνιαυτοῦ, ὁποίαις δεῖ χρῆσθαι τροφαῖς ἐν ἑκάστῳ αὐτῶν καὶ ἀπὸ ποίων ἀπέχεσθαι, 1, 5, 1-4)


ἀμβροσία

: ἀμβροσία < θηλυκό του ἀμβρόσιος < ἄμβροτος < ἀ- + βροτός < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή ρίζα *mr̥twós, *mr̥tós (νεκρός, θνητός), *mr̥tó- < *mer- (πεθαίνω)

ελληνική μυθολογία

ελιξίριο ζωής

τροφή των ίππων της Ήρας

είδος κρασιού


ἀμβροσίη

ιωνικός τύπος του ἀμβροσία

ελληνική μυθολογία


ἰκμάδα

αιτιατική ενικού του ἰκμάς


τελείωμα

: τελείωμα < τελειόω (τελειῶ)

→ λείπει ο ορισμός (ή οι ορισμοί)


ἰχθῦς

άλλη μορφή του ἰχθύς


ἰχθῦς

αιτιατική πληθυντικού του ἰχθύς


ἰχθύες

ονομαστική και κλητική πληθυντικού του ἰχθύς


ἰχθυοτροφεῖον

ἰχθυοτροφεῖον

: ἰχθυοτροφεῖον < αρχαία ελληνική ἰχθύς, ἰχθυο- + -τροφεῖον (< τρέφω < ἰχθυοτρόφος

ιχθυοτροφείο

ελληνιστική κοινή


ἀντλία

: ἀντλία < ἄντλος ή ἄντλον

το νερό που μαζεύεται στο αμπάρι ενός πλοίου

δεξαμενή (πλοίου)


βαλάντιον

: βαλάντιον < αγνώστου ετύμου

βαλάντιο, πορτοφόλι


πολυτελείας

γενική ενικού του πολυτέλεια


λαμψάνη

: λαμψάνη < → λείπει η ετυμολογία

άλλη μορφή του λαψάνη}}


λαψάνη

: λαψάνη → λείπει η ετυμολογία

η λαψάνα, το σινάπι (Brassica arvensis → δείτε arvensis)


λάμψις

: λάμψις < λάμπω < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή ρίζα *lap- (λάμπω)

λάμψη, ακτινοβολία

λαμπρότητα, αίγλη, δόξα


θεῖος

: θεῖος < ἠθεῖος (τιμημένος) ή τήθη (γιαγιά) ή τίτθη (εκείνη που θηλάζει) ή τιθήνη (τροφός)

ο θείος και η θεία το θηλυκό, ό αδελφός του πατέρα ή της μητέρας καθώς και η αδελφή ενός από τους δυο


μυοπάρων

: μυοπάρων < → λείπει η ετυμολογία

είδος δικάταρτου ευκίνητου πλοίου, κυρίως πειρατικού


κόνδυ

: κόνδυ < → λείπει η ετυμολογία

είδος ποτηριού ή βάζου


βάθρακος

ιωνικός τύπος του βάτραχος


βότραχος

ιωνικός τύπος του βάτραχος


βρόταχος

ιωνικός τύπος του βάτραχος


φύλακα

αιτιατική ενικού του φύλαξ


ἀδελφιδέος

: ἀδελφιδέος < ἀδελφός • Η Ετυμολογία χρειάζεται ανάπτυξη με τεκμηρίωση. Μπορείτε να βοηθήσετε;

ο γιος του αδελφού ή της αδελφής, ο ανιψιός

συγκρίνετε με το ἀνεψιός (ο ξάδερφος)


ἀδελφιδοῦς

ἀδελφιδοῦς
ἀδελφιδῆ

συνηρημένος τύπος του ἀδελφιδέος

συνηρημένη μορφή του ἀδελφιδεός


ἀδελφιδός

: ἀδελφιδός < ἀδελφός

προσφιλής, αγαπημένος


κλῶμαξ

: κλῶμαξ < → λείπει η ετυμολογία

άλλη μορφή του κρῶμαξ λίθινος σωρός, βραχώδης τόπος

ελληνιστική κοινή


κρῶμαξ

: κρῶμαξ < → λείπει η ετυμολογία

άλλη μορφή του κλῶμαξ

ελληνιστική κοινή


ζῳοτροφία

: ζῳοτροφία < ζῷον + -ο- + τρέφω

η διατροφή ζώου, η κτηνοτροφία ίσως και η ζωοτροφή


χείρωμα

χείρωμα < χειρόω < χείρ

νίκη επί κάποιου, πράξη βίας εναντίον κάποιου

δούλης θανούσης, εὐμαροῦς χειρώματος. (το να σκοτώσουν μια δούλα είναι ευτελές κατόρθωμα)

...ἄφαντος ἔρρει θανασίμῳ χειρώματι; (...εξαφανίστηκε από θανάσιμο χτύπημα;)

η ρήψη χώματος με τα χέρια, το σκάψιμο με τα χέρια

...καὶ μήθ᾽ ὁμαρτεῖν τυμβοχόα χειρώματα, μήτ᾽ ὀξυμόλποις προσσέβειν οἰμώγμασιν (και να μην του φτιάξουν με τα χέρια επικήδειο τύμβο ούτε να τον τιμήσουν με θρήνους)


κονίποδες

κονίποδες
-πόδων

: κονίποδες < κόνι(ς) + πούς στον πληθυντικό

ονομαστική και κλητική πληθυντικού του κονίπους

είδος σανδαλιού που κατ' άλλους κάλυπτε μικρό μέρος του ποδιού (κατ' άλλους μεγαλύτερο)

το σκονισμένο πόδι


καχασμός

δυνατό γέλιο, άλλη μορφή της λέξης καγχασμός (άλλοι θεωρούν προγενέστερο τον καγχασμό και άλλοι προγενέστερο τον καχασμό)


ἀποβάθρα

ἀποβάθρα
ἀπνευβάθρη

: ἀποβάθρα < ἀπό + βάθρον ( < βαίνω)

σκάλα ή σκαλί για αποβίβαση


βάθρον

: βάθρον < (βαίνω) θέμα βα- + -θρον

βάση, υπόβαθρο, βαθμίδα (σκαλί)

χείλος (π.χ. κινδύνου)


ἀπόβασις

: ἀπόβασις < ἀπό- + βαίνω

ἐν ἀποβάσει τῆς γῆς (όταν αποβιβάστηκαν στην ξηρά)

πολεμική απόβαση

ἀπὸ τῶν νεῶν ἐς τὴν Λοκρίδα ἀποβάσεις ποιησάμενοι

πρόσβαση, αποβάθρα

οὐκ ἔχειἀπόβασιν (δεν είχε σημείο να πιάσουν τα καράβια και να αποβιβαστούν οι άνδρες)

σκάλα ((ελληνιστική κοινή) έννοια)

διέξοδος, διαφυγή ((ελληνιστική κοινή) έννοια)

έκβαση, αποτέλεσμα ((ελληνιστική κοινή) έννοια)


ἀποβατήρια

ἀποβατήρια
μόνον στον πληθ.

: ἀποβατήρια < επίθετο ἀποβατήριος

θυσίες προς αποβατήριο θεό για να προστατεύσει εκείνους που ετοιμάζονταν να κάνουν απόβαση


ἀποβάλλω

ἀποβάλλω
ἀποβαλῶ

: ἀποβάλλω < ἀπό + βάλλω

ρίχνω μακριά, πετάω κάτι μακριά ή γενικά το πετάω

τί ταὐτὸν ἐν γῇ τ᾽ ἀπέβαλεν κἀν οὐρανῷ κἀν τῇ θαλάττῃ θηρίον τὴν ἀσπίδα; (πώς στην ευχή μπορεί το ίδιο και το αυτό θηρίο να έχει πετάξει την ασπίδα του (του Κλεομένη) και στην ξηρά, και στον ουρανό και στη θάλασσα;)

υποτιμώ, υποβιβάζω

ὦ ξένε, τὸν νομοθέτην ἡμῶν ἀποβάλλομεν εἰς τοὺς πόρρω νομοθέτας. (ξένε, υποβιβάζουμε σε χαμηλή βαθμίδα το δικό μας νομοθέτη)

διώχνω, αποβάλλω,

αἳ δ᾽ ἀποβαλοῦσαι θαλερὸν ὀμμάτων ὕπνον ἀνῇξαν ὀρθαί (και διώχνοντας τον ανανεωτικό ύπνο από τα μάτια τους, πετάχτηκαν όρθιες)

ξεφορτώνομαι, πουλάω όσο-όσο, απορρίπτω

καὶ ὅταν δεηθῶσιν ἀργυρίου, οὐκ εἰκῇ αὐτὸν ὅπου ἂν τύχωσιν ἀπέβαλον, ἀλλ᾽ ὅπου ἂν ἀκούσωσι τιμᾶσθαί τε μάλιστα τὸν σῖτον καὶ περὶ πλείστου αὐτὸν ποιῶνται οἱ ἄνθρωποι (και όταν χρειαστούν χρήματα, δεν θα τον πουλήσουν όσο-όσο όπου τύχει, αλλά εκεί που θα ακούσουν ότι πιάνει καλύτερη τιμή ο σίτος και που τον εκτιμούν οι άνθρωποι)

ἀπὸ δὲ χλαῖναν βάλε

ἀπέπτυσ᾽ αὐτήν, ἥτις ἄνδρα ἀποβαλοῦσ᾽ ἄλλον φιλεῖ. (Ανδρομάχη: περιφρονώ εκείνη που όταν χάνει τον πρώτο άνδρα της αγαπάει άλλον)


ἀποβολεύς

ἀποβολεύς
-έως

: ἀποβολεύς < ἀποβάλλω

που χάνει κάτι, το πετάει, το δίνει

...ἀποβολεὺς δὲ ὅπλων, οὐχ ὁμοίως γὰρ ὅ τε ἀφαιρεθεὶς μετ᾽ εἰκυίας βίας γίγνοιτ᾽ ἂν ῥίψασπις ὅ τε ἀφείς ἑκών, διαφέρει δὲ ὅλον που καὶ τὸ πᾶν. (εκείνος που χάνει τα όπλα του επειδή του ασκήθηκε ικανή βία δεν κρίνεται ως ρίψασπις, ως ο άνδρας που με τη θέλησή του τα άφησε να πέσουν, μάλλον υπάρχει τεράστια διαφορά μεταξύ τους)


ἀποβολή

: ἀποβολή < ἀποβάλλω

το πέταμα, η ρίψη, η αποβολή

η απώλεια γράμματος ή τόνου (μεταγενέστερη έννοια, στα τέλη της ελληνιστικής)


ὠτίς

: ὠτίς < οὖς

είδος πτηνού σαν χήνα, ο αγριόγαλος


ὦτος

ὦτος
ὠτός
-οῦ

: ὦτος < οὖς

κουκουβάγια με μακρουλά αυτιά, στα οποία έφερε πτερύγια, μπούφος, νυχτοκόρακας

φησίν ὁ Ἀριστοτέλης, ὁ δ' ὦτος, ὅμοιος ταῑς γλαυξί, καὶ περὶ τὰ ὦτα πτερύγια ἔχων

ανόητος άνθρωπος, ο εύπιστος


ὤλξ

ὤλξ
αντί του
ὦλαξ
αιτ
εν
ὦλκα και αιτ
πληθ
ὦλκας
φέρεται και
δασυνόμενο

: ὤλξ < και ὦλξ κατά συγκοπή του ὦλαξ, ομόρριζο με το αὖλαξ και ἄλοξ

τῷ κέ μ᾽ ἴδοις, εἰ ὦλκα διηνεκέα προταμοίμην. (τόε να με έβλεπες, αν μπορώ ή όχι να σκάψω ένα ευθύ αυλάκι μέχρι τέλους)

κατὰ ὦλκας (πάνω στα αυλάκια που είχε ανοίξει το άροτρο


εὐλάβεια

: εὐλάβεια < εὐλαβ(ής), εὐλαβεσ- + -εια < εὐ- (εὖ) + λαβ- (όπως στο λαμβάνω)

υπερβολική προσοχή, δειλία


εὐλαβίη

ιωνικός τύπος του εὐλάβεια


ἀντιμάχομαι

: ἀντιμάχομαι < ἀντι- + μάχομαι

ἀντιμαχέω

ελληνιστική κοινή

ἀντιμαχῶ

ελληνιστική κοινή

πολεμάω, αντιμάχομαι κάποιον

οἱ δὲ πλείους ἐς φυγὴν κατέστησαν, φοβηθέντες ἐν νυκτί τε πολεμίων προσπεπτωκότων καὶ τῶν προδιδόντων Μεγαρέων ἀντιμαχομένων, νομίσαντες τοὺς ἅπαντας σφᾶς Μεγαρέας προδεδωκέναι (οι περισσότεροι τράπηκαν σε φυγή επειδή φοβήθηκαν τυχόν νυχτερινή έφοδο του εχθρού και καθώς είδαν να τους πολεμούν οι Μεγαρείς που συμμετείχαν στη συνωμοσία, νόμισαν ότι τους είχαν προδώσει όλοι οι Μεγαρείς)


καθίστημι

καθίστημι
καθίσταμαι

: καθίστημι < καθ- (κατά) + ἵστημι

δίνω σε κάποιον θέση, τον κάνω αρμόδιο, τον διορίζω,

στους ενεργητικούς χρόνους ενεστώτα

μερικές φορές και στον μέσο ενεστώτα

κατέστησε τύραννον εἶναι παῖδα τὸν ἑωυτοῦ

στους ενεργητικούς χρόνους ενεστώτα

μερικές φορές και στον μέσο ενεστώτα

→ χρειάζεται παράθεμα στοιχεία παραθέματος

ὁμήρους τε τῶν παραμεινάντων Ἀθηναίων καὶ μὴ αὐτίκα φυγόντων παῖδας λαβὼν καὶ καταστήσας ἐς Νάξον
##::: πήρε ομήρους τους γιους των Αθηναιων που είχαν παραμείνει και δεν είχαν εγκαταλείψει την πόλη αμέσως, και τους εγκατέστησε στη Νάξο

στήνω στο μέσο, κάνω κάτι να σταθεί, τοποθετώ, αφήνω κάτω ή κάπου,

στους ενεργητικούς χρόνους ενεστώτα

μερικές φορές και στον μέσο ενεστώτα

κρητῆρα καθίστα (άσε κάτω το δοχείο)

νῆα κατάστησον (φέρτε το πλοίο στη στεριά)

φέρνω κάποιον ή κάτι σε κάποια θέση, κατάσταση (πενία, απορία κ.λπ.), τον καθιστώ κάτι, π.χ. έτοιμο, τον προετοιμάζω

στους ενεργητικούς χρόνους ενεστώτα

μερικές φορές και στον μέσο ενεστώτα

※ Ηρόδοτος, Ἱστορίαι 1.87.3, https://www.greek-language.gr/digitalResources/ancient_greek/library/browse.html?text_id=30&page=15

Κροῖσε, τίς σε ἀνθρώπων ἀνέγνωσε ἐπὶ γῆν τὴν ἐμὴν στρατευσάμενον πολέμιον ἀντὶ φίλου ἐμοὶ καταστῆναι;
##::: Κροίσε, ποιός άνδρας σε έπεισε να εκστρατεύσεις εναντίον της γης μου και εχθρό να με κάνεις αντί για φίλο;

※ Σοφοκλής, Οἰδίπους Τύραννος, 703 https://www.greek-language.gr/digitalResources/ancient_greek/library/browse.html?text_id=152&page=19&hi=1705410

φονέα με φησὶ Λαΐου καθεστάναι

στους ενεργητικούς χρόνους ενεστώτα

μερικές φορές και στον μέσο ενεστώτα

κάνω κάτι όπως πρέπει, το αποκαθιστώ, το τακτοποιώ

στους ενεργητικούς χρόνους ενεστώτα

μερικές φορές και στον μέσο ενεστώτα

εισάγω, ορίζω νόμους, νομοθετώ

στους ενεργητικούς χρόνους ενεστώτα

μερικές φορές και στον μέσο ενεστώτα

στους ενεργητικούς χρόνους ενεστώτα

μερικές φορές και στον μέσο ενεστώτα

καθίσταμαι, εγκαθίσταμαι, διορίζομαι

στους ενεργητικούς χρόνους αορίστου β΄

παρακειμένου

υπερσυντέλικου

στους χρόνους της μέσης φωνής εκτός από τον αόριστο α΄ & στους χρόνους της παθητικής φωνής

στρατηλάτης νέος καταστάς

φτάνω κάπου, έρχομαι, παρουσιάζομαι

καταστὰς ἐπὶ τὸ πλῆθος ἔλεγε...

