ἐκλογή

: ἐκλογή < ἐκλέγω

επιλογή, διαλογή, εκλογή

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Πλάτων, Πολιτεία, 3, 414a

τοιαύτη τις, ἦν δ᾽ ἐγώ, δοκεῖ μοι, ὦ Γλαύκων, ἡ ἐκλογὴ εἶναι καὶ κατάστασις τῶν ἀρχόντων τε καὶ φυλάκων, ὡς ἐν τύπῳ, μὴ δι᾽ ἀκριβείας, εἰρῆσθαι.
#::: Τέτοια λοιπόν μου φαίνεται, Γλαύκων, πως θα είναι, σ᾽ ένα πρώτο σχέδιο και χωρίς να μπαίνομε σ᾽ όλες τις λεπτομέρειες, η εκλογή και ο διορισμός των αρχόντων και των φρουρών.
#::: Μετάφραση (στη δημοτική, χ.χ.): Ιωάννης Γρυπάρης. Θεσσαλονίκη: ΚΕΓ, 2015 (στην καθαρεύουσα, 1911, Εκδ.Φέξη) @greek‑language.gr

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Πλάτων, Πολιτεία, 7, 535a

Μέμνησαι οὖν τὴν προτέραν ἐκλογὴν τῶν ἀρχόντων, οἵους ἐξελέξαμεν;
#::: Θυμάσαι λοιπόν πρωτύτερα για την εκλογή των αρχόντων, τί λογής τους εκλέξαμε να είναι;
#::: Μετάφραση (στη δημοτική, χ.χ.): Ιωάννης Γρυπάρης. Θεσσαλονίκη: ΚΕΓ, 2015 (στην καθαρεύουσα, 1911, Εκδ.Φέξη) @greek‑language.gr

※ 4ος πκε αιώνας ⌘ Ἀριστοτέλης, Ἠθικὰ Νικομάχεια, 10, 1181a

ἐκλέξασθαι γὰρ εἶναι τοὺς ἀρίστους, ὥσπερ οὐδὲ τὴν ἐκλογὴν οὖσαν συνέσεως καὶ τὸ κρῖναι ὀρθῶς μέγιστον, ὥσπερ ἐν τοῖς κατὰ μουσικήν. οἱ γὰρ ἔμπειροι περὶ ἕκαστα κρίνουσιν ὀρθῶς τὰ ἔργα, καὶ δι᾽ ὧν ἢ πῶς ἐπιτελεῖται συνιᾶσιν, καὶ ποῖα ποίοις συνᾴδει·
#:::λένε δηλαδή ότι είναι δυνατό να εκλέξει κανείς τους καλύτερους νόμους, λες και η εκλογή δεν απαιτεί δεξιότητα μυαλού, λες και η ικανότητα να κρίνεις σωστά δεν είναι κάτι το πολύ μεγάλο — ακριβώς όπως συμβαίνει με τα θέματα της μουσικής. Γιατί οι έμπειροι σε κάθε επιμέρους τέχνη είναι σε θέση να κρίνουν σωστά τα έργα της συγκεκριμένης τέχνης και να αντιλαμβάνονται με ποιά μέσα ή με ποιους τρόπους εκτελείται ένα έργο, όπως επίσης και τί είναι σε αρμονία με τί·
#::: Μετάφραση (2006): Δημήτριος Λυπουρλής, Θεσσαλονίκη:Ζήτρος @greek‑language.gr

συλλογή έργων, αποσπασμάτων

ελληνιστική σημασία

απόσπασμα βιβλίου

ελληνιστική σημασία

επιλογή, εκλογή

ελληνιστική σημασία

χριστιανισμός

※ 2ος κε αιώνας ⌘ Καινή Διαθήκη, Πράξεις τῶν Ἀποστόλων, 9.15 (9.15-9.16)

εἶπε δὲ πρὸς αὐτὸν ὁ Κύριος, Πορεύου, ὅτι σκεῦος ἐκλογῆς μοι ἐστὶν οὗτος, τοῦ βαστάσαι τὸ ὄνομά μου ἐνώπιον ἐθνῶν καὶ βασιλέων, υἱῶν τε Ἰσραήλ· ἐγὼ γὰρ ὑποδείξω αὐτῷ ὅσα δεῖ αὐτὸν ὑπὲρ τοῦ ὀνόματός μου παθεῖν.

είσπραξη φορολογίας, εισφοράς

ελληνιστική σημασία

στρατολόγηση ανδρών

ελληνιστική σημασία

στρατιωτικός όρος

※ 2ος αιώνας πκε αιώνας ⌘ Πολύβιος, Ἱστορίαι, 5.63.11 @scaife.perseus

τὴν δὲ περὶ τὰ ὅπλα κατασκευὴν καὶ τὴν τῶν ἀνδρῶν ἐκλογὴν καὶ διαίρεσιν Ἐχεκράτει τῷ Θετταλῷ καὶ Φοξίδᾳ τῷ Μελιταιεῖ παρέδοσαν,

αντιστάθμιση της διαφοράς αξίας σε διαμοιρασμό ή ανταλλαγή περιουσίας

ελληνιστική σημασία

※ 2ος αιώνας κε αιώνας, ⌘ p.ryl. 2.157, στ. 6, (3-6), @papyri.info

ὁμολογοῦμεν διῃρῆσθαι πρὸς ἀλλήλας ἐπὶ τοῦ παρόντος
[ὃ ἔχομεν ἐ]ν̣ μισθώσει οὐσιακ[ὸ]ν ἀμπελικὸν κτῆμα ἐν κώμῃ Θραγὴ τοῦ Περὶ Πόλιν Ἄνω ἐκ τοῦ Ξένωνος κλήρου
[ ̣ ̣ ̣ ̣ ̣ ̣ ὅσου] ἐ̣σ̣τ̣ὶ̣ν ἀρουρηδοῦ ἐν ὧι πωμάριον καὶ κεκληρῶσθαι τὴν μὲν Σοῆριν τὴν καὶ Σουεροῦν τὴν νοτινὴν
[μερίδα δουσ]α̣(*) [ὑ]πὲρ ἐκλογῆς τῇ Εὐδαιμονίδι παραχρῆμα ἀργυρίου δραχμὰς διακοσίας δέκα,

※ 3ος αιώνας κε αιώνας, ⌘ p.flor.1.47a, στ. 14, (8-16), @papyri.info

τὸν δὲ Τιθοητίωνα τὸν καὶ Σα-
ρ[α]πά̣μ̣μ̣ω̣να τὸ ὑπάρ[χον α]ὐτῷ ἕκτον μέρος οἰκίας καὶ συνκυρόντων καὶ χρηστηρίων καὶ ἀν-
ηκόντων̣ πάντων [καὶ εἰσ]όδων καὶ ἐξόδων ἐπὶ το[ῦ α(ὐτοῦ)] ἀμφόδου καταντικρὺ κ[ατ]ηντηκὸς εἰς αὐ-
τὸν Τιθοητίωνα ἀπὸ κληρονομίας τῆς κοινῆς μητρὸς κατὰ μετοχὴν ἄλλου ἕκτου μέρους
τοῦ Ἑρμο̣δ̣ιδύμου ἐν̣τε̣ῦ̣[θ]εν δὲ ἑκάτερ[ο]ν ἀντιλαμβάνεσθαι καὶ χρᾶσθαι καὶ οἰκονομῖν(*) καὶ διοι-
κεῖν περὶ̣ οὗ ἀντικατηλ̣[λάγ]η ὡς προδεδήλωται ἐπὶ τὸν ἅπαντα χρόνον καὶ βεβαιοῦντα διὰ παν-
τὸς καὶ ἀπέσχεν ὁ Ἑρ̣[μο]δίδ̣υμος παρὰ τοῦ Τιθοητίωνος ὑπὲρ ἐκλογῆς ἀργ(υρίου) (δραχμὰς) διακοσίας διὰ
χειρὸς καὶ οὐκ ἐξέσται οὐδε̣νὶ ἡμῶν π̣αραβῆναι τὴνδε τὴν ἀντικαταλλαγὴν ἀπὸ μηδενὸς
δικαίου ἀ̣φορμῇ μηδεμ̣[ι]ᾷ ἐπὶ τὸ̣ν̣ ἅπ̣α̣ντα χρόνον διὰ τὸ ἡμᾶς ἐπὶ τούτοις συντεθεῖσθαι.


μισθαποδοσία

μισθαποδοσία
-ίας

: μισθαποδοσία (ελληνιστική κοινή) < μισθαποδό(της) + -σία

καταβολή μισθού

※ 2ος κε αιώνας ⌘ Καινή Διαθήκη, Ἡ Πρὸς Ἑβραίους ἐπιστολή, 2.2

εἰ γὰρ ὁ δι’ ἀγγέλων λαληθεὶς λόγος ἐγένετο βέβαιος, καὶ πᾶσα παράβασις καὶ παρακοὴ ἔλαβεν ἔνδικον μισθαποδοσίαν,

※ 2ος κε αιώνας ⌘ Καινή Διαθήκη, Ἡ Πρὸς Ἑβραίους ἐπιστολή, 10.35

μὴ ἀποβάλητε οὖν τὴν παρρησίαν ὑμῶν, ἥτις ἔχει μισθαποδοσίαν μεγάλην.


φοῦσκα

: φοῦσκα < ποῦσκα, με τριβοποίηση < λατινική pūsca < pōsca (ξινό κρασί)


Ὑαμπολίτης

: Ὑαμπολίτης < Ὺάμπολ(ις) + -ίτης

ο κάτοικος της πόλης Ὑάμπολις

πατριδωνυμικό


ἀποκύημα

ἀποκύημα
-ματος

: ἀποκύημα (ελληνιστική κοινή) < ἀπο- + κύημα (< ἀποκυέω)
: ΑΠΟΓΟΝΟΙ: ⇘ νέα ελληνικά: αποκύημα

έμβρυο, το γέννημα, το βρέφος

※ 3ος αιώνας κε αιώνας, Ψευδοκλημέντια, Homiliae [Sp.], 6.4, (ψευδεπίγραφο έργο πιθανόν του 3ου αιώνα κε), @scaife.perseus

ἔπειτα αὐτὸ ἐν ἑαυτῷ κυηθέν, ὑπὸ τοῦ παρειληφότος θειώδους πνεύματος ἀναφερόμενον, προέκυψεν εἰς φῶς μέγιστόν τι τοῦτο ἀποκύημα, ὡς ἄν ἐκ παντὸς τοῦ ἀπείρου βυθοῦ ἀποκεκυημένον ἔμψυχον δημιούργημα, καὶ τῇ περιφερείᾳ τῶν ὠῶν προσεοικὸς, καὶ τῷ τάχει τῆς πτήσεως.

※ 4ος αιώνας κε αιώνας Μέγας Βασίλειος, Homiliae super Psalmos, 20 @catholiclibrary.org

Ταῦτα λεγέσθω γεννήματα ἐχιδνῶν, τὰ τῶν τόκων ἀποκυήματα. Τὰς ἐχίδνας λέγουσι τὴν γαστέρα τῆς μητρὸς διεσθιούσας τί κτεσθαι. Καὶ οἱ τόκοι τοὺς οἴκους τῶν ὀφειλόντων ἐκφαγόντες ἀπογεννῶνται.

γέννημα, δημιούργημα


ναυβάτης

ναυβάτης
-ου

: ναυβάτης < ναῦς + βαίνω

επιβάτης πλοίου, ναύτης

※ 5ος αιώνας πκε ⌘ Ἡρόδοτος, Ἱστορίαι, 1 (Κλειώ), 143.1

οὔτε γὰρ Φοίνικες ἦσάν κω Περσέων κατήκοοι οὔτε αὐτοὶ οἱ Πέρσαι ναυβάται.
#::: γιατί ούτε οι Φοίνικες είχαν υποταγεί ακόμη στους Πέρσες, ούτε οι ίδιοι οι Πέρσες ήσαν ναυτικοί.
#:::Μετάφραση (1964): Δημήτρης Ν. Μαρωνίτης Αθήνα:Γκοβόστης @greek‑language.gr

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Θουκυδίδης, Ἱστορίαι, 8, 44.1

οἱ δ᾽ ἐς τὴν Ῥόδον ἐπικηρυκευομένων ἀπὸ τῶν δυνατωτάτων ἀνδρῶν τὴν γνώμην εἶχον πλεῖν, ἐλπίζοντες νῆσόν τε οὐκ ἀδύνατον καὶ ναυβατῶν πλήθει καὶ πεζῷ προσάξεσθαι,
#::: Οι ισχυρότεροι παράγοντες της Ρόδου έστειλαν κήρυκες στους Λακεδαιμονίους οι οποίοι αποφάσισαν να πλεύσουν στην Ρόδο. Είχαν την ελπίδα να προσεταιρισθούν το σπουδαίο αυτό νησί που είχε πολλούς ναύτες και πεζούς.
#::: Μετάφραση (1965-1968): Άγγελος Σ. Βλάχος, Αθήνα:Γαλαξίας @greek‑language.gr

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Σοφοκλῆς, Φιλοκτήτης, στίχ. 270 (268-270)

ξὺν ᾗ μ᾽ ἐκεῖνοι, παῖ, προθέντες ἐνθάδε | ᾤχοντ᾽ ἐρῆμον, ἡνίκ᾽ ἐκ τῆς ποντίας | Χρύσης κατέσχον δεῦρο ναυβάτῃ στόλῳ.
#:: Σε τέτοιο χάλι μ᾽ έβγαλαν εκείνοι | μονάχο εδώ και φύγανε, σαν ήρθαν | με τα καράβια απ᾽ το νησί της Χρύσας.
#::: Μετάφραση (1937): Ιωάννης Ν. Γρυπάρης), Αθήνα: Εστία @greek‑language.gr


ἐσχαρίτης

ἐσχαρίτης
-ου

: ἐσχαρίτης < → λείπει η ετυμολογία

ψωμί ψημένο πάνω σε σχάρα

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Ἱπποκράτης, De diaeta, 2.42, p. 540, @scaife.perseus

καὶ οἱ ἰπνῖται ἄρτοι τροφιμώτεροι τῶν ἐσχαριτῶν καὶ ὀβελιέων, διότι ἧσσον ἐκκαίονται ὑπὸ τοῦ πυρός.

※ 3ος/2ος πκε αιώνας ⌘ Παλαιὰ Διαθήκη κατά την μετάφραση των Εβδομήκοντα , Βασιλειών Β', 6.19

καὶ διεμέρισε παντὶ τῷ λαῷ εἰς πᾶσαν τὴν δύναμιν τοῦ Ἰσραὴλ ἀπὸ Δὰν ἕως Βηρσαβεὲ καὶ ἀπό ἀνδρὸς ἕως γυναικός, ἑκάστῳ κολλυρίδα ἄρτου καὶ ἐσχαρίτην καὶ λάγανον ἀπὸ τηγάνου· καὶ ἀπῆλθε πᾶς ὁ λαὸς ἕκαστος εἰς τὸν οἶκον αὐτοῦ.


ἰπνίτης

: ἰπνίτης < ἰπν(ός) + -ίτης

ψημένος σε φούρνο

καὶ οἱ ἰπνῖται ἄρτοι τροφιμώτεροι τῶν ἐσχαριτῶν καὶ ὀβελιέων, διότι ἧσσον ἐκκαίονται ὑπὸ τοῦ πυρός.
*::: και το ψημένο σε φούρνο ψωμί είναι καλύτερο από το ψημένο σε σχάρα και από το ὀβελιέο; , γιατί καίγεται λιγότερο από τη φωτιά

※ 2/3ος κε αιώνας ⌘ Ἀθήναιος ὁ Nαυκρατίτης, Δειπνοσοφισταί, 3, 74 @scaife.perseus, @el.wikisource

παρὰ δὲ τὰς ὀπτήσεις ὀνομάζεσθαι ἰπνίτην, οὗ μνημονεύειν Τιμοκλέα ἐν Ψευδολῃσταῖς οὕτως (II 465 K)·
καταμαθὼν δὲ κειμένην θερμὴν σκάφην
θερμῶν ἰπνιτῶν ἤσθιον.


ἰπνός

: ἰπνός < → λείπει η ετυμολογία

φούρνος, κλίβανος

※ 5ος αιώνας πκε ⌘ Ἡρόδοτος, Ἱστορίαι, 5 (Τερψιχόρη), 92η.2

ἐπὶ ψυχρὸν τὸν ἰπνὸν Περίανδρος τοὺς ἄρτους ἐπέβαλε.
#::: ο Περίανδρος φούρνισε τα ψωμιά σε κρύο φούρνο.
#:::Μετάφραση (1992): Ηλίας Σπυρόπουλος. Αθήνα:Γκοβόστης @greek‑language.gr

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Ἀριστοφάνης, Σφῆκες, στίχ. 139 (138-140)

[ΒΔΕ.] οὐ περιδραμεῖται σφῷν ταχέως δεῦρ᾽ ἅτερος; | ὁ γὰρ πατὴρ εἰς τὸν ἰπνὸν ἐξελήλυθεν | καὶ μυσπολεῖ τι καταδεδυκώς.
#::: [ΒΔΕ.] Ένας απ᾽ τους δυο σας να κάμει εδώ το γύρο· | γιατί ο πατέρας μπήκε μες στο φούρνο | κι εκεί χωμένος τρέχει σαν ποντίκι.
#::: Μετάφραση (1967): Θρασύβουλος Σταύρου, Αθήνα: Τυποβιβλιοτεχνική @greek‑language.gr

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Ἀριστοφάνης, Εἰρήνη, στίχ. 841 (839-841)

[ΤΡΥ.] ἀπὸ δείπνου τινὲς | τῶν πλουσίων οὗτοι βαδίζουσ᾽ ἀστέρων | ἰπνοὺς ἔχοντες, ἐν δὲ τοῖς ἰπνοῖσι πῦρ.
#:::[ΤΡΥ.] Αστέρες πλούσιοι, | που γυρίζουν από δείπνα | κρατώντας φαναράκια.
#::: Μετάφραση (1967): Θρασύβουλος Σταύρου, Αθήνα: Τυποβιβλιοτεχνική @greek‑language.gr

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Ἀριστοφάνης, Πλοῦτος, στίχ. 815

ἀνὁ δ᾽ ἰπνὸς γέγον᾽ ἡμῖν ἐξαπίνης ἐλεφάντινος.
#:::Κι άξαφνα το φανάρι μας εγίνη φιλντισένιο.
#:::Μετάφραση (1956): Κώστας Βάρναλης, Αθήνα: Ι. Ν. Ζαχαρόπουλος @greek‑language.gr

ο τόπος όπου βρίσκεται ο φούρνος, δηλαδή η κουζίνα

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Ἀριστοφάνης, Σφῆκες, στίχ. 837 (836-838)

[ΣΩΣ.] οὐ γὰρ ὁ Λάβης ἀρτίως, | ὁ κύων, παρᾴξας εἰς τὸν ἰπνὸν ὑφαρπάσας | τροφαλίδα τυροῦ Σικελικὴν κατεδήδοκεν;
#::: [ΣΩΣ.] Ο σκύλος μας ο Λάβης | πήδησε στην κουζίνα | κι έχαψε ένα σικελικό μεγάλο χλωροτύρι.
#::: Μετάφραση (1967): Θρασύβουλος Σταύρου, Αθήνα: Τυποβιβλιοτεχνική @greek‑language.gr

αποχωρητήριο, σωρός κοπριάς


σοῦχος

: σοῦχος < κοπτική ⲥⲟⲩⲭⲓ / αρχαία αιγυπτιακή sbk (κροκόδειλος) • Η Ετυμολογία χρειάζεται ανάπτυξη με τεκμηρίωση. Μπορείτε να βοηθήσετε;

είδος κροκοδείλου σε περιοχή της Αιγύπτου


σίμβλος

: σίμβλος < αβέβαιης ετυμολογίας

κυψέλη μελισσών

※ 7ος πκε αιώνας ⌘ Ἡσίοδος, Θεογονία, 598 (598-599)

οἱ δ᾽ ἔντοσθε μένοντες ἐπηρεφέας κατὰ σίμβλους | ἀλλότριον κάματον σφετέρην ἐς γαστέρ᾽ ἀμῶνται·
#:::ενώ εκείνοι μένουνε στις σκεπαστές κυψέλες | και τον ξένο κάματο στη δική τους την κοιλιά μαζεύουν.
#:::Μετάφραση (2001): Σταύρος Γκιργκένης, Θεσσαλονίκη: Ζήτρος @greek‑language.gr
#:::ΣτΕ: Ο Ησίοδος αναφέρεται στους κηφήνες.

※ 4ος πκε αιώνας ⌘ Ἀριστοτέλης, Τῶν περὶ τὰ ζῷα ἱστοριῶν, 9, 40 @scaife.perseus

Ὅταν δ’ ἡ ὕλη ἀνθῇ, κηρὸν ἐργάζονται· διὸ ἐκ τοῦ σίμβλου τότ’ ἐξαιρετέον τὸν κηρόν· ἐργάζονται γὰρ εὐθύς.
#:::ΣτΕ: Ο Αριστοτέλης αναφέρεται στις μέλισσες, οι οποίες παράγουν εξαιρετικό κερί στις κυψέλες, όταν τα δέντρα στο δάσος ανθίζουν.

αποθήκη, αποθηκευτικός χώρος, σωρός πραγμάτων

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Ἀριστοφάνης, Σφῆκες, στίχ. 241 (240-241)

ἀλλ᾽ ἐγκονῶμεν, ὦνδρες, ὡς ἔσται Λάχητι νυνί· | σίμβλον δέ φασι χρημάτων ἔχειν ἅπαντες αὐτόν.
#::: Βιαστείτε, φίλοι· σήμερα δικάζουμε το Λάχη· | ένα μελισσοκόφινο λεφτά γεμάτο θα ᾽χει.
#::: Μετάφραση (1967): Θρασύβουλος Σταύρου, Αθήνα: Τυποβιβλιοτεχνική @greek‑language.gr


Δάν

αιολικός τύπος του Ζεύς


Ζάν

δωρικός τύπος του Ζεύς


Ζάς

δωρικός τύπος του Ζεύς


Τάν

κρητικός τύπος του Ζεύς


Σδεύς

αιολικός τύπος του Ζεύς


θιός

βοιωτικός, κυπριακός και κρητικός τύπος του θεός


σιός

λακωνικός τύπος του θεός

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Ἀριστοφάνης, Λυσιστράτη, στίχ. 81 (81-82)

[μιλά η Λαμπιτώ] μάλα γ᾽ οἰῶ ναὶ τὼ σιώ·
γυμνάδδομαι γὰρ καὶ ποτὶ πυγὰν ἅλλομαι.
*::: Και ναι, μά το ζευγάρι των Διοσκούρων!^([θεών])
Γυμνάζομαι πολύ κι άμα πηδάω, οι φτέρνες μου χτυπάν στον πισινό μου.
*:::: Μετάφραση (1965): Κώστας Βάρναλης, Αθήνα: Κέδρος @greek‑language.gr
*:::: ΣτΕ: ναὶ τὼ σιώ (κυριολεκτικά: μά τους δύο θεούς -δυϊκός αριθμός-, εννοώντας τους Διόσκουρους)

※ 3ος/2ος πκε αιώνας Επιγραφή, ⌘ Αρκαδία, Θεισόα. Peloponnesos (IG IV-[VI]) Arkadia (IG V,2 510) @epigraphy.packhum.org, ανακτήθηκε στις 20/06/2024

γρά[ψαι] δὲ καὶ τὸς ἐπιμελητὰς τ<ὸ> ψάφισσμα ἐν χάλκω[μ]α κἀ̣ν̣α̣θ̣ῆ̣ν̣α̣ι̣ ἐς τὸ ἱερὸν τ̃ο Μεγάλο Σιοῦ.
*::: να γράψουν δε και οι επιμελητές το ψήφισμα σε χάλκινο πινάκιο και να το αφιερώσουν στο ιερό του Μεγάλου Θεού
*::: Μετάφραση παραθέματος: Βικιλεξικό.


