οἰνόγαλα

: οἰνόγαλα < (αρχαία ελληνική οἶνος) οἰνό- + γάλα

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Ἱπποκράτης, De muliebribus Γυναικεῖα, 1.80, @scaife.perseus

Ἢ κολοκυνθίδας ἀγρίας δύο ἀποβρέξας ἐν οἰνογάλακτι ἑφθῷ ὅσον τέσσαρας κοτύλας, μίαν ἀπηθέειν, καὶ ξυμμίσγειν ἔλαιον ναρκίσσινον, καὶ κλύζειν


οἰνογάλακτος

οἰνογάλακτος

γενική ενικού του οἰνόγαλα

ελληνιστική κοινή


ἀετός

: ἀετός, -οῦ < → λείπει η ετυμολογία

''επικός'' Κατηγορία:Επικοί τύποι ''ιωνικός τύπος''

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Σοφοκλῆς, Ἀντιγόνη, στίχ. 113 @scaife.perseus

ἀετὸς εἰς γᾶν ὣς ὑπερέπτα,

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Πλάτων, Πολιτεία, 10, 620b

ἔχθρᾳ δὲ καὶ ταύτην τοῦ ἀνθρωπίνου γένους διὰ τὰ πάθη ἀετοῦ διαλλάξαι βίον.
#:::και αυτή από έχθρα προς το ανθρώπινο γένος, για όσα είχε πάθει, προτίμησε βίο αϊτού.
#::: Μετάφραση (στη δημοτική, χ.χ.): Ιωάννης Γρυπάρης. Θεσσαλονίκη: ΚΕΓ, 2015 (στην καθαρεύουσα, 1911, Εκδ.Φέξη) @greek‑language.gr

※ '1ος/2ος κε' αιώνας Αρριανός, Ἀλεξάνδρου Ἀνάβασις, 5.3.2

καὶ ὁ ἀετὸς ὅτι ἐκεῖσε ἐφοίτα δαισόμενος τῶν σπλάγχνων τοῦ Προμηθέως, καὶ ὁ Ἡρακλῆς ὅτι ἐκεῖσε ἀφικόμενος τόν τε ἀετὸν ἀπέκτεινε καὶ τὸν Προμηθέα τῶν δεσμῶν ἀπέλυσε.
#::: και ότι εκεί ερχόταν κάθε τόσο ο αετός, για να πάρει τροφή από τα σπλάχνα του Προμηθέα, καθώς και ότι εκεί φθάνοντας ο Ηρακλής σκότωσε τον αετό και απήλλαξε τον Προμηθέα από τα δεσμά του.
#:::Μετάφραση (1986,1998), Θ.Χ. Σαρικάκης, @greek‑language.gr

※ 1ος/2ος κε αιώνας ⌘ Πλούταρχος, Βίοι Παράλληλοι Θεμιστοκλῆς, 26.3

καὶ μετὰ ταῦτα κατακοιμηθεὶς ὁ Θεμιστοκλῆς ὄναρ ἔδοξεν ἰδεῖν δράκοντα κατὰ τῆς γαστρὸς αὐτοῦ περιελιττόμενον καὶ προσανέρποντα τῷ τραχήλῳ· γενόμενον δ᾽ ἀετόν, ὡς ἥψατο τοῦ προσώπου, περιβαλόντα τὰς πτέρυγας ἐξᾶραι καὶ κομίζειν πολλὴν ὁδόν,
#:::Ύστερ᾽ απ᾽ αυτό ο Θεμιστοκλής έπεσε να κοιμηθεί και βυθισμένος στον ύπνο είδε ένα όνειρο. Του φάνηκε πως έβλεπε ένα μεγάλο φίδι να τυλίγεται γύρω από την κοιλιά του και να σέρνεται προς το λαιμό· έπειτα είδε πως το φίδι, μόλις του άγγιξε το πρόσωπο, έγινε μεμιάς αετός που τον αγκάλιασε με τις φτερούγες του, τον σήκωσε, τον έφερε μακριά·
#::: Μετάφραση (1965), Μιχάλης Οικονόμου, @greek‑language.gr

αρχιτεκτονική

λάβαρο των Περσών και των Ρωμαίων

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Ξενοφῶν, Κύρου Παιδεία, 7, 1.4 @scaife.perseus

ἦν δὲ αὐτῷ τὸ σημεῖον ἀετὸς χρυσοῦς ἐπὶ δόρατος μακροῦ ἀνατεταμένος. καὶ νῦν δʼ ἔτι τοῦτο τὸ σημεῖον τῷ Περσῶν βασιλεῖ διαμένει.

μυθικό φυτό που ευδοκιμούσε στη Λιβύη

στην αστρολογία και μαγεία

είδος αστερισμού (Aquila)


αἰετός

: αἰετός < → λείπει η ετυμολογία

επικός και ιωνικός τύπος του ἀετός

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ὀδύσσεια, 19 (τ. Ὀδυσσέως καὶ Πηνελόπης ὁμιλία. Νίπτρα.), στίχ. 543 (541-543 )

αὐτὰρ ἐγὼ κλαῖον καὶ ἐκώκυον ἔν περ ὀνείρῳ, | ἀμφὶ δ᾽ ἔμ᾽ ἠγερέθοντο ἐϋπλοκαμῖδες Ἀχαιαί, | οἴκτρ᾽ ὀλοφυρομένην ὅ μοι αἰετὸς ἔκτανε χῆνας.
*:::Εγώ, στο όνειρο μέσα, κλαίω και σφαδάζω, τριγύρω μου | μαζεύονται ντόπιες γυναίκες καλοπλέξουδες, συμπάσχοντας | για τον πικρό οδυρμό μου, που ένας αετός θανάτωσε τις χήνες μου.
*::: Μετάφραση σε πεζό (2006): Δημήτρης Ν. Μαρωνίτης, @greek‑language.gr

※ 6ος/5ος πκε αιώνας ⌘ Πίνδαροςʷ, Νεμεονίκαις, 5. Πυθέᾳ ‹Αἰγινήτῃ ἀγενείῳ› παγκρατιαστῇ, 22 (5.22)

καὶ πέραν πόντοιο πάλλοντ᾽ αἰετοί.
*:::και πέρ᾽ απ᾽ τα πέλαγα παίρνουν οι αητοί το πέταμά των.
*:::Μετάφραση (1936): Ιωάννης Γρυπάρης, @greek‑language.gr

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Σοφοκλῆς, Ἀντιγόνη, στίχ. 1040 (1040-1041)

οὐδ᾽ ἢν θέλωσ᾽ οἱ Ζηνὸς αἰετοὶ βορὰν | φέρειν νιν ἁρπάζοντες ἐς Διὸς θρόνους·
*:::ουδέ αν θέλουν του Δία οι αετοί | ν᾽ αρπάξουν και να πάνε τις σάρκες του στους θρόνους του,
*:::Μετάφραση (1940): Ιωάννης Ν. Γρυπάρης), Αθήνα: Εστία @greek‑language.gr


ἔναυσμα

ἔναυσμα
-ατος

: ἔναυσμα < ἐναύω

σπίθα, υπόλειμμα, απομεινάρι φωτιάς

ό,τι διεγείρει, ό,τι χρησιμεύει για εξέγερση, κίνητρο, ερέθισμα

※ 2ος/3ος αιώνας κε αιώνας ⌘ Κλήμης ο Αλεξανδρεύς, Paedagogus, Παιδαγωγός, 2.1.7, @scaife.perseus

αἱ δὲ εὐφροσύναι αὗται ἔναυσμά τι ἀγάπης ἔχουσιν ἐκ τῆς πανδήμου τροφῆς συνεθιζόμενον εἰς ἀίδιον τροφήν.

ό,τι δίνει ζωή στα ζώα

σπινθήρας, σπίθα, λάμψη

※ 2ος αιώνας πκε αιώνας ⌘ Πολύβιος, Ἱστορίαι, 9.28.8 @scaife.perseus

οὗτος πάλιν ὑπολαβὼν βραχύ τι τῆς Ἑλλάδος ἔναυσμα καταλείπεσθαι περὶ τὴν Θηβαίων πόλιν, τίνα τρόπον αὐτὴν διέφθειρε, πάντας ὑμᾶς οἴομαι κατανοεῖν.

※ 1ος αιώνας κε αιώνας Φίλων ο Ιουδαίος, De Praemiis Et Poenis Et De Exsecrationibus, 171, p. 437 M @scaife.perseus

ἀλλ’ εἰς εὐπατρίδας ἔχοντας ἐναύσματα τῆς εὐγενείας, ἀφ’ ὧν ἀναρριπισθέντων ἐξέλαμψεν ἡ πρὸ μικροῦ σβεσθεῖσα εὔκλεια.

※ 1ος/2ος κε αιώνας ⌘ Πλούταρχος, Βίοι Παράλληλοι Τίτος, 11.4 @scaife.perseus

ἀλλόφυλοι δὲ ἄνδρες, ἐναύσματα μικρὰ καὶ γλίσχρα κοινωνήματα παλαιοῦ γένους ἔχειν δοκοῦντες, ἀφʼ ὧν καὶ λόγῳ τι καὶ γνώμῃ τῶν χρησίμων ὑπάρξαι τῇ Ἑλλάδι θαυμαστὸν ἦν,


δυσκαταληψία

δυσκαταληψία
-ας

: δυσκαταληψία < δυσκατάληπτος < δυσ- + καταλαμβάνω < κατα-ληψ--ία

δυσκολία] στην κατανόηση

ελληνιστική κοινή


ἱρόν

ποιητικός & ιωνικός τύπος του ἱερόν

※ 5ος αιώνας πκε ⌘ Ἡρόδοτος, Ἱστορίαι, 1 (Κλειώ), 105.2

τῶν πλεόνων Σκυθέων παρεξελθόντων ἀσινέων ὀλίγοι τινὲς αὐτῶν ὑπολειφθέντες ἐσύλησαν τῆς Οὐρανίης Ἀφροδίτης τὸ ἱρόν.
*::: ενώ οι πιο πολλοί Σκύθες πέρασαν δίχως να πειράξουν τίποτε, μερικοί που ξέκοψαν και έμειναν πίσω, σύλησαν το ιερό της ουρανίας Αφροδίτης.
*:::Μετάφραση (1964): Δημήτρης Ν. Μαρωνίτης Αθήνα:Γκοβόστης @greek‑language.gr


προσκηνίων

γενική πληθυντικού του προσκήνιον


ποντίφεξ

ποντίφεξ
-ικος

: ποντίφεξ < (λόγιο δάνειο) λατινική pontifex

ο ποντίφικας, Ρωμαίος αρχιερέας

ελληνιστική κοινή

άλλες μορφές: ποντίφηξ


πορθμεῖον

: πορθμεῖον < πορθμ(ός) + -εῖον

''ιωνικός τύπος''

πθ=1, πορθμήϊον

πορθμήϊον

πθ=1, πορθμήϊον

σημείο διάβασης, δίαυλος

πορθμείο, «φέρι μπόουτ»

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Ξενοφῶν, Ἑλληνικά, 5, 1.23

ἅτε ἐκ τοῦ λιμένος πλέων, πολλὰ καὶ ἁλιευτικὰ ἔλαβε καὶ πορθμεῖα ἀνθρώπων μεστά, καταπλέοντα ἀπὸ νήσων.
#:::καθώς μάλιστα έβγαινε από το λιμάνι αιχμαλώτισε πολλά πλεούμενα — και ψαράδικα, και πορθμεία γεμάτα κόσμο που έρχονταν από τα νησιά.
#::: Μετάφραση (2012, 1η:1966): Ρόδης Ρούφος. Θεσσαλονίκη: Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας @greek‑language.gr

※ 1ος/2ος κε αιώνας ⌘ Πλούταρχος, Βίοι Παράλληλοι Ἀλέξανδρος, 63.1

Ἐντεῦθεν ὁρμήσας Ἀλέξανδρος τὴν ἔξω θάλασσαν ἐπιδεῖν, καὶ πολλὰ πορθμεῖα κωπήρη καὶ σχεδίας πηξάμενος, ἐκομίζετο τοῖς ποταμοῖς ὑποφερόμενος σχολαίως.
#:::Από εκεί ο Αλέξανδρος ξεκίνησε να δει την έξω θάλασσα και, αφού ναυπήγησε πολλά πλοιάρια με κουπιά για το πέρασμα και σχεδίες, άφηνε να τον μεταφέρουν αργά αργά τα ρεύματα των ποταμών.
#:::Μετάφραση (2012), Α.Ι. Γιαγκόπουλος-Ζ.Ε. Μαλαθούνη, @greek‑language.gr

※ 2ος κε αιώνας ⌘ Λουκιανός, 77, 2.2 Νεκρικοί Διάλογοι/Χάρωνος καὶ Μενίππου @wikisource @scaife.perseus

[ΜΕΝΙΠΠΟΣ] Τούτου γε ἕνεκα νεωλκήσας τὸ πορθμεῖον παράμενε· πλὴν ἀλλ᾽ ὅ γε μὴ ἔχω, πῶς ἂν λάβοις;
#:::[ΜΕΝΙΠΠΟΣ] Γι᾽ αυτό λοιπόν τράβα το πλεούμενο στη στεριά και περίμενε. Αλλά αυτό που δεν έχω πώς θα μπορέσεις να το πάρεις;
#:::Μετάφραση (2002): Δημήτριος Α. Χρηστίδης, @greek‑language.gr

ναύλα πλοίου

※ 2ος κε αιώνας ⌘ Λουκιανός, 77, 2.1 Νεκρικοί Διάλογοι/Χάρωνος καὶ Μενίππου @wikisource @scaife.perseus

[Χάρων] Ἀπόδος, ὦ κατάρατε, τὰ πορθμεῖα.
#:::[Χάρων] Πλήρωσέ μου, καταραμένε, τα ναύλα.
#:::Μετάφραση (2002): Δημήτριος Α. Χρηστίδης, @greek‑language.gr

※ 2ος κε αιώνας ⌘ Λουκιανός, 40, 10 Περί πένθους @wikisource @scaife.perseus

οὐδ᾽ ὅτι πολὺ κάλλιον ἦν μὴ ἔχειν τὰ πορθμεῖα καταβαλεῖν·
#::: ούτε ότι θα ήταν πολύ καλύτερο να μην έχουν να πληρώσουν τα ναύλα·
#:::Μετάφραση (2002): Δημήτριος Α. Χρηστίδης, @greek‑language.gr


πορθμήϊον

: πορθμήϊον < → λείπει η ετυμολογία

ιωνικός τύπος του πορθμεῖον

※ 5ος αιώνας πκε ⌘ Ἡρόδοτος, Ἱστορίαι, 4 (Μελπομένη), 12.1

καὶ νῦν ἔστι μὲν ἐν τῇ Σκυθικῇ Κιμμέρια τείχεα, ἔστι δὲ πορθμήια Κιμμέρια, ἔστι δὲ καὶ χώρη οὔνομα Κιμμερίη, ἔστι δὲ Βόσπορος Κιμμέριος καλεόμενος.
*::: Και σήμερα υπάρχουν στη Σκυθία τείχη Κιμμερικά, υπάρχει πορθμός Κιμμερικός, υπάρχει και περιοχή που λέγεται Κιμμερία· υπάρχει κι ο Βόσπορος που ονομάζεται Κιμμερικός.
*:::Μετάφραση (1992): Ηλίας Σπυρόπουλος. Αθήνα:Γκοβόστης @greek‑language.gr

※ 5ος αιώνας πκε ⌘ Ἡρόδοτος, Ἱστορίαι, 7 (Πολύμνια), 25.2

ἀναπυθόμενος δὲ τοὺς χώρους καταβάλλειν ἐκέλευε ἵνα ἐπιτηδεότατον εἴη, ἄλλον ἄλλῃ ἀγινέοντας ὁλκάσι τε καὶ πορθμηίοισι ἐκ τῆς Ἀσίης πανταχόθεν.
*::: Κι αφού συγκέντρωσε πληροφορίες για τους κατάλληλους χώρους, διέταξε να τ᾽ αποθηκεύουν σ᾽ αυτούς, κι άλλοι να τα μεταφέρουν από κάθε μέρος της Ασίας με φορτηγά πλοία και περάματα σε διαφορετικό χώρο ο καθένας.
*:::Μετάφραση (1993): Ηλίας Σπυρόπουλος. Αθήνα:Γκοβόστης @greek‑language.gr


ὁλκάς

: ὁλκάς < → λείπει η ετυμολογία

Κατηγορία:Σελίδες που χρειάζονται επιμέλεια (ελληνικά)

φορτηγό πλοίο, εμπορικό πλοίο

※ 6ος/5ος πκε αιώνας ⌘ Πίνδαροςʷ, Νεμεονίκαις, 5. Πυθέᾳ ‹Αἰγινήτῃ ἀγενείῳ› παγκρατιαστῇ, 3 (5.3-5.4)

ἀλλ᾽ ἐπὶ πάσας ὁλκάδος ἔν τ᾽ ἀκάτῳ, γλυκεῖ᾽ ἀοιδά, | στεῖχ᾽ ἀπ᾽ Αἰγίνας διαγγέλλοισ᾽,
*::: Μα εσύ, τραγούδι μου γλυκό, ξεκίνα με κάθε καράβι και βάρκ᾽ | απ᾽ την Αίγινα να διαλαλήσεις παντού,
*::: Μετάφραση (1936): Ιωάννης Γρυπάρης, @greek‑language.gr

ἀναπυθόμενος δὲ τοὺς χώρους καταβάλλειν ἐκέλευε ἵνα ἐπιτηδεότατον εἴη, ἄλλον ἄλλῃ ἀγινέοντας ὁλκάσι τε καὶ πορθμηίοισι ἐκ τῆς Ἀσίης πανταχόθεν.
*::: Κι αφού συγκέντρωσε πληροφορίες για τους κατάλληλους χώρους, διέταξε να τ᾽ αποθηκεύουν σ᾽ αυτούς, κι άλλοι να τα μεταφέρουν από κάθε μέρος της Ασίας με φορτηγά πλοία και περάματα σε διαφορετικό χώρο ο καθένας.
*::: Μετάφραση (1993): Ηλίας Σπυρόπουλος. Αθήνα:Γκοβόστης @greek‑language.gr

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Θουκυδίδης, Ἱστορίαι, 2, 67.4

δικαιοῦντες τοῖς αὐτοῖς ἀμύνεσθαι οἷσπερ καὶ οἱ Λακεδαιμόνιοι ὑπῆρξαν, τοὺς ἐμπόρους οὓς ἔλαβον Ἀθηναίων καὶ τῶν ξυμμάχων ἐν ὁλκάσι περὶ Πελοπόννησον πλέοντας ἀποκτείναντες καὶ ἐς φάραγγας ἐσβαλόντες.
*::: Έκριναν πως ήταν δίκαιο να μεταχειριστούν κι εκείνοι τα ίδια μέσα που είχαν μεταχειριστεί οι Λακεδαιμόνιοι, οι οποίοι είχαν σκοτώσει και ρίξει σε γκρεμούς όσους εμπόρους Αθηναίους ή συμμάχους των Αθηναίων είχαν πιάσει σ᾽ εμπορικά καράβια γύρω από την Πελοπόννησο.
*::: Μετάφραση (1965-1968): Άγγελος Σ. Βλάχος, Αθήνα:Γαλαξίας @greek‑language.gr


ἔρνος

: ἔρνος < → λείπει η ετυμολογία

ἐρνίον

υποκοριστικό

νεαρό βλαστάρι

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ἰλιάς, 18 (Σ. Ὁπλοποιία.), στίχ. 437 (436-437 )

υἱὸν ἐπεί μοι δῶκε γενέσθαι τε τραφέμεν τε, | ἔξοχον ἡρώων· ὁ δ᾽ ἀνέδραμεν ἔρνεϊ ἶσος·
#::: έναν υιόν μ᾽ αξίωσε να λάβω και να θρέψω | στους ήρωας ασύγκριτον και ωσάν βλαστάρι κήπου·
#::: Έμμετρη μετάφραση (1922): Ιάκωβος Πολυλάς, @greek‑language.gr

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ὀδύσσεια, 6 (ζ. Ὀδυσσέως ἄφιξις εἰς Φαίακας.), στίχ. 163 (162-163 )

Δήλῳ δή ποτε τοῖον Ἀπόλλωνος παρὰ βωμῷ | φοίνικος νέον ἔρνος ἀνερχόμενον ἐνόησα·
#:::Ω ναι, κάποτε και στη Δήλο, πλάι στον βωμό του Απόλλωνα, | μπροστά στα μάτια μου, ένα βλαστάρι φοινικιάς το είδα να ψηλώνει
#::: Μετάφραση σε πεζό (2006): Δημήτρης Ν. Μαρωνίτης, @greek‑language.gr

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Εὐριπίδης, Μήδεια, στίχ. 1213 (1211-1214)

ἐπεὶ δὲ θρήνων καὶ γόων ἐπαύσατο, | χρῄζων γεραιὸν ἐξαναστῆσαι δέμας | προσείχεθ᾽ ὥστε κισσὸς ἔρνεσιν δάφνης | λεπτοῖσι πέπλοις,
#:::Όταν έναν καιρό έπαψε να θρηνεί και να οδύρεται | και θέλησε να ορθώσει το γερασμένο του κορμί, | έμενε κολλημένος απάνω στον λεπτό πέπλο | όπως ο κισσός στα κλωνάρια της δάφνης.
#::: Μετάφραση (2012): Θ. Κ. Στεφανόπουλος, Αθήνα: Κίχλη @greek‑language.gr

στεφάνια που φορούσαν οι νικητές στους αγώνες

στον πληθυντικό

για το μήλο της Έριδος

απόγονος, βλαστάρι

※ 5ος αιώνας πκε αιώνας Βακχυλίδης, Επίνικοι, 5.86-5.88

τίς ἀθανάτων | ἢ βροτῶν τοιοῦτον ἔρνος | θρέψεν ἐν ποίᾳ χθονί;
#:::Σαν ποιός απ᾽ τους αθάνατους | ή απ᾽ τους θνητούς εσένα, τέτοιο βλαστάρι, | σ᾽ έθρεψε; ποιά χώρα;
#::: Μετάφραση (2012): Θρασύβουλος Σταύρου @greek‑language.gr

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Σοφοκλῆς, Οἰδίπους ἐπὶ Κολωνῷ, στίχ. 1108

ΟΙ. ὦ φίλτατ᾽ ἔρνη. ΑΝ. τῷ τεκόντι πᾶν φίλον.
#::ΟΙ. Βλαστάρια αγαπημένα μου. ΑΝ. Κάθε παιδί αγαπημένο του πατέρα του.
#:::Μετάφραση (2004): Δημήτρης Ν. Μαρωνίτης, Αθήνα: ΜΙΕΤ @greek‑language.gr

το νησί της Δήλου επειδή αναδύθηκε από τη θάλασσα σαν βλαστάρι


ὄρπηξ

: ὄρπηξ < → λείπει η ετυμολογία + κατάληξη -ηξ

δενδρύλλιο, νεόφυτο δέντρο, βλαστάρι

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ἰλιάς, 21 (Φ. Μάχη παραποτάμιος.), στίχ. 38 (37-38 )

ὁ δ᾽ ἐρινεὸν ὀξέϊ χαλκῷ | τάμνε νέους ὄρπηκας, ἵν᾽ ἅρματος ἄντυγες εἶεν·
#:::εκεί που μιας αγριοσυκιάς | τα τρυφερά βλαστάρια σκεπάρνιζε, της άμαξας πλευρά να τα μορφώσει.
#:::Έμμετρη μετάφραση (1922): Ιάκωβος Πολυλάς, @greek‑language.gr

μαστίγιο, βουκέντρα

※ 7ος πκε αιώνας ⌘ Ἡσίοδος, Ἔργα καὶ Ἡμέραι, 468 (465-469)

Εὔχεσθαι δὲ Διὶ χθονίῳ Δημήτερί θ᾽ ἁγνῇ | ἐκτελέα βρίθειν Δημήτερος ἱερὸν ἀκτήν, | ἀρχόμενος τὰ πρῶτ᾽ ἀρότου, ὅτ᾽ ἂν ἄκρον ἐχέτλης | χειρὶ λαβὼν ὅρπηκι βοῶν ἐπὶ νῶτον ἵκηαι | ἔνδρυον ἑλκόντων μεσάβῳ.
#:::Ευχήσου στο Χθόνιο Δία και την αγνή τη Δήμητρα | ώριμο να βαραίνει της Δήμητρας το ιερό σιτάρι, | μόλις αρχίσεις τ᾽ όργωμα, όταν την άκρη της λαβής του αρότρου | πιάνεις με το χέρι και τη βουκέντρα στα νώτα κατεβάζεις των βοδιών, | καθώς τραβάν με το ζυγόλουρο τον δρύινο πάσσαλο.
#:::Μετάφραση (2001): Σταύρος Γκιργκένης, Θεσσαλονίκη: Ζήτρος @greek‑language.gr

απόγονος, βλαστάρι


ὄρπαξ

: ὄρπαξ < → λείπει η ετυμολογία

αιολικός και δωρικός τύπος του ὄρπηξ


ἐξιλασμός

ἐξιλασμός
-ού

: ἐξιλασμός (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική ἐξιλάσκομαι < ἐξ- + ἱλάσκομαι → δείτε τη λέξη ἵλαος.