στους ενεργητικούς χρόνους αορίστου β΄

παρακειμένου

υπερσυντέλικου

ἔμφρων καθίσταται

υπάρχω, ισχύω

στους ενεργητικούς χρόνους αορίστου β΄

παρακειμένου

υπερσυντέλικου

οἱ καθεστῶτες νόμοι

αντιτίθεμαι επικρατώ

στους ενεργητικούς χρόνους αορίστου β΄

παρακειμένου

υπερσυντέλικου

οἳ τότε Τιτήνεσσι κατέσταθεν (όρθωσαν το ανάστημά τους στους Τιτάνες)

ηρεμώ, ησυχάζω, κοπάζω

στους ενεργητικούς χρόνους αορίστου β΄

παρακειμένου

υπερσυντέλικου

ὅταν ἡ λίμνη καταστῇ

ὁ θόρυβος κατέστη

κοστίζει, στοιχίζει

στους ενεργητικούς χρόνους αορίστου β΄

παρακειμένου

υπερσυντέλικου

...οὐκ ἠθέλησα πράξασθαι πλέον ἢ ὅσου ἐμοὶ κατέστησαν

και αρνήθηκα να χρεώσω παραπάνω από όσο μου είχαν στοιχίσει)


διοχλέω

: διοχλέω < διά και ὀχλέω

ενοχλώ ιδιαίτερα


ὀχλέω

: ὀχλέω < ὄχλος

και=1

και τα παράγωγά του

ὄχλος

και τα παράγωγά του

γλ=grc

και τα παράγωγά του

ανυψώνω με μοχλό, κυλίω, μετατοπίζω

ταράζω, ενοχλώ, εμποδίζω, δημιουργώ ζητήματα, εντάσεις

ἔχουσαν δὲ αὐτὴν ἀληθεῖ λόγῳ οἱ τῆς ἐπελθούσης γυναικὸς οἰκήιοι πυθόμενοι ὤχλεον, φάμενοι αὐτὴν κομπέειν ἄλλως βουλομένην.... (όταν οι οικείοι της νέας συζύγου έμαθαν ότι η άλλη γυναίκα ήταν έγκυος, άρχισαν να προκαλούν επεισόδια, λέγοντας ότι παριστάνει την έγκυο...)

ὀχλεῖς μάτην με

κυλιέμαι, μετατοπίζομαι

ψηφῖδες ἅπασαι ὀχλεῦνται (όλες οι ψηφίδες κυλιώνται και μετατοπίζονται <από το νερό>)

ταράζομαι, ενοχλούμαι

ενοχλούμαι, μπαίνω στον κόπο

μὴ ὀχλοῦ δὲ πέμπειν... (μη μπεις στον κόπο να στείλεις...)

έχει φασαρία, έχει πολυκασμία

ὁδὸς ἥτις οὐ πολὺ ὀχλεῖται


ἐνοχλέω

ἐνοχλέω -
ἐνοχλῶ
ἐνοχλοῦμαι

: ἐνοχλέω < ἐν και ὀχλέω-ὀχλῶ

ενοχλώ και ενοχλούμαι, προβληματίζομαι, δυσαρεστούμαι

ἡ ἐκκλησία ἠνωχλεῖτο

ασθενώ, δεν είμαι καλά (μεταγενέστερη έννοια)

έχω πολλή δουλειά (μεταγενέστερη έννοια)


μῦθος

: μῦθος < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή ρίζα *mēwdʰ- (ή προελληνική) • Η Ετυμολογία χρειάζεται ανάπτυξη με τεκμηρίωση. Μπορείτε να βοηθήσετε;

ομιλία, λόγος, λέξη, συνομιλία


εἰρήνῃ

δοτική του εἰρήνη


χαίτωμα

χαίτωμα < χαίτη

λοφίο περικεφαλαίας

τοιαῦτ᾽ ἀυτῶν τρεῖς κατασκίους λόφους σείει, κράνους χαίτωμ᾽, ὑπ᾽ ἀσπίδος δ᾽ ἔσω χαλκήλατοι κλάζουσι κώδωνες φόβον (Αισχύλος)


Χαλαστραῖον

Χαλαστραῖον < πόλη Χαλάστρα

ουσιαστικοποιημένο επίθετο, ονομασία πρώτης ύλης και συγκεκριμένα ανθρακικού νατρίου (νίτρο) που έπαιρναν στην αρχαία Ελλάδα από λίμνη κοντά στην πόλη Χαλάστρα του Θερμαϊκού, και το χρησιμοποιούσαν μαζί με στάχτη ή είδη σαπουνιού για πλύσεις

... ὅτι τοὺς νόμους πεισθέντες δέξοιντο ὥσπερ βαφήν,... καὶ μὴ αὐτῶν ἐκπλύναι τὴν βαφὴν..... παντὸς χαλεστραίου δεινοτέρα οὖσα : ώστε οι νόμοι μας να γίνουν δεκτοί σαν βαφή τρόπον τινά στην πολιτεία τους... και να μην ξεπλυθεί η βαφή...που είναι ισχυρότερη από όλα τα καθαριστικά (Πλάτωνας)


χαλβάνη

χαλβάνη < σημιτικής ρίζας

θεραπευτικός ρητινώδης οπός, κόμμι από φυτό που οι αρχαίοι Έλληνες εισήγαγαν από τη Συρία ως φάρμακο -κατά πάσα πιθανότητα πρόκειται για το σημερινό γάλβανο ή πάντως για κάποιο είδος φερούλας, ίσως την Ferula galbaniflua


χαλδαῖος

χαλδαῖος < Χαλδαῖος < Χαλδαία

μάγος, αστρολόγος (επειδή οι Χαλδαίοι είχαν τη φήμη ότι μάντευαν το μέλλον μελετώντας τα άστρα)


χαλεπότης

χαλεπότης
-ητος

χαλεπότης < χαλεπό(ς) + -της

η δυσχέρεια, η μεγάλη δυσκολία

η τραχύτητα, η αγριότητα


χαλίνωσις

χαλίνωσις
-εως

χαλίνωσις < χαλιν(όω), χαλινῶ + -σις (-ωσις)

η τοποθέτηση χαλινού σε ζώο, το χαλίνωμα, η χαλίνωση

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Ξενοφῶν, Περὶ ἱππικῆς, 3.11

※ τάς δέ γε τῶν χαλινώσεων καί ἀναβάσεων ἀποκωλύσεις καί τἆλλα δή νεύματα...
*::: όσον αφορά στην αντίσταση του ζώου να χαλινωθεί ή να το καβαλήσουν και τις άλλες αντιδράσεις του...


χαλινωτήρια

χαλινωτήρια
μόνο στον πληθυντικό
γενική
τῶν χαλινωτηρίων

χαλινωτήρια < χαλινόω

ο ναυτικός εξοπλισμός για την έλξη, πρόσδεση και ασφάλιση ενός καραβιού στην ξηρά (σχοινιά κ.λπ.)


σαύλωμα

: σαύλωμα < σαυλόομαι / σαυλοῦμαι < σαῦλος

εκθήλυνση, θηλυπρέπεια

ελληνιστική κοινή

<σαύλωμα>· θρύμμα ※ 5ος αιώνας κε ⌘ Ἡσύχιος, Γλῶσσαι, Σ

ελληνιστική κοινή


χάλιξ

:χάλιξ < (ίσως) προελληνική ή αβέβαιης ετυμολογίας

χαλίκι, βότσαλο, μικρές πέτρες

※ ὅπερ διανύσας ἴχνεσιν ἀλγεινοῖς ἐγὼ ἐστρωμένην χάλιξιν εἰσέβην ὁδὸν καὶ δυσπάτητον ὀξέσιν κέντροις λίθων. (Λουκιανός, Ποδάγρα, 225–227)

γαρμπίλι, χαλίκι ως οικοδομικό υλικό

※ Ἐντὸς δὲ οὔτε χάλιξ οὔτε πηλὸς ἦν, ἀλλὰ ξυνῳκοδομημένοι μεγάλοι λίθοι καὶ ἐντομῇ ἐγγώνιοι, σιδήρῳ πρὸς ἀλλήλους τὰ ἔξωθεν καὶ μολύβδῳ δεδεμένοι. (Θουκυδίδης, Ιστορία, 1, 93, 5)

Και εσωτερικά <στα τείχη> δεν έβαλαν ούτε χαλίκια ούτε πηλό, αλλά ήταν φτιαγμένα εξ ολοκλήρου από μεγάλες πέρες που οι λιθοξόοι είχαν τετραγωνίσει, συνδεμένες μεταξύ τους με σίδερα στην εξωτερική πλευρά και με μόλυβδο.

※ Σύμμετρος γάρ ἐστι τῇ τιτάνῳ καὶ κόλλησιν ἰσχυρὰν καὶ πῆξιν λαμβάνει. Διόπερ τῇ χάλικι καταμίξαντες τὴν ἀμμοκονίαν προβάλλουσι χώματα εἰς τὴν θάλατταν, καὶ κολποῦσι τὰς ἀναπεπταμένας ᾐόνας ὥστ’ ἀσφαλῶς ἐνορμίζεσθαι τὰς μεγίστας ὁλκάδας. (Στράβων, Γεωγραφικά, 5, 4, 6, 24–29)


χάλις

χάλις
γενική
χάλιος

χάλις < πιθανόν συγγενές του χαλάω και του μακεδονικούκάλιθος και του θρακικούζίλαι

ο άκρατος οίνος, το κρασί που δεν είναι νερωμένο


χάλκειος

χάλκειος
-ου
ἡ
χάλκειος
αἱ
χάλκειοι
τῆς
χαλκείου
τῶν
χαλκείων
τῇ
χαλκείῳ
ταῖς
χαλκείοις
τὴν
χάλκειον
τὰς
χαλκείους
χάλκειε
χάλκειοι
τὼ
χαλκείω
τοῖν
χαλκείοιν

: χάλκειος < χαλκ- + -ειος → δείτε τη λέξη χάλκεος < χαλκός
: Και ουσιαστικοποιημένο θηλυκό του επιθέτου χάλκειος (μεταγενέστερο).

λουλούδι με κιτρινωπό χρώμα, το Carlina corymbosa, συγγενές της μαργαρίτας, του ηλίανθου, του χρυσάνθεμου αλλά και του γαϊδουράγκαθου


χαλκεών

χαλκεών
γενική
χαλκεῶνος

: χαλκεών < χαλκός

επικός τύπος του χαλκεῖον, το σιδηρουργείο

ράβδος σφυρήλατου σίδερου


χαλκεῖον

χαλκεῖον
γενική
χαλκείου
επίσης
χαλκήιον

: χαλκεῖον < χαλκός

χαλκουργείο, εργαστήριο τεχνίτη του χαλκού, σιδηρουργείο

αντικείμενο από χαλκό, χάλκευμα

κοίλο κάτοπτρο

αγγείο από χαλκό

λέβητας

χύτρα


χαλκίον

: χαλκίον < χαλκός

άλλη μορφή της λέξης χαλκεῖον στη σημασία του αντικειμένου από χαλκό (όχι του χαλκουργείου)

ευτελές νόμισμα, μικρής αξίας, είδος μεταλλικού εισιτηρίου που έφερε το όνομα του δικαστηρίου για τους δικαστές που κληρώνονταν

τὸ Δωδωναῖον χαλκίον


χαλκίς

: χαλκίς < χαλκός

στη Σπάρτη, η γυναίκα δούλα, η αιχμάλωτη πολέμου, η σκλάβα

χάλκινη τσουκάλα

είδος πτηνού, ίσως η κύμινδις, ίσως νυχτοπούλι

είδος δηλητηριώδους σαύρας, ίσως η ζιγνίς

είδος ψαριού, συγγενους με τη σαρδέλα

με κεφαλαίο, ονομασία πόλεων της Ελλάδας, με γνωστότερη τη Χαλκίδα στο μέσον της Εύβοιας


χαλκάρματος

: χαλκάρματος < χαλκός + ἅρμα

εκείνος που έχει άρμα από χαλκό, λαμπερό σαν του χαλκό

επίθετο του ΄Αρη

οὔτι που οὗτος Ἀπόλλων, οὐδὲ μὰν χαλκάρματός ἐστι : δεν είναι ο Απόλλων αυτός, ούτε ο χαλκάρματος <εννοείται Άρης> (Πίνδαρος)


χάλκασπις

χάλκασπις
επίθετο

: χάλκασπις < χαλκός + ἀσπίς

εκείνος που έχει ασπίδα από χαλκό ή λαμπερή σαν το χαλκό, επίθετο του Άρη και του Ηρακλή

ὁ χάλκασπις ἀνήρ θεοῖς πλάθει πατρός θείῳ πυρί παμφαής

στον πληθυντικό, μονάδα του μακεδονικού στρατού

ὁ βασιλεύς ἀντέταξε τῶν τε Μακεδόνων τούς χαλκάσπιδας καί τούς Ἰλλυριούς (Πολύβιος)

ο μετέχων ως αθλητής στον αγώνα δρόμου με όπλα (συνώνυμο: ὁπλιτοδρόμος, δηλαδή τρέχοντας με θώρακα, ακόντιο ή σπαθί ή τόξο και βέλη και ασπίδα)


χαλκοβόας

χαλκοβόας
χαλκοβόης

: χαλκοβόας < χαλκός + βοή

με χάλκινη, δηλαδή ισχυρή και ίσως σκληρή φωνή, ο βροντόφωνος


χαλκοδέμας

: χαλκοδέμας < χαλκός + δαμάω

που δαμάζει, οξύνει , ακνίζει χάλκινα όπλα


χαλκοθώραξ

χαλκοθώραξ
& εκτεταμένο
χαλκεοθώραξ
χαλκεοθώρηξ
-ηκος

: χαλκοθώραξ < χαλκός + θώραξ

που φέρει χάλκινο θώρακα


χαλκοχίτων

: χαλκοχίτων < χαλκός + χιτών

που φέρει χάλκινο χιτώνα, ένδυμα, δηλαδή πανοπλία, θώρακα


χαλκεοθώραξ

χαλκεοθώραξ
χαλκοθώραξ
χαλκεοθώρηξ
-ηκος

: χαλκεοθώραξ < χάλκεος + θώραξ

που φέρει χάλκινο θώρακα


χαλκεοθώρηξ

: χαλκεοθώρηξ < χάλκεος + θώρηξ

ιωνικός τύπος  του χαλκεοθώραξ, που φέρει θώρακα από χαλκό


θώρηξ

ιωνικός τύπος  του θώραξ


χαλκοκνήμις

: χαλκοκνήμις < χαλκός + κνημίς

με περικνημίδες από χαλκό


χαλκοκορυστής

χαλκοκορυστής

: χαλκοκορυστής < χαλκός + κορύσσω

με όπλα από χαλκό


χαλκομίτρας

χαλκομίτρας
& χαλκομίτρης-ου

: χαλκομίτρας < χαλκός + μίτρα

με ζώνη στολισμένη από χαλκό


χαλκότοξος

χαλκότοξος
-ος
-ον

: χαλκότοξος < χαλκός + τόξον

με χάλκινο τόξο

χαλκότοξων Αμαζόνων


χαλκοχάρμης

: χαλκοχάρμης < χαλκός + χάρμη

που αγαπά τον πόλεμο, ο πολεμοχαρής, ίσως και που πολεμά με χάλκινα όπλα


χάλυψ

χάλυψ
χάλυβος

: χάλυψ < από το λαό των Χαλύβων στον Πόντο, οι οποίοι ήταν εξαιρετικοί μεταλλουργοί