Ζεῦς

λεσβιακός τύπος του Ζεύς


Ζήν

ποιητικός τύπος του Ζεύς


λέξεσι

λέξεσιν

εφελκυστικό νι

δοτική πληθυντικού του λέξις


λέξεσιν

λέξεσι

εφελκυστικό νι

δοτική πληθυντικού του λέξις


λέξει

δοτική ενικού του λέξις

ονομαστική, αιτιατική και κλητική δυϊκού του λέξις


παιδός

γενική ενικού του παῖς


παῖδα

αιτιατική ενικού του παῖς


παῖ

κλητική ενικού του παῖς


παίδων

γενική πληθυντικού του παῖς


παισί

δοτική πληθυντικού του παῖς


παισίν

δοτική πληθυντικού του παῖς


παίδεσσι

επικός τύπος του παισί, δοτική πληθυντικού του παῖς


παῖδας

αιτιατική πληθυντικού του παῖς


πυγά

δωρικός και λακωνικός τύπος του πυγή, ο πισινός

[μιλά η Λαμπιτώ] μάλα γ᾽ οἰῶ ναὶ τὼ σιώ·
γυμνάδδομαι γὰρ καὶ ποτὶ πυγὰν ἅλλομαι.
*::: Και ναι, μά το ζευγάρι των Διοσκούρων!^([θεών])
Γυμνάζομαι πολύ κι άμα πηδάω, οι φτέρνες μου χτυπάν στον πισινό μου.
*:::: Μετάφραση (1965): Κώστας Βάρναλης, Αθήνα: Κέδρος @greek‑language.gr


δωρισμός

: δωρισμός < δωρ- + -ισμός

δωρική λέξη ή ιδιωτισμός

※ 4ος αιώνας πκε αιώνας, Δημήτριος Φαληρεύς, Περὶ Ἑρμηνείας, 177

Τὸ δὲ ὀγκηρὸν ἐν τρισί, πλάτει, μήκει, πλάσματι, οἷον βροντὰ ἀντὶ τοῦ βροντή: καὶ γὰρ τραχύτητα ἐκ τῆς προτέρας συλλαβῆς ἔχει, καὶ ἐκ τῆς δευτέρας μῆκος μὲν διὰ τὴν μακράν, πλατύτητα δὲ διὰ τὸν Δωρισμόν· πλατέα λαλοῦσι γὰρ πάντα οἱ Δωριεῖς.


ἀρεταῖσι

δωρικός τύπος του ἀρεταῖς, δοτική πληθυντικού του ἀρετά

στον Πίνδαρο


ἀρεταῖσιν

στον Πίνδαρο


ἀρεταῖς

δοτική πληθυντικού του ἀρετή


ποσί

δοτική πληθυντικού του πούς


μήκει

δοτική ενικού του μῆκος


πλάτει

δοτική ενικού του πλάτος


πλάσματι

δοτική ενικού του πλάσμα


πυγάν

αιτιατική ενικού του πυγά


τάφῳ

δοτική ενικού του τάφος


τάφοις

δοτική πληθυντικού του τάφος


πόδεσσι

επικός τύπος του ποσί, δοτική πληθυντικού του πούς


πόδεσσιν

επικός τύπος του ποσίν, δοτική πληθυντικού του πούς


ποδί

δοτική ενικού του πούς


πόδες

ονομαστική και κλητική πληθυντικού του πούς


πόδε

ονομαστική, αιτιατική και κλητική δυϊκού του πούς


ποδοῖν

γενική και δοτική δυϊκού του πούς


ποδοῖιν

επικός τύπος του ποδοῖν, γενική και δοτική δυϊκού του πούς


θυμῷ

δοτική ενικού του θυμός


θυμοῖς

δοτική πληθυντικού του θυμός


θυμόν

αιτιατική ενικού του θυμός


θυμοῦ

γενική ενικού του θυμός


θυμῶν

γενική πληθυντικού του θυμός


ἡλίῳ

δοτική ενικού του ἥλιος


ἥλιον

αιτιατική ενικού του ἥλιος


νῆσον

αιτιατική ενικού του νῆσος


νήσῳ

δοτική ενικού του νῆσος


νῆσοι

ονομαστική και κλητική πληθυντικού του νῆσος


νῆσε

κλητική ενικού του νῆσος


νήσοις

δοτική πληθυντικού του νῆσος


νήσους

αιτιατική πληθυντικού του νῆσος


ἀλετρίβανος

ἀλετρίβανος
-ου

: ἀλετρίβανος < ἀλέω + τρίβω • Η Ετυμολογία χρειάζεται ανάπτυξη με τεκμηρίωση. Μπορείτε να βοηθήσετε;

κόπανος, γουδοχέρι

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Ἀριστοφάνης, Εἰρήνη, στίχ. 259 (259-260)

[ΠΟ.] οἴσεις ἀλετρίβανον τρέχων; [ΚΥ.] ἀλλ᾽, ὦ μέλε, | οὐκ ἔστιν ἡμῖν· ἐχθὲς εἰσῳκίσμεθα.
*:::[ΠΟΛ.] Φέρε ένα γουδοχέρι. [ΤΑΡ.] Πού να τό ᾽βρω; | χτες μόλις κουβαλήσαμε, καημένε.
*:::Μετάφραση (1967): Θρασύβουλος Σταύρου, Αθήνα: Τυποβιβλιοτεχνική @greek‑language.gr

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Ἀριστοφάνης, Εἰρήνη, στίχ. 282 (281-282)

[KY.] ἀπόλωλε γὰρ | καὶ τοῖς Λακεδαιμονίοισιν ἁλετρίβανος.
*:::[ΤΑΡ.] Κι η Σπάρτη πια γουδόχερο δεν έχει.
*:::Μετάφραση (1967): Θρασύβουλος Σταύρου, Αθήνα: Τυποβιβλιοτεχνική @greek‑language.gr


ὕπερος

ὕπερος
-ου
ὕπερον

: ὕπερος < → λείπει η ετυμολογία

κόπανος, γουδοχέρι

※ 7ος πκε αιώνας ⌘ Ἡσίοδος, Ἔργα καὶ Ἡμέραι, 423 (423-424)

ὄλμον μὲν τριπόδην τάμνειν, ὕπερον δὲ τρίπηχυν, | ἄξονα δ᾽ ἑπταπόδην· μάλα γάρ νύ τοι ἄρμενον οὕτω·
#::: Τριών ποδιών κόψε γουδί, τρεις πήχεις γουδοχέρι, | εφτά πόδια άξονα. Πολύ κατάλληλος μ᾽ αυτόν τον τρόπο θα ᾽ναι.
#::: Μετάφραση (2001): Σταύρος Γκιργκένης, Θεσσαλονίκη: Ζήτρος @greek‑language.gr

※ 5ος αιώνας πκε ⌘ Ἡρόδοτος, Ἱστορίαι, 1 (Κλειώ), 200.1

ἐσβάλλουσι ἐς ὅλμον καὶ λεήναντες ὑπέροισι σῶσι διὰ σινδόνος· καὶ ὃς μὲν ἂν βούληται αὐτῶν ἅτε μᾶζαν μαξάμενος ἔδει, ὁ δὲ ἄρτου τρόπον ὀπτήσας.
#::: τα βάζουνε σ᾽ ένα γουδί, τα κοπανίζουν με το γουδοχέρι, κι ύστερα τα περνούν από ένα τουλπάνι. Όποιου του αρέσει, αποκεί και πέρα τα ζυμώνει και τα τρώει έτσι σαν πίτες, ή πρώτα τα ψήνει όπως το ψωμί.
#:::Μετάφραση (1964): Δημήτρης Ν. Μαρωνίτης Αθήνα:Γκοβόστης @greek‑language.gr

καθετί που έχει σχήμα σαν γουδοχέρι, ρόπαλο, ραβδί

※ 1ος/2ος κε αιώνας ⌘ Πλούταρχος, Ἠθικά Περὶ ἠθικῆς ἀρετῆς, Section 10, 449f @scaife.perseus

ὁ μὲν γὰρ ὑπέροις σιδηροῖς κατέπτισσε καὶ κατέκοπτεν ἐκεῖνον ὁ δὲ τῷ Φιλήμονι τὸν δήμιον ἐκέλευσεν ἐπὶ τὸν τράχηλον ἐπιθεῖναι γυμνὴν τὴν μάχαιραν εἶτʼ ἀφεῖναι.


ὅλμος

: ὅλμος < → λείπει η ετυμολογία

στρόγγυλη λεία πέτρα

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ἰλιάς, 11 (Λ. Ἀγαμέμνονος ἀριστεία.), στίχ. 147 (145-147 )

Ἱππόλοχος δ᾽ ἀπόρουσε, τὸν αὖ χαμαὶ ἐξενάριξε, | χεῖρας ἀπὸ ξίφεϊ τμήξας ἀπό τ᾽ αὐχένα κόψας, | ὅλμον δ᾽ ὣς ἔσσευε κυλίνδεσθαι δι᾽ ὁμίλου.
#:::τον άλλον, που επετάχθηκε να φύγει, ρίχνει χάμου, | τα χέρια και την κεφαλήν τού κόφτει με το ξίφος | και τον αμπώθει ως κύλινδρον στο πλήθος να κυλάει.
#:::Έμμετρη μετάφραση (1922): Ιάκωβος Πολυλάς, @greek‑language.gr

σκαφίδι που χρησιμοποιείται για ζύμωμα

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Ἀριστοφάνης, Σφῆκες, στίχ. 238 (236-238)

ἥβης ἐκείνης, ἡνίκ᾽ ἐν Βυζαντίῳ ξυνῆμεν | φρουροῦντ᾽ ἐγώ τε καὶ σύ· κᾆτα περιπατοῦντε νύκτωρ | τῆς ἀρτοπώλιδος λαθόντ᾽ ἐκλέψαμεν τὸν ὅλμον·
#::: Τ᾽ απομεινάρια είμαστ᾽ εμείς απ᾽ τη χρυσή νεολαία, απ᾽ του Βυζάντιου | τη φρουρά· μια νύχτα εκεί μαζί σου | τη σκάφη μιας φουρνάρισσας έκλεψα εγώ, θυμήσου·
#::: Μετάφραση (1967): Θρασύβουλος Σταύρου, Αθήνα: Τυποβιβλιοτεχνική @greek‑language.gr

κοίλο κάθισμα της Πυθίας απ' όπου έδινε χρησμούς

το στόμιο του αυλού

μουσικό όργανο

πέτρα που χρησίμευε ως βάρος


δυνάμεσιν

δοτική πληθυντικού του δύναμις


βάσεσι

δοτική πληθυντικού του βάσις


βάσεσιν

δοτική πληθυντικού του βάσις


ἄναξι

δοτική πληθυντικού του ἄναξ


ἄναξιν

δοτική πληθυντικού του ἄναξ με νι εφελκυστικό


ἄνακτος

γενική ενικού του ἄναξ


ἄνακτι

δοτική ενικού του ἄναξ


ἄνακτα

αιτιατική ενικού του ἄναξ


ἄνακτες

ονομαστική και κλητική πληθυντικού του ἄναξ


ἀνάκτων

γενική πληθυντικού του ἄναξ


ἄνακτας

αιτιατική πληθυντικού του ἄναξ


ἀνάκτοιν

γενική και δοτική δυϊκού του ἄναξ


ὄμμασι

δοτική πληθυντικού του ὄμμα


ὄμμασιν

δοτική πληθυντικού του ὄμμα


ὄμματα

ονομαστική, αιτιατική και κλητική πληθυντικού του ὄμμα


ὀμμάτων

γενική πληθυντικού του ὄμμα


ὄμματος

γενική ενικού του ὄμμα


ὄμματι

δοτική ενικού του ὄμμα


φώτων

γενική πληθυντικού του φῶς


ὀφθαλμοῦ

γενική ενικού του ὀφθαλμός


ὀφθαλμῷ

δοτική ενικού του ὀφθαλμός


ὀφθαλμοῖο

επικός τύπος του ὀφθαλμοῦ, γενική ενικού του ὀφθαλμός


ὀφθαλμόν

αιτιατική ενικού του ὀφθαλμός


ὀφθαλμέ

κλητική ενικού του ὀφθαλμός


ὀφθαλμοί

ονομαστική και κλητική πληθυντικού του ὀφθαλμός


ὀφθαλμῶν

γενική πληθυντικού του ὀφθαλμός


ὀφθαλμοῖς

ὀφθαλμοῖσιν

εφελκυστικό ν

''επικός τύπος''

εφελκυστικό ν

δοτική πληθυντικού του ὀφθαλμός


ὀφθαλμοῖσι

επικός τύπος του ὀφθαλμοῖς, δοτική πληθυντικού του ὀφθαλμός


νῦ ἐφελκυστικόν

νῦ ἐφελκυστικόν

: νῦ ἐφελκυστικόν < νῦ και ἐφελκυστικόν, ουδέτερο του ἐφελκυστικός

το εφελκυστικό νι

※ 1ος κε αιώνας ⌘ Διονύσιος Ἁλικαρνασσεύς, Περί συνθέσεως ονομάτων, ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΣΤ΄

καὶ ὁ ἀντὶ τοῦ ἐποίησεν ‘ἐποίησε’ λέγων χωρὶς τοῦ ν καὶ ‘ἔγραψε’ ἀντὶ τοῦ ἔγραψεν λέγων
*::: (Χρειάζεται μετάφραση)

※ 8ος/9ος αιώνας [γλώσσα: όψιμη ελληνιστική] ⌘ Γεώργιος Χοιροβοσκός, Σχόλια σὺν θεῷ εἰς τοὺς ῥηματικοὺς κανόνας ἀπὸ φωνῆς Γεωργίου τοῦ Χοιροβοσκοῦ, σελ.22

Ἰστέον δὲ ὅτι τὸ τύπτουσι καὶ τὰ ὅμοια γίνονται ἐφελκυστικὰ τοῦ ν, οἷον τύπτουσιν γράφουσιν· ὥσπερ γὰρ ἔχομεν μαθεῖν, ὅτι το ε ἐν τοῖς ῥήμασι γίνεται ἐφελκυστικὸν τοῦ ν, ὡς ἐν τῷ ἔτυπτε ἔτυπτεν, ἔλεγε ἔλεγεν, ἔγραφε ἔγραφεν
*::: (Χρειάζεται μετάφραση)


ὀφθαλμούς

αιτιατική πληθυντικού του ὀφθαλμός


ὀφθαλμώ

ονομαστική, αιτιατική και κλητική δυϊκού του ὀφθαλμός


ὀφθαλμοῖν

γενική και δοτική δυϊκού του ὀφθαλμός


ὀφθαλμοῖιν

επικός τύπος του ὀφθαλμοῖν, γενική και δοτική δυϊκού του ὀφθαλμός

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ὀδύσσεια, 4 (δ. Τὰ ἐν Λακεδαίμονι.), στίχ. 115

δάκρυ δ' ἀπὸ βλεφάρων χαμάδις βάλε πατρὸς ἀκούσας,
χλαῖναν πορφυρέην ἄντ' ὀφθαλμοῖιν ἀνασχὼν
ἀμφοτέρῃσιν χερσί.
*::: το δάκρυ κύλησε στη γη από τα βλέφαρά του / ακούγοντας τ᾽ όνομα του πατέρα του, / κι αμέσως ανασήκωσε την πορφυρή χλαμύδα / με τα δυο του χέρια σκεπάζοντας τα μάτια του.
*::: Μετάφραση σε πεζό (2006): Δημήτρης Ν. Μαρωνίτης, @greek‑language.gr
*::: ΣτΕ: ἀντί ὀφθαλμοῖιν - «ἀντί» των δυο ματιών (στα δυο [του] μάτια)


χάρισι

χάρισιν

εφελκυστικό νι

δοτική πληθυντικού του χάρις


χάρισιν

χάρισι

εφελκυστικό νι

δοτική πληθυντικού του χάρις


χαρίτεσσι

χαρίτεσσιν

εφελκυστικό νι

επικός τύπος του χάρισι, δοτική πληθυντικού του χάρις


χαρίτεσσιν

χαρίτεσσι

εφελκυστικό νι

επικός τύπος του χάρισιν, δοτική πληθυντικού του χάρις


χάριτος

γενική ενικού του χάρις


χάριτι

δοτική ενικού του χάρις


χάριτα

ελληνιστικός τύπος του χάριν, αιτιατική ενικού του χάρις


χάρι

κλητική ενικού του χάρις


χάριτες

ονομαστική και κλητική πληθυντικού του χάρις


χαρίτων

γενική πληθυντικού του χάρις


χάριτας

αιτιατική πληθυντικού του χάρις


ἄνδρα

αιτιατική ενικού του ἀνήρ


ἀνδράσιν

ἀνδράσι

εφελκυστικό νι

δοτική πληθυντικού του ἀνήρ


ἄνδρε

ονομαστική, αιτιατική και κλητική δυϊκού του ἀνήρ


ἀνδροῖν

γενική και δοτική δυϊκού του ἀνήρ


ἄνδρεσι

ἄνδρεσιν

εφελκυστικό νι

αιολικός τύπος του ἀνδράσι, δοτική πληθυντικού του ἀνήρ


ἄνδρεσιν

ἄνδρεσι

εφελκυστικό νι

αιολικός τύπος του ἀνδράσιν, δοτική πληθυντικού του ἀνήρ


ἄνδρεσσι

ἄνδρεσσιν

εφελκυστικό νι

επικός τύπος του ἀνδράσι, δοτική πληθυντικού του ἀνήρ


ἄνδρεσσιν

ἄνδρεσσι

εφελκυστικό νι

επικός τύπος του ἀνδράσιν, δοτική πληθυντικού του ἀνήρ


ἆνερ

επικός τύπος του ἄνερ, κλητική ενικού του ἀνήρ

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ἰλιάς, 24 (Ω. Ἕκτορος λύτρα.), στίχ. 725

«ἆνερ, ἀπ’ αἰῶνος νέος ὤλεο, κὰδ δέ με χήρην | λείπεις ἐν μεγάροισι..
*::: «Άνδρα μου, νέος πέθανες, κι εμέν᾽ αφήνεις χήραν | στο σπίτι..
*::: Έμμετρη μετάφραση (1922): Ιάκωβος Πολυλάς, @greek‑language.gr


ἀνέρος

επικός τύπος του ἀνδρός, γενική ενικού του ἀνήρ


ἀνέρι

επικός τύπος του ἀνδρί, δοτική ενικού του ἀνήρ


ἀνέρα

επικός τύπος του ἄνδρα, αιτιατική ενικού του ἀνήρ


ἀνέρες

επικός τύπος του ἄνδρες, ονομαστική και κλητική πληθυντικού του ἀνήρ


ἀνέρων

επικός τύπος του ἀνδρῶν, γενική πληθυντικού του ἀνήρ


ἀνέρας

επικός τύπος του ἄνδρας, αιτιατική πληθυντικού του ἀνήρ


ἀνέρε

επικός τύπος του ἄνδρε, ονομαστική, αιτιατική και κλητική δυϊκού του ἀνήρ

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ἰλιάς, 12 (Μ. Τειχομαχία.), στίχ. 421 (421-422 )

ἀλλ’ ὥς τ’ ἀμφ’ οὔροισι δύ’ ἀνέρε δηριάασθον, | μέτρ’ ἐν χερσὶν ἔχοντες ἐπιξύνῳ ἐν ἀρούρῃ,
*::: Και όπως χωράφι αμοίραστο να τερμονολογήσουν | δυο γεωργοί φιλονικούν, κι έχουν στα χέρια μέτρα
*::: Έμμετρη μετάφραση (1922): Ιάκωβος Πολυλάς, @greek‑language.gr


τἀνδρός

αττική κράση του τοῦ ἀνδρός, γενική ενικού του ἁνήρ


τραῦμα

τραῦμα
-ατος

: τραῦμα ήδη τον 7ο αιώνα πκε σε απόσπασμα του Μίμνερμου < θέμα τρω- του τιτρώσκω + -μα. Ο τύπος τραῦμα σχηματίσηκε κατ' αντιστοιχία προς το θραῦμα ή θραῦσμα

τραυματισμός, πληγή

※ 7ος/6ος πκε αιώνας Μίμνερμος, Απόσπασμα 22, @poesialatina.it

Τροιζηνίας δὲ τραῦμα φοιτάδος πλάνης
ἔσται κακῶν τε πημάτων παραίτιον,
ὅταν θρασεῖα θουρὰς οἰστρήσῃ κύων
πρὸς λέκτρα
#::: ο τραυματισμός της Τροιζηνίας θα είναι εν μέρει λόγω της άγριας περιπλάνησής του και των κακών του δεινών, όταν μια άγρια λάγνα σκύλα θα είναι έξαλλη για το κρεβάτι της μοιχείας

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Θουκυδίδης, Ἱστορίαι, 7, 82.1

ἐπειδὴ δ᾽ οὖν δι᾽ ἡμέρας βάλλοντες πανταχόθεν τοὺς Ἀθηναίους καὶ ξυμμάχους ἑώρων ἤδη τεταλαιπωρημένους τοῖς τε τραύμασι καὶ τῇ ἄλλῃ κακώσει, κήρυγμα ποιοῦνται Γύλιππος καὶ Συρακόσιοι
#::: Αφού, λοιπόν, έριχναν όλη την ημέρα, απ᾽ όλες τις μεριές, απάνω στους Αθηναίους και τους συμμάχους τους, όταν τους είδαν εξαντλημένους και από τα τραύματα και από την άλλη κακουχία, ο Γύλιππος, οι Συρακούσιοι και οι σύμμαχοί τους έβγαλαν προκήρυξη.
#::: Μετάφραση (1965-1968): Άγγελος Σ. Βλάχος, Αθήνα:Γαλαξίας @greek‑language.gr

※ 4ος πκε αιώνας ⌘ Ἀριστοτέλης, Ἠθικὰ Νικομάχεια, 3, 1117b

εἰ δὴ τοιοῦτόν ἐστι καὶ τὸ περὶ τὴν ἀνδρείαν, ὁ μὲν θάνατος καὶ τὰ τραύματα λυπηρὰ τῷ ἀνδρείῳ καὶ ἄκοντι ἔσται, ὑπομενεῖ δὲ αὐτὰ ὅτι καλὸν ἢ ὅτι αἰσχρὸν τὸ μή.
#:::Αν λοιπόν κάτι ανάλογο συμβαίνει και στην περίπτωση της ανδρείας, ο θάνατος και τα τραύματα θα είναι, και αυτά, βασανιστικά και οδυνηρά για τον ανδρείο και αντίθετα με τη θέλησή του, θα τα υπομείνει όμως, γιατί είναι ωραίο το να ενεργήσει έτσι ή γιατί είναι άσχημο το να μην ενεργήσει με αυτόν τον τρόπο.
#::: Μετάφραση (2006): Δημήτριος Λυπουρλής, Θεσσαλονίκη:Ζήτρος @greek‑language.gr

※ 2ος κε αιώνας ⌘ Ἀρριανός, Ἀνάβασις Ἀλεξάνδρου, 6, 12.1

Ἐν ᾧ δὲ Ἀλέξανδρος αὐτοῦ μένων τὸ τραῦμα ἐθεραπεύετο, ἐς τὸ στρατόπεδον, ἔνθενπερ ὡρμήθη ἐπὶ τοὺς Μαλλούς, ὁ μὲν πρῶτος λόγος ἧκεν ὅτι τεθνηκὼς εἴη ἐκ τοῦ τραύματος.
#:::Ενώ ο Αλέξανδρος θεράπευε το τραύμα του παραμένοντας εκεί, έφθασε πρώτα η είδηση στο στρατόπεδο, από το οποίο ακριβώς ξεκίνησε εναντίον των Μαλλών, ότι είχε πεθάνει από το τραύμα.
#::: Μετάφραση (1986, 1998): Θεόδωρος Χ. Σαρικάκης, Αθήνα: Ακαδημία Αθηνών. @greek‑language.gr

βλάβη, καταστροφή, ζημιά

για πράγματα

※ 2ος αιώνας πκε αιώνας ⌘ Πολύβιος, Ἱστορίαι, 16.4.12 @scaife.perseus

αὐτοὶ μὲν γὰρ ἔμπρωρρα τὰ σκάφη ποιοῦντες ἐξάλους ἐλάμβανον τὰς πληγάς, τοῖς δὲ πολεμίοις ὕφαλα τὰ τραύματα διδόντες ἀβοηθήτους ἐσκεύαζον τὰς πληγάς.