συνώνυμο του ἐξίλασις & του ἐξιλέωμα : ο εξιλασμός


ἐπίβλημα

: ἐπίβλημα (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική ἐπιβάλλω. Μορφολογικά αναλύεται σε ἐπί- + βλη-, μεταπτωτική βαθμίδα θέματος του βάλλω + -μα όπως στο βλῆμα

κάτι που βάζουμε από πάνω
χαλί

κυριολεκτικά

κάτι που βάζουμε από πάνω
ταπετσαρία

κυριολεκτικά

κάτι που βάζουμε από πάνω
μπάλωμα

κυριολεκτικά

κάτι που βάζουμε από πάνω
επίραμμα (διακοσμητικό, όπως κέντημα)

κυριολεκτικά

κάτι που βάζουμε από πάνω
εξωτερικός επίδεσμος

κυριολεκτικά


ἐπίκουρος

ἐπίκουρος
-ου

: ἐπίκουρος < → λείπει η ετυμολογία

βοηθός, σύμμαχος

μισθοφόροι στρατιώτες

στον πληθυντικό

σωματοφύλακες βασιλιάδων


ἀνθηφόρος

: ἀνθηφόρος < ἀνθη-, μορφή του ἀνθο- (ἄνθος + -φόρος)

αρχιέρεια που ... → λείπει ο ορισμός (ή οι ορισμοί)

επιγραφή CIG 2821,2822 (Αφοριδιάς-Aphrodisias)

και δείτε το αρχαίο ἀνθοφόρος


σπλῆνα

αιτιατική ενικού του σπλήν


στοιχεῖα

ονομαστική, αιτιατική και κλητική πληθυντικού του στοιχεῖον


διατείχισμα

: διατείχισμα < διατειχίζω, διατειχισ- + -μα. Μορφολογικά αναλύεται σε δια- + τείχισμα.

διατείχισμα ανάμεσα σε δύο τείχη (και μεταφορικά)

στρατιωτικός όρος

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Θουκυδίδης, Ἱστορίαι, 3, 34.2

καὶ τῶν βαρβάρων ἐπαγαγόμενοι ἐν διατειχίσματι εἶχον
*::: και βαρβάρους που τους έστησε ^([ο Πάχης, αθηναίος στρατηγός]) σε [μέρος με] διατείχισμα [δηλαδή, χωριστά από άλλους, ή από την πόλη]

κατὰ τὸ λαγαρώτατον


ἀργύρῳ

δοτική ενικού του ἄργυρος


ἀργύρω

ονομαστική, αιτιατική και κλητική δυϊκού του ἄργυρος


ἀργύροιν

γενική και δοτική δυϊκού του ἄργυρος


σαργάνη

: σαργάνη < → λείπει η ετυμολογία

πλέγμα, πλεξίδα

καλάθι, κοφίνι

ελληνιστική σημασία


ἐρέβινθος

ἐρέβινθος
-ου

: ἐρέβινθος < → λείπει η ετυμολογία

ἐρεβίνθιον

υποκοριστικό

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ἰλιάς, 13 (Ν. Μάχη ἐπὶ ταῖς ναυσί.), στίχ. 589 (588-590 )

ὡς δ᾽ ὅτ᾽ ἀπὸ πλατέος πτυόφιν μεγάλην κατ᾽ ἀλωὴν | θρῴσκωσιν κύαμοι μελανόχροες ἢ ἐρέβινθοι, | πνοιῇ ὕπο λιγυρῇ καὶ λικμητῆρος ἐρωῇ,
#:::Και ως από φτυάρι διάπλατο, σ᾽ ένα μεγάλο αλώνι, | τα μελαψά κουκιά σκιρτούν ή τα ρεβύθια πέρα, | καθώς αέρας τα φυσά και ο λιχνιστής τα παίζει,
#::: Έμμετρη μετάφραση (1922): Ιάκωβος Πολυλάς, @greek‑language.gr

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Πλάτων, Πολιτεία, 2, 372c (372c-372d)

καὶ τραγήματά που παραθήσομεν αὐτοῖς τῶν τε σύκων καὶ ἐρεβίνθων καὶ κυάμων, καὶ μύρτα καὶ φηγοὺς σποδιοῦσιν πρὸς τὸ πῦρ, μετρίως ὑποπίνοντες·
#:::Θα τους σερβίρομε βέβαια ακόμη και τα επιδόρπιά τους, σύκα και ρεβίθια και κουκιά και σμερτοκούκια και βαλανίδια, να τα σιγοψήνουν στη χόβολη για να τραβούν κι από καμιά πότε πότε·
#:::Μετάφραση (στη δημοτική, χ.χ.): Ιωάννης Γρυπάρης. Θεσσαλονίκη: ΚΕΓ, 2015 (στην καθαρεύουσα, 1911, Εκδ.Φέξη) @greek‑language.gr

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Ἀριστοφάνης, Νεφέλαι, στίχ. 1396 (1393-1396)

εἰ γὰρ τοιαῦτά γ᾽ οὗτος ἐξειργασμένος | λαλῶν ἀναπείσει, | τὸ δέρμα τῶν γεραιτέρων λάβοιμεν ἂν | ἀλλ᾽ οὐδ᾽ ἐρεβίνθου.
#::: αν αποδείξει, τώρα που έτσι φέρθηκε, | πως τάχα έχει δίκιο, | των γέρων τα τομάρια δε θ᾽ αξίζουν πια | ούτ᾽ ένα ρεβύθι.
#::: Μετάφραση (1967): Θρασύβουλος Σταύρου, Αθήνα: Τυποβιβλιοτεχνική @greek‑language.gr

ανδρικό μόριο


ἑρμηνεύς

ἑρμηνεύς
-έως

: ἑρμηνεύς < → λείπει η ετυμολογία

ερμηνευτής, εξηγητής

επίθετο για τον θεό Ερμή

διερμηνέας (για ξένες γλώσσες)

→ χρειάζεται παράθεμα Ηρόδοτος


οἶτος

: οἶτος < → λείπει η ετυμολογία

πεπρωμένο, μοίρα, συμφορά, θάνατος

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ὀδύσσεια, 13 (ν. Ὀδυσσέως ἀπόπλους παρὰ Φαιάκων καὶ ἄφιξις εἰς Ἰθάκην.), στίχ. 384 (383-384 )

«ὢ πόποι, ἦ μάλα δὴ Ἀγαμέμνονος Ἀτρεΐδαο | φθίσεσθαι κακὸν οἶτον ἐνὶ μεγάροισιν ἔμελλον,
*:::«Απελπισία με πιάνει που το σκέφτομαι· μέλλονταν και σ᾽ εμένα | η μοίρα του Αγαμέμνονα, του Ατρείδη ο όλεθρος μες στο παλάτι,
*::: Μετάφραση σε πεζό (2006): Δημήτρης Ν. Μαρωνίτης, @greek‑language.gr

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ἰλιάς, 24 (Ω. Ἕκτορος λύτρα.), στίχ. 388 (387-388 )

«τίς δὲ σύ ἐσσι, φέριστε, τέων δ᾽ ἔξ ἐσσι τοκήων; | ὥς μοι καλὰ τὸν οἶτον ἀπότμου παιδὸς ἔνισπες.»
*:::«Ω θαυμαστέ, ποιος είσαι, ποίοι θνητοί σ᾽ εγέννησαν, | εσύ που τόσ᾽ ωραία μου είπες για τον θάνατον του άμοιρου παιδιού μου;»
*::: Έμμετρη μετάφραση (1922): Ιάκωβος Πολυλάς, @greek‑language.gr

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Εὐριπίδης, Ἰφιγένεια ἐν Ταύροις, στίχ. 1091 (1089-1091)

ὄρνις, ἃ παρὰ πετρίνας | πόντου δειράδας, ἀλκυών, | ἔλεγον οἶτον ἀείδεις,
*:::Αλκυόνα! Ω εσύ πουλί, που ένα γύρο στους βράχους | της θάλασσας | λες το τραγούδι της μαύρης σου μοίρας,
*:::Μετάφραση (1972) Η Ιφιγένεια στη χώρα των Ταύρων: Θρασύβουλος Σταύρου, Αθήνα: Εστία, 1979:ΟΕΔΒ @greek‑language.gr

※ 5ος/4ος αιώνας πκε αιώνας Δημόκριτος, Απόσπασμα, 227 [80 N.]-@scaife.perseus

οἱ φειδωλοὶ τὸν τῆς μελίσσης οἶτον ἔχουσιν ἐργαζόμενοι ὡς ἀεὶ βιωσόμενοι.

※ 4ος αιώνας πκε αιώνας, Μαρμάρινη επιγραφή από την Αιγιάλη της Αμοργού. IG XII,7. @epigraphy.packhum.org

ὃς πολλοῖς θνητῶν τειρομένοισι ν[όσοις]
[ε]ὗρεν ἄκη, θανάτοιο δυσέλπιδος οἶτον ἀλ[έξων]·
 Μαιάνδρου δὲ πατρὸς τὴν ἀρετὴν ἔλα[χεν].
*:::Peter Allan Hansen, Carmina epigraphica Graeca: saeculi IV a.Chr.n. : CEG2, Τόμος 2, Berlin 1989, σελ. 125. @books.google.gr


λογάριον

: λογάριον < λόγ(ος) + υποκοριστικό επίθημα -άριον
: ΑΠΟΓΟΝΟΙ: ⇒ μεσαιωνικά ελληνικά: λογάριον (με διαφορετική σημασία)

μικρός λόγος

υποκοριστικό

※ 4ος πκε αιώνας ⌘ Δημοσθένης, Περὶ τῆς παραπρεσβείας, 255 @scaife.perseus.org

σὺ δʼ ἐκεῖ προτείνας καὶ ὑποσχὼν καὶ καταισχύνας τούτους ἐνθάδε σεμνολογεῖ, καὶ λογάρια δύστηνα μελετήσας καὶ φωνασκήσας οὐκ οἴει δίκην δώσειν τηλικούτων καὶ τοσούτων ἀδικημάτων,


μῦ

: μῦ < φοινικική 𐤌 (mēm) < πρωτοσημιτική *maʾ- / *may-

το δέκατο τρίτο (και αργότερα δωδέκατο) γράμμα του αρχαίου ελληνικού αλφαβήτου


μῦ

: μῦ < (ηχομιμητική λέξη)

για την παράσταση ενός μουρμουρητού ήχου


ἔκλησις

ἔκλησις
-εως

: ἔκλησις < ἔκ- + λῆσις (<ἐκλανθάνω)

συγχώρεση, λήθη, απόλυτη λησμονιά

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ὀδύσσεια, 24 (ω. Σπονδαί.), στίχ. 485 (484-486 )

ἡμεῖς δ᾽ αὖ παίδων τε κασιγνήτων τε φόνοιο | ἔκλησιν θέωμεν· τοὶ δ᾽ ἀλλήλους φιλεόντων | ὡς τὸ πάρος, πλοῦτος δὲ καὶ εἰρήνη ἅλις ἔστω.»
*:::Εμείς για τα παιδιά τους και τα σκοτωμένα αδέλφια τους | προτείνουμε τη λήθη· όπως και πριν, έτσι και πάλι | να φιλιώσουν μεταξύ τους, ας γίνει ειρήνη, με περίσσια πλούτη.»
*::: Μετάφραση σε πεζό (2006): Δημήτρης Ν. Μαρωνίτης, @greek‑language.gr


ἀστακός

: ἀστακός < → λείπει η ετυμολογία

θαλάσσιο ζώο

※ 4ος πκε αιώνας ⌘ Ἀριστοτέλης, Τῶν περὶ τὰ ζῷα ἱστοριῶν, 8, 17 @scaife.perseus

Τῶν δὲ θαλαττίων οἱ κάραβοι καὶ ἀστακοὶ ἐκδύνουσιν ὁτὲ μὲν τοῦ ἔαρος ὁτὲ δὲ τοῦ μετοπώρου μετὰ τοὺς τόκους.

※ 2/3ος κε αιώνας ⌘ Ἀθήναιος ὁ Nαυκρατίτης, Δειπνοσοφισταί, 3, 68 106d, @scaife.perseus, @el.wikisource

περὶ δὲ τῶν ὀστρακοδέρμων τούτων Δίφιλος μὲν ὁ Σίφνιος οὕτω γράφει τῶν δ’ ὀστρακοδέρμων καρίς, ἀστακός, κάραβος, καρκίνος, λέων τοῦ αὐτοῦ γένους ὄντα διαφέρουσι. μείζων δ’ ἐστὶν ὁ λέων τοῦ ἀστακοῦ, οἱ δὲ κάραβοι καὶ γραψαῖοι λέγονται·

※ 2/3ος κε αιώνας ⌘ Ἀθήναιος ὁ Nαυκρατίτης, Δειπνοσοφισταί, 3, 65 @scaife.perseus, @el.wikisource

τὸν δ’ ἀστακὸν οἱ Ἀττικοὶ διὰ τοῦ ō ὀστακὸν λέγουσι, καθάπερ καὶ ὀσταφίδας.

ποταμίσια καραβίδα

θαλάσσιο ζώο

κοίλο μέρος του αφτιού


ὀστακός

: ὀστακός < → λείπει η ετυμολογία

αττικός τύπος του ἀστακός


κρήνης

γενική ενικού του κρήνη


κρήνην

αιτιατική ενικού του κρήνη


κρήνῃ

δοτική ενικού του κρήνη


ὄμφαξ

: ὄμφαξ < → λείπει η ετυμολογία

άγουρο σταφύλι

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ὀδύσσεια, 7 (η. Ὀδυσσέως εἴσοδος πρὸς Ἀλκίνουν.), στίχ. 125 (125-126 )

πάροιθε δέ τ᾽ ὄμφακές εἰσιν | ἄνθος ἀφιεῖσαι, ἕτεραι δ᾽ ὑποπερκάζουσιν.
#:::οι αγουρίδες τώρα ανθίζουν, | αλλού μόλις που πήραν τα σταφύλια να μαυρίζουν.
#::: Μετάφραση σε πεζό (2006): Δημήτρης Ν. Μαρωνίτης, @greek‑language.gr

※ 7ος πκε αιώνας ⌘ Ἡσίοδος, (αποδίδεται) Ἀσπὶς Ἡρακλέουςʷ, 399

ὅτ᾽ ὄμφακες αἰόλλονται,
#:::κι οι αγουρίδες χρώμα αλλάζουν,
#::: Μετάφραση (2001): Σταύρος Γκιργκένης, Θεσσαλονίκη: Ζήτρος @greek‑language.gr

※ 6ος/5ος πκε αιώνας ⌘ Αἰσχύλος, Ἀγαμέμνων, στίχ. 970 (970-972)

ὅταν δὲ τεύχῃ Ζεὺς ἀπ᾽ ὄμφακος πικρᾶς | οἶνον, τότ᾽ ἤδη ψῦχος ἐν δόμοις πέλει, | ἀνδρὸς τελείου δῶμ᾽ ἐπιστρωφωμένου.
#:::κι όταν γυαλίζει απ᾽ την ξινή την αγουρίδα | κρασάτη ρόγα, τότ᾽ είναι δροσιά στο σπίτι, | σαν το γιομίζει τ᾽ άρχοντά του η παρουσία.
#:::Μετάφραση (1911): Ιωάννης Ν. Γρυπάρης, Αθήνα:Φέξης @greek‑language.gr

νεαρό κορίτσι που δεν είναι ακόμα ώριμο για γάμο

ανώριμος μαστός πολύ μικρής κοπέλας

πολύτιμος λίθος για την κατασκευή σφραγίδων


ἀσταφίς

ἀσταφίς
-ίδος

: ἀσταφίς < ἀ- ευφωνικό + σταφίς

αποξηραμένα σταφύλια, σταφίδες

※ 5ος αιώνας πκε ⌘ Ἡρόδοτος, Ἱστορίαι, 2 (Εὐτέρπη), 40.3

ταῦτα δὲ ποιήσαντες τὸ ἄλλο σῶμα τοῦ βοὸς πιμπλᾶσι ἄρτων καθαρῶν καὶ μέλιτος καὶ ἀσταφίδος καὶ σύκων καὶ λιβανωτοῦ καὶ σμύρνης καὶ τῶν ἄλλων θυωμάτων, πλήσαντες δὲ τούτων καταγίζουσι, ἔλαιον ἄφθονον καταχέοντες.
*::: Αφού γίνουν όλα αυτά, γεμίζουν το υπόλοιπο σώμα του ταύρου με αγνό ψωμί, μέλι, σταφίδες, σύκα, λιβάνι, σμύρνα και άλλα αρώματα, και αφού το γεμίσουν με όλα αυτά τα πράγματα, το καίνε ραντίζοντάς το με άφθονο λάδι.
*:::Μετάφραση (1992): Λεωνίδας Ζενάκος Αθήνα:Γκοβόστης @greek‑language.gr

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Ξενοφῶν, Κύρου Ἀνάβασις, 4, 4.9

ἐνταῦθα εἶχον τὰ ἐπιτήδεια ὅσα ἐστὶν ἀγαθά, ἱερεῖα, σῖτον, οἴνους παλαιοὺς εὐώδεις, ἀσταφίδας, ὄσπρια παντοδαπά.
*:::Εδώ είχαν όλα τα καλά που υπάρχουν, δηλαδή ζώα για σφάξιμο, σιτάρια, κρασιά παλιά και μυρωδάτα, σταφίδες και όσπρια κάθε λογής.
*::: Μετάφραση (1981): Γεώργιος Δ. Ζευγώλης. Αθήνα:ΟΕΔΒ @greek‑language.gr


ὠρυγή

: ὠρυγή < ὠρύομαι

άγρια φωνή, ουρλιαχτό ζώου

ελληνιστική κοινή

※ 1ος/2ος κε αιώνας ⌘ Πλούταρχος, Βίοι Παράλληλοι Θεμιστοκλῆς, 10.9

καίτοι πολὺν μὲν οἱ διὰ γῆρας ὑπολειπόμενοι τῶν πολιτῶν ἔλεον εἶχον, ἦν δέ τις καὶ ἀπὸ τῶν ἡμέρων καὶ συντρόφων ζῴων ἐπικλῶσα γλυκυθυμία, μετ᾽ ὠρυγῆς καὶ πόθου συμπαραθεόντων ἐμβαίνουσι τοῖς ἑαυτῶν τροφεῦσιν.
*::: Όμως και οι πολίτες που εξαιτίας των γηρατειών τους απόμεναν στην πόλη προκαλούσαν λύπη μεγάλη. Ακόμη μια γλυκιά συμπάθεια που ράγιζε την καρδιά ένιωθε κανείς για τα ήμερα σπιτικά ζώα, που με φωνές και με λαχτάρα έτρεχαν ακολουθώντας τα αφεντικά τους σαν έμπαιναν στα πλοία.
*::: Μετάφραση (1965), Μιχάλης Οικονόμου, @greek‑language.gr


χῶς

: χῶς < → λείπει η ετυμολογία

δωρικός τύπος του χοῦς


ζῦθος

ζῦθος
-ου/-εος

: ζῦθος < → λείπει η ετυμολογία

ζύθιον

υποκοριστικό

είδος Αιγυπτιακής μπίρας που παρασκευάζεται από κριθάρι

※ 3ος/2ος πκε αιώνας ⌘ Παλαιὰ Διαθήκη κατά την μετάφραση των Εβδομήκοντα , Ησαΐας, 19.10, @scaife.perseus

καὶ ἔσονται οἱ ἐργαζόμενοι αὐτὰ ἐν ὀδύνῃ, καὶ πάντες οἱ ποιοῦντες τὸν ζῦθον λυπηθήσονται καὶ τὰς ψυχὰς πονέσουσιν.

※ 1ος πκε αιώνας ⌘ Διόδωρος Σικελιώτης, Βιβλιοθήκη Ἱστορική, 1, 34.10 @scaife.perseus

κατασκευάζουσι δὲ καὶ ἐκ τῶν κριθῶν Αἰγύπτιοι πόμα λειπόμενον οὐ πολὺ τῆς περὶ τὸν οἶνον εὐωδίας, ὃ καλοῦσι ζῦθος.

μπίρα των βορείων εθνών


καταπύγων

: καταπύγων < ουσιαστικοποιημένο αρσενικό του επιθέτου καταπύγων

το μεσαίο δάχτυλο ως άσμενη χειρονομία

στους Αττικούς συγγραφείς


οἰφόλης

οἰφόλης
οἰφόλις

: οἰφόλης < οἴφ(ω) + -όλης

άσεμνος, ακόλαστος, λάγνος

※ 6ος πκε αιώνας, Επιγραφή από τον Τριπόταμο της Τήνου. IG XII,5. @epigraphy.packhum.org

Πυρίης Ἀκήστορος
οἰφόλης
<ἤ>θρησα, καταπύγων.


ἀμάρευμα

: ἀμάρευμα < ἀμαρεύω

ακάθαρτο νερό των οχετών, βόρβορος

ελληνιστική κοινή

αισχρολογίες, οχετός ύβρεων

ελληνιστική κοινή

※ 4ος αιώνας κε αιώνας Γρηγόριος Ναζιανζηνός, Carmina quae spectant ad alios , 1.19, @catholiclibrary.org

Ἀλλὰ τί μοι τὰ ἕκαστα διακριδὸν ἐξαγορεύειν, Γλώσσης ἐξ ἱερῆς ἀμαρεύματα τοῖα χέοντι; Ἓν δ' ἐνὶ πᾶσι μέγιστον· ἀτὰρ λόγον ἧλος ἐρείδοι.


