Τροιζηνίς

: Τροιζηνίς < Τροιζήν + -ίς

θηλυκό του Τροιζήνιος

πατριδωνυμικό


μῖγμα

άλλη γραφή του μεῖγμα


σαγματᾶς

: σαγματᾶς < αρχαία ελληνική σάγμα + -ᾶς

σαμαράς, σαγματοποιός

ελληνιστική κοινή


βάρβαξ

βάρβαξ
-ακος

: βάρβαξ < άγνωστης ετυμολογίας

※ 5ος αιώνας κε ⌘ Ἡσύχιος, Γλῶσσαι, Β

<βάρβαξ>· ἱέραξ, παρὰ Λίβυσι. [καὶ φύραμα στρογγύλον, ἀφ' οὗ αἱ μάζαι γίνονται. καὶ ἐρίων τολύπαι]


Ἀρμενιάρχης

: Ἀρμενιάρχης < Ἀρμενί(α) + -άρχης

ο επικεφαλής του κοινού (δηλ. λαού) της Αρμενίας (Ἀρμενία)


Ἀρμενίς

: Ἀρμενίς < Ἀρμεν(ία) + -ίς

θηλυκό του Ἀρμένιος

εθνικό όνομα


ὑπέρθεσις

ὑπέρθεσις
-εως

: ὑπέρθεσις (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική ὑπερτίθημι. Μορφολογικά, ὑπερ- + θέσις
: ΑΠΟΓΟΝΟΙ: ⇘ νέα ελληνικά: υπέρθεση

τοποθέτηση από πάνω, υπέρθεση

κυριολεκτικά

έκφραση: καθʼ ὑπέρθεσιν (σε αύξουσα κλίμακα)

μετατροπή (λέξεων)

συνώνυμο του ὑπερθετικός (βαθμός)


παιδευτήριον

παιδευτήριον

: παιδευτήριον < παιδεύ(ω) + -τήριον


σκαπέτωσις

: σκαπέτωσις < → δείτε τις λέξεις σκάπετος και σκάπτω → λείπει η ετυμολογία

ελληνιστική κοινή

※ 4ος αιώνας πκε, Τροιζήνα, IG.4.823. στίχος 50 (50-51)@inscriptions.packhum.org

σκαπε[τώσι]-
[ο]ς τῶι στρώματι καὶ ὁμα̣[λ]ίξιος τοῦ χ[όου […]


σκάπετος

: σκάπετος < → δείτε τη λέξη σκάπτω → λείπει η ετυμολογία

μορφή του αρχαίου κάπετος: αυλάκι

ελληνιστική κοινή

※ 4ος αιώνας πκε, Τροιζήνα, IG.4.823. στίχοι 40, 47, 48 @inscriptions.packhum.org

στίχος 48: σκαπ̣έ[τ]ων [τῶν ποὶ(?) τὰς] ζωρύας, ὡς τὸ ὕδωρ ἐπὶ τὸν ναὸν μὴ ῥέηι


κάπετος

: κάπετος < → δείτε τη λέξη σκάπτω, ή προελληνική → λείπει η ετυμολογία

σκάπετος

σε επιγραφές

χαντάκι, αυλάκι, σκαμμένο πέρασμα, τάφρος, όρυγμα

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ἰλιάς, 18 (Σ. Ὁπλοποιία.), στίχ. 564

ἑστήκει δὲ κάμαξι διαμπερὲς ἀργυρέῃσιν.
ἀμφὶ δὲ κυανέην κάπετον, περὶ δ᾽ ἕρκος ἔλασσε
κασσιτέρου· μία δ᾽ οἴη ἀταρπιτὸς ἦεν ἐπ᾽ αὐτήν,
τῇ νίσοντο φορῆες, ὅτε τρυγόῳεν ἀλωήν.

Και λάκκον από χάλυβα και κασσιτέρου φράκτην / έσυρε γύρω και άνοιξε στην άκρην μονοπάτι / για να περνούν , όταν τρυγάν το αμπέλι, οι καρποφόροι.
#:: Μετάφραση: Ιάκωβος Πολυλάς @greek-language.gr

⌘ Ὅμηρος, Ἰλιάς, 15 (Ο. Παλίωξις παρὰ τῶν νεῶν.), στίχ. 356

προπάροιθε δὲ Φοῖβος Ἀπόλλων
ῥεῖ’ ὄχθας καπέτοιο βαθείης ποσσὶν ἐρείπων
ἐς μέσσον κατέβαλλε, γεφύρωσεν δὲ κέλευθον
μακρὴν ἠδ’ εὐρεῖαν, ὅσον τ’ ἐπὶ δουρὸς ἐρωὴ
γίγνεται,

κι έμπροσθεν ο Φοίβος με τα πόδια / τα φρύδια εγκρέμισ᾽ εύκολα του λάκκου και το χώμα / στο χάσμα μέσα επάτησε και ωσάν γεφύρι δρόμον / μακρύν τους έστρωσε πλατύν
#:: Μετάφραση: Ιάκωβος Πολυλάς @greek-language.gr

κρητικός τύπος


καπέτοιο

επικός τύπος του καπέτου: γενική ενικού του κάπετος


καπέτου

γενική ενικού του κάπετος


λουτρών

λουτρών
-ῶνος

: λουτρών < λουτρ(όν) + -ών < λούω


καλαμόφυλλον

καλαμόφυλλον

: καλαμόφυλλον < ουσιαστικοποιημένο ουδέτερο του επιθέτου καλαμόφυλλος

το φύλλο του καλαμιού

ελληνιστική κοινή


πρηστήρ

: πρηστήρ < + -τήρ → λείπει η ετυμολογία

τυφώνας, ανεμοστρόβιλος

※ 4ος αιώνας πκε ⌘ Ψευδο-Ἀριστοτέλης, Περὶ κόσμου, 4 @scaife.perseus

Τῶν γε μὴν βιαίων πνευμάτων καταιγὶς μέν ἐστι πνεῦμα ἄνωθεν τύπτον ἐξαίφνης, θύελλα δὲ πνεῦμα βίαιον καὶ ἄφνω προσαλλόμενον, λαῖλαψ δὲ καὶ στρόβιλος πνεῦμα εἰλούμενον κάτωθεν ἄνω, ἀναφύσημα δὲ γῆς πνεῦμα ἄνω φερόμενον κατὰ τὴν ἐκ βυθοῦ τινος ἢ ῥήγματος ἀνάδοσιν· ὅταν δὲ εἰλούμενον πολὺ φέρηται, πρηστὴρ χθόνιός ἐστιν.

διπλό φυσερό

ελληνιστική σημασία

οι δυο φλέβες του λαιμού, πρησμένες από θυμό

ελληνιστική σημασία

στον πληθυντικό

είδος ερπετού

ελληνιστική σημασία


ἀναφύσημα

: ἀναφύσημα < ἀναφυσάω φυση- + -μα → λείπει η ετυμολογία


ἐκφαυλισμός

: ἐκφαυλισμός < ἐκφαυλίζω + -μός

η περιφρόνηση

ελληνιστική κοινή


μῆνες

ονομαστική και κλητική πληθυντικού του μήν


ἀραβίς

ἀραβίς
-ίδος

: ἀραβίς (ελληνιστική κοινή) < → λείπει η ετυμολογία
:* για την καθαρεύουσα, διαφορετική σημασία → δείτε τη λέξη αραβίδα

συνώνυμο του δράβη

αέρας με σκόνη

<Ἀραβίδες>· αἱ μετὰ κονιορτοῦ πνοαί ※ 5ος αιώνας κε ⌘ Ἡσύχιος, Γλῶσσαι, Α


ἀράχιδνα

: ἀράχιδνα (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική ἄραχος με επίδραση του ἔχιδνα < ἄρακος
: ΑΠΟΓΟΝΟΙ: ↷ λατινικά: arachidna → δείτε και το νεοελληνικό αραχίδα

ελληνιστική κοινή


κροτοθόρυβος

κροτοθόρυβος

: κροτοθόρυβος < κρότ(ος) + -ο- + θόρυβος

ο κροτοθόρυβος

ελληνιστική κοινή


ὁμοίωσιν

αιτιατική ενικού του ὁμοίωσις


ἀμφορίσκος

: ἀμφορίσκος < ἀμφορ(εύς) + -ίσκος

ο μικρός αμφορέας, ο αμφορίσκος


ἀμφορεύς

: ἀμφορεύς < απλολογία του ἀμφιφορεύς

※ 1ος πκε αιώνας ⌘ Διόδωρος Σικελιώτης, Βιβλιοθήκη Ἱστορική, 13, 83.3 @scaife.perseus

εἶναι δʼ ἐν αὐτῷ τριακοσίους μὲν πίθους ἐξ αὐτῆς τῆς πέτρας τετμημένους, ἕκαστον ἑκατὸν ἀμφορεῖς χωροῦντα· κολυμβήθραν δὲ παρʼ αὐτοῖς ὑπάρχειν κεκονιαμένην, χωροῦσαν ἀμφορεῖς χιλίους, ἐξ ἧς τὴν ῥύσιν εἰς τοὺς πίθους γίνεσθαι.

μετρητής υγρών


ἀμφιφορεύς

: ἀμφιφορεύς < ἀμφι- + φορεύς


βιστιάριον

: βιστιάριον < βεστιάριον με τροπή ... • Η Ετυμολογία χρειάζεται ανάπτυξη με τεκμηρίωση. Μπορείτε να βοηθήσετε;

άλλη μορφή του βεστιάριον

ελληνιστική κοινή

※ 5ος αιώνας κε ⌘ Ἡσύχιος, Γλῶσσαι, Β

<βιστιάριον>· τόπος, ἐν ᾧ τὰ χρήματα τίθενται καὶ τὰ ἱμάτια


τυμβογέρων

: τυμβογέρων < τύμβ(ος) + -ο- + γέρων

γέροντας μεγάλης ηλικίας, με το ένα πόδι στον τάφο


πρόχους

: πρόχους < → δείτε τη λέξη πρόχοος

συνηρημένος αττικός τύπος του πρόχοος


πρόχοος

: πρόχοος, ήδη στη μυκηναϊκή 𐀡𐀫𐀒𐀸 (po-ro-ko-we *πρό-χοϜες) < πρό- + -χοος, μεταπτωτική βαθμίδα θέματος που συναντάμε και στο χέω (χύνω)


ἀρύβαλλος

: ἀρύβαλλος < αβέβαιης ετυμολογίας. Κατά μία άποψη συνδέετεαι με το βαλλάντιον. Άλλοι το θεωρούν θρακοφρυγικό δάνειο. Κατ' άλλη άποψη, έχει προελληνική προέλευση.
: Παραδοσιακή η ετυμολογία του Ησύχιου (ἀρύω και βάλλω) <ἀρύβαλλοι>· τὰ μαρσύππια.^((μαρσίπιον)) ἀπὸ τοῦ ἀρύειν καὶ βάλλειν εἰς αὐτούς ※ 5ος αιώνας κε ⌘ Ἡσύχιος, Γλῶσσαι, Α

μικρός σάκκος, πουγκί

αγγείο σε σχήμα πουγκιού, ιδίως του λαδιού για το άλειμμα του σώματος των αθλητών, ο αρύβαλλος


κιονόκρανον

: κιονόκρανον < κίων + κρανίον

το κιονόκρανο

αρχιτεκτονική


ζῳοφόρος

: ζῳοφόρος < ζῷον + -φόρος


Ἀσιαρχία

: Ἀσιαρχία < Ἀσιάρχης + -ία

το αξίωμα, η έδρα ενός Ἀσιάρχου


Ἐπιδαυρία

: Ἐπιδαυρία < Ἐπίδαυρ(ος) + -ία

περιοχή της Ελλάδας, η επαρχία της Επιδαύρου


Ἐπιδαύρια

: Ἐπιδαύρια < ουσιαστικοποιημένο ουδέτερο του επιθέτου Ἐπιδαύριος στον πληθυντικό

εορτή που πραγματοποιούνταν στην Αθήνα, τα Επιδαύρια


Ἀσιάτης

Ἀσιάτης
Ἀσιᾶτις

: Ἀσιάτης < Ἀσί(α) + -άτης

αυτός που κατάγεται από την Ασία (Ἀσία)

πατριδωνυμικό


Ἀσιᾶτις

: Ἀσιᾶτις < Ἀσιάτ(ης) + -ις

θηλυκό του Ἀσιάτης

πατριδωνυμικό


πῶλος

: πῶλος, ήδη μυκηναϊκή 𐀡𐀫 (po-ro) < ανάγεται σε πρωτοϊνδοευρωπαϊκή ρίζα *peh₂w- (συγγενικό το παῖς)
: ΑΠΟΓΟΝΟΙ: ⇘ νέα ελληνικά: πώλος

πουλάρι (νεαρό άλογο)
το μικρό οποιουδήποτε ζώου

θηλαστικό ζώο

πουλάρι (νεαρό άλογο)
νεαρή κοπέλα, σπανιότερα νεαρός έφηβος

θηλαστικό ζώο

κορινθιακό νόμισμα με τη μορφή του Πήγασου


σκυφίδιον

: σκυφίδιον < σκύφ(ος) + -ίδιον

άλλη μορφή του σκυφίον


σκυφίον

: σκυφίον < σκύφ(ος) + -ίον

μικρός σκύφος


σκυφάριον

: σκυφάριον (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική σκύφ(ος) + υποκοριστικό επίθημα -άριον

άλλη μορφή του σκυφίον


Ἀσσυρίη

: Ἀσσυρίη < Ἀσσυρία

ιωνικός τύπος του Ἀσσυρία


Ἀσσύριοι

: Ἀσσύριοι: ουσιαστικοποιημένο αρσενικό του επιθέτου Ἀσσύριος στον πληθυντικό

οι κάτοικοι της Ασσυρίας (Ἀσσυρία)


Ἀσσυρίς

: Ἀσσυρίς < Ἀσσυρ(ία) + -ίς

η σχετική με την Ασσυρία (Ἀσσυρία)


μάκτρον

: μάκτρον (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική μάσσω, θέμα μακ- + -τρον, όπως και πλήσσω, πλῆκτρον
: ※ 3ος αιώνας κε ⌘ Αἴλιος Ἡρωδιανός, Περὶ ὀρθογραφίας, 3.13.37.1@scaife.perseus με μηνοειδές σίγμα
:: οἱ Αἰολεῖϲ τὰ εἰϲ πτῶ ῥήματα εἰϲ δύο ϲϲ μεταβάλλουϲι νίπτω νίϲϲω, Ταραντίνων δὲ φωνῇ γίνεται νίζω. παρὰ τὸ νίζω γίνεται νίτρον ὡϲ μάϲϲω μάκτρον καὶ πλήϲϲω πλῆκτρον.

πετσέτα, μαντίλι, κάτι με το οποίο σκουπίζομαι, μάκτρο

ελληνιστική κοινή

※ 6ος αιώνας κε ⌘ Ἀλέξανδρος ὁ Τραλλιανός, Περί πυρετῶν, κεφ.α΄ Περί τῶν ἐφημέρων πυρετῶν 1.295.27@books.google Alexander von Tralles, ed. Dr. Theodor Puschman vol.1. Wien: Wilhelm Braumüller, 1878, σελ.295

βέλτιον δ’ οἶμαι ἀποπλῦναι τὸν ἱδρῶτα χλιαρῷ πολλῷ εἰς τὸν ἐκτὸς οἶκον ἐξελθόντα ἐναπομάσσειν τῷ μάκτρῳ καὶ οὔτως ἀλείφεσθαι τῷ ὑδροελαίῳ·


ἀνάγυρος

: ἀνάγυρος < → λείπει η ετυμολογία

είδος θάμνου με δυσάρεστη οσμή

ταξινομικός όρος: Anagyris foetida


ὑποδιδάσκαλος

ὑποδιδάσκαλος

: ὑποδιδάσκαλος < ὑπο- + διδάσκαλος

δάσκαλος κατώτερου βαθμού ο οποίος δίδασκε κυρίως τον χορό


μελίσσιον

: μελίσσιον (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική μέλισσ(α) + υποκοριστικό επίθημα -ιον

υποκοριστικό του μέλισσα

ελληνιστική κοινή


φλάμμουλα

: φλάμμουλα < (άμεσο δάνειο) λατινική flammula, υποκοριστικό του flamma
: ΑΠΟΓΟΝΟΙ: → δείτε τη λέξη flammula

φιλύρα

αρχαία ελληνικά

αναρριχητικό φυτό με αρωματικά λουλούδια

ελληνιστική κοινή

※ Σχόλιο 133 codices RV. ⌘ Διοσκουρίδης, Περί ύλης ιατρικής, 4,134,1, Επιμελητής M. Wellmann, Pedanii Dioscuridis Anazarbei De materia medica, Berlin, 1906. viewer@cmg.bbaw.de @scaife.perseus

ζῳόνυχον· οἱ δὲ ἀετώνυχον, οἱ δὲ λεοντοπόδιον, οἱ δὲ κῆμος, οἱ δὲ ἴφυον, οἱ δὲ κατανάγκην, οἱ δὲ δαμναμένη, οἱ δὲ ἰδιόφυτον, οἱ δὲ φυτοβασίλειον, οἱ δὲ κροσσίον, οἱ δὲ κροσσόφθοον, προφῆται αἷμα κροκοδείλου, οἱ δὲ κροκομέριον, Αἰγύπτιοι δαφνοινές, Ῥωμαῖοι Μινέρβιουμ, οἱ δὲ Ἰόουις μάνους, οἱ δὲ Παλλάδιουμ, οἱ δὲ φλάμμουλα.


λογοκλοπία

: λογοκλοπία (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική λογο- + κλοπ- (κλέπτω) + -ία

λογοκλοπία, η λογοκλοπή


σέβασμα

: σέβασμα < σεβάζομαι, σεβασ- + -μα

κάτι που αποτελεί αντικείμενο δέους και σεβασμού


τολμητίας

: τολμητίας (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική τολμη(τής) + -τίας

συνώνυμο του τολμητής, τολμηρός, τολμήεις: ριψοκίνδυνος, τολμηρός

ελληνιστική κοινή

※ <τολμητίας>· προπετής, αὐθάδης, ὑπὲρ τὴν ἑαυτοῦ δύναμιν ἐπιχειρῶν ※ 5ος αιώνας κε ⌘ Ἡσύχιος, Γλῶσσαι, Τ


τόλμα

: τόλμα < → λείπει η ετυμολογία

τόλμη

ελληνιστική κοινή

τόλμη, θάρρος

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Θουκυδίδης, Ἱστορίαι, 2, 41.4

ἀλλὰ πᾶσαν μὲν θάλασσαν καὶ γῆν ἐσβατὸν τῇ ἡμετέρᾳ τόλμῃ καταναγκάσαντες γενέσθαι, πανταχοῦ δὲ μνημεῖα κακῶν τε κἀγαθῶν ἀίδια ξυγκατοικίσαντες.
#::: Η τόλμη μας ανάγκασε την πάσα γη και θάλασσα να μας ανοίξουνε το διάβα και παντού εστήσαμε μνημεία αθάνατα για τα καλά ή τα κακά που μας έτυχαν.
#::: Μετάφραση (1965-1968): Άγγελος Σ. Βλάχος, Αθήνα:Γαλαξίας @greek‑language.gr

※ 4ος πκε αιώνας ⌘ Ἰσοκράτης, Παναθηναϊκός, 10

Οὕτω γὰρ ἐνδεὴς ἀμφοτέρων ἐγενόμην τῶν μεγίστην δύναμιν ἐχόντων παρ᾽ ἡμῖν, φωνῆς ἱκανῆς καὶ τόλμης, ὡς οὐκ οἶδ᾽ εἴ τις ἄλλος τῶν πολιτῶν·
#::: Γιατί σε δύο πράγματα, στη δυνατή φωνή και στην τόλμη, που έχουν πάρα πολύ μεγάλη δύναμη εδώ σε μας, υστέρησα τόσο πολύ όσο δεν γνωρίζω αν έχει υστερήσει κάποιος άλλος από τους συμπολίτες μου.
#::: Μετάφραση (2012): Αθανάσιος.Ι. Γιαγκόπουλος - Ζ.Ε Μαλαθούνη, Θεσσαλονίκη: Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας @greek‑language.gr

παράτολμη πράξη

κατ’ επέκταση

θρασύτητα, αυθάδεια, αναίδεια

με αρνητική σημασία

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Εὐριπίδης, Ἱππόλυτος, στίχ. 663

τῆς σῆς δὲ τόλμης εἴσομαι γεγευμένος.
#::: Τη δικιά σου ξετσιπωσιά την έμαθα!
#::: Μετάφραση (1965): Κώστας Βάρναλης, Αθήνα: Κέδρος @greek‑language.gr

※ 4ος πκε αιώνας ⌘ Δημοσθένης, Φιλίππου ἐπιστολή, 20

ἀλλ᾽ αἰσχυνοίμην ἄν, εἰ τὴν πρὸς ὑμᾶς εὔνοιαν παρὰ τούτων φαινοίμην ὠνούμενος, οἳ πρὸς τοῖς ἄλλοις εἰς τοῦτο τόλμης ἥκουσιν ὥστε καὶ περὶ Ἀμφιπόλεως πρὸς ἡμᾶς ἀμφισβητεῖν ἐπιχειροῦσιν, ὑπὲρ ἧς τῶν ἀντιποιουμένων αὐτῆς οἶμαι πολὺ δικαιότερα λέγειν αὐτός.
#::: Αλλά θα ντρεπόμουν, αν έδινα την εντύπωση ότι εξαγοράζω την εύνοιά σας προς εμένα από ανθρώπους οι οποίοι κοντά σε όλα τα άλλα έχουν φτάσει σε τέτοιο σημείο θράσους, ώστε επιχειρούν να αμφισβητήσουν την εξουσία μου επί της Αμφιπόλεως, επί της οποίας πιστεύω ότι μπορώ να αναφέρω πολύ πιο δίκαια κυριαρχικά δικαιώματα από ό,τι αυτοί που τη διεκδικούν.
#::: Μετάφραση (2004): Α.Ι. Γιαγκόπουλος - Μ. Αραποπούλου, Θεσσαλονίκη: Ζήτρος @greek‑language.gr

ονομασία του αριθμού δύο

στους Πυθαγορείους


κυνηγεσία

: κυνηγεσία < κυνηγετέω

μεταγενέστερη μορφή του κυνηγέσιον, το κυνήγι


κυνηγέσιον

: κυνηγέσιον < κυνηγετέω

η συνοδεία σκύλων στο κυνήγι

το θήραμα που πιάνεται στο κυνήγι


Συηνίτης

: Συηνίτης < Συήν(η) + -ίτης

ο κάτοικος της Συήνης

πατριδωνυμικό


Λυκοπολίτης

: Λυκοπολίτης < Λυκόπολ(ις) + -ίτης

ο κάτοικος της Λυκοπόλεως

πατριδωνυμικό


βουλευτεία

: βουλευτεία < βουλευτ(ής) + -εία

η ιδιότητα μέλους ενός συμβουλίου ή μιας γερουσίας


ζωστήρ

: ζωστήρ < ζώννυμι

το ζωνάρι ενός πολεμιστή

το ζωνάρι που φορά μια γυναίκα

ελληνιστική σημασία

η θάλασσα που περιτριγυρίζει μια στεριά


κισσάμπελος

κισσάμπελος
κιττάμπελος (transliteration)