σίδηρος, κράμα σιδήρου, χάλυβας, ατσάλι, κάθε τι εξαιρετικά σκληρό

ὦ ψυχὴ σκληρά, χάλυβος λιθοκόλλητον στόμιον παρέχουσ᾽, ἀνάπαυε βοήν: ω σκληρή ψυχή, δώσε μου λίγο ατσάλι να σφραγίσω τα χείλη μου σαν πέτρα με πέτρα να πάψω να βογγώ (Σοφοκλής, Τραχινίαι)

κτύπου γὰρ ἀχὼ χάλυβος διῇξεν ἄντρων μυχόν: γιατί ο αχός από την κλαγγή του σίδερου ακούγεται και έξω από τη σπηλιά (Αισχύλος, Προμηθεύς Δεσμώτης)


Χάλυβες

: Χάλυβες < ίσως από τον ποταμό Άλυ ή ίσως από τη λέξη των Χετταίων Khaly-wa (χώρα του Άλυος ποταμού) χωρίς να υπάρχει βεβαιότητα

λαός του Πόντου (ίσως παρά τον Άλυ ποταμό ίσως όμως και στη σημερινή Γεωργία ή και αλλού) με παράδοση στην επεξεργασία του σιδήρου, ο οποίος κατά πάσα πιθανότητα έδωσε και την ονομασία του στο κράμα του χάλυβα

Χάλυβες σιδηροτέκτονες (Αισχύλος)

πλὴν γὰρ Κιλίκων καὶ Λυκίων τοὺς ἄλλους πάντας ὑπ᾽ ἑωυτῷ εἶχε καταστρεψάμενος ὁ Κροῖσος. εἰσὶ δὲ οἵδε, Λυδοί, Φρύγες, Μυσοί, Μαριανδυνοί, Χάλυβες, Παφλαγόνες, Θρήικες οἱ Θυνοί τε καὶ Βιθυνοί, Κᾶρες, Ἴωνες, Δωριέες, Αἰολέες (Ηρόδοτος, Κλειώ, 28)

ἐντεῦθεν ἐπορεύθησαν σταθμοὺς δύο παρασάγγας δέκα· ἐπὶ δὲ τῇ εἰς τὸ πεδίον ὑπερβολῇ ἀπήντησαν αὐτοῖς Χάλυβες καὶ Τάοχοι καὶ Φασιανοί. (Ξενοφών, Κύρου Ανάβασις,Δ.6.5)

ὁ δὲ εἶπεν ὅτι Τιρίβαζος εἴη ἔχων τήν τε ἑαυτοῦ δύναμιν καὶ μισθοφόρους Χάλυβας καὶ Ταόχους (Ξενοφών, Κύρου Ανάβασις,Δ.4.18)


χαμαιεύνης

χαμαιεύνης
και το
χαμαιευνάς
-άδος

: χαμαιεύνης < χαμαί + εὐνή (το κρεβάτι)

που κοιμάται καταγής, στο πάτωμα, που έχει στρωσίδια στο πάτωμα


χαμεύνη

: χαμεύνη < χαμαί + εὐνή (κρεβάτι)

το αχυρόστρωμα στο πάτωμα, το "κρεβάτι" καταγής

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Εὐριπίδης, Ῥῆσος, στίχ. 9 (7-10)

Ὄρθου κεφαλὴν πῆχυν ἐρείσας, | λῦσον βλεφάρων γοργωπὸν ἕδραν, | λεῖπε χαμεύνας φυλλοστρώτους, | Ἕκτορ· καιρὸς γὰρ ἀκοῦσαι.


χαμεύνιον

χαμεύνιον
-ου

: χαμεύνιον < υποκοριστικό του χαμεύνη

το μικρό αχυρόστρωμα στο πάτωμα, το ταπεινό στρωσίδι για ύπνο

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Πλάτων, Συμπόσιον, 220d (220c-220d)

τελευτῶντες δέ τινες τῶν Ἰώνων, ἐπειδὴ ἑσπέρα ἦν, [220d] δειπνήσαντες —καὶ γὰρ θέρος τότε γ᾽ ἦν— χαμεύνια ἐξενεγκάμενοι ἅμα μὲν ἐν τῷ ψύχει καθηῦδον, ἅμα δ᾽ ἐφύλαττον αὐτὸν εἰ καὶ τὴν νύκτα ἑστήξοι.
*:::Στο τέλος μερικοί Ίωνες, καθώς έπεφτε η νύχτα, [220d] αφού πήραν το δείπνο τους, έβγαλαν έξω τα στρωσίδια τους —γιατί τότε ήταν καλοκαίρι— απ᾽ τη μια να κοιμηθούν στη δροσιά κι απ᾽ την άλλη για να τον παραφυλάγουν, άραγε θα έμενε όρθιος τη νύχτα;
*::: Μετάφραση (2004): Ηλίας Σπυρόπουλος, Θεσσαλονίκη:Ζήτρος. @greek‑language.gr


χάννη

: χάννη < χαίνω

ο χάννος, το ψάρι


χαραδριός

: χαραδριός < χαράδρα

κιτρινωπό πουλί που ζει σε χαράδρες, ίσως το Charadrius oedicnemus


χαράκωσις

χαράκωσις < χαράσσω

η δημιουργία χαρακώματος


Χάριτες

: Χάριτες < χάρις

οι αρχικά αορίστου αριθμού και τελικά τρεις -σύμφωνα με τον Ησίοδο- προσωποιήσεις της χάρης, η Θάλεια, η Εὐφροσύνη και η Ἀγλαΐα


χαριστήριον

: χαριστήριον < < χαρίζομαι

ευχαριστήριος προσφορά σε θεούς


χαρτίον

χαρτίον
ελληνιστική
λέξη

: χαρτίον < χάρτης

υποκοριστικό της λέξης χάρτης


χάσμη

χάσμη < χασμάομαι

το χασμουρητό


χειά

χειά < ομόρριζο των χαίνω, χάος

λάκκος, οπή, τρύπα, συνήθως για φωλιά ερπετών, λημέρι

δράκων ἐπί χειῇ (Ομηρος)

ἐφέστηκε δὲ τῇ χειᾷ τοῦ δράκοντος ἕλκον τὸ ξίφος...(Φιλόστρατος)

το μέρος όπου θάβουμε κάτι

ἥβαν γάρ οὐκ ἄπειρον ὑπό χειᾷ καλῶν δάμασεν: <να τον παινεύουμε> που δεν έθαψε μες σε μια τρύπα τα νιάτα του, στου καλού τον αγώνα αδοκίμαστος <να μείνει> (απόδοση Γρυπάρη, Πίνδαρος)


χειή

ιωνικός τύπος  για τη λέξη χειά


ἄπειρος

ἄπειρος < ἄ-στερητικό + πεῖρα

δωρικός τύπος του ἤπειρος (ξηρά, στεριά, αχανής στεριά, τα ηπειρωτικά τμήματα μιας περιοχής ή και νησιού)

.. λάβε σὺν Δαναοῖς εὐρεῖαν ἄπειρον (:...θα κατακτούσε την μεγάλη ήπειρο μαζί με τους Δαναούς -Πίνδαρος)

με κεφαλαίο δωρικός τύπος  (βορειοδυτική Ελλάδα)


χειμάδιον

χειμάδιον < χειμάζω

χώρος στον οποίο μπορεί να περάσει κάποιος τη βαρυχειμωνιά


χειμασία

χειμασία < χειμάζω

η διαχείμαση

γέρανοι δὲ φεύγουσαι τὸν χειμῶνα τὸν ἐν τῇ Σκυθικῇ χώρῃ γινόμενον φοιτῶσι ἐς χειμασίην ἐς τοὺς τόπους τούτους. (Ηρόδοτος)

διαμερίσματα οίκων τα οποία είναι καταλληλότερα για το χειμώνα (ελληνιστική έννοια)


χειμαίνω

χειμαίνω < χεῖμα

προκαλώ τρικυμία, είμαι τρικυμιώδης

θάλασσα . . ἄγρια χειμήνασα (τρικυμιώδης

ταράζω, φέρνω δυστυχία

φόβῳ κεχείμανται φρένες (ο νους τρικυμιάζει από το φόβο)

χειμαίνει ὁ χειμαζόμενος (:ο δυστυχισμένος προκαλεί και στους άλλους δυστυχία)


χειράς

χειράς
χιράς
κατά τον Ησυχ

: χειράς < χείρ

ραγάδα, σχίσιμο, σκάσιμο στα χέρια αλλά ίσως και στα ταλαιπωρημένα πόδια

σωρός από χώματα (χιράδες, Ησυχ.)


χιράς

: χιράς < ίσως από χειράς

η χειράς κατά τον Ησύχιο, η ραγάδα, το σκασμένο χέρι ή η σκασμένη πατούσα

γενικά κάποιο πάθημα κατά Σουΐδα

στον πληθ. πιθανόν να σήμαινε και σωρός από χώματα


χειρομύλη

: χειρομύλη < (χείρ) χειρο- + αρχαία ελληνική μύλη [ῠ]

ο μικρός χειροκίνητος μύλος, ο χερόμυλος, χειρόμυλος

ελληνιστική κοινή


χειροδίκης

: χειροδίκης < χείρ + δίκη

εκείνος που χειροδικεί, διεκδικεί αυτό που θεωρεεί δίκαιο με τη βία ή γενικά φέρεται βίαια


χειροδράκων

: χειροδράκων < χείρ και δράκων

εκείνος που έχει αντί για χέρια φίδια ή δράκους ή που έχει χέρια σαν του δράκοντα

δεινὸν γὰρ ἴχνος βάλλουσ᾽ ἐπὶ σοὶ χειροδράκοντες χρῶτα κελαιναί, δεινῶν ὀδυνῶν καρπὸν ἔχουσαι(Ηλέκτρα του Ευριπίδη)


χειρονόμος

χειρονόμος
κατ' άλλους
χειρόνομος

: χειρονόμος < χειρ(ός) + -ο- + -νόμος < νέμω

που κινεί τα χέρια του στην παντομίμα, μίμος, ορχηστής


χεῖρον

χεῖρον
χείρω
χείρονα

: χεῖρον < από το ουδέτερο του επιθέτου χείρων, συγκριτικού βαθμού του κακός

ουσιαστικοποιημένο επίθετο, που συνήθως χρησιμοποιείται εμπρόθετο και σημαίνει χειρότερα, ότι κάτι πάει χειρότερα

ἐπί τό χεῖρον, πρός τό χεῖρον, κατά, ἐπί τά χείρω ἰέναι

ἐπεί μέντοι Κῦρος ἐτελεύτησεν, εὐθύς μέν αὐτοῦ οἱ παῖδες ἐστασίαζον, εὐθύς δέ πόλεις καί ἔθνη ἀφίσταντο, πάντα δ᾽ ἐπί τό χεῖρον ἐτρέποντο :... και όλα πήγαιναν προς το χειρότερο, και γενικά όλα πήραν άσχημη τροπή


τυροκομεῖον

: τυροκομεῖον < αρχαία ελληνική τυρ(ός) + -ο- + -κομεῖον (< τυροκομέω / κομῶ)

δοχείο ή κοφίνι για τυρί


χελύνη

: χελύνη < μάλλον χεῖλος

τα χείλη, η σιαγών

ίσως η χελώνα


χέραδος

χέραδος
ίσως  και
χεράς
-άδος

: χέραδος < συγγενές με το χέλυς, τον αιολικό τύπο χελύνα, με το χέλειον

ιλύς, αμμοχάλικο, συρφετός, πέτρες, χαλίκια, σκουπίδια που κατεβάζουν τα νερά χειμάρρου


χερμάς

: χερμάς < συγγενές του αρχαιότερου χερμάδιον, ίσως < χέραδος ή χείρ

μεγάλο βότσαλο ή πέτρα για βολή, αλλά και γενικά πέτρες, π.χ. στην παραλία

τηλεβόλος χερμάς


χερμάδιον

: χερμάδιον < συγγενές αλλά αρχαιότερο του χερμάς, ίσως συγγενές με χέραδος ή χείρ

ογκόλιθος που πετούσαν οι ήρωες στα ομηρικά έπη (αν και μοιάζει από τηνκατάληξη υποκοριστικό του χερμάς, αφ ενός είναι αρχαιότερο αφ ετέρουν δηλώνει μεγάλο μέγεθος και θα ήταν πιο λογικό το χερμάς να είναι από άποψη μεγέθους και χρονικής εμφάνισης στη γλώσσα υποκοριστικό του χερμάδιον)


χερρόνησος

άλλη μορφή του χερσόνησος


χρημάτισις

χρημάτισις < χρηματίζω

το οικονομικό ή άλλο κέρδος

η ενέργεια (μεταγενέστερη έννοια)


χρῆμα

χρῆμα < ρήμαχρή + -μα→ δείτε και τη λέξη χρεία

κάθε τι που είναι σημαντικά χρήσιμο, τα χρειαζούμενα

τί χρῆμα; (για ποιο λόγο; σε τι χρησιμεύει αυτό; προς τι;)

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Θουκυδίδης, Ἱστορίαι, 6, 97.5

ἐπαναχωρήσαντες φρούριον ἐπὶ τῷ Λαβδάλῳ ᾠκοδόμησαν, ἐπ᾽ ἄκροις τοῖς κρημνοῖς τῶν Ἐπιπολῶν, ὁρῶν πρὸς τὰ Μέγαρα, ὅπως εἴη αὐτοῖς, ὁπότε προΐοιεν ἢ μαχούμενοι ἢ τειχιοῦντες, τοῖς τε σκεύεσι καὶ τοῖς χρήμασιν ἀποθήκη.
#::: αποσύρθηκαν κι έκτισαν ένα φρούριο στο Λάβδαλον (στην άκρη του γκρεμού των Επιπολών) που έβλεπε προς τα Μέγαρα, ώστε να το χρησιμοποιούν για ν᾽ αποθέτουν το υλικό τους και τον ανεφοδιασμό τους κάθε φορά που θ᾽ απομακρύνονταν είτε για να δώσουν μάχη είτε για να χτίσουν τείχος.
#::: Μετάφραση (1965-1968): Άγγελος Σ. Βλάχος, Αθήνα:Γαλαξίας @greek‑language.gr

