ὀξύβαφον

: ὀξύβαφον < ὀξύ- + (βάπτω) βαφ- + -ον

μικρό δοχείο, στο οποίο τοποθετούμε ξίδι

≈ συνώνυμα: τρύβλιον

μικρή πήλινη κύλικα

≈ συνώνυμα: τρύβλιον

είδος μικρού κυμβάλου

ελληνιστική σημασία

μουσικό όργανο

άλλες μορφές: ὀψόβαφον σε κώδικες

το ¼ της κοτύλης, το ⅛ της λίτρας

ελληνιστική σημασία

μονάδα μέτρησης

άλλες μορφές: ὀξόβαφον

≈ συνώνυμα: τρύβλιον


τρύβλιον

τρύβλιον
κεραμική

: τρύβλιον (τεχνικός όρος) < άγνωστης ετυμολογίας. Με κατάληξη υποκοριστικού -ιον.
: Μεταγενέστερα, και [[#Άλλες μορφές]]

πιάτο, πιατάκι

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Ἀριστοφάνης, Ὄρνιθες, στίχ. 77 (76-79)

τοτὲ μὲν ἐρᾷ φαγεῖν ἀφύας Φαληρικάς·
τρέχω ʼπʼ ἀφύας λαβὼν ἐγὼ τὸ τρύβλιον.
ἔτνους δʼ ἐπιθυμεῖ, δεῖ τορύνης καὶ χύτρας·
τρέχω ʼπὶ τορύνη
#::: Η όρεξη σαν τού ᾽ρθει / να φάει σαρδέλες του Φαλήρου, αρπάζω / μια σκουτέλα και τρέχω για σαρδέλες· / αν θέλει φάβα, χρειάζεται κουτάλα / κι ένα τσουκάλι· τρέχω για κουτάλα.
#::: Μετάφραση (1967): Θρασύβουλος Σταύρου, Αθήνα: Τυποβιβλιοτεχνική @greek‑language.gr

ποτήρι, κούπα

(και μεταφορικά)※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Ἀριστοφάνης, Ἀχαρνῆς, στίχ. 278

εἰρήνης ῥοφήσει τρύβλιον

είδος αγγείου με χωρητικότητα περίπου το 1/4 της κοτύλης, ιδίως στην προετοιμασία ιατρικών συνταγών

μονάδα μέτρησης

ιδίως στη φαρμακευτική

≈ συνώνυμα: ὀξύβαφον

ΑΠΟΓΟΝΟΙ: ⇘ νέα ελληνικά: τρύβλιο & τρυβλίο

αγγείο χωρητικότητας για 20 αρτάβες (ἀρτάβη)

ελληνιστική σημασία

μονάδα μέτρησης

※ 2/3ος κε αιώνας ⌘ Ἀθήναιος ὁ Nαυκρατίτης, Δειπνοσοφισταί, 12, 73 @scaife.perseus. Αναφορά του Ποσειδώνιου για τον Πτολεμαίο τον 8ο (ή 7ο) τον Φύσκωνα

[ib. 187]: Ἀρτεμίτια μεγίστη [ἑορτὴ] ἐν Κυρήνῃ ἑορτή, ἐν ᾗ ὁ ἱερεὺς τοῦ Ἀπόλλωνος ἐνιαύσιος δ᾽ ἐστἴ δειπνίζει τοὺς πρὸ αὐτοῦ ἱερευσαμένους καὶ παρατίθησιν ἑκάστῳ τρυβλίον: τοῦτο δ᾽ ἐστὶ κεραμεοῦν ἄγγος ἐπιδεχόμενον ὡς εἴκοσι ἀρτάβας,

άλλες μορφές: τρυβλίον


τρυβλίον

μορφή του αρχαίου τρύβλιον με μετακίνηση τόνου

ελληνιστική κοινή

※ γάβενα: ὀξυβάφια, ἤτοι τρυβλία (※ 5ος αιώνας κε ⌘ Ἡσύχιος, Γλῶσσαι, Γ)

και γραφή τρίβλιον


αὐλάκιον

: αὐλάκιον < αὖλαξ + υποκοριστικό επίθημα -ιον

υποκοριστικό του αὖλαξ

ελληνιστική κοινή


αὖλαξ

: αὖλαξ < *ἀ-Ϝλακ-ς < ἀ- προθεματικό + *Ϝλακ-, μεταπτωτική βαθμίδα για την πρωτοϊνδοευρωπαϊκή ρίζα *h₂welk- (τραβάω, κατ' επέκταση οργώνω, φτιάχνω αυλάκι)
: Ομόρριζο των ἕλκω, ὁλκός, ὁλκή και με τις μορφές ἄλοξ, ὤλξ ή ὦλξ και τον δωρικό τύπο ὦλαξ (και με ψιλή και με δασεία), με τους οποίους σχεδόν ταυτίζεται εννοιολογικά

βόε... ἐρίσαντε ἐν αὔλακι

ἀρότρῳ ἀναρρηγνύντες αὖλακας

γυναίκα, σύζυγος

τραύμα, βαθύτερο από γρατσουνιά


γλῶττα

αττικός τύπος του γλῶσσα


μνημονεῖον

: μνημονεῖον < μνήμων, μνημον- + -εῖον < μιμνήσκω/μνάομαι


ἀντιλογισμός

ἀντιλογισμός

: ἀντιλογισμός < ἀντιλογίζομαι < ἀντί + λόγος

αντίστροφος υπολογισμός


ἀζυμοφαγία

: ἀζυμοφαγία < ἄζυμος + -ο- + -φαγία (< τρώγω)


σιδηρεῖον

: σιδηρεῖον < σίδηρ(ος) + -εῖον

ορυχείο σιδήρου


χρώς

: χρώς < • Η Ετυμολογία χρειάζεται ανάπτυξη με τεκμηρίωση. Μπορείτε να βοηθήσετε;
:

ἐν χρῷ κεκαρμένος

※ Κατηγορία:Λήμματα με παραθέματα (αρχαία ελληνικά)Κατηγορία:Λήμματα με παραθέματα (αρχαία ελληνικά) Οἱ οὖν περὶ τὸν Θηραμένην παρεσκεύασαν ἀνθρώπους μέλανα ἱμάτια ἔχοντας καὶ ἐν χρῷ κεκαρμένους πολλοὺς ἐν ταύτῃ τῇ ἑορτῇ, ἵνα πρὸς τὴν ἐκκλησίαν ἥκοιεν, ὡς δὴ συγγενεῖς ὄντες τῶν ἀπολωλότων, καὶ Καλλίξενον ἔπεισαν ἐν τῇ βουλῇ κατηγορεῖν τῶν στρατηγῶν. (Ξενοφών, Ελληνικά, 1, 7, 8)

επιφάνεια του σώματος, επιδερμίδα, δέρμα

ανθρώπινο σώμα

ανθρώπινο σώμα

το χρώμα της επιδερμίδας

(συνεκδοχικά) χρώμα


λῦμα

: λῦμα < θέμα λῡ- όπως → δείτε και τη λέξη λυμαίνω → λείπει η ετυμολογία

νερό για πλύσιμο

ρύπος, ακαθαρσία

λύμα, βρομόνερο

ηθική βρομιά, ντροπή, ατιμία

ανήθικος άνθρωπος


λῦμα

: λῦμα < θέμα λῡ- όπως στο λύω

ελληνιστική κοινή


εὐετηρία

: εὐετηρία < εὖ + ἐτήρ + -ία < ἔτος

κατ’ επέκταση


καυχός

καυχός
καυχοῦς

: καυχός < → λείπει η ετυμολογία

κρητικός τύπος του χαλκός, χαλκοῦς


πρόπους

: πρόπους < πρό- + πούς

που έχει μεγάλα πόδια

αστέρας στα «πόδια» του αστερισμού των Διδύμων

υπώρεια, πρόποδες

η βάση του ιστίου

ναυτικός όρος


μάσταξ

: μάσταξ < μαστάζω (μασάω) ή από τον ταυτόσημο παράλληλο τύπο μασάομαι

η μπουκιά, αυτό που μπορεί να μασηθεί

μάστακα δοῖσα τέκνοισιν

τα σαγόνια, το στόμα, εκείνο με το οποίο μασάει ο άνθρωπος ή το ζώο

ἐπί μάστακα χερσὶ πίεζε (έκλεινε το στόμα του με τα χέρια)

είδος ακρίδας (μόνο σε σχόλια ή γλώσσες λεξικών)

ελληνιστική σημασία


μαστίχη

: μαστίχη < μαστάζω (μασάω) → λείπει η ετυμολογία

Κατηγορία:Σελίδες που χρειάζονται επιμέλεια (αρχαία ελληνικά)

η μαστίχα από τον σχίνο


δάκρυσι

δοτική πληθυντικού του δάκρυ


δάκρυον

δάκρυον
δάκρυ

: δάκρυον < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή *dáḱru < *dr̥ḱ-h₂eḱru

δάκρυα θερμὰ χέων

η σταλαγματιά

δάκρυον τῆς ἀκάνθης (είδος ρητίνης)


ῥάβδοις

δοτική πληθυντικού του ῥάβδος


ῥάβδος

: ῥάβδος < προέλευσης από την προελληνική (Συγγενή: ῥάμνος, ῥαπίς)

μαγική ράβδος (της Κίρκης, του Άδη, το κηρύκειο του Ερμή)

καλάμι ψαρέματος

ξύλο ακοντίου

σκήπτρο αξιωματούχου

σωφρονιστική ράβδος

ποιμενική ράβδος

γραμμή που σχηματίζει ένα γράμμα της αλφαβήτου

σύνεργο για να πιάνουν μικρά πουλιά, ασβεστωμένο κλαρί

στέλεχος όπλου για το κυνήγι

μέτρο για μέτρηση μήκους αγρών

βλαστάρι, φρέσκο κλαδί

στίχος, μέτρο στην ποίηση

οι ραβδώσεις, οι χρωματιστές κηλίδες στο δέρμα ενός ζώου

ακτίνα φωτός


ῥαβδοῦχος

: ῥαβδοῦχος < ῥάβδος + ἔχω

ο υπηρέτης που κουβαλούσε τη ράβδο του άρχοντα

στη Ρώμη εκείνοι που κρατούσαν δέσμη ράβδων


ἅρχων

: ἅρχων < ἅρχω

κυβερνήτης, καπετάνιος

κυβερνήτης χώρας, βασιλιάς

ἅρχων Ἀσίας

ένας από τους εννέα άρχοντες των Αθηνών, συνήθως ο επώνυμος άρχων του έτους

ένας από τους κυβερνήτες μεγάλων περιοχών στη Συμμαχία της Δήλου

επί ρωμαϊκής κατοχής, ο Ρωμαίος κυβερνήτης


ῥαβδίον

: ῥαβδίον < ῥάβδος

υποκοριστικό της ράβδου , μικρή ράβδος

ράβδος μάντεων, ιερέων

ραβδί για χρήση σε ζώα

η βέργα του δασκαλου για να δείχνει


σῶρυ

: σῶρυ < → λείπει η ετυμολογία

είδος ορυκτού (θειικός σίδηρος(;))

ελληνιστική κοινή

※ 1ος αιώνας κε ⌘ Διοσκουρίδης ο Πεδάνιος, Περὶ ὕλης ἱατρικῆς, 5, 74, 4, 3

ἐν δὲ τῷ αὐτῷ ὄρει εὑρίσκεται οἱονεὶ διαζώματά τινα χαλκίτεως, μίσυος, σώρεως, μελαντηρίας, κυάνου, χρυσοκόλλης, χαλκάνθου, διφρυγοῦς.

※ 2ος αιώνας κε ⌘ Γαληνός, Θεραπευτική μέθοδος, 10, 927, 2

χάλκανθος γοῦν ἐν τοῖς μάλιστα στύφει, καθάπερ γε καὶ τὸ μῖσυ καὶ σῶρυ καὶ χαλκίτης καὶ διφρυγὲς, ὅ τε κεκαυμένος χαλκὸς ἥ τε λεπὶς αὐτοῦ καὶ τὸ ἄνθος.