πηδαλιοῦχος

: πηδαλιοῦχος < αρχαία ελληνική πηδᾰ́λιον (< πηδόν) + -οῦχος (< ἔχω)

ελληνιστική κοινή


δαλός

: δαλός < → λείπει η ετυμολογία

δαελός

Συρακούσιος τύπος

φλεγόμενο κομμάτι ξύλου, δαυλός

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ἰλιάς, 15 (Ο. Παλίωξις παρὰ τῶν νεῶν.), στίχ. 421 (419-421 )

ἔνθ᾽ υἷα Κλυτίοιο Καλήτορα φαίδιμος Αἴας, | πῦρ ἐς νῆα φέροντα, κατὰ στῆθος βάλε δουρί· | δούπησεν δὲ πεσών, δαλὸς δέ οἱ ἔκπεσε χειρός.
#::: και τότε τον Κλυτίδην | Καλήτορα κει πόφερνε το πυρ εις το καράβι | λόγχισ᾽ ο Αίας, κι έπεσε με το δαυλί στο χώμα.
#::: Έμμετρη μετάφραση (1922): Ιάκωβος Πολυλάς, @greek‑language.gr

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Εὐριπίδης, Κύκλωψ, στίχ. 630 (630-631)

ἄγε νυν ὅπως ἅψεσθε τοῦ δαλοῦ χεροῖν | ἔσω μολόντες· διάπυρος δ᾽ ἐστὶν καλῶς.
#::: Άντε λοιπόν μέσα κι εσείς, και βάλτε ένα χεράκι· | έχει πυρώσει το δαυλί καλά, και περιμένει.
#:::Μετάφραση χ.χ.: Β. Λιαπή, Αθήνα: Κίχλη @greek‑language.gr

μετεωρολογία

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ἰλιάς, 13 (Ν. Μάχη ἐπὶ ταῖς ναυσί.), στίχ. 320 (319-320 )

ὅτε μὴ αὐτός γε Κρονίων | ἐμβάλοι αἰθόμενον δαλὸν νήεσσι θοῇσιν.
#::: έξω αν θελήσει ο Δίας | δαυλόν ο ίδιος εις αυτά να βάλει φλογοβόλον.
#::: Έμμετρη μετάφραση (1922): Ιάκωβος Πολυλάς, @greek‑language.gr

είδος μετεώρου

σβησμένος δαυλός, καμένη λαμπάδα

εξαντλημένος γέρος

για ηλικιωμένους

※ 1ος πκε αιώνας, Μελέαγρος στην ⌘ Παλατινή Ανθολογία, βιβλίο 12ο, επίγραμμα 41 @perseus.tufts.edu

οὐκέτι μοι Θήρων γράφεται καλός, οὐδ᾽ ὁ πυραυγὴς
πρίν ποτε, νῦν δ᾽ ἤδη δαλός, Ἀπολλόδοτος.
στέργω θῆλυν ἔρωτα: δασυτρώγλων δὲ πίεσμα
λασταύρων μελέτω ποιμέσιν αἰγοβάταις.


κυνώπης

κυνώπης
-ου
κυνῶπις

: κυνώπης < κυν(ός) + ὠπ(ός) + -ης

που έχει μάτια σκύλου, ξεδιάντροπος, αναιδής

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ἰλιάς, 1 (Α. Λοιμός. Μῆνις.), στίχ. 159 (158-160 )

ἀλλὰ σοί, ὦ μέγ᾽ ἀναιδές, ἅμ᾽ ἑσπόμεθ᾽, ὄφρα σὺ χαίρῃς, | τιμὴν ἀρνύμενοι Μενελάῳ σοί τε, κυνῶπα, | πρὸς Τρώων· τῶν οὔ τι μετατρέπῃ οὐδ᾽ ἀλεγίζεις·
*:::αλλά για τον Μενέλαο και, αναίσχυντε, για σένα | ήλθομεν όλοι εκδίκησιν να πάρομε των Τρώων, | και συ, ω σκυλοπρόσωπε, λησμονημένα τα ᾽χεις.
*::: Έμμετρη μετάφραση (1922): Ιάκωβος Πολυλάς, @greek‑language.gr


παιδαγωγεῖον

παιδαγωγεῖον

: παιδαγωγεῖον < παιδαγωγ(ός) + -εῖον

ο χώρος ενός σχολείου όπου οι παιδαγωγοί περίμεναν τους μαθητές τους

ίδρυμα στο οποίο πραγματοποιείται εκπαίδευση μαθητών, σχολείο

ελληνιστική κοινή


τορύνη

: τορύνη < → λείπει η ετυμολογία

※ 5ος αιώνας πκε ⌘ Αριστοφάνης, Ὄρνιθες, 76-79

τοτὲ μὲν ἐρᾷ φαγεῖν ἀφύας Φαληρικάς·
τρέχω ʼπʼ ἀφύας λαβὼν ἐγὼ τὸ τρύβλιον.
ἔτνους δʼ ἐπιθυμεῖ, δεῖ τορύνης καὶ χύτρας·
τρέχω ʼπὶ τορύνη
*:::Η όρεξη σαν τού ᾽ρθει / να φάει σαρδέλες του Φαλήρου, αρπάζω / μια σκουτέλα και τρέχω για σαρδέλες· / αν θέλει φάβα, χρειάζεται κουτάλα / κι ένα τσουκάλι· τρέχω για κουτάλα.
*:::Μετάφραση (1967): Θρασύβουλος Σταύρου @greek‑language.gr


ἔγκαφος

ἔγκαφος
-εος

: ἔγκαφος < ἐγκάπτω

χαψιά, μπουκιά

※ 5ος πκε αιώνας Εύπολις, Απόσπασμα, 330 ή 360

οὐ γὰρ λέλειπται τῶν ἐμῶν οὐδ’ ἔγκαφος
*::: Kock Theodor, Comicorum atticorum fragmenta, Τόμος 1, Λειψία, 1880-1888, σελ. 346 @archive.org


ἄκολος

ἄκολος
-ου
ἔνθεσις

: ἄκολος < → λείπει η ετυμολογία

κομματάκι, μπουκιά

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ὀδύσσεια, 17 (ρ. Τηλεμάχου καὶ Ὀδυσσέως ἐπάνοδος εἰς Ἰθάκην.), στίχ. 222 (221-222 )

ὃς πολλῇς φλιῇσι παραστὰς φλίψεται ὤμους, | αἰτίζων ἀκόλους, οὐκ ἄορας οὐδὲ λέβητας·
*:::Σίγουρα, ξύνοντας τη ράχη του σε κάθε πόρτα, θα κοντοστέκει | ξεροκόμματα ζητώντας — όχι ασφαλώς λεβέτια και σπαθιά.
*::: Μετάφραση σε πεζό (2006): Δημήτρης Ν. Μαρωνίτης, @greek‑language.gr


ἄκολοι

ονομαστική και αιτιατική πληθυντικού του ἄκολος


δύσγνοια

δύσγνοια
-ας

: δύσγνοια < δύσ- + -γνοια (γιγνώσκω)

άγνοια, αμφιβολία

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Εὐριπίδης, Ἡρακλὴς μαινόμενος, 1107 (1106-1108)

ὠή, τίς ἐγγὺς ἢ πρόσω φίλων ἐμῶν, | δύσγνοιαν ὅστις τὴν ἐμὴν ἰάσεται; | σαφῶς γὰρ οὐδὲν οἶδα τῶν εἰωθότων.
*:::Ω! ποιός είναι απ᾽ τους φίλους μου κοντά ή μακριά μου | οπού τη σαστιμάρα μου να μου γιατρέψει; | Τίποτε απ᾽ τα γνωστά μου δεν καταλαβαίνω.
*:::Μετάφραση (1911): Κώστας Βάρναλης, Αθήνα: Φέξης @greek‑language.gr


ἀπάτης

γενική ενικού του ἀπάτη


ἀπόγνοια

ἀπόγνοια
-ας

: ἀπόγνοια < ἀπό- + -γνοια (γιγνώσκω)

απόγνωση, απελπισία

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Θουκυδίδης, Ἱστορίαι, 3, 85.3

καὶ ὡς οὐδὲν αὐτοῖς ἐπράσσετο, ὕστερον χρόνῳ πλοῖα καὶ ἐπικούρους παρασκευασάμενοι διέβησαν ἐς τὴν νῆσον ἑξακόσιοι μάλιστα οἱ πάντες, καὶ τὰ πλοῖα ἐμπρήσαντες, ὅπως ἀπόγνοια ᾖ τοῦ ἄλλο τι ἢ κρατεῖν τῆς γῆς,
*::: Οι ενέργειές τους δεν είχαν αποτέλεσμα και τότε άρχισαν ν᾽ αρματώνουν καράβια και να στρατολογούν μισθοφόρους. Αποβιβάστηκαν στην Κέρκυρα, εξακόσιοι περίπου, κι έκαψαν τα καράβια τους για να μην έχουν πια άλλη ελπίδα παρά να επικρατήσουν στην ύπαιθρο.
*::: Μετάφραση (1965-1968): Άγγελος Σ. Βλάχος, Αθήνα:Γαλαξίας @greek‑language.gr


βρένθος

: βρένθος < → λείπει η ετυμολογία

θαλάσσιο πτηνό

※ 4ος πκε αιώνας ⌘ Ἀριστοτέλης, Τῶν περὶ τὰ ζῷα ἱστοριῶν, 9, 1 @scaife.perseus

Ἔτι οἱ ἀπὸ τῆς θαλάττης ζῶντες ἀλλήλοις, οἷον βρένθος καὶ λάρος καὶ ἅρπη.

είδος ωδικού πτηνού

υπεροψία, αλαζονεία


μύρτε

κλητική ενικού του μύρτος


μύρτῳ

δοτική ενικού του μύρτος

δοτική ενικού του μύρτον


μύρτω

ονομαστική, αιτιατική και κλητική δυϊκού του μύρτος

ονομαστική, αιτιατική και κλητική δυϊκού του μύρτον


περίλυσις

περίλυσις
-εως

: περίλυσις < περιλύ(ω) + -σις

κατάργηση, διάλυση

ελληνιστική κοινή


λουτήρ

λουτήρ
-ῆρος

: λουτήρ < λού(ω) + -τήρ

μεγάλο αγγείο για λούσιμο

ελληνιστική κοινή

λεκάνη για πλύσιμο σώματος

ελληνιστική κοινή

※ 3ος/2ος πκε αιώνας ⌘ Παλαιά Διαθήκη, Έξοδος, 30.28, κατά την Μετάφραση των Εβδομήκοντα @scaife.perseus

καὶ τὸ θυσιαστήριον τῶν ὁλοκαυτωμάτων καὶ πάντα αὐτοῦ τὰ σκεύη, καὶ τὴν τράπεζαν καὶ πάντα τὰ σκεύη αὐτῆς, καὶ τὸν λουτῆρα·

※ 3ος/2ος πκε αιώνας ⌘ Παλαιά Διαθήκη, Έξοδος, 38.27, κατά την Μετάφραση των Εβδομήκοντα @scaife.perseus

καὶ ἐποίησεν τὸν λουτῆρα, ἵνα νίπτωνται [*] ἐξ αὐτοῦ Μωσῆς καὶ Ἀαρὼν καὶ οἱ υἱοὶ αὐτοῦ τὰς χεῖρας αὐτῶν καὶ τοὺς πόδας, εἰσπορευομένων αὐτῶν εἰς τὴν σκηνὴν τοῦ μορτυρίου·⁽ˢⁱᶜ⁾

ελληνιστική κοινή

※ 2/3ος κε αιώνας ⌘ Ἀθήναιος ὁ Nαυκρατίτης, Δειπνοσοφισταί, 5, 42 @scaife.perseus, @el.wikisource

ἦν δὲ καὶ βαλανεῖον τρίκλινον πυρίας χαλκᾶς ἔχον τρεῖς καὶ λουτῆρα πέντε μετρητὰς δεχόμενον ποικίλον τοῦ Ταυρομενίτου λίθου,

κρήνη με αγιασμένο νερό, βαπτιστήριο

ελληνιστική κοινή

χριστιανισμός


φαρμακεῖον

: φαρμακεῖον < φάρμακον

varia lectio του φαρμάκιον: ουσία για βαφή

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Πλάτων, Κρατύλοςʷ, 434b (434a-434b) @scaife.perseus.org

ἆρά ποτʼ ἄν τις συνέθηκεν ὃ νυνδὴ ἐλέγομεν ζωγράφημα ὅμοιόν τῳ τῶν ὄντων, εἰ μὴ φύσει ὑπῆρχε φαρμακεῖα ὅμοια ὄντα, ἐξ ὧν συντίθεται τὰ ζωγραφούμενα, ἐκείνοις ἃ μιμεῖται ἡ γραφική· ἢ ἀδύνατον;

περίπτερο όπου πωλούνται φάρμακα


φαρμακειῶν

γενική πληθυντικού του φαρμακεία


ἴονθος

: ἴονθος < → λείπει η ετυμολογία

ρίζα της τρίχας, μικρή, νέα τρίχα

η πρώτη εμφάνιση γενιού στο πρόσωπο που συνοδεύεται με εξάνθημα

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Ἱπποκράτης, Ἐπιδημίαι, (Epidemiarum), 1.13.2, p.686, @scaife.perseus

Ὀγδόῃ, ἵδρωσε δι ὅλου ψυχρόν· ἐξανθήματα μετὰ ἱδρῶτος ἐρυθρὰ, στρογγύλα, σμικρὰ, οἷον ἴονθοι, παρέμενεν, οὐκ ἀφίστατο·

※ 4ος πκε αιώνας ⌘ Ἀριστοτέλης, Προβλήματα (αμφίβολο)ʷ Ὅσα περὶ πρόσωπον, 36.3 @scaife.perseus

Διὰ τί ἐν τῷ προσώπῳ μάλιστα οἱ ἴονθοι; ἢ διότι μανὸς ὁ τόπος καὶ ὑγρότητα ἔχει; σημεῖον δὲ ἥ τε τῶν τριχῶν ἔκφυσις καὶ ἡ τῶν αἰσθήσεων δύναμις· ὁ δὲ ἴονθος ὥσπερ ἐξάνθημα ὑγρότητός τινος ἀπέπτου.

※ 4ος πκε αιώνας ⌘ Ἀριστοτέλης, Τῶν περὶ τὰ ζῷα ἱστοριῶν, 5, 31 @scaife.perseus

Γίνονται δ’ ὅταν μέλλωσιν, οἷον ἴονθοι μικροί, οὐκ ἔχοντες πύον· τούτους ἄν τις κεντήσῃ, ἐξέρχονται φθεῖρες. Ἐνίοις δὲ τοῦτο συμβαίνει τῶν ἀνθρώπων νόσημα, ὅταν ὑγρασία πολλὴ ἐν τῷ σώματι ᾖ· καὶ διεφθάρησάν τινες ἤδη τοῦτον τὸν τρόπον, ὥσπερ Ἀλκμᾶνά τέ φασι τὸν ποιητὴν καὶ Φερεκύδην τὸν Σύριον. Καὶ ἐν νόσοις δέ τισι γίνεται πλῆθος φθειρῶν.


κήρινθος

κήρινθος
-ου

: κήρινθος < → λείπει η ετυμολογία

τροφή μελισσών

※ 4ος πκε αιώνας ⌘ Ἀριστοτέλης, Τῶν περὶ τὰ ζῷα ἱστοριῶν, 9, 40 @scaife.perseus

Ἔστι δ’ αὐταῖς καὶ ἄλλη τροφή, ἣν καλοῦσί τινες κήρινθον· ἔστι δὲ τοῦτο ὑποδεέστερον καὶ γλυκύτητα συκώδη ἔχον, κομίζουσι δὲ τοῦτο τοῖς σκέλεσι καθάπερ καὶ τὸν κηρόν. Ἔστι δὲ περὶ τὴν ἐργασίαν αὐτῶν καὶ τὸν βίον πολλὴ. ποικιλία.

είδος έλκους, είδος πληγής


κόρυνθος

κόρυνθος
-ου

: κόρυνθος < κόρυς (περικεφαλαία) + -υνθ < -υθ + -ος με ανάπτυξη έρρινου στοιχείου -ν- → δείτε και τους όρους Ζάκυνθος, Ὑάκινθος, -ινθος και Κόρινθος

είδος ζυμαρικού ή τούρτας

κατά τον Ησύχιο

※ 5ος αιώνας κε ⌘ Ἡσύχιος, Γλῶσσαι, Κ

<κορυνθεύς>
κόφινος, κάλαθος. ἀλεκτρυών
<κόρυνθος>
μάζης ψωμός

ως κύριο όνομα


μίνθος

: μίνθος < → λείπει η ετυμολογία

ανθρώπινο περίττωμα


μίνθος

: μίνθος < → λείπει η ετυμολογία

άλλη μορφή του μίνθη

※ 2/3ος κε αιώνας ⌘ Ἀθήναιος ὁ Nαυκρατίτης, Δειπνοσοφισταί, 9, 67 @scaife.perseus, @el.wikisource

ὀσμὴ σεμνὴ μυκτῆρα δονεῖ
λιβάνου, μάρου, σμύρνης, καλάμου,
στύρακος, βάρου,
λίνδου, κίνδου, κισθοῦ, μίνθου·
*:::ΣτΕ: Απόσπασμα από την κωμωδία Ἱπποτρόφος του Μνησίμαχου.


μίνθα

: μίνθα < → λείπει η ετυμολογία

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Ἱπποκράτης, Περὶ ἱερῆς νούσου [ιεράς νόσου], (De morbo sacro), 1, p.356, @scaife.perseus

ἔτι δὲ ὅσα νομίζεται ἰσχυρότατα εἶναι, λαχάνων δὲ μίνθης, σκορόδου καὶ κρομύου (δριμὺ γὰρ ἀσθενέοντι οὐδὲν ξυμφέρει),


ὄλυνθος

: ὄλυνθος < → λείπει η ετυμολογία

πρόωρο σύκο που βγαίνει το χειμώνα

※ 6ος πκε αιώνας [μεσαιωνικά χφφ] ⌘ Αίσωπος, Αἰσώπου μῦθοι, Κολοιὸς καὶ ἀλώπηξ, 128.1

κολοιὸς λιμώττων ἐπί τινος συκῆς ἐκάθισεν. εὑρὼν δὲ τοὺς ὀλύνθους μηδέπω πεπείρους προσέμενεν, ἕως σῦκα γένωνται.
*::* Ήταν μια καλιακούδα που υπέφερε από την πείνα. Πήγε λοιπόν και κούρνιασε πάνω σε μια συκιά· έλα όμως που διαπίστωσε ότι οι καρποί της ήσαν άγουροι ακόμη. Γι᾽ αυτό κάθισε να περιμένει μέχρι να γίνουν ώριμα τα σύκα.
*::*: Μετάφραση: Κωνσταντάκος, Ιωάννης Μ., Αθήνα: Κίχλη @greek‑language.gr. Απόσπασμα από το μύθο: Η καλιακούδα και η αλεπού.
*::* Μια καλιακούδα που πεινούσε πήγε και κάθισε πάνω σε μιά συκιά, είχε σύκα άγουρα, και η καλιακούδα κάθισε και περίμενε να ωριμάσουν.
*::*: Μετάφραση: Βικιθήκη.

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Ἱπποκράτης, Γυναικεῖα, (De muliebribus), 1.80, @scaife.perseus

Κλυσμοὶ καθαρτήριοι· ὄλυνθοι χειμερινοὶ καυθέντες, καὶ βραχέντες ἐν ὕδατι· ἀποχέαι δὲ τὸ ὕδωρ, καὶ ἔλαιον ξυμμίσγειν, καὶ κλύζειν, καὶ μετακλύζειν σιδίοισι, κικίδι, λωτοῦ πρίσμασιν, ἐν οἴνῳ δὲ μέλανι χρὴ ἑψεῖν.
*:: ≈ συνώνυμα: ἐρινεόν, ἐρινάς


ὄλονθος

ὄλονθος
-ου
ὄλυνθος

: ὄλονθος < → λείπει η ετυμολογία

※ 5ος αιώνας πκε ⌘ Ἡρόδοτος, Ἱστορίαι, 1 (Κλειώ), 193.5

ψῆνας γὰρ δὴ φέρουσι ἐν τῷ καρπῷ οἱ ἔρσενες, κατά περ δὴ οἱ ὄλονθοι.
*::: τέτοιες σκνίπες έχουν στον καρπό τους τα αρσενικά φοινικόδενδρα, όπως και τα αγριόσυκα.
*:::Μετάφραση (1964): Δημήτρης Ν. Μαρωνίτης Αθήνα:Γκοβόστης @greek‑language.gr

※ 2/3ος κε αιώνας ⌘ Ἀθήναιος ὁ Nαυκρατίτης, Δειπνοσοφισταί, 3, 10 @scaife.perseus, @el.wikisource

Ἀμερίας δ’ ἐρινάδας καλεῖσθαι τοὺς ὀλόνθους.
*:: ≈ συνώνυμα: ἐρινεόν, ἐρινάς


ὄνθος

: ὄνθος < → λείπει η ετυμολογία

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ἰλιάς, 23 (Ψ. Ἆθλα ἐπὶ Πατρόκλῳ.), στίχ. 775 (774-777 )

ἔνθ᾽ Αἴας μὲν ὄλισθε θέων —βλάψεν γὰρ Ἀθήνη— | τῇ ῥα βοῶν κέχυτ᾽ ὄνθος ἀποκταμένων ἐριμύκων, | οὓς ἐπὶ Πατρόκλῳ πέφνεν πόδας ὠκὺς Ἀχιλλεύς· | ἐν δ᾽ ὄνθου βοέου πλῆτο στόμα τε ῥῖνάς τε·
*:::τον Αίαντ᾽ έκαμ᾽ η Αθηνά στην κόπρον να γλιστρήσει | που είχε απομείνει ακόμα εκεί σωρός από τα βόδια, | όσα ο Πηλείδης έσφαξε στον τάφον του Πατρόκλου, | κι εκείνου εγέμισαν βουνιές η μύτη και το στόμα.
*::: Έμμετρη μετάφραση (1922): Ιάκωβος Πολυλάς, @greek‑language.gr

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ἰλιάς, 23 (Ψ. Ἆθλα ἐπὶ Πατρόκλῳ.), στίχ. 781 (780-781 )

στῆ δὲ κέρας μετὰ χερσὶν ἔχων βοὸς ἀγραύλοιο, | ὄνθον ἀποπτύων, μετὰ δ᾽ Ἀργείοισιν ἔειπεν·
*:::Εστάθη ορθός και πιάνοντας τα κέρατα του ταύρου | και φτυώντας πέρα την βουνιά, τους είπε:
*::: Έμμετρη μετάφραση (1922): Ιάκωβος Πολυλάς, @greek‑language.gr


ἔγχελυς

ἔγχελυς
-εως/-υος

: ἔγχελυς < Κατά μία θεωρία προέκυψε από τη συγχώνευση σε μία λέξη (συμφυρμός) της λέξης ἔχις και ενός ουσιαστικού συνώνυμου με την λατινική anguilla (χέλι) που δεν έχει διασωθεί στα ελληνικά. Σύμφωνα με τον Beekes δεν μπορεί να αναδημιουργηθεί η πρωτοϊνδοευρωπαϊκή μορφή της λέξης. Συγγενή: λατινική anguis (φίδι), (από την οποία προέκυψε η λατινική anguilla), λιθουανική ungurỹs, αρχαία πρωσσική angurgis, ρωσική угорь (úgorʹ), αλβανική ngjalë.