καταγγελία για τραυματισμό με σκοπό τη θανάτωση ενός ανθρώπου

νομικός όρος

※ 4ος πκε αιώνας ⌘ Αἰσχίνης, Κατὰ Κτησιφῶντος, 51

Τί γὰρ δεῖ νῦν ταῦτα λέγειν ἢ τὰ περὶ τὴν τοῦ τραύματος γραφὴν αὐτῷ συμβεβηκότα, ὅτ᾽ ἐγράψατο εἰς Ἄρειον πάγον Δημομέλην τὸν Παιανιέα, ἀνεψιὸν ὄντα, καὶ τὴν τῆς κεφαλῆς ἐπιτομήν·
#::: Αλλά γιατί να αναφέρω τώρα αυτά; τα όσα δηλαδή του έχουν συμβεί σχετικά με την καταγγελία για τον τραυματισμό του, όταν μήνυσε στον Άρειο Πάγο τον Δημομέλη από την Παιανία, τον ξάδερφό του, ενώ επρόκειτο για χτύπημα που είχε προκαλέσει ο ίδιος στο κεφάλι του·
#::: Μετάφραση (2012): Αθανάσιος Ι. Γιαγκόπουλος, Θεσσαλονίκη:Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας @greek‑language.gr

ψυχικά τραύματα λόγω μη εφαρμογής των χριστιανικών ηθικών και δογματικών κανόνων

ελληνιστική σημασία

εκκλησιαστικός όρος

※ 2ος/3ος αιώνας κε αιώνας ⌘ Κλήμης ο Αλεξανδρεύς, Quis dives salvetur, Chapter 29, @scaife.perseus

τίς δ ἂν ἄλλος οὗτος εἴη πλὴν αὐτὸς ὁ σωτήρ; ἢ τίς μᾶλλον ἡμᾶς ἐλεήσας ἐκείνου, τοῦς ὑπὸ τῶν κοσμοκρατόρων τοῦ σκότους ὀλίγου τεθανατωμένους τοῖς πολλοῖς τραύμασι. φόβοις, ἐπιθυμίαις. ὀργαῖς, λύπαις, ἀπάταις, ἡδοναῖς; τούτων δὲ τῶν τραυμάτων μόνος ἰατρὸς Ἰησοῦς, ἐκκόπτων ἄρδην τὰ πάθη πρόρριζα, οὐχ ὥσπερ ὁ νόμος ψιλὰ τὰ ἀποτελέσματα, τοὺς καρποὺς τῶν πονηρῶν φυτῶν, ἀλλὰ τὴν ἀξίνην τὴν ἑαυτοῦ πρὸς τὰς ῥίζας τῆς κακίας προσαγαγών.

※ '4ος κε' αιώνας ⌘ Μέγας Βασίλειος, Επιστολή, Πρὸς Εὐστάθιον τὸν Σεβαστηνόν, 223, p.v.3.p.296, @scaife.perseus.org

μικροῦ γὰρ εἰς τὴν κατὰ πάντων ἐξέπεσον ὑποψίαν, οὐδὲν ἡγούμενος εἶναι παρʼ οὐδενὶ πιστόν, ἐκ τῶν δολερῶν τραυμάτων τὴν ψυχὴν πεπληγμένος.


τρῶμα

: τρῶμα < → λείπει η ετυμολογία

δωρικός & ιωνικός τύπος του τραῦμα

※ 5ος αιώνας πκε ⌘ Ἡρόδοτος, Ἱστορίαι, στη Βικιθήκη

4 (Μελπομένη), 160.4
*:*: μετὰ δὲ τὸ τρῶμα τοῦτο Ἀρκεσίλεων μὲν κάμνοντά τε καὶ φάρμακον πεπωκότα ὁ ἀδελφεὸς Λέαρχος ἀποπνίγει, Λέαρχον δὲ ἡ γυνὴ ἡ Ἀρκεσίλεω δόλῳ κτείνει, τῇ οὔνομα ἦν Ἐρυξώ.
*:*:: Ύστερ᾽ απ᾽ αυτή την πανωλεθρία του Αρκεσιλάου, που έπεσε άρρωστος κι είχε πιει κάποιο φάρμακο, τον στραγγάλισε ο αδερφός του ο Λέαρχος, και τον Λέαρχο τον σκότωσε η γυναίκα του Αρκεσιλάου — τ᾽ όνομά της ήταν Ερυξώ.
*:*:: Μετάφραση (1992): Ηλίας Σπυρόπουλος. Αθήνα:Γκοβόστης @greek‑language.gr
*:* 3 (Θάλεια), 29.3
*:*: ὁ δὲ Ἆπις πεπληγμένος τὸν μηρὸν ἔφθινε ἐν τῷ ἱρῷ κατακείμενος. καὶ τὸν μὲν τελευτήσαντα ἐκ τοῦ τρώματος ἔθαψαν οἱ ἱρέες λάθρῃ Καμβύσεω.
*:*:: και ο Άπις λαβωμένος στο μερί, έλιωνε ξαπλωμένος μέσα στο ιερό ώσπου πέθανε από τη λαβωματιά, και οι ιερείς τον έθαψαν κρυφά από τον Καμβύση.
*:*:: Μετάφραση (1992): Λεωνίδας Ζενάκος. Αθήνα:Γκοβόστης @greek‑language.gr
*:* 8 (Οὐρανία), 27.1
*:*: ἐν δὲ τῷ διὰ μέσου χρόνῳ, ἐπείτε τὸ ἐν Θερμοπύλῃσι τρῶμα ἐγεγόνεε, αὐτίκα Θεσσαλοὶ πέμπουσι κήρυκα ἐς Φωκέας, ἅτε σφι ἐνέχοντες αἰεὶ χόλον, ἀπὸ δὲ τοῦ ὑστάτου τρώματος καὶ τὸ κάρτα.
*:*:: αλλά στο μεταξύ, αφού είχε μεσολαβήσει το πλήγμα στις Θερμοπύλες, αμέσως οι Θεσσαλοί στέλνουν κήρυκα στους Φωκείς, έτσι που κρατούσαν εναντίον τους ασίγαστο μίσος, που μάλιστα φούντωσε ύστερ᾽ απ᾽ το πιο πρόσφατο πλήγμα που δέχτηκαν.
*:*:: Μετάφραση (1995): Ηλίας Σπυρόπουλος. Αθήνα:Γκοβόστης @greek‑language.gr


τὠνδρός

ιωνική κράση του τοῦ ἀνδρός, γενική ενικού του ὡνήρ


ὧνδρες

ὦνδρες

αδάσυντος τύπος

ιωνική κράση του οἱ ἄνδρες, ονομαστική πληθυντικού του ὡνήρ

※ 5ος αιώνας πκε ⌘ Ἡρόδοτος, Ἱστορίαι, 4 (Μελπομένη), 134.2

“οὗτοι ὧνδρες ἡμέων πολλὸν καταφρονέουσι, καί μοι νῦν φαίνεται Γοβρύης εἶπαι περὶ τῶν Σκυθικῶν δώρων ὀρθῶς. ὡς ὦν οὕτω ἤδη δοκεόντων καὶ αὐτῷ μοι ἔχειν, βουλῆς ἀγαθῆς δεῖ, ὅκως ἀσφαλέως ἡ κομιδὴ ἡμῖν ἔσται τὸ ὀπίσω„.
*::: «Οι άνθρωποι αυτοί μας έχουν μεγάλη καταφρόνια και μου φαίνεται τώρα πως ο Γωβρύας είχε δίκιο σ᾽ όσα είπε για τα δώρα. Λοιπόν, καθότι κι εγώ πια πιστεύω πως αυτή είναι η σημασία τους, αυτό που μας χρειάζεται είναι να σκεφτούμε καλά πώς θα επιστρέψουμε σώοι και ασφαλείς».
*::: Μετάφραση (1992): Ηλίας Σπυρόπουλος. Αθήνα:Γκοβόστης @greek‑language.gr


ὦνδρες

ὧνδρες

δασυνόμενος τύπος


τἀνδρί

αττική κράση του τῷ ἀνδρί, δοτική ενικού του ἁνήρ


τὠνδρί

ιωνική κράση του τῷ ἀνδρί, δοτική ενικού του ὡνήρ

※ 4ος αιώνας πκε Περικτιόνη, Περὶ γυναικὸς ἁρμονίας

οὐ γὰρ μοῦνον ὠφελήσει τὸν ἄνδρα, ἀλλὰ καὶ παῖδας καὶ συγγενέας καὶ δούλως καὶ τὴν οἰκίαν ξύμπασαν, ἐν ᾗ καὶ κτήματα καὶ φίλοι πολιῆταί τε καὶ ξένοι εἰσί· καὶ ἀπεριεργίῃ τὸ σκῆνος διάξει τουτέων, λεσχαίνουσά τε καὶ ἀκούουσα καλά, καὶ ἀκολουθέουσά τε αὐτέῳ καθ' ὁμοδοξίην τῆς ξυνῆς βιοτῆς, καὶ οἷς ἐκεῖνος αὔξει συγγενέσι τε καὶ φίλοισι ξυνομαρτέουσα, καὶ ταὐτὰ ἡγεομένη γλυκέα τε καὶ πικρὰ τὠνδρὶ, ἢν μὴ ἀναρμόνιος ἐς τὸ πᾶν ἔῃ.
*::: → λείπει η μετάφραση


ἇνδρες

ᾰ̔́νδρες

βραχύχρονο άλφα

αττική κράση του οἱ ἄνδρες, ονομαστική πληθυντικού του ἁνήρ


ἅνδρες

ἇνδρες

μαχρόχρονο άλφα


υἱέ

κλητική ενικού του υἱός


υἱοί

ονομαστική και κλητική πληθυντικού του υἱός


υἱῶν

γενική πληθυντικού του υἱός


υἱοῖς

δοτική πληθυντικού του υἱός


υἱούς

αιτιατική πληθυντικού του υἱός


υἱώ

ονομαστική, αιτιατική και κλητική δυϊκού του υἱός


υἱοῖν

γενική και δοτική δυϊκού του υἱός


γυναικί

δοτική ενικού του γυνή


γύναι

κλητική ενικού του γυνή


γυναῖκες

ονομαστική και κλητική πληθυντικού του γυνή


γυναικῶν

γενική πληθυντικού του γυνή


γυναιξί

γυναιξίν

εφελκυστικό νι

δοτική πληθυντικού του γυνή


γυναιξίν

γυναιξί

εφελκυστικό νι

δοτική πληθυντικού του γυνή


γυναῖκας

αιτιατική πληθυντικού του γυνή


γυναῖκε

ονομαστική, αιτιατική και κλητική δυϊκού του γυνή


γυναικοῖν

γενική και δοτική δυϊκού του γυνή


τὦνδρες

δωρική κράση του τοὶ ἄνδρες, ονομαστική πληθυντικού του ἀνήρ

※ 1ος/2ος κε αιώνας ⌘ Πλούταρχος, Βίοι Παράλληλοι, Ἀλκιβιάδης, 28.6

ἑάλω δὲ καὶ γράμματα λακωνικῶς φράζοντα τοῖς Ἐφόροις τὴν γεγενημένην ἀτυχίαν· "ἔῤῥει τὰ κᾶλα· Μίνδαρος ἀπεσσούα· πεινῶντι τὦνδρες· ἀπορίομες τί χρὴ δρᾶν."


εἰρήνης

γενική του εἰρήνη


εἰρήνην

αιτιατική του εἰρήνη


βρῶσιν

αιτιατική ενικού του βρῶσις


πόσιν

αιτιατική ενικού του πόσις


αἰῶνας

αιτιατική πληθυντικού του αἰών


αἰώνων

γενική πληθυντικού του αἰών


αἰῶνος

γενική ενικού του αἰών


αἰῶνα

αιτιατική ενικού του αἰών


αἰῶνι

δοτική ενικού του αἰών


αἰῶνες

ονομαστική και κλητική πληθυντικού του αἰών


αἰῶσι

αἰῶσιν

εφελκυστικό νι

δοτική πληθυντικού του αἰών


αἰῶσιν

αἰῶσι

εφελκυστικό νι

δοτική πληθυντικού του αἰών


μητράσι

μητράσιν

εφελκυστικό νι

δοτική πληθυντικού του μήτηρ


μητράσιν

μητράσι

εφελκυστικό νι

δοτική πληθυντικού του μήτηρ


μητέρας

αιτιατική πληθυντικού του μήτηρ


μητέρων

γενική πληθυντικού του μήτηρ


μῆτερ

κλητική ενικού του μήτηρ


μητέρι

επικός τύπος του μητρί, δοτική ενικού του μήτηρ


μητέρος

ποιητικός τύπος του μητρός, γενική ενικού του μήτηρ


μητέρε

ονομαστική, αιτιατική και κλητική δυϊκού του μήτηρ


ὀξύγγιον

ὀξύγγιον
-ου

: ὀξύγγιον (ελληνιστική κοινή) < (άμεσο δάνειο) λατινική axungia (λίπος)

χοιρινό λίπος, ξίγκι

※ 1ος κε αιώνας ⌘ Διοσκουρίδης Πεδάνιος, Περὶ ὕλης ἰατρικῆςʷ, 2, 80.2 @scaife.perseus

ξηραὶ δὲ λεῖαι σὺν λιβανωτῷ προστεθεῖσαι ἐν ἐρίῳ ῥοῦν γυναικεῖον ἐπέχουσι, καὶ τὰς ἄλλας δὲ αἱμορραγίας σῦν ὄξει στέλλουσι· καεῖσαι δὲ ἀλωπεκίας θεραπεύουσι μετʼ ὄξους ἢ ὀξυμέλιτος καταχριόμεναι, σὺν ὀξυγγίῳ δὲ καταπλασσόμεναι ποδαγρικοὺς ὠφελοῦσιν.


κεβλήπυρις

κεβλήπυρις
-εως

: κεβλήπυρις < μακεδονική διάλεκτος κεβλή (κεφάλι) + πῦρ + -ις

είδος πουλιού με κόκκινο φτέρωμα στο κεφάλι

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Ἀριστοφάνης, Ὄρνιθες, στίχ. 303

νέρτος, ἱέραξ, φάττα, κόκκυξ, ἐρυθρόπους, κεβλήπυρις,

παρατσούκλι του Θεμιστοκλή

ως κύριο όνομα


κεβλή

κεβλή
-ῆς
κεφαλή

: κεβλή (ελληνιστική κοινή) < συντετμημένος τύπος του κεβαλή (< κεφαλή με τροπή του φ σε β)


δώραξ

: δώραξ < → λείπει η ετυμολογία


πόρτις

: πόρτις < → λείπει η ετυμολογία

μικρό μοσχάρι

θηλαστικό ζώο

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ἰλιάς, 5 (Ε. Διομήδους ἀριστεία.), στίχ. 162 (161-164 )

ὡς δὲ λέων ἐν βουσὶ θορὼν ἐξ αὐχένα ἄξῃ | πόρτιος ἠὲ βοός, ξύλοχον κάτα βοσκομενάων, | ὣς τοὺς ἀμφοτέρους ἐξ ἵππων Τυδέος υἱὸς | βῆσε κακῶς ἀέκοντας, ἔπειτα δὲ τεύχε᾽ ἐσύλα·
#:::Και ωσάν λιοντάρι που εις κοπήν βοδιών μέσα στον λόγγον | ορμά και από τον τράχηλον τραβά μοσχάρι ή ταύρον, | ομοίως απ᾽ την άμαξαν εκείνος και τους δύο | κακόσυρε και γύμνωσε νεκρούς·
#:::Έμμετρη μετάφραση (1922): Ιάκωβος Πολυλάς, @greek‑language.gr

※ 3ος αιώνας πκε αιώνας ⌘ Θεόκριτος, Εἰδύλλια, Βουκολιασταί, στιχ. 76 (76-78)

ἁδεῖ᾽ ἁ φωνὰ τᾶς πόρτιος, ἁδὺ τὸ πνεῦμα,
[ἁδὺ δὲ χὠ μόσχος γαρύεται, ἁδὺ δὲ χἀ βῶς,]
ἁδὺ δὲ τῶ θέρεος παρ᾽ ὕδωρ ῥέον αἰθριοκοιτεῖν.
#:::Είναι γλυκό το μουγκρητό κι η ανάσα της γελάδας,
γλυκό είναι και το πλάγιασμα στη ρεματιά το θέρος.
#::: Μετάφραση (1911), Ιωάννης Πολέμης @greek‑language.gr

νεαρή κοπέλα

※ 4ος/3ος αιώνας πκε αιώνας Λυκόφρων ο Χαλκιδεύς, Ἀλεξάνδρα, 102, @scaife.perseus

καὶ τὴν ἄνυμφον πόρτιν ἁρπάσας λύκος,


βρύσσος

: βρύσσος < παράγωγο σε *-i̯e/o μιας ρίζας βρῠχ- ή βρῠκ- που βρίσκεται επίσης στα ὑπόβρυχα, βρύχιος

είδος θαλάσσιου αχινού

εφήβαιο και κατ᾿ επέκταση το γυναικείο σεξουαλικό όργανο


κεῦθος

κεῦθος
-εος/-ους

: κεῦθος < κεύθω

το ενδότερο σημείο, κρυψώνας, βάθος

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ὀδύσσεια, 24 (ω. Σπονδαί.), στίχ. 204 (203-204 )

Ὣς οἱ μὲν τοιαῦτα πρὸς ἀλλήλους ἀγόρευον, | ἑσταότ᾽ εἰν Ἀΐδαο δόμοις, ὑπὸ κεύθεσι γαίης·
*:::Έτσι μιλούσαν μεταξύ τους | οι ψυχές στον Άδη, στα έγκατα της γης.
*::: Μετάφραση σε πεζό (2006): Δημήτρης Ν. Μαρωνίτης, @greek‑language.gr

※ 7ος πκε αιώνας ⌘ Ἡσίοδος, Θεογονία, 300

ζαθέης ὑπὸ κεύθεσι γαίης.
*::: στης πανίερης γης τα βάθη.
*::: Μετάφραση (2001): Σταύρος Γκιργκένης, Θεσσαλονίκη: Ζήτρος @greek‑language.gr

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Εὐριπίδης, Ἄλκηστις, στίχ. 872

[ΧΟΡ.] πρόβα πρόβα· βᾶθι κεῦθος οἴκων.
*:::[ΧΟΡ.] Προχώρει μέσα στου σπιτιού τα βάθη.
*:::Μετάφραση (1972): Θρασύβουλος Σταύρου, Αθήνα: Εστία @greek‑language.gr

※ 2ος/3ος αιώνας κε αιώνας ⌘ Ὀππιανός, Ἁλιευτικά, 4.607 @scaife.perseus

ἀλλά τις ἰδμοσύνῃσιν ἀνὴρ ὑπὸ κεύθεα πόντου


εὐνοῦχος

εὐνοῦχος
-ου

: εὐνοῦχος < εὐνή + -οῦχος (< ἔχω)

ευνούχος, που ήταν υπεύθυνος για τη φύλαξη των γυναικών

※ 5ος αιώνας πκε ⌘ Ἡρόδοτος, Ἱστορίαι, 3 (Θάλεια), 130.4

παράγοντες δὲ οἱ εὐνοῦχοι ἔλεγον πρὸς τὰς γυναῖκας ὡς βασιλέϊ οὗτος εἴη ὃς τὴν ψυχὴν ἀπέδωκε.
#::: Και οι ευνούχοι, καθώς τον περιέφεραν, έλεγαν στις γυναίκες ότι αυτός ήταν που είχε ξαναδώσει στον βασιλιά την υγεία του.
#:::Μετάφραση (1992): Λεωνίδας Ζενάκος. Αθήνα:Γκοβόστης @greek‑language.gr

※ 1ος/2ος κε αιώνας ⌘ Πλούταρχος, Βίοι Παράλληλοι, Ἀλέξανδρος, 30.2

τῶν δὲ θαλαμηπόλων τις εὐνούχων, οἳ συνεαλώκεισαν ταῖς γυναιξίν, ἀποδρὰς ἐκ τοῦ στρατοπέδου καὶ πρὸς Δαρεῖον ἀφιππασάμενος, Τίρεως ὄνομα, φράζει τὸν θάνατον αὐτῷ τῆς γυναικός.
#:::Κάποιος από τους ευνούχους θαλαμηπόλους που είχαν πιαστεί αιχμάλωτοι μαζί με τις γυναίκες, Τίρεως στο όνομα, είχε δραπετεύσει από το στρατόπεδο και, φτάνοντας με άλογο στον Δαρείο, του ανακοίνωσε τον θάνατο της γυναίκας του.
#::: Μετάφραση (2012): Γιαγκόπουλος, Α.Ι., Ζ.Ε. Μαλαθούνη. Θεσσαλονίκη: Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας. @greek‑language.gr

ευνουχισμένος

που δεν έχει κουκούτσι

για καρπούς φοίνικα


ἔτνος

ἔτνος
-εος/-ους

: ἔτνος < → λείπει η ετυμολογία

είδος σούπας με όσπρια, φάβα

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Ἀριστοφάνης, Ἱππῆς, στίχ. 1171 (1171-1172)

[ΠΑΦ.] ἐγὼ δ᾽ ἔτνος γε πίσινον εὔχρων καὶ καλόν· | ἐτόρυνε δ᾽ αὐτὴ Παλλὰς ἡ Πυλαιμάχος.
*:::[ΠΑΦ.] Κι εγώ χυλό από μπιζέλια — κοίτα χρώμα, κοίτα γεύση! | Με τα χέρια της τον κοπάνισε στο γουδί η Πυλαίμαχη Παλλάδα.
*::: Μετάφραση (2005): Ηλίας Σπυρόπουλος, Θεσσαλονίκη: Ζήτρος @greek‑language.gr

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Ἀριστοφάνης, Λυσιστράτη, στίχ. 1061 (1061-1062)

κἄστιν ἔτνος τι· καὶ δελφάκιον ἦν τί μοι, καὶ | τοῦτο τέθυχ᾽, ὥστε γεύσεσθ᾽ ἁπαλὰ καὶ καλά.
*::: Έχω φάβα, του γαλάτου γουρουνόπουλο σφαγμένο, | να χορτάστε τρυφερούλι, τραγανό ψητό της σούβλας.
*:::Μετάφραση (1965): Κώστας Βάρναλης, Αθήνα: Κέδρος @greek‑language.gr

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Πλάτων, Ἱππίας μείζωνʷ, 290d

[ΣΩΚΡΑΤΗΣ.] «Πότερον οὖν πρέπει,» φήσει, «ὅταν τις τὴν χύτραν ἣν ἄρτι ἐλέγομεν, τὴν καλήν, ἕψῃ ἔτνους καλοῦ μεστήν, χρυσῆ τορύνη αὐτῇ ἢ συκίνη;»
*:::[ΣΩΚΡΑΤΗΣ.] Και τί από τα δύο ταιριάζει, θα πει, στη χύτρα, που πιο πριν λέγαμε, την όμορφη, όταν κανείς τη βάζει στη φωτιά γεμάτη όμορφο χυλό από όσπρια: μια κουτάλα από χρυσάφι ή από συκόξυλο;
*::: Μετάφραση (1973): Χρήστος Καρούζος & Ιωάννης Θ. Κακριδής Θεσσαλονίκη: ΙΝΣ @greek‑language.gr


ψάκαλον

: ψάκαλον < → λείπει η ετυμολογία

νεογνό, βρέφος


ταγοῦχος

ταγοῦχος
-ου

: ταγοῦχος < ταγή + -οῦχος (< ἔχω)

που κυβερνά, ο αρχηγός, ο άρχοντας, ο ταγός

※ 6ος/5ος πκε αιώνας ⌘ Αἰσχύλος, Εὐμενίδες, στίχ. 296 (295-296)

εἴτε Φλεγραίαν πλάκα | θρασὺς ταγοῦχος ὡς ἀνὴρ ἐπισκοπεῖ,
*::: ή το Φλεγραίο | τον κάμπο αναμετρά σαν άξιος πολεμάρχος,
*::: Μετάφραση (1911): Ιωάννης Ν. Γρυπάρης, Αθήνα:Φέξης @greek‑language.gr


γεοῦχος

: γεοῦχος (ελληνιστική κοινή) < γῆ + -οῦχος (< ἔχω)

ιδιοκτήτης γης, κάτοχος γης, γαιοκτήμονας

※ 2ος αιώνας κε αιώνας, ⌘ HGV: SB 16 12579, στίχ. 18, (18-20), @papyri.info

ἔλεγ[ο]ν γὰρ ὅτ[ι ἐ]πὶ(*) ἡμῶν γεοῦχός ἐ-
στ̣ι̣[ν], διὰ τοῦτο ἐγράψαμεν αὐτῷ ἵνα
μὴ̣ [τῷ ἀδή]λ̣ῳ γράψωμεν.
*:::Γιατί έλεγαν ότι είναι ο ιδιοκτήτης μας,
για αυτό γράψαμε σ' αυτόν [την επιστολή],
για να μην γράψουμε σε άγνωστο.
*:::Μετάφραση λέξεων: Βικιλεξικό.