※ 4ος αιώνας κε ⌘ Ὀρειβάσιος, Ἰατρικαὶ Συναγωγαί, 18, 2, 4

Ἐπουλίς ἐστιν ἀπὸ φλεγμονῆς ὑπερσάρκωμα κατὰ τὸν ἐσώτατον γομφίον, ἔσθ' ὅτε μετὰ πυρετοῦ καὶ ὀδύνης· χρείαν οὖν ἔχει καταστολῆς. χρηστέον τοίνυν ἰῷ ξυστῷ, καθ' αὑτὸν ἢ μετὰ κηκῖδος, ἢ σώρει κεκαυμένῳ ἢ στυπτηρίᾳ πάσῃ ἢ λεπίδι χαλκῇ καθ' αὑτὴν ἢ μετ' ὄξους λειωθείσῃ ἐφ' ἱκανὰς ἡμέρας καὶ ξηρανθείσῃ.


σῶρι

άλλη μορφή του σῶρυ

ελληνιστική κοινή

※ 3ος αιώνας πκε Βῶλος ὁ Μενδήσιος, Δημοκρίτου Φυσικὰ καὶ Μυστικά, 2, 46, 8

Τῷ θείῳ τῷ ἀπύρῳ συλλείου σῶρι καὶ χάλκανθον· τὸ δὲ σῶρί ἐστιν ὡς κυανὸς ψωρώδης, εὑρισκόμενος ἀεὶ ἐν τῷ μίσυι· τοῦτο καὶ χλωρὸν χάλκανθον καλοῦσιν.


ῥάδαμνος

ῥάδαμνος
-ου

: ῥάδαμνος < Πιθανόν προέλευσης από την προελληνική.

τρυφερός βλαστός, μικρό κλαδί, κλωνάρι

※ 3ος/2ος πκε αιώνας ⌘ Παλαιὰ Διαθήκη κατά την μετάφραση των Εβδομήκοντα , Ιώβ, 40.22

σκιάζονται δὲ ἐν αὐτῷ δένδρα μεγάλα σὺν ῥαδάμνοις καὶ κλῶνες ἄγνου.


ῥαδινάκη

: ῥαδινάκη < < περσικής ρίζας

σκούρα και δύσοσμη πετρελαιοειδής ουσία που ορυσσόταν στα Σούσα


ῥαθάμιγξ

ῥαθάμιγξ
-ιγγος

: ῥαθάμιγξ < ῥαίνω, ῥαθαμίζω

σταγόνα, ρανίδα

※ 7ος πκε αιώνας ⌘ Ἡσίοδος, Θεογονία, 183 (183-184)

ὅσσαι γὰρ ῥαθάμιγγες ἀπέσσυθεν αἱματόεσσαι, | πάσας δέξατο Γαῖα·
#:::όσες σταγόνες ματωμένες έσταξαν, | όλες τις δέχτηκε η Γη.
#:::Μετάφραση (2001): Σταύρος Γκιργκένης, Θεσσαλονίκη: Ζήτρος @greek‑language.gr

για στερεά σώματα

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ἰλιάς, 23 (Ψ. Ἆθλα ἐπὶ Πατρόκλῳ.), στίχ. 502 (502-504 )

αἰεὶ δ᾽ ἡνίοχον κονίης ῥαθάμιγγες ἔβαλλον, | ἅρματα δὲ χρυσῷ πεπυκασμένα κασσιτέρῳ τε | ἵπποις ὠκυπόδεσσιν ἐπέτρεχον·
#:::Και από την σκόνη ευφραίνονταν επάν᾽ ο κυβερνήτης, | και οπίσω στα φτερόποδα πουλάρια ροβολούσε | τ᾽ αμάξι χρυσοκόλλητο με δίπλες κασσιτέρου·
#:::Έμμετρη μετάφραση (1922): Ιάκωβος Πολυλάς, @greek‑language.gr


ῥανίς

: ῥανίς < ῥαίνω

η ρανίδα, σταλαγματιά

ίχνος (π.χ. χρυσού)


ῥαντίζω

: ῥαντίζω < ῥαίνω

ρήμα της μεταγενέστερης ελληνικής, ραντίζω


ῥᾳθυμία

: ῥᾳθυμία < ῥᾳθυμέω

ο άνετος τρόπος ζωής

η ψυχαγωγία με την έννοια της διασκέδασης


ῥάκος

ῥάκος
-εος/-ους
τοῦ ράκεος
ῥάκεα
ῥάκη

: ῥάκος < θωρείτο πιθανόν (αλλά όχι πια) να συγγενεύει με το ῥήγνυμι, ρίζα Fραγ-

''αιολικός τύπος''

ως ένα είδος ενδύματος, δεν έχει την έννοια του κουρελιασμένου ρούχου

κουρελιασμένο ρούχο, ύφασμα

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ὀδύσσεια, 6 (ζ. Ὀδυσσέως ἄφιξις εἰς Φαίακας.), στίχ. 178 (στίχοι 178-179)

ἄστυ δέ μοι δεῖξον, δὸς δὲ ῥάκος ἀμφιβαλέσθαι, | εἴ τί που εἴλυμα σπείρων ἔχες ἐνθάδ᾽ ἰοῦσα.
#:::Και σου ζητώ την πόλη να μου δείξεις, κι ένα κουρέλι να σκεπαστώ, | αν έχεις φέρει εδώ μαζί σου κάποιο πανί, να με τυλίξει.
#::: Μετάφραση σε πεζό (2006): Δημήτρης Ν. Μαρωνίτης, @greek‑language.gr

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Εὐριπίδης, Ἑλένη, στίχ. 1079 (1079-1080)

καὶ μὴν τάδ᾽ ἀμφίβληστρα σώματος ῥάκη | ξυμμάρτυρές σοι ναυτικῶν ἐρειπίων.
#:::Και τα κουρέλια που ᾽χω φορεσιά μου | για το ναυάγιο θα μιλούν καθάρια.
#:::Μετάφραση (2006): Τάσος Ρούσσος, Αθήνα: ΟΕΔΒ @greek‑language.gr

ταινία, λωρίδα

κομμάτι σώματος, λωρίδα σάρκας

※ 6ος/5ος πκε αιώνας ⌘ Αἰσχύλος, Προμηθεὺς δεσμώτης, στίχ. 1023 (1021-1023)

Διὸς δέ σοι | πτηνὸς κύων, δαφοινὸς αἰετός, λάβρως | διαρταμήσει σώματος μέγα ῥάκος,
#:::μα ο φτερωτός του Δία ο σκύλος | με στόμα λαίμαργο, ο αητός, στο αίμα βαμμένο | τρανά ξεσκλίδια το κορμί θα σου λιανίσει,
#:::Μετάφραση (1930): Ιωάννης Ν. Γρυπάρης, Αθήνα:Εστία @greek‑language.gr

λείψανο, υπόλοιπο, υπόλειμμα, κάτι κατεστραμμένο

※ 4oς πκε αιώνας ⌘ Αριστοτέλης, Ρητορική, 3.1413a

ἔστιν γὰρ εἰκάσαι τὴν ἀσπίδα φιάλῃ Ἄρεως καὶ τὸ ἐρείπιον ῥάκει οἰκίας,
#:::Μπορεί, πράγματι, να παρομοιάσει κανείς την ασπίδα με την κούπα του Άρη και το ερείπιο με «κουρέλι» σπιτιού·
#:::Μετάφραση (2004), Δημήτριος Λυπουρλής @greek‑language.gr

※ 3ος/2ος πκε αιώνας ⌘ Παλαιά Διαθήκη,Εσθήρ , 4.27a, κατά την Μετάφραση των Εβδομήκοντα @scaife.perseus

βδελύσσομαι αὐτὸ ὡς ῥάκος καταμηνίων, καὶ οὐ φορῶ αὐτὸ ἐν ἡμέραις ἡσυχίας μου.

γδαρμένο κομμάτι από δέρμα ζωντανού πλάσματος

Διὸς δέ τοί πτηνὸς κύων, δαφοινὸς αἰετός, λάβρως διαρταμήσει σώματος μέγα ῥάκος

ρυτίδες προσώπου

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Ἀριστοφάνης, Πλοῦτος, στίχ. 1065 (1064-1065)

εἰ δ᾽ ἐκπλυνεῖται τοῦτο τὸ ψιμύθιον, | ὄψει κατάδηλα τοῦ προσώπου τὰ ῥάκη.
#:::Μ᾽ αν πλυθεί και της φύγει το φκιασίδι, | θα φανούν του προσώπου της τα ράκη.
#:::Μετάφραση (1956): Κώστας Βάρναλης, Αθήνα: Ι. Ν. Ζαχαρόπουλος @greek‑language.gr


ῥακιοσυρραπτάδης

ῥακιοσυρραπτάδης

: ῥακιοσυρραπτάδης < ῥάκος και συρραπτάδης

ίσως λέξη που ο Αριστοφάνης έπλασε ειδικά για να ειρωνευθεί τον Ευριπίδη (στους Βάτραχους, 840), επειδή παρουσίασε τους ήρωές του με ράκη. Ο Αριστοφάνης βάζει τον Αισχύλο να λέει του Ευριπίδη:

σὺ δή με ταῦτ᾽ ὦ στωμυλιοσυλλεκτάδη, καὶ πτωχοποιὲ καὶ ῥακιοσυρραπτάδη; (μιλάς κι εσύ, που μαζεύεις κουτσομπολιά από τους δρόμους, που κάνεις ήρωες τους ζητιάνους , ο μπαλωματοράφτης;)


ῥάκιον

: ῥάκιον < ῥάκος

υποκοριστικό του ῥάκος, το ασήμαντο κουρέλι


μίσυ

: μίσυ < → λείπει η ετυμολογία

είδος μεταλλεύματος χαλκού

※ 1ος αιώνας κε ⌘ Διοσκουρίδης ο Πεδάνιος, Περὶ ὕλης ἱατρικῆς, 5, 101, 1, 7

Διαφέρει δὲ αὐτῶν ἡ θειόχρους, λεία, ὁμαλή, καθαρά, ἐν τῷ θιγεῖν ὕδατος μελαινομένη ταχέως. Δύναμιν δὲ ἔχει καὶ καῦσιν τὴν αὐτὴν τῷ μίσυι.

※ 3ος αιώνας πκε ⌘ Ψευδο-Δημόκριτος Βῶλος ὁ Μενδήσιος, Δημοκρίτου Φυσικὰ καὶ Μυστικά, 2, 46, 8

είδος τρούφας (en:tuber aestivum) που φύεται στην Κυρήνη

ελληνιστική σημασία

※ 5ος αιώνας πκε ⌘ Ιπποκράτης, Περὶ ἑλκῶν, 17, 23

Ἄλλο ξηρὸν ὁμοίως δάκνον· μίσυος ὡς λειοτάτου ἐπιπάσσειν ἐπὶ τὰ ὑγρὰ καὶ σαπρὰ, καὶ ἄνθος λεπτὸν μὴ παντελῶς λεῖον.

※ 2ος αιώνας κε ⌘ Αρχιγένης, Περὶ τῶν ἑλμίνθων γενῶν, 20, 1

ἐχίνων ὄστρακα κασσίας μήτρας φοινίκων ὀστοῦ ὀστρέων κεκαυμένων οἰνάνθης βοτάνης μίσυος συμφύτου ῥίζης


χυμεία

: χυμεία < χύμα < χέω

επεξεργασία υγρών

※ Εἰ καὶ τὴν κεκρυμμένην τέχνην τῆς χυμείας ἐπίσταται, φησὶν πρὸς αὐτοὺς ὅτι «πῶς μεταβολὴν νῦν ὁρῶ; πῶς τὸ ὕδωρ καὶ τὸ πῦρ, ἐχθρὰ καὶ ἐναντία ἀλλήλοις καὶ <πρὸς τὴν> ἀντιπαράθεσιν πεφυκότα εἰς τὸ αὐτὸ συνῆλθον ὁμονοίας καὶ φιλίας χάριν» καὶ τὰ ἑξῆς. ῍Ω παραδόξου κράσεως! πόθεν ἥτις ἡ τῶν ἐχθρῶν ἀπροσδόκητος φιλία; (Ολυμπιόδωρος ο αλχημιστής, Εἰς τὸ κατ' ἐνέργειαν Ζωσίμου, 2, 94, 17)

άλλες μορφές: χημεία, χημία


ἄραβος

: ἄραβος, ήδη ομηρικό < πιθανόν ηχομιμητική λέξη με κατάληξη όπως ταθόρυβος, κόναβος κ.λπ· βλ. και ἄραδος)

τρίξιμο δοντιών, κροτάλισμα δοντιών

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ἰλιάς, 10 (Κ. Δολώνεια.), στίχ. 375 (375-376 )

ἄραβος δὲ διὰ στόμα γίγνετ᾽ ὀδόντων: χλωρὸς ὑπαὶ δείους: τὼ δ᾽ ἀσθμαίνοντε κιχήτην

στέκει, του φόβου πράσινος, παντού ριγοκοπώντας, και μες στο στόμα του άκουγες τα δόντια που κροτούσαν. Τότες λαχανιασμένοι οι διο τον φτάνουν Απόδοση Αλέξανδρος Πάλλης)

※ 7ος πκε αιώνας ⌘ Ἡσίοδος, (αποδίδεται) Ἀσπὶς Ἡρακλέουςʷ, 404 (402-404)

ὡς δὲ λέοντε δύω ἀμφὶ κταμένης ἐλάφοιο | ἀλλήλοις κοτέοντες ἐπὶ σφέας ὁρμήσωσι, | δεινὴ δέ σφ᾽ ἰαχὴ ἄραβός θ᾽ ἅμα γίνετ᾽ ὀδόντων ...
#:::Καθώς λιοντάρια δυο γύρω από ελάφι σκοτωμένο | θυμώνουν μεταξύ τους και ορμούν το ένα στ᾽ άλλο, | και φοβερή ιαχή και τρίξιμο δοντιών συνάμα γίνεται.
#:::Μετάφραση (2001): Σταύρος Γκιργκένης, Θεσσαλονίκη: Ζήτρος @greek‑language.gr

κρότος, κτύπος

ψόφος (ο θόρυβος)


ἄραδος

: ἄραδος < πιθανόν ηχομιμητική λέξη, όπως και το ἄραβος με κατάληξη κατά τα θόρυβος, κόναβος κ.λπ.