η περιουσία, τα υλικά αγαθά

※ 7ος πκε αιώνας ⌘ Ἡσίοδος, Ἔργα καὶ Ἡμέραι, 320

χρήματα δ᾽ οὐχ ἁρπακτά· θεόσδοτα πολλὸν ἀμείνω·
#::: Τα πλούτη δεν πρέπει να τ᾽ αρπάζεις: αυτά που σου δίνει ο θεός πολύ καλύτερα είναι.
#::: Μετάφραση (2001): Σταύρος Γκιργκένης, Θεσσαλονίκη: Ζήτρος @greek‑language.gr

※ 6ος πκε αιώνας Σόλων, Απόσπασμα 15 West

πολλοὶ γὰρ πλουτέουσι κακοί, ἀγαθοὶ δὲ πένονται·
ἀλλ᾽ ἡμεῖς τούτοις οὐ διαμειψόμεθα
τῆς ἀρετῆς τὸν πλοῦτον, ἐπεὶ τὸ μὲν ἔμπεδον αἰεί,
χρήματα δ᾽ ἀνθρώπων ἄλλοτε ἄλλος ἔχει.
#:::Πλουτίζουν τιποτένιοι και στερούνται οι διαλεχτοί,
αλλά εμείς δεν την αλλάζουμε
την αρετή με πλούτο. Η αρετή αιώνια ζει,
τα πλούτη όμως ξεγλιστρούν και αλλάζουν χέρια ολοένα.
#:::Μετάφραση: Κ. Τοπούζης @greek-language.gr

αντίτιμο, αντάλλαγμα

※ 5ος αιώνας πκε ⌘ Ἡρόδοτος, Ἱστορίαι, 3 (Θάλεια), 38.3

Δαρεῖος ἐπὶ τῆς ἑωυτοῦ ἀρχῆς καλέσας Ἑλλήνων τοὺς παρεόντας εἴρετο ἐπὶ κόσῳ ἂν χρήματι βουλοίατο τοὺς πατέρας ἀποθνῄσκοντας κατασιτέεσθαι·
#::: ο Δαρείος, όταν ήταν βασιλιάς, κάλεσε τους Έλληνες που είχε γύρω του και τους ρώτησε με πόσα χρήματα θα δέχονταν να φάνε τους πατέρες τους όταν πέθαιναν·
#:::Μετάφραση (1992): Λεωνίδας Ζενάκος. Αθήνα:Γκοβόστης @greek‑language.gr

τὰ ἱερὰ χρήματα τῆς Ἀθηναίης

τα αγαθά, τα έπιπλα, η ακίνητη περιουσία και τα νομίσματα, ο θησαυρός που έχει συγκεντρωθεί σε έναν ναό

στον πληθυντικό

το πράμα, συχνά για να εκφραστεί θαυμασμός, έκπληξη κλπ

※ 4ος πκε αιώνας ⌘ Ψευδοαριστοτέλης, Περὶ κόσμου, 1 @scaife.perseus

Πολλάκις μὲν ἔμοιγε θεῖόν τι καὶ δαιμόνιον ὄντως χρῆμα ὦ Ἀλέξανδρε ἡ φιλοσοφία ἔδοξεν εἶναι

κάθε τι σε μεγάλο αριθμό, το πλήθος, ο σωρός, αλλά και το ασυνήθιστο σε όγκο, το παράδοξο, συνήθως με το «ὅσον»

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Ἀριστοφάνης, Ἱππῆς, στίχ. 1219 (1218-1220)

οἴμοι, τῶν ἀγαθῶν ὅσων πλέα. | ὅσον τὸ χρῆμα τοῦ πλακοῦντος ἀπέθετο· | ἐμοὶ δ᾽ ἔδωκεν ἀποτεμὼν τυννουτονί.
#:::Βρε, βρε! Με πόσα καλούδια είναι φίσκα! | Πόσα κομμάτια απ᾽ την πίτα κράτησε για πάρτη του! | Και για μένα έκοψε ένα τοσοδούλι και μου το ᾽δωσε.
#::: Μετάφραση (2005): Ηλίας Σπυρόπουλος, Θεσσαλονίκη: Ζήτρος @greek‑language.gr

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Ἀριστοφάνης, Πλοῦτος, στίχ. 894 (893-894)

ἀρνεῖσθον; ἔνδον ἐστίν, ὦ μιαρωτάτω, | πολὺ χρῆμα τεμαχῶν καὶ κρεῶν ὠπτημένων.
#:::Αρνιόσαστε λοιπόν; | Νά, μέσα έχετε μπόλικα, ω βρομιάρηδες, παστόψαρα και κρέας καλοψημένο!
#:::Μετάφραση (1956): Κώστας Βάρναλης, Αθήνα: Ι. Ν. Ζαχαρόπουλος @greek‑language.gr

το συμβάν, το γεγονός


χηρωστής

χηρωστής < χηρόω

μακρινός συγγενής που κληρονομούσε απρόσμενα περιουσία επειδή σκοτωνόταν στον πόλεμο ή πέθαινε από φυσικά αίτια ο άντρας μιας οικογένειας και δεν υπήρχε πλησιέστερος άνδρας συγγενής (συχνά αναλάμβανε και την κηδεμονία τυχόν ανήλικων παιδιών του θανόντα)


χῆρος

: χῆρος < από το ουσιαστικό χήρα < από το επίθετο χῆρος, ,-α, -ον (ο στερημένος από κάτι, ο έρημος) < χωρίς

ο χήρος, εκείνος που πέθανε η γυναίκα του


χήρη

ιωνικός τύπος  του χήρα, της γυναίκας που έχασε τον σύζυγό της από φυσικά ή βίαια αίτια

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ἰλιάς, 24 (Ω. Ἕκτορος λύτρα.), στίχ. 725

«ἆνερ, ἀπ’ αἰῶνος νέος ὤλεο, κὰδ δέ με χήρην | λείπεις ἐν μεγάροισι..
*::: «Άνδρα μου, νέος πέθανες, κι εμέν᾽ αφήνεις χήραν | στο σπίτι..
*::: Έμμετρη μετάφραση (1922): Ιάκωβος Πολυλάς, @greek‑language.gr


χηραμός

χηραμός
άλλοτε

χηραμός < χαίνω ή χήμη

τρύπα, κοίλωμα, πολύ μικρό σπήλαιο, φωλιά

χηραμός σφηκῶν

κοίλην εἰσέπτατο πέτρην, χηραμόν (για φωλιά περιστεριού)

καὶ τοῦ Ἡσιόδου δὲ τὰ ὀστᾶ εὗρον ἐν χηραμῷ τῆς πέτρας. καὶ ἐλεγεῖα ἐπὶ τῷ μνήματι ἐπεγέγραπτο

χάσμα (ελληνιστική έννοια)


χηράμβη

χηράμβη < χηραμός

κοχύλι, όστρακο, ίσως το χτένι


χηραμίς

χηραμίς
ίσως
χηραμύς

χηραμίς < χηραμός

πλατύ και σχετικά βαθύ όστρακο που το χρησιμοποιούσαν για μέτρο υγρών


χηραμύς

πιθανή γραφή της λέξης χηραμίς


χηνίσκος

χηνίσκος < χήνα

το άκρο της πρύμνης επειδή ήταν λεπτό, ψηλό και κυρτό σαν το λαιμό της χήνας


χήμη

χήμη
ίσως &
χημίον

χήμη < χάσκω ή χαίνω• Η Ετυμολογία χρειάζεται ανάπτυξη με τεκμηρίωση. Μπορείτε να βοηθήσετε;

σημασία: όστρακο
είδος όστρακου

※ '2ος κε' αιώνας Κλαύδιος Αἰλιανός (Claudius Aelianus), Περὶ ζῴων ἰδιότητος Ael.NA 15.12

χῆμαι δὲ θαλάττιαι ζῷόν εἰσι... αἳ μὲν γὰρ αὐτῶν τραχεῖαι πεφύκασιν, αἳ δὲ λεῖαι πάνυ, τὰς μὲν τοῖς δακτύλοις πιέσας συνθλάσεις, τὰς δὲ συντρίψεις λίθῳ: καὶ αἳ μὲν αὐτῶν μελάνταται τὴν χρόαν εἰσίν, αἳ δέ, ἀργύρῳ φαίης...

→ λείπει η μετάφραση

σημασία: όστρακο

όστρακο που χρησιμοποιούσαν ως μέτρο χωρητικότητας


χηλεύω

χηλεύω < χηλή

πλέκω δίχτυ με ειδική βελόνα, τη σαγίττα ή σαγίτα ή σαΐτα


ἀναρθρία

: ἀναρθρία < αρχαία ελληνική ἄναρθρος + -ία < ἀν- στερητικό + ἄρθρον < ἀραρίσκω < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή ρίζα *h₂er-

χαλάρωση των αρθρώσεων ή των μελών του σώματος

κατ’ επέκταση


ὄν

: ὄν < ονομαστική, αιτιατική και κλητική ενικού, ουδέτερου γένους του ὤν, μετοχή ενεργητικού ενεστώτα του εἰμί

μετοχή από την οποία προέρχεται η λέξη (και επιστήμη) της οντολογίας, και σημαίνει το πραγματικό, εκείνο που υπάρχει, σε αντιδιαστολή προς το τό μή ὄν

ουσιαστικοποιημένο

τα ὄντα τα είδη της ζωής, τα πλάσματα, οι υπάρξεις

Πλωτῖνος, Ἐννεάς Στ, β: Περὶ τῶν γενῶν τοῦ ὄντος δεύτερον (Χρειάζεται επεξεργασία)

Ὥσπερ γὰρ τὸ ὂν οὐ πάντων γένος, ἀλλὰ τῶν ὂν εἰδῶν, οὕτω καὶ τὸ ἓν τῶν ἓν ἑκάστων εἰδῶν


οὐσία

: οὐσίᾱ < θέμα ... οὖσα - ἐοῦσα, θηλυκό της μετοχής ενεστώτα του ρήματος εἰμί (είμαι) (Χρειάζεται επεξεργασία)

η περιουσία, η ιδιοκτησία

εἰ ἐκεκτήμην οὐσίαν... : αν είχα περιουσία... (Λυσίας) (Χρειάζεται επεξεργασία)

πατρῴαν οὐσίαν κατεσθίειν : τρώνε την περιουσία του πατέρα τους

η φιλοσοφική ουσία,

γένεσις μὲν τὸ σπέρμα, οὐσία δὲ τὸ τέλος

η χημική, φυσική ουσία

πᾶσαι αἱ φυσικαί οὐσίαι ἢ σώματα... (Αριστοτέλης)


οὐσίη

ιωνικός τύπος του οὐσία


οὐσίδιον

: οὐσίδιον < υποκοριστικό της λέξης οὐσία

η μικρή περιουσία


χιλιάς

χιλιάς
χιλιάδων
χιλιαδέων

: χιλιάς < χίλιοι

ο αριθμός χίλιοι, η χιλιάδα, (στη μεταγενέστερη ελληνική σήμαινε και γενικά τον πολύ μεγάλο αριθμό)


χιλιοστύς

: χιλιοστύς < χίλιοι

σώμα χιλίων ανδρών του πεζικού


χιλιάρχης

χιλιάρχης
χιλίαρχος

: χιλιάρχης < χίλιοι + -άρχης < ἄρχω

ο επικεφαλής χιλίων ανδρών

διοικητής φρουράς


χιλιέτης

χιλιέτης
χιλιετής

: χιλιέτης < χίλιοι και ἔτος

που έχει διάρκεια χιλίων ετών


χιλιετής

άλλος τονισμός του χιλιέτης-ου


χῆτος

: χῆτος < συγγενές των χῆρος, χωρίς, χατίζω και στη ρίζα και στην έννοια της στέρησης

δίχως κάτι σημαντικό, έλλειψη, ανάγκηγ, απορία, ανάγκη

ἀλλοτρίοις χρώμασι καὶ κόσμοις, χήτει οἰκείων, κοσμούμενον (Πλάτ.)

στολισμένος με χρώματα και στολίδια ξένα, μια που δεν είχε κανένα δικό του

χήτεϊ συμμάχων (Ηρόδοτος)

στερημένος συμμάχων, μόνος, ανάδελφος, χρειαζούμενος συμμάχους


χιλός

: χιλός < θέμα χιλ

ζωοτροφή από καλάμια, σανός, χλωρό χορτάρι, φορβή


χιλωτήρ

: χιλωτήρ < χιλεύω

σάκος με φορβή, ζωοτροφή


χεῖμα

: χεῖμα < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή *ǵʰeym- < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή ρίζα *ǵʰey- (χειμώνας). Συγγενή: σανσκριτική हिम (himá), παλαιά εκκλησιαστική σλαβονική зима (zima), ρωσική зима́ (zimá, χειμώνας), βουλγαρική зи́ма (zíma, χειμώνας)

χειμερινός καιρός, παγωνιά, κρύο

μετεωρολογία

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ὀδύσσεια, 14 (ξ. Ὀδυσσέως πρὸς Εὔμαιον ὁμιλία.), στίχ. 487 (486-489 )

“διογενὲς Λαερτιάδη, πολυμήχαν᾽ Ὀδυσσεῦ, | οὔ τοι ἔτι ζωοῖσι μετέσσομαι, ἀλλά με χεῖμα | δάμναται· οὐ γὰρ ἔχω χλαῖναν· παρά μ᾽ ἤπαφε δαίμων | οἰοχίτων᾽ ἔμεναι· νῦν δ᾽ οὐκέτι φυκτὰ πέλονται.”
##:::«Λαερτιάδη διογέννητε, ω πολυμήχανε Οδυσσέα, | δεν το πιστεύω πως θα μείνω με τους ζωντανούς, η παγωνιά | θα μ᾽ εξοντώσει. Γιατί δεν έχω κάπα, κάποιος δαίμονας με γέλασε | να μείνω μόνο με το πουκάμισό μου· δεν βλέπω τρόπο σωτηρίας πια.»
##::: Μετάφραση σε πεζό (2006): Δημήτρης Ν. Μαρωνίτης, @greek‑language.gr

μετεωρολογία

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Εὐριπίδης, Ἀνδρομάχη, στίχ. 748 (747-749)

[ΠΗΛΕΑΣ] ἡγοῦ, τέκνον, μοι δεῦρ᾽ ὑπ᾽ ἀγκάλαις σταθείς, | σύ τ᾽, ὦ τάλαινα· χείματος γὰρ ἀγρίου | τυχοῦσα λιμένας ἦλθες εἰς εὐηνέμους.
##::: [ΠΗΛΕΑΣ] Προχώρησε, παιδί μου, στάσου εδώ κοντά μου. | Κι εσύ βασανισμένη, που σε βρήκε άγρια θύελλα, | μα ωστόσο, μπήκες τώρα σε απάνεμο λιμάνι.
##::: Μετάφραση (1994): Γιώργος Γεραλής, Αθήνα: Σ. Ι. Ζαχαρόπουλος @greek‑language.gr

χειμώνας (ως εποχή)

※ 7ος πκε αιώνας ⌘ Ἡσίοδος, Ἔργα καὶ Ἡμέραι, 450 (448-451)

Φράζεσθαι δ᾽, εὖτ᾽ ἂν γεράνου φωνὴν ἐπακούσῃς | ὑψόθεν ἐκ νεφέων ἐνιαύσια κεκληγυίης, | ἥ τ᾽ ἀρότοιό τε σῆμα φέρει καὶ χείματος ὥρην | δεικνύει ὀμβρηροῦ, κραδίην δ᾽ ἔδακ᾽ ἀνδρὸς ἀβούτεω·
#::: Παραφύλαγε, πότε του γερανού θα ακούσεις τη φωνή | ψηλά απ᾽ τα νέφη που κράζει κάθε χρόνο, | που φέρνει το σημάδι για το όργωμα και του χειμώνα δείχνει | του βροχερού την εποχή και την καρδιά δαγκώνει του δίχως βόδια ανθρώπου.
#::: Μετάφραση (2001): Σταύρος Γκιργκένης, Θεσσαλονίκη: Ζήτρος @greek‑language.gr