: κισσάμπελος (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική κισσ(ός) + -άμπελος (ἄμπελος)

είδος αναρριχητικού φυτού του είδους Parietaria officinalis

ελληνιστική κοινή


κιττάμπελος

: κιττάμπελος (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική κιττ(ός), αττικός τύπος του κισσός + -άμπελος

άλλη μορφή του κισσάμπελος

ελληνιστική κοινή


πελεκᾶνε

ονομαστική, αιτιατική και κλητική δυϊκού του πελεκάν


ἀσφάλτιον

: ἀσφάλτιον < αρχαία ελληνική θέμα ἀσφαλτ- + -ιον • Η Ετυμολογία χρειάζεται ανάπτυξη με τεκμηρίωση. Μπορείτε να βοηθήσετε;

είδος τρίφυλλου φυτού στον ⌘ Διοσκουρίδη (@scaife.perseus), πιθανόν η Ψωραλέα το ασφάλτιον (Psoralea bituminosa ή Bituminaria bituminosa)

ελληνιστική κοινή


ὠδίν

μεταγενέστρη μορφή του ὠδίς

ελληνιστική κοινή


κτῆνος

: κτῆνος < θέμα κτη- (όπως στον παρακείμενο κέκτη-μαι του κτάομαι) / κτῶμαι + -νος, με κυριολεκτική σημασία «απόκτημα»

κοπάδια ζώων ή σμήνος

ιδίως στον πληθυντικό

ζώο (όπως βόδι, πρόβατο)

ιδίως ζώο όπως μουλάρι, άλογο

οικόσιτο ζώο (σε αντιδιαστολή με το θηρίον)

ελληνιστική σημασία


παιδίοις

δοτική πληθυντικού του παιδίον


ὁρμητήριον

: ὁρμητήριον < ὁρμάω, θέμα ὁρμη- + -τήριον < ὁρμή

μέσο υποκίνησης, ερέθισμα

σημείο εκκίνησης απ' όπου ὁρμάομαι, ορμητήριο

στρατιωτική θέση

στρατιωτικός όρος

βάση επιχειρήσεων


κώλυσις

: κώλυσις < κωλύω + -σις

η διαδικασία ή το αποτέλεσμα του κωλύω, κώλυμα, εμπόδιο


φθέγμα

φθέγμα
-ατος

: φθέγμα < (φθέγγομαι) θέμα φθεγ- + -μα

ο ήχος της φωνής, η φωνή

η γλώσσα, η ομιλία

φωνές ζώων, πουλιών


πομφολυγοπαφλάσματος

πομφολυγοπαφλάσματος

γενική ενικού του πομφολυγοπάφλασμα

el-πομφολυγοπαφλάσματος-grc-noun-oLkbH~o-


πομφολυγοπαφλασμάτων

πομφολυγοπαφλασμάτων

γενική πληθυντικού του πομφολυγοπάφλασμα

el-πομφολυγοπαφλασμάτων-grc-noun-ZKh-mbCZ


ἀββᾶ

: ἀββᾶ < (άμεσο δάνειο) αραμαϊκή אבא (abba, πατέρας)
: ΑΠΟΓΟΝΟΙ: ⇒ μεσαιωνικά ελληνικά: ἀββᾶς ⇒ νέα ελληνικά: αββάς / αβάς

προσφώνηση για το Θεό: πατήρ (πατέρας)

ελληνιστική κοινή

χριστιανισμός

※ 2ος αιώνας κε ⌘ Καινή Διαθήκη, Εὐαγγέλιον κατὰ Μᾶρκον, 14.36 στη Βικιθήκη

καὶ ἔλεγεν Ἀββά ὁ πατήρ, πάντα δυνατά σοι· παρένεγκε τὸ ποτήριον τοῦτο ἀπʼ ἐμοῦ· ἀλλʼ οὐ τί ἐγὼ θέλω ἀλλὰ τί σύ.

τίτλος
αρχιερέα, όπως επισκόπου

ελληνιστική κοινή

χριστιανισμός

τίτλος μοναχού

ελληνιστική κοινή

χριστιανισμός


ἀββα

: ἀββα < (άμεσο δάνειο) αραμαϊκή אבא (abba, πατέρας) → και δείτε τη λέξη ἀββᾶ

άλλη γραφή του ἀββᾶ

ελληνιστική κοινή

χριστιανισμός


ἁρμοστής

ἁρμοστής
-οῦ

: ἁρμοστής < ἁρμόζω, ἁρμοσ- + -τής < ἁρμός

αυτός που κυβερνάει

αρμοστής, κυβερνήτης περιοχής

όπως Λακεδαιμόνιος κυβερνήτης μικρασιατικών πόλεων υποτελών στη Σπάρτη

αρμοστής, κυβερνήτης περιοχής
όπως ρωμαίος διοικητής

ελληνιστική σημασία

λατινική triumvir, praefectus


δυσηχία

: δυσηχία < δύσηχος + -ία

η απόδοση κακού ήχου, η ιδιότητα του δύσηχου

ελληνιστική κοινή


μῖξις

μῖξις
-εως
μεῖξις
μίξις

άλλη γραφή του μεῖξις


μίξις

μίξις
-εως
μεῖξις
μῖξις

άλλη γραφή του μεῖξις


λειμών

: λειμών < λείβω • Η Ετυμολογία χρειάζεται ανάπτυξη με τεκμηρίωση. Μπορείτε να βοηθήσετε;
: ΑΠΟΓΟΝΟΙ: (καθαρεύουσα) λειμών, ⇘ νέα ελληνικά: λειμώνας

λειμώνας, το λιβάδι

※ 5ος αιώνας πκε, ⌘Σοφοκλής, Αἴας, 654-656

ἀλλ᾽ εἶμι πρός τε λουτρὰ καὶ παρακτίους | λειμῶνας, ὡς ἂν λύμαθ᾽ ἁγνίσας ἐμὰ | μῆνιν βαρεῖαν ἐξαλύξωμαι θεᾶς·
*:::Λοιπόν το αποφασίζω, θα πάω να λούσω το κορμί μου | πέρα στους λειμώνες, εκεί στο περιγιάλι, να το εξαγνίσω | από τον ρύπο, ανίσως και γλιτώσω απ᾽ τη βαριά οργή της Αθηνάς.
*:::Μετάφραση (2012): Δημήτρης Μαρωνίτης @greek‑language.gr


ἡδυπάθεια

: ἡδυπάθεια < ἡδυπαθ(ής) + -εια


χειρόδεσμος

: χειρόδεσμος < χειρό- + δεσμός

ελληνιστική κοινή


ἄωτον

: ἄωτον < αβέβαιης ετυμολογίας· έχει προταθεί η σύνδεση με το ρήμα ἄημι (φυσάω, πνέω).

καλής ποιότητας μαλλί προβάτου

το καλύτερο μέρος ενός οποιουδήποτε πράγματος

εκφράσεις: ἄκρον ἄωτον (ελληνιστική κοινή)


ἄωτον

: ἄωτον: κλιτικός τύπος

αιτιατική ενικού του ἄωτος


μορμολυκεῖον

μορμολυκεῖον
μορμολύκειον (transliteration)
μορμολύκιον (transliteration)

: μορμολυκεῖον < μορμολύττω

προσωπείο το οποίο χρησιμοποιούνταν για να τρομάξουν τα παιδία, η Μορμώ


μορμολύκιον

: μορμολύκιον < → δείτε τη λέξη μορμολυκεῖον

άλλη γραφή του μορμολυκεῖον


ῥίον

: ῥίον < προελληνική

κορυφή βουνού


βρία

: βρία < θρακική *bria

ελληνιστική κοινή

※ Εἶτα Μεσημβρία Μεγαρέων ἄποικος, πρότερον δὲ Μενεβρία, οἷον Μένα πόλις, τοῦ κτίσαντος Μένα καλουμένου, τῆς δὲ πόλεως βρίας καλουμένης θρᾳκιστί: ὡς καὶ ἡ τοῦ Σήλυος πόλις Σηλυμβρία προσηγόρευται, ἥ τε Αἶνος Πολτυμβρία ποτὲ ὠνομάζετο. (Στράβων, Γεωγραφικά, 7.6.1)


Ῥίον

: Ῥίον < ῥίον < προελληνική Ο Beekes το θεωρεί προελληνικό, αν και πιστεύει πως η ετυμολογία του δεν είναι βέβαιη. Θεωρεί πως αν είχε το ϝ μπροστά θα μπορούσε να έχει σχέση με την θρακική λέξη βρία: πόλη

παραθαλάσσια πόλη της Πελοποννήσου, το Ρίο


Τράλλεις

Τράλλεις
οἱ
Τράλλεις
τῶν
Τράλλεων
τοῖς
Τράλλεσῐ(ν)
τοὺς
Τράλλεις
Τράλλεις
Τραλλεῖς (transliteration)

: Τράλλεις < → λείπει η ετυμολογία

φυλή βάρβαρων Θρακών, οι οποίοι συχνά προσλαμβανόταν ως μισθοφόροι, βασανιστές ή δήμιοι

εθνικό όνομα


Τραλλιανοί

: Τραλλιανοί < πληθυντικός του Τραλλιανός

οι κάτοικοι των Τράλλεων

πατριδωνυμικό


Τράλλοι

: Τράλλοι < → λείπει η ετυμολογία

άλλη μορφή του Τράλλεις

εθνικό όνομα


Τράλλιοι

: Τράλλιοι < → λείπει η ετυμολογία

άλλη μορφή του Τράλλεις

εθνικό όνομα


φαρμάκων

γενική πληθυντικού του φάρμακον


ξηρόβηξ

: ξηρόβηξ < ξηρ(ός) + -ο- + βήξ


βήξ

: βήξ < βήσσω

ο βήχας, το βήξιμο


ὀλιγάρχης

: ὀλιγάρχης < αρχαία ελληνική ὀλίγος + ἄρχω

ο ολιγαρχικός


ὑποδημάτιον

: ὑποδημάτιον < ὑπόδημα, ὑποδήματ(ος) + -ιον

μικρό υπόδημα


ὑπόδημα

: ὑπόδημα < ὑποδέω + -μα
: ΑΠΟΓΟΝΟΙ: ⇘ νέα ελληνικά: υπόδημα

σόλα που προσδένεται κάτω από το πόδι, το σανδάλι


τηρήτρια

: τηρήτρια < τηρητ(ής) + κατάληξη θηλυκού -τρια < αρχαία ελληνική τηρέω

θηλυκό του τηρητής

ελληνιστική κοινή


Μαιώτης

: Μαιώτης < → λείπει η ετυμολογία

μέλος φυλής Σκύθων στα βόρεια της Μαύρης Θάλασσας

εθνικό όνομα


Μαιῶται

: Μαιῶται < πληθυντικός του Μαιώτης

φυλή Σκύθων στα βόρεια της Μαύρης Θάλασσας

εθνικό όνομα


μαιώτης

: μαιώτης < Μαιώτης

το οποίο αλιευόταν στη Μαιώτιδα και στον Νείλο


Βαβυλωνεύς

Βαβυλωνεύς
Βαβυλωνίς

: Βαβυλωνεύς < Βαβυλών + -εύς

ο Βαβυλώνιος

ελληνιστική κοινή

εθνικό όνομα


Βαβυλωνίς

: Βαβυλωνίς < αρχαία ελληνική Βαβυλών + -ίς

θηλυκό του Βαβυλωνεύς

ελληνιστική κοινή

εθνικό όνομα


θαυματούργημα

θαυματούργημα

: θαυματούργημα < θαυματουργέω + -μα

θαυμάσιο έργο, θαύμα

ελληνιστική κοινή


ὅπλισις

: ὅπλισις < ὁπλίζω + -σις

εξοπλισμός, εφοδιασμός


ἀσυνεσία

: ἀσυνεσία < ἀσύνετος + -ία

η έλλειψη σύνεσης, η ασυνεσία


πήρωσις

πήρωσις
-εως

: πήρωσις < πηρόω / πηρῶ + -σις

ο ακρωτηριασμός, η ατέλεια


βληχή

: βληχή < ηχομιμητική λέξη

η βληχή, το βέλασμα

το κλάμα μικρών παιδιών


Βαλιαρεῖς

: Βαλιαρεῖς < πληθυντικός αριθμός του Βαλιαρεύς < Βαλιαρίδες

οι κάτοικοι των Βαλεαρίδων (Βαλιαρίδες)

ελληνιστική κοινή

πατριδωνυμικό


διάθρυψις

: διάθρυψις < διαθρύπτω + -σις

κατακερματισμός


ἄντυξ

: ἄντυξ < → λείπει η ετυμολογία

το πλαίσιο, η άκρη κάποιου πράγματος (κυκλικού, σκαλισμένου κ.λπ.)

πλανητική τροχιά

ο σκελετός μιας λύρας

ο δίσκος της σελήνης

ἄντυγες: (συνεκδοχικά) το άρμα


ἄντυγα

αιτιατική ενικού του ἄντυξ


ἄντυγες

ονομαστική και κλητική πληθυντικού του ἄντυξ


ζωγράφημα

: ζωγράφημα < ζωγραφέω + -μα

το ζωγράφημα


μηνυτήρ

: μηνυτήρ < μηνύω

ο οδηγός, αυτός που δίνει οδηγίες


Γεδρώσιοι

: Γεδρώσιοι < Γεδρωσία

οι κάτοικοι της Γεδρωσίας

εθνικό όνομα


ἑταιριστής

ἑταιριστής
ἑταιρίστρια

: ἑταιριστής < ἑταιρίζω + -τής

ασελγής άνθρωπος

ελληνιστική κοινή


ἑταιρίστρια

: ἑταιρίστρια < ἑταιριστής

ομοφυλόφιλη γυναίκα, θηλυκό του ἑταιριστής

ελληνιστική κοινή


ἀπηλιώτης

ἀπηλιώτης
-ου

: ἀπηλιώτης < ἀπ- + ἥλ(ιος) + -ιώτης

ανατολικός άνεμος, ο απηλιώτης

※ 5ος αιώνας πκε ⌘ Ἡρόδοτος, Ἱστορίαι, 7 (Πολύμνια), 188.2

ταύτην μὲν τὴν εὐφρόνην οὕτω, ἅμα δὲ ὄρθρῳ ἐξ αἰθρίης τε καὶ νηνεμίης, τῆς θαλάσσης ζεσάσης ἐπέπεσέ σφι χειμών τε μέγας καὶ πολλὸς ἄνεμος ἀπηλιώτης, τὸν δὴ Ἑλλησποντίην καλέουσι οἱ περὶ ταῦτα τὰ χωρία οἰκημένοι.
*::: Λοιπόν, εκείνη τη νύχτα έμειναν σ᾽ αυτή τη θέση, όμως με τα χαράματα από αίθριο καιρό και νηνεμία πήραν να βράζουν τα κύματα κι έπεσε πάνω τους αγριοκαίρι μεγάλο και σφοδρός ανατολικός άνεμος, αυτός που οι Έλληνες της περιοχής ονομάζουν Ελλησπόντιο.
*:::Μετάφραση (1993): Ηλίας Σπυρόπουλος. Αθήνα:Γκοβόστης @greek‑language.gr

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Εὐριπίδης, Κύκλωψ, στίχ. 19 (18-20)

ἤδη δὲ Μαλέας πλησίον πεπλευκότας | ἀπηλιώτης ἄνεμος ἐμπνεύσας δορὶ | ἐξέβαλεν ἡμᾶς τήνδ᾽ ἐς Αἰτναίαν πέτραν,
*::: Σαν πιάσαμε Καβομαλιά, | Λεβάντες μανιασμένος εφύσηξε· | μας έριξε στης Σικελίας τα βράχια.
*::: Μετάφραση χ.χ.: Β. Λιαπή, Αθήνα: Κίχλη @greek‑language.gr


ἰτέα

: ἰτέα < → λείπει η ετυμολογία

ασπίδα η με κάλυμμα από γύψο ή δέρμα βοδιού


ἠώς

: ἠώς < → λείπει η ετυμολογία

(συνεκδοχικά) η ημέρα


ὑπογραμματεύς

ὑπογραμματεύς

: ὑπογραμματεύς < ὑπο- + γραμματεύς

ο δεύτερος γραμματέας, υπογραμματέας


μεσομήρια

: μεσομήρια (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική μεσο- (μέσον) + μηρίον συνήθως στον πληθυντικό τὰ μηρία (< μηρός) ^((Χρειάζεται τεκμηρίωση…))

το μέρος του σώματος ανάμεσα στα σκέλη και μέχρι του πρωκτού

ελληνιστική κοινή

※ 3ος αιώνας κε ⌘ Ιούλιος Πολυδεύκης (Pollux), Ὀνομαστικὸν, ελληνικο και λατινικό κείμενο (Άμστερνταμ: Ex Officina Wetsteniana, 1706), βιβλ. β΄, σελ. 245.

τὰ δ' ἐντὸς τῶν μηρῶν παραμήρια, τὰ δὲ μεταξὺ αὐτῶν μεσομήρια

≈ συνώνυμα: κοχώνη


λίψ

: λίψ < λείβω

η νοτιοδυτική κατεύθυνση


λίψ

: λίψ < λίπτω

η επιθυμία (κατά τον Αισχύλο


ἀγνωσία

: ἀγνωσία < Μορφολογικά αναλύεται σε ἀ- στερητικό + θέμα γνω-, μεταπτωτική βαθμίδα θέματος που ανάγεται στην πρωτοϊνδοευρωπαϊκή ρίζα *ǵneh₃- (δείτε γνῶσις) + • Η Ετυμολογία χρειάζεται ανάπτυξη με τεκμηρίωση. Μπορείτε να βοηθήσετε;

αγνωσία, άγνοια

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Θουκυδίδης, Ἱστορίαι, 8, 66.3

καὶ τὸ ξυνεστηκὸς πολὺ πλέον ἡγούμενοι εἶναι ἢ ὅσον ἐτύγχανεν ὂν ἡσσῶντο ταῖς γνώμαις, καὶ ἐξευρεῖν αὐτὸ ἀδύνατοι ὄντες διὰ τὸ μέγεθος τῆς πόλεως καὶ διὰ τὴν ἀλλήλων ἀγνωσίαν οὐκ εἶχον [αὐτοὶ ἐξευρεῖν].
*::: Ο κόσμος είχε χάσει το ηθικό του νομίζοντας ότι οι συνωμότες ήσαν πολύ περισσότεροι από ό,τι ήσαν πραγματικά και δεν μπορούσαν να το διαπιστώσουν, επειδή η πολιτεία ήταν μεγάλη και δεν εγνώριζαν ο ένας τον άλλον.
*::: Μετάφραση (1965-1968): Άγγελος Σ. Βλάχος, Αθήνα:Γαλαξίας @greek‑language.gr

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Εὐριπίδης, Μήδεια, στίχ. 1204 (1204-1205)

πατὴρ δ᾽ ὁ τλήμων συμφορᾶς ἀγνωσίᾳ | ἄφνω παρελθὼν δῶμα προσπίτνει νεκρῷ.
*::: Όμως ο δύστυχος πατέρας της, που βρέθηκε άξαφνα στην κάμαρη | δίχως να ξέρει για τη συμφορά, πέφτει απάνω στη νεκρή.
*::: Μετάφραση (2012): Θ. Κ. Στεφανόπουλος, Αθήνα: Κίχλη @greek‑language.gr

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Εὐριπίδης, Ἑκάβηʷ, στίχ. 959 (958-960)

φύρουσι δ᾽ αὐτὰ θεοὶ πάλιν τε καὶ πρόσω | ταραγμὸν ἐντιθέντες, ὡς ἀγνωσίᾳ | σέβωμεν αὐτούς.
*::: Όλα οι θεοί τα φέρνουν άνω κάτω, | σε μιαν αιώνια ταραχή, για να μην ξέρουμε τίποτα κι έτσι | περσότερο να τους φοβόμαστε.
*::: Μετάφραση (1994): Γιώργος Γεραλής, Αθήνα: Σ. Ι. Ζαχαρόπουλος @greek‑language.gr


ὄστρεον

: ὄστρεον < → λείπει η ετυμολογία
: ΑΠΟΓΟΝΟΙ: ⇘ νέα ελληνικά: όστρεο

πορφυρή χρωστική ουσία


πεντηκόντορος

πεντηκόντορος

: πεντηκόντορος < πεντήκοντα + ἐρέσσω

πεντηκόντορος, είδος φορτηγού πλοίου με πενήντα κουπιά

ναυτικός όρος


πλαγγών

: πλαγγών < → λείπει η ετυμολογία

κέρινη κούκλα, πλαγγόνα


θεάτρια

: θεάτρια < θεατής + -τρια

θηλυκό του θεατής

ελληνιστική κοινή


ὑετός

: ὑετός < ὕω + -ετός < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή *sh₂ew-

βροχώδεις άνεμοι

ἄνεμοι '''ὑετώτατοι'''

μετεωρολογία

δυνατή / συνεχής

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ἰλιάς, 12 (Μ. Τειχομαχία.), στίχ. 133 (131-134 )

τὼ μὲν ἄρα προπάροιθε πυλάων ὑψηλάων | ἕστασαν ὡς ὅτε τε δρύες οὔρεσιν ὑψικάρηνοι, | αἵ τ᾽ ἄνεμον μίμνουσι καὶ ὑετὸν ἤματα πάντα, | ῥίζῃσιν μεγάλῃσι διηνεκέεσσ᾽ ἀραρυῖαι·
*:::Στες υψηλές πύλες εμπρός ήσαν στημένοι εκείνοι | ακλόνητοι, ως υψίκομα δρυά στα όρη επάνω, | οπού βροχή και άνεμος τα δέρνουν αιωνίως, | εις τες μεγάλες ρίζες των βαθιά θεμελιωμένα·
*::: Έμμετρη μετάφραση (1922): Ιάκωβος Πολυλάς, @greek‑language.gr

※ 7ος πκε αιώνας ⌘ Ἡσίοδος, Ἔργα καὶ Ἡμέραι, 545 (543-545)

πρωτογόνων δ᾽ ἐρίφων, ὁπότ᾽ ἂν κρύος ὥριον ἔλθῃ, | δέρματα συρράπτειν νεύρῳ βοός, ὄφρ᾽ ἐπὶ νώτῳ | ὑετοῦ ἀμφιβάλῃ ἀλέην·
*:::Από ερίφια πρωτότοκα, σαν έρθει ο καιρός του κρύου, | δέρματα να συρράψεις με χορδή βοδιού, τη ράχη σου για να τυλίξεις, | για προστασία απ᾽ τη βροχή.
*:::Μετάφραση (2001): Σταύρος Γκιργκένης, Θεσσαλονίκη: Ζήτρος @greek‑language.gr

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Θουκυδίδης, Ἱστορίαι, 2, 4.2

καὶ ὑετοῦ ἅμα διὰ νυκτὸς πολλοῦ ἐπιγενομένου,
*::: κάτω από την βροχή που έπεφτε δυνατή όλη την νύχτα,
*::: Μετάφραση (1965-1968): Άγγελος Σ. Βλάχος, Αθήνα:Γαλαξίας @greek‑language.gr


ὄμβρος

: ὄμβρος < προελληνική

δυνατή βροχή, νεροποντή, μπόρα, καταιγίδα

μετεωρολογία

※ 5ος αιώνας πκε ⌘ Ἡρόδοτος, Ἱστορίαι, 4 (Μελπομένη), 198.2

καὶ οὔτε αὐχμοῦ φροντίζουσα οὐδὲν οὔτε ὄμβρον πλέω πιοῦσα δεδήληται· ὕεται γὰρ δὴ ταῦτα τῆς Λιβύης· τῶν δὲ ἐκφορίων τοῦ καρποῦ ταὐτὰ μέτρα τῇ Βαβυλωνίῃ γῇ κατίσταται.
#:::και δε φοβάται καθόλου την αναβροχιά, κι ούτε, πίνοντας βροχή πάνω από το συνηθισμένο, πλημμυρίζει· γιατί σ᾽ αυτή την περιοχή της Λιβύης βρέχει· και τα σπαρτά τους έχουν την ίδια απόδοση σε καρπό με τη χώρα των Βαβυλωνίων.
#:::Μετάφραση (1992): Ηλίας Σπυρόπουλος. Αθήνα:Γκοβόστης @greek‑language.gr

βροχή δακρύων, αίματος κ.λπ.