ταραχή, σάλος

γουργούρισμα του στομαχιού

ταχυπαλμία ή έντονος παλμός μετά από έντονη άσκηση ή σεξουαλική πράξη

※ 1ος/2ος κε αιώνας ⌘ Πλούταρχος, Ἠθικά Συμποσιακά Γ΄, 3.6.2, 654b @scaife.perseus

ἡ δὲ μετὰ τὸ δεῖπνον ὁρμὴ πρὸς τὴν συνουσίαν οὐκ ἀκίνδυνος· ἄδηλον γὰρ εἰ, τῆς τροφῆς μὴ κρατηθείσης, ἀπεψία δέξαιτο τὸν ἐκ τῆς συνουσίας ἄραδον[*] καὶ παλμόν, ὥστε διττὴν τὴν βλάβην γενέσθαι.

ίσως γενική σωματική ενόχληση, διατροφική διαταραχή

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Ἱπποκράτης, Περὶ διαίτης ὀξέων νοσιμάτων, De diaeta acutorum (spurium), 18, p.486, @scaife.perseus

Φακὸς δὲ στύφει, καὶ ἄραδον ἐμποιέει, ἢν μετὰ τοῦ φλοιοῦ ᾖ.

ερεθισμός του δέρματος εξαιτίας φαρμάκων ή από τσίμπημα μαύρου σκορπιού


κόναβος

: κόναβος < πιθανόν πλάστηκε ηχομιμητικά κατά το ἄραδος, ἄραβος, ὄτοβος (συγγενές του κανάσσω, καναχή) ^((Χρειάζεται τεκμηρίωση…))

θόρυβος, κρότος, πάταγος

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ὀδύσσεια, 10 (κ. Ἀλκίνου ἀπόλογοι: Τὰ περὶ Αἴολον, Λαιστρυγόνας καὶ Κίρκην.), στίχ. 122 (στίχοι 121-123)

οἵ ῥ᾽ ἀπὸ πετράων ἀνδραχθέσι χερμαδίοισι | βάλλον· ἄφαρ δὲ κακὸς κόναβος κατὰ νῆας ὀρώρει | ἀνδρῶν ὀλλυμένων νηῶν θ᾽ ἅμα ἀγνυμενάων·
#:::Τότε, ξηλώνοντας από τους βράχους πέτρες ασήκωτες για τους θνητούς, | τις ρίχνουν καταπάνω τους, κι έγινε σάλος, πάταγος στα πλοία· | οι άντρες να αφανίζονται, καράβια να τσακίζονται,
#::: Μετάφραση σε πεζό (2006): Δημήτρης Ν. Μαρωνίτης, @greek‑language.gr

κλαγγή όπλων


ὄτοβος

: ὄτοβος < πιθανόν ηχομιμητική λέξη κατά το ἄραδος, ἄραβος με κατάληξη όπως το θόρυβος

έντονος θόρυβος, ήχος, κρότος, πάταγος

βοή αρμάτων μάχης


καναχή

: καναχή < κανάσσω (κατά το στοναχή < στενάχω)

ήχος οξύς, έντονος, όπως της σάλπιγγας

ήχος αυλού ή φόρμιγγος

κλαγγή μετάλλου

τριγμός, τρίξιμο

ὀδόντων καναχὴ πέλε


χῦμα

άλλη γραφή του χύμα σε κώδικες


χημία

: χημία < Χημία < αρχαία αιγυπτιακά Kmt (μαύρη· έτσι ονόμαζαν οι Αιγύπτιοι τη χώρα τους Αίγυπτο)

((ελληνιστική κοινή)) αλχημεία


Χημία

: Χημία < αρχαία αιγυπτιακά Kmt (μαύρη→εύφορη γη)

Αίγυπτος (έτσι ονόμαζαν οι Αιγύπτιοι τη χώρα τους)


ῥάμνος

: ῥάμνος < συγγενές των ῥαδινός και ῥάβδος • Η Ετυμολογία χρειάζεται ανάπτυξη με τεκμηρίωση. Μπορείτε να βοηθήσετε;

ακανθώδης θάμνος, παλιουριά, παλιούρι


ῥάμφος

: ῥάμφος < ρίζα ῥεμφ-, όπως και των ῥέμβω (κάμπτω), ῥόμβος, ῥαμψός (γαμψός) αλλά το συνδέουν και με το ῥέμω (αποπειρώμαι, μπορώ)

η καμπύλη μύτη των αρπακτικών πτηνών, το ράμφος


ῥαπίς

: ῥαπίς < αβέβαιης ετυμολογίας. Πιθανή σύνδεση με το ρήμα ῥαπίζω μέσω του συνθετικού -ρραπις (όπως ἐΰρραπις). Κατ' άλλη εκδοχή, συγγενές του ῥάβδος, αλλά η σημασία αυτή υπάρχει μόνον στον Ησύχιο και στον Φώτιο. Δείτε και ῥέπω, ῥάμνος
: Δείτε το μεσαιωνικό και νεοελληνικό ραπίς για την εξέλιξη της σημασίας της λέξης.

μικρό ραβδί, ράβδος (πηγή: ※ 5ος αιώνας κε ⌘ Ἡσύχιος, Γλῶσσαι, Ρ και στον Φώτιο)

είδος παπουτσιού, συνώνυμο του κρηπίς (πηγή: ※ 5ος αιώνας κε ⌘ Ἡσύχιος, Γλῶσσαι, Ρ)

συνώνυμο του γογγυλίς (πηγή: ※ 5ος αιώνας κε ⌘ Ἡσύχιος, Γλῶσσαι, Ρ)


ῥαπίζω

: ῥαπίζω < ῥαπίς (ραβδί)

ρίχνω σφαλιάρα, σφοντύλι, χαστούκι, ράπισμα στο πρόσωπο

ῥεραπισμένα νῶτα (για κάποιον που τις "έφαγε" στον πισινό)

ταύτην τὴν ἄνθρωπον, τὴν τοιαῦτ᾽ εὐεργετήσασαν αὐτόν... ὑπομιμνῄσκουσαν καὶ ἀξιοῦσαν εὖ παθεῖν τὸ μὲν πρῶτον ῥαπίσας καὶ ἀπειλήσας ἀπέπεμψεν ἀπὸ τῆς οἰκίας :αυτήν την άνθρωπο <το θηλυκό άνθρωπο, τη γυναίκα> που τόσο τον ευεργέτησε... όταν του υπενθύμισε όσα έκανε και αξίωσε κάτι θετικό, πρώτα τη χαστούκισε και μετά με απειλές την έδιωξε από το σπίτι (Ο Δημοσθένης, Κατ΄ Αριστογείτονος, για προφανώς μη συναινετικό διαζύγιο της εποχής)

χτυπώ με ράβδο, ραβδίζω, δέρνω


ῥάπισμα

: ῥάπισμα < αρχαία ελληνική ῥαπίζω, ῥαπισ- + -μα

το χαστούκι, η σφαλιάρα

ελληνιστική κοινή

ελληνιστική κοινή


χεῖλος

χεῖλος
χῆλος
χέλλος

: χεῖλος < → λείπει η ετυμολογία

το χείλος του στόματος

ἐγέλασσε χείλεσιν (όχι με την καρδιά του)

δάκνων τὰ χείλη (δαγκώνοντας τα χείλη του, δηλ. αμήχανος)

χείλη προσεγγίσαι χείλεσιν (για το φιλί

χείλεσιν ἀμφιλάλοις

ἐπὶ τοῖς χείλεσι τὰς ψυχὰς ἔχοντες (:με την ψυχή στο στόμα)

※ 7ος πκε αιώνας ⌘ Ἡσίοδος, Ἔργα καὶ Ἡμέραι, 97 (96-98)

μούνη δ᾽ αὐτόθι Ἐλπὶς ἐν ἀρρήκτοισι δόμοισιν | ἔνδον ἔμεινε πίθου ὑπὸ χείλεσιν, οὐδὲ θύραζε | ἐξέπτη·
#::: Και μόνο η Ελπίδα εκεί στο άθραυστο σπίτι της | έμεινε μέσα, από του πιθαριού τα χείλη κάτω, κι έξω δεν πέταξε | απ᾽ την πόρτα.
#::: Μετάφραση (2001): Σταύρος Γκιργκένης, Θεσσαλονίκη: Ζήτρος @greek‑language.gr

αὐτὸς δὲ ἐπὶ τοῦ χείλεος τοῦ ποταμοῦ τύπτει... (αυτός δε στην όχθη του ποταμού χτυπά...)


χῆλος

δωρικός τύπος του χεῖλος


χέλλος

αιολικός τύπος του χεῖλος


ῥακτοί

Συνηθιζόταν στον πληθυντικό για περιοχές με χαράδρες, φαράγγια, πέτρες


ῥακτός

: ῥακτός < ῥάσσω (από το θέμα του ῥαγ)


ῥαχία

ῥαχία
ῥηχίη
ρηχία

: ῥαχία < ῥάσσω (από το θέμα του ῥαγ)

το σκάσιμο των κυμάτων στο γιαλό

το κύμα που σκάει στην παραλία

πλημμυρίδα, φουσκονεριά

κατακλυσμός, πλημμύρα

πετρώδης γιαλός, τα ρηχά


ῥηχίη

ιωνικός τύπος του ῥαχία


ῥᾳστώνη

ῥᾳστώνη
ῥῃστώνη

: ῥᾳστώνη < ῥᾷστ(ος) (υπερθετικός βαθμός του ῥάδιος) + -ώνη

ευχέρεια, ευκολία, άνεση

※ 4ος αιώνας πκε ⌘ Ἀριστοτέλης, Τὰ μετὰ τὰ φυσικά, 1.982b@perseus.tuftus.edu

σχεδὸν γὰρ πάντων ὑπαρχόντων τῶν ἀναγκαίων καὶ τῶν πρὸς ῥᾳστώνην καὶ διαγωγὴν ἡ τοιαύτη φρόνησις ἤρξατο ζητεῖσθαι

μόνο όταν σχεδόν όλες οι άμεσες ανάγκες τους ικανοποιήθηκαν, και το ίδιο συνέβη και με την άνεση και την απόλαυσή τους, μόνο τότε στράφηκαν οι άνθρωποι σ' αυτού του είδους την πνευματική αναζήτηση

ευμενής διάθεση, ηπιότητα, πραότητα

ανάπαυση, ανάπαυλα

※ 2ος αιώνας κε ⌘ Σέξτος Εμπειρικός, Πρὸς μαθηματικούς S.E. A.M.(Adversus Mathematicos, 11.155 @scaife@perseus

ὁ δὲ μέσος καὶ παρατείνων οὔτε παρ’ ὅλον ἐστὶ τὸν βίον οὔτε συνεχὴς τὴν φύσιν, ἀλλὰ πολλὰς διαναπαύσεις ἔχων καὶ ῥαστώνας·

→ λείπει η μετάφραση

νωχέλεια, ολιγωρία, η ραστώνη

※ 5ος αιώνας πκε ⌘ Πλάτων, Νόμοι, 779α

ἀγνοοῦντας δ᾽ αὖ τὴν ῥᾳστώνην ὡς ὄντως ἐστὶν ἐκ τῶν πόνων: ἐκ ῥᾳστώνης δέ γε, οἶμαι, τῆς αἰσχρᾶς οἱ πόνοι καὶ ῥᾳθυμίας πεφύκασι γίγνεσθαι πάλιν.