※ 2ος αιώνας κε αιώνας, ⌘ p.oxy.3.501, στ. 21, (19-27), @papyri.info

ὁμο-
λογεῖ δὲ ὁ μεμισθωμένοις(*) ὀφεί-
λειν τοῖς γεούχοις λοιπογραφίαν
τοῦ αὐτοῦ ἐδάφους τ̣[ο]ῦ̣ π̣α̣ρ̣ελθόν-
τος ἔτους πυροῦ ἀρτάβα[ς] τρεῖς , ὧν
θέμα ἀναδώσει ὁ μ[ε]μισθωμέν(ος)
τῷ ἐνεστῶτι ἔτει ἅμα τῷ τῶν ἐκ-
φορίων θέματι ἀκίνδυνα
πάντα παντὸς κινδύνου.
*:::Και ο μισθωτής αποδέχεται ότι οφείλει
στους ιδιοκτήτες ληξιπρόθεσμες οφειλές
για αυτή την έκταση γης για το προηγούμενο
έτος 3 αρταβάδες σιτάρι, τις οποίες
θα καταβάλει ο μισθωτής
ως προκαταβολή στο τρέχον έτος
μαζί με την κατάθεση του ενοικίου, πλήρως εγγυημένη
απέναντι σε κάθε κίνδυνο.
*:::Μετάφραση λέξεων: Βικιλεξικό.


ἐκφόριον

ἐκφόριον
-ου

: ἐκφόριον < ἐκφέρω

ό,τι παράγει η γη, η σοδειά, η γεωργική παραγωγή, οι καρποί της γης

※ 5ος αιώνας πκε ⌘ Ἡρόδοτος, Ἱστορίαι, 4 (Μελπομένη), 198.2

ὕεται γὰρ δὴ ταῦτα τῆς Λιβύης· τῶν δὲ ἐκφορίων τοῦ καρποῦ ταὐτὰ μέτρα τῇ Βαβυλωνίῃ γῇ κατίσταται.
#::: γιατί σ᾽ αυτή την περιοχή της Λιβύης βρέχει· και τα σπαρτά τους έχουν την ίδια απόδοση σε καρπό με τη χώρα των Βαβυλωνίων.
#:::Μετάφραση (1992): Ηλίας Σπυρόπουλος. Αθήνα:Γκοβόστης @greek‑language.gr

※ 3ος/2ος πκε αιώνας ⌘ Παλαιὰ Διαθήκη κατά την μετάφραση των Εβδομήκοντα , Λευϊτικόν, κεφ. 25.19, @scaife.perseus

καὶ δώσει ἡ γῆ τὰ ἐκφόρια αὐτῆς καὶ φάγεσθε εἰς πλησμονὴν καὶ κατοικήσετε πεποιθότες ἐπ᾿ αὐτῆς.

πληρωμή με βάση τη σοδειά, πληρωμή σε είδος, έγγειος φόρος (συνήθως η δεκάτη)

※ 4ος πκε αιώνας ⌘ Ἀριστοτέλης, Οἰκονομικά, 2.1.4 @scaife.perseus

αὐτῶν δὲ τούτων πρώτη μὲν καὶ κρατίστη ἡ ἀπὸ τῆς γῆς ʽαὕτη δέ ἐστιν ἣν οἱ μὲν ἐκφόριον, οἱ δὲ δεκάτην προσαγορεύουσιν̓,


γαιοῦχος

γαιοῦχος
-ου

: γαιοῦχος < → λείπει η ετυμολογία

άλλη μορφή του γεοῦχος


μηλοῦχος

μηλοῦχος
-ου

: μηλοῦχος (ελληνιστική κοινή) < μῆλον (το γυναικείο στήθος) + -οῦχος (< ἔχω)

※ 3ος αιώνας πκε αιώνας, Λεωνίδας ο Ταραντίνος στην ⌘ Παλατινή Ανθολογία, βιβλίο 6ο, επίγραμμα 211, @poesialatina.it, @anthologiagraeca.org, @perseus.tufts.edu

τὸν ἀργυροῦν Ἔρωτα, καὶ περίσφυρον
πέζαν, τὸ πορφυρεῦν τε Λεσβίδος κόμης
ἕλιγμα, καὶ μηλοῦχον ὑαλόχροα,
τὸ χάλκεὸν τ᾽ ἔσοπτρον, ἠδὲ τὸν πλατὺν
τριχῶν σαγηνευτῆρα, πύξινον κτένα,
ὧν ἤθελεν τυχοῦσα, γνησία Κύπρι,
ἐν σαῖς τίθησι Καλλίκλεια παστάσιν,
*:::ΣτΕ: Η εταίρα Καλλίκλεια έδωσε ως αναθέματα στη θεά Αφροδίτη ένα αγαλματίδιο του Έρωτα και διάφορα προσωπικά είδη μεταξύ αυτών και τον υαλόχρουν στηθόδεσμό της για την εκπλήρωση των ευχών της.


ἕλιγμα

ἕλιγμα
-ματος

: ἕλιγμα < ἑλίσσω

στον πληθυντικό

τύλιγμα, δίπλωμα

δέμα, πακέτο

ελληνιστική σημασία

βόστρυχος, μπούκλα

ελληνιστική σημασία

τὸν ἀργυροῦν Ἔρωτα, καὶ περίσφυρον
πέζαν, τὸ πορφυρεῦν τε Λεσβίδος κόμης
ἕλιγμα, καὶ μηλοῦχον ὑαλόχροα,
τὸ χάλκεὸν τ᾽ ἔσοπτρον, ἠδὲ τὸν πλατὺν
τριχῶν σαγηνευτῆρα, πύξινον κτένα,
ὧν ἤθελεν τυχοῦσα, γνησία Κύπρι,
ἐν σαῖς τίθησι Καλλίκλεια παστάσιν,
#:::ΣτΕ: Η εταίρα Καλλίκλεια έδωσε ως αναθέματα στη θεά Αφροδίτη ένα αγαλματίδιο του Έρωτα και διάφορα προσωπικά είδη μεταξύ αυτών και μία μπούκλα από τα μαλλιά της για την εκπλήρωση των ευχών της.

θλάσμα του κρανίου

ελληνιστική σημασία


ἀσκαύλης

ἀσκαύλης
-ου

: ἀσκαύλης (ελληνιστική κοινή) < ἀσκός + αὐλέω

που παίζει άσκαυλο, γκάιντα

※ 2ος αιώνας κε αιώνας, ⌘ p.athen.43v, v.1, στίχ. 14, @papyri.info

Ἥρων γέρων ἀσκαύλ(ης) ἐπιτ(ηρήσεως) (δραχμὰς) ιϛ
*:::ΣτΕ: Ο πάπυρος περιλαμβάνει μία λίστα με ονόματα μουσικών, είδη μουσικών οργάνων, πληρωμές και ποσά.


κυνοῦχος

κυνοῦχος
-ου
ὁ
κυνοῦχος
οἱ
κυνοῦχοι
τοῦ
κυνούχου
τῶν
κυνούχων
τῷ
κυνούχῳ
τοῖς
κυνούχοις
τὸν
κυνοῦχον
τοὺς
κυνούχους
κυνοῦχε
κυνοῦχοι
τὼ
κυνούχω
τοῖν
κυνούχοιν

: κυνοῦχος < κύων + -οῦχος (< ἔχω) (και ελληνιστικό σε επιθετική λειτουργία)

σάκος από δέρμα σκύλου

για χρήση σε κυνήγι

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Ξενοφῶν, Κυνηγετικός, 2.9 @scaife.perseus

ἔστω δὲ καὶ ἐν ὅτῳ ἔσονται αἱ ἄρκυς καὶ τὰ ἐνόδια καὶ τὰ δίκτυα κυνοῦχος μόσχειος, καὶ τὰ δρέπανα, ἵνα ᾖ τῆς ὕλης τέμνοντα φράττειν τὰ δεόμενα.

λουρί σκύλου, περιλαίμιο


στρόφιον

στρόφιον
-ου

: στρόφιον < στρόφ(ος) + υποκοριστικό επίθημα -ιον

λωρίδα υφάσματος που φορούσαν οι γυναίκες γύρω από το στήθος τους, στηθόδεσμος

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Ἀριστοφάνης, Λυσιστράτη, στίχ. 931 (931-932)

[ΜΥ.] τὸ στρόφιον ἤδη λύομαι. μέμνησό νυν· | μή μ᾽ ἐξαπατήσῃς τὰ περὶ τῶν διαλλαγῶν.
#:::[ΜΥΡ.] Στάσου να λύσω των βυζιών μου τη φασκιά. Και μην ξεχνάς | πως μου ᾽δωσες το λόγο σου τον πόλεμο να πάψετε.
#:::Μετάφραση (1965): Κώστας Βάρναλης, Αθήνα: Κέδρος @greek‑language.gr

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Ἀριστοφάνης, Θεσμοφοριάζουσαι, στίχ. 638

χάλα ταχέως τὸ στρόφιον ὦναίσχυντε σύ.

κεφαλόδεσμος, μίτρα

ελληνιστική σημασία

※ 1ος/2ος κε αιώνας ⌘ Πλούταρχος, Βίοι Παράλληλοι Άρατος, 53.4 @scaife.perseus

τῆς μὲν οὖν προτέρας ὁ τὸν Διὸς τοῦ Σωτῆρος κατήρχετο θυηπόλος, τῆς δὲ δευτέρας ὁ τὸν Ἀράτου, στρόφιον οὐχ ὁλόλευκον, ἀλλὰ μεσοπόρφυρον ἔχων,

※ 2ος αιώνας κε αιώνας, Επιγραφή από την Ελευσίνα. I.Eleusis 483, IG II² 3592 — ArchEph (1971) 115, 8, στίχ. 22. (19-25), @epigraphy.packhum.org

Ἡρακλείτου καὶ Δομιτίας
Λαοδαμείας θυγατρός, Κρατεροῦ ἔγγονον, ὃς τὴν πίστιν
τῇ πόλ̣ει ἐς τὰ νῦν δι’ ὧν κατέλιπεν φυλάσσει, ἱεροφαντοῦν-
τα, ἐπὶ γένους λαμπρότητι καὶ φιλοτιμίαις ἁπάσαις εὐχαριστή-
σαντα τῇ πόλε̣<ι>, τ̣ὸ̣ στρόφιον παρὰ τῷ Αὐτοκράτορι θεῷ Ἀν-
τωνείνῳ λαβόντα καὶ τὸν Αὐτοκράτορα μυήσαντος
[Λ]ο̣ύκιον Αὐρήλιον Οὐῆρον δὶς ἐπὶ τῷ ἔτει ἀγαγόντα
μυστήρια καὶ τοῦτο κατὰ τὸ θεμιτόν,

ελληνιστική σημασία

για πυγμαχία


ὄστρακον

ὄστρακον
-ου

: ὄστρακον < → λείπει η ετυμολογία

ὀστρακίζω

και τα σύνθετά του

το κέλυφος των οστρακόδερμων ζώων, των σαλιγκαριών, των χελωνών, κ.α.

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Ἱπποκράτης, Περὶ αἱμορροΐδων, (De haemorrhoidibus), Chapter 8, @scaife.perseus

Ἢν δὲ βούλῃ βαλάνοισιν ἰῆσθαι, σηπίης ὄστρακον, μολυβδαίνης τρίτον μέρος, ἄσφαλτον, στυπτηρίην, ἄνθος ὀλίγον, κηκίδα, χαλκοῦ ἰὸν ὀλίγον, τουτέων μέλι ἑφθὸν καταχέας, βάλανον ποιήσας μακροτέρην, προστίθει, μέχρις ἂν ἀφανίσῃς.

το σκληρό κέλυφος

※ 4ος πκε αιώνας ⌘ Ψευδοαριστοτέλης, Περὶ φυτῶν, 1.5.8 @scaife.perseus

Καὶ τινὲς μὲν ἐν σαρκί εἰσιν, ὡς οἱ τῶν φοινίκων καρποί, τινὲς δὲ οἶον ἐν οἰκίσκοις, ὡς αἱ βάλανοι, ἄλλοι δ’ ἐν οἰκίσκοις πολλοῖς καὶ λέμμασι καὶ ὀστράκοις, ὡς τὰ κάρυα.

πήλινο αγγείο

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Ἀριστοφάνης, Βάτραχοι, στίχ. 1190 (1189-1192)

ὅτε δὴ πρῶτον μὲν αὐτὸν γενόμενον | χειμῶνος ὄντος ἐξέθεσαν ἐν ὀστράκῳ, | ἵνα μὴ ᾽κτραφεὶς γένοιτο τοῦ πατρὸς φονεύς· | εἶθ᾽ ὡς Πόλυβον ἤρρησεν οἰδῶν τὼ πόδε·
#:::Μόλις γεννήθηκε, | τον βάζουν σε μια χύτρα κι έκθετο τον αφήνουν μες στο κρύο, | φονιάς για να μη γίνει του γονιού του σα μεγαλώσει· | με πρησμένα πόδια ως του Πόλυβου σύρθηκε το σπίτι·
#:::Μετάφραση (1967): Θρασύβουλος Σταύρου, Αθήνα:Τυποβιβλιοτεχνική @greek‑language.gr

κομμάτι αγγείου που χρησίμευε για ψηφοφορία

※ 1ος/2ος κε αιώνας ⌘ Πλούταρχος, Βίοι Παράλληλοι, Νικίας, 11.9

Νικίας γὰρ εἰ τὸν περὶ ὀστράκου κίνδυνον ἀνέρριψε πρὸς Ἀλκιβιάδην, ἢ κρατήσας ἂν ἀσφαλῶς ᾤκει τὴν πόλιν, ἐκεῖνον ἐξελάσας, ἢ κρατηθεὶς αὐτὸς ἐξῄει πρὸ τῶν ἐσχάτων ἀτυχιῶν, τὸ δοκεῖν ἄριστος εἶναι στρατηγὸς διαφυλάξας.
#:::Εάν δηλαδή ο Νικίας διακινδύνευε τον οστρακισμό με τον Αλκιβιάδη, ή θα κέρδιζε και θα ζούσε με ασφάλεια στην πόλη, εξορίζοντας εκείνον, ή θα έχανε και θα έφευγε ο ίδιος πριν τις τελευταίες ατυχίες του, διατηρώντας την εντύπωση πως είναι άριστος στρατηγός.
#::: Μετάφραση (2012): Γιαγκόπουλος, Α.Ι., Ζ.Ε. Μαλαθούνη. Θεσσαλονίκη: Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας. @greek‑language.gr

※ 4ος/3ος αιώνας πκε αιώνας ⌘ Θεόφραστος, Enquiry into Plants, 6.7.3, @scaife.perseus

Ἀβρότονον δὲ μᾶλλον ἀπὸ σπέρματος βλαστάνει ἢ ἀπὸ ῥίζης καὶ παρασπάδος· χαλεπῶς δὲ καὶ ἀπὸ σπέρματος· προμοσχευόμενον ἐν ὀστράκοις, ὥσπερ οἱ Ἀδώνιδος κῆποι, τοῦ θέρους·

κέλυφος αβγού


λέμμα

: λέμμα < λέπω (ξεφλουδίζω)

φλοιός, φλούδα

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Ἱπποκράτης, Γυναικεῖα, (De muliebribus), 2.117, @scaife.perseus

ὑποκάπνιζε δὲ ζειὰς καὶ ὀλύνθους χειμερινοὺς καὶ ἐλαίης πέταλα καὶ ψώρας, καὶ σικύης λέμματα τρίτον μέρος, τὰ δ’ ἄλλα ἴσον·

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Ἀριστοφάνης, Ὄρνιθες, στίχ. 674 (673-674)

[ΕΥ.] ἀλλ᾽ ὥσπερ ᾠὸν νὴ Δί᾽ ἀπολέψαντα χρὴ | ἀπὸ τῆς κεφαλῆς τὸ λέμμα κᾆθ᾽ οὕτω φιλεῖν.
#:::[ΕΥ.] Της βγάζω απ᾽ το κεφάλι εγώ το τσόφλιο, | σαν απ᾽ τ᾽ αβγό, και τότε τη φιλάω.
#::: Μετάφραση (1967): Θρασύβουλος Σταύρου, Αθήνα: Τυποβιβλιοτεχνική @greek‑language.gr

αφελής άνθρωπος


ἀθερίνη

: ἀθερίνη < → λείπει η ετυμολογία

※ 4ος πκε αιώνας ⌘ Ἀριστοτέλης, Τῶν περὶ τὰ ζῷα ἱστοριῶν, 6, 17 @scaife.perseus

Τίκτει δὲ πρῶτον τῶν τοιούτων ἀθερίνη (τίκτει δὲ πρὸς τῇ γῇ), κέφαλος δὲ ὕστατος·


ἀθερῖνος

ἀθερῖνος
-ου

: ἀθερῖνος < → λείπει η ετυμολογία

άλλη μορφή του ἀθερίνη

※ 4ος πκε αιώνας ⌘ Ἀριστοτέλης, Τῶν περὶ τὰ ζῷα ἱστοριῶν, 9, 2 @scaife.perseus

Ὅλως δ’ ἀγελαῖά ἐστι τὰ τοιάδε, θυννίδες, μαινίδες, κωβιοί, βῶκες, σαῦροι, κορακῖνοι, σινόδοντες, τρίγλαι, σφύραιναι, ἀνθίαι, ἐλεγῖνοι, ἀθερῖνοι, σαργῖνοι, βελόναι, τευθοί, ἰουλίδες, πηλαμύδες, σκόμβροι, κολίαι.


βῶκος

: βῶκος < → λείπει η ετυμολογία

δωρικός τύπος του βοῦκος


βοῦκος

: βοῦκος < → λείπει η ετυμολογία

άλλη μορφή του βουκαῖος


βουκαῖος

βουκαῖος
-ου

: βουκαῖος < βοῦκ(ος) + -αῖος

αγελαδάρης, βουκόλος

※ 2ος πκε αιώνας ⌘ Νίκανδρος ὁ Κολοφώνιος Θηριακά, στ. 5, @scaife.perseus

βουκαῖός τ’ ἀλέγοι καὶ ὀροιτύπος, εὖτε καθ’ ὕλην

που οργώνει το χωράφι με βόδια


βόαξ

βόαξ
-ακος
βῶξ

: βόαξ < → λείπει η ετυμολογία

βῶξ

συνηρημένος τύπος

είδος ιερού ψαριού του Ερμή που πήρε αυτό το όνομα από τη βοή που δημιουργεί

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Ἀριστοφάνης, Απόσπασμα 475 @poesialatina.it

ἀλλ' ἔχουσα γαστέρα
μεστὴν βοάκων ἀπεβάδιζον οἴκαδε.

※ 2/3ος κε αιώνας ⌘ Ἀθήναιος ὁ Nαυκρατίτης, Δειπνοσοφισταί, 7, 27 @scaife.perseus, @el.wikisource

Νουμήνιος δ’ ἐν Ἁλιευτικῷ βόηκας αὐτοὺς καλεῖ ἐν τούτοις·
ἢ λευκὴν συνόδοντα βόηκάς τε τριγκούς τε.
Σπεύσιππος δὲ καὶ οἱ ἄλλοι Ἀττικοὶ βόακας. Ἀριστοφάνης Σκηνὰς καταλαμβανούσαις ^((I 514 K))
ἀλλ’ ἔχουσα γαστέρα
μεστὴν βοάκων ἀπεβάδιζον οἴκαδε.
ὠνομάσθη δὲ παρὰ τὴν βοήν. διὸ καὶ Ἑρμοῦ ἱερὸν εἶναι λόγος τὸν ἰχθύν, ὡς τὸν κίθαρον Ἀπόλλωνος.

※ '2ος/3ος κε' αιώνας ⌘ Αίλιος Ηρωδιανός, Περὶ κλίσεως ὀνομάτων, 2.275, @scaife.perseus

βῶξ βωκόϲ (ἐϲτι δὲ εἶδοϲ ἰχθύοϲ, ὅϲτιϲ ἱϲτορεῖται ἔχων βοήν· γέγονε δὲ τοῦτο παρὰ τὸ βοή βόαξ καὶ κατὰ κρᾶϲιν τοῦ ο καὶ ᾱ εἰϲ ω βῶξ)


βῶξ

: βῶξ < βόαξ με συναίρεση ο + α > ω
: ΑΠΟΓΟΝΟΙ: ↷ λατινικά: boca ⇒ μεσαιωνικά ελληνικά: *γῶπα ⇒ νέα ελληνικά: γόπα

συνηρημένη μορφή του βόαξ

※ 2/3ος κε αιώνας ⌘ Ἀθήναιος ὁ Nαυκρατίτης, Δειπνοσοφισταί, 8, 52 , p.v.2.p.279, @scaife.perseus, @el.wikisource

βῶξ δὲ ἑφθὸς εὔπεπτος, εὐανάδοτος, ὑγρὸν ἀνιείς, εὐκοίλιος·


δρυοβάλανος

δρυοβάλανος
-ου

: δρυοβάλανος (ελληνιστική κοινή) < δρῦς + βάλανος

※ 1ος πκε/κε αιώνας ⌘ Στράβων, Γεωγραφικά, 3.3, 7 @perseus.tufts.edu @wikisource

οἱ δʼ ὄρειοι τὰ δύο μέρη τοῦ ἔτους δρυοβαλάνῳ χρῶνται ξηράναντες καὶ κόψαντες, εἶτα ἀλέσαντες καὶ ἀρτοποιησάμενοι ὥστʼ ἀποτίθεσθαι εἰς χρόνον. χρῶνται δὲ καὶ ζύθει· οἴνῳ δὲ σπανίζονται, τὸν δὲ γινόμενον ταχὺ ἀναλίσκουσι κατευωχούμενοι μετὰ τῶν συγγενῶν·


ὕδνον

: ὕδνον (ελληνιστική κοινή) < προελληνική• Η Ετυμολογία χρειάζεται ανάπτυξη με τεκμηρίωση. Μπορείτε να βοηθήσετε;

τρούφα (είδος μανιταριού / μύκητα)

※ 4ος/3ος αιώνας πκε αιώνας ⌘ Θεόφραστος, Enquiry into Plants, 1.6.9, @scaife.perseus

καὶ τὸ ὕδνον δὲ καὶ ὃ καλοῦσί τινες ἀσχίον καὶ τὸ οὕϊγγον καὶ εἴ τι ἄλλο ὑπόγειόν ἐστιν· ὧν οὐδέν ἐστι ῥίζα· δυνάμει γὰρ δεῖ φυσικῇ διαιρεῖν καὶ οὐ τόπῳ.

※ 2/3ος κε αιώνας ⌘ Ἀθήναιος ὁ Nαυκρατίτης, Δειπνοσοφισταί, 2, 60 , 62a, @scaife.perseus, @el.wikisource

λέγει δὲ περὶ αὐτῶν Θεόφραστος·
τὸ ὕδνον ὃ καλοῦσί τινες γεράνειον καὶ εἴ τι ἄλλο ὑπόγειον.
καὶ πάλιν
καὶ ἡ τῶν ἐγγεοτόκων τούτων γένεσις ἅμα καὶ φύσις, οἷον τοῦ τε ὕδνου καὶ τοῦ φυομένου περὶ Κυρήνην ὃ καλοῦσι μίσυ. δοκεῖ δ’ ἡδὺ σφόδρα τοῦτ’ εἶναι καὶ τὴν ὀσμὴν ἔχειν κρεώδη, καὶ τὸ ἐν τῇ Θρᾴκῃ δὲ γινόμενον οἰτόν.
*:::ΣτΕ: Ο Αθήναιος ο Ναυκρατίτης παραθέτει ένα απόσπασμα του φιλόσοφου Θεόφραστου.