τυφῶν

: τυφῶν: → δείτε τη λέξη Τυφῶν

ανεμοστρόβιλος, τυφώνας

μετεωρολογία

μετεωρολογία


λουτρίδες

ονομαστική και κλητική πληθυντικού του λουτρίς


ὁμιλητής

: ὁμιλητής < ὁμιλέω + -τής

μαθητής, σπουδαστής

που έχει εμπειρία κάποιου πράγματος, που γνωρίζει κάτι

ελληνιστική σημασία


κληρουχίᾳ

δοτική ενικού του κληρουχία


κληρουχίαις

δοτική πληθυντικού του κληρουχία


πνίξ

: πνίξ < → λείπει η ετυμολογία

το πνίξιμο· η αίσθηση του πνιγμού


τειχοποιός

: τειχοποιός < τεῖχος + ποιέω / ποιῶ

τει‐χο‐ποι‐ός

άνθρωπος που κατασκευάζει τείχος


κριγμός

: κριγμός < κρίζω + -μός

το τρίξιμο των δοντιών


κριγή

: κριγή < κρίζω

το τρίξιμο των δοντιών

το τρίξιμο της ψυχής κατά την αποχώρηση της από το σώμα, σύμφωνα με τις δοξασίες

κατά τον Ησύχιο


διάχωρον

: διάχωρον < δια- + χῶρος

τμήμα γης ή εδάφους

ενδιάμεσος χώρος


ἅλων

: ἅλων < ἀλέω

άλλη μορφή του ἅλως


γυῖον

: γυῖον < (κληρονομημένο) πρωτοϊνδοευρωπαϊκή ρίζα *gew- (χέρι, λυγίζω)

μέλη του σώματος

μόνο στον πληθυντικό


εὔθυνσις

: εὔθυνσις < εὐθύνω + -σις

η ευθυγράμμιση

ελληνιστική κοινή


ἐκλέπτυνσις

ἐκλέπτυνσις
-εως

: ἐκλέπτυνσις < ἐκλεπτύν(ω) (ἐκ- + αρχαία ελληνική λεπτύνω) + -σις

το αποτέλεσμα του ἐκλεπτύνω, το να γίνεται κάτι λεπτό η εκλέπτυνση

ελληνιστική κοινή


κάνεον

: κάνεον < → λείπει η ετυμολογία


κανοῦν

αττικός τύπος του κάνεον (συνηρημένο)


οἰνοχόος

: οἰνοχόος < οἰνοχόϜος (γι' αυτό, πάντα απαντά ασυναίρετο) < οἰνο- + -χόος (χέω)

αυτός που σερβίρει το κρασί, τον οίνο


ποινάτωρ

: ποινάτωρ < ποινή, θέμα ποινᾱ- + -τωρ ^((Χρειάζεται τεκμηρίωση…))

ποινήτωρ

ελληνιστική κοινή


ποινήτωρ

: ποινήτωρ < αρχαία ελληνική ποινάτωρ

μεταγενέστερη μορφή του αρχαίου ποινάτωρ

ελληνιστική κοινή


πλαταμών

πλᾰτᾰμών
-ῶνος

: πλαταμών < πλατ- (πλατύς) όπως πρωτοϊνδοευρωπαϊκή ρίζα *pleth₂- + -μών (συγκρίνετε με το τελαμών)

πλατύς βράχος ή λίθος

πλατύς ύφαλος (συνήθως στον πληθυντικό)

πλατύς γιαλός

πλατύ και αβαθές πέρασμα ποταμών

επίπεδη περιοχή που κινδυνεύει από πλημμύρες

ακύμαντη επιφάνεια θάλασσας


πλακοῦς

πλακοῦς
ὁ
πλακοῦς
οἱ
πλακοῦντες
τοῦ
πλακοῦντος
τῶν
πλακούντων
τῷ
πλακοῦντῐ
τοῖς
πλακοῦσῐ(ν)
τὸν
πλακοῦντᾰ
τοὺς
πλακοῦντᾰς
πλακοῦς
πλακοῦντες
τὼ
πλακοῦντε
τοῖν
πλακούντοιν

: πλακοῦς: ουσιαστικοποιημένο αρσενικό του επιθέτου πλακόεις

πλατύ ζυμαρικό

※ 2/3ος κε αιώνας ⌘ Ἀθήναιος ὁ Nαυκρατίτης, Δειπνοσοφισταί, 14, 57 30, @perseus.tufts.edu

κάτιλλος δὲ ὀρνᾶτος ὁ λεγόμενος παρὰ ῾Ρωμαίοις οὕτως γίγνεται· θρίδακας πλύνας ξέσον καὶ ἐμβαλὼν οἶνον εἰς θυίαν τρῖβε τὰς θρίδακας, εἶτα τὸν χυλὸν ἐκπιέσας σελίγνιον συμφύρασον αὐτῷ καὶ συμπεσεῖν ἐάσας μετ' ὀλίγον τρῖψον εὐτόνως, προσβαλὼν ὀλίγον στέατος χοιρείου καὶ πέπερι, καὶ πάλιν τρίψας ἕλκυσον λάγανον καὶ λειάνας ἐκτεμὼν κατάτεμνε καὶ ἕψε εἰς ἔλαιον θερμότατον εἰς ἠθμὸν βαλὼν τὰ κατακεκομμένα. ἄλλα πλακούντων γένη· ὀστρακίτης, ἀττανῖται, ἄμυλον, τυροκόσκινον.


ἀστράσι

: ἀστράσι: δοτική που συγκόπτει το έψιλον του αδύνατου θέματος ἀστερ- > ἀστρ- του ουσιαστικού ἀστήρ.
: Το -α- εξηγείται ως πρόσθετο, για τη διευκόλυνηση της προφοράς. Δείτε Παράρτημα:Ουσιαστικά συγκοπτόμενα.

δοτική πληθυντικού του ἀστήρ

άλλες μορφές: ἀστράσιν


ἀστράσιν

: ἀστράσιν: → δείτε τη λέξη ἀστράσι

άλλη μορφή του ἀστράσι με ν εφελκυστικό, δοτική πληθυντικού του ἀστήρ


ῥίν

: ῥίν < πιθανόν με υπόθεση τύπου ενικού «ῥίν» αντί για «ῥίς» από εσφαλμένη ανάγνωση (f.l.) του πληθυνtικού της, «ῥῖνες»

μεταγενέστερος τύπος του ῥίς

ελληνιστική κοινή


στῖμι

άλλη μορφή του στίμμι


καρύα

: καρύα < → λείπει η ετυμολογία

η καρυδιά, η καρυά


κιννάβαρις

κιννάβαρις
-εως

μορφή του ουδέτερου κιννάβαρι


ἀπορρώξ

ἀπορρώξ
-ῶγος

: ἀπορρώξ < ἀπορρήγνυμι, θέμα: μεταπτωτική βαθμίδα ἀπο-ῥωγ- (όπως ῥήγνυμι - ῥωγμή) + -ς > -ωγς > -ώξ

κομμένος έντονα με απότομο αποτέλεσμα, τραχύς, απόκρημνος

αρσενικό ή θηλυκό

ως επίθετο μονοκατάληκτο

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ὀδύσσεια, 13 (ν. Ὀδυσσέως ἀπόπλους παρὰ Φαιάκων καὶ ἄφιξις εἰς Ἰθάκην.), στίχ. 98 (96-101)

Φόρκυνος δέ τίς ἐστι λιμήν, ἁλίοιο γέροντος,
ἐν δήμῳ Ἰθάκης· δύο δὲ προβλῆτες ἐν αὐτῷ
ἀκταὶ ἀποῤῥῶγες, λιμένος πότι πεπτηυῖαι,
αἵ τ' ἀνέμων σκεπόωσι δυσαήων μέγα κῦμα
ἔκτοθεν· ἔντοσθεν δέ τ' ἄνευ δεσμοῖο μένουσι [100]
νῆες ἐΰσσελμοι, ὅτ' ἂν ὅρμου μέτρον ἵκωνται.
#::: Βρίσκεται εκεί, στη χώρα της Ιθάκης, του Φόρκυνα, ενάλιου γέροντα, / λιμάνι· δυο κάβοι απόκρημνοι το ορίζουν, / που προς τα μέσα χαμηλώνουν και το κλείνουν, / κρατώντας το μεγάλο κύμα απέξω, όταν οι άνεμοι λυσσομανούν.
#::: Μετάφραση (2006): Δημήτρης Μαρωνίτης, @greek-language.gr

απόκομμα, κάτι που έχει κοπεί

απόσταγμα, κάτι που έχει βγει από υγρό

εκφράσεις: ἀπορρὼξ νέκταρος


νεοθήξ

νεοθήξ
-ῆγος

: νεοθήξ < νεοθηγής, με νεο- + -ήξ (< θήγ(ω) + -ς)

άλλη μορφή του νεοθηγής

ελληνιστική κοινή


δαί

: δαί: κλιτικός τύπος

κλητική ενικού του δαίς


*δάϊς

:
*δάϊς < αρχαϊσμός, πιθανώς συνδέεται με τα δαΐς (δάδα) και δαίω (κατακαίω) από σύνδεση αναμεταξύ των ιδεών της μάχης και φωτιάς
: Δείτε μυκηναϊκή 𐀅𐀂𐀠𐀲 (da-i-pi-ta) που παρουσιάζει απουσία του δίγαμμα, πράγμα που υποδεικνύει προελληνική προέλευση

ελλειπτικό ουσιαστικό, μόνο στις πτώσεις: δοτική ενικού δαΐ (στη μάχη) & αιτιατική ενικού δάϊν (τη μάχη)


δαΐ

: δαΐ: → δείτε *δάϊς

δοτική ενικού του ελλειπτικού *δάϊς: στη μάχη

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ἰλιάς, 14 (Ξ. Διὸς ἀπάτη.), στίχ. 387

μιγῆναι ἐν δαῒ λευγαλέῃ


ὀπισθοβάτης

: ὀπισθοβάτης < ὀπισθο- + -βάτης

ο επιβήτορας

ελληνιστική κοινή


μονόδους

μονόδους
-οντος

: μονόδους < μον- + -όδους

μονόδοντος, μονοδόντης, που έχει μόνο ένα δόντι


ἀχλύ

κλητική ενικού του ἀχλύς


πολυδειράς

: πολυδειράς < πολυ- + δειράς

που έχει πολλές κορυφές

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ἰλιάς, 1 (Α. Λοιμός. Μῆνις.), στίχ. 499

ἀκροτάτῃ κορυφῇ πολυδειράδος Οὐλύμποιο


πολυδειράς

: πολυδειράς < πολυ- + δειρή

που έχει πολλούς λαιμούς (όπως η ύδρα)


Ἁλιάρται

: Ἁλιάρται < Ἁλίαρτος

οι κάτοικοι της πόλης Αλίαρτος (Ἁλίαρτος)

πατριδωνυμικό


Ἁλιαρτίς

: Ἁλιαρτίς < Αλίαρτ(ος) + -ίς

θηλυκό του Ἁλιάρτιος

πατριδωνυμικό


κρᾶτα

μορφή ουδέτερου για το αρσενικό κράς, ποιητικός τύποος του θηλυκού κάρα


κρᾶτα

αιτιατική ενικού του κράς

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Εὐριπίδης, Ἄλκηστις, στίχ. 759

στέφει δὲ κρᾶτα μυρσίνης κλάδοις
*:::στεφάνι βάζει μυρτιάς στην κεφαλή,
*:::Μετάφραση (1972): Θρασύβουλος Σταύρου, Αθήνα: Εστία @greek‑language.gr


Ἀσκραῖος

: Ἀσκραῖος < Ἄσκρ(α) + -αῖος

ο κάτοικος της πόλης Ἄσκρα

πατριδωνυμικό

του Δία στην Αλικαρνασσό


ἄσκρα

: ἄσκρα < → λείπει η ετυμολογία

βελανιδιά χωρίς καρπούς στον Ησύχιο

<ἄσκρα> δρῦς ἄκαρπος ※ 5ος αιώνας κε ⌘ Ἡσύχιος, Γλῶσσαι, Α


Βηρυτιάς

: Βηρυτιάς < Βηρυτός

θηλυκό του Βηρύτιος

ελληνιστική κοινή

πατριδωνυμικό


Βηρύτιοι

: Βηρύτιοι < πληθυντικός αριθμός του Βηρύτιος

οι κάτοικοι της Βηρυτού

ελληνιστική κοινή


ἕδος

: ἕδος < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή *sédos < *sed- (κάθομαι)

καθήμενο άγαλμα

η ενέργεια του κάθομαι


εὐπατρίδης

: εὐπατρίδης < εὐ- + (πατήρ) θέμα πατρ- + -ίδης

που προέρχονται από ευγενή, πλούσια οικογένεια

η αριστοκρατική τάξη της Αθήνας

στον πληθυντικό

ελληνιστική σημασία

για το λατινικό patricius


ἱππεύς

: ἱππεύς < ἵππ(ος) + -εύς

αρματηλάτης, πολεμιστής ή ηνίοχος που μάχεται από άρμα

έφιππος, ιππέας, καβαλάρης

μέλος της τάξης των ἱππέων

(ελληνιστική σημασία, στη Ρώμη) μέλος της τάξης: equites (ιππείς)

ἱππεὺς Ῥωμαίων (λατινικά: eques Romanus)

μέλος του στρατιωτικού σώματος επίλεκτων φρουρών του βασιλιά

είδος καβουριού

είδος κομήτη

ελληνιστική σημασία

μονάδα μέτρησης για άλευρα, αμύγδαλα κ.λπ. (στην επιγραφή SEG 2.710 της πόλης της Πισιδίας, Πεδνηλισσός)

ελληνιστική σημασία

στολίδι που φορά μια γυναίκα

ελληνιστική σημασία

<ἱππεύς>· [φυγάς.] καὶ εἶδος κοροσκομίου. καὶ ὁ [ἐπὶ] ἱππικῆς ※ 5ος αιώνας κε ⌘ Ἡσύχιος, Γλῶσσαι, Ι


ῥύμη

: ῥύμη < *ῥύω (ρέω) + -μη

δύναμη, ορμή

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Ἀριστοφάνης, Νεφέλαι, στίχ. 407 (403-407)

τί γάρ ἐστιν δῆθ᾽ ὁ κεραυνός; | ΣΩ. ὅταν εἰς ταύτας ἄνεμος ξηρὸς μετεωρισθεὶς κατακλεισθῇ, | ἔνδοθεν αὐτὰς ὥσπερ κύστιν φυσᾷ, κἄπειθ᾽ ὑπ᾽ ἀνάγκης | ῥήξας αὐτὰς ἔξω φέρεται σοβαρὸς διὰ τὴν πυκνότητα, | ὑπὸ τοῦ ῥοίβδου καὶ τῆς ῥύμης αὐτὸς ἑαυτὸν κατακαίων.
#:::αλλά ο κεραυνός τελοσπάντων τί πράμα λες να ᾽ναι; | ΣΩΚ. Ξερός άνεμος όταν ανέβει ψηλά και κλειστεί από παντού σε νεφέλη, | από μέσα φυσώντας πολύ δυνατά τη φουσκώνει σα φούσκα, και τότε, απ᾽ την πίεση | τη σπάει, κι όπως είναι πυκνός, ξεπετιέται προς τα έξω με φόρα, | κι απ᾽ την τόση του αντάρα, την τόση του ορμή φωτιά παίρνει και καίγεται ο ίδιος.
#:::Μετάφραση (1967): Θρασύβουλος Σταύρου, Αθήνα: Τυποβιβλιοτεχνική @greek‑language.gr

επίθεση στρατιωτών

στενή οδός, στενωπός


Λόκρισσα

: Λόκρισσα < αρχαία ελληνική Λοκρ(ός) + -ισσα

η κάτοικος της Λοκρίδας

ελληνιστική κοινή

πατριδωνυμικό


Ἀμφικαιεύς

: Ἀμφικαιεύς < αρχαία ελληνική Ἀμφίκαια + -εύς

ο κάτοικος της Ἀμφίκαιας

ελληνιστική κοινή

πατριδωνυμικό


Δρυμιεύς

: Δρυμιεύς < Δρυμί(α) + -εύς

ο κάτοικος της πόλης Δρυμία (Δρυμαία)

ελληνιστική κοινή

πατριδωνυμικό


Τιθρωνιεύς

: Τιθρωνιεύς < Τιθρών(ιον) + -εύς

ο κάτοικος της πόλης Τιθρώνιον

ελληνιστική κοινή

πατριδωνυμικό


ἀγριελαία

: ἀγριελαία < ἀγρι- + ἐλαία


πλεῦσις

πλεῦσις
-εως

: πλεῦσις (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική πλέω < *πλέϜ-ω + -σις


νυκτικόραξ

: νυκτικόραξ < νύξ + κόραξ

ο νυχτοκόρακας


βράγχος

: βράγχος < → λείπει η ετυμολογία


Περγαμίδης

: Περγαμίδης < αρχαία ελληνική Πέργαμ(ος) + -ίδης

ο κάτοικος της Περγάμου

ελληνιστική κοινή

πατριδωνυμικό


Ἀνθηδονιάς

: Ἀνθηδονιάς < Ἀνθηδόνι(ος) + -άς

ονομασία της αμπέλου της Ἀνθηδονίας

ελληνιστική κοινή


Ἀνθηδονίτης

: Ἀνθηδονίτης < Ἀνθηδών, Ἀνθηδόν(ος) + -ίτης

ο κάτοικος της πόλης Ἀνθηδών

ελληνιστική κοινή

πατριδωνυμικό


ἀνθηδών

: ἀνθηδών < ἄνθος

είδος μουσμουλιάς


βασιλεῖς

ονομαστική και κλητική πληθυντικού του βασιλεύς


αὐλύδριον

: αὐλύδριον < αὐλή + υποκοριστικό επίθημα -ύδριον

υποκοριστικό του αὐλή

ελληνιστική κοινή


ἐπίκλυσις

ἐπίκλυσις
-εως

: ἐπίκλυσις < ἐπικλύζω, ἐπικλυ- + -σις^((Χρειάζεται τεκμηρίωση…))

η πλημμύρα, η επίκλυση


Ἀρτακεύς

: Ἀρτακεύς < αρχαία ελληνική Ἀρτάκ(η) + -εύς

ο κάτοικος της Αρτάκης

ελληνιστική κοινή

πατριδωνυμικό


ἁρπάγιον

: ἁρπάγιον < → λείπει η ετυμολογία

ελληνιστική κοινή


παραλιώτης

: παραλιώτης < αρχαία ελληνική παράλ(ιος) + -ιώτης

ο κάτοικος παραθαλάσσιας περιοχής


Βηθλεμίτης

: Βηθλεμίτης < Βήθλεμ(α) + -ίτης

ο κάτοικος της Βηθλεέμ

ελληνιστική κοινή

πατριδωνυμικό


Βηθλεεμίτης

: Βηθλεεμίτης < Βηθλεέμ + -ίτης

άλλη μορφή του Βηθλεμίτης

ελληνιστική κοινή

πατριδωνυμικό


τριβώνιον

: τριβώνιον < τρίβων + -ιον

υποκοριστικό του τρίβων, μικρό ιμάτιο


τρίβων

τρίβων
ὁ
τρίβων
οἱ
τρίβωνες
τοῦ
τρίβωνος
τῶν
τριβώνων
τῷ
τρίβωνῐ
τοῖς
τρίβωσῐ(ν)
τὸν
τρίβωνᾰ
τοὺς
τρίβωνᾰς
τρίβων
τρίβωνες
τὼ
τρίβωνε
τοῖν
τριβώνοιν

: τρίβων < τρίβω


Τολοφώνιοι

Τολοφώνιοι
-ων

: Τολοφώνιοι < κατά τον Αίλιο Ηρωδιανό, Τολοφών + πληθυντικός του -ιος (ως πληθυντικός αριθμός του Τολοφώνιος)

οι κάτοικοι της πόλης: Τολοφών

πατριδωνυμικό

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Θουκυδίδης, Ἱστορίαι, 3, 101.2

Ἰπνέας καὶ Μεσσαπίους καὶ Τριταιέας καὶ Χαλαίους καὶ Τολοφωνίους καὶ Ἡσσίους καὶ Οἰανθέας
*::: Μετάφραση (1965-1968): Άγγελος Σ. Βλάχος, Αθήνα:Γαλαξίας @greek‑language.gr

※ 2ος αιώνας κε αιώνας ⌘ Αίλιος Ηρωδιανός, Περὶ παρωνύμων, 2.378 @scaife@perseus (έκδοση με μηνοειδές σίγμα)

Τολοφών πόλιϲ Λοκρῶν τῶν Ὀζολῶν. τὸ ἐθνικὸν Τολοφώνιοϲ. Θουκυδίδηϲ τρίτῃ.