→ λείπει η μετάφραση


ῥαφανίς

ῥαφανίς
-ῖδος


ῥάφανος

το λάχανο, η κράμβη


ῥάπυς

ῥάπυς,-υος
ῥάφυς


ῥαφεύς

: ῥαφεύς < ῥάπτω

που σχεδιάζει, ενώνει, συγκολλά

ο μηχανορράφος, εκείνος που έχει σχεδιάσει κάτι κακό, δολοφονία

κἀγὼ δίκαιος τοῦδε τοῦ φόνου ῥαφεύς (Αισχύλος, "Αγαμέμνων")


ῥαφίς

: ῥαφίς < ῥαφεύς

βελόνα ραψίματος

βελονίδα, ζαργάνα (ψάρι με μυτερό ρύγχος)


ῥάμμα

: ῥάμμα < ῥάπτω

οτιδήποτε ραμμένο

το ράμμα στο τραύμα


ῥηχός

ιωνικός τύπος  του ῥαχός


ῥαχός

ακανθώδης θάμνος, φράχτης από αγκάθια

αμπελόκλημα, αμπελόβεργα


ῥοπή

: ῥοπή < θέμα ῥοπ- μεταπτωτική βαθμίδα που συναντάμε στο ῥέπω όπως και στο ῥόπαλον.

η κλίση της ζυγαριάς, της πλάστιγγος

αρχική σημασία

η κλίση προς τα κάτω

η κρίσιμη στιγμή, η καμπή, η σοβαρή τροπή των γεγονότων

ῥοπή τοῦ πολέμου

ῥοπή βίου μοι

επενέργεια, επιρροή, η τάση, η πιθανότητα

βλέπω δύο ῥοπάς: ἢ γὰρ θανεῖν δεῖ μ᾽ . . ἢ . .


ῥόπαλον

: ῥόπᾰλον < ῥέπω

το ρόπαλο για να χτυπάει κάποιος κάτι (π.χ. του Ηρακλή)

το ραβδί για να στηρίζεται κάποιος, το μπαστούνι

το πολεμικό όπλο (επικαλυμμένο με χαλκό ή σίδηρο)

εκείνο ή εκείνος που λειτουργεί τιμωρητικά

Πειθόλαος τὴν Πάραλον ῥόπαλον τοῦ δήμου ἐκάλει


ῥέψις

ῥέψις
γενική
της ῥέψεως

: ῥέψις < ῥέπω

η κλίση που παίρνει ένα αντικείμενο


ῥόπτρον

: ῥόπτρον < θέμα ῥοπ-, μεταπτωτική βαθμίδα θέματος που υπάρχει και στο ῥέπω ή ῥόπαλον + -τρον. Κατά μία άποψη, είναι συγγενές το ῥαπίς.

το ρόπτρο, μικρό μεταλλικό αντικείμενο στο εξωτερικό μιας πόρτας που χρησίμευε για να τη χτυπά κάποιος και να ειδοποιεί να του ανοίξουν

※ ἔδησε τὸν ἵππον ἐκ τοῦ ῥόπτρου τοῦ ἱεροῦ ὡς ἀποδιδούς, τῇ δ᾽ ἐπιούσῃ ὑφείλετο.(⌘Λυσίας, Κατά Ανδοκίδου ασεβείας)


ἐπιπολασμός

: ἐπιπολασμός < ἐπιπολάζω < ἐπιπολή < ἐπί + πέλω

η παραμονή στην επιφάνεια

η άνοδος στην κορυφή

η υπερίσχυση, η επικράτηση

η αλαζονεία, η αυθάδεια, η έπαρση


ἐπιπόλασις

ἐπιπόλασις
ᾰ

: ἐπιπόλασις < ἐπιπολάζω < ἐπιπολή < ἐπι- + πέλω • Η Ετυμολογία χρειάζεται ανάπτυξη με τεκμηρίωση. Μπορείτε να βοηθήσετε;


ῥοῦς

: ῥοῦς < συνηρημένη μορφή του ῥόος

αττικός τύπος του ῥόος


ῥοῦς

: ῥοῦς < συνηρημένος τύπος ῥόος < ῥέω. ῥόα, ῥοία και ῥοιή (πιθανόν λόγω του χρώματος που έμοιαζε της ροδιάς. Δείτε Σημειώσεις).

το χρυσόξυλο


ῥυθμός

: ῥυθμός < ῥέω < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή *srew- (ρέω)

ο ρυθμός, κάθε κίνηση που επαναλαμβάνεται

※ πᾶς ῥυθμός ὡρισμένῃ μετρεῖται κινήσει (Αριστοτέλης)

θάττονα ῥυθμὸν ἐπάγειν (:πιο γρήγορα)

το μέτρο, η μετρημένη κίνηση ή χρόνος, στον ήχο (μουσική) ή αλλού, η τάξη, σειρά

※ τῇ δὴ τῆς κινήσεως τάξει ῥυθμὸς ὄνομα εἴη, τῇ δὲ αὖ τῆς φωνῆς, τοῦ τε ὀξέος ἅμα καὶ βαρέος συγκεραννυμένων, ἁρμονία ὄνομα προσαγορεύοιτο (Πλάτωνας)

ο φυσιολογικός ρυθμός, η κανονική επανάληψη

ἐν τῷ ῥυθμῷ ἀναπνεῖν

διάθεση, τάση, ίσως και μοίρα, τρόπος ενέργειας, διευθέτησης

οἷος ῥυσμὸς ἀνθρώπους ἔχει

ὅσοι χθονίους ἔχουσι ῥυσμοὺς καὶ χαλεπούς

σχήμα, είδος, στιλ

※ μετὰ δὲ χρόνου προβαίνοντος ἅμα τῇ φωνῇ μετέβαλλον καὶ τὸν ῥυθμὸν τῶν γραμμάτων (Ηρόδοτος, για το φοινικικό και ελληνικό αλφάβητο)

κεγχροειδὲς τῷ ῥυθμῷ

τῷ ῥυθμῷ σπογγῶδες


ῥύμα

ῥύμα < θέμαῥῠ- < ῥέω. Διαφορετικό τοῥῦμα (αυτό που έλκεται) < ἐρύω.

ό,τι κυλάει, το ρεύμα, το ρέμα

ῥύμα δακρύων (: ποταμός δακρύων)


ἐπιπολή

: ἐπιπολή < ἐπι- + • Η Ετυμολογία χρειάζεται ανάπτυξη με τεκμηρίωση. Μπορείτε να βοηθήσετε; πέλω

ἐπιπολῆς:
επιφανειακά, στο άνω μέρος

η γενική πτώση επιρρηματικά

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Θουκυδίδης, Ἱστορίαι, 6, 96.2

ἐξήρτηται γὰρ τὸ ἄλλο χωρίον, καὶ μέχρι τῆς πόλεως ἐπικλινές τ' ἐστὶ καὶ ἐπιφανὲς πᾶν ἔσω: καὶ ὠνόμασται ὑπὸ τῶν Συρακοσίων διὰ τὸ ἐπιπολῆς τοῦ ἄλλου εἶναι Ἐπιπολαί.

ἐπιπολῆς:
σαφώς, φανερά

η γενική πτώση επιρρηματικά


ῥῦμα

ῥῦμα < θέμαῥῡ- < ἐρύω. Διαφορετικό τοῥύμα (αυτό που ρέει, κυλάει) < ῥέω

αυτό που έλκεται, τραβιέται

ρίξιμο, ριξιά

ἐκ τόξου ῥύματος (σε απόσταση μιας μέσης βολής τόξου, της απόστασης που καλύπτει το βέλος)

※ 6ος/5ος αιώνας πκε ⌘ Αισχύλος, Πέρσαι, 147 (147-149). Μετάφραση (1930): Ιωάννης Γρυπάρης @greek‑language.gr

πότερον τόξου ῥῦμα τὸ νικῶν,
ἢ δορικράνου
λόγχης ἰσχὺς κεκράτηκεν

να νικά της σαΐτας το ρίξιμο,
ή μην άραγε νίκησε η δύναμη της σιδεροκέφαλης λόγχης;


ῥῦμα

ῥῦμα
< ίσως διαφορετικής ρίζας
πιθανόν  από το
ῥύομαι
ή το
ἐρύκω
Χρειάζεται τεκμηρίωση…

άμυνα προστασία, λύτρωση


ἀμμωνιακόν

: ἀμμωνιακόν < ἀμμωνιακός < Ἄμμων < αρχαία αιγυπτιακά jmn

το χλωριούχο αμμώνιο, χρήσιμο στη φαρμακευτική

ελληνιστική κοινή


συνοδία

: συνοδία < αρχαία ελληνική σύνοδος + -ία < σύν + ὁδός

συνοδοιπορία

ελληνιστική κοινή

συντροφιά, συναναστροφή

ελληνιστική κοινή

ομαδικό ταξίδι, καραβάνι

ελληνιστική κοινή

ελληνιστική κοινή


καθετήρ

: καθετήρ < θέμα καθ-ε- του ρήματος καθίημι + -τήρ

οτιδήποτε μπαίνει κάθετα σε κάτι άλλο, όπως

ένα χειρουργικό εργαλείο για το άδειασμα της ουροδόχου κύστης

ελληνιστική σημασία

η καθετή για το ψάρεμα

ελληνιστική σημασία


ἐριβῶλαξ

: ἐριβῶλαξ < ἐρι- + βῶλαξ

που έχει μεγάλους βώλους

κυριολεκτικά

εύφορος, γόνιμος, καρποφόρος

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ἰλιάς, 17 (Ρ. Μενελάου ἀριστεία.), στίχ. 301 (300-303)

[…] ὃ δ' ἄγχ' αὐτοῖο πέσε πρηνὴς ἐπὶ νεκρῷ
τῆλ' ἀπὸ Λαρίσης ἐριβώλακος, οὐδὲ τοκεῦσι
θρέπτρα φίλοις ἀπέδωκε, μινυνθάδιος δέ οἱ αἰὼν
ἔπλεθ' ὑπ' Αἴαντος μεγαθύμου δουρὶ δαμέντι.

Σκηνή: ο Αίας σκοτώνει τον Ιππόθοο που προσπαθεί να πάρει το σώμα του νεκρού Πάτροκλου.

— Μετάφραση (1936): Αλέξανδρος Πάλλης στη Βικιθήκη
στρώθηκε εκεί τ' απίστομα στον Πάτροκλο από πάνου,
μακριά απ' την πλούσια Λάρισσα, και να γεροκομήσει
γραφτό δεν τούταν τους γονιούς, μόν τούκοψε τα νιάτα
ο Αίας, γίγας μαχητής, με το πικρό κοντάρι.
#:: — Μετάφραση (1922): Ιάκωβος Πολυλάς @greek‑language.gr
κι επίστομ᾽ έπεσε νεκρός εις του νεκρού το πλάγι
από την Λάρισαν μακράν, και τους γλυκούς γονείς του
δεν αντιγεροκόμησεν, ότ᾽ η ζωή του εκόπη
απ᾽ του μεγάλου Αίαντος το δυνατό κοντάρι·


βῶλαξ

: βῶλαξ (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική βῶλος

χωμάτινος σβώλος (Μια ομογενής μάζα σφαιρικού σχήματος, σφαιρικός όγκος οποιουδήποτε υλικού λατομείας.)