παράλληλος τύπος χειμών

κατά τη διάρκεια του χειμώνα

η αιτιατική ως επίρρημα

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ὀδύσσεια, 11 (λ. Ἀλκίνου ἀπόλογοι: Νέκυια.), στίχ. 190 (190-191 )

ἀλλ᾽ ὅ γε χεῖμα μὲν εὕδει ὅθι δμῶες ἐνὶ οἴκῳ | ἐν κόνι ἄγχι πυρός, κακὰ δὲ χροῒ εἵματα εἷται·
#:::Σαν βαρυχειμωνιάσει, κοιμάται στο υποστατικό, μαζί με δούλους, | καταγής, πλάι στη φωτιά, ντυμένος στα κουρέλια του.
#::: Μετάφραση σε πεζό (2006): Δημήτρης Ν. Μαρωνίτης, @greek‑language.gr


χιτωνίσκος

: χιτωνίσκος < υποκοριστικό της λέξης χιτών

κοντός χιτώνας (ίσως ο ανδρικός)


χλαμυδηφόρος

χλαμυδηφόρος
-ου

: χλαμυδηφόρος < χλαμύδ(α) + -ο- + -φόρος

εκείνος που φέρει χλαμύδα, ο στρατιώτης αλλά κυρίως ο ιππέας

※ παντᾷ κρηπῖδες, παντᾷ χλαμυδηφόροι ἄνδρες (Θεόκριτος)


χλαμυδουργός

χλαμυδουργός

: χλαμυδουργός < χλαμύς και ἔργον

εκείνος που υφαίνει και ράβει χλαμύδες, ο χλαμυδοποιός


χλίδων

: χλίδων < χλιδή

κόσμημα σαν βραχιόλι στον αστράγαλο, στο χέρι, αλλά και σαν περιλαίμιο


χλοίη

ιωνικός τύπος του χλόη


χλόα

δωρικός τύπος του χλόη


χλωρότης

χλωρότης
-ητος

: χλωρότης (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική χλωρό(ς) + -της

το πρασινωπό χρώμα

η χλωμάδα, η ωχρότητα


συναρπαγή

: συναρπαγή < αρχαία ελληνική συναρπάζω (συν- + ἁρπαγ- (ἁρπάζω) + -ή

η αρπαγή πραγμάτων από κοινού με άλλους

ελληνιστική κοινή

απροσεξία, απερισκεψία

ελληνιστική κοινή

ελληνιστική κοινή


εἶδαρ

εἶδαρ
εἴδατος

: εἶδαρ < ἔδω


χναῦμα

: χναῦμα < χναύω + -μα

το μεζεδάκι, αυτό που τσιμπολογάμε, η μπουκιά που παίρνει κάποιος από ένα ψητό

※ σπλάγχν᾽ ὀπτᾶται, χναῦμ᾽ ἥρπασται, κρέας ἐξ ἅλμης ἐξῄρηται, τόμος ἀλλᾶντος

※ μετά πολλοῦ πεπέρεως τά χναυμάτια ἔβυσα (Αθήναιος, 9ο)

Χναύματα: βρώματα και τα των κρεών απανθρακίσματα (※ 5ος αιώνας κε ⌘ Ἡσύχιος, Γλῶσσαι, Χ) : τρόφιμα και το γύρω γύρω του ψητού κρέατος


χνοῦς

αττικός τύπος του χνόος (συνηρημένος τύπος)


χωνίον

: χωνίον < αρχαία ελληνική χώνη ή χῶνος, συνηρημένοι τύποι από την αρχαία ελληνική λέξη χοάνη και χόανος + + υποκοριστικό επίθημα -ίον < χέω

υποκοριστικό του χώνη και του χῶνος: το χωνί για διάφορες χρήσεις

ελληνιστική κοινή


χόανος

χόανος
χῶνος

άλλη λέξη για τη χοάνη ή χώνη, ίσως αποκλειστικά για τα χωνευτήρια μετάλλου


χῶνος

συνηρημένος τύπος της λέξης χόανος (χοάνη, χωνί)


χώνη

συνηρημένος τύπος της λέξης χοάνη


χοῖρος

: χοῖρος < ομόρριζο των χήρ (ακανθόχοιρος) και του χέρσος

ο χοίρος, το γουρούνι, συνήθως ο νεαρός, το γουρουνόπουλο

τα γυναικεία γεννητικά όργανα, το αιδοίο


χοίρα

: χοίρα < χοῖρος

το θηλυκό του γουρουνιού


χοιράς

: χοιράς < χοῖρος

ο σκόπελος αλλά ίσως και ο ύφαλος

χειράς ἀμυδρά ίσως σε αντιδιαστολή προς το σκόπελοι ὀξέες

ταράξω πέλαγος Αἰγαίας ἁλός. ἀκταί δέ Μυκόνου Δήλιοί τε χοιράδες, Σκῦρός τε Λῆμνός θ᾽ αἱ Καφήρειοί τ᾽ ἄκραι πολλῶν θανόντων σώμαθ᾽ ἕξουσιν νεκρῶν.

στον πληθυντικό, αι χοιράδες: ίσως οι Συμπληγάδες πέτρες (στον Θεόκριτο) και ονομασία βραχονησίδων

καὶ ὁρμηθέντες αὐτόθεν κατίσχουσιν ἐς τὰς Χοιράδας νήσους Ἰαπυγίας (Θουκ. μάλλον για θαλάσσια περιοχή κοντά στο Τάραντο)

το οίδημα, το μικρό πρήξιμο στους αδένες

ἕλμινθες στρογγύλαι, ἀσκαρίδες, ἀκροχορδόνες, σατυριασμοί, χοιράδες, καί τἄλλα φύματα (Ιπποκράτης)


χοιρίνη

: χοιρίνη < χοῖρος

όστρακο που χρησιμοποιούσαν όταν ψήφιζαν οι δικαστές στην αρχαία Ελλάδα


χοιρίον

υποκοριστικό της λέξης χοῖρος


χοιρίσκος

υποκοριστικό της λέξης χοῖρος


χολάς

: χολάς < με θέμα χολ ομόρριζο του χόλιξ (ίσως της χλόης και της χολής και του χλωρός κατά τον Αρεταίο, αλλά οι περισσότεροι διαφωνούν)

το έντερο, τα εντόσθια, συνήθως στον πληθυντικό (χολάδες)


χόλιξ

χόλιξ
και μετά

το έντερο, τα εντόσθια, συνήθως στον πληθυντικό (χόλικες), ταυτόσημο με τις χολάδες, αλλά ίσως αφορούσε στα έντερα του βοδιού και όχι στα ανθρώπινα

τὸν λάρυγγ᾽ ἂν ἐκτέμοιμί σου δρέπανον λαβοῦσ᾽, ᾧ τὰς χόλικας κατέσπασας.

χόλικες βοός

χόλικες ἑφθαί (βραστά εντόσθια)

ο μάλλινος μανδύας με ειδικη επεξεργασία, ίσως το νήμα που περνούσαν μέσα από το μαλλί κατά την ύφανση

ἐν Ἐκβατάνοισι γίγνεται κρόκης χόλιξ;


χορδεύω

χορδεύω < χορδή

ετοιμάζω λουκάνικο

ανακατώνω, μπλέκω


χόρδευμα

χόρδευμα < χορδή

το λουκάνικο


χορῖτις

χορῖτις < χορός

η νεαρή που χορεύει, η χορεύτρια, η ὀρχηστρίς


χοραγός

δωρικός τύπος του χορηγός


χορωφελήτης

χορωφελήτης < χορός + ὠφελέω

που φέρνει το χορό στο κέφι


χοῦς

χοῦς
ὁ
χόος > χοῦς
οἱ
χόοι > χοῖ
τοῦ
χόου > χοῦ
τῶν
χόων > χῶν
τῷ
χόῳ > χῷ
τοῖς
χόοις > χοῖς
τὸν
χόον > χοῦν
τοὺς
χόους > χοῦς
χόε > χοῦ
χόοι > χοῖ
τὼ
χόω > χώ
τοῖν
χόοιν > χοῖν

χοῦς < συνηρημένη μορφή του χόος

συνηρημένη μορφή του χόος
χώμα, σωρός από χώμα, σκόνη, λόφος

ὁ χοῦς ὁ ἐξορυχθείς (Ηρόδοτος)

συνηρημένη μορφή του χόος
χοῦς θανάτου: η ταφή

ελληνιστική σημασία


χοῦς

χοῦς
ὁ
χοῦς
οἱ
χόες
τοῦ
χοός
τῶν
χοῶν
τῷ
χοΐ
τοῖς
χουσῐ́(ν)
τὸν
χόᾱ
τοὺς
χόᾱς
χοῦ
χόες
τὼ
χόε
τοῖν
χοοῖν

χοῦς < συνηρημένη μορφή του χόος

μέτρο όγκου ίσο με 12 κοτύλες ή 3 λίτρα

μονάδα μέτρησης


χρείη

ιωνικός τύπος  της λέξης χρεία


χρεῖος

χρεῖος < χρή

επικός τύπος του χρέος

η οφειλή, το καθήκον, ο σκοπός


χρειώ

χρειώ < χρέος ή χρεία

έλλειψη, μεγάλη ανάγκη


χρεώ

χρεώ < χρέος ή χρεία

άλλη μορφή της λέξης χρειώ (ανάγκη, πόθος)


χρεών

χρεών < μετοχή του χράω

άκλιτος τύπος από τη μετοχή του χράω χρεών, το χρεών, ο χρησμός που δόθηκε από το μαντείο, εκείνο που θα γίνει αναγκαστικά, το προδιαγεγραμμένο από τη μοίρα, το δίκαιο, το ορθό


χρηματοδαίτης

χρηματοδαίτης

χρηματοδαίτης < χρῆμα και δατέομαι

εκείνος που διαμοιράζει μία περιουσία, ίσως τη δική του, αλλά ίσως χωρίς να έχει το δικαίωμα, δηλαδή κάποιου άλλου


χρημοσύνη

χρημοσύνη < χράομαι

χρεία, ανάγκη , ένδεια


χρησμοσύνη

χρησμοσύνη
-ης

χρησμοσύνη < χράομαι

παράκληση με φορτικό τρόπο

※ 5ος αιώνας πκε ⌘ Ἡρόδοτος, Ἱστορίαι, 9 (Καλλιόπη), 33.5

Σπαρτιῆται δὲ πρῶτα μὲν ἀκούσαντες δεινὰ ἐποιεῦντο καὶ μετίεσαν τῆς χρησμοσύνης τὸ παράπαν, τέλος δέ δείματος μεγάλου ἐπικρεμαμένου τοῦ Περσικοῦ τούτου στρατεύματος, καταίνεον μετιόντες.
#:::Κι όταν τ᾽ άκουσαν αυτά οι Σπαρτιάτες, στην αρχή αγανάχτησαν και σταμάτησαν να τον εκλιπαρούν, στο τέλος όμως, καθώς κρεμόταν πάνω απ᾽ τα κεφάλια τους φοβερή απειλή απ᾽ αυτή την περσική εκστρατεία, έδωσαν τόπο στην οργή τους και δέχτηκαν τους όρους του.
#:::Μετάφραση (1995): Ηλίας Σπυρόπουλος. Αθήνα:Γκοβόστης @greek‑language.gr

χρεία, ανάγκη , ένδεια

※ 3ος αιώνας πκε αιώνας ⌘ Απολλώνιος ο Ρόδιος, Ἀργοναυτικά, 2.473, @scaife.perseus

χρησμοσύνη τρύχεσκεν· ἐπʼ ἤματι δʼ ἦμαρ ὀρώρει


χρῆσις

χρῆσις < χράομαι ή χρήσιμος

χρήση, μεταχείριση

χρησιμότητα, πλεονέκτημα

στενή σχέση, ερωτική επαφή

χρησμός, απόκριση μαντείου


χρηστήριον

χρηστήριον < επίθετο χρηστήριος

ο χώρος του μαντείου, η έδρα του

ο χρησμός, η απόκριση ή κάποια διακήρυξη του μαντείου

η προσφορά προς το μαντείο, το δώρο, η θυσία, το θύμα


χρῖμα

χρῖμα
μεταγενέστερα
χρῖσμα

χρῖμα < χρίω

αυτό που επαλείφεται ή επιχρίεται, το χρίσμα, το λάδι, το μύρο


χρῖσμα

: χρῖσμα < αρχαίος τύπος χρῖμα < χρίω

αλοιφή, οτιδήποτε αλείφεται (ιδίως για πυκνά υγρά)

※ ἀγαθὸν δὲ τοῖσι χρίσμασι χρέεσθαι τοῖσιν ἱδρωτικοῖσιν ὑπὸ τὰς κρίσιας (Ιπποκράτης 460‑377, Περί Διαίτης, 72.20.21)

στόκος, ασβέστης

το χρίσμα, αναγόρευση (όπως με έλαιο)

ελληνιστική σημασία

χριστιανισμός

※ χρῖσμα ἔχετε ἀπὸ τοῦ ἁγίου (Καινή Διαθήκη, 1η επιστολή Ιωάννη (Ep.Jo.) 2.20)


χρυσώψ

χρυσώψ < χρυσός και ὤψ

με χρυσό, λαμπερό πρόσωπο, όψη που ακτινοβολεί


χρυσοχαίτης

χρυσοχαίτης
χρυσότας
χρυσοχαῖτα

χρυσοχαίτης < χρυσός και χαίτη

με χρυσά μαλλιά, επίθετο του Απόλλωνα


χρυσότας

δωρικός τύπος του χρυσοχαίτης


χρυσοχαῖτα

επικός τύπος του χρυσοχαίτης


χρυσορρόης

χρυσορρόης
χρυσορόης
χρυσορρόας

: χρυσορρόης < χρυσός και ῥέω

που περιέχει ψήγματα χρυσού, που έχει χρυσό ρείθρο, που καθώς κυλάει, ρέει μαζί του και χρυσάφι

μόνος γὰρ ὡς ἀληθῶς ὁ χρυσορόας καλούμενος Νεῖλος μετὰ τροφῶν ἀφθόνων καὶ χρυσὸν ἀκίβδηλον καταφέρει... (Αθήναιος, Δειπνοσοφισταί)

Τμώλου χρυσορόου χλιδᾷ μέλπετε τὸν Διόνυσον βαρυβρόμων ὑπὸ τυμπάνων, εὔια. (Σοφοκλής) : με την πολυτέλεια του <όρους> Τμώλου που από τις πλαγιές του τρέχει χρυσός....<εκτός και αν ονομαζόταν Τμώλος και ο ποταμός Κάϋστρος ή ο Έρμος>


χρυσορόης

άλλη γραφή του χρυσορρόης


χρυσορρόας

δωρικός τύπος του χρυσορρόης


χρυσόρραπις

χρυσόρραπις
επίθετο

: χρυσόρραπις-ράπιδος < χρυσός και ῥαπίς (ράβδος)

εκείνος με το χρυσό ραβδί, χαρακτηρισμός του Ερμή


χρυσάωρ

χρυσάωρ
-ορος

: χρυσάωρ < χρυσάορος ... -ωρ χρυσ- + ἄορ θέμα ... + • Η Ετυμολογία χρειάζεται ανάπτυξη με τεκμηρίωση. Μπορείτε να βοηθήσετε;