πακτωτής

: πακτωτής < → λείπει η ετυμολογία

άλλη μορφή του πακτωνίτης

ελληνιστική κοινή


πακτωνίτης

: πακτωνίτης < πάκτων, πάκτων(ος) + -ίτης

ο κατασκευαστής πάκτωνος


πάκτων

: πάκτων < πακτός

ελαφριά βάρκα από ψάθα, που χρησιμοποιούνταν στον Νείλο

ελληνιστική κοινή

ναυπηγικός όρος


Ἀμφισσεύς

: Ἀμφισσεύς < Ἄμφισσ(α) + -εύς

ο κάτοικος της Άμφισσας (Ἄμφισσα)

πατριδωνυμικό


Μυονεύς

: Μυονεύς < Μυον(ία) + -εύς

ο κάτοικος της Μυονίας

πατριδωνυμικό


Ἀνεμωρεύς

: Ἀνεμωρεύς < αρχαία ελληνική Ἀνεμώρ(εια) + -εύς

ο κάτοικος της πόλης Ἀνεμώρεια

πατριδωνυμικό


ὑψηλότητα

αιτιατική ενικού του ὑψηλότης

ελληνιστική κοινή


ὑψηλότης

: ὑψηλότης (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική ὑψηλό(ς) + -της
: ΑΠΟΓΟΝΟΙ: ⇘ καθαρεύουσα: Ὑψηλότης ⇘ νέα ελληνικά: Υψηλότης με διαφορετική σημασία

η μεγαλοπρέπεια

ελληνιστική κοινή


διφθερῖτις

διφθερῖτις
-ιδος

: διφθερῖτις < διφθέρι(ος) + -τις

ντυμένη με διφθέρα, θηλυκό του διφθέριος

ελληνιστική κοινή


δούξ

: δούξ < (άμεσο δάνειο) λατινική dux, θέμα duc- όπως στο duco (οδηγώ) < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή ρίζα *dewk-

στρατιωτικός διοικητής

ελληνιστική κοινή

στρατιωτικός όρος

αρχηγός, ηγέτης

ελληνιστική κοινή


δρᾶσις

: δρᾶσις (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική δρά(ω) + -σις
: ΑΠΟΓΟΝΟΙ: ⇘ νέα ελληνικά: δράση

αποτελεσματικότητα

ελληνιστική κοινή

η ενεργητική σημασία ρήματος

ελληνιστική κοινή


*δρᾶστις

*δρᾶστις
-ιδος

:
*δρᾶστις < θηλυκό του αττικού τύπου δράστης (ιωνικό αρσενικό: δρήστης), που απαντά στον ιωνικό θηλυκό τύπο δρῆστις → δείτε τη λέξη δράω

αμάρτυρος αττικός τύπος του δρῆστις (ιωνικό): η δραπέτις


δῄωσις

: δῄωσις < αρχαία ελληνική δηϊόω

ελληνιστική κοινή


Βιθυνηΐς

: Βιθυνηΐς < αρχαία ελληνική Βιθυνία

γυναίκα καταγόμενη από τη Βιθυνία

ελληνιστική κοινή

πατριδωνυμικό


Βιθυνιάρχης

: Βιθυνιάρχης < αρχαία ελληνική Βιθυνί(α) + -άρχης

ο πρόεδρος του κοινού της Βιθυνίας

ελληνιστική κοινή


Βιθυνιαρχία

: Βιθυνιαρχία < Βιθυνιάρχ(ης) + -ία

το αξίωμα του Βιθυνιάρχου

ελληνιστική κοινή


Βιθυνιάς

: Βιθυνιάς < αρχαία ελληνική Βιθυνί(α) + -άς

γυναίκα καταγόμενη από τη Βιθυνία

ελληνιστική κοινή

πατριδωνυμικό


Βιθυνιάτης

: Βιθυνιάτης < αρχαία ελληνική Βιθυνί(α) + -άτης

άνδρας που κατάγεται από τη Βιθυνία

ελληνιστική κοινή

πατριδωνυμικό


Βιθυνιεύς

: Βιθυνιεύς < αρχαία ελληνική Βιθυνί(α) + -εύς

άνδρας καταγόμενος από τη Βιθυνία

ελληνιστική κοινή

πατριδωνυμικό


ὠτός

γενική ενικού του οὖς


μικροφυΐα

: μικροφυΐα < μικροφυ(ής) + -ία. Μορφολογικά αναλύεται σε μικρο- + -φυΐα

κοντό ύψος, μικρό μέγεθος σώματος


ὑπουλότητα

αιτιατική ενικού του ὑπουλότης

ελληνιστική κοινή


ἐνόντα

: ἐνόντα: κλιτικός τύπος και ουσιαστικοποιημένο. Εννοείται ουδέτερο ουσιαστικό, όπως τὰ ἐνόντα ἀγαθά (Θουκυδίδης, 4.20)

όλα τα πιθανά, τα υπάρχοντα, όσα είναι διαθέσιμα

το περιεχόμενο, όπως το φορτίο πλοίου, το περιεχόμενο καλαθιού


βοιόν

: βοιόν < → λείπει η ετυμολογία

κύκλος που διαρκεί πενήντα χρόνια

ελληνιστική κοινή


ἄρχοντας

αιτιατική πληθυντικού του ἄρχων


ἀσπίδα

αιτιατική ενικού του ἀσπίς


Ἁλικαρνασσεύς

Ἁλικαρνασσεύς
Ἁλικαρνασσίς

: Ἁλικαρνασσεύς < Ἁλικαρνασσ(ός) + -εύς

ο κάτοικος της Αλικαρνασσού

πατριδωνυμικό


Ἁλικαρνησσεύς

Ἁλικαρνησσεύς

: Ἁλικαρνησσεύς < Ἁλικαρνησσ(ός) + -εύς

ιωνικός τύπος του Ἁλικαρνασσεύς

πατριδωνυμικό


Ἁλικαρνασσίς

Ἁλικαρνασσίς

: Ἁλικαρνασσίς < αρχαία ελληνική Ἁλικαρνασσ(ός) + -ίς

θηλυκό του Ἁλικαρνασσεύς

πατριδωνυμικό


αὐθεντία

: αὐθεντία (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική αὐθέντ(ης) + -ία

απόλυτη εξουσία


πάτρη

ιωνικός & επικός τύπος του πάτρα


τεκνίον

: τεκνίον < τέκν(ον) + -ίον

υποκοριστικό του τέκνον, μικρό παιδί

ελληνιστική κοινή


τεκνίδιον

: τεκνίδιον < τέκν(ον) + -ίδιον

υποκοριστικό του τέκνον, μικρό παιδί


Ἑρμάριον

: Ἑρμάριον (ελληνιστική κοινή) < η προτομή το οδοδείκτη αρχαία ελληνική Ἑρμ(ῆς) + υποκοριστικό επίθημα -άριον (η ετυμολόγηση, όπως στο παράθεμα)

μικρή ερμαϊκή στήλη

υποκοριστικό

※ ΕΜ.146.56 - Μέγα Ετυμολογικόν (Etymologicum Μagnum) (1816) Λειψία: Lipsiae Apud J.A.G. Weigel. @archive.org

Ἀρμάριον. ὅτι τὰ λεγόμενα παρ’ ἡμῖν ἀρμάρια, ἑρμάρια ὀϕείλουσι λέγεσθαι, ὡς εὗρον ἐν τοῖς σχολίοις τοῦ ἁγίου Διονυσίου, ἀρχῇ τοῦ ϑῆτα κεφαλαίου περὶ τῶν θείων ὀνομάτων. οἱ γὰρ Ἕλληνες οἷα τινὰς ἀνδριάντας ἐποίουν, μήτε χεῖρας μήτε πόδας ἔχοντας· τούτος δὲ Ἑρμᾶς ἐκάλουν· οὗ ὑποκοριστικὸν, ἑρμάριον. […]
*:: ΣτΕ: Η δασεία στο «ἑρμάριον» (στη σημασία: ντουλάπι), λόγω της παρετυμολόγησης από τις Ερμές (Ἑρμαῖ). Τα «σχόλια» στο «περὶ τῶν θείων ὀνομάτων» του Διονυσίου Αρεοπαγίτη, στη βιβλιογραφία^((όπως DGE)): Pseudo Dionysius Areopagita scriptor ecclesiasticus, De diuinis nominibus στο ⌘Patristische Texte und Studien, Τόμος 33. Τα Scholia στον Τόμο 62.


Ἑρμαῖ

ονομαστική και κλητική πληθυντικού του κυρίου ονόματος Ἑρμῆς στη σημασία: Ερμές, οδοδείκτες με προτομή του Ερμή


ἐπιδεής

ἐπιδεής
-ής
-ές
ἐπιδεέστερος
ἐπιδεέστατος

: ἐπιδεής < → λείπει η ετυμολογία

ελλιπής, που στερείται κάτι


ἐπιπωμάτισις

ἐπιπωμάτισις

: ἐπιπωμάτισις (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική ἐπιπωματί(ζω) + -σις < ἐπι- + πωματίζω, τύπος του πωμάζω

η επιπωμάτιση

ελληνιστική κοινή


ἀφρός

: ἀφρός < αβέβαιης ετυμολογίας. Δε μοιάζει να συνδέεται με το ὄμβρος και τη σανσκριτική अभ्र (abhrá) λόγω της απόστασης των σημασιών. Πιθανόν να συνδέεται με συνώνυμο στην αρμενική pʿrpʿur < λυκιακή փրփուր (pʿrpʿur) < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή ρίζα *pher-.
: ΑΠΟΓΟΝΟΙ: ⇒ μεσαιωνικά ελληνικά: ἀφρός ⇒ νέα ελληνικά: αφρός
:* Δε σχετίζονται ετυμολογικά, το ἐλαφρός, το Ἀφροδίτα, Ἀφροδίσιος.

ἀφρο- Αρχαίες ελληνικές λέξεις με πρόθημα ἀφρο- στο Βικιλεξικό

ο αφρός, (για ανθρώπους ή ζώα) ο αφρός στο στόμα

συνώνυμο του ἀφρόνιτρον (ἀφρὸς νίτρου )

συνώνυμο του ἀφύη (είδος μικρού ψαριού)


ἑστιάτωρ

ἑστιάτωρ
-ορος

: ἑστιάτωρ < ἑστία + -τωρ

οργανωτής συμποσίου, οικοδεσπότης, αυτός που έχει προσκαλέσει σε γεύμα

ο πολίτης που, με τη σειρά του, ήταν υπεύθυνος να παραθέσει δείπνο στη φυλή του

υπεύθυνος οργάνωσης για τη σίτιση

ελληνιστική σημασία

στους Δελφούς


ἐφίππιον

ἐφίππιον
-ου
τὸ
ἐφίππιον
τὰ
ἐφίππιᾰ
τοῦ
ἐφιππίου
τῶν
ἐφιππίων
τῷ
ἐφιππίῳ
τοῖς
ἐφιππίοις
τὸ
ἐφίππιον
τὰ
ἐφίππιᾰ
ἐφίππιον
ἐφίππιᾰ
τὼ
ἐφιππίω
τοῖν
ἐφιππίοιν

: ἐφίππιον: κλιτικός τύπος και ουσιαστικοποιημένο ουδέτερο του επιθέτου ἐφίππιος

ύφασμα κάτω από τη σέλα

ελληνιστική κοινή

ΑΠΟΓΟΝΟΙ: και στην καθαρεύουσα ἐφίππιον ⇘ νέα ελληνικά: εφίππιο (η σέλα)


κλήθρα

: κλήθρα < → λείπει η ετυμολογία

κλήθρη

ιωνικός τύπος

κλῆθρος

ελληνιστική κοινή


κλήθρη

: κλήθρη < κλήθρα

ιωνικός τύπος του κλήθρα


κλῆθρος

: κλῆθρος < κλήθρα


Τριταιεῖς

: Τριταιεῖς < πληθυντικός αριθμός του Τριταιεύς

οι κάτοικοι της Τριταίας

πατριδωνυμικό


πυρεστία

: πυρεστία < αρχαία ελληνική πῦρ + ἑστία

τζάκι, πυροστιά

ελληνιστική κοινή


ἑστία

: ἑστία < → λείπει η ετυμολογία

η εστία, το τζάκι

η οικογένεια


κάμμα

: κάμμα < κάπτω

είδος γλυκίσματος της Σπάρτης το οποίο τυλιγόταν γύρω από φύλλα δάφνης


ἐπίσαγμα

: ἐπίσαγμα < ἐπισάττω

το σαμάρι στη πλάτη ζώου


Βοσπορίτης

: Βοσπορίτης < Βόσπορ(ος) + -ίτης

πατριδωνυμικό


Βοσπορανοί

: Βοσπορανοί < πληθυντικός αριθμός του Βοσπορανός < Βόσπορ(ος) + -ανός

οι κάτοικοι του Βοσπόρου

πατριδωνυμικό


Βοσπορηνοί

: Βοσπορηνοί < πληθυντικός αριθμός του Βοσπορηνός

άλλη μορφή του Βοσπορανοί

πατριδωνυμικό


μύκης

: μύκης < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή *mew-k- ή προελληνική

αντικείμενο παρόμοιου με το μανιτάρι σχήματος

κάλυμμα σε θήκη ξίφους


Ἀντικυρεύς

: Ἀντικυρεύς < Ἀντίκυρ(α) + -εύς

κάτοικος της Ἀντίκυρας

πατριδωνυμικό


Ἀντικυρικόν

: Ἀντικυρικόν < ουσιαστικοποιημένο ουδέτερο του επιθέτου Ἀντικυρικός

ο ελλέβορος, φυτό της Αντίκυρας


Ἀμβρυσεύς

: Ἀμβρυσεύς < Ἄμβρυσ(ος) + -εύς

ο κάτοικος της πόλης Ἄμβρυσος

ελληνιστική κοινή

πατριδωνυμικό


Ἀμφρυσεύς

: Ἀμφρυσεύς < Ἄμφρυσ(ος) + -εύς

άλλη μορφή του Ἀμβρυσεύς

ελληνιστική κοινή

πατριδωνυμικό


Ἀμφρύσιος

: Ἀμφρύσιος < Ἄμφρυσ(ος) + -ιος

ο κάτοικος της πόλης Ἄμφρυσος

ελληνιστική κοινή

πατριδωνυμικό


ἄρσις

: ἄρσις < αἴρω + -σις

άρση, ανύψωση

ελληνιστική κοινή

ελληνιστική κοινή

ελληνιστική κοινή

εξάλειψη, απομάκρυνση

ελληνιστική κοινή

ελληνιστική κοινή

η βραχεία συλλαβή

ελληνιστική κοινή


κίδαρις

: κίδαρις < → λείπει η ετυμολογία

τιάρα, σαρίκι, κάλυμμα κεφαλής Περσών βασιλέων

τουρμπάνι Εβραίων ιεραρχών

※ ἀφέλετε τὰ ἱμάτια τὰ ρυπαρὰ ἀπ᾿ αὐτοῦ. καὶ εἶπε πρὸς αὐτόν· ἰδοὺ ἀφῄρηκα τὰς ἀνομίας σου, καὶ ἐνδύσατε αὐτὸν ποδήρη καὶ ἐπίθετε κίδαριν καθαρὰν ἐπὶ τήν κεφαλὴν αὐτοῦ. καί περιέβαλον αὐτὸν ἱμάτια καὶ ἐπέθηκαν κίδαριν καθαρὰν ἐπὶ τὴν κεφαλὴν αὐτοῦ καὶ ὁ ἄγγελος Κυρίου εἱστήκει (Ζαχαρίας, κεφ. Γ΄, 5, Παλαιά Διαθήκη, κατά την Μετάφραση των Εβδομήκοντα)

αρκαδικός χορός


ἀνομία

: ἀνομία < ἀ- + -νομία • Η Ετυμολογία χρειάζεται ανάπτυξη με τεκμηρίωση. Μπορείτε να βοηθήσετε;


ἀναξυρίδες

: ἀναξυρίδες < περσική• Η Ετυμολογία χρειάζεται ανάπτυξη με τεκμηρίωση. Μπορείτε να βοηθήσετε;

οι αναξυρίδες


λαγιδεύς

λαγιδεύς
-έως

: λαγιδεύς (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική λαγ(ός) + -ιδεύς

ο νεαρός λαγός, το λαγουδάκι


πελαργιδεύς

πελαργιδεύς
-έως

: πελαργιδεύς (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική πελαργ(ός) + -ιδεύς

ο νεαρός πελαργός, το πελαργουδάκι


υἱιδεύς

υἱιδεύς
-έως

: υἱιδεύς (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική υἱ(ός) + -ιδεύς

ο γιος του γιου, ο εγγονός,


υἱϊδεύς

υἱϊδεύς
-έως

: υἱϊδεύς (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική υἱ(ός) + -ιδεύς

ο γιος του γιου, ο εγγονός


ἱερακιδεύς

ἱερακιδεύς
-έως

: ἱερακιδεύς (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική ἱέρακ(ος) + -ιδεύς

το νεαρό γεράκι (ἱέραξ)


ἀλωπεκιδεύς

ἀλωπεκιδεύς
-έως

: ἀλωπεκιδεύς (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική ἀλώπεκ(ος) + -ιδεύς

η νεαρή αλεπού, το αλεπουδάκι


χηναλωπεκιδεύς

χηναλωπεκιδεύς
-έως

: χηναλωπεκιδεύς (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική χηναλώπεκ(ος) + -ιδεύς

η νεαρή χηνάλωψ / χηναλώπηξ, η νεαρή αιγυπτιακή χήνα


περδικιδεύς

περδικιδεύς
-έως

: περδικιδεύς (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική πέρδικ(α) + -ιδεύς

η νεαρή πέρδικα, το περδικόπουλο


γαλιδεύς

γαλιδεύς
-έως

: γαλιδεύς (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική γαλ(ή) + -ιδεύς

η νεαρή γάτα, η γατούλα, το γατάκι


παρδαλιδεύς

παρδαλιδεύς
-έως

: παρδαλιδεύς (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική πάρδαλ(ις) + -ιδεύς

ο νεαρός πάνθηρας


χηνιδεύς

χηνιδεύς
-έως

: χηνιδεύς (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική χήν + -ιδεύς

η νεαρή χήνα, το χηνόπουλο


ἀηδονιδεύς

ἀηδονιδεύς
-έως

: ἀηδονιδεύς (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική ἀηδών, ἀηδόν(ος) θηλυκό + -ιδεύς

το νεαρό αηδόνι

το αιδοίο, όπως το αναφέρει ※ 5ος αιώνας κε ⌘ Ἡσύχιος, Γλῶσσαι, Α

<ἀηδόνιος> ἐπὶ μὲν ὕπνου τὸ ἐλάχιστον (Nicoch. com. fr. 16, I 773)· ἐπὶ δὲ λύπης τὸ σφοδρότατον (Αισχύλος, απόσπασμα 291)
<<ἀηδονιδεύς>·> ἀηδόνος νεοσσός. [καὶ τὸ τῆς γυναικὸς αἰδοῖον, παρὰ Ἀρχιλόχῳ (απόσπασμα. 156)]

για το οποίο όμως, → δείτε τη λέξη ἀηδονίς


χελιδονιδεύς

χελιδονιδεύς
-έως

: χελιδονιδεύς (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική χελιδόν(ος) + -ιδεύς

το νεαρό χελιδόνι


κυνιδεύς

κυνιδεύς
-έως

: κυνιδεύς (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική κυν(ός) + -ιδεύς

το νεαρό σκυλί, το σκυλάκι


κορωνιδεύς

κορωνιδεύς
-έως

: κορωνιδεύς (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική κορών(η) + -ιδεύς

η νεαρή κουρούνα


πενθεριδεύς

πενθεριδεύς
-έως

: πενθεριδεύς (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική πενθερ(ός) + -ιδεύς

ο γαμπρός, ο σύζυγος της κόρης μου, της αδελφής μου


ἀλεκτοριδεύς

ἀλεκτοριδεύς
-έως

: ἀλεκτοριδεύς (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική ἀλέκτ(ωρ) + -ιδεύς

ο νεαρός κόκορας, το κοκοράκι


ἀετιδεύς

ἀετιδεύς
-έως

: ἀετιδεύς (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική ἀετ(ός) + -ιδεύς

ο νεαρός αετός, το αετόπουλο, ο αετιδέας


αἰετιδεύς

αἰετιδεύς
-έως

: αἰετιδεύς (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική ἀετ(ός) + -ιδεύς

, ο νεαρός αετός, το αετόπουλο


ἐρωτιδεύς

ἐρωτιδεύς
-έως

: ἐρωτιδεύς (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική ἔρω(τος) + -ιδεύς


βασιλέων

γενική πληθυντικού του βασιλεύς


Βρεντεσῖνος

: Βρεντεσῖνος < αρχαία ελληνική Βρεντέσ(ιον) + -ῖνος

ο κάτοικος του Βρεντεσίου

πατριδωνυμικό


κράννα

αιολικός τύπος του κρήνη / κράνα


κέλητα

αιτιατική ενικού του κέλης


τρίβλιον

: τρίβλιον (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική τρύβλιον με αλλαγή προφοράς του ύψιλον και γραφής της με γιώτα

άλλη μορφή του τρύβλιον

※ 3ος αιώνας πκε επιγραφή ID 104, Δήλος, περίπου 354/3 πκε, περιγραφή αναθημάτων @epigraphy.packhum.org - Inscriptions de Délos. 7 vols. Paris 1926-1972.

κυμ̣β̣[ίο]ν Λεωστρατίδης ἀνέθηκεν Ι· ποτήριον κονδυλωτὸν Ι· τρίβλιον Ι· ὀξύβαφα ἐλαιηρὰ ΙΙ, ὀξηρὰ ΙΙ· τόμια <ἀ>ργυρᾶ καὶ διακλείματα
*:: […] τρίβλι-α μόνωτα τρία, ὀξίδες δύο, κυαθίδες


ἔμβαμμα

: ἔμβαμμα < ἐμβάπτω + -μα

η σάλτσα, ο ζωμός


σκουτέλλιον

: σκουτέλλιον < (άμεσο δάνειο) λατινική scutell(a) (πιατάκι) + -ιον < scutra (πιάτο, δίσκος).

γαβάθα, πιάτο

ελληνιστική κοινή

στο Greek Papyri in the British Museum, London. (PLond. 2.191.10) 2ος αιώνας κε

στο C. Wessely, Studien zur Paläographie und Papyruskunde, Leipzig 1901-. (Stud.Pal. 20.151.4, al.) 6ος αιώνας κε

άλλες μορφές: σκούτλιον


ἡμιστρατιώτης

ἡμιστρατιώτης

: ἡμιστρατιώτης < ἡμι- + στρατιώτης

που είναι κατά το ήμισυ στρατιώτης

στρατιωτικός όρος


δάφνος

: δάφνος < → δείτε τη λέξη δάφνη

άλλη μορφή του δάφνη


κυνός

γενική ενικού του κύων


ἀγνόησις

: ἀγνόησις < αρχαία ελληνική ἀγνοέω / ἀγνοῶ

ελληνιστική κοινή


Οἰανθεῖς

: Οἰανθεῖς < Οἰάνθεια

οι κάτοικοι της Οἰανθείας

πατριδωνυμικό


εἰδωλομανία

: εἰδωλομανία< είδωλ(ον) + -ο- + -μανία

συνώνυμο του εἰδωλολατρία

ελληνιστική κοινή


ἀδιαφορία

: ἀδιαφορία (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική ἀδιάφορ(ος) + -ία. Μορφολογικά αναλύεται σε ἀ- στερητικό + δια- + φορ- (φέρω) + -ία.