ελληνιστική κοινή


ὠκύτοκον

: ὠκύτοκον < ουδέτερο του επιθέτου ὠκύτοκος

ο γρήγορος εύκολος τοκετός


ὠκυτόκιον

: ὠκυτόκιον < ουδέτερο του επιθέτου ὠκυτόκιος

το φάρμακο που βοηθά στον γρήγορο, εύκολο τοκετό, που τον επιταχύνει


ἐπωτίδες

: ἐπωτίδες < (ἐπί) ἐπ- + (οὖς), θέμα ὠτ- + -ίδες, πληθυντικός του αμάρτυρου *ἐπωτίς

ναυτικός όρος


πέδιλον

: πέδιλον, ήδη μυκηναϊκή 𐀟𐀇𐀫 (pe-di-ro, δυϊκός αριθμός: πεδίλω). Θέμα πεδ- < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή ρίζα *ped- + -ιλον (ουδέτερο του -ιλος

το σανδάλι, το πέδιλο

κάθε υπόδημα, ακόμα κι αν κάλυπτε όλο το πόδι έως το γόνατο

μέτρο, ρυθμός ή ίσως μόνον ο δωρικός, για όποιον έγραφε σε δωρικό ρυθμό


ποδεών

ποδεών
-ῶνος

: ποδεών < πούς, ποδ- + -εών

τα άκρα δοράς ζώου (όπως τα άκρα της λεοντής του λεονταριού)

το στόμιο ασκού και ο λαιμός του

κάθε στενό τμήμα γης

κάτω γωνία ιστίου

ελληνιστική σημασία

είδος υποδήματος

ελληνιστική σημασία

στον πληθυντικό


ποδοκάκη

: ποδοκάκη < ποδο- + κάκη

σύνεργο τιμωρίας ή βασανισμού στο οποίο σχεδόν σφήνωναν και έσφιγγαν τα πόδια


ποδοκάκκη

ποδοκάκκη
ποδοκάκη

: ποδοκάκκη < πούς + κάκκη ή κάκη


Τρῶες

Τρῶες
αιτιατική Τρῶας καὶ Τρῳάς

: Τρῶες < Τρώς

οι πολίτες της Τροίας


ποδοστράβη

: ποδοστράβη < πούς + -στράβη ( < στρέβλη)

όργανο που έσφιγγε τα πόδια στις χειρουργικές επεμβάσεις

όργανο βασανισμού, πεδίκλα


ποδόψηστρον

: ποδόψηστρον < πούς + ψάω

πανί ή πετσέτα ειδικά για το σκούπισμα των ποδιών


ἁμέρα

ἁμέρα
ἡμέρα
& επικός και
ἡμέρη
ἀμάρα

δωρικός τύπος του ἡμέρα


πέζα

: πέζα < πέδον (πέδjα) ή πούς

άκρο, το τέλος ενός σώματος

πέζα ἠπείροιο (η ακτογραμμή, το τέλος της ξηράς)

πιθανόν αρκαδικός τύπος για τη λέξη πούς

δωρικός τύπος του πούς


ὦτα

ονομαστική, αιτιατική και κλητική πληθυντικού του οὖς


ὡρολόγιον

: ὡρολόγιον (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική ὥρ(α) + -ο- + -λόγιον

μηχανισμός που δείχνει την ώρα

καὶ γὰρ οἱ τῶν ὡρολογίων γνώμονες οὐ συμμεθιστάμενοι ταῖς σκιαῖς ἀλλ᾽ ἑστῶτες ὄργανα... ^((Χρειάζεται τεκμηρίωση…))

ἀπὸ τοῦ σκιακοῦ ὡρολογίου

ὡρολόγιον ὑδραυλικόν (κλεψύδρα)

μηχανικὰ ὡρολόγια


ὠδίς

: ὠδίς, ήδη ομηρικό < πιθανόν ὠδ-, μεταπτωτική βαθμίδα θέματος όπως στο ρήμα έδω (τρώω}} με επίθημα -ιν-. Αν ισχύει αυτό, τότε το ὀδύνη είναι ομόρριζο (όπως ο πόνος, η οδύνη «κατατρώει» τον άνθρωπο)

ὠδίν

μεταγενέστερος τύπος

οι ωδίνες, δηλαδή οι πόνοι του τοκετού, το κοιλοπόνημα

γυνὴ φεύγει πικρὰν ὠδῖνα παίδων → χρειάζεται παράθεμα

το ίδιο το παιδί ή ό,τι γεννιέται, ακόμα και το αυγό του πουλιού

παῖδα, φιλτάτην ἐμοὶ ὠδῖνα (πολυαγαπημένο μου παιδί, γέννημα του πόνου μου)

ο βαθύς έντονος πόνος

κεῖνος δ᾽ ὅπου βέβηκεν οὐδεὶς οἶδε: πλὴν ἐμοὶ πικρὰς ὠδῖνας αὐτοῦ προσβαλὼν ἀποίχεται

κανείς δεν ξέρει πού πήγε (ο Ηρακλής): εκείνο που ξέρω είναι οι πικροί πόνοι που μου προξένησε η απουσία του

ο καρπός μιας επίπονης και σοβαρής δουλειάς, που μοιάζει με τη γέννα

λόγων ὠδῖνες (για τη λογοτεχνία)

πόνοι θανάτου (έννοια που δόθηκε κατά τα χριστιανικά χρόνια κατά λάθος, όταν μετέφραζαν το ελληνικό κείμενο στα λατινικά, εξαιτίας, σύμφωνα με τους Liddell και Scott της σύγχυσης με δύο παρεμφερείς εβραϊκές λέξεις, την ěbel και ēbel )


ὤχρα

: ὤχρα < ὠχρός

το κίτρινο χρώμα


ὠχρίας

ὠχρίας
του ὠχρίου

: ὠχρίας < ὠχρός

κιτρινιάρης, χλωμός

για ανθρώπους


ὦχρος

: ὦχρος < ὠχρός

η χλωμάδα, η ωχρότητα του φόβου

ὦχρός τέ μιν εἷλε παρειάς

το ωχρό χρώμα, η ώχρα


ὠχρότης

: ὠχρότης < ὠχρό(ς) + -της

η χλομάδα, ο ωχρότητα

το ωχρό χρώμα


ὦμος

: ὦμος < → λείπει η ετυμολογία

οι αντίστοιχες αρθρώσεις των ζώων

※ Ξενοφών, Περὶ Ἱππικῆς 8.1

ἃ δὲ φοβοῦνταί τινες μὴ ἀπορρηγνύωνται τοὺς ὤμους κατὰ τὰ πρανῆ ἐλαυνόμενοι

φοβούνταν μήπως καθώς προχωρούσαν στην κατηφόρα βγουν οι ώμοι <των αλόγων>)


καῦμα

: καῦμα < καίω + -μα
: ΑΠΟΓΟΝΟΙ: ⇘ νέα ελληνικά: καύμα

μεγάλη, υπερβολική ζέστη, καύσωνας

μετεωρολογία

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ἰλιάς, 5 (Ε. Διομήδους ἀριστεία.), στίχ. 865 (864-867 )

Οἵη δ᾽ ἐκ νεφέων ἐρεβεννὴ φαίνεται ἀὴρ | καύματος ἐξ ἀνέμοιο δυσαέος ὀρνυμένοιο, | τοῖος Τυδεΐδῃ Διομήδεϊ χάλκεος Ἄρης | φαίνεθ᾽ ὁμοῦ νεφέεσσιν ἰὼν εἰς οὐρανὸν εὐρύν.
#::: Και ως από νέφη φαίνεται σκοταδερός ο αέρας, | ότ᾽ άνεμος σηκώνεται κακός από το καύμα, | του Διομήδη εφαίνετο και ο χαλκοφόρος Άρης | ως μες στα νέφη ανέβαινεν εις τ᾽ ουρανού τον θόλον.
#::: Έμμετρη μετάφραση (1922): Ιάκωβος Πολυλάς, @greek‑language.gr

※ 7ος πκε αιώνας ⌘ Ἡσίοδος, Ἔργα καὶ Ἡμέραι, 588 (586-588)

μαχλόταται δὲ γυναῖκες, ἀφαυρότατοι δέ τοι ἄνδρες | εἰσίν, ἐπεὶ κεφαλὴν καὶ γούνατα Σείριος ἄζει, | αὐαλέος δέ τε χρὼς ὑπὸ καύματος·
#::: λάγνες όσο ποτέ οι γυναίκες, μα ασθενικότατοι οι άντρες, | αφού ο Σείριος τους ξεραίνει το κεφάλι και τα γόνατα, | κι είναι το δέρμα μαραμένο από την κάψα.
#::: Μετάφραση (2001): Σταύρος Γκιργκένης, Θεσσαλονίκη: Ζήτρος @greek‑language.gr
#:::ΣτΕ: Ο ποιητής αναφέρει ότι οι άνδρες δεν μπορούν να αποδώσουν ερωτικά σε περίοδο έντονης ζέστης, γιατί εξασθενούν σωματικά.

※ 5ος αιώνας πκε ⌘ Ἡρόδοτος, Ἱστορίαι, 3 (Θάλεια), 104.1

οἱ δὲ δὴ Ἰνδοὶ τρόπῳ τοιούτῳ καὶ ζεύξι τοιαύτῃ χρεώμενοι ἐλαύνουσι ἐπὶ τὸν χρυσὸν λελογισμένως ὅκως [ἂν] καυμάτων τῶν θερμοτάτων ἐόντων ἔσονται ἐν τῇ ἁρπαγῇ· ὑπὸ γὰρ τοῦ καύματος οἱ μύρμηκες ἀφανέες γίνονται ὑπὸ γῆν.
#::: Αυτόν λοιπόν τον τρόπο χρησιμοποιώντας οι Ινδοί και τέτοιας λογής ζέψιμο, ξεκινούν για το χρυσάφι, κάνοντας υπολογισμούς ώστε να φτάσουν και να το αρπάξουν την εποχή όπου υπάρχει ο μεγαλύτερος καύσωνας· γιατί εξαιτίας του καύσωνα τα μυρμήγκια χάνονται μέσα στη γη.
#:::Μετάφραση (1992): Λεωνίδας Ζενάκος. Αθήνα:Γκοβόστης @greek‑language.gr

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Πλάτων, Πολιτεία, 10, 621a

καὶ δι᾽ ἐκείνου διεξελθόντα, ἐπειδὴ καὶ οἱ ἄλλοι διῆλθον, πορεύεσθαι ἅπαντας εἰς τὸ τῆς Λήθης πεδίον διὰ καύματός τε καὶ πνίγους δεινοῦ· καὶ γὰρ εἶναι αὐτὸ κενὸν δένδρων τε καὶ ὅσα γῆ φύει.
#::: και, αφού περνούσαν και οι άλλοι, άρχιζαν όλοι να πορεύονται προς την πεδιάδα της Λήθης μέσ᾽ από φοβερή και πνιγερή ζέστη, γιατί δεν υπήρχε εκεί ούτε δέντρο ούτε τίποτ᾽ απ᾽ όσα φυτρώνουν στη γη.
#::: Μετάφραση (στη δημοτική, χ.χ.): Ιωάννης Γρυπάρης. Θεσσαλονίκη: ΚΕΓ, 2015 (στην καθαρεύουσα, 1911, Εκδ.Φέξη) @greek‑language.gr

έντονος πυρετός

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Θουκυδίδης, Ἱστορίαι, 2, 49.6

ὥστε ἢ διεφθείροντο οἱ πλεῖστοι ἐναταῖοι καὶ ἑβδομαῖοι ὑπὸ τοῦ ἐντὸς καύματος, ἔτι ἔχοντές τι δυνάμεως, ἢ εἰ διαφύγοιεν, ἐπικατιόντος τοῦ νοσήματος ἐς τὴν κοιλίαν καὶ ἑλκώσεώς τε αὐτῇ ἰσχυρᾶς ἐγγιγνομένης καὶ διαρροίας ἅμα ἀκράτου ἐπιπιπτούσης οἱ πολλοὶ ὕστερον δι᾽ αὐτὴν ἀσθενείᾳ διεφθείροντο.
#::: Έτσι, οι περισσότεροι πέθαιναν ή την εβδόμη ή την ενάτη μέρα από τον ψηλό πυρετό, ενώ είχαν ακόμα δυνάμεις. Αν περνούσαν αυτό το στάδιο, τότε η αρρώστια κατέβαινε στην κοιλιά όπου προκαλούσε έλκος και ακατάσχετη διάρροια και, τότε, οι περισσότεροι πέθαιναν από εξάντληση.
#::: Μετάφραση (1965-1968): Άγγελος Σ. Βλάχος, Αθήνα:Γαλαξίας @greek‑language.gr

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Ξενοφῶν, Ἑλληνικά, 5, 3.19

ἐν δὲ τούτοις ὄντα κατὰ θέρους ἀκμὴν καῦμα περιφλεγὲς λαμβάνει αὐτόν.
#:::Καθώς συνέβαιναν αυτά, ωστόσο, του παρουσιάστηκε καταμεσής του καλοκαιριού υψηλός πυρετός,
#::: Μετάφραση (2012, 1η:1966): Ρόδης Ρούφος. Θεσσαλονίκη: Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας @greek‑language.gr

σημάδι ιδιοκτησίας στο δέρμα ανθρώπου ή ζώου, που έγινε με καυτηριασμό

οι στάχτες που απέμεναν από τη θυσία ζώων

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Πλάτων, Κριτίας, 120b @scaife.perseus

ἐπὶ τὰ τῶν ὁρκωμοσίων καύματα χαμαὶ καθίζοντες,

ελληνιστική σημασία

ελληνιστική σημασία

για τον έρωτα

※ Ανωνύμου, Επίγραμμα 87 στην ⌘ Παλατινή Ανθολογία, βιβλίο 12ο, επίγραμμα 87, στίχ. 2 (1-2), @anthologiagraeca.org.