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ἰλιάς, 21 (Φ. Μάχη παραποτάμιος.), στίχ. 203 (203-204 )

τὸν μὲν ἄρ᾽ ἐγχέλυές τε καὶ ἰχθύες ἀμφεπένοντο, | δημὸν ἐρεπτόμενοι ἐπινεφρίδιον κείροντες·
*:::και χέλια τον τριγύρισαν και ψάρια στριμωμένα | κι εκόφταν και άρπαζαν γοργά της νεφραμιάς το πάχος.
*::: Έμμετρη μετάφραση (1922): Ιάκωβος Πολυλάς, @greek‑language.gr

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ἰλιάς, 21 (Φ. Μάχη παραποτάμιος.), στίχ. 353 (353-355 )

τείροντ᾽ ἐγχέλυές τε καὶ ἰχθύες οἳ κατὰ δίνας, | οἳ κατὰ καλὰ ῥέεθρα κυβίστων ἔνθα καὶ ἔνθα | πνοιῇ τειρόμενοι πολυμήτιος Ἡφαίστοιο.
*:::και μες στα βάθη επάθαιναν | κι εδώ κι εκεί σκιρτούσαν χέλια και ψάρι᾽ | απ᾽ την πνοήν του πολυβούλου Ηφαίστου·
*::: Έμμετρη μετάφραση (1922): Ιάκωβος Πολυλάς, @greek‑language.gr

※ 5ος αιώνας πκε ⌘ Ἡρόδοτος, Ἱστορίαι, 2 (Εὐτέρπη), 72.1

Γίνονται δὲ καὶ ἐνύδριες ἐν τῷ ποταμῷ, τὰς ἱρὰς ἥγηνται εἶναι. νομίζουσι δὲ καὶ τῶν ἰχθύων τὸν καλεόμενον λεπιδωτὸν ἱρὸν εἶναι καὶ τὴν ἔγχελυν. ἱροὺς δὲ τούτους τοῦ Νείλου φασὶ εἶναι, καὶ τῶν ὀρνίθων τοὺς χηναλώπεκας.
*:::Ζουν επίσης βίδρες στον ποταμό, που οι Αιγύπτιοι θεωρούν ότι είναι ιερές. Από τα ψάρια πάλι θεωρούν ότι είναι ιερά το λεγόμενο λεπιδωτό και το χέλι, που λένε ότι είναι αφιερωμένοι στον Νείλο, και από τα πουλιά οι χηναλεπούδες.
*:::Μετάφραση (1992): Λεωνίδας Ζενάκος Αθήνα:Γκοβόστης @greek‑language.gr

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Ἀριστοφάνης, Σφῆκες, στίχ. 510 (510-511)

οὐδὲ χαίρω βατίσιν οὐδ᾽ ἐγχέλεσιν, ἀλλ᾽ ἥδιον ἂν | δικίδιον σμικρὸν φάγοιμ᾽ ἂν ἐν λοπάδι πεπνιγμένον.
*:::δε μ᾽ ευχαριστούν οι ρίνες και τα χέλια· μια κομψή | δώσ᾽ μου δίκη ν᾽ απολάψω μες στης κάλπης το ταψί.
*:::Μετάφραση (1967): Θρασύβουλος Σταύρου, Αθήνα: Τυποβιβλιοτεχνική @greek‑language.gr

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Ἀριστοφάνης, Ἱππῆς, στίχ. 864 (864-867)

ὅπερ γὰρ οἱ τὰς ἐγχέλεις θηρώμενοι πέπονθας. | ὅταν μὲν ἡ λίμνη καταστῇ, λαμβάνουσιν οὐδέν· | ἐὰν δ᾽ ἄνω τε καὶ κάτω τὸν βόρβορον κυκῶσιν, | αἱροῦσι· καὶ σὺ λαμβάνεις, ἢν τὴν πόλιν ταράττῃς.
*:::Με σένα συμβαίνει ό,τι και μ᾽ αυτούς που ψαρεύουν χέλια: | όσο η λίμνη μένει ατάραχη, δεν πιάνουνε ούτε λέπι· | όταν όμως ταράζουν τον βούρκο του βυθού απάνω κάτω, | τα πιάνουν. Κι συ «τα πιάνεις» όταν αναστατώνεις την πόλη.
*:::Μετάφραση (2005): Ηλίας Σπυρόπουλος, Θεσσαλονίκη: Ζήτρος @greek‑language.gr


εἴρερος

: εἴρερος < εἴρω

δουλεία, αιχμαλωσία, σκλαβιά

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ὀδύσσεια, 8 (θ. Ὀδυσσέως σύστασις πρὸς Φαίακας.), στίχ. 529 (527-529 )

οἱ δέ τ᾽ ὄπισθε | κόπτοντες δούρεσσι μετάφρενον ἠδὲ καὶ ὤμους | εἴρερον εἰσανάγουσι, πόνον τ᾽ ἐχέμεν καὶ ὀϊζύν·
*::: ενώ οι εχθροί | με τα κοντάρια τους πισωχτυπούν αλύπητα στην πλάτη και στους ώμους, | τη σέρνουν να την πάρουν σκλάβα τους, για να βουλιάξει στης δυστυχίας τον πόνο.
*::: Μετάφραση σε πεζό (2006): Δημήτρης Ν. Μαρωνίτης, @greek‑language.gr


ἀσκητής

: ἀσκητής < ἀσκέω + -τής

που ασκεί οποιαδήποτε τέχνη ή επάγγελμα

※ Επιγραφή από την Αττική. IG II² 11140 @epigraphy.packhum.org

ἐνθάδε Διάλογος καθαρῷ πυρὶ γυῖα καθήρας
ἀσκητὴς σοφίης ᾤχετ’ ἐς ἀθανάτους.

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Ξενοφῶν, Κύρου Παιδεία, 1, 5.11 @scaife.perseus

ἀλλʼ ἐπείπερ σύνισμεν ἡμῖν αὐτοῖς ἀπὸ παίδων ἀρξάμενοι ἀσκηταὶ ὄντες τῶν καλῶν κἀγαθῶν ἔργων, ἴωμεν ἐπὶ τοὺς πολεμίους, οὓς ἐγὼ σαφῶς ἐπίσταμαι ἰδιώτας ὄντας ὡς πρὸς ἡμᾶς ἀγωνίζεσθαι.

αθλητής, αυτός που εξασκείται για την παλαίστρα

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Πλάτων, Πολιτεία, 3, 404c

Οὐδὲ μὴν ἡδυσμάτων, ὡς ἐγᾦμαι, Ὅμηρος πώποτε ἐμνήσθη. ἢ τοῦτο μὲν καὶ οἱ ἄλλοι ἀσκηταὶ ἴσασιν, ὅτι τῷ μέλλοντι σώματι εὖ ἕξειν ἀφεκτέον τῶν τοιούτων ἁπάντων; Καὶ ὀρθῶς γε, ἔφη, ἴσασί τε καὶ ἀπέχονται.
#:::Και αρτυμένα φαγιά όμως νομίζω πως δεν αναφέρει πουθενά ο Όμηρος. Ή αυτό τουλάχιστο το γνωρίζουν και οι κοινοί αθληταί, πως όποιος θέλει να είναι καλά στο σώμα πρέπει να τα αποφεύγει αυτά; Πραγματικώς το γνωρίζουν και καλά κάνουν που τ᾽ αποφεύγουν.
#::: Μετάφραση (στη δημοτική, χ.χ.): Ιωάννης Γρυπάρης. Θεσσαλονίκη: ΚΕΓ, 2015 (στην καθαρεύουσα, 1911, Εκδ.Φέξη) @greek‑language.gr

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Ἀριστοφάνης, Πλοῦτος, στίχ. 585 (582-586)

ὁ Ζεὺς δήπου πένεται, καὶ τοῦτ᾽ ἤδη φανερῶς σε διδάξω. | εἰ γὰρ ἐπλούτει, πῶς ἂν ποιῶν τὸν Ὀλυμπικὸν αὐτὸς ἀγῶνα | ἵνα τοὺς Ἕλληνας ἅπαντας ἀεὶ δι᾽ ἔτους πέμπτου ξυναγείρει, | ἀνεκήρυττεν τῶν ἀσκητῶν τοὺς νικῶντας στεφανώσας | κοτίνου στεφάνῳ; καίτοι χρυσῷ μᾶλλον ἐχρῆν, εἴπερ ἐπλούτει.
#:::θ᾽ αποδείξω πως είναι φτωχούλης ο Δίας, φως φανάρι. | Γιατί, πες μου, μαζεύει τους Έλληνες στην Ολυμπία | κάθε τέσσερα χρόνια απ᾽ ολούθες και στους νικητάδες | των αγώνων στεφάνι χαρίζει αγριλιάς; Αν πλουτούσε, θα τους έδινε μαλαματένιο.
#:::Μετάφραση (1956): Κώστας Βάρναλης, Αθήνα: Ι. Ν. Ζαχαρόπουλος @greek‑language.gr

ερημίτης, μοναχός

ελληνιστική σημασία


ἐνουρήθρα

ἐνουρήθρα
-ας

: ἐνουρήθρα < ἐν + οὐρήθρα < ἐνουρέω

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Σοφοκλῆς, Ἀπόσπασμα, 444 @archive.org

ἐνουρήθρα
*:: ≈ συνώνυμα: ἀμίς, οὐράνη, σκωραμίς, οὐρητρίς, οὐροδοχεῖον, οὐροδόκη, οὐροδόχη, χερνίβιον


λαομέδων

λαομέδων
-οντος

: λαομέδων < λαο- + -μέδων. Αναλύεται σε λαός + -μέδων ( < μετοχή ενεστώτα του μέδω)

που κυβερνά τον λαό


ἔνυδρις

ἔνυδρις
-ιος

: ἔνυδρις < → λείπει η ετυμολογία

θηλαστικό ζώο

Γίνονται δὲ καὶ ἐνύδριες ἐν τῷ ποταμῷ, τὰς ἱρὰς ἥγηνται εἶναι.
#:::Ζουν επίσης βίδρες στον ποταμό, που οι Αιγύπτιοι θεωρούν ότι είναι ιερές.
#:::Μετάφραση (1992): Λεωνίδας Ζενάκος Αθήνα:Γκοβόστης @greek‑language.gr


πόσθων

: πόσθων < πόσθ(η) + -ων

αυτός που έχει μεγάλο ή δυνατό πέος, ο ψωλαράς

το αγοράκι (στον Αριστοφάνη)· δραστήριο, δυναμικό αγόρι


παππῶν

γενική πληθυντικού του πάππας


πάππᾳ

δοτική ενικού του πάππας


πάππα

κλητική ενικού του πάππας

ονομαστική, αιτιατική και κλητική δυϊκού του πάππας


κράτει

δοτική ενικού του κράτος

εναλλακτικός τύπος: κράτεϊ

ονομαστική, αιτιατική και κλητική δυϊκού του κράτος


κράτεϊ

δοτική ενικού του κράτος, άλλη μορφή του κράτει

εναλλακτικός τύπος: κράτει


δάνος

δάνος
-εος/-ους

: δάνος < δα- + νoς
: Εκδοχές για το θέμα: • Η Ετυμολογία χρειάζεται ανάπτυξη με τεκμηρίωση. Μπορείτε να βοηθήσετε;

δάνειο, χρέος, οφειλή


δάνος

: δάνος: με χαρακτηριστικό δ < θ στη μακεδονική διάλεκτο, όπως θάνατος

μακεδονικός τύπος του θάνατος

※ 1ος/2ος κε αιώνας ⌘ Πλούταρχος, Ἠθικά Πῶς δεῖ τὸν νέον ποιημάτων ἀκούειν, Section 6 (6), 25 @scaife.perseus

δάνον γὰρ Μακεδόνες τὸν θάνατον καλοῦσι,


Στυρεύς

: Στυρεύς < Στύρ(α) + -εύς

ο κάτοικος της πόλης των Στύρων στην Εύβοια

πατριδωνυμικό


αἰέλουρος

αἰέλουρος
-ου

: αἰέλουρος < → λείπει η ετυμολογία

ιωνικός & ποιητικός τύπος  του αἴλουρος

※ 5ος αιώνας πκε ⌘ Ἡρόδοτος, Ἱστορίαι, 2 (Εὐτέρπη), 67.1

ἀπάγονται δὲ οἱ αἰέλουροι ἀποθανόντες ἐς ἱρὰς στέγας, ἔνθα θάπτονται ταριχευθέντες, ἐν Βουβάστι πόλι·
*::: Τις γάτες που ψοφούν τις πηγαίνουν σε ιερά κτίρια, στην πόλη Βούβαστη, και τις θάβουν αφού τις ταριχεύσουν·
*:::Μετάφραση (1992): Λεωνίδας Ζενάκος Αθήνα:Γκοβόστης @greek‑language.gr

※ 5ος αιώνας πκε ⌘ Ἡρόδοτος, Ἱστορίαι, 2 (Εὐτέρπη), 66.4

ἐν ὁτέοισι δ᾽ ἂν οἰκίοισι αἰέλουρος ἀποθάνῃ ἀπὸ τοῦ αὐτομάτου, οἱ ἐνοικέοντες πάντες ξυροῦνται τὰς ὀφρύας μούνας, παρ᾽ ὁτέοισι δ᾽ ἂν κύων, πᾶν τὸ σῶμα καὶ τὴν κεφαλήν.
*:::Και σε όποιο σπίτι πεθάνει γάτα από φυσικό θάνατο, οι κάτοικοί του όλοι ξυρίζουν τα φρύδια τους μόνο, ενώ σε όποιο πεθάνει σκύλος, ξυρίζουν όλο τους το σώμα και το κεφάλι.
*:::Μετάφραση (1992): Λεωνίδας Ζενάκος Αθήνα:Γκοβόστης @greek‑language.gr

※ 5ος αιώνας πκε ⌘ Ἡρόδοτος, Ἱστορίαι, 2 (Εὐτέρπη), 66.1

πολλῶν δὲ ἐόντων ὁμοτρόφων τοῖσι ἀνθρώποισι θηρίων πολλῷ ἂν ἔτι πλέω ἐγίνετο, εἰ μὴ κατελάμβανε τοὺς αἰελούρους τοιάδε. ἐπεὰν τέκωσι αἱ θήλεαι, οὐκέτι φοιτῶσι παρὰ τοὺς ἔρσενας· οἱ δὲ διζήμενοι μίσγεσθαι αὐτῇσι οὐκ ἔχουσι.
*:::Τα ζώα που ζουν μαζί με τους ανθρώπους είναι ήδη πολλά, αλλά θα ήταν ακόμη περισσότερα αν με τα γατιά δεν συνέβαινε το εξής: τα θηλυκά, μόλις γεννήσουν, δεν πλησιάζουν πια τα αρσενικά· τα αρσενικά θέλουν να σμίξουν με τα θηλυκά αλλά δεν έχουν τον τρόπο·
*:::Μετάφραση (1992): Λεωνίδας Ζενάκος Αθήνα:Γκοβόστης @greek‑language.gr


βιός

: βιός < → λείπει η ετυμολογία

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ἰλιάς, 4 (Δ. Ὁρκίων σύγχυσις. Ἀγαμέμνονος ἐπιπώλησις.), στίχ. 125 (124-126 )

αὐτὰρ ἐπεὶ δὴ κυκλοτερὲς μέγα τόξον ἔτεινε, | λίγξε βιός, νευρὴ δὲ μέγ᾽ ἴαχεν, ἆλτο δ᾽ ὀϊστὸς | ὀξυβελής, καθ᾽ ὅμιλον ἐπιπτέσθαι μενεαίνων.
*:::και όταν εις κύκλον τέντωσε το μέγα τόξο, ακούσθη | τριγμός του τόξου, της χορδής βοή κι εξετινάχθη | το βέλος ανυπόμονο να πέσει μες στα πλήθη.
*::: Έμμετρη μετάφραση (1922): Ιάκωβος Πολυλάς, @greek‑language.gr

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ὀδύσσεια, 6 (ζ. Ὀδυσσέως ἄφιξις εἰς Φαίακας.), στίχ. 270 (270-271 )

οὐ γὰρ Φαιήκεσσι μέλει βιὸς οὐδὲ φαρέτρη, | ἀλλ᾽ ἱστοὶ καὶ ἐρετμὰ νεῶν καὶ νῆες ἐῗσαι,
*:::Γιατί να ξέρεις, τους Φαίακες δεν τους μέλει το τόξο κι η φαρέτρα, | μόνο κατάρτια, καραβιών κουπιά, πλεούμενα που να ζυγίζονται σωστά·
*::: Μετάφραση σε πεζό (2006): Δημήτρης Ν. Μαρωνίτης, @greek‑language.gr


ἐρετμόν

ἐρετμόν
-οῦ
του
κώπη

: ἐρετμόν < → λείπει η ετυμολογία

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ὀδύσσεια, 6 (ζ. Ὀδυσσέως ἄφιξις εἰς Φαίακας.), στίχ. 271 (270-271 )

οὐ γὰρ Φαιήκεσσι μέλει βιὸς οὐδὲ φαρέτρη, | ἀλλ᾽ ἱστοὶ καὶ ἐρετμὰ νεῶν καὶ νῆες ἐῗσαι,
#:::Γιατί να ξέρεις, τους Φαίακες δεν τους μέλει το τόξο κι η φαρέτρα, | μόνο κατάρτια, καραβιών κουπιά, πλεούμενα που να ζυγίζονται σωστά·
#::: Μετάφραση σε πεζό (2006): Δημήτρης Ν. Μαρωνίτης, @greek‑language.gr

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ὀδύσσεια, 11 (λ. Ἀλκίνου ἀπόλογοι: Νέκυια.), στίχ. 129 (126-130 )

σῆμα δέ τοι ἐρέω μάλ᾽ ἀριφραδές, οὐδέ σε λήσει· | ὁππότε κεν δή τοι ξυμβλήμενος ἄλλος ὁδίτης | φήῃ ἀθηρηλοιγὸν ἔχειν ἀνὰ φαιδίμῳ ὤμῳ, | καὶ τότε δὴ γαίῃ πήξας εὐῆρες ἐρετμόν, | ῥέξας ἱερὰ καλὰ Ποσειδάωνι ἄνακτι,
#:::Και θα σου πω κι άλλο σημάδι πεντακάθαρο — μην το ξεχάσεις· | όταν στον δρόμο σου βρεθεί οδοιπόρος | να πει πως λιχνιστήρι φέρνεις στον όμορφο ώμο σου, | τότε κι εσύ μπήξε στο χώμα το καλάρμοστο κουπί, | και πρόσφερε θυσίες καλές στον μέγα Ποσειδώνα —
#::: Μετάφραση σε πεζό (2006): Δημήτρης Ν. Μαρωνίτης, @greek‑language.gr

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Εὐριπίδης, Ἠλέκτρα, στίχ. 433 (432-434)

κλειναὶ νᾶες, αἵ ποτ᾽ ἔβατε Τροίαν | τοῖς ἀμετρήτοις ἐρετμοῖς | πέμπουσαι χορεύματα Νηρήιδων,
#:::Καράβια ξακουσμένα που κινήσατε κάποτε για την Τροία | με πλήθος τ᾽ αμέτρητα κουπιά | και του Νηρέα οι κόρες με χορούς σάς συνοδεύαν·
#::: Μετάφραση (1988): Τάσος Ρούσσος, Αθήνα: Ακαδημία Αθηνών @greek‑language.gr

ανδρικό μόριο

φτερό πτηνού

※ 6ος/5ος πκε αιώνας ⌘ Αἰσχύλος, Ἀγαμέμνων, στίχ. 52

πτερύγων ἐρετμοῖσιν ἐρεσσόμενοι,
#:::κουνώντας γρήγορα τα φτερά σαν κουπιά
#:::Μετάφραση λέξεων: Βικιλεξικό.


πλύσιμον

: πλύσιμον < αρχαία ελληνική πλύνω + -ιμον

ελληνιστική κοινή

αμοιβή για το πλύσιμο

ελληνιστική κοινή


φυτῶν

γενική πληθυντικού του φυτόν


ἐρείπιον

ἐρείπιον
-ου

: ἐρείπιον < ἐρείπω

※ 5ος αιώνας πκε ⌘ Ἡρόδοτος, Ἱστορίαι, 2 (Εὐτέρπη), 154.5

ἐξ ὧν δὲ ἐξανέστησαν χώρων ἐν τούτοισι δὴ οἵ τε ὁλκοὶ τῶν νεῶν καὶ τὰ ἐρείπια τῶν οἰκημάτων τὸ μέχρι ἐμεῦ ἦσαν.
#:::Στους τόπους πάντως απ᾽ όπου ξεσηκώθηκαν, υπήρχαν και επί των ημερών μου ακόμη τα σκαριά των πλοίων τους και τα ερείπια των σπιτιών τους.
#:::Μετάφραση (1992): Λεωνίδας Ζενάκος Αθήνα:Γκοβόστης @greek‑language.gr

※ 6ος/5ος πκε αιώνας ⌘ Αἰσχύλος, Ἀγαμέμνων, στίχ. 660 (658-660)

ἐπεὶ δ᾽ ἀνῆλθε λαμπρὸν ἡλίου φάος, | ὁρῶμεν ἀνθοῦν πέλαγος Αἰγαῖον νεκροῖς | ἀνδρῶν Ἀχαιῶν ναυτικοῖς τ᾽ ἐρειπίοις.
#:::Μα όταν το λαμπρό φως ανάτειλε του ήλιου, | τη θάλασσα όλη βλέπομε ν᾽ ανθεί του Αιγαίου | από Αχαιών κορμιά και καραβιών συντρίμμια·
#:::Μετάφραση (1911): Ιωάννης Ν. Γρυπάρης, Αθήνα:Φέξης @greek‑language.gr

τεμάχιο, κομμάτι, κουρέλι

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Εὐριπίδης, Τρῳάδες, στίχ. 1025 (1025-1028)

ἣν χρῆν ταπεινὴν ἐν πέπλων ἐρειπίοις | φρίκῃ τρέμουσαν, κρᾶτ᾽ ἀπεσκυθισμένην | ἐλθεῖν, τὸ σῶφρον τῆς ἀναιδείας πλέον | ἔχουσαν ἐπὶ τοῖς πρόσθεν ἡμαρτημένοις.
#:::που νά ᾽ρθεις θα ᾽πρεπε ταπεινή, τρεμουλιασμένη, μες στα κουρέλια, | με μαλλιά κομμένα, όχι μ᾽ αδιαντροπιά, με σωφροσύνη | για τα παλιά σου κρίματα.
#:::Μετάφραση, αναθεωρημένη έκδοση (1972) Οι Τρωαδίτισσες: Θρασύβουλος Σταύρου, 1η έκδοση (1952) @greek‑language.gr

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Σοφοκλῆς, Αἴας, στίχ. 308 (308-310)

ἐν δ᾽ ἐρειπίοις | νεκρῶν ἐρειφθεὶς ἕζετ᾽ ἀρνείου φόνου, | κόμην ἀπρὶξ ὄνυξι συλλαβὼν χερί.
#::* και στα σφαχτάρια | πέφτοντας σωριάστη απάνω στον αρνίσιο φόνο, | με τα νύχια τα μαλλιά ξεριζώνοντας.
#::*:Μετάφραση (2000), Τάσος Ρούσσος, @greek‑language.gr
#::* και στα κουφάρια | των νεκρών πέφτοντας καθόταν στον αρνίσιο φόνο, | αρπάζοντας δυνατά τα μαλλιά με τα νύχια.
#::*:Μετάφραση λέξεων: Βικιλεξικό.