ἕλκηθρον

ἕλκηθρον
-ου

: ἕλκηθρον (ελληνιστική κοινή) < ἑλκέω + -θρον
: ΑΠΟΓΟΝΟΙ: ⇘ νέα ελληνικά: έλκηθρο

τμήμα του άροτρου

※ 4ος/3ος αιώνας πκε αιώνας ⌘ Θεόφραστος, Enquiry into Plants, 5.7.6, @scaife.perseus

πηδὸς δὲ εἰς ἄξονάς τε ταῖς ἀμάξαις καὶ εἰς ἕλκηθρα τοῖς ἀρότροις.


κύκηθρον

κύκηθρον
-ου

: κύκηθρον < κυκάω + -θρον

κουτάλα για ανακάτεμα

ανακατωσούρας, ταραξίας

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Ἀριστοφάνης, Εἰρήνη, στίχ. 654 (651-656)

ἅττ᾽ ἂν οὖν λέγῃς ἐκεῖνον, | κεἰ πανοῦργος ἦν, ὅτ᾽ ἔζη, | καὶ λάλος καὶ συκοφάντης | καὶ κύκηθρον καὶ τάρακτρον, | ταῦθ᾽ ἁπαξάπαντα νυνὶ | τοὺς σεαυτοῦ λοιδορεῖς.
#::: Όσα κι αν του ψάλεις τώρα, | πως, σα ζούσε, ήταν αχρείος, | φαφλατάς και καταδότης, | σκανταλοανακατωσούρης, | όλα είναι βρισιές για κάποιον | που σου ανήκει τώρα πια.
#::: Μετάφραση (1967): Θρασύβουλος Σταύρου, Αθήνα: Τυποβιβλιοτεχνική @greek‑language.gr


κορδύλη

: κορδύλη < → λείπει η ετυμολογία
: ΑΠΟΓΟΝΟΙ: ↷ λατινικά: cordyla

ράβδος, ραβδί, ρόπαλο

οίδημα, εξόγκωμα, πρήξιμο, καρούμπαλο

κάλυμμα του κεφαλιού, κεφαλόδεσμος

είδος ψαριού

ελληνιστική σημασία

※ 1ος πκε/κε αιώνας ⌘ Στράβων, Γεωγραφικά, 12.3, 19 @perseus.tufts.edu @wikisource

ἐπακολουθοῦντες γὰρ ταῖς ἀγέλαις τῶν ἰχθύων, κορδύλης τε καὶ θύννης καὶ αὐτῆς τῆς πηλαμύδος, πιαίνονταί τε καὶ εὐάλωτοι γίνονται διὰ τὸ πλησιάζειν τῇ γῇ προαλέστερον·


κονίσαλος

κονίσαλος
-ου

: κονίσαλος < κόνις + σαλεύω

σύννεφο σκόνης

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ἰλιάς, στη Βικιθήκη

3 (Γ. Ὅρκοι. Τειχοσκοπία. Ἀλεξάνδρου καὶ Μενελάου μονομαχία.), στίχ. 13 (13-14 )
#:*: ὣς ἄρα τῶν ὑπὸ ποσσὶ κονίσαλος ὄρνυτ᾽ ἀελλὴς | ἐρχομένων· μάλα δ᾽ ὦκα διέπρησσον πεδίοιο.
#:*::έτσι πυκνή σηκώνονταν απ᾽ την ποδοβολή τους | η σκόνη, καθώς έσχιζαν γοργά την πεδιάδα.
#:*:: Έμμετρη μετάφραση (1922): Ιάκωβος Πολυλάς, @greek‑language.gr
#:* 22 (Χ. Ἕκτορος ἀναίρεσις.), στίχ. 401 (401-404 )
#:*: τοῦ δ᾽ ἦν ἑλκομένοιο κονίσαλος, ἀμφὶ δὲ χαῖται | κυάνεαι πίτναντο, κάρη δ᾽ ἅπαν ἐν κονίῃσι | κεῖτο πάρος χαρίεν· τότε δὲ Ζεὺς δυσμενέεσσι | δῶκεν ἀεικίσσασθαι ἑῇ ἐν πατρίδι γαίῃ.
#:*:: Σκόνην εσήκωνε ο νεκρός, και τα μαλλιά απλωμένα | στο χώμα και όλ᾽ η κεφαλή, χαριτωμένη πρώτα, | που τώρα ο Ζευς την έδωκεν εις των εχθρών τα χέρια | να την χαλάσουν άσχημα στην γην την πατρικήν του.
#:*:: Έμμετρη μετάφραση (1922): Ιάκωβος Πολυλάς, @greek‑language.gr

είδος άσεμνου χορού

κατά τον Ησύχιο

σκόνη αναμιγμένη με το λάδι και τον ιδρώτα των παλαιστών

ως κύριο όνομα


φιλήτης

: φιλήτης < → λείπει η ετυμολογία

απατεώνας, κλέφτης

※ 7ος πκε αιώνας ⌘ Ἡσίοδος, Ἔργα καὶ Ἡμέραι, 375 (373-375)

μηδὲ γυνή σε νόον πυγοστόλος ἐξαπατάτω | αἱμύλα κωτίλλουσα, τεὴν διφῶσα καλιήν· | ὃς δὲ γυναικὶ πέποιθε, πέποιθ᾽ ὅ γε φιλήτῃσιν.
*:::Και μη σου εξαπατά το νου γυναίκα με στολισμένα πισινά | σαν φλυαρεί χαριτωμένα την ώρα που την έπιασες να εξερευνά την αποθήκη σου. | Όποιος γυναίκα εμπιστεύεται, απατεώνα εμπιστεύεται.
*:::Μετάφραση (2001): Σταύρος Γκιργκένης, Θεσσαλονίκη: Ζήτρος @greek‑language.gr

※ 6ος/5ος πκε αιώνας ⌘ Αἰσχύλος, Χοηφόροι, στίχ. 1001 (1001-1004)

τοιοῦτον ἂν κτήσαιτο φιλήτης ἀνήρ, | ξένων ἀπαιόλημα κἀργυροστερῆ | βίον νομίζων, τῷδέ τ᾽ ἂν δολώματι | πολλοὺς ἀναιρῶν πολλὰ θερμαίνοι φρένα.
*:::τέτοιο να ᾽χ᾽ ένας ληστής | που ζει με απάτες από τους ξένους κι αρπαγές, | με τέτοιο δόλο | πολλούς σκοτώνοντας, χρυσές δουλειές που θα είχε!
*:::Μετάφραση, 1η έκδοση (1911): Ιωάννης Ν. Γρυπάρης, Αθήνα:Φέξης @greek‑language.gr


κηπίον

: κηπίον < κῆπ(ος) + υποκοριστικό επίθημα -ίον
: ΑΠΟΓΟΝΟΙ: ⇒ μεσαιωνικά ελληνικά: κηπίον (με υποκοριστική σημασία)

συμπλήρωμα, προσθήκη, στολισμός

→ χρειάζεται παράθεμα Θουκυδίδης, 2.62

περιβόλι, παρτέρι

κηπάκος, μικρός κήπος

με υποκοριστική σημασία

≈ συνώνυμα: κηπίδιον


προδοσίη

: προδοσίη < → λείπει η ετυμολογία

ιωνικός τύπος του προδοσία

※ 5ος αιώνας πκε ⌘ Ἡρόδοτος, Ἱστορίαι, στη Βικιθήκη

6 (Ἐρατώ), 10.1
*:*: οἱ δὲ Ἴωνες, ἐς τοὺς καὶ ἀπίκοντο αὗται αἱ ἀγγελίαι, ἀγνωμοσύνῃ τε διεχρέωντο καὶ οὐ προσίεντο τὴν προδοσίην, ἑωυτοῖσί τε ἕκαστοι ἐδόκεον μούνοισι ταῦτα τοὺς Πέρσας ἐξαγγέλλεσθαι.
*:*:: Κι οι Ίωνες που έγιναν παραλήπτες αυτών των μηνυμάτων έμεναν με πείσμα στην απόφασή τους κι έκλεισαν την πόρτα στην προδοσία· όλοι τους πίστευαν πως μόνο σ᾽ αυτούς έστελναν τα μηνύματα οι Πέρσες. :
*:*:: Μετάφραση (1993): Ηλίας Σπυρόπουλος. Αθήνα:Γκοβόστης @greek‑language.gr
*:* 8 (Οὐρανία), 128.3
*:*: τοῖσι δὲ στρατηγοῖσι ἐπιλεξαμένοισι τὸ βυβλίον καὶ μαθοῦσι τὸν αἴτιον τῆς προδοσίης ἔδοξε μὴ καταπλῆξαι Τιμόξεινον προδοσίῃ τῆς Σκιωναίων πόλιος εἵνεκα, μὴ νομιζοίατο εἶναι Σκιωναῖοι ἐς τὸν μετέπειτα χρόνον αἰεὶ προδόται.
*:*:: Λοιπόν οι στρατηγοί, αφού διάβασαν την επιστολή κι έμαθαν τον ένοχο της προδοσίας, αποφάσισαν να μη τσακίσουν τον Τιμόξενο για την προδοσία του, κι αυτό εξαιτίας της πόλης Σκιώνης, για να μη βαραίνει το στίγμα της προδοσίας για πάντα στο μέλλον τους Σκιωναίους.
*:*:: Μετάφραση (1995): Ηλίας Σπυρόπουλος. Αθήνα:Γκοβόστης @greek‑language.gr


ἔξαλσις

ἔξαλσις
-εως

: ἔξαλσις < ἐξάλλομαι

για σπονδύλους

πήδημα με ενωμένα τα πόδια

ως μορφή άσκησης


ῥόα

: ῥόα < → λείπει η ετυμολογία

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Ἀριστοφάνης, Σφῆκες, στίχ. 1268 (1267-1269)

οὗτος ὅν γ᾽ ἐγώ ποτ᾽ εἶδον | ἀντὶ μήλου καὶ ῥοᾶς δει-|πνοῦντα μετὰ Λεωγόρου·
#::: ναι, τον είδα μια φορά | όχι μ᾽ ένα μήλο πια, μ᾽ ένα ρόδι να δειπνά· | στου Λεωγόρα το λαμπρό έτρωγε αρχοντόσπιτο!
#::: Μετάφραση (1967): Θρασύβουλος Σταύρου, Αθήνα: Τυποβιβλιοτεχνική @greek‑language.gr

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Πλάτων, Νόμοι, 8, 845b (845b-845c) @scaife.perseus

ἀπίων δὲ πέρι καὶ μήλων καὶ ῥοῶν καὶ πάντων τῶν τοιούτων, αἰσχρὸν μὲν μηδὲν ἔστω λάθρᾳ λαμβάνειν, ὁ δὲ ληφθεὶς ἐντὸς τριάκοντα ἐτῶν γεγονὼς τυπτέσθω καὶ ἀμυνέσθω ἄνευ τραυμάτων, δίκην δʼ εἶναι ἐλευθέρῳ τῶν τοιούτων πληγῶν μηδεμίαν.

ρόζος σε σχήμα ροδιού


ῥοιή

: ῥοιή < → λείπει η ετυμολογία

ιωνικός & επικός τύπος του ῥόα

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ὀδύσσεια, στη Βικιθήκη

7 (η. Ὀδυσσέως εἴσοδος πρὸς Ἀλκίνουν.), στίχ. 115 (114-116 )
*:*: ἔνθα δὲ δένδρεα μακρὰ πεφύκασι τηλεθόωντα, | ὄγχναι καὶ ῥοιαὶ καὶ μηλέαι ἀγλαόκαρποι | συκέαι τε γλυκεραὶ καὶ ἐλαῖαι τηλεθόωσαι.
*:*:: Εκεί ήσαν φυτεμένα δέντρα ψηλά και φουντωμένα· | ροδιές κι οι απιδιές, μηλιές με μήλα χρυσοκόκκινα, | συκιές με σύκα μέλι, κι οι καρπερές ελιές.
*:*:: Μετάφραση σε πεζό (2006): Δημήτρης Ν. Μαρωνίτης, @greek‑language.gr
*:* 11 (λ. Ἀλκίνου ἀπόλογοι: Νέκυια.), στίχ. 589 (588-590 )
*:*: δένδρεα δ᾽ ὑψιπέτηλα κατὰ κρῆθεν χέε καρπόν, | ὄγχναι καὶ ῥοιαὶ καὶ μηλέαι ἀγλαόκαρποι | συκέαι τε γλυκεραὶ καὶ ἐλαῖαι τηλεθόωσαι·
*:*:: Κι ακόμη υπήρχαν δέντρα, ψηλά και φουντωμένα, με καρπούς να κρέμονται πάνω από το κεφάλι του — | οι αχλαδιές, ροδιές, μηλιές με τα χρυσά τους μήλα, | συκιές ολόγλυκες και καρπισμένα λιόδεντρα·
*:*:: Μετάφραση σε πεζό (2006): Δημήτρης Ν. Μαρωνίτης, @greek‑language.gr


σίδη

: σίδη < → λείπει η ετυμολογία

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Ἱπποκράτης, Περὶ ἑλκῶν, (De ulceribus), 11, @scaife.perseus

ἀτὰρ καὶ τῆς συκῆς τὰ φύλλα καὶ τῆς ἐλαίης, καὶ τὸ πράσιον. ἕψειν δὲ ταῦτα πάντα, μάλιστα δὲ τούτων ἕψειν τὸν ἄγνον, καὶ τὴν συκῆν, καὶ τὴν ἐλαίην, καὶ τῆς σίδης τὰ φύλλα ὡσαύτως ἕψειν.

καρπός της ροδιάς, ρόδι


σίδη

: σίδη < → λείπει η ετυμολογία

ποώδες υδροχαρές φυτό στον Ορχομενό της Βοιωτίας

※ 4ος/3ος αιώνας πκε αιώνας ⌘ Θεόφραστος, Enquiry into Plants, 4.10.3, @scaife.perseus

Ἡ δὲ σίδη την μὲν μορφήν ἐστιν ὁμοία τῇ μήκωνι· καὶ γὰρ τὸ ἄνω κυτινῶδες τοιοῦτον ἔχει.

※ 4ος/3ος αιώνας πκε αιώνας ⌘ Θεόφραστος, Enquiry into Plants, 4.10.7, @scaife.perseus

Ἐδώδιμα δ ἐστὶ τῶν ἐν τῇ λίμνῃ τάδε· ἡ μὲν σίδη καὶ αὐτὴ καὶ τὰ φύλλα τοῖς προβάτοις, ὁ δὲ βλαστὸς τοῖς ὑσίν, ὁ δὲ καρπὸς τοῖς ἀνθρώποις.


θύννα

: θύννα < θηλυκό του θύννος


εὐαστής

: εὐαστής < εὐάζω

που βακχεύει, οργιαστής

※ 6ος/5ος αιώνας πκε αιώνας ⌘Ορφικοί ύμνοι, Ὀρφικοὶ ὕμνοι, Σιληνοῦ Σατύρου Βακχῶν, θυμίαμα μάνναν, στιχ. 5 (1-5)

Κλῦθί μευ, ὦ πολύσεμνε τροφός, Βάκχοιο τιθηνέ,
Σιληνῶν ὄχ’ ἄριστε, τετιμένε πᾶσι θεοῖσι
καὶ θνητοῖσι βροτοῖσιν ἐπὶ τριετηρίσιν ὥραις,
ἁγνοτελές, γεραρός, θιάσου νομίου τελετάρχα,
εὐαστής, φιλάγρυπνε σὺν εὐζώνοισι τιθήναις,

※ 1ος κε αιώνας ⌘ Διονύσιος Ἁλικαρνασσεύς, Ῥωμαϊκὴ Ἀρχαιολογία, 5.47.2 @scaife.perseus

τὸ γὰρ πρῶτον εὐαστὴς οὔτως ἀπὸ τοῦ συμβεβηκότος ἐλέγετο, ὡς αὐτός τʼ εἰκάζω καὶ ἐν πολλαῖς εὑρίσκω γραφαῖς ἐπιχωρίοις φερόμενον.


κλινάριον

κλινάριον
-ου

: κλινάριον < κλίν(η) + υποκοριστικό επίθημα -άριον

μικρό κρεβάτι

υποκοριστικό

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Ἀριστοφάνης, Απόσπασμα 239 @poesialatina.it

※ '1ος/2ος κε' αιώνας Επίκτητος, Ἀρριανοῦ τῶν Ἐπικτήτου Διατριβῶν, 3.5.13 @scaife.perseus

ἀλλʼ ἐπὶ κλιναρίου κομψοῦ ἐν οἴκῳ κατεκείμην. — ἄπιθί σου ἐπὶ τὸ κλινάριον· ἢ ὑγιαίνων ἄξιος εἶ ἐπὶ τοιούτου κατακεῖσθαι. μὴ τοίνυν ἀπόλλυε, ἃ δύνασαι ἐκεῖ ποιεῖν.


ἀκοντισμός

ἀκοντισμός
-οῦ

: ἀκοντισμός < ἀκοντίζω + -σμός

ρίξιμο ακοντίου

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Ἱπποκράτης, Περὶ ἀγμῶν, (De fracturis), 2, p.420, @scaife.perseus

ἄλλο μὲν γὰρ σχῆμα ἐν ἀκοντισμῷ κατὰ φύσιν, ἄλλο δὲ ἐν σφενδονήσει, ἄλλο δὲ ἐν λιθοβολίῃσιν, ἄλλο ἐν πυγμῇ, ἄλλο ἐν τῷ ἐλινύειν. ὁκόσας δʼ ἄν τις τέχνας εὕροι, ἐννοέοι οὐ τὸ αὐτὸ σχῆμα τῶν χειρέων κατὰ φύσιν εἶναι ἐν ἑκάστῃ τῶν τεχνέων·

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Ξενοφῶν, Ἱππαρχικός, 3.6 @scaife.perseus

ὅταν γε μὴν πρὸ τοῦ ἀκοντισμοῦ διελαύνωσιν ἐν Λυκείῳ, καλὸν ἑκατέρας τὰς πέντε φυλὰς ἐπὶ τοῦ μετώπου ἐλαύνειν, ὥσπερ εἰς μάχην ἡγουμένου τοῦ ἱππάρχου καὶ τῶν φυλάρχων ἐν τοιαύτῃ τάξει ἀφʼ ἧς πληρώσεται τοῦ δρόμου τὸ πλάτος.

※ 2ος κε αιώνας ⌘ Ἀρριανός, Ἀνάβασις Ἀλεξάνδρου, 3, 15.2

οὔτε ἀκοντισμῷ ἔτι οὔτ᾽ ἐξελιγμοῖς τῶν ἵππων, ἥπερ ἱππομαχίας δίκη, ἐχρῶντο, ἀλλὰ διεκπαῖσαι πᾶς τις τὸ καθ᾽ αὑτόν, ὡς μόνην ταύτην σωτηρίαν σφίσιν οὖσαν, ἐπειγόμενοι ἔκοπτόν τε καὶ ἐκόπτοντο ἀφειδῶς, οἷα δὴ οὐχ ὑπὲρ νίκης ἀλλοτρίας ἔτι, ἀλλ᾽ ὑπὲρ σωτηρίας οἰκείας ἀγωνιζόμενοι.
#:::δεν έριχναν πια ακόντια ούτε εφάρμοζαν τις περιστροφικές κινήσεις του ιππικού, όπως στις ιππομαχίες, αλλά βιαστικοί να διαφύγουν ο καθένας μόνος του σαν να ήταν αυτή η μοναδική σωτηρία τους, συνέχιζαν αλύπητα να σφάζουν και να σφάζονται, γιατί δεν αγωνίζονταν πια για ξένη νίκη, αλλά για τη δική τους σωτηρία.
#::: Μετάφραση (1986, 1998): Θεόδωρος Χ. Σαρικάκης, Αθήνα: Ακαδημία Αθηνών. @greek‑language.gr

ελληνιστική σημασία

στον πληθυντικό


ἀκόντιον

ἀκόντιον
-ου

: ἀκόντιον < υποκοριστικό του ἄκων

7 (Πολύμνια), 71.1
#:*: Λίβυες δὲ σκευὴν μὲν σκυτίνην ἤισαν ἔχοντες, ἀκοντίοισι δὲ ἐπικαύτοισι χρεώμενοι.
#:*:: Οι Λίβυες πάλι βάδιζαν ντυμένοι με φορεσιές από προβιές κι οπλισμένοι με ακόντια που η αιχμή τους σκληρύνθηκε στη φωτιά.
#:*:: Μετάφραση (1993): Ηλίας Σπυρόπουλος. Αθήνα:Γκοβόστης @greek‑language.gr
#:* 4 (Μελπομένη), 70.1
#:*: Ὅρκια δὲ ποιεῦνται Σκύθαι ὧδε πρὸς τοὺς ἂν ποιέωνται· ἐς κύλικα μεγάλην κεραμίνην οἶνον ἐγχέαντες αἷμα συμμίσγουσι τῶν τὸ ὅρκιον ταμνομένων, τύψαντες ὑπέατι ἢ ἐπιταμόντες μαχαίρῃ σμικρὸν τοῦ σώματος καὶ ἔπειτα ἀποβάψαντες ἐς τὴν κύλικα ἀκινάκην καὶ ὀϊστοὺς καὶ σάγαριν καὶ ἀκόντιον·
#:*:: Όταν είναι να δώσουν επίσημο όρκο σε κάποιον οι Σκύθες, νά πώς κάνουν: μέσα σε μεγάλο πήλινο κρασοπότηρο χύνουν κρασί και αίμα εκείνων που δένονται με όρκο και τ᾽ ανακατεύουν· το αίμα το παίρνουν τρυπώντας με ξόβεργα ή χαράζοντας με μαχαίρι κάτι λίγο απ᾽ το σώμα τους, κι έπειτα βουτούν στο κρασοπότηρο ακινάκη και βέλη και σάγαρη και ακόντιο·
#:*:: Μετάφραση (1992): Ηλίας Σπυρόπουλος. Αθήνα:Γκοβόστης @greek‑language.gr

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Θουκυδίδης, Ἱστορίαι, 5, 65.2

καὶ οἱ Λακεδαιμόνιοι εὐθὺς αὐτοῖς ἐπῇσαν· καὶ μέχρι μὲν λίθου καὶ ἀκοντίου βολῆς ἐχώρησαν,
#::: Οι Λακεδαιμόνιοι προχώρησαν αμέσως κατά πάνω τους κι έφτασαν σε απόσταση βολής ακοντίου ή πέτρας,
#::: Μετάφραση (1965-1968): Άγγελος Σ. Βλάχος, Αθήνα:Γαλαξίας @greek‑language.gr

η τέχνη του ακοντισμού

στον πληθυντικό

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Πλάτων, Νόμοι, 7, 794c (794c-794d) @scaife.perseus

πρὸς δὲ τὰ μαθήματα τρέπεσθαι χρεὼν ἑκατέρους, τοὺς μὲν ἄρρενας ἐφʼ ἵππων διδασκάλους καὶ τόξων καὶ ἀκοντίων καὶ σφενδονήσεως, ἐὰν δέ πῃ συγχωρῶσιν, μέχρι γε μαθήσεως καὶ τὰ θήλεα, καὶ δὴ τά γε μάλιστα πρὸς τὴν τῶν ὅπλων χρείαν.

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Ξενοφῶν, Ἱππαρχικός, 1.25 @scaife.perseus

ἰσχυροτάτη δέ μοι δοκεῖ εἶναι παρόρμησις τῶν φυλάρχων εἰς τὸ φιλοτιμεῖσθαι αὐτοὺς καλῶς παρεσκευασμένης ἕκαστον τῆς φυλῆς ἡγεῖσθαι, εἰ τοὺς ἀμφὶ σὲ προδρόμους κοσμήσαις μὲν ὅπλοις ὡς κάλλιστα, ἀκοντίζειν δὲ μελετᾶν ἐξαναγκάσαις ὡς μάλιστα, ἡγοῖο δὲ αὐτοῖς ἐπὶ τὸ ἀκόντιον αὐτὸς εὖ μάλα μεμελετηκώς.