τλῆμον Ἔρως, οὐ θῆλυν ἐμοὶ πόθον, ἀλλὰ τιν᾽ αἰεὶ
δινεύεις στεροπὴν καύματος ἀρσενικοῦ.
#:::ΣτΕ: Ο ποιητής αναφέρεται στον έντονο σαν αστραπή ερωτικό πόθο που νοιώθει όχι για μια γυναίκα αλλά για έναν άνδρα.


ὡραῖα

: ὡραῖα < ουσιαστικοποιημένο ουδέτερο του επιθέτου ὡραῖος στον πληθυντικό < ὥρα

τα ώριμα φρούτα, η παραγωγή φρούτων

χαλεπωτέραν ἕξουσι τὴν κατακομιδὴν τῶν ὡραίων (: θα δυσκολευθούν να μεταφέρουν <στα πλοία για εξαγωγή> την παραγωγή τους)

ὅσα ἐστὶ τρωκτὰ ὡραῖα (που ήταν φαγώσιμα φρούτα < ή που ήταν καρποί που τρώγονται ωμοί>)

η έμμηνος ρύση των κοριτσιών, κυρίως η πρώτη, όταν δηλαδή από οργανική άποψη έμπαιναν πλέον τα κορίτσια στην αναπαραγωγική ηλικία


ὡραία

: ὡραία < ουσιαστικοποιημένο θηλυκό του επιθέτου ὡραῖος < ὥρα

η εποχή της συγκομιδής, συγκεκριμένα οι 20 μέρες πριν και μετά την ανατολή του Σείριου ή του Μεγάλου Κυνός (τότε πιθανόν στα μέσα Ιουνίου)

μίμνει ἐς ὡραίην (: μέχρι τη συγκομιδή)

η περίοδος, η εποχή, η καλοκαιρία, ίσως η περίοδος του καλοκαιριού συγκεκριμένα

※ ... ἀκούω Λακεδαιμονίους τότε καὶ πάντας τοὺς ἄλλους, τέτταρας μῆνας ἢ πέντε, τὴν ὡραίαν αὐτήν, ἐμβαλόντας ἂν καὶ κακώσαντας τὴν χώραν...

πληροφορούμαι ότι οι Λακεδαιμόνιοι όπως και όλοι οι άλλοι, εισέβαλαν και κατέστρεφαν τη χώρα κατά τους τέσσερεις ή πέντε μήνες της (καλοκαιρινής) περιόδου ...
#:: Δημοσθένης, Κατά Φιλίππου Γ', 48 greek-language-gr

τὴν μὲν ὡραίην οὐκ ὕει (: δεν βρέχει το καλοκαίρι <ίσως εννοείται και η άνοιξη>)


ὠσμός

: ὠσμός < ὠθέω

ελληνιστική λέξη για τον ὠθισμό και τον ὠστισμό (σπρώξιμο, συνωστισμός, μάχη σώμα με σώμα)(


ὠστισμός

ὠστισμός
ὠθισμός
& αργότερα
ὠσμός

: ὠστισμός < ὠστίζομαι

ώθηση, σπρώξιμο συνωστισμός


ᾠδός

συνηρημένος τύπος του ἀοιδός


ᾠδάριον

: ᾠδάριον < ᾠδή

υποκοριστικό της λέξης ᾠδή, πιθανόν (χωρίς βεβαιότητα) το τραγουδάκι, η όχι και τόσο καλή ωδή


ὠκυρόης

: ὠκυρόης < ὠκύς + ῥέω

παράλληλος και ποιητικός τύπος του ὠκύροος, για ποταμούς που κυλούν γρήγορα (ίσως επίθετο που δεν γνωρίζουμε άλλους τύπους του)


ὦλξ

ὦλξ
αιτιατική εν
και πλ.
ὦλκα και ὦλκας

: ὦλξ < ὦλαξ < κατά συγκοπή από το αὖλαξ


ὠμότης

: ὠμότης < ὠμό(ς) + -της

η ωμή κατάσταση, το να είναι ένα τρόφιμο άγουρο ή να μην έχει μαγειρευτεί ενώ θα έπρεπε

σκληρότητα, αναλγησία, ωμότητα


ὠμηστής

ὠμηστής
ο
ὠμηστάς
η ονομ.πληθ
αναφέρεται  και
ὠμῆσται

: ὠμηστής < ὠμός

το σαρκοβόρο πλάσμα, που τρώει ωμή σάρκα με συνήθως (όχι πάντα) άγριο τρόπο (ο Κέρβερος, τα σκυλιά, το λεοντάρι, αλλά και τα ψάρια)

κυριολεκτικά ή μεταφορικά και για σκληρούς, βάρβαρους ανθρώπους

ὠμηστής καὶ ἄπιστος ἀνήρ


ὠμοβρώς

ὠμοβρώς
γενική
ὠμοβρῶτος

: ὠμοβρώς < ὠμός + βιβρώσκω

που τρώει ωμό κρέας


ὠμοβοέη

: ὠμοβοέη < ὠμοβόειος ή ὠμοβόϊνος

η δορά του βοός, ακατέργαστο δέρμα από βόδι


ὠμογέρων

ὠμογέρων-γέροντος

: ὠμογέρων < ὠμός και γέρων

ο ακμαίος, σφριγηλός για την ηλικία του γέροντας

εκείνος που γέρασε πρόωρα


ὠμόφρων

ὠμόφρων
-ονος

: ὠμόφρων < (ὠμός) ὠμό- + -φρων (φρήν)

το σκληρό ζώο (όπως για τον λύκο)

ο σκληρός, ανάλγητος άνθρωπος

χωρίς ψυχή, χωρίς αισθήματα

ὠμόφρων σίδηρος


ὠμοφρόνως

: ὠμοφρόνως < ὠμόφρων

σκληρά, ανελέητα


ἱππώνης

: ἱππώνης < ἵππος + ὠνέομαι

ο αγοραστής ίππων


ὤνησις

: ὤνησις < ὠνή, ὠνέω • Η Ετυμολογία χρειάζεται ανάπτυξη με τεκμηρίωση. Μπορείτε να βοηθήσετε; -σις

ελληνιστική λέξη για την ὠνή: η αγορά

ελληνιστική κοινή


πορθμίδα

αιτιατική ενικού του πορθμίς


ᾠάριον

ᾠάριον < ᾠόν• Η Ετυμολογία χρειάζεται ανάπτυξη με τεκμηρίωση. Μπορείτε να βοηθήσετε;

το μικρό αβγό

υποκοριστικό


ᾠοτοκία

ᾠοτοκία < ᾠοτοκέω-ᾠοτοκῶ

η γέννηση ωών, δηλαδή αβγών (και σε αντιδιαστολή προς το ζωοτοκία)


ἤματα

ονομαστική, αιτιατική και κλητική πληθυντικού του ἦμαρ


ὦρ

τύπος της λέξης ὄαρ (η σύζυγος)


ἀνδράσι

ἀνδράσιν

εφελκυστικό νι

δοτική πληθυντικού του ἀνήρ


αἰγιαλός

: αἰγῐᾰλός < ἀΐσσω + ἅλς

γιαλός, παραλία, ακροθαλασσιά

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Εὐριπίδης, Ἰφιγένεια ἐν Αὐλίδι, στίχ. 210 (206-211)

τὸν ἰσάνεμόν τε ποδοῖν | λαιψηροδρόμον Ἀχιλῆα, | τὸν ἁ Θέτις τέκε καὶ Χείρων | ἐξεπόνησεν, εἶδον | αἰγιαλοῖς παρά τε κροκάλαις | δρόμον ἔχοντα σὺν ὅπλοις·
*:::Και τον Αχιλλέα το φτεροπόδη, | που στο τρέξιμο με ανέμους παραβγαίνει, | γιο της Θέτης | και που ο Χείρωνας τον έχει αναθρεμμένον, | στο γιαλό κοντά στα βότσαλα τον είδα | βαριαρμάτωτος να τρέχει·
*:::Μετάφραση (1972) Η Ιφιγένεια στην Αυλίδα: Θρασύβουλος Σταύρου, Αθήνα: Εστία @greek‑language.gr


ὠρυθμός

: ὠρυθμός < ὠρυγή

ὠρυγή, κραυγή, βρυχηθμός ζώου άγριου ή σκύλου, ουρλιαχτό


ὠτακουστής

: ὠτακουστής < (οὖς) ὠτ- + ἀκούω, ἀκουσ- + -τής (όπως και ἀκουστής)
: ΑΠΟΓΟΝΟΙ: ⇘ νέα ελληνικά: ωτακουστής

άτομο που δούλευε για λογαριασμό τυράννων και κρυφάκουγε, σπιούνευε, κατασκόπευε


ὠτειλή

: ὠτειλή < οὐτάω

πρόσφατο τραύμα, ανοιχτή πληγή (στον Όμηρο)

αἷμα καταρρέον ἐξ ὠτειλῆς

οὐταμένη ὠτειλή

αργότερα γενικά η πληγή, πρόσφατη ή όχι


ὠφέλεια

: ὠφέλεια < ὠφελέω / ὠφελ(ῶ) + -εια

ὠφελία

για μετρική ανάγκη

συνδρομή, επικουρία στρατιωτικής φύσης

βοήθεια, υποστήριξη

χρησιμότητα, κέρδος, όφελος

λεία, λάφυρο (το κέρδος από πόλεμο ή κυνήγι)


ὠφελία

συνηθισμένη μορφή της λέξης ὠφέλεια που άλλαζε προφορά ανάλογα με τις ανάγκες του ρυθμού στην ποίηση


ὠφελίη

ιωνικός τύπος  της λέξης ὠφέλεια και ὠφελία


ὠφέλημα

: ὠφέλημα < ὠφελέω, ὠφελη- + -μα

πράγμα ωφέλιμο

ωφέλεια, ωφέλημα


ὠφέλησις

: ὠφέλησις < • Η Ετυμολογία χρειάζεται ανάπτυξη με τεκμηρίωση. Μπορείτε να βοηθήσετε;


βαλανεῖον

βαλανεῖον
βᾰλᾰνεῖον

: βαλανεῖον < βαλανεύς (Ίσως < βάλανος, ίσως να είναι προελληνικό)

μπάνιο, λουτρό (και ο χώρος και η διαδικασία)

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Ἀριστοφάνης, Βάτραχοι, στίχ. 1279 (1279-1280)

ἐγὼ μὲν οὖν εἰς τὸ βαλανεῖον βούλομαι· | ὑπὸ τῶν κόπων γὰρ τὼ νεφρὼ βουβωνιῶ.
*:::Απ᾽ τους πολλούς αγώνες τα νεφρά μου | πρήστηκαν· πρέπει στο λουτρό να πάω.
*::: Μετάφραση (1967): Θρασύβουλος Σταύρου, Αθήνα:Τυποβιβλιοτεχνική @greek‑language.gr


ὀψάριον

: ὀψάριον < υποκοριστικό του ὄψον (μαγειρεμένο φαγητό)

※ Εἰ μὴ παραμυθῇ μ’ ὀψαρίοις ἑκάστοτε / τὴν δ’ ἕωλον ἀναβεβρασμένην / καὶ ξυννένοφε καὶ χειμέρια βροντᾷ μάλ’ εὖ. (Αριστοφάνης, Αποσπάσματα (εκδ. Edmonds), 45-46)


κέλλα

: κέλλα < (άμεσο δάνειο) λατινική cella

ελληνιστική κοινή


κελλίον

: κελλίον < κέλλα + υποκοριστικό επίθημα -ίον < λατινική cella

υποκοριστικό του κέλλα μικρό δωμάτιο


κελιώτης

: κελιώτης < κελίον (στη σημασία: ιδιαίτερο δωμάτιο) + -ώτης. Η λέξη από τον 5ο αιώνα.