μετεωροφέναξ

μετεωροφέναξ

: μετεωροφέναξ < μετεωρο- + φέναξ

που εξαπατά με αστρολογικές σοφιστείες

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Ἀριστοφάνης, Νεφέλαι, στίχ. 333 (333-334)

ἄνδρας μετεωροφένακας | οὐδὲν δρῶντας βόσκουσ᾽ ἀργούς, ὅτι ταύτας μουσοποιοῦσιν.
*:::αστρολόγους αγύρτες, | χασομέρηδες δίχως δουλειά ή προκοπή, επειδή γράφουν ύμνους για δαύτες.
*:::Μετάφραση (1967): Θρασύβουλος Σταύρου, Αθήνα: Τυποβιβλιοτεχνική @greek‑language.gr


δραπέτας

: δραπέτας < → λείπει η ετυμολογία

δωρικός τύπος του δραπέτης

※ 6ος/5ος πκε αιώνας ⌘Πίνδαρος, Απόσπασμα 99, @books.google.gr

δραπέτας εὐδαιμόνων οὐκ ἔστιν ὄλβος


ἀδιατρεψία

ἀδιατρεψία
-ας

: ἀδιατρεψία < ἀδιάτρεπτος

ισχυρογνωμοσύνη, θρασύτητα, αδιαντροπιά

ελληνιστική κοινή


σπήλαιον

σπήλαιον
-ου

: σπήλαιον ήδη από τον 5ο αιώνα πκε στον Πλάτωνα < → λείπει η ετυμολογία

σπήλαιο, σπηλιά, άντρο

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Πλάτων, Πολιτεία, 7, 514a (514a-514b)

ἰδὲ γὰρ ἀνθρώπους οἷον ἐν καταγείῳ οἰκήσει σπηλαιώδει, ἀναπεπταμένην πρὸς τὸ φῶς τὴν εἴσοδον ἐχούσῃ μακρὰν παρὰ πᾶν τὸ σπήλαιον, ἐν ταύτῃ ἐκ παίδων ὄντας ἐν δεσμοῖς καὶ τὰ σκέλη καὶ τοὺς αὐχένας, ὥστε μένειν τε αὐτοὺς εἴς τε τὸ πρόσθεν μόνον ὁρᾶν, κύκλῳ δὲ τὰς κεφαλὰς ὑπὸ τοῦ δεσμοῦ ἀδυνάτους περιάγειν,
#:::Φαντάσου σαν μέσα σ᾽ ένα σπήλαιο κάτω από τη γη, που να έχει την είσοδό του ανοιγμένη προς το φως σ᾽ όλο το μάκρος της ανθρώπους που από παιδιά να βρίσκουνται εκεί μέσα αλυσοδεμένοι από τα πόδια και τον τράχηλο, σε τρόπο που να μένουν πάντα στην ίδια θέση και μόνο εμπρός των να βλέπουν, χωρίς να μπορούν να στρέψουν γύρω την κεφαλή τους εξαιτίας τα δεσμά τους·
#::: Μετάφραση (στη δημοτική, χ.χ.): Ιωάννης Γρυπάρης. Θεσσαλονίκη: ΚΕΓ, 2015 (στην καθαρεύουσα, 1911, Εκδ.Φέξη) @greek‑language.gr

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Πλάτων, Πολιτεία, 7, 539e

μετὰ γὰρ τοῦτο καταβιβαστέοι ἔσονταί σοι εἰς τὸ σπήλαιον πάλιν ἐκεῖνο, καὶ ἀναγκαστέοι ἄρχειν τά τε περὶ τὸν πόλεμον καὶ ὅσαι νέων ἀρχαί, ἵνα μηδ᾽ ἐμπειρίᾳ ὑστερῶσι τῶν ἄλλων·
#:::Και κατόπι απ᾽ αυτό θα πρέπει να τους κατεβάσεις πάλι σε κείνο το σπήλαιο και θα τους υποχρεώσεις να γίνουνται αρχηγοί σε πολεμικές επιχειρήσεις και σ᾽ άλλα αξιώματα κατάλληλα για την ηλικία τους, για να μην υστερούν ούτε κατά την εμπειρία από τους άλλους·
#::: Μετάφραση (στη δημοτική, χ.χ.): Ιωάννης Γρυπάρης. Θεσσαλονίκη: ΚΕΓ, 2015 (στην καθαρεύουσα, 1911, Εκδ.Φέξη) @greek‑language.gr

ο τόπος πίσω από τη σκηνή


σπῆλυγξ

: σπῆλυγξ < → λείπει η ετυμολογία
:: ΑΠΟΓΟΝΟΙ: ↷ λατινικά: spelunca

※ 4ος πκε αιώνας ⌘ Ἀριστοτέλης, Τῶν περὶ τὰ ζῷα ἱστοριῶν, 9, 17 @scaife.perseus

Αἰγωλιὸς δ’ ἐστὶ νυκτινόμος καὶ ἡμέρας ὀλιγάκις φαίνεται, καὶ οἰκεῖ καὶ οὗτος πέτρας καὶ σπήλυγγας·

※ 3ος αιώνας πκε αιώνας ⌘ Απολλώνιος ο Ρόδιος, Ἀργοναυτικά, 2.568, @scaife.perseus

κοῖλαι δὲ σπήλυγγες ὑπὸ σπιλάδας τρηχείας

※ 3ος αιώνας κε αιώνας ⌘ Οππιανός ο εξ Απαμείας, Κυνηγετικά, 4.80, @scaife.perseus

ἔνθα περὶ σπήλυγγας ἐρίβρομος ἠΰκομος λῖς
*:::εκεί σε σπηλιές λιοντάρι με βροντερή φωνή και ωραίο τρίχωμα
*:::Μετάφραση λέξεων: Βικιλεξικό.


λῖς

: λῖς < → λείπει η ετυμολογία

επικός τύπος του λέων

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ἰλιάς, 11 (Λ. Ἀγαμέμνονος ἀριστεία.), στίχ. 480 (480-481 )

ἐπί τε λῖν ἤγαγε δαίμων | σίντην· θῶες μέν τε διέτρεσαν, αὐτὰρ ὁ δάπτει·
*:::αλλά η μοίρα κακοποιό τούς στέρνει εκεί λιοντάρι | και απ᾽ τον τρόμον τ᾽ αγριόσκυλα σκορπίζονται και αυτό το κατατρώγει.
*::: Έμμετρη μετάφραση (1922): Ιάκωβος Πολυλάς, @greek‑language.gr

※ 7ος πκε αιώνας ⌘ Ἡσίοδος, (αποδίδεται) Ἀσπὶς Ἡρακλέουςʷ, 172 (172-173)

ἤδη γάρ σφιν ἔκειτο μέγας λῖς, ἀμφὶ δὲ κάπροι | δοιοί, ἀπουράμενοι ψυχάς·
*:::Κιόλας ένα λιοντάρι μέγα κείτονταν και γύρω του δυο κάπροι, | έχοντας χάσει τις ζωές τους.
*:::Μετάφραση (2001): Σταύρος Γκιργκένης, Θεσσαλονίκη: Ζήτρος @greek‑language.gr

※ '3ος κε' αιώνας ⌘ Οππιανός ο εξ Απαμείας, Κυνηγετικά, 4.179, @scaife.perseus

αἶψα δʼ ἐπιστρεφθεὶς μεγαλήνωρ ἠΰκομος λῖς

※ '3ος κε' αιώνας ⌘ Οππιανός ο εξ Απαμείας, Κυνηγετικά, 4.80, @scaife.perseus


λίς

: λίς < → λείπει η ετυμολογία

επικός τύπος του λέων

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ἰλιάς, 15 (Ο. Παλίωξις παρὰ τῶν νεῶν.), στίχ. 275 (275-276 )

τῶν δέ θ᾽ ὑπὸ ἰαχῆς ἐφάνη λὶς ἠϋγένειος | εἰς ὁδόν, αἶψα δὲ πάντας ἀπέτραπε καὶ μεμαῶτας·
*:::και απ᾽ την βοήν τους πύρινο στο δρόμο τους λεοντάρι | φαίνεται και όλοι αναμερούν και αφήνουν το κυνήγι·
*::: Έμμετρη μετάφραση (1922): Ιάκωβος Πολυλάς, @greek‑language.gr


ἀπημοσύνη

ἀπημοσύνη
-ης

: ἀπημοσύνη (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική ἀπήμων, ἀπημο(ν)- + -σύνη < → και δείτε τη λέξη πῆμα

έλλειψη βλάβης, αβλάβεια, ακεραιότητα, ασφάλεια

※ '2ος/3ος κε' αιώνας ⌘ Ὀππιανός, Ἁλιευτικά, 2.647 @scaife.perseus

οὐδέ φόνου λάπτουσιν, ἀπημοσύνῃ δὲ νέμονται,

※ Επιγραφή από το νησί Πάρος. IG XII,5 215. @epigraphy.packhum.org

Δημοκύδης τόδ’ ἄγαλμα Τε-
λεστοδίκη τ’ ἀπο κοινῶν
εὐχσάμενοι στῆσαν πα[ρ]-
θένωι Ἀρτέμιδι
σεμνῶι ἐνὶ ζαπέδωι κο(ύ)-
ρηι Διὸς αἰγιόχοιο.
τῶν γενεὴν βιοτόν τ’ α-
ὖχσ’ ἐν ἀπημοσύνηι.

※ πριν από το τέλος 2ου πκε αιώνα, Επιγραφή από τη Μυγδονία της Θεσσαλονίκης. IG X,2 1 108. @epigraphy.packhum.org

ἀλλ’, ἄνα, Φυλακίδηι <τε> καὶ υἱέϊ καλὸν ὀπάξοις
δῶρον ἐϋκλεΐης ἄμφω ἀπημοσύνηι,
ὄφρα τις ἁμερίων λεύσσων τάδε θυμὸν ὀτρύνηι
σφωΐτερομ μακάρωμ μήποτε λῆστιν ἔχειν.
Δαμαίου.


ἐρυγή

: ἐρυγή < → λείπει η ετυμολογία

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Ἱπποκράτης, Περὶ φυσῶν (De flatibus), 7, p. 100, @scaife.perseus

ἐρυγαὶ γὰρ γίνονται μετὰ τὰ σιτία καὶ τὰ ποτὰ τοῖσι πλείστοισιν· ἀνατρέχει γὰρ ὁ κατακλεισθεὶς ἀὴρ, ὁκόταν ἀναῤῥήξῃ τὰς πομφόλυγας, ἐν ᾗσι κρύπτεται.

※ 2ος κε αιώνας ⌘ Γαληνός, De symptomatum differentiis, 5, p.76 @scaife.perseus

καὶ μὲν δὴ κᾀν ταῖς ἐρυγαῖς ἔστιν εὑρεῖν ταὐτὸ τοῦτο γένος τῶν συμπτωμάτων, ἤτοι καπνώδους, ἢ ὀξώδους, ἢ βρομώδους, ἢ ἰχθυώδους, ἤ τινος ἑτέρας τοιαύτης ποιότητος ἐξοζούσης τῆς ἐρυγῆς. κατὰ δὲ τὰς γευστὰς διαφορὰς αὐτῷ τῷ κάμνοντι τεκμαίρεται τὰ συμπτώματα.


μετριοπότης

μετριοπότης
-ου

: μετριοπότης < μέτριο(ς) + -πότης

Κατηγορία:Επίθετα υπερθετικού βαθμού (αρχαία ελληνικά)

αυτός που πίνει με μέτρο

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Ξενοφῶν, Ἀπολογία Σωκράτους πρὸς τοὺς Δικαστάς, 19 @scaife.perseus

σὺ δὲ εἰπὲ εἴ τινα οἶσθα ὑπʼ ἐμοῦ γεγενημένον ἢ ἐξ εὐσεβοῦς ἀνόσιον ἢ ἐκ σώφρονος ὑβριστὴν ἢ ἐξ εὐδιαίτου πολυδάπανον ἢ [ὡς] ἐκ μετριοπότου οἰνόφλυγα ἢ ἐκ φιλοπόνου μαλακὸν ἢ ἄλλης πονηρᾶς ἡδονῆς ἡττημένον.


οἰνόφλυξ

οἰνόφλυξ
-ῠγος

: οἰνόφλυξ < οἶνος + φλύω

μέθυσος, μπεκρής, μεθυσμένος

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Ἱπποκράτης, Προρρητικόν, (Prorrheticon I), 2.2, @scaife.perseus

εἰ γὰρ οὗτοι οἱ ἄνθρωποι οἰνόφλυγες εἶεν, ἢ κρεηφαγοῖεν, ἢ ἀγρυπνοῖεν, ἢ τῷ ψύχει ἢ τῷ θάλπει ἀλογίστως ὁμιλοῖεν, πολλαὶ ἐλπίδες ἐκ τουτέων τῶν διαιτημάτων παραφρονῆσαι αὐτούς.

※ 4ος πκε αιώνας ⌘ Ἀριστοτέλης, Προβλήματα (αμφίβολο)ʷ Ὅσα περὶ οἰνοποσίαν καὶ μέθην, 3.26 @scaife.perseus

Διὰ τί οἱ οἰνόφλυγες τρέμουσιν, καὶ μᾶλλον ὅσῳ ἂν ἀκρατοποτῶσιν; ἔστιν δὲ ὁ μὲν οἶνος θερμαντικός, ὁ δὲ τρόμος γίνεται μάλιστα ὑπὸ ψυχροῦ, διὸ οἱ ῥιγῶντες μάλιστα τρέμουσιν.


ἄρρενος

γενική ενικού του ἄρρην


ἄρρενα

αιτιατική ενικού του ἄρρην


ἄρρενας

αιτιατική πληθυντικού του ἄρρην


λεῖψις

: λεῖψις < → λείπει η ετυμολογία

ελληνιστική κοινή

ελληνιστική κοινή

ελληνιστική κοινή

όρος με αρνητικό πρόσημο στις αλγεβρικές παραστάσεις

ελληνιστική κοινή


λιπόθριξ

λιπόθριξ
-τρικος

: λιπόθριξ (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική λιπό- + -θριξ < λείπω και θρίξ

φαλακρός, άτριχος

ελληνιστική κοινή

※ 4ος/5ος κε αιώνας ⌘ Νόννος ὁ Πανοπολίτης, Διονυσιακά, 19, 204 @scaife.perseus, @el.wikisource

εἰ μὴ γυμνὰ μέτωπα λιπότριχος εἶχε καρήνου.

※ 4ος/5ος κε αιώνας ⌘ Νόννος ὁ Πανοπολίτης, Διονυσιακά, 26, 159 @scaife.perseus, @el.wikisource

λωβητὴν ἐκάλυπτε λιπότριχον ἄντυγα κόρσης,


οἰνοπῶλις

οἰνοπῶλις
-ιδος

: οἰνοπῶλις (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική οἰνοπώλ(ης) + κατάληξη θηλυκού -ις. Μορφολογικά αναλύεται σε οἰνο- + -πῶλις.

θηλυκό του οἰνοπώλης: η οινοπώλισσα, η οινοπώλης

ελληνιστική κοινή


οἰνοπότης

οἰνοπότης
-ου
οἰνοπότις

: οἰνοπότης < οἰνο- + -πότης. Δείτε οἶνος και πότης, πίνω.

που του αρέσει να πίνει κρασί, μέθυσος, μπεκρής


ἡδυπότης

ἡδυπότης
-ου

: ἡδυπότης < ἡδυ- + -πότης

που αγαπά το ποτό, λάτρης του ποτού

του Διονύσου

※ 2/3ος κε αιώνας ⌘ Ἀθήναιος ὁ Nαυκρατίτης, Δειπνοσοφισταί, 4, 78 @scaife.perseus, @el.wikisource

ηὔλει δὴ Γλαύκης μεμεθυσμένα παίγνια Μουσέων
ἢ τὸν ἐν ἀκρήτοις Βάτταλον ἡδυπότην

αυτό που παράγει καλό και γλυκό κρασί

※ 4ος/5ος κε αιώνας ⌘ Νόννος ὁ Πανοπολίτης, Διονυσιακά, 12, 249 @scaife.perseus, @el.wikisource

καὶ στέφος ἱμερόεν περιβάλλομαι, ἡδυπότην δὲ


ἀκρατοπότης

ἀκρατοπότης
-ου

: ἀκρατοπότης < ἄκρατο(ς) + -πότης

που πίνει άκρατο κρασί δηλ. χωρίς πρόσμειξη νερού

※ 2/3ος κε αιώνας ⌘ Ἀθήναιος ὁ Nαυκρατίτης, Δειπνοσοφισταί, 10, 48 , 436e-436f, @scaife.perseus, @el.wikisource

Κλεομένης δὲ ὁ Λακεδαιμόνιος ὅτι καὶ ἀκρατοπότης ἦν προείρηται· ὅτι δὲ διὰ μέθην ἑαυτὸν καὶ μαχαίρᾳ κατέτεμεν ʽ Ἡρόδοτος ἱστόρησε.


ἀκρητοπότης

ἀκρητοπότης
-ου

: ἀκρητοπότης < ἄκρητο(ς) + -πότης

ιωνικός τύπος του ἀκρατοπότης

※ 5ος αιώνας πκε ⌘ Ἡρόδοτος, Ἱστορίαι, 6 (Ἐρατώ), 84.1

Ἀργεῖοι μέν νυν διὰ ταῦτα Κλεομένεά φασι μανέντα ἀπολέσθαι κακῶς, αὐτοὶ δὲ Σπαρτιῆταί φασι ἐκ δαιμονίου μὲν οὐδενὸς μανῆναι Κλεομένεα, Σκύθῃσι δὲ ὁμιλήσαντά μιν ἀκρητοπότην γενέσθαι καὶ ἐκ τούτου μανῆναι.
*:::Λοιπόν οι Αργείοι λένε πως αυτά στάθηκαν η αιτία να τρελαθεί ο Κλεομένης και να κακοθανατίσει, όμως οι ίδιοι οι Σπαρτιάτες λένε πως δεν ήταν κάποια θεία δίκη που προκάλεσε την τρέλα του Κλεομένη, αλλά η συναναστροφή του με τους Σκύθες είναι που τον έκανε να πίνει το κρασί ανέρωτο, κι απ᾽ αυτό τρελάθηκε.
*:::Μετάφραση (1993): Ηλίας Σπυρόπουλος. Αθήνα:Γκοβόστης @greek‑language.gr


εἰρηναῖα

εἰρηναῖα
-ων

: εἰρηναῖα: ουσιαστικοποιημένο ουδέτερο του επιθέτου εἰρηναῖος (εἰρηναῖον) στον πληθυντικό

οι καρποί της ειρήνης

※ 5ος αιώνας πκε ⌘ Ἡρόδοτος, Ἱστορίαι, στη Βικιθήκη

6 (Ἐρατώ), 57.1
*:*: ταῦτα μὲν τὰ ἐμπολέμια, τὰ δὲ ἄλλα τὰ εἰρηναῖα κατὰ τάδε σφι δέδοται·
*:*:: Αυτά τα προνόμια τους έχουν δοθεί για καιρό πολέμου, ενώ τα άλλα, για τον καιρό της ειρήνης, έχουν ως εξής:
*:*:: Μετάφραση (1993): Ηλίας Σπυρόπουλος. Αθήνα:Γκοβόστης @greek‑language.gr
*:* 6 (Ἐρατώ), 43.1
*:*: καί σφι ταῦτα μὲν εἰρηναῖα ἦν·
*:*:: Μ᾽ όλ᾽ αυτά βέβαια οι Ίωνες έβλεπαν τα καλά της ειρήνης·
*:*:: Μετάφραση (1993): Ηλίας Σπυρόπουλος. Αθήνα:Γκοβόστης @greek‑language.gr


μαζός

: μαζός < → λείπει η ετυμολογία

επικός τύπος του μαστός

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ὀδύσσεια, 11 (λ. Ἀλκίνου ἀπόλογοι: Νέκυια.), στίχ. 448 (447-449 )

ἦ μέν μιν νύμφην γε νέην κατελείπομεν ἡμεῖς | ἐρχόμενοι πόλεμόνδε· πάϊς δέ οἱ ἦν ἐπὶ μαζῷ | νήπιος, ὅς που νῦν γε μετ᾽ ἀνδρῶν ἵζει ἀριθμῷ,
#:::Θυμάμαι, την αφήσαμε νέα και νιόνυμφη, όταν εμείς | κινούσαμε στον πόλεμο· είχε ακόμη στο βυζί τον γιο σου, | νήπιο. Τώρα κι αυτός θα έχει μεγαλώσει, θα κάθεται με τους μεγάλους
#::: Μετάφραση σε πεζό (2006): Δημήτρης Ν. Μαρωνίτης, @greek‑language.gr

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ἰλιάς, 4 (Δ. Ὁρκίων σύγχυσις. Ἀγαμέμνονος ἐπιπώλησις.), στίχ. 480 (480-481 )

πρῶτον γάρ μιν ἰόντα βάλε στῆθος παρὰ μαζὸν | δεξιόν·
#:::Ότι ενώ πρώτος πρόβαινε τον κτύπησε στο στήθος | σιμά στον δεξιόν μαστόν·
#::: Έμμετρη μετάφραση (1922): Ιάκωβος Πολυλάς, @greek‑language.gr

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ἰλιάς, 22 (Χ. Ἕκτορος ἀναίρεσις.), στίχ. 80 (79-81 )

μήτηρ δ᾽ αὖθ᾽ ἑτέρωθεν ὀδύρετο δάκρυ χέουσα, | κόλπον ἀνιεμένη, ἑτέρηφι δὲ μαζὸν ἀνέσχε· | καί μιν δάκρυ χέουσ᾽ ἔπεα πτερόεντα προσηύδα·
#:::Και απ᾽ τ᾽ άλλο μέρος έκλαιε και οδύρετο η μητέρα | και επρόβαλεν, ανοίγοντας τον κόρφον, το βυζί της | και κλαίοντας του έλεγεν:
#::: Έμμετρη μετάφραση (1922): Ιάκωβος Πολυλάς, @greek‑language.gr

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ἰλιάς, 4 (Δ. Ὁρκίων σύγχυσις. Ἀγαμέμνονος ἐπιπώλησις.), στίχ. 528 (527-528 )

Τὸν δὲ Θόας Αἰτωλὸς ἀπεσσύμενον βάλε δουρὶ | στέρνον ὑπὲρ μαζοῖο, πάγη δ᾽ ἐν πνεύμονι χαλκός·
#:::Και ως έφευγε τον κτύπησεν εις τον μαστόν επάνω | ο Αιτωλός Θόας και ο χαλκός μες στο πνευμόνι εμπήχθη·
#::: Έμμετρη μετάφραση (1922): Ιάκωβος Πολυλάς, @greek‑language.gr

※ 5ος αιώνας πκε ⌘ Ἡρόδοτος, Ἱστορίαι, 4 (Μελπομένη), 202.1

τοὺς μέν νυν αἰτιωτάτους τῶν Βαρκαίων ἡ Φερετίμη, ἐπείτε οἱ ἐκ τῶν Περσέων παρεδόθησαν, ἀνεσκολόπισε κύκλῳ τοῦ τείχεος, τῶν δέ σφι γυναικῶν τοὺς μαζοὺς ἀποταμοῦσα περιέστιξε καὶ τούτοισι τὸ τεῖχος·
#::: Η Φερετίμη λοιπόν τους Βαρκαίους που πρωτοστάτησαν στο φόνο, όταν οι Πέρσες τούς παράδωσαν στα χέρια της, τους παλούκωσε ένα γύρο ψηλά στο τείχος κι έκοψε τα βυζιά των γυναικών τους και τα ᾽βαλε κι αυτά να κρέμονται ένα γύρο στο τείχος.
#:::Μετάφραση (1992): Ηλίας Σπυρόπουλος. Αθήνα:Γκοβόστης @greek‑language.gr

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Ἱπποκράτης, Περὶ ἀδένων, (De glandulis), 16, p. 572, @scaife.perseus

Ἀλλὰ καὶ ἀδένες ἐν τοῖσι στήθεσι μαζοὶ καλέονται, καὶ διαίρονται γάλα ποιέουσιν· οἷς δὲ οὐ ποιέουσι γάλα, οὕ· ποιέουσι μὲν αἱ γυναῖκες, οἱ δὲ ἄνδρες οὐ ποιέουσι.