θύμβρα

: θύμβρα < → λείπει η ετυμολογία

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Ἱπποκράτης, Περὶ νούσων [νόσων], (De morbis i-iii), 2.47 p.68, @scaife.perseus

πινέτω δὲ νῆστις τὰς ἐν μέσῳ ἡμέρας τῶν ἐγχύτων, ἐλελίσφακον, πήγανον, θύμβραν, ὀρίγανον, ἴσον ἐν οἴνῳ ἀκρήτῳ, ὅσον ὀξύβαφον μετὰ πάντων ἐπιπάσσων.

※ 1ος κε αιώνας ⌘ Διοσκουρίδης Πεδάνιος, Περὶ ἀπλῶν φαρμάκων, (Euporista vel De simplicibus medicinis), 2.41.3, @scaife.perseus

θύμου ἢ θύμβρας ἢ ὑσσώπου ἀπόζεμα ἢ αὐτὰ λεῖα μετὰ μέλιτος ἐκλειχόμενα·


ἐρῳδιός

: ἐρῳδιός < Σύμφωνα με τον Beekes και τον Μπαμπινιώτη το θέμα της λέξης (+ επίθημα -ιός όπως και στα πουλιά αἰγυπιός, αἰγωλιός, χαραδριός) δεν μπορεί να έχει τυχαία σχέση με πιθανά συγγενή, όπως η λατινική ardea (ερωδιός) και η σερβοκροατική róda (πελαργός). Λόγω των παραλλαγών της λέξης ο Beekes πιθανολογεί προελληνική προέλευση.

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ἰλιάς, 10 (Κ. Δολώνεια.), στίχ. 274 (274-276 )

τοῖσι δὲ δεξιὸν ἧκεν ἐρωδιὸν ἐγγὺς ὁδοῖο | Παλλὰς Ἀθηναίη· τοὶ δ᾽ οὐκ ἴδον ὀφθαλμοῖσι | νύκτα δι᾽ ὀρφναίην, ἀλλὰ κλάγξαντος ἄκουσαν.
*:::Δεξιά του δρόμου ερωδιόν τούς έστειλε σιμά τους | η Αθηνά, και το πουλί τα μάτια τους δεν είδαν | εις το σκοτάδι, αλλ᾽ άκουσαν τον ήχον της φωνής του.
*::: Έμμετρη μετάφραση (1922): Ιάκωβος Πολυλάς, @greek‑language.gr

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Ἀριστοφάνης, Ὄρνιθες, στίχ. 885 (881-886)

[ΙΕ.] καὶ ἥρωσιν ὄρνισι καὶ ἡρώων παισί, πορφυρίωνι καὶ | πελεκᾶντι καὶ πελεκίνῳ καὶ φλέξιδι καὶ τέτρακι καὶ | ταὧνι καὶ ἐλεᾷ καὶ βασκᾷ καὶ ἐλασᾷ καὶ ἐρῳδιῷ καὶ | καταρράκτῃ καὶ μελαγκορύφῳ καὶ αἰγιθάλῳ—
*:::[ΙΕ.] και στους πετούμενους ήρωες και στων ηρώων τα παιδιά, στον κοκκινομύτη | και στον ξυλοφαγά και στον πελεκάνο και στον τσουτσουλιάνο | και στο φασιανό και στο παγόνι και στον ελεά και στον τσοπανάκο και στον γκιόνη και στον τσικνιά και | στο γλαρόνι και στον μπεκαφίκο και στο τρυποκάρυδο...
*::: Μετάφραση (1967): Θρασύβουλος Σταύρου, Αθήνα: Τυποβιβλιοτεχνική @greek‑language.gr

※ 4ος πκε αιώνας ⌘ Ἀριστοτέλης, Τῶν περὶ τὰ ζῷα ἱστοριῶν, 9, 1 @scaife.perseus

Τῶν δ’ ἐρωδιῶν ἐστὶ τρία γένη, ὅ τε πέλλος καὶ ὁ λευκὸς καὶ ὁ ἀστερίας καλούμενος.


ῥῳδιός

: ῥῳδιός < → λείπει η ετυμολογία

άλλη μορφή του ἐρῳδιός


γράσος

: γράσος < → λείπει η ετυμολογία

δυσοσμία, τραγίλα

δυσοσμία λόγω ιδρώτα

για ανθρώπινο σώμα

※ 4ος πκε αιώνας ⌘ Ἀριστοτέλης, Προβλήματα (αμφίβολο)ʷ Ὅσα περὶ τὰ δυσώδη, 13.9 @scaife.perseus

Διὰ τί οἱ τοῦ γράσου ὄζοντες, ὅταν ἀλείφωνται μύρῳ, δυσωδέστεροι γίνονται; ἢ διότι τοῦτο ἐπὶ πολλῶν γίνεται, οἷον ὀξὺ καὶ γλυκὺ συμμιχθὲν τὸ ὅλον γλυκύτερον ἐγένετο.


χασματίας

χασματίας
-ου

: χασματίας < χάσμα + -ίας

είδος σεισμού που προκαλεί ρωγμές στο έδαφος

※ 4ος πκε αιώνας ⌘ Ψευδοαριστοτέλης, Περὶ κόσμου, 4 p. 143, @scaife.perseus

Τῶν δὲ σεισμῶν οἱ μὲν εἰς πλάγια σείοντες κατ’ ὀξείας γωνίας ἐπικλίνται καλοῦνται, οἱ δὲ ἄνω ῥιπτοῦντες καὶ κάτω κατ’ ὀρθὰς γωνίας βράσται, οἱ δὲ συνιζήσεις ποιοῦντες εἰς τὰ κοῖλα χασματίαι· οἱ δὲ χάσματα ἀνοίγοντες καὶ γῆν ἀναρρηγνύντες ῥῆκται καλοῦνται.

※ 3ος αιώνας κε αιώνας ⌘ Διογένης Λαέρτιος, Βίοι καὶ γνῶμαι τῶν ἐν φιλοσοφίᾳ εὐδοκιμησάντων, 7.1.154 @scaife.perseus

〈σεισμοὺς δὲ γίνεσθαι ῥυέντος πνεύματοσ〈 εἰς τὰ κοιλώματα τῆς γῆς ἢ καθειρχθέντος [πνεύματος] ἐν τῇ γῇ, καθά φησι Ποσειδώνιος ἐν τῇ ὀγδόῃ· εἶναι δʼ αὐτῶν τοὺς μὲν σεισματίας, τοὺς δὲ χασματίας, τοὺς δὲ κλιματίας, τοὺς δὲ βρασματίας.


ἱζηματίας

ἱζηματίας
-ου

: ἱζηματίας (ελληνιστική κοινή) < ἵζημα + -ίας

είδος σεισμού που προκαλεί καθίζηση στο έδαφος


σιτηρέσιον

σιτηρέσιον
-ου

: σιτηρέσιον < σιτηρός • Η Ετυμολογία χρειάζεται ανάπτυξη με τεκμηρίωση. Μπορείτε να βοηθήσετε;
: ΑΠΟΓΟΝΟΙ: ⇘ νέα ελληνικά: σιτηρέσιο

επίδομα σίτισης

για στρατιώτες

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Ξενοφῶν, Κύρου Ἀνάβασις, 6, 2.4

ἀναστὰς δὲ Λύκων Ἀχαιὸς εἶπε· Θαυμάζω μέν, ὦ ἄνδρες, τῶν στρατηγῶν ὅτι οὐ πειρῶνται ἡμῖν ἐκπορίζειν σιτηρέσιον·
#:::σηκώθηκε ο Λύκωνας ο Αχαιός και είπε: «Απορώ, στρατιώτες, με τους στρατηγούς μας, που δεν φροντίζουν να μας προμηθέψουν μισθό για ν᾽ αγοράζουμε τρόφιμα.
#:::Μετάφραση (1981): Γεώργιος Δ. Ζευγώλης. Αθήνα:ΟΕΔΒ @greek‑language.gr

※ 4ος πκε αιώνας ⌘ Δημοσθένης, Κατὰ Φιλίππου α′, 28

στρατιώταις δὲ δισχιλίοις τοσαῦθ᾽ ἕτερα, ἵνα δέκα τοῦ μηνὸς ὁ στρατιώτης δραχμὰς σιτηρέσιον λαμβάνῃ,
#::: άλλα τόσα τάλαντα για τους δύο χιλιάδες στρατιώτες, για να παίρνει κάθε στρατιώτης δέκα δραχμές το μήνα ως έξοδα συσσιτίου·
#::: Μετάφραση (2002): Α.Ι. Γιαγκόπουλος - Μ. Αραποπούλου, Θεσσαλονίκη: Ζήτρος @greek‑language.gr

προμήθειες, τρόφιμα

η μηνιαία χορήγηση σίτου στους πιο φτωχούς πολίτες

※ 1ος/2ος κε αιώνας ⌘ Πλούταρχος, Βίοι Παράλληλοι Καίσαρ, 8.4 @scaife.perseus

ἔπεισε τὴν σύγκλητον ἀπονεῖμαι σιτηρέσιον αὐτοῖς ἔμμηνον, ἐξ οὗ δαπάνης μὲν ἑπτακόσιαι πεντήκοντα μυριάδες ἐνιαύσιοι προσεγίνοντο τοῖς ἄλλοις ἀναλώμασι,

※ 1ος/2ος κε αιώνας ⌘ Πλούταρχος, Βίοι Παράλληλοι Κάτων, 26.1 @scaife.perseus

ὁ Κάτων φοβηθεὶς ἔπεισε τὴν βουλὴν ἀναλαβεῖν τὸν ἄπορον καὶ ἀνέμητον ὄχλον εἰς τὸ σιτηρέσιον, ἀναλώματος μὲν ὄντος ἐνιαυσίου χιλίων καὶ διακοσίων καὶ πεντήκοντα ταλάντων, περιφανῶς δὲ τῇ φιλανθρωπίᾳ ταύτῃ καὶ χάριτι τῆς ἀπειλῆς ἐκείνης διαλυθείσης.

επίδομα, σύνταξη


λουδάριος

λουδάριος
-ου

: λουδάριος < (άμεσο δάνειο) λατινική ludarius < λοῦδος (< λατινική ludus (αγώνας, δημόσιο θέαμα)) + -άριος

σε αγώνες στον ιππόδρομο


σπογγοθήρας

σπογγοθήρας
-ου

: σπογγοθήρας (ελληνιστική κοινή) < σπόγγος + -θήρας (< θηράω)

σπογγαλιέας, σφουγγαράς

※ 1ος/2ος κε αιώνας ⌘ Πλούταρχος, Ἠθικά Περὶ τοῦ πρώτως ψυχροῦ, Section 13, 950b-950c @scaife.perseus

ἀλλὰ παντὶ μὲν ὑγρῷ τὸ κῦμα διαχεῖται πληττόμενον, ἰδίως δὲ τοὔλαιον αὐγὴν καὶ καταφάνειαν ἐν βυθῷ παρέχει, διαστελλομένων τῷ ἀέρι τῶν ὑγρῶν· οὐ γὰρ μόνον ἐπιπολῆς τοῖς διανυκτερεύουσιν ἀλλὰ καὶ κάτω τοῖς σπογγοθήραις διαφυσώμενον ἐκ τοῦ στόματος ἐν τῇ θαλάττῃ φέγγος ἐνδίδωσιν.


σπογγοτόμος

σπογγοτόμος
-ου

: σπογγοτόμος < (ελληνιστική κοινή) < σπόγγος + -τόμος (< τόμος < τέμνω)

σφουγγαράς, που αποκόπτει σφουγγάρια από τους βράχους

※ 2ος/3ος αιώνας κε αιώνας ⌘ Ὀππιανός, Ἁλιευτικά, 2.436 @scaife.perseus

δύπται σπογγοτόμοι τε δυηπαθέες στυγέουσιν•

※ 2ος/3ος αιώνας κε αιώνας ⌘ Ὀππιανός, Ἁλιευτικά, 5.612 @scaife.perseus

Σπογγοτόμων δʼ οὔ φημι κακώτερον ἄλλον ἄεθλον


αἰγυπιός

αἰγυπιός
-οῦ

: αἰγυπιός < → λείπει η ετυμολογία

είδος γύπα, γυπαετός

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ὀδύσσεια, 16 (π. Ἀναγνωρισμὸς Ὀδυσσέως ὑπὸ Τηλεμάχου.), στίχ. 217 (215-218 )

ἀμφοτέροισι δὲ τοῖσιν ὑφ᾽ ἵμερος ὦρτο γόοιο· | κλαῖον δὲ λιγέως, ἁδινώτερον ἤ τ᾽ οἰωνοί, | φῆναι ἢ αἰγυπιοὶ γαμψώνυχες, οἷσί τε τέκνα | ἀγρόται ἐξείλοντο πάρος πετεηνὰ γενέσθαι·
*:::Τότε τους συνεπήρε και τους δυο του θρήνου ο ίμερος· | σπαραχτικά θρηνούσαν, πιο δυνατά κι από πουλιά, | σαν αετοί, γύπες γαμψώνυχοι, που τα μικρά τους | κυνηγοί τούς άρπαξαν, προτού ξεπεταρίσουν·
*::: Μετάφραση σε πεζό (2006): Δημήτρης Ν. Μαρωνίτης, @greek‑language.gr

※ 5ος αιώνας πκε ⌘ Ἡρόδοτος, Ἱστορίαι, 3 (Θάλεια), 76.3

ὠθιζομένων δ᾽ αὐτῶν ἐφάνη ἰρήκων ἑπτὰ ζεύγεα δύο αἰγυπιῶν ζεύγεα διώκοντα καὶ τίλλοντά τε καὶ ἀμύσσοντα.
*::: Καθώς όμως αυτοί φιλονικούσαν, φάνηκαν επτά ζευγάρια γεράκια που κυνηγούσαν δυο ζευγάρια γυπαετούς μαδώντας και τσιμπώντας τους.
*:::Μετάφραση (1992): Λεωνίδας Ζενάκος. Αθήνα:Γκοβόστης @greek‑language.gr


αἰγωλιός

αἰγωλιός
-οῦ

: αἰγωλιός < άγνωστης ετυμολογίας

είδος κουκουβάγιας

※ 4ος πκε αιώνας ⌘ Ἀριστοτέλης, Τῶν περὶ τὰ ζῷα ἱστοριῶν, 9, 17 @scaife.perseus

Αἰγωλιὸς δ’ ἐστὶ νυκτινόμος καὶ ἡμέρας ὀλιγάκις φαίνεται, καὶ οἰκεῖ καὶ οὗτος πέτρας καὶ σπήλυγγας·

Τὸν δὲ κάλαριν ὁ αἰγωλιὸς καὶ οἱ ἄλλοι γαμψώνυχες κατεσθίουσιν·


ἰχθυοπώλης

ἰχθυοπώλης
-ου
ἰχθυόπωλις
ἰχθυοπώλαινα

: ἰχθυοπώλης < ἰχθύς + πωλέω

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Ἀριστοφάνης, Απόσπασμα 387 στίχ. 10 (8-10) Απόσπασμα από την κωμωδία Νήσοι, @archive.org, @poesialatina.it

καὶ μὴ περιμένειν ἐξ ἀγορᾶς ἰχθύδια
τριταῖα, πολυτίμητα, βεβασανισμένα
ἐπ' ἰχθυοπώλου χειρὶ παρανομωτάτῃ.

※ 2/3ος κε αιώνας ⌘ Ἀθήναιος ὁ Nαυκρατίτης, Δειπνοσοφισταί, 6, 4 , p.v.2.p.5, @scaife.perseus, @el.wikisource

οἱ γὰρ ἐν τῇ Ῥώμῃ ἰχθυοπῶλαι οὐδ’ ὀλίγον ἀποδέουσι τῶν κατὰ τὴν Ἀττικήν ποτε κωμῳδηθέντων· περὶ ὧν Ἀντιφάνης μὲν ἐν Νεανίσκοις φησίν·
ἐγὼ τέως μὲν ᾠόμην τὰς Γοργόνας
εἶναί τι λογοποίημα· πρὸς ἀγορὰν δ’ ὅταν
ἔλθω, πεπίστευκ· ἐμβλέπων γὰρ αὐτόθι
τοῖς ἰχθυοπώλαις λίθινος εὐθὺς γίνομαι·
*:::ΣτΕ: Ο Αθήναιος ο Ναυκρατίτης παραθέτει ένα απόσπασμα του κωμικού ποιητή Αντιφάνη.


ἰχθυοπώλαινα

ἰχθυοπώλαινα
-ας
ἰχθυοπώλης

: ἰχθυοπώλαινα < → λείπει η ετυμολογία

ιχθυοπώλισσα

※ 2/3ος κε αιώνας ⌘ Ἀθήναιος ὁ Nαυκρατίτης, Δειπνοσοφισταί, 13, 94 , p.v.3.p.350, @scaife.perseus, @el.wikisource

διὸ καὶ Φερεκράτης ἐν Ἰπνῷ ἢ Παννυχίδι φησίν·
κᾆτα μυροπωλεῖν τί παθόντ’ ἄνδρ’ ἐχρῆν καθήμενον
ὑψηλῶς ὑπὸ σκιαδείῳ, κατεσκευασμένον
συνέδριον τοῖς μειρακίοις ἐλλαλεῖν δι’ ἡμέρας;
εἶθ’ ἑξῆς φησιν·
αὐτίκ’ οὐδεὶς οὔτε μαγείραιναν εἶδε πώποτε
οὔτε μὴν οὐδ’ ἰχθυοπώλαιναν.
ἑκάστῳ γὰρ γένει ἁρμόζοντα δεῖν εἶναι καὶ τὰ τῆς τέχνης.
*:::ΣτΕ: Ο Αθήναιος ο Ναυκρατίτης παραθέτει ένα απόσπασμα του κωμικού ποιητή Φερεκράτη (5ος αιώνας πκε).


φοινικίς

φοινικίς
-ίδος

: φοινικίς < φοῖνιξ

κόκκινο ρούχο, κόκκινος χιτώνας

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Ἀριστοφάνης, Πλοῦτος, στίχ. 735 (735-738)

[ΚΑ.] τούτω δ᾽ ὑπὸ τὴν φοινικίδ᾽ ὑποδύνθ᾽ ἡσυχῇ | τὰ βλέφαρα περιέλειχον, ὥς γέ μοὐδόκει· | καὶ πρίν σε κοτύλας ἐκπιεῖν οἴνου δέκα, | ὁ Πλοῦτος, ὦ δέσποιν᾽, ἀνειστήκει βλέπων·
#:::[ΚΑΡ.] Σιγά τα φίδια στο κόκκινο τρυπώσανε πανί, | κι όπως μου εφάνη, τα ματόφυλλά του τα γλείφανε, | κι όσο να πιεις, κυρά μου, εφτά κανάτια μπρούσικον, | ο Πλούτος σηκώθη απάνου κι έβλεπε!
#:::Μετάφραση (1956): Κώστας Βάρναλης, Αθήνα: Ι. Ν. Ζαχαρόπουλος @greek‑language.gr

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Ἀριστοφάνης, Λυσιστράτη, στίχ. 1140 (1137-1141)

[ΛΥ.] εἶτ᾽, ὦ Λάκωνες, πρὸς γὰρ ὑμᾶς τρέψομαι, | οὐκ ἴσθ᾽ ὅτ᾽ ἐλθὼν δεῦρο Περικλείδας ποτὲ | ὁ Λάκων Ἀθηναίων ἱκέτης καθέζετο | ἐπὶ τοῖσι βωμοῖς ὠχρὸς ἐν φοινικίδι | στρατιὰν προσαιτῶν;
#:::[ΛΥΣ.] Και τώρα εσάς θα πιάσω, Μοραΐτες. | Ξεχνάτε που μας ήρθ᾽ έναν καιρό ο Περικλείδας | απ᾽ τη Σπάρτη ικέτης των Αθηναίων | κι απ᾽ τους βωμούς μας πιάστηκε κιτρινιάρης, με κόκκινη χλαμύδα, | και ζήταγε στρατό.
#:::Μετάφραση (1965): Κώστας Βάρναλης, Αθήνα: Κέδρος @greek‑language.gr

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Ξενοφῶν, Κύρου Παιδεία, 8, 3.3 @scaife.perseus

ἐπεὶ δὲ τοῖς κρατίστοις διέδωκε τὰς καλλίστας στολάς, ἐξέφερε δὴ καὶ ἄλλας Μηδικὰς στολάς, παμπόλλας γὰρ παρεσκευάσατο, οὐδὲν φειδόμενος οὔτε πορφυρίδων οὔτε ὀρφνίνων οὔτε φοινικίδων οὔτε καρυκίνων ἱματίων·

κόκκινη σημαία

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Λυσίας, Κατ᾿ Ἀνδοκίδου ἀσεβείας (ψευδεπίγραφο), 51 @scaife.perseus

καὶ ἐπὶ τούτοις ἱέρειαι καὶ ἱερεῖς στάντες κατηράσαντο πρὸς ἑσπέραν καὶ φοινικίδας ἀνέσεισαν, κατὰ τὸ νόμιμον τὸ παλαιὸν καὶ ἀρχαῖον.

※ 2ος αιώνας πκε αιώνας ⌘ Πολύβιος, Ἱστορίαι, 2.66.11 @scaife.perseus

τοῖς δὲ Μεγαλοπολίταις καὶ τοῖς ἱππεῦσι παραπλησίως, ἐπειδὰν φοινικὶς ἐξαρθῇ παρὰ τοῦ βασιλέως.

※ 1ος πκε αιώνας ⌘ Διόδωρος Σικελιώτης, Βιβλιοθήκη Ἱστορική, 14, 26.7 @scaife.perseus

καὶ μετʼ ὀλίγον ἐκ τῆς Τισσαφέρνους σκηνῆς ἀρθείσης φοινικίδος ὁ μὲν τοὺς στρατηγοὺς ἔνδον συνέλαβε, τοὺς δὲ λοχαγοὺς οἷς ἦν συντεταγμένον ἐπελθόντες ἀνεῖλον,

κόκκινο χαλί ή παραπέτασμα

※ 4ος πκε αιώνας ⌘ Αἰσχίνης, Κατὰ Κτησιφῶντος, 76

Δημοσθένης γάρ, ὦ ἄνδρες Ἀθηναῖοι, ἐνιαυτὸν βουλεύσας, οὐδεμίαν πώποτε φανήσεται πρεσβείαν εἰς προεδρίαν καλέσας, ἀλλὰ τότε μόνον καὶ πρῶτον εἰς προεδρίαν ἐκάλεσε καὶ προσκεφάλαια ἔθηκε, καὶ φοινικίδας περιεπέτασε, καὶ ἅμα τῇ ἡμέρᾳ ἡγεῖτο τοῖς πρέσβεσιν εἰς τὸ θέατρον,
#::: Επί ένα χρόνο που ήταν βουλευτής , Αθηναίοι, δεν θα δείτε τον Δημοσθένη να έχει καλέσει ως τώρα καμιά διπλωματική αποστολή στις πρώτες θέσεις στο θέατρο. Ήταν η πρώτη και μοναδική φορά όταν κάλεσε τους αντιπροσώπους του Φιλίππου και τους έβαλε να καθίσουν στις προεδρικές θέσεις· τοποθέτησε μάλιστα στις θέσεις και μαξιλαράκια, έστρωσε κόκκινα χαλιά και, μόλις ξημέρωσε, οδήγησε τη μακεδονική αποστολή στο θέατρο.
#::: Μετάφραση (2012): Αθανάσιος Ι. Γιαγκόπουλος, Θεσσαλονίκη:Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας @greek‑language.gr


ἀνασεισμός

ἀνασεισμός
-οῦ

: ἀνασεισμός (ελληνιστική κοινή) < ἀνασείω

απειλητική χειρονομία

※ 1ος κε αιώνας ⌘ Διονύσιος Ἁλικαρνασσεύς, Ῥωμαϊκὴ Ἀρχαιολογία, 6.62.2 @scaife.perseus

φοβείτω δʼ ὑμῶν μηδένα μήτε ὁ τῶν ἀποστατῶν ἀνασεισμὸς μήτε ὁ τῶν ἀλλοφύλων πόλεμος·


κάρταλλος

κάρταλλος
-ου

: κάρταλλος (ελληνιστική κοινή) < → λείπει η ετυμολογία

καλάθι με στενή βάση

※ 3ος/2ος πκε αιώνας ⌘ Παλαιὰ Διαθήκη κατά την μετάφραση των Εβδομήκοντα , Ιερεμίας (Rahlfs), 6.9

ὅτι τάδε λέγει κύριος Καλαμᾶσθε καλαμᾶσθε ὡς ἄμπελον τὰ κατάλοιπα τοῦ Ισραηλ, ἐπιστρέψατε ὡς ὁ τρυγῶν ἐπὶ τὸν κάρταλλον αὐτοῦ.