και όπως στη μεσαιωνική κελιώτης

ελληνιστική κοινή


ψεῦσμα

: ψεῦσμα < ψεύδομαι ψεύδω, ψευσ- + -μα
: ΑΠΟΓΟΝΟΙ: ⇒ ελληνιστική κοινή: ψεῦμα (με προφορά [ev]) ⇒ μεσαιωνικά ελληνικά: ψέμα ⇒ νέα ελληνικά: ψέμα

※ 5ος/4ος αιώνας πκε ⌘ Πλάτων, Μένων, 71d

εἶπον καὶ μὴ φθονήσῃς, ἵνα εὐτυχέστατον ψεῦσμα ἐψευσμένος ὦ, ἂν φανῇς σὺ μὲν εἰδὼς καὶ Γοργίας


ψευδαμάμαξυς

ψευδαμάμαξυς

: ψευδαμάμαξυς < ψευδής + ἁμάμαξυς

είδος σταφυλιού, αμπελιού που δεν ήταν καλό ή γνήσιο


ἁμάμαξυς

: ἁμάμαξυς < αβέβαιης ετυμολογίας

είδος σταφυλιού, αμπελιού


ψευδατράφαξυς

ψευδατράφαξυς

: ψευδατράφαξυς < ψευδής και ἀτράφαξυς

είδος φυτού, ίσως σπανάκι ίσως ψευτοαλιμιά ( ἀτράφαξυς & ἀδράφαξυς & ἀνδράφαξυς είναι πιθανόν η αλιμιά, που φυτρώνει κοντά στη θάλασσα) Η ψευδατράφαξυς είναι είτε λέξη της εποχής του Αριστοφάνη είτε λέξη που έπλασε κι ο ίδιος για τους "Ιππείς" για να διακωμωδήσει κάτι, κατά το υπαρκτό ψευδαμάμαξυς που ανέφερε στις Βάκχες)


ψευδαγγελία

ψευδαγγελία,ος,ον

: ψευδαγγελία < ψευδάγγελος ή ψευδαγγελής

η ψευδής αναγγελία κήρυκα ή αγγελιοφόρου

η παραπληροφόρηση, η παραπλάνηση του εχθρού

φοβεῖν γε μὴν τοὺς πολεμίους καὶ ψευδενέδρας οἷόν τε καὶ ψευδοβοηθείας καὶ ψευδαγγελίας ποιοῦντα. θαρσοῦσι δὲ μάλιστα πολέμιοι, ὅταν ὄντα τοῖς ἐναντίοις πράγματα καὶ ἀσχολίας πυνθάνωνται (:τα μέσα για να εκφοβίσει κανείς τον εχθρό είναι οι ψευτοενέδρες, η ψευτοβοήθεια και η παραπληροφόρηση, γιατί ο εχθρός ξεθαρρεύει όταν μαθαίνει τέτοια για τον αντίπαλο -Ξενοφών, Ἱππαρχικός, 5ο, 8)


ψευδοκῆρυξ

: ψευδοκῆρυξ < ψευδο- + κῆρυξ

ψευδόμενος κήρυκας (αγγελιοφόρος) ή ψεύτικος κήρυκας

※ Σοφοκλής, Φιλοκτήτης, 1307

ἀλλ᾽ οὖν τοσοῦτόν γ᾽ ἴσθι, τοὺς πρώτους στρατοῦ, τοὺς τῶν Ἀχαιῶν ψευδοκήρυκας, κακοὺς ὄντας πρὸς αἰχμήν, ἐν δὲ τοῖς λόγοις θρασεῖς

αλλά να είσαι σίγουρος για ένα πράγμα, οι επικεφαλής του στρατού είναι κακοί στο σπαθί, ενώ οι ψευδόμενοι αγγελιοφόροι των Αχαιών είναι θρασείς στα λόγια -


ψευδηγορία

: ψευδηγορία < ψευδηγορέω


ψευδοκλητεία

ψευδοκλητεία
& ψευδοκλητία & ψευδοκλησία

: ψευδοκλητεία < ψευδής και κλητεύω

αδίκημα που τιμωρείτο και αφορούσε όσους πλαστογραφούσαν το όνομά τους στους καταλόγους των μαρτύρων σε μία δίκη (μάλλον ελληνιστική λέξη, αλλά αναφέρεται και η πιθανότητα να την είχε χρησιμοποιήσει ο Αριστοφάνης παλιότερα μόνον που έλειπε η μισή λέξη στον αντιστοιχο πάπυρο και δεν είναι βέβαιο ότι επρόκειτο για την ψευδοκλητεία ή άλλη λέξη με δεύτερο συνθετική κλητεία)


ψευδόμαντις

: ψευδόμαντις < ψευδής και μάντις

ο ψευτοπροφήτης

κατακαίουσι δὲ τρόπῳ τῷ εἰρημένω καὶ δι᾽ ἄλλας αἰτίας τοὺς μάντιας, ψευδομάντιας καλέοντες (: καίνε με τον τρόπο που ανέφερα και για άλλους λόγους τους μάντεις τους , που τους αποκαλούν ψευτομάντεις -Ηρόδοτος, Ιστορ. 4.69)


ψευδομάρτυς

: ψευδομάρτυς < ψευδο- + μάρτυς

ο ψευδομάρτυρας

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Πλάτων, Γοργίαςʷ, 472b

οὐ γάρ με σὺ ἀναγκάζεις, ἀλλὰ ψευδομάρτυρας πολλοὺς κατ᾽ ἐμοῦ παρασχόμενος ἐπιχειρεῖς ἐκβάλλειν με ἐκ τῆς οὐσίας καὶ τοῦ ἀληθοῦς


ψευδουργός

: ψευδουργός < ψευδής και ἔργω

εκείνος που μετέρχεται απατηλές τέχνες


ψευδονύμφευτος

ψευδονύμφευτος

: ψευδονύμφευτος < ψευδής + νυμφεύω

ο ψεύτικος, προσποιητός γάμος


ψευδοπάτωρ

: ψευδοπάτωρ < ψευδής + πατήρ

ο θετός πατέρας, ο πατριός, ο μη βιολογικός πατέρας


ψεφηνός

ψεφηνός
-ηνός


πλοῦτος

: πλοῦτος < πίμπλημι • Η Ετυμολογία χρειάζεται ανάπτυξη με τεκμηρίωση. Μπορείτε να βοηθήσετε;

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ἰλιάς, 1 (Α. Λοιμός. Μῆνις.), στίχ. 171 (169-171 )

νῦν δ᾽ εἶμι Φθίηνδ᾽, ἐπεὶ ἦ πολὺ φέρτερόν ἐστιν | οἴκαδ᾽ ἴμεν σὺν νηυσὶ κορωνίσιν, οὐδέ σ᾽ ὀΐω | ἐνθάδ᾽ ἄτιμος ἐὼν ἄφενος καὶ πλοῦτον ἀφύξειν.»
#:::στην Φθίαν τώρ᾽ αναχωρώ· καλύτερα να γύρω | στον τόπον μου με τα κυρτά καράβια, και δεν θέλω | εδώ να μείνω ατίμητος τα πλούτη να σου αυξήσω».
#:::Έμμετρη μετάφραση (1922): Ιάκωβος Πολυλάς, @greek‑language.gr

※ 6ος πκε αιώνας Σόλων, Απόσπασμα 15 West

πολλοὶ γὰρ πλουτέουσι κακοί, ἀγαθοὶ δὲ πένονται·
ἀλλ᾽ ἡμεῖς τούτοις οὐ διαμειψόμεθα
τῆς ἀρετῆς τὸν πλοῦτον, ἐπεὶ τὸ μὲν ἔμπεδον αἰεί,
χρήματα δ᾽ ἀνθρώπων ἄλλοτε ἄλλος ἔχει.
#:::Πλουτίζουν τιποτένιοι και στερούνται οι διαλεχτοί,
αλλά εμείς δεν την αλλάζουμε
την αρετή με πλούτο. Η αρετή αιώνια ζει,
τα πλούτη όμως ξεγλιστρούν και αλλάζουν χέρια ολοένα.
#:::Μετάφραση: Κ. Τοπούζης @greek-language.gr

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Πλάτων, Πολιτεία, 8, 555c (555c-555d)

Οὐκοῦν δῆλον ἤδη τοῦτο ἐν πόλει, ὅτι πλοῦτον τιμᾶν καὶ σωφροσύνην ἅμα ἱκανῶς κτᾶσθαι ἐν τοῖς πολίταις ἀδύνατον, ἀλλ᾽ ἀνάγκη ἢ τοῦ ἑτέρου ἀμελεῖν ἢ τοῦ ἑτέρου; Ἐπιεικῶς, ἔφη, δῆλον.
#:::Δεν είναι όμως φανερό σε μια πόλη ότι είναι αδύνατο οι άνθρωποι συγχρόνως και να τιμούν τον πλούτο και να ασκούν την εγκράτεια και τη σωφροσύνη, αλλά κατ᾽ ανάγκην ή το ένα θα παραμελούν ή το άλλο; Αρκετά φανερό.
#::: Μετάφραση (στη δημοτική, χ.χ.): Ιωάννης Γρυπάρης. Θεσσαλονίκη: ΚΕΓ, 2015 (στην καθαρεύουσα, 1911, Εκδ.Φέξη) @greek‑language.gr

ως κύριο όνομα


ψῆγμα

: ψῆγμα < ψήχω (βουρτσίζω, τρίβω)

απόξεσμα, μικρό τεμάχιο, ρίνισμα, κόνις

ψῆγμα χρυσοῦ


στυλίτισσα

: στυλίτισσα (ελληνιστική κοινή) < στυλίτ(ης) + -ισσα < αρχαία ελληνική στῦλος

θηλυκό του στυλίτης

ελληνιστική κοινή


ψίλωθρον

: ψίλωθρον < ψιλός + ὄθριξ

αποτριχωτική ουσία που χρησιμοποιούσαν στην αρχαιότητα αλλά και αργότερα οι γυναίκες και κατά περίπτωση οι άνδρες και που την παρασκεύαζαν από διάφορα φυτά, ίσως ένα απο αυτά να ήταν η λευκή άμπελος


πτισάνη

: πτισάνη < πτίσσω

το αποφλοιωμένο κριθάρι

ρόφημα που προέρχεται από χόνδρους απολεπισμένου κριθαριού


ἀλλᾶντες

ονομαστική και κλητική πληθυντικού του ἀλλᾶς


καλάπους

: καλάπους < κᾶλον + πούς • Η Ετυμολογία χρειάζεται ανάπτυξη με τεκμηρίωση. Μπορείτε να βοηθήσετε;

το καλαπόδι, το ξύλινο ομοίωμα του κάτω άκρου του ποδιού που χρησιμοποιείται για την κατασκευή παπουτσιών

άλλες μορφές: καλόπους


κᾶλον

: κᾶλον < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή *keh₂w-


τροῦλλος

τροῦλλος
-ου

: τροῦλλος (ελληνιστική κοινή) < (άμεσο δάνειο) λατινική turllus (τρούλος), trulla (μικρό δοχείο, τηγάνι· κουτάλα), τροῦλλα (κούπα) με μεταπλασμό σε αρσενικό κατά το θόλος

ο τρούλος, θολωτή στέγη

αρχιτεκτονική


βουρδωνάριον

βουρδωνάριον

: βουρδωνάριον < βόρδων/βουρδών + υποκοριστικό επίθημα -άριον

υποκοριστικό του βουρδών (μουλαράκι)

ελληνιστική κοινή


βουρδών

βουρδών
-ῶνος

: βουρδών < → λείπει η ετυμολογία

ελληνιστική κοινή

θηλαστικό ζώο


βόρδων

: βόρδων < → λείπει η ετυμολογία

άλλη γραφή του βουρδών, το μουλάρι

θηλαστικό ζώο

※ 6ος αιώνας κε ⌘ Αέτιος ο Αμιδηνός,Ιατρικών, Βιβλίον 7, 51, 2-7

Τὸ δὲ διὰ τοῦ οὔρου τοῦ βόρδωνος σκευαζόμενον ἐφέλκεται μὲν τούτου γενναιότερον, ἁρμόζει δὲ μᾶλλον τοῖς παχέσι τε καὶ ὠμοτέροις ῥεύμασι καὶ πολλῷ δὴ μᾶλλον ἐπειδὰν προκαταπλασθέντα τύχῃ τῇ χαμαιμήλῳ, χλωρᾷ μὲν καὶ μόνῃ καὶ μετὰ στέατος χοιρείου προσφάτου, ξηρᾷ δὲ σὺν αὐτῷ τούτῳ καὶ τοῖς ἐκ κυάμου ἀλεύροις, καὶ ὑδρελαίου βραχύ τι καὶ γλυκέος προσειληφόσιν.