μάξεινος, μαζίνης


ἄρκευθος

ἄρκευθος
-ου

: ἄρκευθος, ήδη τον 5ο αιώνα στον Ιπποκράτη < → λείπει η ετυμολογία

διάφορα είδη θαμνώδους δέντρου του γένους Juniperus, όπως η άρκευθος


στενοχωρίη

: στενοχωρίη < → λείπει η ετυμολογία

ιωνικός τύπος του στενοχωρία

Τοῖσι δὲ ἄῤῥεσι καὶ ἡ στενοχωρίη καὶ ἡ πυκνότης τοῦ σώματος μέγα συμβάλλεται μὴ εἶναι μεγάλας τὰς ἀδένας·


αὐχμός

: αὐχμός < → λείπει η ετυμολογία

ξηρασία, ανομβρία

μετεωρολογία

※ 5ος αιώνας πκε ⌘ Ἡρόδοτος, Ἱστορίαι, 4 (Μελπομένη), 198.2

καὶ οὔτε αὐχμοῦ φροντίζουσα οὐδὲν οὔτε ὄμβρον πλέω πιοῦσα δεδήληται· ὕεται γὰρ δὴ ταῦτα τῆς Λιβύης· τῶν δὲ ἐκφορίων τοῦ καρποῦ ταὐτὰ μέτρα τῇ Βαβυλωνίῃ γῇ κατίσταται.
#:::και δε φοβάται καθόλου την αναβροχιά, κι ούτε, πίνοντας βροχή πάνω από το συνηθισμένο, πλημμυρίζει· γιατί σ᾽ αυτή την περιοχή της Λιβύης βρέχει· και τα σπαρτά τους έχουν την ίδια απόδοση σε καρπό με τη χώρα των Βαβυλωνίων.
#:::Μετάφραση (1992): Ηλίας Σπυρόπουλος. Αθήνα:Γκοβόστης @greek‑language.gr

※ 4ος πκε αιώνας ⌘ Ἀριστοτέλης, Μετεωρολογικά 2.4, p. 55 @scaife.perseus

πολλάκις γὰρ ἡ μὲν κύκλῳ χώρα λαμβάνει τοὺς ὡραίους ὄμβρους ἢ καὶ πλείους, ἐν δέ τινι μέρει ταύτης αὐχμός ἐστιν·

※ 4ος πκε αιώνας ⌘ Ἀριστοτέλης, Τῶν περὶ τὰ ζῷα ἱστοριῶν, 9, 40 @scaife.perseus

Ἐὰν δ’ ἔαρ ὄψιον γένηται ἢ αὐχμός, καὶ ὅταν ἐρυσίβη, ἔλαττον ἐργάζονται αἱ μέλιτται τὸν γόνον.

ξηρότητα, βρομιά

αποτελέσματα ανομβρίας

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Πλάτων, Πολιτεία, 10, 614d (614d-614e)

ὁρᾶν δὴ ταύτῃ μὲν καθ᾽ ἑκάτερον τὸ χάσμα τοῦ οὐρανοῦ τε καὶ τῆς γῆς ἀπιούσας τὰς ψυχάς, ἐπειδὴ αὐταῖς δικασθείη, κατὰ δὲ τὼ ἑτέρω ἐκ μὲν τοῦ ἀνιέναι ἐκ τῆς γῆς μεστὰς αὐχμοῦ τε καὶ κόνεως, ἐκ δὲ τοῦ ἑτέρου καταβαίνειν ἑτέρας ἐκ τοῦ οὐρανοῦ καθαράς.
#:::Είδε λοιπόν εκεί πρώτα τις ψυχές, αφού δικάστηκαν, να ξεκινούν από τα δύο αντικρινά χάσματα του ουρανού και της γης, και από τ᾽ άλλα δύο πάλι, από το ένα της γης ν᾽ ανεβαίνουν ψυχές γεμάτες από ακαθαρσία και σκόνη, από τ᾽ άλλο τ᾽ ουρανού να κατεβαίνουν άλλες καθαρές.
#::: Μετάφραση (στη δημοτική, χ.χ.): Ιωάννης Γρυπάρης. Θεσσαλονίκη: ΚΕΓ, 2015 (στην καθαρεύουσα, 1911, Εκδ.Φέξη) @greek‑language.gr

ξηρότητα, ανεπάρκεια, ισχνότητα

ξηρασία, απουσία, έλλειψη

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Πλάτων, Μένων, 71 @scaife.perseus

ἐνθάδε δέ, ὦ φίλε Μένων, τὸ ἐναντίον περιέστηκεν· ὥσπερ αὐχμός τις τῆς σοφίας γέγονεν, καὶ κινδυνεύει ἐκ τῶνδε τῶν τόπων παρʼ ὑμᾶς οἴχεσθαι ἡ σοφία.


γάνος

γάνος
-εος/-ους

: γάνος < γάν(υμαι) + -ος. Συγγγενή: νέα ελληνική γάνα, γανώνω.

χαρά, ευχαρίστηση, ευθυμία

λάμψη, φωτεινότητα

υπερηφάνεια, υψηλοφροσύνη

καθαρό, με λαμπερό χρώμα

※ 6ος/5ος πκε αιώνας ⌘ Αἰσχύλος, Πέρσαι, στίχ. 483 (483-485)

οἱ μὲν ἀμφὶ κρηναῖον γάνος | δίψῃ πονοῦντες, οἱ δ᾽ ὑπ᾽ ἄσθματος κενοὶ | διεκπερῶμεν ἔς τε Φωκέων χθόνα
#::: κι άλλοι τριγύρω στις φαιδρές βρύσες | δαμασμένοι από τη δίψα κι άλλοι άδειοι απ᾽ το λαχάνιασμα πέφταν στο δρόμο. | Από κει οι άλλοι εμείς περάσαμε στους τόπους της Φωκίδας,
#::: Μετάφραση (1930): Ιωάννης Ν. Γρυπάρης, Αθήνα:Εστία @greek‑language.gr

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Εὐριπίδης, Ἰφιγένεια ἐν Ταύροις, στίχ. 634 (634-635)

καὶ τῆς ὀρείας ἀνθεμόρρυτον γάνος | ξουθῆς μελίσσης εἰς πυρὰν βαλῶ σέθεν.
#:::και θα ρίξω στην πυρά σου τις γλυκές σταλαξιές που απ᾽ τ᾽ άνθη βγάζει | το βουνίσιο ξανθόμαυρο μελίσσι.
#:::Μετάφραση (1972) Η Ιφιγένεια στη χώρα των Ταύρων: Θρασύβουλος Σταύρου, Αθήνα: Εστία, 1979:ΟΕΔΒ @greek‑language.gr

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Εὐριπίδης, Βάκχαι, στίχ. 261 (260-262)

γυναιξὶ γὰρ | ὅπου βότρυος ἐν δαιτὶ γίγνεται γάνος, | οὐχ ὑγιὲς οὐδὲν ἔτι λέγω τῶν ὀργίων.
#:::γιατί όταν στις εορτές των γυναικών έρθει η λάμψη του κρασιού, | τότε —άκουσέ με— καμιά ιερουργία δεν είναι αθώα.
#::: Μετάφραση χ.χ.: Θ. Κ. Στεφανόπουλος, Αθήνα: Κίχλη @greek‑language.gr

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Ἀριστοφάνης, Βάτραχοι, στίχ. 1320 (1320-1322)

οἰνάνθας γάνος ἀμπέλου, | βότρυος ἕλικα παυσίπονον. | περίβαλλ᾽, ὦ τέκνον, ὠλένας.
#:::Σαν του κλημάτου πασίχαρο ανθόκλαδο, | ω σαν ψαλίδα τσαμπιού που γλυκαίνει τον πόνο | γύρω μου σφίξε, παιδί μου, τα χέρια σου.»
#:::Μετάφραση (1967): Θρασύβουλος Σταύρου, Αθήνα:Τυποβιβλιοτεχνική @greek‑language.gr

αναζωογονητική

για τη βροχή


γάνος

γάνος
-εος/-ους

: γάνος < → λείπει η ετυμολογία


γάνος

: γάνος < → λείπει η ετυμολογία


ἄχθος

ἄχθος
-εος/-ους

: ἄχθος, ήδη ομηρικό (ἄχθος ἀρούρης) < πιθανόν ag-thos με επίθημα -θος. Το θέμα, στο ρήμα ἄγω < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή ρίζα **h₂edʰǵʰ- (πιέζω).
: Κατά τον Beekes, είναι παράγωγο του ἄχθομαι, επισημαίνοντας δυσκολίες, όπως στη συνδεση με τη χεττιτικά ρίζα ḫatk- (=κλείνω).
: Λιγότερο πιθανή υπόθεση: < ὀχθέω

βάρος, φορτίο

※ 7ος πκε αιώνας ⌘ Ἡσίοδος, Ἔργα καὶ Ἡμέραι, 692 (692-694)

δεινὸν δ᾽ εἴ κ᾽ ἐπ᾽ ἄμαξαν ὑπέρβιον ἄχθος ἀείρας | ἄξονα καυάξαις καὶ φορτία μαυρωθείη. | μέτρα φυλάσσεσθαι· καιρὸς δ᾽ ἐπὶ πᾶσιν ἄριστος.
#:::Κι ακόμη είναι φοβερό βάζοντας βάρος υπερβολικό στην άμαξα επάνω | τον άξονα να σπάσεις και το φορτίο ν᾽ αφανίσεις. | Τα μέτρα φύλαγε. Είναι η καίρια στιγμή η άριστη για όλα.
#::: Μετάφραση (2001): Σταύρος Γκιργκένης, Θεσσαλονίκη: Ζήτρος @greek‑language.gr

※ 5ος αιώνας πκε ⌘ Ἡρόδοτος, Ἱστορίαι, 2 (Εὐτέρπη), 35.3

τὰ ἄχθεα οἱ μὲν ἄνδρες ἐπὶ τῶν κεφαλέων φορέουσι, αἱ δὲ γυναῖκες ἐπὶ τῶν ὤμων.
#::: Τα φορτία οι άνδρες τα κουβαλούν στο κεφάλι τους, οι γυναίκες στους ώμους.
#::: Μετάφραση (1992): Λεωνίδας Ζενάκος Αθήνα:Γκοβόστης @greek‑language.gr

※ 6ος/5ος πκε αιώνας ⌘ Αἰσχύλος, Προμηθεὺς δεσμώτης, στίχ. 350 (347-350)

οὐ δῆτ᾽, ἐπεί με καὶ κασιγνήτου τύχαι | τείρουσ᾽ Ἄτλαντος, ὃς πρὸς ἑσπέρους τόπους | ἕστηκε κίον᾽ οὐρανοῦ τε καὶ χθονὸς | ὤμοις ἐρείδων, ἄχθος οὐκ εὐάγκαλον.
#:::Όχι· με φτάνει κι όσο τ᾽ αδερφού μου η μοίρα | του Άτλαντα με πονεί, που στους Εσπέριους τόπους | στέκει στηρίζοντας στους ώμους την κολώνα | τ᾽ ουρανού και της γης – κακοβάσταγο βάρος.
#::: Μετάφραση (1930): Ιωάννης Ν. Γρυπάρης, Αθήνα:Εστία @greek‑language.gr

λύπη, θλίψη, στενοχώρια

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Σοφοκλῆς, Ἀντιγόνη, στίχ. 1172

τί δ᾽ αὖ τόδ᾽ ἄχθος βασιλέων ἥκεις φέρων;
#::* Ποιά ᾽ναι αυτή πάλι η συφορά που φέρνεις στους βασιλιάδες;
#::*:Μετάφραση (1940): Ιωάννης Ν. Γρυπάρης), Αθήνα: Εστία @greek‑language.gr
#::* Τί άλλη δυστυχία στους βασιλιάδες φέρνεις τώρα πάλι;
#::*: Μετάφραση σε πεζό (1912): Κωνσταντίνος Χρηστομάνος @greek-language.gr


ὄρεξις

: ὄρεξις < → λείπει η ετυμολογία

επιθυμία, όρεξη για φαγητό

※ 4ος πκε αιώνας ⌘ Ἀριστοτέλης, Περὶ ψυχῆς, 2.3 @scaife.perseus

τῶν ζῴων τοῖς ἔχουσιν ἁφὴν καὶ ὄρεξις ὑπάρχει.
#:::τα ζώα, που έχουν αφή, έχουν και όρεξη.
#:::Μετάφραση λέξεων: Βικιλεξικό.

επιθυμία, πόθος για κάτι

※ 5ος/4ος αιώνας πκε αιώνας Δημόκριτος, Απόσπασμα, 284, [69 N.] — — 24. 25, @scaife.perseus

ἣν μὴ πολλῶν ἐπιθυμέῃς, τὰ ὀλίγα τοι πολλὰ δόξει· σμικρὰ γὰρ ὄρεξις πενίην ἰσοσθενέα πλούτῳ ποιέει.

※ 5ος/4ος αιώνας πκε αιώνας Δημόκριτος, Απόσπασμα, 219, [70 N.] — — 43, @scaife.perseus

χρημάτων ὄρεξις, ἢν μὴ ὁρίζηται κόρῳ, πενίης ἐσχάτης πολλὸν χαλεπωτέρη· μέζονες γὰρ ὀρέξεις μέζονας ἐνδείας ποιεῦσιν.

※ 4ος πκε αιώνας ⌘ Ἀριστοτέλης, Ἠθικὰ Νικομάχεια, 9, 1166b (1166b-1167a)

ἀλλ᾽ οὐδὲ φίλησίς ἐστιν. οὐ γὰρ ἔχει διάτασιν οὐδ᾽ ὄρεξιν, τῇ φιλήσει δὲ ταῦτ᾽ ἀκολουθεῖ· καὶ ἡ μὲν φίλησις μετὰ συνηθείας, ἡ δ᾽ εὔνοια καὶ ἐκ προσπαίου, οἷον καὶ περὶ τοὺς ἀγωνιστὰς [1167a] συμβαίνει·
#:::Ούτε όμως και αγάπη είναι, για τον λόγο ότι δεν έχει ούτε εκείνη την ένταση ούτε εκείνη την τόσο μεγάλη επιθυμία που συνοδεύουν την αγάπη. Η αγάπη, εξάλλου, προϋποθέτει συναναστροφή και γνωριμία, ενώ η ευνοϊκή διάθεση μπορεί να γεννηθεί και ξαφνικά, όπως συμβαίνει π.χ. με τους αθλητές στον στίβο
#::: Μετάφραση (2006): Δημήτριος Λυπουρλής, Θεσσαλονίκη:Ζήτρος @greek‑language.gr

※ 4ος πκε αιώνας ⌘ Ἀριστοτέλης, Ῥητορική, 1, 1370a

καὶ οὗ ἂν ἡ ἐπιθυμία ἐνῇ, ἅπαν ἡδύ· ἡ γὰρ ἐπιθυμία τοῦ ἡδέος ἐστὶν ὄρεξις. τῶν δὲ ἐπιθυμιῶν αἱ μὲν ἄλογοί εἰσιν αἱ δὲ μετὰ λόγου.
#:::Καθετί για το οποίο έχουμε μέσα μας επιθυμία είναι ευχάριστο· η επιθυμία είναι, πράγματι, πόθος για το ευχάριστο. Από τις επιθυμίες, τώρα, άλλες σχετίζονται με το άλογο μέρος της ψυχής μας και άλλες με το λογικό της μέρος.
#:::Μετάφραση (2002, 2004): Δημήτριος Λυπουρλής, Θεσσαλονίκη:Ζήτρος @greek‑language.gr


ὀρχίδιον

ὀρχίδιον
-ου

: ὀρχίδιον (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική ὄρχ(ις) + υποκοριστικό επίθημα -ίδιον
: ΑΠΟΓΟΝΟΙ: ⇒ μεσαιωνικά ελληνικά: ὀρχίδιν > ἀρχίδι ⇒ νέα ελληνικά: αρχίδι

υποκοριστικό του ὄρχις


ἀχθοφόρος

ἀχθοφόρος
-ου

: ἀχθοφόρος < → λείπει η ετυμολογία

χαμάλης, αχθοφόρος

ελληνιστική σημασία

※ 2ος κε αιώνας ⌘ Λουκιανός, 62, 4 Ἡρόδοτος ἢ Ἀετίων @wikisource @scaife.perseus

ἑτέρωθι δὲ τῆς εἰκόνος ἄλλοι Ἔρωτες παίζουσιν ἐν τοῖς ὅπλοις τοῦ Ἀλεξάνδρου, δύο μὲν τὴν λόγχην αὐτοῦ φέροντες, μιμούμενοι τοὺς ἀχθοφόρους ὁπότε δοκὸν φέροντες βαροῖντο·

※ 2ος κε αιώνας ⌘ Γαληνός, De usu partium corporis humani I-XI, 4.2, p.3.268 @scaife.perseus

Αἱ δὲ, ὥσπερ οἱ ἐν ταῖς πόλεσιν ἀχθοφόροι τὸν κεκαθαρμένον ἐν τῷ ταμιείῳ σῖτον εἴς τι κοινὸν τῆς πόλεως φέρουσιν ἐργαστήριον, ἵνα πεφθησόμενόν τε καὶ χρήσιμον εἰς τὸ τρέφειν ἤδη γενησόμενον, οὕτω καὶ αὗται τὴν ἐν τῇ γαστρὶ κατειργασμένην τροφὴν ἀναφέρουσιν εἴς τι κοινὸν ὅλου τοῦ ζώου πέψεως χωρίον, ὅ καλοῦμεν ἧπαρ.


ἀμόργη

: ἀμόργη < ἀμέργω

ταυτόσημο με την ἀμοργίς

μούργα, κατακάθι του λαδιού

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Ἱπποκράτης, Ἀφορισμοί , (Aphorismi), 7.45, @scaife.perseus

Ὁκόσοι τὸ ἧπαρ διάπυον καίονται ἢ τέμνονται, ἢν μὲν τὸ πῦον καθαρὸν ῥυῇ καὶ λευκὸν, περιγίγνονται (ἐν χιτῶνι γὰρ τὸ πῦον τουτέοισίν ἐστιν)· ἢν δὲ οἷον ἀμόργη ῥυῇ, ἀπόλλυνται.

※ 4ος/3ος αιώνας πκε αιώνας ⌘ Θεόφραστος, Περὶ φυτῶν αἰτιῶν, 1.19.3, @scaife.perseus

μέχρι τούτου γὰρ τὸ ἔλαιον ἐγγίνεσθαι δοκεῖ, ἀπὸ δὲ τούτου τῆς σαρκὸς ἡ αὔξησις, καὶ ἐάν γε δὴ πλείω ποιῇ ὕδατα καὶ χεῖρον γίνεσθαι τὸ ἔλαιον ἀμόργην λαμβάνον πλείω, πολλάκις δὲ καὶ σηπομένου τοῦ καρποῦ.

※ 1ος κε αιώνας ⌘ Διοσκουρίδης Πεδάνιος, Περὶ ἀπλῶν φαρμάκων, (Euporista vel De simplicibus medicinis), 2.77.1, @scaife.perseus

πρὸς δὲ τὰς ἑλκώσεις τῆς μήτρας ἁρμόζει ἀμόργη ἑψητὴ περιχριομένη μετὰ κηρωτῆς σουσίνης, ἢ λύκιον ὁμοίως, ἢ χυλὸς ἀκακίας περιχριόμενος.


ἀμόργης

: ἀμόργης < → λείπει η ετυμολογία

άλλη μορφή του ἀμόργη

※ 4ος πκε αιώνας ⌘ Ἀριστοτέλης, Περὶ χρωμάτων, 5 @scaife.perseus

Τὰ δὲ καὶ πλείους ἐπ αὐτοῖς ἔχει χρόας, καθάπερ καὶ ἐπὶ τῆς μήκωνος ὁ ὀπὸς καὶ τῆς ἐλαίας ὁ ἀμόργης· καὶ γὰρ οὗτος τὸ μὲν πρῶτον γίνεται λευκός, καθάπερ καὶ ὁ τῆς ῥοιᾶς καρπός, λευκανθεὶς δὲ πάλιν εἰς τὸ φοινικιοῦν μεταβάλλει χρῶμα, τὸ δὲ τελευταῖον πολλῷ τῷ μέλανι κραθεὶς γίνεται κυανοειδής.


ὀρός

: ὀρός < πρωτοελληνική *horós < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή *ser- (ρέω, τρέχω)

ορός γάλακτος (το υδαρές μέρος του γάλακτος)

ορός αίματος


πλάξ

: πλάξ < → λείπει η ετυμολογία

πεδιάδα, επίπεδη επιφάνεια, οροπέδιο

πλάκα, επίπεδη πέτρα


σμῆμα

: σμῆμα < σμάω

καθετί που χρησιμεύει για καθαρισμό, σαπούνι, αλοιφή καθαρισμού

※ 2/3ος κε αιώνας ⌘ Ἀθήναιος ὁ Nαυκρατίτης, Δειπνοσοφισταί, 9, 77 , 409d, @scaife.perseus, @el.wikisource

ἐχρῶντο δ’ εἰς τὰς χεῖρας ἀποπλύνοντες αὐτὰς καὶ σμήματι ἀπορύψεως χάριν, ὡς παρίστησιν Ἀντιφάνης ἐν Κωρύκῳ·
ἐν ὅσῳ δ’ ἀκροῶμαί σου κέλευσὸν μοί τινα
φέρειν ἀπονίψασθαι. β. δότω τις δεῦρ’ ὕδωρ
καὶ σμῆμα.
*:::ΣτΕ: Ο Αθήναιος ο Ναυκρατίτης παραθέτει ένα απόσπασμα του ποιητή Αντιφάνη.


σύμφυτον

: σύμφυτον < ουσιαστικοποιημένο ουδέτερο του επιθέτου σύμφυτος


σμαρίς

σμαρίς
-ίδος

: σμαρίς < → λείπει η ετυμολογία
: ΑΠΟΓΟΝΟΙ: ↷ λατινικά: smaris, ⇒ νέα ελληνικά: μαρίδα

※ 6ος πκε αιώνας [μεσαιωνικά χφφ] ⌘ Αίσωπος, Αἰσώπου Μῦθοι, Ἁλιεὺς καὶ σμαρίς

Ἁλιεὺς τὸ δίκτυον χαλάσας ἐν τῇ θαλάσσῃ ἀνήνεγκε σμαρίδα. Σμικρὰ δὲ οὖσα ἱκέτευεν αὐτὸν νῦν μὲν μὴ λαβεῖν αὐτήν, ἀλλ’ ἐᾶσαι, διὰ τὸ σμικρὰν τυγχάνειν.
*:::Ένας ψαράς έριξε το δίχτυ και έβγαλε από τη θάλασσα μια μαρίδα. Ούσα μικρή τον ικέτευε να μην την πάρει τώρα, αλλά να την αφήσει, μια που τύχαινε να είναι μικρή.
*::: Μετάφραση: Βικιθήκη. Απόσπασμα από το μύθο: Ἁλιεὺς καὶ σμαρίς.

※ 4ος πκε αιώνας ⌘ Ἀριστοτέλης, Τῶν περὶ τὰ ζῷα ἱστοριῶν, 8, 30 @scaife.perseus

Μεταβάλλει δὲ καὶ ἡ μαινίς, ὥσπερ εἴρηται, καὶ ἡ σμαρίς, καὶ ἐκ λευκοτέρων πάλιν ἐν τῷ θέρει καθίστανται καὶ γίνονται μέλανες· μάλιστα δ’ ἐπίδηλός ἐστι περὶ τὰ πτερύγια καὶ τὰ βράγχια.