ελληνιστική κοινή

ελληνιστική κοινή


ῥόμβος

: ῥόμβος < ῥέμβω + -ος

σώμα που περιστρέφεται
σβούρα

σώμα που περιστρέφεται
τροχός

σώμα που περιστρέφεται

θορυβώδης τροχίσκος (σε μαγικές τελετές)

χειρουργικός επίδεσμος με ρομβοειδές σχήμα


ἤλεκτρον

: ἤλεκτρον < προελληνική

ἤλεκτρος

αρσενικό ή θηλυκό

κράμα χρυσού και αργύρου


κρεόπωλις

κρεόπωλις
-ιδος

: κρεόπωλις < άλλο θηλυκό του επιθέτου κρεοπωλ(ικός) + -ις. Μορφολογικά αναλύεται σε αρχαία ελληνική κρεό- + -πωλις

άλλη μορφή για το κρεοπωλική: που έχει κρεοπωλεία

όπως η αγορά

※ 5ος αιώνας κε ⌘ Ἡσύχιος, Γλῶσσαι, Κ

<καπήλα> ἡ κρεόπωλις ἀγορὰ παρὰ Ταραντίνοις


κροῦσις

κροῦσις
-εως

: κροῦσις < κρού(ω) + -σις

η κρούση, το χτύπημα


κτῆσις

: κτῆσις < θέμα κτη- (όπως στον παρακείμενο κέ-κτη-μαι του κτάομαι / κτῶμαι) + -σις

κτησείδιον

υποκοριστικό

κτησι- Αρχαίες ελληνικές λέξεις με πρόθημα κτησι- στο Βικιλεξικό

κτήση, κατοχή

στον πληθυντικο


κῶλον

: κῶλον < θέμα κωλ- αβέβαιης ετυμολογίας. Πιθανόν, συνδέεται με το σκέλος < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή ρίζα *(s)kel- ή έχει προελληνική αρχή.
: Δε σχετίζεται με το κόλον, αλλά ήδη στην ελληνιστική περίοδο υπάρχει σύγχυση μεταξύ των δύο όρων.

μέρος του ανθρώπινου σώματος, όπως το πόδι

αρχική σημασία

βλαστός, μέρος φυτού

αρχική σημασία

μέρος κάποιου πράγματος

κώλον, περίοδος με αυτοτελές νόημα

λανθασμένη γραφή του κόλον (και σε λέξεις όπως κωλικός)


φαρμάκου

γενική ενικού του φάρμακον


συμβούλου

γενική ενικού του σύμβουλος


κλαστόθριξ

κλαστόθριξ
-τριχος

: κλαστόθριξ (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική κλαστό(ς) + -θριξ

πιθανόν: κατσαρομάλλης, σγουρομάλλης (3ος αιώνας κε, ⌘PPetr. 3p.15 The Flinders Petrie Papyri)

ελληνιστική κοινή

※ (περιγραφή αγοριού στην επιστολή P.Cair.Zen. I 59076, που στέλνει κάποιος Τουβίας σε αξιωματούχο λεγόμενο Απολλώνιο στις 13 Μαΐου 257 π.Χ. https://www.academia.edu/12995819/A_Gift_of_One_Eunuch_and_Four_Slave_Boys_P_Cair_Zen_I_59076_and_Historical_Construction)

Αὒδομος ὡς (ἔτους) ι

μελανόφθαλμος

κλαστόθριξ

ἔσσιμος πρόστομος

οὐλὴ παρʼ ὀφρὺν δεξιὰν

περιτετμημένος


οὐλόθριξ

οὐλόθριξ
-τριχος

: οὐλόθριξ < οὖλο(ς) (στη σημασία: μαλλιαρός, μάλλινος) + -θριξ

κατσαρομάλλης, σγουρομάλλης

※ 5ος αιώνας πκε ⌘ Ἡρόδοτος, Ἱστορίαι, 2 (Εὐτέρπη), 104

104.1 φαίνονται μὲν γὰρ ἐόντες οἱ Κόλχοι Αἰγύπτιοι, νοήσας δὲ πρότερον αὐτὸς ἢ ἀκούσας ἄλλων λέγω. […] 104.04 αὐτὸς δὲ εἴκασα τῇδε, καὶ ὅτι μελάγχροες εἰσὶ καὶ οὐλότριχες.

άλλες μορφές: οὐλότριχος

≠ αντώνυμα: εὐθύθριξ


φυκόθριξ

φυκόθριξ
-τριχος

: φυκόθριξ (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική φῦκο(ς) + -θριξ

που είναι στεφανωμένος με φύκη

ελληνιστική κοινή

※ 2ος/3ος αιώνας κε ⌘ Αθήναιος ο Ναυκρατίτης, Δειπνοσοφισταί Δ΄, σελ. 118-120

οὺς δ᾽ ὁ Κύκλωψ ἐφίλει καὶ ἐν οὔρεσιν ἐξεπεφύκει ... πίνας ἦλθε φέρων κατὰ τρύβλια ἠχήεντα, ἃς κατὰ φυκότριχος πέτρης λευκὸν τρέφει ὕδωρ


μεγαλόθριξ

μεγαλόθριξ
-τριχος

: μεγαλόθριξ (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική μεγαλό- + -θριξ

που έχει δυνατά / χοντρά ή μακρυά μαλλιά, ο μακρυμάλλης / o μακρομάλλης

ελληνιστική κοινή


ὀλιγόθριξ

ὀλιγόθριξ
-τριχος

: ὀλιγόθριξ (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική ὀλιγό- + -θριξ

που έχει λίγα μαλλιά

ελληνιστική κοινή


νηρείτης

νηρείτης
-ου

: νηρείτης < → λείπει η ετυμολογία

διάφορα είδη θαλάσσιων σαλιγκαριών

άλλες μορφές: νηρίτης


νηρίτης

μορφή του νηρείτης


ἁπαλόθριξ

: ἁπαλόθριξ < ἁπαλό- + -θριξ

που έχει απαλό τρίχωμα

※ ⌘ Ευριπίδης, Βάκχαι, στ. 1185, 407 π.Χ.

νέος ὁ μόσχος ἄρτι γένυν ὑπὸ κόρυθ᾽ ἁπαλότριχα κατάκομον θάλλει.
*::: Είναι τρυφερός ο μόσχος. 'Η κόμη του απαλό μετάξι· στο μάγουλό του μόλις ανθίζει πυκνό το χνούδι. ( Μετάφραση Θ.Κ. Στεφανόπουλος https://www.greek-language.gr/digitalResources/ancient_greek/library/browse.html?text_id=116&page=26)


μαλακόθριξ

μαλακόθριξ
-τριχος

: μαλακόθριξ < μαλακό- + -θριξ

που έχει μαλακές τρίχες / μαλακό τρίχωμα, ο μαλακότριχος

※ 4ος πκε αιώνας ⌘ Ἀριστοτέλης, Περὶ ζῴων γενέσεως, 5, 783a

οἱ μὲν γὰρ Σκύθαι μαλακότριχες, τὰ δὲ πρόβατα τὰ Σαυροματικὰ σκληρότριχα
*::: Οι μεν γαρ Σκύθες έχουν μαλακά μαλλιά, τα δε πρόβατα τα Σαυροματικά είναι σκληρότριχα


ἀελλόθριξ

ἀελλόθριξ
-τριχος

: ἀελλόθριξ < ἄελλ(α) + -ό- + -θριξ

που έχει μαλλιά που τα παίρνει / που τα φυσά ο δυνατός αέρας - η θύελλα

άπαξ λεγόμενον

※ <ἀελλόθριξ> ποικιλόθριξ. ἢ πυρεωροὺς καὶ συνεχεῖς ἔχουσα τὰς τρίχας. παρὰ τὴν ἄελλαν. Σοφοκλῆς Ἰνάχῳ (fr. 270), ※ 5ος αιώνας κε ⌘ Ἡσύχιος, Γλῶσσαι, Α

Σημείωση: Ο Ησύχιος αναφέρει ότι η λέξη αυτή βρίσκεται στο έργο Ίναχος του Σοφοκλή (5ος αιώνας π.Χ.) το οποίο δεν σώζεται.


σκληρόθριξ

σκληρόθριξ
-τριχος

: σκληρόθριξ < σκληρό- + -θριξ

που έχει σκληρές τρίχες / σκληρό τρίχωμα, ο σκληρότριχος

※ 4ος πκε αιώνας ⌘ Ἀριστοτέλης, Περὶ ζῴων γενέσεως, 783a 14


ὀφιόθριξ

ὀφιόθριξ
-τριχος

: ὀφιόθριξ (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική ὄφι(ς), ὀφιό- + -θριξ

που έχει μαλλιά που μοιάζουν με φίδι, φιδομάλλης (⌘ Ιωάννης Τζέτζης, Glossae in Hesiodi Opera et dies, Α, 235.)

ελληνιστική κοινή


μελάνθριξ

μελάνθριξ
-τριχος

: μελάνθριξ < μελάν- + -θριξ

άλλη μορφή του μελανόθριξ

※ τὸ πρόσωπον ῥυτιδῶδες ἄσαρκον. εὐθύθριξ καὶ μελάνθριξ. ( ⌘ Αριστοτέλης, Φυσιογνωμονικά, 808a19.)

Το πρόσωπο με ρυτίδες, άσαρκο. Με ίσια και μαύρα μαλλιά


εὐθύθριξ

: εὐθύθριξ < εὐθύ- + -θριξ

που έχει ίσιο τρίχωμα / ίσια μαλλιά

※ τὸ πρόσωπον ῥυτιδῶδες ἄσαρκον. εὐθύθριξ καὶ μελάνθριξ. ( ⌘ Αριστοτέλης, Φυσιογνωμονικά, 5, 3, 13)


μελανόθριξ

μελανόθριξ
-τριχος

: μελανόθριξ < μελανό- + -θριξ

που έχει μαύρο τρίχωμα / μαύρα μαλλιά

※ μειράκια, νέοι, ἀκμάζοντες, λεῖοι, ὑπολευκόχρωτες, ἰθύτριχες, μελανότριχες, μελανόφθαλμοι (⌘ Ιπποκράτης, 5ος-4ος αιώνας π.Χ., Hippocratis Opera, Volume 1, Teubner, 1895, σελ. 195 https://books.google.gr/books?id=-urkysBAzTsC&dq=%E1%BD%91%CF%80%CE%BF%CE%BB%CE%B5%CF%85%CE%BA%CF%8C%CF%87%CF%81%CF%89%CF%84%CE%B5%CF%82%2C%20%E1%BC%B0%CE%B8%CF%8D%CF%84%CF%81%CE%B9%CF%87%CE%B5%CF%82&pg=PA195#v=onepage&q=%E1%BD%91%CF%80%CE%BF%CE%BB%CE%B5%CF%85%CE%BA%CF%8C%CF%87%CF%81%CF%89%CF%84%CE%B5%CF%82,%20%E1%BC%B0%CE%B8%CF%8D%CF%84%CF%81%CE%B9%CF%87%CE%B5%CF%82&f=false)


ποικιλόθριξ

ποικιλόθριξ
-τριχος

: ποικιλόθριξ < ποικιλό- + -θριξ

που έχει κηλιδωτό / πιτσιλωτό τρίχωμα

ανακατεμένα μαλλιά σα να τα έχει πάρει ο αέρας

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Εὐριπίδης, Ἄλκηστις, στίχ. 584 (584-587)

Φοῖβε, ποικιλόθριξ | νεβρὸς ὑψικόμων πέραν | βαίνουσ᾽ ἐλατᾶν σφυρῷ κούφῳ, | χαίρουσ᾽ εὔφρονι μολπᾷ.
#:::και πιο πέρ᾽ απ᾽ τα ψηλά, τα φουντωμένα | έλατα, ένα γοργοκίνητο, ελαφρό | ελαφάκι παρδαλό | βγήκε κι έστησε χορό, | Φοίβε, Φοίβε, στης κιθάρας σου τον ήχο.
#::: Μετάφραση (1972): Θρασύβουλος Σταύρου, Αθήνα: Εστία @greek‑language.gr

※ 5ος αιώνας κε ⌘ Ἡσύχιος, Γλῶσσαι, Α

<ἀελλόθριξ> ποικιλόθριξ. ἢ πυρεωροὺς καὶ συνεχεῖς ἔχουσα τὰς τρίχας. παρὰ τὴν ἄελλαν. Σοφοκλῆς Ἰνάχῳ (fr. 270)


ὄθριξ

ὄθριξ
-τριχος

: ὄθριξ < ὄ- ὅ(μοιος) + -θριξ

άλλη μορφή του ὁμόθριξ: που έχει ίδιο τρίχωμα

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ἰλιάς, 2 (Β. Ὄνειρος. Διάπειρα. Βοιωτία ἢ κατάλογος νεῶν.), στίχ. 765

Ἵπποι μὲν μέγ’ ἄρισται ἔσαν Φηρητιάδαο,

τὰς Εὔμηλος ἔλαυνε ποδώκεας ὄρνιθας ὣς

ὄτριχας οἰέτεας σταφύλῃ ἐπὶ νῶτον ἐΐσας·

μετάφραση Ιακώβου Πολυλά, Ιλιάδα (Πολυλάς, 765)
*:: τοῦ Φηρητιάδη ἐπρώτευαν οἱ ἐξαίσιες φοράδες,
*:: τὲς ἔζεψεν ὁ Εὔμηλος καὶ ὡσὰν πουλιὰ πετοῦσαν,
*:: ὁμότριχες, ὁμήλικες, μὲ νῶτα σταφνισμένα·


ὁμόθριξ

: ὁμόθριξ (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική ὁμό- + -θριξ

που έχει ίδια μαλλιά


ὀχεία

: ὀχεία < → λείπει η ετυμολογία

συνουσία ή γονιμοποίηση

για αρσενικό ζώο

※ 4ος πκε αιώνας ⌘ Ἀριστοτέλης, Τῶν περὶ τὰ ζῷα ἱστοριῶν, 5, 7 @scaife.perseus

Τὰ δὲ μαλακόστρακα ὀχεύεται, οἷον κάραβοι καὶ ἀστακοὶ καὶ καρίδες καὶ τὰ τοιαῦτα, ὥσπερ καὶ τὰ ὀπισθουρητικὰ τῶν τετραπόδων, ὅταν ὁ μὲν ὑπτίαν ὁ δ’ ἐπὶ ταύτης ποιήσῃ τὴν κέρκον. Ὀχεύεται δὲ τοῦ ἔαρος ἀρχομένου πρὸς τῇ γῇ (ἤδη γὰρ ὦπται ἡ ὀχεία πάντων τῶν τοιούτων), ἐνιαχοῦ δὲ καὶ ὅταν τὰ σῦκα ἄρχηται πεπαίνεσθαι.
#:::ΣτΕ:Ο Αριστοτέλης αναφέρεται στην αναπαραγωγική διαδικασία των μαλακόστρακων.

γονιμοποίηση


ὠμόθριξ

ὠμόθριξ
-τριχος

: ὠμόθριξ (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική ὠμός ὠμό- + -θριξ

σκληρότριχος, που έχει σκληρές, άγριες τρίχες

ελληνιστική κοινή

※ 3ος αιώνας πκε Λυκόφρων ο Χαλκιδεύς, Αλεξάνδρα, σελ. 523, στιχ. 340

ὅταν χέλυδρος πυρσὸν ὠμόθριξ βαρὺν, ἀπεμπολητὴς τῆς φυταλμίας χθονὸς, φλέξας τὸν ὠδίνοντα μορμωτὸν λόχον, ἀναψαλάξῃ γαστρὸς ἑλκύσας ζυγά
*::: → λείπει η μετάφραση


πολιόθριξ

πολιόθριξ
-τριχος

: πολιόθριξ (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική πολιό(ς) + -θριξ

που έχει άσπρα μαλλιά, ασπρομάλλης

ελληνιστική κοινή

※ 1ος πκε/κε αιώνας ⌘ Στράβων, Γεωγραφικά, 7.2, 3 @perseus.tufts.edu

Ἔθος δέ τι τῶν Κίμβρων διηγοῦνται τοιοῦτον, ὅτι ταῖς γυναιξὶν αὐτῶν συστρατευούσαις παρηκολούθουν προμάντεις ἱέρειαι πολιότριχες, λευχείμονες, καρπασίνας ἐφαπτίδας ἐπιπεπορπημέναι, ζῶσμα χαλκοῦν ἔχουσαι, γυμνόποδες


νεόθριξ

νεόθριξ
-τριχος

: νεόθριξ (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική νεό- + -θριξ

που έχει νέες τρίχες (αναφερόμενο σε γενειάδα)

ελληνιστική κοινή

※ 4ος/5ος κε αιώνας ⌘ Νόννος ὁ Πανοπολίτης, Διονυσιακά, 3, 414 @scaife.perseus, @el.wikisource

στέψας δὲ νεότριχος ἄκρα παρειῆς


σκῆπτρον

: σκῆπτρον, ομηρικό < → λείπει η ετυμολογία

αρχική σημασία

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ὀδύσσεια, 17 (ρ. Τηλεμάχου καὶ Ὀδυσσέως ἐπάνοδος εἰς Ἰθάκην.), στίχ. 199

Εὔμαιος δ' ἄρα οἱ σκῆπτρον θυμαρὲς ἔδωκε
#::: Κι ο Εϋμαιος [του] έδωσε μπαστούνι αγαπημένο/προσφιλές

σκήπτρο, έμβλημα βασιλικής εξουσίας

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ἰλιάς, 1 (Α. Λοιμός. Μῆνις.), στίχ. 15 (14-15)

στέμματ’ ἔχων ἐν χερσὶν ἑκηβόλου Ἀπόλλωνος
χρυσέῳ ἀνὰ σκήπτρῳ, καὶ λίσσετο πάντας Ἀχαιούς,
#::: [ο Χρύσης] γιρλάντες τυλιχτές έχοντας στα χέρια στου εκηβόλου Απολλωνα
το χρυσό το σκήπτρο, και ικέτευε όλους τους Αχαιούς


εὐήθης

εὐήθης
-ης
'_ες

: εὐήθης < → λείπει η ετυμολογία

χαζός, κορόιδο, κουτορνίθι, ηλίθιος


ἄθριξ

ἄθριξ
-τριχος

: ἄθριξ (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική ἄ- + -θριξ

ἄνηβος

επίσης, δείτε

Ησύχιος ο Αλεξανδρεύς

επίσης, δείτε

Γλώσσες, Α

επίσης, δείτε

άτριχος, που δεν έχει τρίχες

ελληνιστική κοινή

※ 2ος/3ος αιώνας κε αιώνας ⌘ Κλαύδιος Αἰλιανός (Claudius Aelianus), Περὶ ζῴων ἰδιότητος, 7.16

ὁ μὲν Αἰσχύλος ἐπί τινος πέτρας καθῆστο, τὰ εἰθισμένα δήπου φιλοσοφῶν καὶ γράφων· ἄθριξ δὲ ἦν τὴν κεφαλὴν καὶ ψιλός.
*:: ο μεν Αισχύλος καθόταν σε μια πέτρα, (ασχολούμενος) με τα συνηθισμένα φαντάζομαι, φιλοσοφώντας και γράφοντας, άτριχος δε ήταν στην κεφαλή, φαλακρός.


ἀπόθριξ

: ἀπόθριξ < (ελληνιστική κοινή) ἀπό- + -θριξ

άτριχος, που δεν έχει τρίχες

ελληνιστική κοινή

※ και τοὺς μὴ ἰχθῦς ἐσθίοντας ἀπίχθυς καλοῦσι, καὶ τοὺς ἀμούσους ἀπομούσους, καὶ τοὺς ἀνήβους ἀπότριχας (Αριστοφάνης ο Βυζάντιος, περ. 257 - περ. 180 π.Χ., Περί των υποπτευομένων μη ειρήσθαι τοις παλαιοίς https://books.google.gr/books?id=eIhrZplf3CUC&lpg=PA275&ots=zFGuLxc0Ou&dq=%E1%BC%80%CF%80%CF%8C%CF%84%CF%81%CE%B9%CF%87%CE%B1%CF%82&pg=PA275#v=onepage&q=%E1%BC%80%CF%80%CF%8C%CF%84%CF%81%CE%B9%CF%87%CE%B1%CF%82&f=false)

και όσους δεν τρώνε ψάρια, τους αποκαλούν απίχθυες, και όσους δεν ξέρουν από μουσική, απομούσους, και τους νεαρότερους (που δεν είναι ακόμη έφηβοι), απότριχες (που είναι άτριχοι ακόμη)


μακαρία

: μακαρία < → λείπει η ετυμολογία

ἐς

※ Κατηγορία:Λήμματα με παραθέματα (αρχαία ελληνικά)Κατηγορία:Λήμματα με παραθέματα (αρχαία ελληνικά) 5ος/4ος αιώνας πκε ⌘ Αριστοφάνης, Ἱππῆς, 1151
*::__E__ἄπαγ᾽ ἐς μακαρίαν ἐκποδών.
*:::__E__Άι στα κομμάτια κι άσε μας ήσυχους!

Μετάφραση (2005), Ηλίας Σπυρόπουλος @greek‑language.gr

ἐς

※ Κατηγορία:Λήμματα με παραθέματα (αρχαία ελληνικά)Κατηγορία:Λήμματα με παραθέματα (αρχαία ελληνικά) 5ος/4oς αιώνας πκε ⌘ Πλάτων, Ἵππίας μείζων, 293a*::__E__Τί τοῦτο; βάλλ᾽ ἐς μακαρίαν. τοῦ ἀνθρώπου οὐδ᾽ εὔφημα, ὦ Σώκρατες, ταῦτά γε τὰ ἐρωτήματα.
*:::__E__Τί είναι πάλι αυτό; Να πάρει η ευχή! Τούτα που ρωτάει ο άνθρωπος αυτός ούτε καν ευσέβεια στους θεούς δείχνουν!