άλλη μορφή του χρυσάορος: εκείνος με το χρυσό ξίφος ή όργανο ή σύνεργο

χρυσάορα Φοῖβον Ὀρφέα χρυσάορα

Σχόλια στον Πίνδαρο@αναζήτηση Epinician or triumphal Odes, in four Books; together with the Fragments of his lost Compositions; revised and explained by John Will. Donaldson, 1841


χρυσαμοιβός

: χρυσαμοιβός < χρυσός και ἀμείβω

που διακινεί χρυσό, που κάνει συναλλαγές με χρυσό

που κάνει συναλλαγές σε ανθρώπινες ζωές, που εξαγοράζει τη ζωή με χρυσό

ὁ χρυσαμοιβὸς δ᾽ Ἄρης σωμάτων καὶ ταλαντοῦχος ἐν μάχῃ δορὸς


χρυσεῖον

χρυσεῖον
με γενική πληθ
χρυσέων

: χρυσεῖον < χρύσεος

το χρυσωρυχείο (συνώνυμο με τη φράση "χρύσεια μέταλλα")


χρυσίον

: χρυσίον < χρυσός

οποιοδήποτε χρυσό αντικέιμενο

μικρό κομμάτι χρυσού


χρυσίδιον

: χρυσίδιον < χρυσίον και χρυσίς για το (2)

μικρό κομμάτι χρυσού, μικρό ποσό χρημάτων, κάτι ασήμαντο, ειρωνικά

ἔφη πρός τήν ἐμήν μητέρα περί χρυσιδίων ἀντιλέγεσθαι: <προσπάθησε να υποβιβάσει το θέμα και> είπε ότι με τη μητέρα μου έχει μια διαφωνία για κάτι ασήμαντα κοσμήματα (Δημοσθένης)

ὡς οὐδέν δέονται χρημάτων, ἀργυρίδιον καί χρυσίδιον τόν πλοῦτον ἀποκαλοῦντες : κάνουν τους υπεράνω χρημάτων και αποκαλούν τον πλούτο ψιλολόγια (Ισοκράτης)

υποκοριστικό της λέξης χρυσίς (χρυσό πιάτο ή αγγείο, αργότερα και ρούχο, παπούτσι)


χρυσῖτις

χρυσῖτις
και σπανίως
χρυσίτης
αρσενικό

: χρυσῖτις < χρυσός

μικρό κομμάτι χρυσού, κάτι που περιέχει χρυσάφι


χρυσίτης

αρσενικό για τη λέξη χρυσῖτις που συνήθως απαντά θηλυκού γένους,


χρυσόπρασος

: χρυσόπρασος < χρυσός και πράσον

το χρυσοπράσιο, πετράδι με λάμψη πρασινωπή σαν τού πράσου ή του άγουρου σταφυλιού


χρύσασπις

: χρύσασπις < χρυσός και ἀσπίς

με χρυσή ασπίδα


συνεργατίδων

συνεργατίδων

γενική πληθυντικού του συνεργάτις


χρυσοκόμης

χρυσοκόμης
χρυσόκομος
χρυσοκόμας

: χρυσοκόμης < χρυσός και κόμη

με χρυσά μαλλιά (επίθετο του Διόνυσου, του Απόλλωνα, του Έρωτα)

με χρυσά στολίδια στο κεφάλι


χρυσοκόμας

δωρικός τύπος του χρυσοκόμης


χρυσόκομος

άλλη μορφή της λέξης χρυσοκόμης


χρυσορόας

δωρικός τύπος του χρυσορρόης

δωρικός τύπος του χρυσορόης


χρῶμα

: χρῶμα < θέμα χρω- (όπως στο χρώς, στο χρώννυμι) + -μα

το δέρμα, η επιφάνεια του σώματος, γενικά το επιφανειακό

ἐκ τῶν χρωμάτων καὶ σχημάτων θεωρεῖν (Πλάτωνας) : το να βγάζει κάποιος συμπέρασμα επιδερμικά, επιφανειακά, από την εμφάνιση των πραγμάτων, από τα εξωτερικά χαρακτηριστικά και τα φαινόμενα

το χρώμα, ειδικά του δέρματος , αλλά και γενικότερα

χρώματα βάπτειν (Ζήνων)

χρώμασι καὶ σχήμασι μιμεῖσθαι (Αριστοτέλης)

χρώματος ἔντριψις

τα χρώματα: κοσμήματα, στολίδια, ποικίλματα

στον πληθυντικό

το χρώμα, η ζωντάνια, η τάση, το ύφος στο λόγο

χρώματα λέξεων, το στριφνόν, τὸ τυκνόν χρῶμα

ποιητικῆς χρώματα

στη μουσική, η μουσική χροιά

χρώματα εὔχροα ἐκιθάρισε

δείτε και το μεσαιωνικό χρώματα (πολιτικά κόμματα στο Βυζάντιο)


χύσις

: χύσις < χέω

ροή, αφθονία


χύτλον

: χύτλον < χέω

αυτό που μορεί να χυθεί, το υγρό

μίγμα λαδιού και νερού, το υδρέλαιο

μίγμα για πλύσιμο, λούσιμο


χυτρεύς

: χυτρεύς < χύτρα

ο κατασκευαστής τσουκαλιών, χυτρών


χυτρίον

: χυτρίον < χύτρα

υποκοριστικό της χύτρας όπως και το χυτρίς


χυτρίς

χυτρίς
-ῖδος
-ίδος

: χυτρίς < χύτρ(ος) ή χύτρ(α) + υποκοριστικό επίθημα -ίς

είδος χύτρας, όπως και το χυτρίον


χυτρόπους

: χυτρόπους < χύτρα και πούς

η μεταλλική ή από άλλο υλικό βάση στην οποία στερέωναν τη χύτρα πάνω από τη φωτιά, η πυροστιά, συνήθως σιδερένιος τρίποδας


κύθρα

ιωνικός τύπος του χύτρα


κύτρα

ιωνικός τύπος  της λέξης χύτρα


χύτρος

χύτρος
κύθρος
κύτρος

: χύτρος < χύτρα

αρσενικός τύπος της λέξης χύτρα


κύθρος

κύθρος
κύτρος

ιωνικός τύπος  της λέξης χύτρος


κύτρος

κύτρος
κύθρος

ιωνικός τύπος  της λέξης χύτρος (η χύτρα)


χωλεία

: χωλεία < χωλεύω

η χωλότητα, το να κουτσαίνει κάποιος


χωλότης

: χωλότης < χωλεύω ή χωλαίνω

η αναπηρία στο πόδι, η αδυναμία χρήσης του ενός ποδιού


χωλίαμβος

: χωλίαμβος < χωλός και ἴαμβος

ιαμβικό μέτρο κατά το οποίο ο τελευταίος πους δεν είναι ίαμβος αλλά σπονδείος


χῶμα

χῶμα < χόω, χώννυμι

σωρευμένο χώμα σε τύμβο, σε ποταμό ως φράγμα, στα τείχη πόλης για να πολιορκηθεί

λάκκος, σκαμμένη γη, τάφος,


χώρη

ιωνικός τύπος του χώρα


χωρίον

: χωρίον < χώρ(α), χῶρ(ος) + υποκοριστικό επίθημα -ίον

περιοχή, μικρή πόλη, υποκοριστικό της χώρας

ιδιαίτερος χώρος, το τμήμα που περιβάλλεται μεταξύ γραμμών, όπως στο τρίγωνο, στο τετράγωνο κ.λπ., ιδιαίτερη περιοχή

χωρίο ενός κειμένου

ελληνιστική σημασία

τὸ χωρίον τὸ ἐπὶ τοῦ ἥπατος (Ιπποκράτης)


χῶρος

: χῶρος < είτε πρωτοϊνδοευρωπαϊκή *ǵʰeh₁ro- (εγκαταλειμμένος, έρημος), οπότε, ... είτε • Η Ετυμολογία χρειάζεται ανάπτυξη με τεκμηρίωση. Μπορείτε να βοηθήσετε;

χωρο- Αρχαίες ελληνικές λέξεις με πρόθημα χωρο- στο Βικιλεξικό

-χωρέω Αρχαίες ελληνικές λέξεις με επίθημα -χωρέω στο Βικιλεξικό

έδαφος συγκεκριμένης περιοχής, τόπος, τοποθεσία περιοχή (σχεδόν ως συνώνυμο για πολλές έννοιες της χώρας)

χῶρος ὑλήεις, ἐρῆμος, οἰοπόλος, ψαμαθώδης, εὐαής , ἀσυνήθης

ὁ Λιβυκὸς χῶρος - τῆς Ἀραβίης χῶρος (Ηρόδοτος)

χώρος, σχετικά διαχωρισμένο τμήμα εδάφους ή επιφανείας γενικά

νεκύων διεφαίνετο χῶρος : χώρος από την οποία είχαν πάρει τους νεκρούς της μάχης

κτήμα, υποστατικό, αγρός, εξοχή (Ξενοφών)

με κεφαλαίο (μεταγενέστερη έννοια) ονομασία για το Βορειοδυτικό άνεμο


χωρίδιον

χωρίδιον
χωρείδιον

: χωρίδιον < ίσως χώρα ή χῶρος

υποκοριστικό του χώρου ή της χώρας, χωρίον


χωρίτης

χωρίτης
και χωρῖτις  το

: χωρίτης < χώρα ή χωρίον

αγρότης, χωριάτης,κάτοικος, συγχωριανός,

εὐφαμεῖτε δέ, χωρῖται

που ζει, προέρχεται από μια τοποθεσία, που βρίσκεται τώρα επί τόπου

χωρίτης δράκων


ψύθος

ψύθος
-ψύθεος

: ψύθος < ψεῦδος

επικός τύπος του ψεῦδος


ψεῦδις

ψεῦδις-ιος
ίσως και
επίθετο

: ψεῦδις < ψεῦδος

επικός τύπος  της λέξης ψευδής


ψεύστης

: ψεύστης < ψεύδω


ψύδραξ

: ψύδραξ < ψυδρός

λευκή φλύκταινα, φουσκάλα στη γλώσσα -που υποτίθεται ότι έβγαινε στη γλώσσα όσων έλεγαν ψέματα


ψῦξις

ψῦξις-ψύξεως

: ψῦξις < (ψύχω) ψυξ- + -ις

μέσο ψύξης, τρόπος ή μέσο για να ψύχεται κάτι

χιόνος ἢ ἄλλης ψύξιος


ψυχρότης

: ψυχρότης (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική ψυχρό(ς) + -της

η παγερότητα, η κρυάδα, το ψύχος στη συμπεριφορά ή γενικά ως κατάσταση

ελληνιστική κοινή


ψῦχος

: ψῦχος < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή ρίζα *bʰes- (φυσώ). Ομόρριζο: ψύχω.


ψῶχος

: ψῶχος < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή ρίζα *bʰes- (τρίβω). Ομόρριζο: ψώχω (τρίβω).


ψώρη

: ψώρη < ψάω

ιωνικός τύπος  της λέξης ψώρα (φαγούρα αλλά και η ασθένεια)


ψυχάριον

ψυχάριον
-ου
ψυχίδιον

: ψυχάριον < ψυχ(ή) + υποκοριστικό επίθημα -άριον

υποκοριστικό της ψυχής, μικρή ψυχή

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Πλάτων, Πολιτεία, 7, 519a

καὶ ἄχρηστον αὖ καὶ βλαβερὸν γίγνεται. ἢ οὔπω ἐννενόηκας, τῶν λεγομένων πονηρῶν μέν, σοφῶν δέ, ὡς δριμὺ μὲν βλέπει τὸ ψυχάριον καὶ ὀξέως διορᾷ ταῦτα ἐφ᾽ ἃ τέτραπται, ὡς οὐ φαύλην ἔχον τὴν ὄψιν, κακίᾳ δ᾽ ἠναγκασμένον ὑπηρετεῖν, ὥστε ὅσῳ ἂν ὀξύτερον βλέπῃ, τοσούτῳ πλείω κακὰ ἐργαζόμενον;
*:::και άλλοτε απεναντίας άχρηστη και βλαβερή. Ή δεν έχεις προσέξει ακόμα, αυτών των ανθρώπων, που τους λένε πονηρούς μα και έξυπνους μαζί, με πόσο διαπεραστική ματιά η μικρή τους η ψυχή και με τί φωτιά μάτι βλέπει όσα την ενδιαφέρουν, γιατί δεν έχει αδύνατη όραση, μα επειδή είναι αναγκασμένη να υπηρετεί την κακία τους, όσο μεγαλύτερη είναι η οξυδέρκειά τους τόσο και μεγαλύτερο κακό κάνουν;
*::: Μετάφραση (στη δημοτική, χ.χ.): Ιωάννης Γρυπάρης. Θεσσαλονίκη: ΚΕΓ, 2015 (στην καθαρεύουσα, 1911, Εκδ.Φέξη) @greek‑language.gr


ψυχίδιον

ψυχίδιον
ψυχάριον

: ψυχίδιον < ψυχή

υποκοριστικό της ψυχής, μικρή ψυχή


πομπεύς

: πομπεύς < πέμπω

ο προπομπός, ο οδηγός

που βοηθά στο να φτάσει κάποιος κάπου

οὖροι νηῶν πομπῆες (οι ούριοι άνεμοι βοήθησαν τα καράβια)


πόμπιμος

πόμπιμος
ος
ον

: πόμπιμος < πομπεύω

ο πομπεύς αλλά ως επίθετο, ο συνοδός, ο οδηγός ο προπομπός

εκείνος που ευνοεί μια αποστολή, που τη βοηθά να φτάσει κάπου, που την υποδέχεται

οὔτε πομπίμοις κώπαις ἐρέσσων οὔτε λαίφεσιν νεώς.