καλάθι με προσφορές πιστών που χρησιμοποιούνταν σε γιορτές

※ 3ος/2ος πκε αιώνας ⌘ Παλαιὰ Διαθήκη κατά την μετάφραση των Εβδομήκοντα , Δευτερονόμιον, 26.2 (26.2-26.4)

καὶ λήψῃ ἀπὸ τῆς ἀπαρχῆς τῶν καρπῶν τῆς γῆς σου, ἧς Κύριος ὁ Θεός σου δίδωσί σοι, καὶ ἐμβαλεῖς εἰς κάρταλλον καὶ πορεύσῃ εἰς τὸν τόπον, ὃν ἂν ἐκλέξηται Κύριος ὁ Θεός σου ἐπικληθῆναι τὸ ὄνομα αὐτοῦ ἐκεῖ, καὶ ἐλεύσῃ πρὸς τὸν ἱερέα, ὃς ἔσται ἐν ταῖς ἡμέραις ἐκείναις, καὶ ἐρεῖς πρὸς αὐτόν· ἀναγγέλλω σήμερον Κυρίῳ τῷ Θεῷ μου ὅτι εἰσελήλυθα εἰς τὴν γῆν, ἣν ὤμοσε Κύριος τοῖς πατράσιν ἡμῶν δοῦναι ἡμῖν. καὶ λήψεται ὁ ἱερεὺς τὸν κάρταλλον ἐκ τῶν χειρῶν σου καὶ θήσει αὐτὸν ἀπέναντι τοῦ θυσιαστηρίου Κυρίου τοῦ Θεοῦ σου,


ἀθήρωμα

ἀθήρωμα
-ατος

: ἀθήρωμα (ελληνιστική κοινή) < ἀθήρη + -μα

μορφή οιδήματος ή όγκου

※ 2ος κε αιώνας ⌘ Γαληνός, De methodo medendi, 14.12, @scaife.perseus

συνηθέστατα δὲ γιγνόμενα τοῦ γένους τοῦδε τῶν νοσημάτων εἴδη ἐστὶ τρία, προσηγορίας ἕκαστον αὐτῶν ἰδίας τετυχηκὸς, ἀθήρωμα καὶ μελικηρὶς καὶ στεάτωμα, ἀπὸ τῆς ὁμοιότητος τῶν περιεχομένων οὐσιῶν κατὰ τοὺς ὄγκους. ἔστι γὰρ αὐτῶν ἡ μέν τις οἷόν περ τὸ στέαρ, ἡ δὲ οἷον μέλι, καί τις ἀθήρᾳ παραπλήσιος.


ἅλμη

: ἅλμη < ἅλς • Η Ετυμολογία χρειάζεται ανάπτυξη με τεκμηρίωση. Μπορείτε να βοηθήσετε;

ἁλμυρός

και τα παράγωγά του

θαλασσινό νερό

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ὀδύσσεια, 5 (ε. Ἀπόπλους Ὀδυσσέως παρὰ Καλυψοῦς.), στίχ. 322 (322-323 )

ὀψὲ δὲ δή ῥ᾽ ἀνέδυ, στόματος δ᾽ ἐξέπτυσεν ἅλμην | πικρήν, ἥ οἱ πολλὴ ἀπὸ κρατὸς κελάρυζεν.
#:::Κάποια στιγμή ωστόσο ανάβλεψε, φτύνει από το στόμα του πικρή την άρμη | (σαν χείμαρρος κελάρυσε καθώς του βγαίνει απ᾽ το κεφάλι),
#::: Μετάφραση σε πεζό (2006): Δημήτρης Ν. Μαρωνίτης, @greek‑language.gr

αλμυρό νερό, άρμη

για συντήρηση τροφίμων

※ 5ος αιώνας πκε ⌘ Ἡρόδοτος, Ἱστορίαι, 2 (Εὐτέρπη), 77.4

ἰχθύων δὲ τοὺς μὲν πρὸς ἥλιον αὐήναντες ὠμοὺς σιτέονται, τοὺς δὲ ἐξ ἅλμης τεταριχευμένους.
#::: Τα ψάρια τα τρώνε ωμά, άλλα ξεραμένα στον ήλιο, άλλα παστωμένα στην άρμη.
#:::Μετάφραση (1992): Λεωνίδας Ζενάκος Αθήνα:Γκοβόστης @greek‑language.gr

για κακή ποιότητα εδάφους

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Ξενοφῶν, Οἰκονομικός, 20.12

καὶ ὁπόσα δὲ θεραπείας δεῖται ἡ γῆ, ὑγροτέρα γε οὖσα πρὸς τὸν σπόρον ἢ ἁλμωδεστέρα πρὸς φυτείαν, καὶ ταῦτα γιγνώσκουσι μὲν πάντες καὶ ὡς τὸ ὕδωρ ἐξάγεται τάφροις καὶ ὡς ἡ ἅλμη κολάζεται μιγνυμένη πᾶσι τοῖς ἀνάλμοις, καὶ ὑγροῖς [τε] καὶ ξηροῖς·
#::: Και πόση περιποίηση χρειάζεται το χώμα, όταν είναι πιο υγρό για τη σπορά ή πιο αλμυρό για το φύτεμα, και αυτά τα ξέρουν όλοι· και πώς βγαίνει το νερό με χαντάκια, και πώς μετριάζεται η αλμύρα, αν αναμειχθεί με όλα τα μη αλμυρά και τα υγρά και τα ξερά.
#::: Μετάφραση (2007): Έφη Δημητριάδου-Τουφεξή. Θεσσαλονίκη:Ζήτρος @greek‑language.gr

κρούστα αλατιού στο σώμα από το θαλασσινό νερό

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ὀδύσσεια, στη Βικιθήκη

6 (ζ. Ὀδυσσέως ἄφιξις εἰς Φαίακας.), στίχ. 225 (224-226 )
#:*: αὐτὰρ ὁ ἐκ ποταμοῦ χρόα νίζετο δῖος Ὀδυσσεὺς | ἅλμην, ἥ οἱ νῶτα καὶ εὐρέας ἄμπεχεν ὤμους· | ἐκ κεφαλῆς δ᾽ ἔσμηχεν ἁλὸς χνόον ἀτρυγέτοιο.
#:*::Κι αυτός με το νερό του ποταμού, ο θείος Οδυσσεύς, | την άλμη απόνιψε που είχε καθήσει στους φαρδείς του ώμους και στην πλάτη, | κι έτριβε το κεφάλι του καλά, ώσπου το αλάτι να του φύγει της ατρύγητης θαλάσσης.
#:*:: Μετάφραση σε πεζό (2006): Δημήτρης Ν. Μαρωνίτης, @greek‑language.gr
#:* 23 (ψ. Ὀδυσσέως ὑπὸ Πηνελόπης ἀναγνωρισμός.), στίχ. 237
#:*: πολλὴ δὲ περὶ χροῒ τέτροφεν ἅλμη,
#:*::κι έπηξε η αρμύρα πάνω στο κορμί τους,
#:*:: Μετάφραση σε πεζό (2006): Δημήτρης Ν. Μαρωνίτης, @greek‑language.gr

αλμυρότητα της θάλασσας, η ίδια η θάλασσα


τέρετρον

τέρετρον
-ου

: τέρετρον < τείρω + -τρον

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ὀδύσσεια, 5 (ε. Ἀπόπλους Ὀδυσσέως παρὰ Καλυψοῦς.), στίχ. 246 (246-248 )

τόφρα δ᾽ ἔνεικε τέρετρα Καλυψώ, δῖα θεάων· | τέτρηνεν δ᾽ ἄρα πάντα καὶ ἥρμοσεν ἀλλήλοισι, | γόμφοισιν δ᾽ ἄρα τήν γε καὶ ἁρμονίῃσιν ἄρασσεν.
*:::Στην ώρα της, θεόμορφη κι η Καλυψώ φέρνει τα τρύπανα. | Κι αυτός τα ξύλα τρύπησε και τα σοφίλιασε, | ταιριάζοντάς τα με ξύλινα καρφιά κι αρμούς.
*::: Μετάφραση σε πεζό (2006): Δημήτρης Ν. Μαρωνίτης, @greek‑language.gr

※ 3ος αιώνας πκε αιώνας, Λεωνίδας ο Ταραντίνος στην ⌘ Παλατινή Ανθολογία, βιβλίο 6ο, επίγραμμα 205, στιχ. 7, @anthologiagraeca.org, @perseus.tufts.edu

τρύπανά τ᾽ εὐδίνητα, καὶ ὠκήεντα τέρετρα,

※ 1ος αιώνας κε αιώνας Φίλιππος ο Θεσσαλονικεύς στην ⌘Παλατινή Ανθολογία, βιβλίο 6ο επίγραμμα 103, στιχ. 5 (3-6), @anthologiagraeca.org, @perseus.tufts.edu

καὶ στιβαρὸν πέλεκυν στελεχητόμον, ἰθύδρομόν τε
πρίονα, μιλτείῳ στάγματι πειθόμενον,
τρύπανά θ᾽ ἑλκεσίχειρα, τέρετρά τε, μιλτοφυρῆ ρε
σχοῖνον, ὑπ᾽ ἀκρονύχῳ ψαλλομένην κανόνι, .


τερέτριον

: τερέτριον (ελληνιστική κοινή) < τέρετρ(ον) + υποκοριστικό επίθημα -ιον

μικρό τρυπάνι

υποκοριστικό


λευσμός

: λευσμός < λεύω + -σμός

λιθοβολισμός

※ 6ος/5ος πκε αιώνας ⌘ Αἰσχύλος, Εὐμενίδες, στίχ. 189 (186-190)

ἀλλ᾽ οὗ καρανιστῆρες ὀφθαλμωρύχοι | δίκαι σφαγαί τε, σπέρματός τ᾽ ἀποφθορᾷ | παίδων κακοῦται χλοῦνις, ἠδ᾽ ἀκρωνίαι | λευσμοί τε, καὶ μύζουσιν οἰκτισμὸν πολὺν | ὑπὸ ῥάχιν παγέντες.
*::: μα όπου σφαγές και δίκες κεφαλιών κομμένων, | ματιών βγαλμένων και γι᾽ αφανισμό του γένους | των παιδιών στίβουν τον αφρό κι ακρωτηριάζουν, | καταπετρώνουν και σπαραχτικά μουγκρίζουν | οι καρφωμένοι στα παλούκια.
*::: Μετάφραση (1911): Ιωάννης Ν. Γρυπάρης, Αθήνα:Φέξης @greek‑language.gr


χοιροσφαγεῖον

χοιροσφαγεῖον
-ου

: χοιροσφαγεῖον (ελληνιστική κοινή) < χοῖρος + σφαγεῖον
: ΑΠΟΓΟΝΟΙ: ⇘ νέα ελληνικά: χοιροσφαγείο

ο τόπος όπου σφάζονται οι χοίροι

→ χρειάζεται παράθεμα


χοιροκομεῖον

χοιροκομεῖον
-ου

: χοιροκομεῖον < χοῖρος + κομ(έω) + -εῖον

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Ἀριστοφάνης, Σφῆκες, στίχ. 844

[ΒΔ.] τουτὶ τί ἐστι; [ΦΙ.] χοιροκομεῖον Ἑστίας.
#::: [ΒΔΕ.] Ετούτο τί είναι; [ΦΙΛ.] Κλούβα· εδώ φυλάω γουρούνια για θυσία προς την Εστία.
#::: Μετάφραση (1967): Θρασύβουλος Σταύρου, Αθήνα: Τυποβιβλιοτεχνική @greek‑language.gr

επίδεσμος που χρησιμοποιούν οι γυναίκες


ἀκανθόχοιρος

ἀκανθόχοιρος
-ου

: ἀκανθόχοιρος (ελληνιστική κοινή) < ἄκανθα + χοῖρος

σκαντζόχοιρος

θηλαστικό ζώο


δέλφαξ

δέλφαξ
-ᾰκος

: δέλφαξ < → λείπει η ετυμολογία

θηλαστικό ζώο

※ 5ος αιώνας πκε ⌘ Ἡρόδοτος, Ἱστορίαι, 2 (Εὐτέρπη), 70.1

ἄγραι δέ σφεων πολλαὶ κατεστᾶσι καὶ παντοῖαι· ἣ δ᾽ ὦν ἐμοὶ δοκέει ἀξιωτάτη ἀπηγήσιος εἶναι, ταύτην γράφω. ἐπεὰν νῶτον ὑὸς δελεάσῃ περὶ ἄγκιστρον, μετίει ἐς μέσον τὸν ποταμόν, αὐτὸς δὲ ἐπὶ τοῦ χείλεος τοῦ ποταμοῦ ἔχων δέλφακα ζωὴν ταύτην τύπτει.
*::: Τους κροκοδείλους τούς πιάνουν με πολλούς και διάφορους τρόπους. Θα γράψω γι᾽ αυτόν που εμένα τουλάχιστον μου φαίνεται ότι αξίζει περισσότερο να αναφερθεί. Δολώνουν το αγκίστρι με σπάλα από γουρουνόπουλο, το ρίχνουν στη μέση του ποταμού και πάνε και κάθονται στην όχθη έχοντας κοντά τους ένα ζωντανό γουρουνόπουλο που το χτυπάνε.
*:::Μετάφραση (1992): Λεωνίδας Ζενάκος Αθήνα:Γκοβόστης @greek‑language.gr

※ 4ος πκε αιώνας ⌘ Ἀριστοτέλης, Τῶν περὶ τὰ ζῷα ἱστοριῶν, 6, 18 @scaife.perseus

Εἰσὶ δὲ τῶν ὑῶν αἱ μὲν εὐθὺς καλλίχοιροι μόνον, αἱ δ’ ἐπαυξανόμεναι τὰ τέκνα καὶ τὰς δέλφακας χρηστὰς γεννῶσιν.


δελφάκιον

δελφάκιον
-ου

: δελφάκιον < (δέλφαξ) δελφακ- + υποκοριστικό επίθημα -ιον

υποκοριστικό του δέλφαξ

υποκοριστικό

θηλαστικό ζώο

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Ἀριστοφάνης, Λυσιστράτη, στίχ. 1061 (1061-1062)

κἄστιν ἔτνος τι· καὶ δελφάκιον ἦν τί μοι, καὶ | τοῦτο τέθυχ᾽, ὥστε γεύσεσθ᾽ ἁπαλὰ καὶ καλά.
*::: Έχω φάβα, του γαλάτου γουρουνόπουλο σφαγμένο, | να χορτάστε τρυφερούλι, τραγανό ψητό της σούβλας.
*:::Μετάφραση (1965): Κώστας Βάρναλης, Αθήνα: Κέδρος @greek‑language.gr

※ 2ος αιώνας κε αιώνας, ⌘ o.claud.1.148, στ. 4, (1-8), @papyri.info

Ἀντωνίνῳ (ἑκατοντάρχῃ)
Κλήμης κουράτω̣ρ
χ(αίρειν).
ἠγόρασα δελφά̣[κια τρία],
δύο ἀνὰ δύο στα̣τ̣[ῆρας],
τὸ δʼ ἓν (δραχμῶν) ι. πέμψις(*) οὖ̣ν̣
ἐ̣πʼ αὐτά, ἐὰν αὐτῶν χρῄζη̣[ς](*),
καὶ τὸν χαλκόν.


σύλλημμα

σύλλημμα
-ατος

: σύλλημμα (ελληνιστική κοινή) < → λείπει η ετυμολογία


ἁρμός

: ἁρμός < *ἄρω

τα στερεώματα της πόρτας, μάνταλο της πόρτας

στον πληθυντικό

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Εὐριπίδης, Μήδεια, στίχ. 1315 (1314-1316)

χαλᾶτε κλῇδας ὡς τάχιστα, πρόσπολοι, | ἐκλύεθ᾽ ἁρμούς, ὡς ἴδω διπλοῦν κακόν | τοὺς μὲν θανόντας, τὴν δὲ — τείσωμαι δίκην.
#:::Tραβήξτε γρήγορα τις αμπάρες, δούλοι, | ελευθερώστε τα μάνταλα, να δω το διπλό κακό, | τα παιδιά μου νεκρά, και αυτή — εκδίκηση!
#::: Μετάφραση (2012): Θ. Κ. Στεφανόπουλος, Αθήνα: Κίχλη @greek‑language.gr

η άρθρωση ή η κλείδωση των οστών

※ 3ος/2ος πκε αιώνας ⌘ Παλαιὰ Διαθήκη κατά την μετάφραση των Εβδομήκοντα , Μακκαβαίων Δ', 10.5, @scaife.perseus

οἱ δὲ πικρῶς ἐνέγκαντες τὴν παρρησίαν τοῦ ἀνδρός, ἀρθρεμβόλοις ὀργάνοις τὰς χεῖρας αὐτοῦ καὶ τοὺς πόδας ἐξήρθρουν καὶ ἐξ ἁρμῶν ἀναμοχλεύοντες ἐξεμέλιζον,

ρωγμή, χαραμάδα

※ 1ος/2ος κε αιώνας ⌘ Πλούταρχος, Βίοι Παράλληλοι, Ἀλέξανδρος, 3.2

ἀποβαλεῖν δὲ τῶν ὄψεων αὐτὸν τὴν ἑτέραν, ἣν τῷ τῆς θύρας ἁρμῷ προσβαλών, κατώπτευσεν ἐν μορφῇ δράκοντος συνευναζόμενον τῇ γυναικὶ τὸν θεόν.
#:::ακόμη ο χρησμός έλεγε ότι θα χάσει το ένα από τα δύο μάτια του, εκείνο που κόλλησε στη χαραμάδα της πόρτας και είδε τον θεό να κοιμάται με τη γυναίκα του με τη μορφή φιδιού.
#:::Μετάφραση (2012): Γιαγκόπουλος, Α.Ι., Ζ.Ε. Μαλαθούνη. Θεσσαλονίκη: Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας. @greek‑language.gr


ἅρμοσμα

ἅρμοσμα
-ατος

: ἅρμοσμα < ἁρμόζω

εργασία της συναρμολόγησης

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Εὐριπίδης, Ἑλένη, στίχ. 411 (411-413)

τρόπις δ᾽ ἐλείφθη ποικίλων ἁρμοσμάτων, | ἐφ᾽ ἧς ἐσώθην μόλις ἀνελπίστωι τύχηι | Ἑλένη τε, Τροίας ἣν ἀποσπάσας ἔχω.
*:::Μου ξέμεινε η καρένα μόνο κι έτσι | πάνω της έχω ανέλπιστα γλιτώσει | με την Ελένη που ᾽φερα απ᾽ την Τροία.
*::: Μετάφραση (2006): Τάσος Ρούσσος, Αθήνα: ΟΕΔΒ @greek‑language.gr


βρῦτος

: βρῦτος < → λείπει η ετυμολογία

είδος μπύρας από κριθάρι

※ 2/3ος κε αιώνας ⌘ Ἀθήναιος ὁ Nαυκρατίτης, Δειπνοσοφισταί, 10, 67 , 447b, @scaife.perseus, @el.wikisource

πλὴν ἴδιόν τι συμβαίνει περὶ τὰς τῶν κριθῶν, τὸ καλούμενον πῖνον. ὑπὸ μὲν γὰρ τῶν λοιπῶν τε καὶ μεθυστικῶν οἱ μεθυσθέντες ἐπὶ πάντα τὰ μέρη πίπτουσι καὶ γὰρ ἐπὶ τὰ ἀριστερὰ καὶ δεξιὰ καὶ πρηνεῖς καὶ ὕπτιοι, μόνοι δὲ οἱ τῷ πίνῳ μεθυσθέντες εἰς τοὐπίσω καὶ ὕπτιοι κλίνονται ταν δὲ κρίθινον οἶνον καὶ βρῦτόν τινες καλοῦσιν, ὡς Σοφοκλῆς ἐν Τριπτολέμῳ·
βρῦτον δὲ τὸν χερσαῖον οὐ φίλον πιεῖν.
καὶ Ἀρχίλοχος·
ὥσπερ παρ’ αὐλῷ βρῦτον ἢ Θρέιξ ἀνὴρ
ἢ Φρὺξ ἔβρυζε· κύβδα δ’ ἦν πονευμένη.
*:::ΣτΕ: Ο Αθήναιος ο Ναυκρατίτης παραθέτει ένα απόσπασμα του ποιητή Σοφοκλή και ένα απόσπασμα του ποιητή Αρχίλοχου.


ἁρμογή

: ἁρμογή (ελληνιστική κοινή) < ἁρμόζω

σημείο σύνδεσης δύο πραγμάτων, αρμός

※ 1ος πκε αιώνας ⌘ Διόδωρος Σικελιώτης, Βιβλιοθήκη Ἱστορική, 2, 49.5 @scaife.perseus

ἐκ δὲ τούτων τὰς οἰκίας συλλέγοντες κατασκευάζουσιν, αἷς ὅταν ἐκ τοῦ περιέχοντος προσπέσωσι ψεκάδες, τὸ διατηκόμενον ὑπὸ τῆς ἰκμάδος δυρρεῖ εἰς τὰς ἁρμογὰς τῶν λίθων, καὶ πηγνύμενον συμφυεῖς ἀπεργάζεται τοίχους.

※ '1ος κε' αιώνας Ιώσηπος, Ἰουδαϊκὴ ἀρχαιολογία, 15.399 @scaife.perseus

ὥστʼ ἄπειρον εἶναι τό τε μέγεθος τῆς δομῆς καὶ τὸ ὕψος τετραγώνου γεγενημένης, ὡς τὰ μὲν μεγέθη τῶν λίθων ἀπὸ μετώπου κατὰ τὴν ἐπιφάνειαν ὁρᾶσθαι, τὰ δʼ ἐντὸς σιδήρῳ διησφαλισμένα συνέχειν τὰς ἁρμογὰς ἀκινήτους τῷ παντὶ χρόνῳ.

συναρμολόγηση

※ 2ος αιώνας πκε αιώνας ⌘ Πολύβιος, Ἱστορίαι, 18.29.2 @scaife.perseus

τὸ δὲ τῶν σαρισῶν μέγεθός ἐστι κατὰ μὲν τὴν ἐξ ἀρχῆς ὑπόθεσιν ἑκκαίδεκα πηχῶν, κατὰ δὲ τὴν ἁρμογὴν τὴν πρὸς τὴν ἀλήθειαν δεκατεττάρων,

※ 2ος αιώνας πκε αιώνας ⌘ Πολύβιος, Ἱστορίαι, 11.9.1 @scaife.perseus

μεγάλα μὲν γὰρ ἔφη τὴν λαμπρότητα συμβάλλεσθαι πρὸς ἔκπληξιν τῶν ὑπεναντίων, πολλὰ δὲ συνεργεῖν τὴν ἐκ τῆς ἐπισκευῆς ἁρμογὴν τῶν ὅπλων εἰς τὴν χρείαν.

προσαρμογή, αρμονία

σύμφυση δύο οστών χωρίς άρθρωση

διαβάθμιση των αποχρώσεων


ὑπόργημα

ὑπόργημα
-ατος

: ὑπόργημα < άλλη μορφή του ὑπούργημα

ιωνικός τύπος του ὑπούργημα

※ 5ος αιώνας πκε ⌘ Ἡρόδοτος, Ἱστορίαι, 1 (Κλειώ), 137.1

ἀλλὰ λογισάμενος ἢν εὑρίσκῃ πλέω τε καὶ μέζω τὰ ἀδικήματα ἐόντα τῶν ὑποργημάτων, οὕτω τῷ θυμῷ χρᾶται.
*::: Αλλά, αφού πρώτα σκεφτεί, αν βρει πως τα αδικήματα είναι περισσότερα από τις καλές υπηρεσίες, τότε μόνον αφήνει το θυμό του να ξεσπάσει.
*:::Μετάφραση (1964): Δημήτρης Ν. Μαρωνίτης Αθήνα:Γκοβόστης @greek‑language.gr


χιμέτλη

: χιμέτλη (ελληνιστική κοινή) < → λείπει η ετυμολογία


νεκρέγερσις

νεκρέγερσις
-εως

: νεκρέγερσις < → λείπει η ετυμολογία

※ 4ος αιώνας κε αιώνας Γρηγόριος Ναζιανζηνός, Christus patiens, @catholiclibrary.org

Μείνω σ' οὖν ἔτι σμικρὸν χρόνον, ἢν τριττὸν ἦμαρ λαμπροφεγγὲς εἰσίδω, ὡς αὐτὸς εἶπας νεκρέγερσιν μηνύων, κἀγὼ πέποιθα καὶ στέγω ταῖς ἐλπίσι.