Μετάφραση (1973), Χρήστος Καρούζος & Ι.Θ. Κακριδής @greek‑language.gr

ευτυχία, ευδαιμονία


ἄπιχθυς

: ἄπιχθυς < ἄπ- + ἰχθύς

που δεν τρώει ψάρια

※ καί φέρει εκείνος και Ἁριστοφάνους χρήσιν εξ Ἑρεχθέως ταύτην, τoυνθένδ' άπίχθυς βαρβάρους οἰκεῖν δοκῶ (Αριστοφάνη θραύσματα 564, https://www.google.gr/books/edition/Aristohphais_Com%C5%93di%C3%A6/kHFXAAAAYAAJ?hl=en&gbpv=1&dq=%CF%84o%CF%85%CE%BD%CE%B8%CE%AD%CE%BD%CE%B4'%20%CE%AC%CF%80%CE%AF%CF%87%CE%B8%CF%85%CF%82%20%CE%B2%CE%B1%CF%81%CE%B2%CE%AC%CF%81%CE%BF%CF%85%CF%82%20%CE%BF%CE%B9%CE%BA%CE%B5%CE%AF%CE%BD%20%CE%B4%CE%BF%CE%BA%CF%8E&pg=PA501&printsec=frontcover)


ἀνάθριξ

ἀνάθριξ
-τριχος

: ἀνάθριξ (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική ἀνά- (Χρειάζεται έλεγχο) + -θριξ

με σπαστά μαλλιά

ελληνιστική κοινή

※ Licinus: ανᾱθριξ ([sic] ⌘ G. Goetz, G. Gundermann, Glossae Latinograecae et Graecolatinae. Accedunt minora utriusque linguae glossaria, (τόμος 2) 1888, σελ. 123 https://thesaurus.badw.de/fileadmin/user_upload/Files/TLL/Glossen/Abbilder_klein_%28JPG_in_PDF%29/H2.pdf, δημοσίευση κειμένου από χειρόγραφο γλωσσάριο του 7ου αιώνα)


ὁμοιόθριξ

ὁμοιόθριξ
-τριχος

: ὁμοιόθριξ (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική ὁμοιό- (ὅμοιος) + -θριξ

που έχει ίδια μαλλιά

ελληνιστική κοινή

※ ΕΜ.565? - Μέγα Ετυμολογικόν (Etymologicum Μagnum) (1816) Λειψία: Lipsiae Apud J.A.G. Weigel. @archive.org
Etymologicum Magnum, Ed. T. Gaisford, Oxford 1848, 637.22


φοινικόθριξ

φοινικόθριξ
-τριχος

: φοινικόθριξ < φοῖνιξ, φοίνικ(ος) + -ό- + -θριξ

που έχει πυροκόκκινο τρίχωμα (βρέθηκε σε έργο του Βακχυλίδη, αναφερόμενο σε αγελάδες)

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Βακχυλίδης 10.105 Ed. Sir R. C. Jebb, Cambridge 1905. Scolia, in POxy. 1361 & Staffan Fogelmark. (1972) Studies in Pindar with Particular Reference to Paean VI and Nemean VII, 11.105)
*:: βόες φοινικότριχες
*::: αγελάδες κοκκινότριχες


σκολιόθριξ

σκολιόθριξ
-τριχος

: σκολιόθριξ (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική σκολιό(ς) + -θριξ

που έχει κατσαρές τρίχες

※ 4ος/5ος αιώνας κε αιώνας, ⌘ Νόννος ο Πανοπολίτης Διονυσιακά ed. A. Ludwich, Leipzig (Teubner) 1909, 1911, D. 15.137 και σελ. 135

καί τις ἑὰς παλάμας τανύσας σκολιότριχι κόρσῃ
#::: και με τις παλάμες του τράβηξε τα κατσαρά του μαλλιά

με ακανόνιστα / στραβά αγκάθια

※ Μελέαγροςᵂ, Στέφανος [επιγράμματα] στην Παλατινή Ανθολογία IV.1.37 (Anthologia Graeca, 4, έκδοση Putnam's Sons, 1916 με αγγλική μετάφραση του W.R. Paton.

ἐν δὲ καὶ ἐκ φορβῆς σκολιότριχος ἄνθος ἀκάνθης Ἀρχιλόχου, μικρὰς στράγγας ἀπ᾽ ὠκεανοῦ
#:: και από την βοσκή των ζώων, το στριφογυριστό λουλούδι της αγκαθιάς του Αρχίλοχου, στραγγισμένες μικρές σταγόνες απ' τον ωκεανό
#::: ΣτΕ: Από τον Στέφανο του Μελέαγρου, όπου κάθε ποιητής και το έργο του προσομοιάζεται με ένα άνθος. Η ποίηση του Αρχίλοχου παρομοιάζεται με γαϊδουράγκαθο.


δάμαρ

: δάμαρ < → λείπει η ετυμολογία

γυναίκα, σύζυγος, σύντροφος

※ 5ος αιώνας πκε, ⌘ Ευριπίδης, Ἄλκηστις, 930

ἔθανε δάμαρ, ἔλιπε φιλίαν·
*:::έχασες τη γυναίκα σου, έχασες την αγάπη της·
*::: Μετάφραση (1972): Θρασύβουλος Σταύρου @greek-language.gr

※ 5ος αιώνας πκε, ⌘ Ευριπίδης, Ἡρακλῆς Μαινόμενος, 1138

ἦ καὶ δάμαρτός εἰμ᾽ ἐγὼ φονεὺς ἐμῆς;
*::: Λοιπόν και της γυναίκας μου φονιάς εγώ είμαι;
*::: Μετάφραση (1911): Κώστας Βάρναλης @greek-language.gr


ἄλκαρ

ἄλκαρ
ελλειπτικό ουσιαστικό

: ἄλκαρ < → λείπει η ετυμολογία

φυλαχτό, άμυνα, προπύργιο

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ἰλιάς, 5 (Ε. Διομήδους ἀριστεία.), στίχ. 644 (644-645 )

οὐδέ τί σε Τρώεσσιν ὀΐομαι ἄλκαρ ἔσεσθαι | ἐλθόντ᾽ ἐκ Λυκίης, οὐδ᾽ εἰ μάλα καρτερός ἐσσι,
#::: Ουδέ θαρρώ πως στήριγμα θενά ᾽σαι συ των Τρώων, | αν και ανδρειωμένος βοηθός απ᾽ την Λυκίαν ήλθες·
#::: Έμμετρη μετάφραση (1922): Ιάκωβος Πολυλάς, @greek‑language.gr

υπεράσπιση, προφύλαξη από κάτι

※ 6ος/5ος πκε αιώνας ⌘ Πίνδαροςʷ, Πυθιονίκαις, 10. Ἱπποκλεῖ Θεσσαλῷ παιδὶ διαυλοδρόμῳ, 52 (52-53) Ed. Bœckh, August. Pindari opera quae supersunt. @books-google

κώπαν σχάσον, ταχὺ δ᾽ ἄγκυραν ἔρεισον χθονί | πρῴραθε, χοιράδος ἄλκαρ πέτρας.
#::: Μα τώρα κράτα το κουπί και γρήγορα μπήξε στη γης την άγκυρ᾽ | απ᾽ την πρώρα για ασφάλεια από τις ξέρες τις κρυφές
#::: Μετάφραση (1958), Ι.Ν. Γρυπάρης, @greek‑language.gr

θεραπευτικό μέσο, φάρμακο


περίθριξ

περίθριξ
-τριχος

: περίθριξ (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική περί- + -θριξ

μπούκλα μαλλιών που δεν έχει κοπεί ποτέ εκ γενετής

ελληνιστική κοινή

※ περίθριξ· ὁ ἀπὸ γενετῆς πλόκαμος, ὁ μηδέπω καρείς,

ἔτι πλοκάμοιο περίθριξ (Καλλίμαχος, θραύσμα, Σούδα, 361 Pf.1, π 1167)


ὄναρ

ὄναρ
ελλειπτικό ουσιαστικό

: ὄναρ < → λείπει η ετυμολογία

όνειρο κατά τη διάρκεια του ύπνου, σε αντίθεση προς όραμα που εμφανίζεται, όταν είναι κάποιος ξύπνιος (ὕπαρ)

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ἰλιάς, 10 (Κ. Δολώνεια.), στίχ. 496 (στίχοι 496-497)

ἀσθμαίνοντα· κακὸν γὰρ ὄναρ κεφαλῆφιν ἐπέστη | τὴν νύκτ᾽, Οἰνεΐδαο πάϊς, διὰ μῆτιν Ἀθήνης.
#:::λέχαζε απ᾽ όνειρο κακό που επάνω του είχε στήσει | της Αθηνάς η σύνεσις, τον έγγονον του Οινέως.
#::: Μετάφραση Έμμετρη Μετάφραση (1922): Ιάκωβος Πολυλάς @greek‑language.gr

για οτιδήποτε πρόσκαιρο ή αβέβαιο

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Ἱπποκράτης, Νόμος, (Lex), κεφ. 4, p. 642, @scaife.perseus

Ἡ δὲ ἀπειρίη, κακὸς θησαυρὸς καὶ κακὸν κειμήλιον τοῖσιν ἔχουσιν αὐτέην, καὶ ὄναρ καὶ ὕπαρ, εὐθυμίης τε καὶ εὐφροσύνης ἄμοιρος, δειλίης τε καὶ θρασύτητος τιθήνη. Δειλίη μὲν γὰρ ἀδυναμίην σημαίνει· θρασύτης δὲ, ἀτεχνίην.
#:::ΣτΕ: Ο Ἱπποκράτης αναφέρεται στη σημασία της εμπειρίας στους γιατρούς.

※ 5ος/4oς πκε αιώνας ⌘ Πλάτων, Συμπόσιον , 175e

ἡ μὲν γὰρ ἐμὴ φαύλη τις ἂν εἴη, ἢ καὶ ἀμφισβητήσιμος ὥσπερ ὄναρ οὖσα,
#:::Γιατί η δική μου θα ᾽ναι μια φτωχική ή και αφερέγγυα, σαν μια ονειροφαντασία·
#:::Μετάφραση (2004), Ηλίας Σ. Σπυρόπουλος @greek-language.gr

※ 6ος/5ος πκε αιώνας ⌘Πίνδαρος, Πυθιονίκαις, 8.96-8.97

ἐπάμεροι: τί δέ τις; τί δ' οὔ τις; σκιᾶς ὄναρ | ἄνθρωπος.
#:::Εφήμεροι· τί είναι κανείς και τί δεν είναι; Ίσκιος ονείρου ο άνθρωπος.
#:::Μετάφραση (1994), Γιάννης Οικονομίδης, @greek-language.gr


ὀρθόθριξ

ὀρθόθριξ
-τριχος

: ὀρθόθριξ < ὀρθό- + -θριξ

που έχει όρθια μαλλιά (συνήθως από φόβο)

※ 6ος/5ος πκε αιώνας ⌘ Αἰσχύλος, Χοηφόροι, στίχ. 32

τορὸς γὰρ [Φοῖβος] ὀρθόθριξ δόμων ὀνειρόμαντις
*::: Γιατί φόβος ορθότριχος τρανός, των παλατιώ ονειροπροφήτης
*::: Μετάφραση, 1η έκδοση (1911): Ιωάννης Ν. Γρυπάρης, Αθήνα:Φέξης @greek‑language.gr


λυσίθριξ

λυσίθριξ
-τριχος

: λυσίθριξ (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική λυσί- + -θριξ

που έχει λυμμένα μαλλιά

ελληνιστική κοινή

→ χρειάζεται παράθεμα Γεωπονικά


ἰθύς

: ἰθύς < → λείπει η ετυμολογία

ἀν' ἰθύν

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ὀδύσσεια, 8 (θ. Ὀδυσσέως σύστασις πρὸς Φαίακας.), στίχ. 377Κατηγορία:Λήμματα με παραθέματα από την Οδύσσεια (αρχαία ελληνικά)Κατηγορία:Λήμματα με παραθέματα (αρχαία ελληνικά)
*::__E__αὐτὰρ ἐπεὶ δὴ σφαίρῃ ἀν᾽ ἰθὺν πειρήσαντο,
*:::__E__Κι όταν δοκίμασαν την τέχνη τους στη σφαίρα, πετώντας την ψηλά και κατακόρυφα,

Μετάφραση (2006): Δημήτρης Μαρωνίτης @greek‑language.gr

πορεία σε ευθεία γραμμή

πράξη που απαιτεί ταχεία εκτέλεση

κλίση, διάθεση, επιθυμία


στεροπή

στεροπή
ἀστραπή

: στεροπή < → λείπει η ετυμολογία

μετεωρολογία

※ 7ος πκε αιώνας ⌘ Ἡσίοδος, Θεογονία, 707 (706-707)

σὺν δ᾽ ἄνεμοι ἔνοσίν τε κονίην τ᾽ ἐσφαράγιζον | βροντήν τε στεροπήν τε καὶ αἰθαλόεντα κεραυνόν,
#:::Και οι άνεμοι σηκώνανε με θόρυβο μαζί σεισμό, σκόνη, | βροντή, αστραπή, το φλογερό τον κεραυνό,
#:::Μετάφραση (2001): Σταύρος Γκιργκένης, Θεσσαλονίκη: Ζήτρος @greek‑language.gr

λάμψη, αστραπή, ακτινοβολία, στιλπνότητα

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ἰλιάς, 11 (Λ. Ἀγαμέμνονος ἀριστεία.), στίχ. 83

χαλκοῦ τε στεροπήν, ὀλλύντας τ᾽ ὀλλυμένους τε.
#:::και του χαλκού τες αστραψιές θωρώντας και τους φόνους.
#::: Έμμετρη μετάφραση (1922): Ιάκωβος Πολυλάς, @greek‑language.gr

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ἰλιάς, 11 (Λ. Ἀγαμέμνονος ἀριστεία.), στίχ. 66 (στίχοι 64-66)

ὣς Ἕκτωρ ὁτὲ μέν τε μετὰ πρώτοισι φάνεσκεν, | ἄλλοτε δ᾽ ἐν πυμάτοισι κελεύων· πᾶς δ᾽ ἄρα χαλκῷ | λάμφ᾽ ὥς τε στεροπὴ πατρὸς Διὸς αἰγιόχοιο.
#:::και ο Έκτωρ πότ᾽ εφαίνετο στους πρώτους να προστάζει, | και πότε εις τους υστερινούς, και στ᾽ άρματά του όλος | έλαμπεν ως η αστραπή του αιγιδοφόρου Δία.
#::: Έμμετρη μετάφραση (1922): Ιάκωβος Πολυλάς, @greek‑language.gr


ἀστεροπή

: ἀστεροπή < ἀ- + στεροπή

μετεωρολογία

※ 7ος πκε αιώνας ⌘ Ἡσίοδος, Θεογονία, 691 (690-692)

οἱ δὲ κεραυνοὶ | ἴκταρ ἅμα βροντῇ τε καὶ ἀστεροπῇ ποτέοντο | χειρὸς ἄπο στιβαρῆς, ἱερὴν φλόγα εἰλυφόωντες,
#:::και οι κεραυνοί | ευθύς μαζί με τη βροντή και με την αστραπή πετούσαν | από το στιβαρό του χέρι, την ιερή στριφογυρνώντας φλόγα,
#:::Μετάφραση (2001): Σταύρος Γκιργκένης, Θεσσαλονίκη: Ζήτρος @greek‑language.gr

λάμψη, λαμπρότητα, ακτινοβολία


θαλαττοκράτωρ

θαλαττοκράτωρ
-ορος

: θαλαττοκράτωρ < θαλαττο- + -κράτωρ

αττικός τύπος του θαλασσοκράτωρ

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Ξενοφῶν, Ἑλληνικά, 1, 6.2

ὅτε δὲ παρεδίδου ὁ Λύσανδρος τὰς ναῦς, ἔλεγε τῷ Καλλικρατίδᾳ ὅτι θαλαττοκράτωρ τε παραδιδοίη καὶ ναυμαχίᾳ νενικηκώς. ὁ δὲ αὐτὸν ἐκέλευσεν ἐξ Ἐφέσου ἐν ἀριστερᾷ Σάμου παραπλεύσαντα, οὗ ἦσαν αἱ τῶν Ἀθηναίων νῆες, ἐν Μιλήτῳ τὰς ναῦς παραδοῦναι, καὶ ὁμολογήσειν θαλαττοκρατεῖν.
*::: και όταν ο Λύσανδρος παρέδωσε τα καράβια, είπε στον Καλλικρατίδα ότι το κάνει ως κυρίαρχος των θαλασσών και νικητής στη ναυμαχία. Ο Καλλικρατίδας εντούτοις του είπε να πλεύσει από την Έφεσο στα αριστερά της Σάμου, όπου βρίσκονταν τα ελληνικά πλοία, και να παραδώσει το στόλο στην Μίλητο -τότε, είπε, θα τον παραδεχόταν για κυρίαρχο των θαλασσών


ἕλωρ

ἕλωρ
ελλειπτικό ουσιαστικό

: ἕλωρ < θέμα ἑλ- (όπως ἑλεῖν, αοριστικό θέμα του αἱρέω) + -ωρ

Πατρόκλοιο

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ἰλιάς, 18 (Σ. Ὁπλοποιία.), στίχ. 93 (στίχοι 91-93)Κατηγορία:Λήμματα με παραθέματα από την Ιλιάδα (αρχαία ελληνικά) Κατηγορία:Λήμματα με παραθέματα (αρχαία ελληνικά)
*::__E__ αἴ κε μὴ Ἕκτωρ | πρῶτος ἐμῷ ὑπὸ δουρὶ τυπεὶς ἀπὸ θυμὸν ὀλέσσῃ, | Πατρόκλοιο δ᾽ ἕλωρα Μενοιτιάδεω ἀποτείσῃ.»
*:::__E__ εάν ο Έκτωρ | πρώτος από την λόγχην μου δεν ξεψυχήσει εμπρός μου, | και μου πληρώσει την σφαγήν του αγαπητού Πατρόκλου».

λάφυρο, λεία, αρπαγή, βορά

για άταφα πτώματα

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ἰλιάς, 17 (Ρ. Μενελάου ἀριστεία.), στίχ. 151 (στίχοι 150-151)

ἐπεὶ Σαρπηδόν᾽ ἅμα ξεῖνον καὶ ἑταῖρον | κάλλιπες Ἀργείοισιν ἕλωρ καὶ κύρμα γενέσθαι,
#::: αφού ξένον και σύντροφον, τον μέγαν Σαρπηδόνα | να γίνει αφήκες άρπαγμα στα πλήθη των Αργείων;
#::: Έμμετρη μετάφραση (1922): Ιάκωβος Πολυλάς, @greek‑language.gr

※ 5ος αιώνας πκε, ⌘Σοφοκλής, Αἴας, 829-830

καὶ μὴ πρὸς ἐχθρῶν του κατοπτευθεὶς πάρος | ῥιφθῶ κυσὶν πρόβλητος οἰωνοῖς θ᾽ ἕλωρ.
#::: να μην προλάβουν οι εχθροί και μείνω απορριγμένος, | λεία στα λαίμαργα σκυλιά και στα κοράκια.
#::: Μετάφραση (2012): Δημήτρης Μαρωνίτης @greek‑language.gr

φόνος, θάνατος

στον πληθυντικό

δείτε το παράθεμα για το Πατρόκλοιο ἔλωρα


ἑλώριον

: ἑλώριον < → λείπει η ετυμολογία

λάφυρο, λεία, αρπαγή, βορά

για άταφα πτώματα

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ἰλιάς, 1 (Α. Λοιμός. Μῆνις.), στίχ. 4 (στίχοι 4-5)

αὐτοὺς δὲ ἑλώρια τεῦχε κύνεσσιν | οἰωνοῖσί τε πᾶσι,
*:::κι έδωκεν αυτούς αρπάγματα των σκύλων | και των ορνέων
*:::Έμμετρη μετάφραση (1922): Ιάκωβος Πολυλάς, @greek‑language.gr


ἄτρακτος

ἄτρακτος
-ου

: ἄτρακτος < → λείπει η ετυμολογία

※ 5ος αιώνας πκε ⌘ Ἡρόδοτος, Ἱστορίαι, 4 (Μελπομένη), 34.1

αἱ μὲν πρὸ γάμου πλόκαμον ἀποταμόμεναι καὶ περὶ ἄτρακτον εἱλίξασαι ἐπὶ τὸ σῆμα τιθεῖσι
#::: οι κοπέλες, αφού κόψουν μια πλεξούδα από τα μαλλιά τους και την τυλίξουν γύρω από αδράχτι, την αποθέτουν στον τάφο τους
#::: Μετάφραση (1992): Ηλίας Σπυρόπουλος. Αθήνα:Γκοβόστης @greek‑language.gr

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Πλάτων, Πολιτεία, 10, 617c

τὴν μὲν Κλωθὼ τῇ δεξιᾷ χειρὶ ἐφαπτομένην συνεπιστρέφειν τοῦ ἀτράκτου τὴν ἔξω περιφοράν, διαλείπουσαν χρόνον,
#::: Η Κλωθώ αγγίζοντας κατά διαλείμματα με το δεξί της χέρι βοηθούσε στην εξωτερική περιστροφή του αδραχτιού,
#::: Μετάφραση (στη δημοτική, χ.χ.): Ιωάννης Γρυπάρης. Θεσσαλονίκη: ΚΕΓ, 2015 (στην καθαρεύουσα, 1911, Εκδ.Φέξη) @greek‑language.gr

※ 5ος αιώνας πκε ⌘ Ἡρόδοτος, Ἱστορίαι, 4 (Μελπομένη), 162.5

τοῦτο γὰρ ἐπὶ παντὶ τῷ διδομένῳ ἔλεγε, τελευταῖόν οἱ ἐξέπεμψε δῶρον ὁ Εὐέλθων ἄτρακτον χρύσεον καὶ ἠλακάτην,
#::: και, καθώς σε κάθε δώρο που της χάριζε, εκείνη επαναλάμβανε αυτή τη φράση, ο Ευέλθων τής έστειλε τελευταίο δώρο, αδράχτι και ρόκα
#::: Μετάφραση (1992): Ηλίας Σπυρόπουλος. Αθήνα:Γκοβόστης @greek‑language.gr

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Θουκυδίδης, Ἱστορίαι, 4, 40.2

ἀπεκρίνατο αὐτῷ πολλοῦ ἂν ἄξιον εἶναι τὸν ἄτρακτον, λέγων τὸν οἰστόν, εἰ τοὺς ἀγαθοὺς διεγίγνωσκε, δήλωσιν ποιούμενος ὅτι ὁ ἐντυγχάνων τοῖς τε λίθοις καὶ τοξεύμασι διεφθείρετο.
#::: εκείνος αποκρίθηκε ότι η άτρακτος —εννοούσε το βέλος— θα ήταν όπλο εξαιρετικής αξίας αν μπορούσε να διακρίνει τους γενναίους. Ήθελε να πει μ᾽ αυτό ότι οι πέτρες και τα βέλη σκότωναν, αδιάκριτα και τυχαία, όσους βρίσκαν.
#::: Μετάφραση (1965-1968): Άγγελος Σ. Βλάχος, Αθήνα:Γαλαξίας @greek‑language.gr

※ 10ος αιώνας πκε αιώνας ⌘ Λεξικό Σουίδα, Βιβλίο 4.Τ.183@scaife.perseus

πληγέντα ἀτράκτῳ τοξικῷ τὸν αἰετὸν εἰπεῖν ἰδόντα μηχανὴν πτερώματοϲ·

το ανώτατο τμήμα του καταρτιού ενός καραβιού

εργαλείο για καυτηριασμό σε σχήμα αδραχτιού

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Ἱπποκράτης, Περὶ τῶν ἐντὸς παθῶν, (De affectionibus interioribus), κεφ. 28, p. 242, @scaife.perseus

Ἢν δὲ μηδὲ οὕτω παύηται, καῦσαι χρὴ, ὁκόταν μέγιστον τὸ ἧπαρ γένηται καὶ ἐξεστήκῃ μάλιστα· καῦσαι δὲ ἐν πυξίνοισιν ἀτράκτοισι,
#:: ΣτΕ: Ο Ιπποκράτης αναφέρεται σε έναν τρόπο θεραπείας του ήπατος.