πομπεῖον

: πομπεῖον < πομπή

σκεύος ειδικό για πομπές

οίκημα όπου φύλασσαν τα απαραίτητα για τις πομπές


κλῆσις

: κλῆσις < θέμα κλη-, μεταπτωτική βαθμίδα για την πρωτοϊνδοευρωπαϊκή ρίζα *kelh₁- (φωνάζω, καλώ), απ' όπου και το καλέω / καλῶ + -σις

πρωτοκλήσια

ουδέτερο, πληθυντικός

η κλήτευση στο δικαστήριο, συνήθως για κατηγορούμενο, άρα και η κατηγορία

νομικός όρος

η πρόσκληση, το κάλεσμα σε μια γιορτή

η επίκληση προς ανώτερη δύναμη

η κλήση σε βοήθεια

το μεταφυσικό κάλεσμα, το κάλεσμα κάποιας ανώτερης δύναμης

η ονομασία, τρόπος που καλούμε κάποιον

ο τρόπος που καλούνται τα ονόματα, αν καλούνται ως αρσενικά ή θηλυκά, αλλά και οι πλάγιες πτώσεις

ἔχειν θηλείας ἢ ἄρρενος κλῆσιν

σημείωση: διαφορετικό από το κλίσις (η κλίση, πώς κλίνεται)


ἀπόφανσις

: ἀπόφανσις < ἀποφαίνω

διακήρυξη, βεβαίωση


ἀπόφασις

: ἀπόφασις < ἀποφαίνω: ἀπό- + φάσις (κατηγορία) < μηδενική βαθμίδα φα- του φαίνω (φανερώνω, φέρνω στο φως) < απώτερη αρχή η πρωτοϊνδοευρωπαϊκή ρίζα *bʰeh₂- (με τη σημασία: λάμπω)

απόφαση εξουσίας, δικαστηρίου, καταδίκη, τελεσίδικη σοβαρή δήλωση κάποιου που θεωρείται αυθεντία, κάποιου που ορίστηκε ως διαιτητής


ἀπόφασις

: ἀπόφασις < ἀπόφημι: < ἀπό- + φάσις < θέμα φα- του φημί < απώτερη αρχή η πρωτοϊνδοευρωπαϊκή ρίζα *bʰeh₂- (με τη σημασία: λέω, μιλάω)
: ΑΠΟΓΟΝΟΙ: ⇒ μεσαιωνικά ελληνικά: ἀπόφασις ⇒ νέα ελληνικά: απόφαση

η διάκριση, η άρνηση, ο διαχωρισμός, το αντώνυμο της κατάφασης


ἐμφάνισις

: ἐμφάνισις < ἐμφανίζω

έκθεση, το να εκθέτει κάποιος έναν ισχυρισμό π.χ. ως αβάσιμο, αλλά και το αντίθετο

έκθεση αποδεικτικών στοιχείων, που αποδεικνύουν το αληθές ενός ισχυρισμού


ἐμφανισμός

: ἐμφανισμός < ἐμφανίζω

εκδήλωση, έκφραση,

πληροφορία, εξήγηση, ερμηνεία


ἔμφασις

ἔμφασις
ελληνιστική

: ἔμφασις < ἐμφαίνω

η εικόνα, η αντανάκλαση σε νερό ή καθρέφτη, η εμφάνιση

η εκδήλωση, το επιφανειακό, τα φαινόμενα

νόημα, σημασία


ἐπιφάνεια

: ἐπιφάνεια < ἐπιφανής < ἐπιφαίνω

λαμπρότητα, διάκριση, υπεροχή

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Πλάτων, Ἀλκιβιάδης 1ος (ψευδεπίγραφο), 124c Platonis quae extant opera, τόμος 8, 1825

ᾧ καὶ πιστεύων λέγω ὅτι ἡ ἐπιφάνεια δι᾽ οὐδενὸς ἄλλου σοι ἔσται ἢ δι᾽ ἐμοῦ.

※ 4ος πκε αιώνας ⌘ Δημοσθένης, Ἐρωτικός, Ἐρωτικός, Ed. Dindorf

τὴν δ᾽ ἄλλην ἐπιφάνειαν τῆς σαυτοῦ φύσεως καὶ τὴν τῆς ψυχῆς ἀνδρείαν ἐν τοῖς ἀγῶσι μάλιστ᾽ ἐνεδείξω.

※ Εὐκλείδης Στοιχεῖα, 1. Euclidis Elementorum sex libri priores, 1825

ἐπιφάνεια δέ ἐστιν, ὃ μῆκος καὶ πλάτος μόνον ἔχει. ἐπιφανείας δὲ πέρατα γραμμαί. ἐπίπεδος ἐπιφάνειά ἐστιν, ἥτις ἐξ ἴσου ταῖς ἐφ᾽ ἑαυτῆς εὐθείαις κεῖται

θεϊκή παρουσία, εμφάνιση

ελληνιστική σημασία

※ 1ος/2ος κε αιώνας ⌘ Πλούταρχος, Βίοι Παράλληλοι, Θεμιστοκλῆς, 30.6

διαφυγὼν δὲ τὸν κίνδυνον οὕτω καὶ θαυμάσας τὴν ἐπιφάνειαν τῆς θεοῦ ναὸν κατεσκεύασεν ἐν Μαγνησίᾳ Δινδυμήνης καὶ τὴν θυγατέρα Μνησιπτολέμαν ἱέρειαν ἀπέδειξεν.
#:: Έτσι ο Θεμιστοκλής ξέφυγε τον κίνδυνο και θαύμασε το φανέρωμα της θεάς. Της έχτισε ναό στη Μαγνησία με την επωνυμία της Δινδυμήνης και της έδωσε ως ιέρεια τη θυγατέρα του Μνησιπτολέμα.
#::: Μετάφραση (1965): Μιχ. Χ Οικονόμου. Αθήνα: ΟΕΔΒ & σε αγκύλες, χωρία που παραλήφθηκαν@greek‑language.gr
#::: ΣτΕ: για το όραμα του Θεμιστοκλή που τον ειδοποίησε στον ύπνο του για κίνδυνο η Ρέα ή η Κυβέλη, η «μητέρα των θεών», όπως αναφέρει.

※ 2ος κε αιώνας ⌘ Καινή Διαθήκη, Παύλου τοῦ Ἀποστόλου ἡ πρὸς Τιμόθεον ἐπιστολὴ δευτέρα, 1.10

φανερωθεῖσαν δὲ νῦν διὰ τῆς ἐπιφανείας τοῦ σωτῆρος ἡμῶν Χριστοῦ Ἰησοῦ, καταργήσαντος μὲν τὸν θάνατον φωτίσαντος δὲ ζωὴν καὶ ἀφθαρσίαν διὰ τοῦ εὐαγγελίου

μέτωπο στρατού, επίθεση στρατού, εμφάνιση στρατού ξαφνική

ελληνιστική σημασία


φορεῖον

: φορεῖον< φορά < φέρω

το μέσο μεταφοράς

μισθός μεταφορέα ή πορτιέρη


φερνίον

: φερνίον< φέρω ή φερνή

το καλάθι με τα ψάρια


φέρμα

: φέρμα < φέρ(ω) + -μα

αυτό που φέρεται, ο καρπός της γης

που κυοφορείται, ο καρπός της μήτρας


ἀέλιος

ἀέλιος
επίσης
κρητικός τύπος
ἀβέλιος
ἠέλιος
ἅλιος

άλλη μορφή της λέξης ἥλιος (δωρικός τύπος , αιολικός τύπος  και αρκαδικός τύπος)

φως, ακτίνες του ήλιου


ἀβέλιος

ἀβέλιος
επίσης
ἠέλιος
ἅλιος
και
αρκαδικός τύπος
ἀέλιος

κρητικός τύπος του ἥλιος


ἠέλιος

ἠέλιος
επίσης
ἅλιος
και
αρκαδικός τύπος
ἀέλιος
κρητικός
τύπος
ἀβέλιος

επικός τύπος του ἥλιος

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ὀδύσσεια, 19 (τ. Ὀδυσσέως καὶ Πηνελόπης ὁμιλία. Νίπτρα.), στίχ. 426 (426-427 )

ἦμος δ᾽ ἠέλιος κατέδυ καὶ ἐπὶ κνέφας ἦλθε, | δὴ τότε κοιμήσαντο καὶ ὕπνου δῶρον ἕλοντο.
*:::Όταν ο ήλιος έδυσε κι έπεσε το σκοτάδι, | επήγαν τότε να πλαγιάσουν, για να χαρούν το δώρο του ύπνου.
*::: Μετάφραση σε πεζό (2006): Δημήτρης Ν. Μαρωνίτης, @greek‑language.gr


ἅλιος

ἅλιος
επίσης
ἠέλιος
και
αρκαδικός τύπος
ἀέλιος
κρητικός
τύπος
ἀβέλιος

επικός τύπος του ἥλιος


νεοσσιά

: νεοσσιά < + -ιά → δείτε νεοσσός • Η Ετυμολογία χρειάζεται ανάπτυξη με τεκμηρίωση. Μπορείτε να βοηθήσετε;

η φωλιά πουλιού με τους νεοσσούς του

η φωλιά, το λημέρι οποιουδήποτε ζώου

κατ’ επέκταση


γάγγλιον

: γάγγλιον < ίσως συνδέεται με τα ἄγλις (κεφάλι σκόρδου) και γέλγις (βολβός, σκελιδα σκόρδου), αβέβαιου ετ.

υποδόριο οίδημα

σύμπλεγμα νεύρων


γαζοφύλαξ

: γαζοφύλαξ (ελληνιστική κοινή) < γάζ(α) (θησαυρός) + αρχαία ελληνική -ο- + -φύλαξ (φύλακας)

θησαυροφύλακας


γαλακτοπότης

γαλακτοπότης
-ου

: γαλακτοπότης < γαλακτο- + -πότης

που πίνει γάλα

※ 5ος αιώνας πκε ⌘ Ἡρόδοτος, Ἱστορίαι, 1 (Κλειώ), 216

ἀλλ᾽ ἀπὸ κτηνέων ζώουσι καὶ ἰχθύων: γαλακτοπόται δ᾽ εἰσί. [για τους Μασσαγέτες]
*:: Μετάφραση (1964): Δημήτρης Ν. Μαρωνίτης Αθήνα:Γκοβόστης @greek‑language.gr


γαλεώτης

: γαλεώτης < γαλῆ ή πάντως από την ίδια ρίζα

είδος σαύρας με κηλίδες, η γουστέρα, ασκαλαβώτης


γαλόως

γαλόως
τῆς
γαλόω

: γαλόως < πρωτοελληνική ρίζα, Συγγενή: λατινικά glos, φρυγικά γέλαρος

η κουνιάδα, η νύφη, η γυναίκα του αδελφού ή η αδελφή του συζύγου

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ἰλιάς, 3 (Γ. Ὅρκοι. Τειχοσκοπία. Ἀλεξάνδρου καὶ Μενελάου μονομαχία.), στίχ. 122 (121-122 )

Ἶρις δ᾽ αὖθ᾽ Ἑλένῃ λευκωλένῳ ἄγγελος ἦλθεν, | εἰδομένη γαλόῳ, Ἀντηνορίδαο δάμαρτι,
*:::Μηνύτρα στην λευκόχερην Ελένην ήλθ᾽ η Ίρις | και ομοιώθη με την αδελφήν του ανδρός της Λαοδίκην,
*::: Έμμετρη μετάφραση (1922): Ιάκωβος Πολυλάς, @greek‑language.gr


γάργαλος

: γάργαλος < ηχοποίητη λέξη

φαγούρα, κνησμός


γάργαρα

: γάργαρα < αβέβαιης ετυμολόγησης

πλήθος, συρφετός, αφθονία

γάργαρα ἀνθρώπων, ἀνδρῶν


γαργαρεών

: γαργαρεών < γάργαρα (πλήθος) ή ίσως από τον ήχο της γαργάρας όπως και σήμερα

η σταφυλή στο τέλος του ουρανίσκου


γαστρίδιον

γαστρίδιον < γάστρ(α) + υποκοριστικό επίθημα -ίδιον ή υποκοριστικό του γαστήρ

υποκοριστικό


γάστρις

γάστρις < γάστρα ή γαστήρ

ο κοιλαράς, η κοιλαρού, ο λαίμαργος, ο φαγάς


γάστρων

γάστρων < γάστρα ή γαστήρ


γαστρίον

γαστρίον < γάστρ(α) + υποκοριστικό επίθημα -ίον ή υποκοριστικό του γαστήρ

το λουκάνικο

υποκοριστικό του γάστρα


γαστροκνημία

γαστροκνημία

γαστροκνημία < γαστήρ και κνήμη

η γάμπα, το μυώδες μέρος της κνήμης


γαυλός

γαυλός < αβέβ. ετυμ. ίσως φοινικικής προέλευσης, μάλλον από το γαῦλος, τα στρογγυλά φοινικικά πλοία

στρογγυλό σκεύος για να συγκεντρώνεται το γάλα των ζώων, η καρδάρα, γενικά κάδος


γαῦλος

γαῦλος < αβέβ. ετυμ. ίσως φοινικικής προέλευσης

τα με αρκετά σρογγυλό κύτος πλοία των Φοινίκων


ἄντλος

το αμπάρι πλοίου

ὅπλα τε πάντα // εἰς ἄντλον κατέχυνθʼ - καὶ τʼ ἄρμενα ὀλα στʼ αμπάρι πέταξε (Οδύσσεια, μ 411)

το νερό που μαζεύεται στο αμπάρι ενός πλοίου


γεινάμενος

γεινάμενος < γείνομαι

ουσιαστικοποιημένη μετοχή του γείνομαι: ο πατέρας (και, αντίστοιχα γειναμένη η μητέρα)


γειναμένη

γειναμένη < γείνομαι

ουσιαστικοποιημένη μετοχή του γείνομαι: η μητέρα ( και, αντίστοιχα γεινάμενος ο πατέρας , γεινάμενοι: οι γονείς)


γεινάμενοι

γεινάμενοι < γείνομαι

ουσιαστικοποιημένη μετοχή του γείνομαι: οι γονείς ( επίσης : γειναμένη η μητέρα, γεινάμενος ο πατέρας )


γεισίποδες

: γεισίποδες < γεῖσον και πούς

τα δοκάρια που τοποθετούνταν για να υποστηριχθεί το γείσο


εὐχρηστία

: εὐχρηστία < εὖ + χρῶμαι

ετοιμότητα προς χρήση

οικονομική πίστη, φερεγγυότητα


γειτόνημα

: γειτόνημα < γείτων

η γειτονιά, η γειτνίαση, το κοντινό, αυτό που συνορεύει με κάτι


γέλγις

γέλγις
γέλγιθος
γέλγιος
γέλγιδος

πιθανόν άλλη μορφή της λέξης ἄγλις (κεφάλι σκόρδου, σκελίδα, σκόρδο)


Βουκάτιος

: Βουκάτιος < → λείπει η ετυμολογία

Ο Βουκάτιος ήταν όνομα μήνα της αρχαιότητας στην Κεντρική Ελλάδα (π.χ. Δελφοί)


ἀγλιθάριον

ἀγλιθάριον < υποκοριστικό του ἄγλις• Η Ετυμολογία χρειάζεται ανάπτυξη με τεκμηρίωση. Μπορείτε να βοηθήσετε;

το μικρό σκόρδο, ίσως η σκελίδα

υποκοριστικό


ἀνάβασις

ἀνάβασις
ἄμβασις

: ἀνάβασις < ἀναβαίνω • Η Ετυμολογία χρειάζεται ανάπτυξη με τεκμηρίωση. Μπορείτε να βοηθήσετε;

εκστρατεία στο εσωτερικό

Κύρου ἀνάβασις

ανάβαση, ανέβασμα, σε πύργο, σε βουνό, σκαρφάλωμα

ανάβαση σε άλογο

ανύψωση, εξύψωση στον ουρανό

ανύψωση της στάθμης υδάτων ποταμού

ανέβασμα σκάλας (ελληνιστική έννοια)

επιδείνωση πριν από κρίση για αρρώστιες (ελληνιστικό)

η πρόοδος των αριθμών (ελληνιστικό)


ἄμβασις

: ἄμβασις < ἀναβαίνω

επικός τύπος του ἀνάβασις


ἀναβάτης

ἀναβάτης
ἀμβάτης

: ἀναβάτης < ἀναβαίνω • Η Ετυμολογία χρειάζεται ανάπτυξη με τεκμηρίωση. Μπορείτε να βοηθήσετε;

ο αναβάτης σε άλογο

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Πλάτων, Κριτίας, 119b

ἀναβάτας, ἔτι δὲ συνωρίδα χωρὶς δίφρου καταβάτην τε μικράσπιδα καὶ τὸν ἀμφοῖν μετ' ἐπιβάτην τοῖν ἵπποιν ἡνίοχον ἔχουσαν, ὁπλίτας δὲ δύο καὶ τοξότας σφενδονήτας τε ἑκατέρους δύο, γυμνῆτας δὲ λιθοβόλους καὶ ἀκοντιστὰς τρεῖς ἑκατέρους, ναύτας δὲ τέτταρας εἰς πλήρωμα διακοσίων καὶ χιλίων νεῶν.