※ 2ος/3ος αιώνας κε αιώνας ⌘ Ὀππιανός, Ἁλιευτικά, 1.109 @scaife.perseus

καὶ σμαρίδες καὶ βλέννος ἰδὲ σπάροι ἀμφότεροί τε


ὀλιγωρία

ὀλιγωρία
-ας

: ὀλιγωρία < ὀλίγωρος

καταφρόνηση, περιφρόνηση, αδιαφορία

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Θουκυδίδης, Ἱστορίαι, 2, 52.3

τά τε ἱερὰ ἐν οἷς ἐσκήνηντο νεκρῶν πλέα ἦν, αὐτοῦ ἐναποθνῃσκόντων· ὑπερβιαζομένου γὰρ τοῦ κακοῦ οἱ ἄνθρωποι, οὐκ ἔχοντες ὅτι γένωνται, ἐς ὀλιγωρίαν ἐτράποντο καὶ ἱερῶν καὶ ὁσίων ὁμοίως.
#::: Οι περίβολοι των ναών, όπου είχαν κατασκηνώσει, ήσαν γεμάτοι νεκρούς που πέθαιναν εκεί, γιατί καθώς φούντωνε το κακό, οι άνθρωποι, βασανισμένοι απ᾽ την αρρώστια, έφταναν σε απόγνωση κι αδιαφορούσαν πια για τα ιερά και τα όσια.
#::: Μετάφραση (1965-1968): Άγγελος Σ. Βλάχος, Αθήνα:Γαλαξίας @greek‑language.gr

※ 4ος πκε αιώνας ⌘ Ἀριστοτέλης, Ῥητορική, 2, 1379b

ὀλιγωρίας γὰρ δοκεῖ καὶ ἡ λήθη σημεῖον εἶναι· δι᾽ ἀμέλειαν μὲν γὰρ ἡ λήθη γίγνεται, ἡ δ᾽ ἀμέλεια ὀλιγωρία τίς ἐστιν.
#::: ο λόγος είναι ότι και η λήθη μοιάζει να δείχνει περιφρόνηση, αφού η λήθη έχει για αιτία της την αδιαφορία — η αδιαφορία δεν θεωρούμε ότι είναι ένα είδος περιφρόνησης;
#::: Μετάφραση (2002, 2004): Δημήτριος Λυπουρλής, Θεσσαλονίκη:Ζήτρος @greek‑language.gr

παραμέληση, αμέλεια καθήκοντος

※ 4ος πκε αιώνας ⌘ Δημοσθένης, Περὶ τοῦ στεφάνου (Ὑπὲρ Κτησιφῶντος), 74

ἐπισκεψάμενοι Ἀθηναῖοι ἐπιτιμήσουσι κατὰ τὴν τῆς ὀλιγωρίας ἀξίαν·
#::: οι Αθηναίοι θα κάνουν ανακρίσεις και θα τον τιμωρήσουν ανάλογα με τον βαθμό της παράβασης·
#::: Μετάφραση (2012): Α.Ι. Γιαγκόπουλος, Θεσσαλονίκη: Ζήτρος @greek‑language.gr


ὀλιγωρίη

: ὀλιγωρίη < → λείπει η ετυμολογία

ιωνικός τύπος του ὀλιγωρία

※ 5ος αιώνας πκε ⌘ Ἡρόδοτος, Ἱστορίαι, 1 (Κλειώ), 106.1

ἐπὶ μέν νυν ὀκτὼ καὶ εἴκοσι ἔτεα ἦρχον τῆς Ἀσίης οἱ Σκύθαι, καὶ τὰ πάντα σφι ὑπό τε ὕβριος καὶ ὀλιγωρίης ἀνάστατα ἦν.
*:::Είκοσι οχτώ χρόνια κράτησε η κυριαρχία των Σκυθών στην Ασία και ερήμωσαν και αναστάτωσαν με τη βιαιότητά τους και την αδιαφορία τους το παν.
*:::Μετάφραση (1964): Δημήτρης Ν. Μαρωνίτης Αθήνα:Γκοβόστης @greek‑language.gr


οὖρον

: οὖρον < πρωτοελληνική *eworhon < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή *h₂worsom < *h₂wers- (βρέχω, στάζω)


οὖρον

: οὖρον < άγνωστης ετυμολογίας → δείτε οὖρος < ὄρος

άλλη μορφή του ὅρος: σύνορο, όριο


οὖρον

: οὖρον: κλιτικός τύπος

αιτιατική ενικού του οὖρος


ξόανον

: ξόανον, ήδη τον 5ο αιώνα στον Ευριπίδη < θέμα ξο-, μεταπτωτική βαθμίδα για θέμα που συναντάμε στο ξέω + -ανον

ξόανο, είδωλο σκαλισμένο (όπως σε ξύλο), άγαλμα

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Εὐριπίδης, Ἰφιγένεια ἐν Ταύροις, στίχ. 1359

[…] Τίνι λόγῳ πορθμεύετε / κλέπτοντες ἐκ γῆς ξόανα καὶ θυηπόλους;


στῆθος

στῆθος
- εος/-ους

: στῆθος < → λείπει η ετυμολογία

στήθος, εμπρόσθιο μέρος του θώρακα

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ἰλιάς, 3 (Γ. Ὅρκοι. Τειχοσκοπία. Ἀλεξάνδρου καὶ Μενελάου μονομαχία.), στίχ. 221 (221-222 )

ἀλλ᾽ ὅτε δὴ ὄπα τε μεγάλην ἐκ στήθεος εἵη | καὶ ἔπεα νιφάδεσσιν ἐοικότα χειμερίῃσιν,
#:::Αλλ᾽ άμ᾽ από τα στήθη του βγήκε η φωνή η μεγάλη | και ωσάν πυκνές χιονόψιχες οι λόγοι του πετιόνταν,
#:::Έμμετρη μετάφραση (1922): Ιάκωβος Πολυλάς, @greek‑language.gr

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ἰλιάς, 16 (Π. Πατρόκλεια.), στίχ. 503 (502-505 )

Ὣς ἄρα μιν εἰπόντα τέλος θανάτοιο κάλυψεν | ὀφθαλμοὺς ῥῖνάς θ᾽· ὁ δὲ λὰξ ἐν στήθεσι βαίνων | ἐκ χροὸς ἕλκε δόρυ, προτὶ δὲ φρένες αὐτῷ ἕποντο· | τοῖο δ᾽ ἅμα ψυχήν τε καὶ ἔγχεος ἐξέρυσ᾽ αἰχμήν.
#::: Τα μάτια εκεί του κλείει | και τα ρουθούνια ο θάνατος· πατώντας τον στο στήθος | μαζί μ᾽ όλους τους πνεύμονας την λόγχην ανασπάει, | την άκρην έπειτα τραβά και αντάμα η ψυχή του.
#:::Έμμετρη μετάφραση (1922): Ιάκωβος Πολυλάς, @greek‑language.gr

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ἰλιάς, 18 (Σ. Ὁπλοποιία.), στίχ. 51

στήθεα πεπλήγοντο, Θέτις δ᾽ ἐξῆρχε γόοιο·
#::: στηθοκοπιούνταν κι έκανεν αρχήν του θρήνου η Θέτις:
#:::Έμμετρη μετάφραση (1922): Ιάκωβος Πολυλάς, @greek‑language.gr

στήθος, καρδιά

ως η έδρα συναισθημάτων

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ἰλιάς, 22 (Χ. Ἕκτορος ἀναίρεσις.), στίχ. 452 (451-452 )

ἐν δ᾽ ἐμοὶ αὐτῇ | στήθεσι πάλλεται ἦτορ ἀνὰ στόμα,
#::: η καρδιά | στο στήθος μου σπαράζει κατά το στόμα·
#:::Έμμετρη μετάφραση (1922): Ιάκωβος Πολυλάς, @greek‑language.gr

※ 7ος πκε αιώνας ⌘ Ἡσίοδος, Θεογονία, 645 (644-645)

κέκλυτέ μευ Γαίης τε καὶ Οὐρανοῦ ἀγλαὰ τέκνα, | ὄφρ᾽ εἴπω τά με θυμὸς ἐνὶ στήθεσσι κελεύει.
#:::Ακούστε με τέκνα λαμπρά της Γης και τ᾽ Ουρανού, | για να σας πω αυτά που μες στα στήθη μου η καρδιά προστάζει.
#:::Μετάφραση (2001): Σταύρος Γκιργκένης, Θεσσαλονίκη: Ζήτρος @greek‑language.gr

σαρκώδες τμήμα της παλάμης του χεριού

οίδημα, πρήξιμο

λόφος ή ύψωμα σε σχήμα στήθους


πυργοποιΐα

πυργοποιΐα
-ας

: πυργοποιΐα (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική πύργ(ος) + -ο- + -ποιΐα
: ΑΠΟΓΟΝΟΙ: ⇒ μεσαιωνικά ελληνικά: πυργοποιία

το κτίσιμο πύργου (

3ος αιώνας πκε Φίλων ὁ Βυζάντιος (Philo Mechanicus), Βελοποιικά, 82.34) → χρειάζεται παράθεμα

και γραφή πυργοποιία


σπόριος

: σπόριος < σπούριος με αλλαγή [u] > [o] κατά το σπόρος < (άμεσο δάνειο) λατινική spurius (μπάσταρδος) (δείτε το παράθεμα από τον Πλούταρχο παρακάτω). Μορφολογικά αναλύεται σε σπόρ(ος) + -ιος

※ 1ος/2ος κε αιώνας ⌘ Πλούταρχος, Ἠθικά, 2.Αίτια Ρωμαϊκά, 103 Teubner, vol.2 και η εξήγησή του για τη λατινική spurius & sine patris.

Διὰ τί τοὺς ἀπάτορας 'σπορίους' υἱοὺς καλοῦσιν; Οὐ γάρ, ὡς Ἕλληνες νομίζουσι καὶ λέγουσιν οἱ ῥήτορες ἐν ταῖς δίκαις, συμφορητοῦ τινος καὶ κοινοῦ σπέρματος γεγόνασιν, ἀλλ’ ἔστιν ὁ Σπόριος τῶν πρώτων ὀνομάτων, ὡς ὁ Σέξτος καὶ ὁ Δέκιμος καὶ ὁ Γάιος. Τὰ δὲ πρῶτα τῶν ὀνομάτων οὐχ ὁλογραφοῦσιν ἀλλ’ ἢ δι’ ἑνὸς γράμματος, ὡς τὸν Τίτον καὶ τὸν Λούκιον καὶ τὸν Μᾶρκον, ἢ διὰ δυεῖν, ὡς τὸν Τιβέριον καὶ τὸν Γναῖον, ἢ διὰ τριῶν, ὡς τὸν Σέξτον καὶ τὸν Σερούιον. Ἔστιν οὖν καὶ ὁ Σπόριος τῶν διὰ δυεῖν γραφομένων, τοῦ σ καὶ τοῦ π. γράφουσι δὲ διὰ τούτων καὶ τοὺς ἀπάτορας 'σίνε πάτρις' οἷον ἄνευ πατρός, τῷ μὲν σ τό 'σίνε' τῷ δὲ π τό 'πάτρις' σημαίνοντες. τοῦτ’ οὖν τὴν πλάνην ἐποίησε, τὸ διὰ τῶν αὐτῶν γραμμάτων τό 'σίνε πάτρις' καὶ τὸν Σπόριον γράφεσθαι. λεκτέον δὲ καὶ τὸν ἕτερον λόγον, ἔστι δ’ ἀτοπώτερος· τοὺς γὰρ Σαβίνους φασὶ τὸ τῆς γυναικὸς αἰδοῖον ὀνομάζειν σπόριον, εἶθ’ οἷον ἐφυβρίζοντας οὕτω προσαγορεύειν τὸν ἐκ γυναικὸς ἀγάμου καὶ ἀνεγγύου γεγενημένον.

άλλη γραφή: Σπόριος και για όνομα


ἱμάσθλη

: ἱμάσθλη < → λείπει η ετυμολογία

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ἰλιάς, 8 (Θ. Θεῶν ἀγορά. Κόλος μάχη.), στίχ. 43 ((43-46) )

χρυσὸν δ᾽ αὐτὸς ἔδυνε περὶ χροΐ, γέντο δ᾽ ἱμάσθλην | χρυσείην εὔτυκτον, ἑοῦ δ᾽ ἐπεβήσετο δίφρου, | μάστιξεν δ᾽ ἐλάαν· τὼ δ᾽ οὐκ ἀέκοντε πετέσθην | μεσσηγὺς γαίης τε καὶ οὐρανοῦ ἀστερόεντος.
#:::ολόχρυσ᾽ άρματα και αυτός εζώσθηκε κι επήρε | χρυσήν ωραία μάστιγα και ανέβηκε στον θρόνον | κι εράβδισε να κινηθούν και πρόθυμα επετούσαν | τ΄ άλογ᾽ ανάμεσα στην γην και τ᾽ ουρανού τ᾽ αστέρια.
#:::Έμμετρη μετάφραση (1922): Ιάκωβος Πολυλάς, @greek‑language.gr

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ὀδύσσεια, 13 (ν. Ὀδυσσέως ἀπόπλους παρὰ Φαιάκων καὶ ἄφιξις εἰς Ἰθάκην.), στίχ. 82 ((81-85) )

ἡ δ᾽, ὥς τ᾽ ἐν πεδίῳ τετράοροι ἄρσενες ἵπποι, | πάντες ἅμ᾽ ὁρμηθέντες ὑπὸ πληγῇσιν ἱμάσθλης | ὑψόσ᾽ ἀειρόμενοι ῥίμφα πρήσσουσι κέλευθον, | ὣς ἄρα τῆς πρύμνη μὲν ἀείρετο, κῦμα δ᾽ ὄπισθε | πορφύρεον μέγα θῦε πολυφλοίσβοιο θαλάσσης.
#:::Πώς, στον κάμπο πέρα, άλογα τέσσερα, ζεμένα στον έναν τους ζυγό, | όλα μαζί κινούν, στον χτύπο υπάκουα της μάστιγας, | κι ορθώνουν τα πόδια τους ψηλά, για να τελειώσουν γρήγορα τον δρόμο τους· | παρόμοια ορθώνονταν κι η καραβίσια πρύμνη, ενώ το κύμα, | πορφυρό και μέγα, φούσκωνε πίσω της την αφρισμένη θάλασσα.
#:::Μετάφραση σε πεζό (2006): Δημήτρης Ν. Μαρωνίτης, @greek‑language.gr

※ 3ος πκε αιώνας ⌘ Απολλώνιος ο Ρόδιος, Ἀργοναυτικά, 3.1153, @scaife.perseus

καί ῥʼ ἑτέρῃ μὲν χειρὶ λάβʼ ἡνία, τῇ δʼ ἄρʼ ἱμάσθλην

πηδάλιο πλοίου

ελληνιστική σημασία


λαμπαδάριος

: λαμπαδάριος < λαμπάς (θέμα λαμπάδ-) + -άριος

άτομο που φέρει, κρατά, πυρσό

εκκλησιαστικός όρος


δικλίς

δικλίς
-ίδος

: δικλίς < (δίς) δι- + κλί(νω) + -ς

που έχει δύο φύλλα

για πόρτες και πύλες

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ὀδύσσεια, 17 (ρ. Τηλεμάχου καὶ Ὀδυσσέως ἐπάνοδος εἰς Ἰθάκην.), στίχ. 268 (267-268 )

θύραι δ᾽ εὐερκέες εἰσὶ | δικλίδες· οὐκ ἄν τίς μιν ἀνὴρ ὑπεροπλίσσαιτο.
*:::πόρτες ασφαλισμένες, | δίφυλλες, ποιος θα μπορούσε τάχα να τις παραβιάσει.
*::: Μετάφραση σε πεζό (2006): Δημήτρης Ν. Μαρωνίτης, @greek‑language.gr


κύρμα

: κύρμα < → λείπει η ετυμολογία

θήραμα, λεία, λάφυρο

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ἰλιάς, 17 (Ρ. Μενελάου ἀριστεία.), στίχ. 272 (272-273 )

μίσησεν δ᾽ ἄρα μιν δηΐων κυσὶ κύρμα γενέσθαι | Τρῳῇσιν· τῶ καί οἱ ἀμυνέμεν ὦρσεν ἑταίρους.
#:::και μισητό τού εφάνη να γίνει εκείνος άρπαγμα των σκύλων | της Τρωάδος, και τους συντρόφους κίνησε γι᾽ αυτόν να πολεμήσουν.
#:::Έμμετρη μετάφραση (1922): Ιάκωβος Πολυλάς, @greek‑language.gr

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ὀδύσσεια, 15 (ο. Τηλεμάχου ἐπάνοδος.), στίχ. 480 (480-481 )

καὶ τὴν μὲν φώκῃσι καὶ ἰχθύσι κύρμα γενέσθαι | ἔκβαλον· αὐτὰρ ἐγὼ λιπόμην ἀκαχήμενος ἦτορ·
#:::Την πέταξαν τότε στη θάλασσα, λεία στις φώκιες και στα ψάρια — |κι έμεινα μοναχός εγώ, με την καρδιά βαριά.
#::: Μετάφραση σε πεζό (2006): Δημήτρης Ν. Μαρωνίτης, @greek‑language.gr

που παίρνει λάφυρα, απατεώνας


δάνειον

: δάνειον < → δείτε τη λέξη δάνος

άλλες μορφές: δάνιον


φάτις

φάτις
-εως/-ιος

: φάτις < → λείπει η ετυμολογία

ομιλία, λόγος

είδηση, φήμη, αναφορά

※ 5ος αιώνας πκε ⌘ Ἡρόδοτος, Ἱστορίαι, 7 (Πολύμνια), 189.2

κατὰ δὴ τὸ κῆδος τοῦτο οἱ Ἀθηναῖοι, ὡς φάτις ὅρμηται, συμβαλλόμενοι σφίσι τὸν Βορῆν γαμβρὸν εἶναι,
#:::Λοιπόν, σύμφωνα με τη φήμη που διαδόθηκε, οι Αθηναίοι, ξεκινώντας απ᾽ αυτή τη συγγένεια, έδωσαν την εξήγηση πως ο γαμπρός του χρησμού είναι ο Βοριάς,
#:::Μετάφραση (1993): Ηλίας Σπυρόπουλος. Αθήνα:Γκοβόστης @greek‑language.gr

※ 5ος αιώνας πκε ⌘ Ἡρόδοτος, Ἱστορίαι, 2 (Εὐτέρπη), 102.3

ἐνθεῦτεν δὲ ὡς ὀπίσω ἀπίκετο ἐς Αἴγυπτον, κατὰ τῶν ἱρέων τὴν φάτιν στρατιὴν πολλὴν [τῶν] λαβὼν ἤλαυνε διὰ τῆς ἠπείρου, πᾶν ἔθνος τὸ ἐμποδὼν καταστρεφόμενος.
#:::Από εκεί λοιπόν γύρισε στην Αίγυπτο, και κατά τα λεγόμενα των ιερέων σύναξε μεγάλη στρατιά και προχώρησε στη στεριά όπου υπέταξε όσα έθνη βρήκε στο δρόμο του.
#:::Μετάφραση (1992): Λεωνίδας Ζενάκος Αθήνα:Γκοβόστης @greek‑language.gr

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Σοφοκλῆς, Αἴας, στίχ. 826 (826-827)

πέμψον τιν᾽ ἡμῖν ἄγγελον, κακὴν φάτιν | Τεύκρῳ φέροντα,
#:::μαντατοφόρο στείλε μόνο, | να πει στον Τεύκρο το πικρό μαντάτο·
#:::Μετάφραση (2012): Δημήτρης Ν. Μαρωνίτης, Αθήνα: ΜΙΕΤ @greek‑language.gr

αντικείμενο ομιλίας, θέμα συζήτησης

※ 6ος/5ος πκε αιώνας ⌘ Πίνδαροςʷ, Πυθιονίκαις, 3. Ἱέρωνι Συρακοσίῳ (κέλητι), 113 (3.113-3.115)

Νέστορα καὶ Λύκιον Σαρπηδόν᾽, ἀνθρώπων φάτις, | ἐξ ἐπέων κελαδεννῶν, τέκτονες οἷα σοφοί | ἅρμοσαν, γινώσκομεν·
#:::Τον Νέστορα και τον Λύκιο Σαρπηδόνα —όλοι μιλούν γι᾽ αυτούς— | τους ξέρουμε απ᾽ τα μελωδικά τραγούδια | που άξιοι συνταίριαξαν τεχνίτες·
#:::Μετάφραση (1994): Γιάννης Οικονομίδης, @greek‑language.gr

χρησμός, φωνή από τον ουρανό

λόγος, γλώσσα

※ 6ος/5ος πκε αιώνας ⌘ Αἰσχύλος, Ἀγαμέμνων, στίχ. 1254

καὶ μὴν ἄγαν γ᾽ Ἕλλην᾽ ἐπίσταμαι φάτιν.
#:::Κι όμως καλά τη γλώσσα ξέρω των Ελλήνων.
#:::Μετάφραση (1911): Ιωάννης Ν. Γρυπάρης, Αθήνα:Φέξης @greek‑language.gr

λέξεις ενός μόνο ανθρώπου

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Σοφοκλῆς, Ἠλέκτρα, στίχ. 1213

οὔ σοι προσήκει τήνδε προσφωνεῖν φάτιν.
#::: Δε σου ταιριάζει αυτό να λες το λόγο.
#::: Μετάφραση (1936): Ιωάννης Ν. Γρυπάρης), Αθήνα: Εστία @greek‑language.gr


καταπάλται

ονομαστική και κλητική πληθυντικού του καταπάλτης

παραθέματα με καταπάλται @scaife.perseus

άλλες μορφές: καταπέλται


καταπέλται

άλλη μορφή του καταπάλται: ονομαστική και κλητική πληθυντικού του καταπέλτης: οι καταπέλτες


εἷμα

: εἷμα < Ϝεσ-μα με αντέκταση. Θέμα *Ϝεσ- του ἕννυμι (ντύνω) < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή ρίζα *wes- στη σημασία ντύνω. Συγγενή: αρχαία ελληνική ἱμάτιον, ἐσθής, ἀμφίεσις, σανσκριτική वस्मन् (vásman), λατινική vestio, vestis (> γαλλική vêtir), πρωτογερμανική *wazjaną (> αγγλική wear)

-είμων Αρχαίες ελληνικές λέξεις με επίθημα -είμων στο Βικιλεξικό

ρούχα, ένδυση

στον πληθυντικό

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ὀδύσσεια, στη Βικιθήκη

6 (ζ. Ὀδυσσέως ἄφιξις εἰς Φαίακας.), στίχ. 214
#:*: πὰρ δ᾽ ἄρα οἱ φᾶρός τε χιτῶνά τε εἵματ’ ἔθηκαν
#:*:: Δίπλα του απόθεσαν τα ρούχα, το πανωφόρι και χιτώνα
#:*:: Μετάφραση σε πεζό (2006): Δημήτρης Ν. Μαρωνίτης, @greek‑language.gr
#:* 7 (η. Ὀδυσσέως εἴσοδος πρὸς Ἀλκίνουν.), στίχ. 265 (264-266 )
#:*: πέμπε δ᾽ ἐπὶ σχεδίης πολυδέσμου, πολλὰ δ᾽ ἔδωκε, | σῖτον καὶ μέθυ ἡδύ, καὶ ἄμβροτα εἵματα ἕσσεν, | οὖρον δὲ προέηκεν ἀπήμονά τε λιαρόν τε.
#:*:: Μ᾽ έβαλε τότε σε σχεδία ξυλόδετη, | άφθονα τρόφιμα μου δίνει και γλυκό κρασί, μ᾽ έντυσε και με ρούχα αθάνατα, | έστειλε και τον ούριο άνεμο, ήπιο κι άβλαβο, ξοπίσω μου.
#:*:: Μετάφραση σε πεζό (2006): Δημήτρης Ν. Μαρωνίτης, @greek‑language.gr

※ 5ος αιώνας πκε ⌘ Ἡρόδοτος, Ἱστορίαι, 2 (Εὐτέρπη), 37.2

εἵματα δὲ λίνεα φορέουσι αἰεὶ νεόπλυτα, ἐπιτηδεύοντες τοῦτο μάλιστα.
#:::Φορούν λινά ρούχα, πάντοτε φρεσκοπλυμένα, και αυτό είναι κάτι που το φροντίζουν πολύ.
#:::Μετάφραση (1992): Λεωνίδας Ζενάκος Αθήνα:Γκοβόστης @greek‑language.gr

ένδυμα, ιμάτιο, εξωτερικό ρούχο

※ 7ος πκε αιώνας ⌘ Ἡσίοδος, (αποδίδεται) Ἀσπὶς Ἡρακλέουςʷ, 159 (159-160)

εἷμα δ᾽ ἔχ᾽ ἀμφ᾽ ὤμοισι δαφοινεὸν αἵματι φωτῶν, | δεινὸν δερκομένη καναχῇσί τε βεβρυχυῖα.
#:::Κι ήταν το ρούχο της στους ώμους ματωμένο από το αίμα των ανδρών, | καθώς κοιτούσε φοβερά και με κραυγές βρυχιόταν.
#:::Μετάφραση (2001): Σταύρος Γκιργκένης, Θεσσαλονίκη: Ζήτρος @greek‑language.gr

※ 6ος/5ος πκε αιώνας ⌘ Πίνδαροςʷ, Πυθιονίκαις, 4. Ἀρκεσιλάῳ Κυρηναίῳ ἅρματι, 233 Επιμ. Boeck, Pindari opera quae supersunt, 1811. (4.233-4.234)

ὣς ἄρ᾽ αὐδάσαντος ἀπὸ κρόκεον ῥίψαις Ἰάσων εἷμα θεῷ πίσυνος | εἴχετ᾽ ἔργου·
#:::Έτσι μίλησε, κι ο Ιάσονας επέταξε από πάνω του τον κροκωτό χιτώνα κι ευθύς, με πίστη στον θεό, στο έργο ρίχτηκε·
#::: Μετάφραση (1994): Γιάννης Οικονομίδης, @greek‑language.gr

※ 5ος αιώνας πκε ⌘ Ἡρόδοτος, Ἱστορίαι, 1 (Κλειώ), 152.1

ὁ δὲ πορφύρεόν τε εἷμα περιβαλόμενος, ὡς ἂν πυνθανόμενοι πλεῖστοι συνέλθοιεν Σπαρτιητέων, καὶ καταστὰς ἔλεγε πολλὰ τιμωρέειν ἑωυτοῖσι χρηίζων.
#:::Κι αυτός, αφού ντύθηκε μ᾽ ένα ρούχο πορφυρό —για να το μάθουνε οι Σπαρτιάτες και να μαζευτούν όσο γινόταν περισσότεροι— παρουσιάστηκε μπροστά τους και έλεγε πολλά και διάφορα, τονίζοντας πως είναι ανάγκη να τους βοηθήσουν.
#:::Μετάφραση (1964): Δημήτρης Ν. Μαρωνίτης Αθήνα:Γκοβόστης @greek‑language.gr

σκέπασμα, στρώμα, χαλί

※ 6ος/5ος πκε αιώνας ⌘ Αἰσχύλος, Ἀγαμέμνων, στίχ. 960

εἱμάτων βαφάς. - βαφές για σκεπάσματα.