ἴσθμιον

: ἴσθμιον < → λείπει η ετυμολογία

οτιδήποτε ανήκει στον τράχηλο ή λαιμό, περιδέραιο

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ὀδύσσεια, 18 (σ. Ὀδυσσέως καὶ Ἴρου πυγμή.), στίχ. 300

ἴσθμιον ἤνεικεν θεράπων, περικαλλὲς ἄγαλμα.
#:::της έφερε μια τραχηλιά, κόσμημα εκθαμβωτικό.
#:::Μετάφραση (2006): Δημήτρης Μαρωνίτης @greek‑language.gr

(τά Ἴσθμια (ενν. ἱερά)): Ισθμικοί αγώνες, που διεξάγονταν ανά τριετία στον Ισθμό της Κορίνθου

στον πληθυντικό


σῆμα

: σῆμα < → λείπει η ετυμολογία

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ἰλιάς, 23 (Ψ. Ἆθλα ἐπὶ Πατρόκλῳ.), στίχ. 843 (στίχοι 842-843)

τὸ τρίτον αὖτ᾽ ἔρριψε μέγας Τελαμώνιος Αἴας, | χειρὸς ἄπο στιβαρῆς, καὶ ὑπέρβαλε σήματα πάντων.
#:::τρίτος ο Αίας έριξε με το βαρύ του χέρι | και [ο δίσκος] όλα επέρασε των άλλων τα σημάδια.
#:::Έμμετρη μετάφραση (1922): Ιάκωβος Πολυλάς, @greek‑language.gr

αἱ μὲν πρὸ γάμου πλόκαμον ἀποταμόμεναι καὶ περὶ ἄτρακτον εἱλίξασαι ἐπὶ τὸ σῆμα τιθεῖσι
#:::οι κοπέλες, αφού κόψουν μια πλεξούδα από τα μαλλιά τους και την τυλίξουν γύρω από αδράχτι, την αποθέτουν στον τάφο τους
#:::Μετάφραση (1992): Ηλίας Σπυρόπουλος. Αθήνα:Γκοβόστης @greek‑language.gr


πότμος

: πότμος < → λείπει η ετυμολογία

συγγενής

χωρίς αρνητική σημασία

ἀμπιπλάντες ὁμοῑον

για τους Διόσκουρους

καθετί που συμβαίνει τυχαία σε κάποιον

μοίρα, τύχη, συνήθως κακή

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Εὐριπίδης, Τρῳάδες, στίχ. 244 (244-245)

τίνα πότμος εὐτυχὴς | Ἰλιάδων μένει;
#:::τύχη καλή σαν ποιά από μας να καρτερεί;
#:::Μετάφραση, αναθεωρημένη έκδοση (1972) Οι Τρωαδίτισσες: Θρασύβουλος Σταύρου, 1η έκδοση (1952) @greek‑language.gr

θάνατος που καθορίζεται από το πεπρωμένο, μοιραίος θάνατος

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Σοφοκλῆς, Ἀντιγόνη, στίχ. 881 (881-882)

τὸν δ᾽ ἐμὸν πότμον ἀδάκρυτον | οὐδεὶς φίλων στενάζει.
#:::και για τον δικό μου θάνατο τον αδάκρυτο | κανείς απ᾽ τους φίλους, δεν στενάζει;
#:::Μετάφραση (1912): Κωνσταντίνος Χρηστομάνος @greek‑language.gr

ως κύριο όνομα


Ἰάσωνα

αιτιατική ενικού του Ἰάσων

ελληνιστική κοινή

※ Ὁ δὲ συσταθεὶς τῷ βασιλεῖ καὶ δοξάσας αὐτὸν τῷ προσώπῳ τῆς ἐξουσίας εἰς ἑαυτὸν κατήντησεν τὴν ἀρχιερωσύνην ὑπερβαλὼν τὸν Ἰάσωνα τάλαντα ἀργυρίου τριακόσια. (Παλαιά Διαθήκη, Μακκαβαίων Βʹ (κατά τη Μετάφραση Οʹ), 4, 24, 1–3. “Septuaginta, vol. 1, 9th edn.”, Ed. Rahlfs, A. Stuttgart: Württembergische Bibelanstalt, 1935, Repr. 1971)


Ἰάσονα

αιτιατική ενικού του Ἰάσων


πεντάπολις

: πεντάπολις < πεντά- + -πολις

σύνδεσμος πέντε πόλεων


ἀναίδεια

: ἀναίδεια < ἀναιδής + -ια < αἰδώς • Η Ετυμολογία χρειάζεται ανάπτυξη με τεκμηρίωση. Μπορείτε να βοηθήσετε;

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ἰλιάς, 1 (Α. Λοιμός. Μῆνις.), στίχ. 149

Ὤ μοι, ἀναιδείην ἐπιειμένε κερδαλεόφρον
*::: Ωιμένα πανουργότατε, μ᾽ αναίδειαν ενδυμένε
*::: (μετάφραση Ιάκωβου Πολυλά, έκδοση 2015, πρώτη έκδοση 1922 https://www.greek-language.gr/digitalResources/ancient_greek/library/browse.html?page=3&text_id=158)


νεβρίς

νεβρίς ,-ίδος

: νεβρίς < → λείπει η ετυμολογία

δέρμα νεογέννητου ελαφιού, κυρίως ως ένδυμα του Βάκχου και των ακολούθων του

※ 5ος αιώνας πκε, ⌘ Ευριπίδης, Βάκχαι, 695-698

καὶ πρῶτα μὲν καθεῖσαν εἰς ὤμους κόμας | νεβρίδας τ᾽ ἀνεστείλανθ᾽ ὅσαισιν ἁμμάτων | σύνδεσμ᾽ ἐλέλυτο, καὶ καταστίκτους δορὰς | ὄφεσι κατεζώσαντο λιχμῶσιν γένυν.
*:::Άφησαν πρώτα τα μαλλιά τους να χυθούν στους ώμους, | έσφιξαν τα κατάστικτα δέρματα ελαφιών, | αν είχαν λυθεί οι κόμποι που τα έδεναν, | και τα έζωσαν με φίδια που τους έγλειφαν το μάγουλο.
*::: Μετάφραση: Θ.Κ.Στεφανόπουλος @greek‑language.gr


οἰσοφάγος

: οἰσοφάγος < οἰσο- (< οἴσω, μέλλοντας του φέρω): ※ «Η μορφολογία τήςˢⁱᶜ λέξεως δηλώνει ότι μάλλον πλάστηκε από γιατρό, προκειμένου να δηλώσει το όργανο που μεταφέρει την τροφή (στο στομάχι). Ας σημειωθεί το ακκαδ. šērritu (αυτό που οδηγεί προς τα κάτω - οισοφάγος). + -φάγος


τειχίον

: τειχίον < =τεῖχ(ος) + υποκοριστικό επίθημα -ίον

το περιτοίχισμα αυλών σπιτιών (ενώ το τείχος, πόλεων)

※ μέγα τειχίον αὐλῆς ⌘ Ὅμηρος, Ὀδύσσεια, 16 (π), στίχ. 165, επίσης 16 (π), στίχ. 343


ἀναίρεσις

ἀναίρεσις ,-εως

: ἀναίρεσις < αναιρέ(ω) / ἀναιρώ + -σις. Μορφολογικά αναλύεται σε ἀν- (ἀνά) + αἵρεσις.

περισυλλογή (ιδίως για νεκρά σώματα, οστά) για ταφή

αρχική σημασία

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Θουκυδίδης, Ἱστορίαι, 2, 34.3

ἔνεστι δὲ τὰ ὀστᾶ ἧς ἕκαστος ἦν φυλῆς. μία δὲ κλίνη κενὴ φέρεται ἐστρωμένη τῶν ἀφανῶν, οἳ ἂν μὴ εὑρεθῶσιν ἐς ἀναίρεσιν.
#::: Τα οστά του κάθε νεκρού είναι στο φέρετρο της φυλής του. Ένα όμως φέρετρο το μεταφέρουν κενό. Είναι των αφανών, εκείνων που τα σώματα δεν βρέθηκαν για περισυλλογή.
#:::Μετάφραση (1965-1968): Άγγελος Σ. Βλάχος, Αθήνα:Γαλαξίας @greek‑language.gr

※ 1ος/2ος κε αιώνας ⌘ Πλούταρχος, Βίοι Παράλληλοι, Νικίας, 25.5

χαλεπὴν δὲ καὶ τὴν διὰ γῆς σωτηρίαν ὁρῶντες, οὔτε ναῦς ἀφέλκοντας ἐγγύθεν ἔτι τοὺς πολεμίους ἐκώλυον, οὔτε νεκρῶν ᾔτησαν ἀναίρεσιν,
#::: αλλά και από τη στεριά έβλεπαν ότι δύσκολα θα μπορούσαν να σωθούν. Γι᾽ αυτό ούτε προσπαθούσαν να εμποδίσουν τους εχθρούς που από κοντά τους τραβούσαν τα σκάφη τους ούτε ζήτησαν να περισυλλέξουν τους νεκρούς τους·
#::: Μετάφραση (2012): Γιαγκόπουλος, Α.Ι., Ζ.Ε. Μαλαθούνη. Θεσσαλονίκη: Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας. @greek‑language.gr

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Ξενοφῶν, Ἑλληνικά, 1, 7.5

ὅτι αὐτοὶ μὲν ἐπὶ τοὺς πολεμίους πλέοιεν, τὴν δὲ ἀναίρεσιν τῶν ναυαγῶν προστάξαιεν τῶν τριηράρχων ἀνδράσιν ἱκανοῖς καὶ ἐστρατηγηκόσιν ἤδη, Θηραμένει καὶ Θρασυβούλῳ καὶ ἄλλοις τοιούτοις·
#::: οι ίδιοι, είπαν, κίνησαν να επιτεθούν στον εχθρό, αναθέτοντας την περισυλλογή των ναυαγών σε μερικούς τριηράρχους, ανθρώπους ικανούς και που είχαν προϋπηρετήσει σαν στρατηγοί — τον Θηραμένη, τον Θρασύβουλο κι άλλους σαν κι αυτούς.
#::: Μετάφραση (1966): Ρόδης Ρούφος @greek‑language.gr

καταστροφή, αφανισμός

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Ξενοφῶν, Ἑλληνικά, 6, 3.5

ὁρῶ γὰρ οὐκ ἄλλα μὲν ὑμῖν, ἄλλα δὲ ἡμῖν δοκοῦντα, ἀλλ᾽ ὑμᾶς τε ἀχθομένους καὶ ἡμᾶς τῇ Πλαταιῶν καὶ Θεσπιῶν ἀναιρέσει.
#::: Διαπιστώνω, στ᾽ αλήθεια, ότι εσείς κι εμείς δεν βλέπουμε διαφορετικά τα πράγματα: κι εσείς αγανακτείτε όσο κι εμείς για την καταστροφή της Πλάταιας και των Θεσπιών.
#::: Μετάφραση (1966): Ρόδης Ρούφος @greek‑language.gr

ανάληψη ενεργειών

κατάργηση, ακύρωση

※ 1ος/2ος κε αιώνας ⌘ Πλούταρχος, Βίοι Παράλληλοι, Σόλων, 15.5

οἱ δὲ πλεῖστοι πάντων ὁμοῦ φασι τῶν συμβολαίων ἀναίρεσιν γενέσθαι τὴν σεισάχθειαν, καὶ τούτοις συνᾴδει μᾶλλον τὰ ποιήματα.
#::: Οι περισσότεροι όμως λένε ότι η σεισάχθεια ήταν η ακύρωση όλων ανεξαιρέτως των συμβολαίων, και προς την άποψη αυτή κλίνουν μάλλον και τα ποιήματα του Σόλωνα·
#::: Μετάφραση (2012): Γιαγκόπουλος, Α.Ι., Ζ.Ε. Μαλαθούνη. Θεσσαλονίκη: Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας. @greek‑language.gr

σφαγή ατόμων

εξοστρακισμός, εξορία

αναίρεση κατηγορίας

άμεση αντίκρουση επιχειρημάτων

※ 4ος πκε αιώνας ⌘ Ἀριστοτέλης, Σοφιστικοὶ Ἔλεγχοι, 3, 470.7 @scaife.perseus

Τῶν δ ἐριστικῶν δριμύτατος μὲν ὁ πρῶτον εὐθὺς ἄδηλος πότερον συλλελόγισται ἢ οὔ, καὶ πότερον παρὰ ψεῦδος ἢ διαίρεσίν ἐστιν ἡ λύσις, δεύτερος δὲ τῶν ἄλλων ὁ δῆλος μὲν ὅτι παρὰ διαίρεσιν ἢ ἀναίρεσίν ἐστι, μὴ φανερὸς δ ὢν διὰ τίνος τῶν ἠρωτημένων ἀναίρεσιν ἢ διαίρεσιν λυτέος ἐστίν, ἀλλὰ πότερον αὕτη παρὰ τὸ συμπέρασμα ἢ παρά τι τῶν ἐρωτημάτων ἐστίν.
#::: → λείπει η μετάφραση

στην αστρολογία

ανάκληση, κατάργηση, άρνηση

※ 1ος/2ος κε αιώνας ⌘ Πλούταρχος, Βίοι Παράλληλοι, Περικλῆς, 6.5

οἱ δὲ τῆς αἰτίας τὴν εὕρεσιν ἀναίρεσιν εἶναι τοῦ σημείου λέγοντες οὐκ ἐπινοοῦσιν ἅμα τοῖς θείοις καὶ τὰ τεχνητὰ τῶν συμβόλων ἀθετοῦντες, ψόφους τε δίσκων καὶ φῶτα πυρσῶν καὶ γνωμόνων ἀποσκιασμούς·
#::: Γι᾽ αυτό εκείνοι που λένε ότι η εύρεση της αιτίας είναι αναίρεση του σημείου που μας φανερώνεται, δεν καταλαβαίνουν ότι έτσι αρνούνται μαζί και τα σημεία που φανερώνονται από τους θεούς και τα σημεία που προέρχονται από την τέχνη των ανθρώπων, όπως είναι λόγου χάρη, ο ήχος των μετάλλινων δίσκων, οι φλόγες της φωτιάς και οι σκιές που βλέπουμε στα ηλιακά ρολόγια·
#::: Μετάφραση (1965): Μιχάλης Οικονόμου @greek‑language.gr


μέρει

δοτική ενικού του μέρος


ἀδαγμός

: ἀδαγμός < Πιθανόν έχει προελληνική προέλευση.

κνησμός, φαγούρα

※ 5ος αιώνας πκε, ⌘Σοφοκλής, Τραχίνιαι, 769-770

ἦλθε δ᾽ ὀστέων | ἀδαγμὸς ἀντίσπαστος·
*:::μα ευτύς στα κόκαλά του | μια σουβλιά τον περνά που τον τραντάζει·
*:::Μετάφραση (2015): Ι.Ν. Γρυπάρης @greek‑language.gr


νῆττα

: νῆττα < *νατ-jα < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή *h₂énh₂ts (πάπια). Συγγενή: λιθουανική ántis, λατινική anas (< ισπανική ánade), νεολατινικά: το ταξινομικό γένος Netta και δείτε την πρωτοϊνδοευρωπαϊκή λέξη *h₂énh₂ts στο αγγλικό Βικιλεξικό

η πάπια (αττικός τύπος )


κνώδαλον

κνώδαλον
-ου

: κνώδαλον < → λείπει η ετυμολογία

κνωδάλιον

υποκοριστικό

οποιοδήποτε επικίνδυνο ζώο (π.χ. λιοντάρι, ερπετό, σκουλήκι), τέρας, θηρίο

※ 7ος πκε αιώνας ⌘ Ἡσίοδος, Θεογονία, 582 (581-582)

τῇ δ᾽ ἔνι δαίδαλα πολλὰ τετεύχατο, θαῦμα ἰδέσθαι, | κνώδαλ᾽ ὅσ᾽ ἤπειρος δεινὰ τρέφει ἠδὲ θάλασσα·
#::: Πάνω σ᾽ αυτό, θαύμα να τα βλέπεις, ποικίλματα πολλά ετοίμασε, | όσα θηρία φοβερά η στεριά και η θάλασσα τα τρέφει.
#:::Μετάφραση (2001): Σταύρος Γκιργκένης, Θεσσαλονίκη: Ζήτρος @greek‑language.gr

※ 6ος/5ος πκε αιώνας ⌘ Αἰσχύλος, Χοηφόροι, στίχ. 601 (599-601)

συζύγους δ᾽ ὁμαυλίας | θηλυκρατὴς ἀπέρωτος ἔρως παρανικᾷ | κνωδάλων τε καὶ βροτῶν.
#:::Ο έρωτας ο αχαλίνωτος, | που ζώων κι ανθρώπων θηλυκά δαμάζει, | των αντρογύνων το συνταίριασμα | παράνομα νικά και ξεταιριάζει.
#:::Μετάφραση, 1η έκδοση (1911): Ιωάννης Ν. Γρυπάρης, Αθήνα:Φέξης @greek‑language.gr

ως όρος υβριστικός και ως αποδοκιμασία

για ανθρώπους

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Αριστοφάνης, Σφῆκες, 4

ἆρ᾽ οἶσθά γ᾽ οἷον κνώδαλον φυλάττομεν;
#:::Ξέρεις τί ζωντανό φυλάμε;
#:::Μετάφραση (1967): Θρασύβουλος Σταύρου @greek‑language.gr

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Αριστοφάνης, Λυσιστράτη, 476

ὦ Ζεῦ, τί ποτε χρησόμεθα τοῖσδε κνωδάλοις;
#:::Και πώς θα τα δαμάσουμε τ᾽ αγρίμια τούτα, ω Δία;
#:::Μετάφραση (1965): Κώστας Βάρναλης @greek‑language.gr


λαχανοπωλεῖον

λαχανοπωλεῖον
-ου

: λαχανοπωλεῖον < λαχανοπώλ(ης) + -εῖον. Μορφολογικά αναλύεται σε λαχανο- + -πωλεῖον

μανάβικο, μέρος όπου πουλιούνται λαχανικά

ελληνιστική κοινή

※ 3ος αιώνας κε αιώνας, ⌘ P.Oxy. 12 1461, στ. 22, (20-24), @papyri.info

ἔστι δὲ τῆς ἀποχ(ῆς) τὸ ἀντί-
γρα(φον)·
λαχανοπωλε̣ί̣ο[υ] Ἑρμα-
ΐσκου ἔσχον διὰ Διοσκόρου
εἰς κατασκευὴν αἰ̣λ(*) (δραχμὰς) κ,
*:::Το αντίγραφο της απόδειξης είναι το εξής:
Για το λαχανοπωλείο του Ερμαΐσκου
έλαβα μέσω του Διοσκόρου
για επισκευές 20 δραχμές επιπλέον.
*:::Μετάφραση λέξεων: Βικιλεξικό.


λαχανόπωλις

λαχανόπωλις
-ιδος

: λαχανόπωλις < λαχανοπώλ(ης) + -ις. Μορφολογικά αναλύεται σε αρχαία ελληνική λαχανό- + -πωλις.

συνώνυμο του λαχανοπωλήτρια


λέανσις

λέανσις
-εως

: λέανσις (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική λεαίνω, λεαν- + -σις

ελληνιστική κοινή

άλλες μορφές: λείανσις


λιγνύς

λιγνύς ,-ύος

: λιγνύς < → λείπει η ετυμολογία

πυκνός καπνός με φλόγες, ζοφερή φωτιά

※ 6ος/5ος πκε αιώνας ⌘ Αἰσχύλος, Ἑπτὰ ἐπὶ Θήβας, στίχ. 494 (493-494)

Τυφῶν᾽ ἱέντα πύρπνοον διὰ στόμα | λιγνὺν μέλαιναν, αἰόλην πυρὸς κάσιν·
*:::έναν Τυφώνα, που απ᾽ το φλογοβόλο στόμα | βγάζει στριφνό καπνό, της φωτιάς μαύρο αδέρφι·
*:::Μετάφραση (1911): Ιωάννης Ν. Γρυπάρης, Αθήνα:Φέξης @greek‑language.gr

※ 5ος/4ος αιώνας πκε ⌘ Αριστοφάνης, Λυσιστράτη, 319-320

λιγνὺν δοκῶ μοι καθορᾶν καὶ καπνόν, ὦ γυναῖκες, | ὥσπερ πυρὸς καομένου· σπευστέον ἐστὶ θᾶττον.
*:::Ντουμάνι βλέπω και καπνό. Μου φαίνεται, κυράδες, | πως έχει ανάψει εδώ κοντά πολλή φωτιά. Βιαστείτε!
*:::Μετάφραση (1965): Κώστας Βάρναλης @greek‑language.gr


Ἀμαρυνθίς

: Ἀμαρυνθίς < Ἀμάρυνθ(ος) + -ίς

γυναίκα καταγόμενη από την Αμάρυνθο (Ἀμάρυνθος)

ελληνιστική κοινή

πατριδωνυμικό


ξέσμα

: ξέσμα < αρχαία ελληνική ξέω + -μα

ελληνιστική κοινή


μαγεύματα

ονομαστική, αιτιατική και κλητική ενικού του μάγευμα


στόχασμα

: στόχασμα < στοχάζομαι + -μα

βλήμα, ακόντιο


Βουθρώτιος

: Βουθρώτιος < Βουθρωτ(ός) + -ιος

ο κάτοικος του Βουθρωτού

ελληνιστική κοινή

πατριδωνυμικό


Ἐρετριάς

: Ἐρετριάς < αρχαία ελληνική Ἐρέτρ(ια) + -άς

θηλυκό του Ἐρετριεύς

ελληνιστική κοινή

πατριδωνυμικό


ὑστέρα

ὑστέρα
-ας
ὑστέραι

: ὑστέρα < → λείπει η ετυμολογία

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Ἱπποκράτης, De muliebribus Γυναικεῖα, 2.144, @scaife.perseus

Ἡ δὲ νοῦσος λαμβάνει, ὁκόταν ἐκ τόκου ταλαιπωρήσῃ, ὥστε ψαίρειν τὰς ὑστέρας, ἢ τῷ ἀνδρὶ ξυνίῃ ἐν τῇ λοχίῃ καθάρσει.