εκείνος που έχει σκαρφαλώσει π.χ. σε δέντρο

ο επιβήτορας, το άλογο


ἀμβάτης

: ἀμβάτης < ἀναβαίνω

επικός τύπος  της λέξης ἀναβάτης


ἄνεσις

: ἄνεσις < με μεταπτωτική βαθμίδα του ἀνίημι, από τον αόριστό του ἀνέσαιμι

η χαλάρωση σχοινιού, χορδής

αναψυχή, ψυχική χαλάρωση

η χαλάρωση θεσμών, ηθών

δεικνὺς τὴν τῶν γυναικῶν παρ᾽ ὑμῖν ἄνεσιν

η μείωση, η ελάφρυνση από κάτι γενικά αρνητικό, η ύφεση για ασθένειες

ελληνιστική σημασία

ἄνεσις φόρου, ἄνεσις τελών, ἄνεσις κακῶν

ἄνεσις (πυρετού_

≠ αντώνυμα: παροξυσμός

συλλαβή χωρίς πνεύμα

άτονη νότα στη μουσική

ελληνιστική σημασία


γενέθλη

γενέθλη
γένεθλον
ρίζα και -θλον

: γενέθλη < γίγνομαι / γενεά + -θλον ή απο τον αόριστο ἐγεννήθην του γεννάω-γεννῶ

γέννηση, γενέθλια, ημέρα γέννησης

γενέθλας ἀρχά

φυλή, γενεά, οικογένεια, συγγένεια

σῆς ἐξ αἵματός εἰσι γενέθλης (:εξ αίματος συγγένεια, εξ αίματος καταγωγή, γενεά)

τόπος παραγωγής, τόπος γέννησης ή ιδιότητα

ἦρχον τηλόθεν ἐξ Ἀλύβης, ὅθεν ἀργύρου ἐστὶ γενέθλη (: από την Αλύβη, τόπο με πολλά κοιτάσματα αργύρου)

Παιήονός εἰσι γενέθλης (:<ο καθένας> παριστάνει το γιατρό, λες και γεννήθηκε γιατρός, γιατρός εκ γενετής)

απόγονος, γένος

εἰ τὰ θνητῶν μὴ καταισχύνεσθ᾽ ἔτι γένεθλα (: αλλά αν δεν σέβεσαι το ανθρώπινο είδος, τα παιδιά των ανθρώπων, των θνητών -Σοφοκλής, Οιδ. Τύρ. 1425)


γένεθλον

γένεθλον
γενέθλη

: γένεθλον < γίγνομαι / γενεά + -θλον ή απο τον αόριστο ἐγεννήθην του γεννάω-γεννῶ

μορφή της λέξης γενέθλη


γένειον

: γένειον, ήδη ομηρικό < *γέ-νεϜ-ιον, υποκοριτικό του γένυς (γνάθος, σαγόνι)

οὐδὲν ἄλλο πλὴν '''γένειον''' καὶ κέρατα

πιγούνι, το κάτω σαγόνι


γενειάτης

γενειάτης
γενειήτης
επίσης
για ζώα
γενειῆτις

: γενειάτης < γένειον

ο γενειοφόρος, κάποιος με πολλά γένεια, ώριμος

καὶ αὐτὸν ἄγουσι γενειήταν Διὸς υἱόν (Θεόκριτος)

ἀναπλάττουσι γενειήτην μὲν τὸν Δία, παῖδα δὲ εἰς ἀεὶ τὸν Ἀπόλλωνα (Λουκιανός)

τα ζώα με γένι

γενειητῶν ἔργον ὄρωρε τράγων


γενειήτης

ιωνικός τύπος του γενειάτης


ἔργον

: ἔργον < ϝέργον < (κληρονομημένο) πρωτοελληνική *wérgon < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή *wérǵom (δουλειά) < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή *werǵ (εργάζομαι, δημιουργώ), συγγενή τα αρχαία ελληνικά ὄργανον, αγγλοσαξονικά weorc (αγγλικά work) (δουλειά), αλβανικά vërdhoj (δουλεύω χωρίς ανάπαυση), αρμενικά գործ (γκορκ) (δουλειά)

ἐργο- Αρχαίες ελληνικές λέξεις με πρόθημα ἐργο- στο Βικιλεξικό

-ουργεῖον Αρχαίες ελληνικές λέξεις με επίθημα -ουργεῖον στο Βικιλεξικό

-ουργός Αρχαίες ελληνικές λέξεις με επίθημα -ουργός στο Βικιλεξικό

η εργασία, η δουλειά, η βασική ασχολία

ἀλλ᾽ εἰς οἶκον ἰοῦσα τὰ σ᾽ αὐτῆς ἔργα κόμιζε, ἱστόν τ᾽ ἠλακάτην τε (:τράβα στο σπίτι και κοίτα τις δικές σου δουλειές, το πλέξιμο και τη ρόκα)

πολεμήια ἔργα, θαλάσσια ἔργα (ναυτοσύνη, αλλά και αλιεία), ἔργα γάμοιο,

το αποτέλεσμα της εργασίας, το έργο, η ενέργεια, η πράξη, η δραστηριότητα, αυτό που δε γίνεται μόνο του, αλλά το κάνει κάποιος, αυτό που δημιουργείται

Ἔργα καὶ Ἡμέραι (το έργο του Ησίοδου για τα επιτεύγματα, τις ενέργειες ανθρώπων και θεών, τα γεγονότα)

καἄκουε τοὔργον (: κι άκου τι πρέπει να κάνεις)

κυρίως ο πολεμικός άθλος, αλλά και κάτι ξεχωριστό, κάποιο κατόρθωμα, επίτευγμα γενικότερα

τῶν δὲ πρότερον ἔργων μέγιστον ἐπράχθη τὸ Μηδικόν (: από τα κατορθώματα του παρελθόντως, το σπουδαιότερο που επιτεύχθηκε ήταν το Μηδικό -ενν. τους Περσικούς πολέμους)

αγρόκτημα, οργωμένη γη, ακίνητη περιουσία, καλλιεργήσιμη γη, χωράφι, καλλιέργεια

ὄφρ᾽ ἂν μέν κ᾽ ἀγροὺς ἴομεν καὶ ἔργ᾽ ἀνθρώπων, τόφρα σὺν ἀμφιπόλοισι μεθ᾽ ἡμιόνους καὶ ἄμαξαν καρπαλίμως ἔρχεσθαι (: ὅσο χωράφια ἢ χτήματα περνοῦμε τῶν ἀνθρώπων, ἐσὺ νὰ γοργοπερπατᾶς πίσω ἀπὸ ζὰ κι ἁμάξι, μὲ τὶς κοπέλες)

δύο δ᾽ αἰὲν ἔχον πατρώια ἔργα ( : κι άλλοι δύο φρόντιζαν για τα πατρικά χωράφια, τα γονικά χωράφια)

το έμπρακτο σε αντιδιαστολή προς το θεωρητικό ή το προφορικό, προς τα λόγια

καὶ μὴν ἔργῳ κοὐκέτι μύθῳ... ( από τη θεωρία στην πράξη)

σὺ δ᾽ ἡμὶν ἡ μισοῦσα μισεῖς μὲν λόγῳ, ἔργῳ δὲ τοῖς φονεῦσι τοῦ πατρὸς ξύνει (:εσύ μιλάς για το μίσος, αλλά μισείς μόνο στα λόγια, γιατί στην πράξη συντάσσεσαι με τους φονιάδες του πατέρα μας)

λόγοισιν εἴτ᾽ ἔργοισιν εἰς βλάβην φέρον (: αν τον έβλαψα με λόγια ή με έργα)

η φράση ἔργον ἐστί ακόμα κι όταν το ρήμα παραλειπόταν, είχε διάφορα νοήματα

δε χρησιμεύει, δεν κάνουμε τίποτα έτσι :οὐδὲν ἔργον ἑστάναι ή οὐδὲν ἔργον ταῦτα θρηνεῖσθαι

δεν είναι δουλειά του, είναι αλλουνού :οὐ γὰρ θερμότητος οἶμαι ἔργον ψύχειν ἀλλὰ τοῦ ἐναντίου, οὐδὲ ξηρότητος ὑγραίνειν ἀλλὰ τοῦ ἐναντίου, οὐδὲ δὴ τοῦ ἀγαθοῦ βλάπτειν ἀλλὰ τοῦ ἐναντίου

λειτουργία (ἔργα τοῦ ἐγκεφάλου -Γαληνός)

χρειάζεται (καὶ ἐνταῦθα δὴ πολλῆς φυλακῆς ἔργον : πρέπει να προσέξουμε, να δείξουμε επιφυλακτικότητα)

με το ἔχω και το παρέχω: δημιουργώ προβλήματα, ζητήματα ή με καλή έννοια μπαίνω στον κόπο


γενετήρ

γενετήρ
γενέτειρα
το

: γενετήρ < γίγνομαι

ο πατέρας, ο γεννήτορας, αλλά και οι γονείς και οι πρόγονοι

οὐδὲ τεοῦ πάππου θρόνος ἤρκεσεν, οὐ γενετῆρος ὄλβος (δεν βοήθησε ούτε ο πλούτος του παπού σου ούτε η ευλογία των γονιών -επίγραμμα, για παιδί που πέθανε)

που γεννάει, προκαλεί, φέρνει

τὸν ἡσυχίης γενετῆρα, τὸν παύοντα νόσους καὶ πενίης ὀδύνας


γενέτης

: γενέτης < γενετή ή γένεσις

ο πατέρας, ο πρόγονος, στον πληθυντικό οι γονείς

παῖς ἑπτὰ καὶ δεκέτης φῶς λίπον ἀελίου· ἀντὶ δέ μου στεφάνων γενέται καὶ πατρὶς ἔχουσιν ὀστέα μοῦνα λίθῳ τῷδ’ ἔνι κευθόμενα· χαῖρε, παροδεῖτα (επίγραμμα σε τάφο γύρω στο 180 π.Χ., για αγόρι 17 ετών, που αντί για στεφάνι στην πάλη στα Πύθια "οι γονείς και η πατρίδα μου έχουν τα οστα μου μόνα, με πέτρα σκεπασμένα, χαίρε διαβάτη")

ἔνοπλος γὰρ ἐπ᾽ αὐτὸν ἐπενθρῴσκει πυρὶ καὶ στεροπαῖς ὁ Διὸς γενέτας (ο γιος του Δία, ο Απόλωνας)

ο συγγραφέας και ο δημιουργός (μεταγενέστερη έννοια)


γενέτωρ

: γενέτωρ < γενετή ή γένεσις

τοῦ δὲ Ἀλεξάνδρου τούτου ἕβδομος γενέτωρ Περδίκκης ἐστὶ (: αυτού του Αλεξάνδρου γεννήτορας πριν από επτεά γενεές ήταν ο Περδίκκης)

που γεννάει, προκαλεί

ἀλλὰ μέγας πόντος γενέτωρ νεφέων ἀνέμων τε καὶ ποταμῶν


γεννήτωρ

γεννήτωρ
γεννάτωρ

: γεννήτωρ < γεννάω

ο δημιουργός

θεῷ γεννήτορι πάντων

γενέτωρ, Ζεύς

πατέρας, ο πρόγονος,


γεννάτωρ

δωρικός τύπος του γεννήτωρ


γεννήτης

: γεννήτης < γεννάω

στον πληθυντικό, οι γεννῆται, αρχηγοί γένους ή οικογενείας

εἰς τοὺς γεννήτας καὶ εἰς τοὺς φράτορας ἐνέγραψε


γεννητής

: γεννητής < γεννάω

ο πρόγονος, ο πατέρας


γέννησις

γέννησις
γέννασις

: γέννησις < γεννάω

τῆς γεννήσεως καὶ τοῦ τόκου ἐν τῷ καλῷ

παραγωγή (π.χ. αγαθών)


γέννασις

δωρικός τύπος του γέννησις


γέντα

γέντα
μόνο πληθ.

: γέντα < γέμω

τα έντερα, τα σπλάχνα


γένυς

: γένυς < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή ρίζα *ǵénu-, *ǵénus (μάγουλο, σαγόνι, πιγούνι)∙ συγγενές των γένειον και γενειάς, και γενηίς και γνάθος

η γνάθος, τα σαγόνια με τα δόντια

η κόψη, ο πέλεκυς


γέρρον

: γέρρον < ίσως εἴρω (αρμαθιάζω)

αντικείμενο πλεγμένο από βέργες, όπως ασπίδα πλεχτή πάνω στην οποία κολλούσαν δέρμα

η επιμήκης ασπίδα των Περσών

καλύβα από βέργες


φήρ

αιολικός τύπος  του θήρ


θήρη

ιωνικός τύπος  του θήρα (κυνήγι, επιδίωξη}


φίλαμα

: φίλαμα < φιλέω

δωρικός τύπος του φίλημα


φίλιννα

: φίλιννα < αβέβαιο, πιθανόν από το φιλέω

αγάπη, αγαπούλα, ίσως γλυκόλογο, ίσως ειρωνικό


φιλήτωρ

: φιλήτωρ < φιλέω

ο ερωτικός σύντροφος

ὁ μὲν γὰρ οὕτως, ἡ δέ τοι κύκνου δίκην τὸν ὕστατον μέλψασα θανάσιμον γόον κεῖται, φιλήτωρ τοῦδ᾽: ἐμοὶ δ᾽ ἐπήγαγεν εὐνῆς παροψώνημα τῆς ἐμῆς χλιδῆς (αυτός κείτεται έτσι. Κι αυτή σαν κύκνος που είπε τον τελευταίο του θρήνο πεθαίνοντας, κείτεται εδώ, η ερωμένη του -για τον Αγαμέμνονα και την Κασάνδρα - Αισχύλος)

' τὸν μὲν γὰρ ἐρώμενον καλοῦσι κλεινὸν τὸν δ᾽ ἐραστὴν φιλήτορα (Ο Στράβων για τους Κρητικούς, ότι στις ομοφυλοφογιλικές σχέσεις έλεγαν '''κλεινόν τον παθητικό εραστή και ''φιλήτορα τον ενεργητικό)


φιλίτια

: φιλίτια < φιλίτιον και φιδίτιον ή περιπαικτικά για την τσιγκουνιά στο φτωχικό γεύμα φειδίτιον (φείδομαι) ο χώρος όπου έτρωγαν το συσσίτιο οι Σπαρτιάτες

το λιτό σπαρτιατικό γεύμα, το συσσίτιο των ανδρών σε κοινο τραπέζι και χώρο


φιλίτιον

φιλίτιον
φιδίτιον
ή για την
τσιγκουνιά
στο φτωχικό γεύμα  &
φειδίτιον
φείδομαι

: φιλίτιον < φίλος ή φιλία (αλλά μάλλον ειρωνικά συνδέθηκε με το φείδομαι)

ο χώρος όπου έτρωγαν το λιτό γεύμα τους, το συσσίτιο, οι άνδρες της Σπάρτης


φιλαναλωτής

: φιλαναλωτής < φίλος και ἀναλίσκω

που του αρέσει να ξοδεύεται, ο γενναιόδωρος, αλλά κυρίως ο σπάταλος, ο καταναλωτικός


φιλανδρία

: φιλανδρία < φίλανδρος

η αγάπη προς τους άνδρες γενικά

η αγάπη γυναίκας προς τον σύζυγο ειδικά


φιλάνωρ

: φιλάνωρ < φίλος και ἀνήρ

που είναι φιλικός προς μια ανθρώπινη δραστηριότητα

που είναι φιλικός προς τον άνθρωπο (π.χ. τα δελφίνια)

που αγαπά τους άνδρες