πάρδος

πάρδος
-ου
πάρδαλις

: πάρδος < (άμεσο δάνειο) λατινική pardus < αρχαία ελληνική πάρδαλις (αντιδάνειο)

θηλαστικό ζώο


φῶξις

: φῶξις (ελληνιστική κοινή) < → λείπει η ετυμολογία


φυσίαμα

φυσίαμα
-ατος

: φυσίαμα < → λείπει η ετυμολογία

δυνατό φύσημα αναπνοής, ρουθούνισμα

※ 6ος/5ος πκε αιώνας ⌘ Αἰσχύλος, Εὐμενίδες, στίχ. 53 (51-53)

ἄπτεροί γε μὴν ἰδεῖν | αὗται, μέλαιναι δ᾽, ἐς τὸ πᾶν βδελύκτροποι· | ῥέγκουσι δ᾽ οὐ πλατοῖσι φυσιάμασιν·
*::: μ᾽ αυτές όμως φτερά δεν έχουν, | μαύρες και βδελύγματα είναι | κι έτσι αγκομαχητά ρουχνίζουν, που να φεύγεις·
*::: Μετάφραση (1911): Ιωάννης Ν. Γρυπάρης, Αθήνα:Φέξης @greek‑language.gr


διαμύδησις

διαμύδησις
-εως

: διαμύδησις (ελληνιστική κοινή) < διαμυδάω

για οστό ή ιστό


σεληνίτης

σεληνίτης
-ου

: σεληνίτης (ελληνιστική κοινή) < → λείπει η ετυμολογία

λαός της Αρκαδίας

στον πληθυντικό

φανταστικός κάτοικος της σελήνης

ως κύριο όνομα

※ 2ος κε αιώνας ⌘ Λουκιανός, 13, 20 Ἀληθὴς Ἱστορία ἢ Ἀληθὴ διηγήματα @wikisource

ὤμοσαν δὲ Ἡλιωτῶν μὲν Πυρωνίδης καὶ Θερείτης καὶ Φλόγιος, Σεληνιτῶν δὲ Νύκτωρ καὶ Μήνιος καὶ Πολυλάμπης.


μοσχάριον

μοσχάριον
-ου

: μοσχάριον (ελληνιστική κοινή) < μόσχ(ος) + υποκοριστικό επίθημα -άριον

θηλαστικό ζώο

※ 3ος/2ος πκε αιώνας ⌘ Παλαιὰ Διαθήκη κατά την μετάφραση των Εβδομήκοντα , Γένεσις, 18.8

ἔλαβεν δὲ βούτυρον καὶ γάλα καὶ τὸ μοσχάριον, ὃ ἐποίησεν, καὶ παρέθηκεν αὐτοῖς, καὶ ἐφάγοσαν· αὐτὸς δὲ παρειστήκει αὐτοῖς ὑπὸ τὸ δένδρον.


πηλάριον

πηλάριον
-ου

: πηλάριον (ελληνιστική κοινή) < πηλ(ός) + υποκοριστικό επίθημα -άριον

είδος αλοιφής για τα μάτια


νερτεροδρόμος

νερτεροδρόμος
-ου

: νερτεροδρόμος (ελληνιστική κοινή) < νέρτερος + -δρόμος

αγγελιοφόρος των νεκρών

※ 2ος κε αιώνας ⌘ Λουκιανός, 55, 41 Περὶ τῆς Περεγρίνου τελευτῆς @wikisource

καί τινας ἐπὶ τούτῳ πρεσβευτὰς τῶν ἑταίρων ἐχειροτόνησεν, νεκραγγέλους καὶ νερτεροδρόμους προσαγορεύσας.


κοίρανος

: κοίρανος < → λείπει η ετυμολογία

σε περίοδο ειρήνης ή πολέμου

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ἰλιάς, 2 (Β. Ὄνειρος. Διάπειρα. Βοιωτία ἢ κατάλογος νεῶν.), στίχ. 760

Οὗτοι ἄρ᾽ ἡγεμόνες Δαναῶν καὶ κοίρανοι ἦσαν·
#::* Ήσαν αυτοί των Δαναών οι πρώτοι πολεμάρχοι.
#::*:Έμμετρη μετάφραση (1922): Ιάκωβος Πολυλάς, @greek‑language.gr
#::* Αυτοί ήταν ηγεμόνες των Δαναών και αρχηγοί.
#::*:Μετάφραση λέξεων: Βικιλεξικό.

άρχοντας, κύριος

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ὀδύσσεια, 18 (σ. Ὀδυσσέως καὶ Ἴρου πυγμή.), στίχ. 106 (105-107 )

«ἐνταυθοῖ νῦν ἧσο σύας τε κύνας τ᾽ ἀπερύκων, | μηδὲ σύ γε ξείνων καὶ πτωχῶν κοίρανος εἶναι | λυγρὸς ἐών, μή πού τι κακὸν καὶ μεῖζον ἐπαύρῃ.»
#:::«Εδώ τώρα ξαπόστασε, σκιάχτρο για τα σκυλιά και τα γουρούνια, | κι άλλη φορά, κακόμοιρε, το αφεντικό μην παίξεις σε ξένους και φτωχούς, | μήπως σε βρει άλλο κακό χειρότερο.»
#::: Μετάφραση σε πεζό (2006): Δημήτρης Ν. Μαρωνίτης, @greek‑language.gr

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Σοφοκλῆς, Οἰδίπους ἐπὶ Κολωνῷ, στίχ. 1759

πῶς εἶπας, ἄναξ, κοίραν᾽ Ἀθηνῶν;
#::Πώς είπες, της Αθήνας βασιλιά και κύριε;
#:::Μετάφραση (2004): Δημήτρης Ν. Μαρωνίτης, Αθήνα: ΜΙΕΤ @greek‑language.gr


ἄναμμα

ἄναμμα
-ατος

: ἄναμμα (ελληνιστική κοινή) < ἀνάπτω + -μα

φλεγόμενη ύλη, καθετί που φλέγεται


ἀρχιεπίσκοπος

ἀρχιεπίσκοπος
-ου

: ἀρχιεπίσκοπος (ελληνιστική κοινή) < → λείπει η ετυμολογία

αρχιεπίσκοπος

εκκλησιαστικός όρος

※ 4ος αιώνας κε αιώνας Αθανάσιος Αλεξανδρείας, Narratio de cruce seu imagine Berytensi, @catholiclibrary.org

Πολλαῖς οὖν εὐφημίαις δοξάσαντες τὸν Θεὸν, τήν τε εἰκόνα τῷ ἀρχιεπισκόπῳ δείξαντες, καὶ ἀπαγγείλαντες ἃ ἐποίησαν τὴν τοῦ Χριστοῦ εἰκόνα, τό τε αἷμα καὶ τὸ ὕδωρ ἐμήνυον, καὶ τὸ πῶς ἐξελήλυθεν ἀπὸ τῆς πλευρᾶς τῆς εἰκόνος, τῶν τε ἀπείρων θαυμάτων τὰ γεγονότα.

※ 4ος αιώνας κε αιώνας ⌘ Επιφάνιος Κωνσταντίας ή Σαλαμίνας, Πανάριον, 3.152, @catholiclibrary.org

ὅσαι γὰρ ἐκκλησίαι τῆς καθολικῆς ἐκκλησίας ἐν Ἀλεξανδρείᾳ ὑπὸ ἕνα ἀρχιεπίσκοπον τυγχάνουσιν οὖσαι καὶ κατ' ἰδίαν ταύταις ἐπιτεταγμένοι εἰσὶ πρεσβύτεροι, διὰ τὰς ἐκκλησιαστικὰς χρείας τῶν οἰκητόρων πλησίον ἑκάστης ἐκκλησίας * αὐτῶν, τῶν καὶ ἀμφόδων ἤτοι λαυρῶν ἐπιχωρίως καλουμένων ὑπὸ τῶν τὴν Ἀλεξανδρέων κατοικούντων πόλιν.


κρείων

κρείων
-οντος
κρείουσα
κρέουσα

: κρείων < → λείπει η ετυμολογία

άρχοντας, κυβερνήτης, κύριος

για βασιλείς

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ἰλιάς, στη Βικιθήκη

1 (Α. Λοιμός. Μῆνις.), στίχ. 355 (355-356 )
*:*: ἦ γάρ μ᾽ Ἀτρεΐδης εὐρὺ κρείων Ἀγαμέμνων | ἠτίμησεν· ἑλὼν γὰρ ἔχει γέρας, αὐτὸς ἀπούρας.»·
*:*::ιδού τώρα με ατίμασεν ο μέγας Αγαμέμνων, | ότι μου άρπαξεν αυτός το δώρο μου και το ᾽χει».
*:*:: Έμμετρη μετάφραση (1922): Ιάκωβος Πολυλάς, @greek‑language.gr
*:* 21 (Φ. Μάχη παραποτάμιος.), στίχ. 194 (194-197 )
*:*: τῷ οὐδὲ κρείων Ἀχελώϊος ἰσοφαρίζει, | οὐδὲ βαθυρρείταο μέγα σθένος Ὠκεανοῖο, | ἐξ οὗ περ πάντες ποταμοὶ καὶ πᾶσα θάλασσα | καὶ πᾶσαι κρῆναι καὶ φρείατα μακρὰ νάουσιν·
*:*:: Που μήτε ο μέγας προς αυτόν συγκρίνεται Αχελώος, | μήτ᾽ η ορμή του Ωκεανού με το βαθύ του ρεύμα | απ᾽ όπου όλες οι θάλασσες και οι ποταμοί πηγάζουν | και όλες οι βρύσες εις την γην και τα βαθιά πηγάδια·
*:*:: Έμμετρη μετάφραση (1922): Ιάκωβος Πολυλάς, @greek‑language.gr

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ὀδύσσεια, 8 (θ. Ὀδυσσέως σύστασις πρὸς Φαίακας.), στίχ. 401 (401-402 )

«Ἀλκίνοε κρεῖον, πάντων ἀριδείκετε λαῶν, | τοιγὰρ ἐγὼ τὸν ξεῖνον ἀρέσσομαι, ὡς σὺ κελεύεις.
*:::«Αλκίνοε κραταιέ, περίβλεπτε σ᾽ όλη τη χώρα, | εγώ είμαι πρόθυμος, όπως το παραγγέλλεις, να δείξω τη συγγνώμη μου στον ξένο·
*::: Μετάφραση σε πεζό (2006): Δημήτρης Ν. Μαρωνίτης, @greek‑language.gr


σωροβόλιον

σωροβόλιον
-ου

: σωροβόλιον (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική σωρός + βάλλω + -ίον


σώσανδρον

σώσανδρον
-ου

: σώσανδρον (ελληνιστική κοινή) < σῴζω + ἀνήρ

το ποώδες φυτό δελφίνιο


σώρακος

: σώρακος < σωρός + -ακος

δοχείο, καλάθι

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Ἀριστοφάνης, Απόσπασμα 248 @poesialatina.it

κακῶν τοσούτων ξυνελέγη μοι σώρακος.

※ 4ος πκε αιώνας, Επιγραφή από τη Δήλο. ID 104(29), στίχ. 17 @epigraphy.packhum.org

σώρακο[ι] τοξευμάτων


ὑοσκύαμος

ὑοσκύαμος
-ου

: ὑοσκύαμος < → λείπει η ετυμολογία

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Ἱπποκράτης, Περὶ νούσων [νόσων], (De morbis i-iii), 2.43, @scaife.perseus

ἢν δὲ μὴ ταῦτα ποιήσαντι παύηται, διαλείπων δύο λήψιας μετὰ τὴν κάτω κάθαρσιν, λούσας αὐτὸν πολλῷ θερμῷ, πῖσον τοῦ καρποῦ τοῦ ὑοσκυάμου ὅσον κέγχρον, καὶ μανδραγόρου ἴσον, καὶ ὀποῦ τρεῖς κυάμους, καὶ τριφύλλου ἴσον, ἐν οἴνῳ ἀκρήτῳ πιέειν.

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Ξενοφῶν, Οἰκονομικός, 1.13

[ΣΩΚΡΑΤΗΣ] εἰ γοῦν τις χρῷτο τῷ ἀργυρίῳ ὥστε πριάμενος οἷον ἑταίραν διὰ ταύτην κάκιον μὲν τὸ σῶμα ἔχοι, κάκιον δὲ τὴν ψυχήν, κάκιον δὲ τὸν οἶκον, πῶς ἂν ἔτι τὸ ἀργύριον αὐτῷ ὠφέλιμον εἴη;
[ΚΡΙΤΟΒΟΥΛΟΣ] Οὐδαμῶς, εἰ μή πέρ γε καὶ τὸν ὑοσκύαμον καλούμενον χρήματα εἶναι φήσομεν, ὑφ᾽ οὗ οἱ φαγόντες παραπλῆγες γίγνονται.
*::: [ΣΩΚΡΑΤΗΣ] Εάν λοιπόν κάποιος χρησιμοποιούσε τα χρήματά του για ν᾽ αγοράσει λόγου χάρη μιαν εταίρα, και εξαιτίας της θα έβλαπτε το σώμα του, την ψυχή του και τον «οίκο» του, πώς ήταν δυνατό τα χρήματα να του είναι ακόμη ωφέλιμα;
[ΚΡΙΤΟΒΟΥΛΟΣ] Καθόλου. Εκτός και αν ισχυριστούμε πως αποτελεί ένα αγαθό το φυτό που το λένε υοσκύαμο· από αυτό γίνονται παράφρονες όσοι το τρώνε.
*::: Μετάφραση (2007): Έφη Δημητριάδου-Τουφεξή. Θεσσαλονίκη:Ζήτρος @greek‑language.gr


ὑοφορβεῖον

ὑοφορβεῖον
-ου

: ὑοφορβεῖον (ελληνιστική κοινή) < → λείπει η ετυμολογία

χοιροτροφείο, χοιροστάσιο


πωλοδάμνης

πωλοδάμνης
-ου

: πωλοδάμνης < πῶλος + δάμνημι (δαμάζω)

δαμαστής αλόγων

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Ξενοφῶν, Οἰκονομικός, 13.7

οἵ τε γοῦν πῶλοι μανθάνουσιν ὑπακούειν τοῖς πωλοδάμναις τῷ ὅταν μὲν πείθωνται τῶν ἡδέων τι αὐτοῖς γίγνεσθαι, ὅταν δὲ ἀπειθῶσι πράγματα ἔχειν, ἔστ᾽ ἂν ὑπηρετήσωσι κατὰ γνώμην τῷ πωλοδάμνῃ·
*:::Τα πουλάρια μαθαίνουν να υπακούουν στους ιπποδαμαστές τους με το να παίρνουν κάτι που τους ευχαριστεί όταν υπακούουν, και με το να ταλαιπωρούνται όταν δεν υπακούουν, μέχρι να γίνουν υποχείρια στη θέληση του 'δαμαστή.
*::: Μετάφραση (2007): Έφη Δημητριάδου-Τουφεξή. Θεσσαλονίκη:Ζήτρος @greek‑language.gr


γομάριον

γομάριον
-ου

: γομάριον (ελληνιστική κοινή) < (γόμος) γομ- + υποκοριστικό επίθημα -άριον
: ΑΠΟΓΟΝΟΙ: ⇒ μεσαιωνικά ελληνικά: γομάριν, ⇒ νέα ελληνικά: γομάρι


ἀπελάτης

ἀπελάτης
-ου

: ἀπελάτης (ελληνιστική κοινή) < → λείπει η ετυμολογία


θέωσις

: θέωσις < θεόω
: ΑΠΟΓΟΝΟΙ: ⇘ νέα ελληνικά: θέωση

αποθέωση, θεοποίηση


ὀβελός

: ὀβελός < → λείπει η ετυμολογία

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ἰλιάς, 1 (Α. Λοιμός. Μῆνις.), στίχ. 465 (464-468 )

αὐτὰρ ἐπεὶ κατὰ μῆρε κάη καὶ σπλάγχνα πάσαντο, | μίστυλλόν τ᾽ ἄρα τἆλλα καὶ ἀμφ᾽ ὀβελοῖσιν ἔπειραν, | ὤπτησάν τε περιφραδέως, ἐρύσαντό τε πάντα. | αὐτὰρ ἐπεὶ παύσαντο πόνου τετύκοντό τε δαῖτα, | δαίνυντ᾽, οὐδέ τι θυμὸς ἐδεύετο δαιτὸς ἐΐσης.
#:::και αφού καήκαν τα μεριά κι εγεύθηκαν τα σπλάχνα, | ελιάνισαν τα επίλοιπα τα πέρασαν στες σούβλες, | και αφού με τέχνην τα ᾽ψησαν, απ᾽ την φωτιά τα επήραν | και άμ᾽ απ᾽ τον κόπον έπαυσαν κι ετοίμασαν το γεύμα, | ετρώγαν κι όλ᾽ ισόμοιρα χαρήκαν το τραπέζι·
#:::Έμμετρη μετάφραση (1922): Ιάκωβος Πολυλάς, @greek‑language.gr

※ 5ος αιώνας πκε ⌘ Ἡρόδοτος, Ἱστορίαι, 2 (Εὐτέρπη), 41.3

τῶν εἵνεκα οὔτε ἀνὴρ Αἰγύπτιος οὔτε γυνὴ ἄνδρα Ἕλληνα φιλήσειε ἂν τῷ στόματι, οὐδὲ μαχαίρῃ ἀνδρὸς Ἕλληνος χρήσεται οὐδ᾽ ὀβελοῖσι οὐδὲ λέβητι, οὐδὲ κρέως καθαροῦ βοὸς διατετμημένου Ἑλληνικῇ μαχαίρῃ γεύσεται.
#::: Για τον λόγο αυτό, ουδέποτε Αιγύπτιος ή Αιγυπτία θα φιλούσαν Έλληνα στο στόμα ούτε θα χρησιμοποιούσαν το μαχαίρι του, τη σούβλα του ή το λεβέτι του, ούτε θα γεύονταν κρέας από αγνό βόδι, εφόσον το βόδι θα ήταν τεμαχισμένο με ελληνικό μαχαίρι.
#:::Μετάφραση (1992): Λεωνίδας Ζενάκος Αθήνα:Γκοβόστης @greek‑language.gr

※ 5ος αιώνας πκε ⌘ Ἡρόδοτος, Ἱστορίαι, 2 (Εὐτέρπη), 170.2

καὶ ἐν τῷ τεμένεϊ ὀβελοὶ ἑστᾶσι μεγάλοι λίθινοι,
#::: Και μέσα στο τέμενος είναι στημένοι μεγάλοι πέτρινοι οβελίσκοι
#:::Μετάφραση (1992): Λεωνίδας Ζενάκος Αθήνα:Γκοβόστης @greek‑language.gr

ταυτόσημο με το ὀβολός

οριζόντια γραμμή ως ένδειξη από γραμματικούς ότι ένα κείμενο ήταν πλαστό


μαρῖνος

: μαρῖνος < → λείπει η ετυμολογία
: Σημείωση: Δεν σχετίζεται με το λατινικό marinus

είδος θαλάσσιου ψαριού

※ 4ος πκε αιώνας ⌘ Ἀριστοτέλης, Τῶν περὶ τὰ ζῷα ἱστοριῶν, 6, 17 @scaife.perseus

Κύουσι δὲ πλεῖστον χρόνον οὓς καλοῦσί τινες μαρίνους.


δαιτρός

: δαιτρός < δαίω + -τρός

που τεμαχίζει και μοιράζει το κρέας στο τραπέζι, τραπεζοκόμος

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ὀδύσσεια, στη Βικιθήκη

1 (α. Ἀθηνᾶς παραίνεσις πρὸς Τηλέμαχον.), στίχ. 141 (141-143 )
#:*: δαιτρὸς δὲ κρειῶν πίνακας παρέθηκεν ἀείρας | παντοίων, παρὰ δέ σφι τίθει χρύσεια κύπελλα, | κῆρυξ δ᾽ αὐτοῖσιν θάμ᾽ ἐπῴχετο οἰνοχοεύων.
#:*::Στα χέρια του σηκώνοντας ο τραπεζάρχης δίσκους με κρέατα | κάθε λογής, τους τα παρέθεσε, στο πλάι ακούμπησε κούπες χρυσές, | και κάθε τόσο ο κήρυκας περνούσε, γεμίζοντας κρασί τα κύπελλά τους.
#:*:: Μετάφραση σε πεζό (2006): Δημήτρης Ν. Μαρωνίτης, @greek‑language.gr
#:* 17 (ρ. Τηλεμάχου καὶ Ὀδυσσέως ἐπάνοδος εἰς Ἰθάκην.), στίχ. 331 (330-332 )
#:*: ὁ δὲ παπτήνας ἕλε δίφρον | κείμενον, ἔνθα τε δαιτρὸς ἐφίζεσκε κρέα πολλὰ | δαιόμενος μνηστῆρσι δόμον κάτα δαινυμένοισι·
#:*::εκείνος, με το μάτι ψάχνοντας, βρήκε και πιάνει | άδειο σκαμνί, όπου συνήθιζε να κάθεται ο μοιραστής, | λιανίζοντας για τους μνηστήρες τα πολλά τους κρέατα κάθε φορά που στρώνονταν αυτοί να φάνε.
#:*:: Μετάφραση σε πεζό (2006): Δημήτρης Ν. Μαρωνίτης, @greek‑language.gr

ιερέας που εκτελούσε χρέη δαιτρού στα Διπόλια σύμφωνα με κληρονομικό δικαίωμα


Ἀκραιφιάς

: Ἀκραιφιάς < Ἀκραιφί(α) + -άς

θηλυκό του Ἀκραίφιος

ελληνιστική κοινή

πατριδωνυμικό


Ἀκραίφιος

Ἀκραίφιος
Ἀκραιφιάς

: Ἀκραίφιος < Ἀκραιφ(ία) + -ιος

ο καταγόμενος από την Ἀκραιφία

ελληνιστική κοινή

πατριδωνυμικό


ἀμνησικακία

ἀμνησικακία
-ας

: ἀμνησικακία (ελληνιστική κοινή) < ἀμνησίκακος

η έλλειψη μνησικακίας, ανεξικακία, συγχώρηση

※ 3ος/2ος πκε αιώνας ⌘ Παλαιὰ Διαθήκη κατά την μετάφραση των Εβδομήκοντα , Μακκαβαίων Γ', 3.21

ἐν δὲ τούτοις πρὸς τοὺς ὁμοφύλους αὐτῶν ἀμνησικακίαν ἅπασι γνωρίζοντες, διά τε τὴν συμμαχίαν καὶ τὰ πεπιστευμένα μετὰ ἁπλότητος αὐτοῖς ἀρχῆθεν μύρια πράγματα τολμήσαντες ἐξαλλοιῶσαι, ἐβουλήθημεν καὶ πολιτείας αὐτοὺς Ἀλεξανδρέων καταξιῶσαι καὶ μετόχους τῶν ἀεὶ ἱερέων καταστῆσαι.


Κωπαιεύς

: Κωπαιεύς < Κῶπαι + -εύς

κάτοικος της πόλης Κῶπαι στη Βοιωτία

πατριδωνυμικό


Ὀλμωνεύς

: Ὀλμωνεύς < Ὄλμων(ες) + -εύς

ο κάτοικος της πόλης Ὄλμωνες

ελληνιστική κοινή

πατριδωνυμικό


Ἀσπληδόνιος

: Ἀσπληδόνιος < αρχαία ελληνική Ἀσπληδών, Ασπληδόν(ος) + -ιος

ο κάτοικος της πόλης Ἀσπληδών

ελληνιστική κοινή

πατριδωνυμικό


ἀστραγάλιον

ἀστραγάλιον
-ου

: ἀστραγάλιον < ἀστράγαλ(ος) + υποκοριστικό επίθημα -ίον

υποκοριστικό του ἀστράγαλος