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Ἱπποκράτης, Περὶ γυναικείης φύσιος, (De natura muliebri), 92, @scaife.perseus

Ἢν ἀλγέῃ τὰς ὑστέρας, κυκλαμίνου τὴν ῥίζαν ἐν οἴνῳ λευκῷ πιπίσκειν νῆστιν, καὶ θερμῷ λουέσθω, καὶ ἀπὸ θερμοῦ πινέτω.

※ 4ος πκε αιώνας ⌘ Ἀριστοτέλης, Τῶν περὶ τὰ ζῷα ἱστοριῶν, 6, 31 @scaife.perseus

Ὁ δὲ λεχθεὶς μῦθος περὶ τοῦ ἐκβάλλειν τὰς ὑστέρας τίκτοντα ληρώδης ἐστί, συνετέθη δ’ ἐκ τοῦ σπανίους εἶναι τοὺς λέοντας, ἀποροῦντος τὴν αἰτίαν τοῦ τὸν μῦθον συνθέντος·

για ωοτόκα ζώα

ψάρια ή πτηνά

※ 4ος πκε αιώνας ⌘ Ἀριστοτέλης, Τῶν περὶ τὰ ζῷα ἱστοριῶν, 6, 10 @scaife.perseus

Ἔχουσι δὲ καὶ τὰς ὑστέρας, ὥσπερ ἐν τοῖς ἄνω ἐλέχθη, διαφόρους οἱ ἰχθύες· τὰ μὲν γὰρ ᾠοτοκοῦντα δικρόας ἔχει καὶ κάτω, τὰ δὲ σελάχη ἀρνιθωδεστέρας.


ἰξύς

: ἰξύς < → λείπει η ετυμολογία

για γυναίκες

άνδρες και ζώα

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ὀδύσσεια, 10 (κ. Ἀλκίνου ἀπόλογοι: Τὰ περὶ Αἴολον, Λαιστρυγόνας καὶ Κίρκην.), στίχ. 544 (544-545 )

περὶ δὲ ζώνην βάλετ᾽ ἰξυῖ | καλὴν χρυσείην, κεφαλῇ δ᾽ ἐπέθηκε καλύπτρην.
#:::ζώνει τη μέση της μ᾽ όμορφη ζώνη | ολόχρυση, έριξε στο κεφάλι της μαντίλα.
#::: Μετάφραση σε πεζό (2006): Δημήτρης Ν. Μαρωνίτης, @greek‑language.gr

※ '2ος κε' αιώνας ⌘ Παυσανίας, Ἑλλάδος Περιήγησις/Κορινθιακά, 2.1.8 @scaife.perseus

καὶ Τρίτωνες δύο παρὰ τοὺς ἵππους εἰσὶ χρυσοῖ, τὰ μετʼ ἰξὺν ἐλέφαντος καὶ οὗτοι·

οι λαγόνες, το τμήμα μεταξύ των ισχίων και της οσφύος

στον πληθυντικό

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Ἱπποκράτης, Περὶ γυναικείης φύσιος, (De natura muliebri), 70, @scaife.perseus

Ἢν τὰς ἰξύας ἀλγέῃ, ἄνισον καὶ κύμινον Αἰθιοπικὸν πινέτω, καὶ θερμῷ λουέσθω, καὶ ἀπὸ θερμοῦ πινέτω.

※ 3ος πκε αιώνας ⌘ Απολλώνιος ο Ρόδιος, Ἀργοναυτικά, 4.949, @scaife.perseus

παρθενικαί, δίχα κόλπον ἐπʼ ἰξύας εἱλίξασαι


ἄνηθον

: ἄνηθον < → λείπει η ετυμολογία

ἄννηθον

όρος=παράθεμα στο, ἄννηθον

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Ἱπποκράτης, Γυναικεῖα, (De muliebribus), 1.89, p.214,, @scaife.perseus

Ἢν βούλῃ γυναῖκα κυῆσαι, καθῆραι αὐτὴν καὶ τὰς μήτρας, ἔπειτα δίδου ἄνηθον ἐσθίειν νήστει, καὶ οἶνον ἐπιπίνειν ἄκρητον,

※ 2ος κε αιώνας ⌘ Καινή Διαθήκη, Κατὰ Ματθαῖον Εὐαγγέλιον, 23.23 @scaife.perseus

Οὐαὶ ὑμῖν, γραμματεῖς καὶ Φαρισαῖοι ὑποκριταί, ὅτι ἀποδεκατοῦτε τὸ ἡδύοσμον καὶ τὸ ἄνηθον καὶ τὸ κύμινον, καὶ ἀφήκατε τὰ βαρύτερα τοῦ νόμου, τὴν κρίσιν καὶ τὸ ἔλεος καὶ τὴν πίστιν· ταῦτα δὲ ἔδει ποιῆσαι κἀκεῖνα μὴ ἀφεῖναι.
*:::Αλλοίμονο σε σας, γραμματείς και Φαρισαίοι υποκριταί, διότι δίνετε (στο ναό) το ένα δέκατο από τον δυόσμο και το άνηθο και το κύμινο, αλλ' αφήσατε τα σπουδαιότερα του νόμου, την ευσπλαγχνία και το έλεος και τη φιλανθρωπία. Και αυτά έπρεπε να κάνετε, αλλά και εκείνα να μην αφήνετε.
*:::Μετάφραση: Νικόλαος Σωτηρόπουλος, @archive.org

※ 2ος κε αιώνας ⌘ Γαληνός, De compositione medicamentorum secundum locos I-VI, 9.8, 624, p. 13.316 @scaife.perseus

τὰ δ’ ἐν αἰδοίοις ἕλκη καὶ κατὰ τὴν ἕδραν χωρὶς φλεγμονῆς ὄντα ξηραινόντων πάνυ δεῖται φαρμάκων, οἷά ἐστι τό τε διὰ τοῦ κεκαυμένου χάρτου καὶ ἄνηθον κεκαυμένον ξηρὸν καὶ κολοκύνθη κεκαυμένη.


τριποδία

: τριποδία < τρίπους, τρίποδ(ος) + -ία

η ένωση τριών μετρικών ποδών σε μία μετρική μονάδα

ελληνιστική κοινή


ἑβδομηκοντούτης

ἑβδομηκοντούτης
ἑβδομηκοντοῦτις

: ἑβδομηκοντούτης < αρχαία ελληνική ἑβδομήκοντα + ἔτος

εβδομηκοντούτης, εβδομηκονταετής, εβδομηντάχρονος, εβδομηντάρης

ελληνιστική κοινή


ἑβδομηκοντοῦτις

ἑβδομηκοντοῦτις

: ἑβδομηκοντοῦτις < ἑβδομηκοντούτης + -ις < αρχαία ελληνική ἑβδομήκοντα + ἔτος

θηλυκό του ἑβδομηκοντούτης: εβδομηκονταετής, εβδομηντάχρονη, εβδομηντάρα

ελληνιστική κοινή


γεννάδας

: γεννάδας < γέννα

ο ευγενής, γενναίος άνθρωπος


στῖφος

στῖφος
-εος/
-ους

: στῖφος < → λείπει η ετυμολογία

στρατιωτικό σώμα ανδρών σε πυκνή παράταξη, φάλαγγα

※ 5ος αιώνας πκε ⌘ Ἡρόδοτος, Ἱστορίαι, 9 (Καλλιόπη), 70.4

οἱ δὲ βάρβαροι οὐδὲν ἔτι στῖφος ἐποιήσαντο πεσόντος τοῦ τείχεος, οὐδέ τις αὐτῶν ἀλκῆς ἐμέμνητο,
#:::Κι οι βάρβαροι, απ᾽ τη στιγμή που έπεσε το τείχος, δε σχημάτισαν πια πυκνή φάλαγγα, κι όλοι τους ξαστόχησαν την πολεμική αρετή τους,
#:::Μετάφραση (1995): Ηλίας Σπυρόπουλος. Αθήνα:Γκοβόστης @greek‑language.gr

παράταξη πλοίων πολύ κοντά το ένα με το άλλο

※ 6ος/5ος πκε αιώνας ⌘ Αἰσχύλος, Πέρσαι, στίχ. 366 (364-366)

εὖτ᾽ ἂν φλέγων ἀκτῖσιν ἥλιος χθόνα | λήξῃ, κνέφας δὲ τέμενος αἰθέρος λάβῃ, | τάξαι νεῶν στῖφος μὲν ἐν στοίχοις τρισίν,
#::*Σαν παύσουν να φλογίζουνε του ήλιου οι αχτίνες | τη γη, κι απλώσει το σκοτάδι στον αιθέρα, | σε τρεις σειρές να τάξουν τα πολλά καράβια,
#::*:Μετάφραση (1930): Ιωάννης Ν. Γρυπάρης, Αθήνα:Εστία @greek‑language.gr
#::*Μόλις ο φλογερός ο ήλιος πάψη | τη γη με της αχτίνες του να καίη | κ' εις τα αιθέρια πλάτη το σκοτάδι απλωθή, |σε τρεις γραμμές να βάλουν, τη μια πίσω στην άλλη, πυκνά πλοία
#::*:Μετάφραση (1910): Ιωάννης Ζερβός

πληθώρα, μεγάλο πλήθος

ελληνιστική σημασία

※ 1ος αιώνας κε αιώνας Φίλων ο Ιουδαίος, Περί συγχύσεως διαλέκτων, De Confusione Linguarum, 193 @scaife.perseus

ἀλλ’ ἔστιν ἡ σπουδὴ διαλῦσαι τὸ κακίας στῖφος, τὰς ὁμολογίας αὐτῆς ἀκυρῶσαι, τὴν κοινωνίαν ἀνελεῖν,

※ 1ος αιώνας κε αιώνας Φίλων ο Ιουδαίος, Περὶ τοῦ πάντα σπουδαῖον ἐλεύθερον εἶναι, Quod Omnis Probus Liber Sit, 74 @scaife.perseus

κατὰ δὲ τὴν βάρβαρον, ἐν ᾗ πρεσβευταὶ λόγων καὶ ἔργων, πολυανθρωπότατα στίφη καλῶν καὶ ἀγαθῶν ἐστιν ἀνδρῶν·

※ 1ος/2ος αιώνας κε αιώνας ⌘ Πλούταρχος, Βίοι Παράλληλοι/Πελοπίδας, 18.2, pp 384, @scaife.perseus

τὸ δʼ ἐξ ἐρωτικῆς φιλίας συνηρμοσμένον στῖφος ἀδιάλυτον εἶναι καὶ ἄρρηκτον, ὅταν οἱ μὲν ἀγαπῶντες τοὺς ἐρωμένους, οἱ δὲ αἰσχυνόμενοι τοὺς ἐρῶντας ἐμμένωσι τοῖς δεινοῖς ὑπὲρ ἀλλήλων.

※ 4ος/5ος αιώνας κε αιώνας ⌘ Κύριλλος Α΄ Αλεξανδρείας, In XII Prophetas Commentary joel Book 2 Paragraph 6 (joel.2.6), @scaife.perseus

Ἐξελάσας δὲ καὶ ἐξ ἡμῶν αὐτῶν τὴν ἀκρίδα Κριστὸς, φημὶ δὴ τὴν νοητὴν, τὰ παμμόχθηρα δηλονότι τῶν δαιμονίων στίφη, κατηφάνισεν αὐτὰ, καθεὶς οἱονείπως εἰς τὰ βάθη τῆς θαλάσσης·


ἀπαγωγή

: ἀπαγωγή < → λείπει η ετυμολογία

ἡ εἰς τὸ ἀδύνατον

※ Κατηγορία:Λήμματα με παραθέματα (αρχαία ελληνικά)Κατηγορία:Λήμματα με παραθέματα (αρχαία ελληνικά) 4oς αιώνας πκε ⌘ Αριστοτέλης, Αναλυτικών προτέρων/1, Analytica priora Book priora Part 1 Chapter 7 (priora.1.7), @scaife.perseus*::__E__Οἱ μὲν γὰρ ἐν τῷ δευτέρῳ φανερὸν ὅτι δι ἐκείνων τελειοῦνται, πλὴν οὐχ ὁμοίως πάντες, ἀλλ οἱ μὲν καθόλου τοῦ στερητικοῦ ἀντιστραφέντος, τῶν δ ἐν μέρει ἑκάτερος διὰ τῆς εἰς τὸ ἀδύνατον ἀπαγωγῆς.

※ Κατηγορία:Λήμματα με παραθέματα (αρχαία ελληνικά)Κατηγορία:Λήμματα με παραθέματα (αρχαία ελληνικά) 4oς αιώνας πκε ⌘ Αριστοτέλης, Αναλυτικών προτέρων/1, Analytica priora Book priora Part 1 Chapter 44 (priora.1.44), @scaife.perseus*::__E__οὐδὲ γὰρ τούτους οὐκ ἔστιν ἀναλύειν, ἀλλὰ τὴν μὲν εἰς τὸ ἀδύνατον ἀπαγωγὴν ἔστι (συλλογισμῷ γὰρ δείκνυται), θάτερον δ οὐκ ἔστιν· ἐξ ὑποθέσεως γὰρ περαίνεται.

η διά της βίας αρπαγή, απαγωγή

απομάκρυνση ενός ατόμου

αποχώρηση, απόσυρση

για στρατεύματα

πληρωμή φόρου

※ 5ος αιώνας πκε ⌘ Ἡρόδοτος, Ἱστορίαι, 1 (Κλειώ), 6.2

οὗτος ὁ Κροῖσος βαρβάρων πρῶτος τῶν ἡμεῖς ἴδμεν τοὺς μὲν κατεστρέψατο Ἑλλήνων ἐς φόρου ἀπαγωγήν, τοὺς δὲ φίλους προσεποιήσατο.
#:::Αυτός ο Κροίσος πρώτος, όσο ξέρουμε, από τους βαρβάρους, άλλους από τους Έλληνες τους έκανε φόρου υποτελείς και άλλους τούς κέρδισε με το μέρος του ως φίλους.
#:::Μετάφραση (1964): Δημήτρης Ν. Μαρωνίτης Αθήνα:Γκοβόστης @greek‑language.gr

διαχωρισμός ψυχής από το σώμα

※ '3ος κε' αιώνας Πλωτίνος, Εννεάδες, 4.4.19 @scaife.perseus

τὸ λεγόμενον ἡδονήν τε εἶναι καὶ ἀλγηδόνα, εἶναι μὲν ἀλγηδόνα γνῶσιν ἀπαγωγῆς σώματος ἰνδάλματος ψυχῆς στερισκομένου, ἡδονὴν δὲ γνῶσιν ζῴου ἰνδάλματος ψυχῆς ἐν σώματι ἐναρμοζομένου πάλιν αὖ.

η επ' αυτοφόρω σύλληψη ενός ατόμου και η προσαγωγή του ενώπιον των αρμόδιων υπαλλήλων

δικαστικός όρος στην Αττική

※ 4ος πκε αιώνας ⌘ Δημοσθένης, Κατὰ Τιμοκράτους, 113 @scaife.perseus

ἀλλʼ ὅπως ἢ μὴ ἀδικήσουσιν ἢ δώσουσι δίκην ἀξίαν, καὶ νόμον εἰσήνεγκεν, εἰ μέν τις μεθʼ ἡμέραν ὑπὲρ πεντήκοντα δραχμὰς κλέπτοι, ἀπαγωγὴν πρὸς τοὺς ἕνδεκʼ εἶναι, εἰ δέ τις νύκτωρ ὁτιοῦν κλέπτοι, τοῦτον ἐξεῖναι καὶ ἀποκτεῖναι καὶ τρῶσαι διώκοντα καὶ ἀπαγαγεῖν τοῖς ἕνδεκα, εἰ βούλοιτο.

μετατόπιση της βάσης ενός επιχειρήματος


σπυριδών

σπυριδών
-ῶνος

: σπυριδών (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική σπυρίς, σπυριδ- + -ών

άλλη μορφή του σπυρίς

ελληνιστική κοινή


ἵμερος

: ἵμερος < → λείπει η ετυμολογία

πόθος, λαχτάρα, επιθυμία για κάτι

※ 7ος πκε αιώνας ⌘ Ἡσίοδος, Ἔργα καὶ Ἡμέραι, 618

Εἰ δέ σε ναυτιλίης δυσπεμφέλου ἵμερος αἱρεῖ·
#:::Αν τώρα σε πιάσει ο πόθος για την τρικυμιώδη ναυτιλία:
#:::Μετάφραση (2001): Σταύρος Γκιργκένης, Θεσσαλονίκη: Ζήτρος @greek‑language.gr

※ 6ος/5ος πκε αιώνας ⌘ Αἰσχύλος, Ἑπτὰ ἐπὶ Θήβας, στίχ. 692 (692-693)

ὠμοδακής σ᾽ ἄγαν ἵμερος ἐξοτρύ- | νει πικρόκαρπον ἀνδροκτασίαν τελεῖν
#:::Πολύ ωμοβόρα επιθυμιά σε σπρώχνει, φονικό | να κάμεις, που πικρό θενά ᾽χει το καρπό,
#:::Μετάφραση (1911): Ιωάννης Ν. Γρυπάρης, Αθήνα:Φέξης @greek‑language.gr

※ 5ος αιώνας πκε ⌘ Ἡρόδοτος, Ἱστορίαι, 9 (Καλλιόπη), 3.1

οἱ μὲν ταῦτα συνεβούλευον, ὁ δὲ οὐκ ἐπείθετο, ἀλλά οἱ δεινός τις ἐνέστακτο ἵμερος τὰς Ἀθήνας δεύτερα ἑλεῖν,
#:::Εκείνοι λοιπόν αυτές τις συμβουλές του έδιναν, αυτός όμως δεν πειθόταν, αλλά έκανε σαν να είχε μπει στις φλέβες του μια φοβερή λαχτάρα να κυριέψει για δεύτερη φορά την Αθήνα·
#:::Μετάφραση (1995): Ηλίας Σπυρόπουλος. Αθήνα:Γκοβόστης @greek‑language.gr

ποικίλα συναισθήματα

στον πληθυντικό

ερωτικός πόθος

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ἰλιάς, 14 (Ξ. Διὸς ἀπάτη.), στίχ. 328

ὡς σέο νῦν ἔραμαι καί με γλυκὺς ἵμερος αἱρεῖ.»
#:::καθώς για σε πόθος γλυκός με συνεπαίρνει τώρα».
#:::Έμμετρη μετάφραση (1922): Ιάκωβος Πολυλάς, @greek‑language.gr

θεότητα, που σχετίζεται με τον Έρωτα και την Αφροδίτη

ως κύριο όνομα

※ 7ος πκε αιώνας ⌘ Ἡσίοδος, Θεογονία, 201 (201-202)

τῇ δ᾽ Ἔρος ὡμάρτησε καὶ Ἵμερος ἔσπετο καλὸς | γεινομένῃ τὰ πρῶτα θεῶν τ᾽ ἐς φῦλον ἰούσῃ·
#:::Αυτήν, μόλις γεννήθηκε κι ανέβαινε προς των θεών το γένος, | την συνόδεψε ο Έρωτας και ο ωραίος Ίμερος την ακολούθησε.
#:::Μετάφραση (2001): Σταύρος Γκιργκένης, Θεσσαλονίκη: Ζήτρος @greek‑language.gr


ἀδίαντος

: ἀδίαντος < ἀ- (στερητικό) + διαίνω (βρέχω, υγραίνω)

(Adiantum Capillus-Veneris) είδος φυτού, πολύτριχο


ἀδίαντον

: ἀδίαντον < ουδέτερο του ἀδίαντος < διαίνω

το φυτό αδίαντο (Adiantum Capillus-Veneris)


κλυστήρ

κλυστήρ
-ῆρος

: κλυστήρ < → λείπει η ετυμολογία

σύριγγα για κλύσμα

※ 5ος αιώνας πκε ⌘ Ἱπποκράτης, Γυναικεῖα, (De muliebribus), 2.197, @scaife.perseus

ἢν γυναικὶ ὕδωρ ῥέῃ ἐκ τῶν αἰδοίων, λαβὼν ῥητίνην ξηρὴν καὶ μυρίκης πέταλα καὶ λίνου καρπὸν τρῖψαι ἐν οἴνῳ, καὶ μῖξαι ἐν ὄρνιθος στέατι, καὶ ἐγχέαι ἐς τὰ αἰδοῖα κλυστῆρι.

※ 5ος αιώνας πκε ⌘ Ἱπποκράτης, Γυναικεῖα, (De muliebribus), 2.179, @scaife.perseus

Λαβὼν μέλι, κηρὸν καὶ λίνου πέταλα, τρίψας λεῖα καὶ ὄρνιθος στέαρ, οἵνῳ εὐώδει, χλιήνας, ἔγχεον ἐς τὰς μήτρας κλυστῆρι·

※ 5ος αιώνας πκε ⌘ Ἡρόδοτος, Ἱστορίαι, 2 (Εὐτέρπη), 87.2

ἐπεὰν [τοὺς] κλυστῆρας πλήσωνται τοῦ ἀπὸ κέδρου ἀλείφατος γινομένου, ἐν ὦν ἔπλησαν τοῦ νεκροῦ τὴν κοιλίην, οὔτε ἀναταμόντες αὐτὸν οὔτε ἐξελόντες τὴν νηδύν,
#:::γεμίζουν πρώτα τα κλύσματα με λάδι που βγαίνει από κέδρο και ύστερα γεμίζουν με αυτό την κοιλιά του νεκρού, που δεν τον ανοίγουν ούτε του πλένουν την κοιλιά,
#:::Μετάφραση (1992): Λεωνίδας Ζενάκος Αθήνα:Γκοβόστης @greek‑language.gr

※ 2ος κε αιώνας ⌘ Γαληνός, De ptisana, 6, p.830 @scaife.perseus

τοῦ γὰρ κάμνοντος κλυστῆρος δεομένου διὰ τὴν τῶν περιττωμάτων κάθαρσιν, ἢ φλεβοτομίας διὰ περιουσίαν αἵματος καὶ τῆς ὀδύνης, μὴ ἐνδεούσης χρείαν ἔχοντος ὀδύνης αἴτιον πλῆθος, αἰτία θανάτου γέγονεν ἡ πτισάνη προσφερομένη, τάχα καὶ αὐτὴ καὶ διπλασιάζουσα τὸ πλῆθος.


συντάραξις

: συντάραξις < συνταράσσω + -σις

μεγάλο πρόβλημα, ταραχή


βρυγμός

: βρυγμός < βρύχω + -μός

το τρίξιμο των δοντιών


ὄργανον

: ὄργανον < θέμα ὀργ-, μεταπτωτική βαθμίδα θέματος που συναντάμε στο ἔργον + -ανον

→ ζητούμενο λήμμα