φᾶρος

φᾶρος
-εος/ους

: φᾶρος < άγνωστης ετυμολογίας • Η Ετυμολογία χρειάζεται ανάπτυξη με τεκμηρίωση. Μπορείτε να βοηθήσετε;

μεγάλο κομμάτι υφάσματος

μακρύς μανδύας, πανωφόρι

6 (ζ. Ὀδυσσέως ἄφιξις εἰς Φαίακας.), στίχ. 214 (214-216 )
#:*: πὰρ δ᾽ ἄρα οἱ φᾶρός τε χιτῶνά τε εἵματ᾽ ἔθηκαν, | δῶκαν δὲ χρυσέῃ ἐν ληκύθῳ ὑγρὸν ἔλαιον, | ἤνωγον δ᾽ ἄρα μιν λοῦσθαι ποταμοῖο ῥοῇσι.
#:*:: Δίπλα του απόθεσαν τα ρούχα, το πανωφόρι και χιτώνα, | και σε μια λήκυθο χρυσή τού δίνουν λάδι λιπαρό. | Ύστερα τον παρακινούσαν να κατέβει στις ροές του ποταμού για να τον λούσουν.
#:*:: Μετάφραση σε πεζό (2006): Δημήτρης Ν. Μαρωνίτης, @greek‑language.gr
#:* 7 (η. Ὀδυσσέως εἴσοδος πρὸς Ἀλκίνουν.), στίχ. 234 (233-235 )
#:*: τοῖσιν δ᾽ Ἀρήτη λευκώλενος ἄρχετο μύθων· | ἔγνω γὰρ φᾶρός τε χιτῶνά τε εἵματ᾽ ἰδοῦσα | καλά, τά ῥ᾽ αὐτὴ τεῦξε σὺν ἀμφιπόλοισι γυναιξί·
#:*:: Στο μεταξύ η Αρήτη, όμορφη και λευκή, θέλησε πρώτη να μιλήσει | γιατί αναγνώρισε τη χλαίνη, τον χιτώνα· βλέποντας τα ωραία εκείνα | ρούχα που φορούσε, από την ίδια υφασμένα και τις παρακόρες της.
#:*:: Μετάφραση σε πεζό (2006): Δημήτρης Ν. Μαρωνίτης, @greek‑language.gr


μᾶλον

αιολικός τύπος του μῆλον

δωρικός τύπος του μῆλον


ἁλουργές

ἁλουργές
-οῦς

: ἁλουργές < ουσιαστικοποιημένο ουδέτερο του επιθέτου ἁλουργής

※ 4ος πκε αιώνας ⌘ Ἀριστοτέλης, Περὶ χρωμάτων, 3 @scaife.perseus

Πολλὰς γὰρ καὶ τὸ ἁλουργὲς ἔχει διαφορὰς καὶ τὸ φοινικιοῦν καὶ τὸ λευκὸν καὶ τῶν ἄλλων ἕκαστον καὶ κατὰ τὸ μᾶλλον καὶ ἧττον καὶ κατὰ τὴν πρὸς ἄλληλα μίξιν καὶ εἰλικρίνειαν αὐτῶν.

※ 4ος πκε αιώνας ⌘ Ἀριστοτέλης, Περὶ χρωμάτων, 2 @scaife.perseus

μελαινομένων γὰρ τὸ φοινικοῦν εἰς τὸ ἁλουργὲς μεταβάλλει.
*::: άμα σκουρύνει το πορφυροκόκκινο, γίνεται [σαν το μοβ] πορφυρό


πραῖδα

: πραῖδα < (άμεσο δάνειο) λατινική praeda (λεία)
: ΑΠΟΓΟΝΟΙ: → δείτε το λατινικό praeda

λεία, λάφυρο

※ '4ος/5ος κε' αιώνας ⌘ Ιωάννης ο Χρυσόστομος, Ad populum Antiochenum, @catholiclibrary.org

Φημισθείσης εἰς τὸν ἄρχοντα πραίδας, καὶ πάντων περὶ φυγῆς βουλευομένων, τοῦ ἄρχοντος εἰσελθόντος εἰς τὴν ἐκκλησίαν καὶ παρακαλέσαντος, ἐλέχθη ἡ παροῦσα ὁμιλία·


στρατοφύλαξ

στρατοφύλαξ
-ᾰκος

: στρατοφύλαξ < στρατο- + -φύλαξ

στρατιωτικός διοικητής

στρατιωτικός βαθμός

※ 1ος πκε/κε αιώνας ⌘ Στράβων, Γεωγραφικά, 15.1, 46 @perseus.tufts.edu @wikisource

παρέχει δὲ τὰ μὲν ὅπλα τοῖς στρατιώταις ὁ στρατοφύλαξ, τὰς δὲ ναῦς μισθοῦ τοῖς πλέουσιν ὁ ναύαρχος καὶ τοῖς ἐμπόροις.

※ 2ος κε αιώνας ⌘ Ἀρριανός, Ἰνδική, 12.7 @scaife.perseus

ἔνθεν οἵ τε ἄρχοντες αὐτοῖσιν ἐπιλέγονται καὶ ὅσοι νόμαρχοι καὶ ὕπαρχοι καὶ θησαυροφύλακές τε καὶ στρατοφύλακες, ναύαρχοί τε καὶ ταμίαι καὶ τῶν κατὰ γεωργίην ἔργων ἐπιστάται.


στρατοκῆρυξ

στρατοκῆρυξ
-ῡκος

: στρατοκῆρυξ < στρατο- + -κῆρυξ

αγγελιοφόρος του στρατού ή του στρατοπέδου

ελληνιστική κοινή

στρατιωτικός βαθμός

ένας από τους πέντε εκτάκτους (ἔκτακτος), δηλαδή τους αποσπασμένους σε ειδική υπηρεσία, που ήταν προσκολλημένος σε μία τάξη (τάξις) ή σε ένα σύνταγμα (σύνταγμα) στρατιωτών ή σε μία εκατονταρχία (ἑκατονταρχία)

ελληνιστική κοινή


ἄμπυξ

: ἄμπυξ < → λείπει η ετυμολογία

διάδημα, κορδέλα, ταινία για το δέσιμο των μαλλιών των γυναικών

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ἰλιάς, 22 (Χ. Ἕκτορος ἀναίρεσις.), στίχ. 469 (468-472 )

τῆλε δ᾽ ἀπὸ κρατὸς βάλε δέσματα σιγαλόεντα, | ἄμπυκα κεκρύφαλόν τε ἰδὲ πλεκτὴν ἀναδέσμην | κρήδεμνόν θ᾽, ὅ ῥά οἱ δῶκε χρυσέη Ἀφροδίτη | ἤματι τῷ ὅτε μιν κορυθαίολος ἠγάγεθ᾽ Ἕκτωρ | ἐκ δόμου Ἠετίωνος, ἐπεὶ πόρε μυρία ἕδνα.
#:::Μακράν της τα γιαδέματα πετάχθηκαν τα ωραία, | το διάδημα, με την λαμπρήν μαντίλα και το δίκτυ | και το μαγνάδι οπού η χρυσή της χάρισε Αφροδίτη, | όταν του Ηετίωνος την πήρε από το σπίτι | νύμφην ο Έκτωρ με πολλά που ᾽χε της δώσει δώρα.
#:::Έμμετρη μετάφραση (1922): Ιάκωβος Πολυλάς, @greek‑language.gr

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Εὐριπίδης, Ἑκάβηʷ, στίχ. 465 (463-465)

σὺν Δηλιάσιν τε κού- | ραισιν Ἀρτέμιδος θεᾶς | χρυσέαν τ᾽ ἄμπυκα τόξα τ᾽ εὐλογήσω;
#:::Κι εκεί, μαζί με τις Δηλιώτισσες παρθένες, | θα υμνολογώ της Άρτεμης | το χρυσό στέμμα και τα τόξα;
#:::Μετάφραση (1994): Γιώργος Γεραλής, Αθήνα: Σ. Ι. Ζαχαρόπουλος @greek‑language.gr

στεφάνη τροχού

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Σοφοκλῆς, Φιλοκτήτης, στίχ. 678 (676-679)

λόγῳ μὲν ἐξήκουσ᾽, ὄπωπα δ᾽ οὐ μάλα, | τὸν πελάταν λέκτρων ποτὲ ‹τῶν› Διὸς | κατὰ δρομάδ᾽ ἄμπυκα δέσμιον ὡς ἔλαβεν | παγκρατὴς Κρόνου παῖς·
#::Δεν τα ᾽δα με τα μάτια μου, τα ᾽χω ακουστά κι εγώ | πως τον Ιξίονα έδεσε ο Δίας σε γοργοστρεφούμενο τροχό, | γιατί μ᾽ ανομολόγητους σκοπούς | να πλησιάσει ετόλμησε την κλίνη του παντοδύναμου Θεού.
#:::Μετάφραση (1937): Ιωάννης Ν. Γρυπάρης), Αθήνα: Εστία @greek‑language.gr

προμετωπίδα αλόγου


ἀμπυκτήρ

ἀμπυκτήρ
-ῆρος

: ἀμπυκτήρ < ἄμπυξ

γκέμια, χαλινάρι των αλόγων

※ 6ος/5ος πκε αιώνας ⌘ Αἰσχύλος, Ἑπτὰ ἐπὶ Θήβας, στίχ. 461 (461-462)

ἵππους δ᾽ ἐν ἀμπυκτῆρσιν ἐμβριμωμένας | δινεῖ, θελούσας πρὸς πύλαις πεπτωκέναι.
*:::Και γύρο φέρνει τ᾽ άτια του, που φρουμανίζουν | στα γκέμια θέλοντας νά ειχαν ριχτεί στις πόρτες
*:::Μετάφραση (1911): Ιωάννης Ν. Γρυπάρης, Αθήνα:Φέξης @greek‑language.gr


Οἰχαλιεύς

: Οἰχαλιεύς < Οἰχαλί(α) + -εύς

ο κάτοικος πόλης με το όνομα Οἰχαλία

πατριδωνυμικό


ὄρυζα

: ὄρυζα < → λείπει η ετυμολογία

※ 1ος πκε αιώνας ⌘ Διόδωρος Σικελιώτης, Βιβλιοθήκη Ἱστορική, 2, 36.3 @scaife.perseus

χωρὶς δὲ τῶν δημητριακῶν καρπῶν φύεται κατὰ τὴν Ἰνδικὴν πολλὴ μὲν κέγχρος, ἀρδευομένη τῇ τῶν ποταμίων ναμάτων δαψιλείᾳ, πολὺ δʼ ὄσπριον καὶ διάφορον, ἔτι δʼ ὄρυζα καὶ ὁ προσαγορευόμενος βόσπορος, καὶ μετὰ ταῦτʼ ἄλλα πολλὰ τῶν πρὸς διατροφὴν χρησίμων·
*:: → λείπει η μετάφραση

※ 1ος πκε/κε αιώνας ⌘ Στράβων, Γεωγραφικά, 15.1, 13 @perseus.tufts.edu @wikisource

ἐν μὲν οὖν τούτοις τοῖς ὄμβροις λίνον σπείρεται καὶ κέγχρος͵ πρὸς τούτοις σήσαμον ὄρυζα βόσμορον· τοῖς δὲ χειμερινοῖς καιροῖς πυροὶ κριθαὶ ὄσπρια καὶ ἄλλοι καρποὶ ἐδώδιμοι͵ ὧν ἡμεῖς ἄπειροι.


προμελέτησις

προμελέτησις
-εως

: προμελέτησις < → λείπει η ετυμολογία

προηγούμενη πρακτική ή άσκηση μιας τέχνης, προηγούμενη μελέτη

※ 4ος αιώνας κε αιώνας Μέγας Βασίλειος, Enarratio in prophetam Isaiam, @catholiclibrary.org

Προλήνιον δὲ καὶ ἡ προπαρασκευὴ ἡ διὰ τοῦ νόμου, καὶ προμελέτησις εἰς εὐσέβειαν· καὶ καθ' ὃ μὲν εἰς ἑνότητα ἄγει, ληνός· καθ' ὃ δὲ προπαρασκευὴ τε λειοτέρων, ἐστὶ προλήνιον.

※ 4ος/5ος αιώνας κε αιώνας ⌘ Κύριλλος Α΄ Αλεξανδρείας, Σχόλια στο κατά Ιωάννην Ευαγγέλιο, @catholiclibrary.org

ὁ νόμος μὲν γὰρ σκιὰν ἔχων καὶ τύπον ” μέχρι καιροῦ διορθώσεως“ ἐπικείμενον, κατὰ τὴν τοῦ Παύλου φωνὴν, ” παιδαγωγὸς ἡμῶν γέγονεν “εἰς Χριστὸν,” καὶ προμελέτησιν ὥσπερ τινὰ τῆς κατ' εὐσέβειαν ἀρετῆς εἰσεκόμιζε.
*:::ΣτΕ: Τα δύο παραπάνω παραθέματα αναφέρονται στη σημασία της διδασκαλίας της Π.Δ. για την προαγωγή της ευσέβειας και της αρετής των χριστιανών. Για τον χριστιανισμό ο Νόμος θεωρείται ως προπαρασκευή για την εν Χριστώ και κατά Χριστόν ζωή.


οὐραγός

: οὐρᾱγός < οὐρ(ά) + -ᾱγός (ἄγω) πβ. λοχαγός, κυναγός

αρχηγός της οπισθοφυλακής

στρατιωτικός βαθμός

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Ξενοφῶν, Κύρου Ἀνάβασις, 4, 3.26

καὶ τοὺς μὲν λοχαγοὺς καὶ τοὺς ἐνωμοτάρχους πρὸς τῶν Καρδούχων ἰέναι, οὐραγοὺς δὲ καταστήσασθαι πρὸς τοῦ ποταμοῦ.
#:::Κι είπε να παραταχθούν οι λοχαγοί κι οι ενωμόταρχοι απέναντι στους Καρδούχους, ενώ οι στρατιώτες της οπισθοφυλακής να παραταχθούν με μέτωπο προς τον ποταμό.
#:::Μετάφραση (1981): Γεώργιος Δ. Ζευγώλης. Αθήνα:ΟΕΔΒ @greek‑language.gr

※ 2ος αιώνας πκε αιώνας ⌘ Πολύβιος, Ἱστορίαι, 6.24.2 @scaife.perseus

καὶ τούτους μὲν ἅπαντας προσηγόρευσαν ταξιάρχους, ὧν ὁ πρῶτος αἱρεθεὶς καὶ συνεδρίου κοινωνεῖ· προσεκλέγονται δʼ οὗτοι πάλιν αὐτοὶ τοὺς ἴσους οὐραγούς.

ένας από τους εκτάκτους (ἔκτακτος), που ήταν προσκολλημένος σε μία τάξη (τάξις) ή σε μία εκατονταρχία (ἑκατονταρχία)

※ 2ος κε αιώνας ⌘ Ἀρριανός, Τέχνη τακτική, 10.4 @scaife.perseus

καθʹ ἑκάστην δὲ σύνταξιν τῶν ἓξ καὶ πεντήκοντα καὶ διακοσίων ἐπίλεκτοί εἰσι σημειοφόρος, οὐραγός, σαλπιγκτής, ὑπηρέτης, στρατοκήρυξ. καὶ τὸ πᾶν σύνταγμα ἐς τετράγωνον σχῆμα ταχθὲν ἐς ἑκκαίδεκα ἔχει τὸ μῆκος καὶ τὸ βάθος.

ο τελευταίος στη σειρά στρατιώτης

※ 2ος κε αιώνας ⌘ Ἀρριανός, Τέχνη τακτική, 5.4 @scaife.perseus

ὁ δὲ λάχος ὀνομάζεται ἀριθμὸς ἀνδρῶν ἀπὸ τοῦ ἡγουμένου καὶ τῶν μετὰ τοῦτον τεταγμένων ἔστε ἐπὶ τὸν τελευταῖον κατὰ τὸ βάθος, ὃς δὴ οὐραγὸς καλεῖται.


ναυσίη

: ναυσίη < → λείπει η ετυμολογία

ιωνικός τύπος του ναυτία

※ 7ος αιώνας πκε αιώνας Σημωνίδης ο Αμοργίνος, Απόσπασμα 7 West, στίχ. 54, (7.50-7.54)

τὴν δ᾽ ἐκ γαλῆς, δύστηνον οἰζυρὸν γένος·
κείνηι γὰρ οὔ τι καλὸν οὐδ᾽ ἐπίμερον
πρόσεστιν οὐδὲ τερπνὸν οὐδ᾽ ἐράσμιον.
εὐνῆς δ᾽ ἀδηνής ἐστιν ἀφροδισίης,
τὸν δ᾽ ἄνδρα τὸν περῶντα ναυσίηι διδοῖ.
*:::Την άλλη από νυφίτσα, γενεά πρόστυχη·
γλυκάδ᾽ αυτή δεν έχει, δέν εχει καλό,
δεν έχει χάρη μηδέ στάλα πάνω της·
και ωστόσο δεν χορταίνει χάδια και αγκαλιά
και τον δικό της άνδρ᾽ αηδιάζει τον.
*::: Μετάφραση: Σίμος Μενάρδος @greek-language.gr


καβαθα

καβαθα
κάβαθα
καβάθα

: καβαθα < (άμεσο δάνειο) λατινική gabata / gabatha → δείτε επίσης γαβαθόν < σημιτικής προέλευσης όπως ουγκαριτική 𐎖𐎁𐎓𐎚 (qbʿt, κύπελλο) ή προέλευσης από την προελληνική
: ΑΠΟΓΟΝΟΙ: ⇒ μεσαιωνικά ελληνικά: γαβάθιν ⇒ νέα ελληνικά: γαβάθα → δείτε και gabata

μαρτυρείται στο Έδικτο Διοκλητιανού (DP) l.c.

※ [σε πάπυρο, 3ος αιώνας κε αιώνας, Wilcken, U., Urkunden der Ptolemäerzeit. UPZ 149.40]

κάβαθα ἤτοι κάμηλα σημοδιαία γεγενημένη τετορνευμένη

άλλες μορφές: *γαβαθα & γαβαθόν


ὑστεροβουλία

ὑστεροβουλία

: ὑστεροβουλία < αρχαία ελληνική ὕστερος + βουλή

σκέψη που γίνεται εκ των υστέρων, μετά από την εκτέλεση μιας πράξης

ελληνιστική κοινή

μετάνοια, μετάνιωμα

ελληνιστική κοινή


ναυπηγεῖον

ναυπηγεῖον
-ου

: ναυπηγεῖον (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική ναυπηγ(ός) + -εῖον → δείτε ναῦς & το επίθετο πηγός

άλλη μορφή του ναυπήγιον

※ 1ος πκε αιώνας ⌘ Διόδωρος Σικελιώτης, Βιβλιοθήκη Ἱστορική, 19, 58.4 @scaife.perseus

ναυπηγεῖα δʼ ἀπέδειξε τρία μὲν κατὰ τὴν Φοινίκην, ἔν τε Τριπόλει καὶ Βύβλῳ καὶ Σιδῶνι, τέταρτον δὲ περὶ Κιλικίαν, κομιζομένης τῆς ὕλης ἐκ τοῦ Ταύρου.


εἶλαρ

εἶλαρ
ελλειπτικό ουσιαστικό

: εἶλαρ < → λείπει η ετυμολογία

καταφύγιο, ασφάλεια, προφύλαξη

για πλοίο και επιβάτες

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ἰλιάς, 7 (Η. Ἕκτορος καὶ Αἴαντος μονομαχία. Νεκρῶν ἀναίρεσις.), στίχ. 437 (435-437 )

τύμβον δ᾽ ἀμφ᾽ αὐτὴν ἕνα ποίεον ἐξαγαγόντες | ἄκριτον ἐκ πεδίου, ποτὶ δ᾽ αὐτὸν τεῖχος ἔδειμαν | πύργους θ᾽ ὑψηλούς, εἶλαρ νηῶν τε καὶ αὐτῶν.
#:::και ολόγυρά της πάγκοινον σηκώσα τάφον έναν | απ᾽ το πεδίον κι έκτισαν σιμά του τείχος μέγα | με υψηλούς πύργους, φύλαξιν δι᾽ αυτούς και τα καράβια·
#:::Έμμετρη μετάφραση (1922): Ιάκωβος Πολυλάς, @greek‑language.gr

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ἰλιάς, 14 (Ξ. Διὸς ἀπάτη.), στίχ. 56 (55-56 )

τεῖχος μὲν γὰρ δὴ κατερήριπεν, ᾧ ἐπέπιθμεν | ἄρρηκτον νηῶν τε καὶ αὐτῶν εἶλαρ ἔσεσθαι·
#:::Ήδη το τείχος έπεσε, που ασύντριφτη να είναι | προφυλακή θαρρούσαμε σ᾽ εμάς και στα καράβια.
#:::Έμμετρη μετάφραση (1922): Ιάκωβος Πολυλάς, @greek‑language.gr

φράγμα εναντίον των κυμάτων, κυματοθραύστης

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ὀδύσσεια, 5 (ε. Ἀπόπλους Ὀδυσσέως παρὰ Καλυψοῦς.), στίχ. 257 (256-257 )

φράξε δέ μιν ῥίπεσσι διαμπερὲς οἰσυΐνῃσι | κύματος εἶλαρ ἔμεν· πολλὴν δ᾽ ἐπεχεύατο ὕλην.
#:::Ύστερα τη σχεδία περίφραξε, στο κύμα για ν᾽ αντέχει, | με κλωνάρια ιτιάς, ρίχνοντας από πάνω φύλλα.
#::: Μετάφραση σε πεζό (2006): Δημήτρης Ν. Μαρωνίτης, @greek‑language.gr