βουρδωνάριος

βουρδωνάριος

: βουρδωνάριος < βουρδών + -άριος
: ΑΠΟΓΟΝΟΙ: ⇘ μεσαιωνικά ελληνικά: βουρδωνάρης (αγωγιάτης)

) σταβλάρχης

ελληνιστική κοινή

※ Τῶν νῦν καλουμένων σταβλίτων ἢ βουρδωναρίων, τῶν τοὺς οὐρῆας κομούντων. (Σχόλια στις Θεσμοφοριάζουσες του Αριστοφάνη, 491, 1)

※ 6ος αιώνας - Κύριλλος ὁ Σκυθοπολίτης, Βίος τοῦ ὁσίου πατρὸς ἡμῶν Σάβα, 92, 12-16

Γέγονεν μέντοι καὶ ἐπὶ ἱκανὸν χρόνον βουρδωνάριος, καὶ ἄλλας δὲ διαφόρους διακονίας ἐγχειρισθεὶς ἀνεπιλήπτως καὶ ἀκαταγνώστως διετέλεσεν, ὥστε θαυμάζειν τοὺς τοῦ κοινοβίου πατέρας τὴν τοσαύτην ἐν νεαζούσηι ἡλικίαι ἀρετήν τε καὶ ἐπιτηδειότητα.


ψίλωσις

: ψίλωσις < ψιλόω-ψιλῶ, ψιλω- + -σις

το χώρισμα κρέατος από κόκαλο

το κούρεμα των μαλλιών από το κεφάλι

ελληνιστική σημασία

ελληνιστική σημασία


αὐχμῶδες

αὐχμῶδες
αὐχμώδης

: αὐχμῶδες < ουσιαστικοποιημένο επίθετο, από το ουδέτερο του επιθέτου αὐχμώδης

η ξηρασία ως κλίμα μιας περιοχής, ή η παροδική


αὔξησις

: αὔξησις < αὔξω και αὐξάνω, αὐξη- + -σις

η ανάπτυξη, το μεγάλωμα

η αύξηση πριν από την αρχική συλλαβή ρηματικών τύπων

ελληνιστική σημασία


αὔξη

: αὔξη < αὔξω (αὐξάνω)

η ανάπτυξη, το μεγάλωμα

→ χρειάζεται παράθεμα με πληθυντικό

άλλες μορφές: αὖξις, αὔξησις


αὔχησις

: αὔχησις < αὐχέω + -σις

η καυχησιά, το καύχημα η έπαρση

η μεγαλόφωνη, δημόσια έκφραση αγαλλίασης για κάτι για το οποίο ένας άνθρωπος νιώθει υπερήφανος


αὐτοκασίγνητος

αὐτοκασίγνητος

: αὐτοκασίγνητος < αὐτο- + κασίγνητος

αυτάδελφος, αμφιθαλής αδελφός

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ἰλιάς, 13 (Ν. Μάχη ἐπὶ ταῖς ναυσί.), στίχ. 534 (στίχοι 533-534)

τὸν δὲ Πολίτης | αὐτοκασίγνητος,
*:::κι εκείνον ο Πολίτης | αυτάδελφός του
*::: Έμμετρη μετάφραση (1922): Ιάκωβος Πολυλάς, @greek‑language.gr

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ἰλιάς, 11 (Λ. Ἀγαμέμνονος ἀριστεία.), στίχ. 427 (στίχοι 426-427)

τοὺς μὲν ἔασ᾽, ὁ δ᾽ ἄρ᾽ Ἱππασίδην Χάροπ᾽ οὔτασε δουρὶ | αὐτοκασίγνητον εὐηφενέος Σώκοιο.
*:::Τους άφησε κι ελόγχισε τον Χάροπα Ιππασίδην,| που ήτο του Σώκου αυτάδελφος του λαμπρογεννημένου.
*:::Έμμετρη μετάφραση (1922): Ιάκωβος Πολυλάς, @greek‑language.gr


αὐτοκρατές

: αὐτοκρατές < ουσιαστικοποιημένο ουδέτερο του επιθέτου αὐτοκρατής

το αυτεξούσιο, η αυτονομία, η ελεύθερη βούληση


μελύδριον

: μελύδριον < μέλος + υποκοριστικό επίθημα -ύδριον

μικρό μέλος του σώματος

Ἀβιάστως διαζῆσαι ἐν πλείστῃ θυμηδίᾳ, κἂν πάντες καταβοῶσιν ἅτινα βούλονται, κἂν τὰ θηρία διασπᾷ τὰ μελύδρια τοῦ περιτεθραμμένου τούτου φυράματος. (Μάρκος Αυρήλιος, Τα εις εαυτόν, 7, 68, 1, 1-3)

Μοῦσαι, δεῦρ' ἴτ' ἐπὶ τοὐμὸν στόμα, / μελύδριον εὑροῦσαί τι τῶν ᾿Ιωνικῶν. (Αριστοφάνης, Εκκλησιάζουσες, 882-883)


αὐτοματοποιός

αὐτοματοποιός

: αὐτοματοποιός < αὐτόματος και ποιέω

εκείνος που κατασκευάζει αυτόματα, δηλαδή μαριονέτες, ή ίσως και άλλους μηχανισμούς


αὐτοματοποιητική

αὐτοματοποιητική
αὐτοματοποιική

: αὐτοματοποιητική < αὐτοματοποιός

η τέχνη κατασκευής μαριονετών ίσως και άλλων μηχανισμών

με κεφαλαίο το βιβλιο "Αὐτοματοποιητική" του 1ου μ.Χ. αιώνα γραμμένο από τον Ήρωνα τον Αλεξανδρέα για τις προσπάθειες των ανθρώπων να κατασκευάσουν μηχανές -μπορείτε να το διαβάσετε στη Βικιθήκη


αὐτοπώλης

: αὐτοπώλης < αὐτο- + -πώλης

έμπορος που πουλάει μόνος τα προϊόντα του

που εμπορεύεται ο ίδιος τις γνώσεις του, που τις εμπορευματοποιεί, τις πλασάρει

※ 'τὸ δέ γε δεύτερον ἔμπορός τις περὶ τὰ τῆς ψυχῆς μαθήματα...ναί, καὶ τέταρτόν γε αὐτοπώλης περὶ τὰ μαθήματα ἡμῖν ἦν...καί μοι δοκεῖ τῇδέ πῃ, καθάπερ ἡ τῶν καπήλων τέχνη τῆς τῶν αὐτοπωλῶν διώρισται τέχνης

→ λείπει η μετάφραση (Πλάτων Σοφ. για τους σοφιστές)


αὐτόπαις

: αὐτόπαις < αὐτός + παῖς

γνήσιο παιδί κάποιου (π.χ. του Δία), ή και με την έννοια "παιδί του ίδιου του Δία", το ίδιο του το παιδί

ένα απλό παιδί, με την έννοια ότι είναι μόνο παιδί, όπως λέμε σήμερα "παιδί είναι, θα κάνει τα δικά του" ή όταν δεν θέλουμε να δείξουμε αυστηρότητα και αναφέρουμε σαν ελαφρυντικό την μικρή ηλικία κάποιου ή κάποιας για μια ενέργειά τους


αὐτεπιτάκτης

αὐτεπιτάκτης

: αὐτεπιτάκτης < αὐτός + ἐπιτάσσω

ο αυταρχικός, ο απόλυτος άρχοντας

αυτός που έχει την εξουσία να διατάζει και να διοικεί απολυταρχικά


αὐτερέτης

: αὐτερέτης < αὐτός + ἐρέτης

που κωπηλατεί κι ο ίδιος (ενώ κανονικά δεν θα έπρεπε)

αὐτερέται δὲ ὅτι ἦσαν καὶ μάχιμοι πάντες (κωπηλατούσαν στα πολεμικά πλοία και οι ίδιοι οι στρατιώτες)


αὐτόλιθος

αὐτόλιθος
ίσως και επίθετο
τριγενές και δικατάληκτο
ος,ος,ον

: αὐτόλιθος < αὐτός + λίθος


ἀγρός

: ἀγρός < κληρονομημένο από την πρωτοϊνδοευρωπαϊκή *h₂éǵros. Πιθανόν σχετίζεται το ἄγω, *h₂éǵ (εάν σημαίνει «ο τόπος όπου οδηγούναι τα ζώα»
: Συγγενικά: μυκηναϊκή 𐀀𐀒𐀫 (a-ko-ro), λατινική ager

η ύπαιθρος, η εξοχή


ἀγρονόμος

ἀγρονόμος
ἀγρόνομος

: ἀγρονόμος < ἀγρ(ός) + -ο- + -νόμος < νέμω

ο άρχων των Αθηνών που είχε την εποπτεία των γαιών που ανήκαν στην πολιτεία


ἀγρόνομος

ἀγρόνομος
ἀγρονόμος


ἀγροικία

: ἀγροικία < ἄγροικος

ο αγροτικός τρόπος ζωής, ο χωριάτικος, ο σκληρός και σχετικά άξεστος

ἀλλ᾽ εἰς τὰ τοιαῦτα ἄγειν πολλὴ ἀγροικία ἐστὶν τοὺς λόγους

στον πληθυντικό, ἀγροικίαι : τα αγροτόσπιτα


ἀγροβότης

ἀγροβότης
ἄγροας

: ἀγροβότης < ἀγρός και βόσκω

ο κτηνοτρόφος

ἀλλ᾽ ἔντοπος ἁνήρ, οὐ μολπὰν σύριγγος ἔχων, ὡς ποιμὴν ἀγροβότας, ἀλλ᾽ ἤ που πταίων ὑπ᾽ ἀνάγκας βοᾷ...

που ζει στην επαρχία


ἀγρώτης

: ἀγρώτης < ἀγρός

που ζει στους αγρούς, το θήραμα

ο άγριος, τραχύς


ἀγροτήρ

ἀγροτήρ
ἀγρότειρα
το οποίο χρησιμοποιείται και ως
επίθετο

: ἀγροτήρ < ἀγρός

ο αγρότης, ο τραχύς

ο αγροτικός, ο χωριάτικος, που βρίσκεται στον αγρό

Ἀγαμέμνονος ὦ κόρα, ἤλυθον, Ἠλέκτρα, ποτὶ σὰν ἀγρότειραν αὐλάν (: Ηλέκτρα, κόρη του Αγαμέμονα ήρθαμε στο αγροτική αυλή σου, γιατί ...

επίθετο του Ερμή

Διὸς ἀγγέλῳ σὺν Ἑρμᾷ, τῷ Μαίας ἀγροτῆρι κούρῳ· (με τον αγγελιοφόρο του Δία τον Ερμή, της Μαίας τον προστάτη των εξοχών - της Μαίας το γιο των αγρών)


ἀγρώστης

ἀγρώστης
ἀγρῶστις

: ἀγρώστης < ἀγρός

ο αγρότης, ο τραχύς ( και ως επίθετο)


ἀγρότης

ἀγρότης
ἀγρότις

: ἀγρότης < ἀγρό(ς) + -της

ο αγρότης, ο τραχύς

ο κυνηγός, ο ἀγρευτής

προσωνυμία του Πάνα και της Αρτέμιδας


ἀγρεσία

ἀγρεσία
ἀγρεσίη
-ης

: ἀγρεσία < ἀγρεύω

άλλος τύπος της λέξης ἄγρα, το κυνήγι, το θήραμα

τὰ δίκτυα θῆκαν ὅμαιμοι, ἀγρότα Πάν, ἄλλης ἄλλος ἀπ᾽ ἀγρεσίης


ἀγρεσίη

ἀγρεσίη
ἀγρεσία

ιωνικός τύπος  της λέξης ἀγρεσία και ἄγρα, το κυνήγι αλλά και το θήραμα


ἀγρηνόν

: ἀγρηνόν < ἀγρεύω • Η Ετυμολογία χρειάζεται ανάπτυξη με τεκμηρίωση. Μπορείτε να βοηθήσετε;

το κυνηγετικό δίχτυ

ελληνιστική κοινή

είδος τελετουργικού μανδύα από μαλλί που έμοιαζε με δίχτυ

ελληνιστική κοινή


ἀγρευτής

: ἀγρευτής < ἀγρεύ(ω) + -τής < ἄγρα. Διαφορετικό το ἀγρός (και ἄγριος) • Η Ετυμολογία χρειάζεται ανάπτυξη με τεκμηρίωση. Μπορείτε να βοηθήσετε;

ο κυνηγός, αγρευτής

επίθετο του Απόλλωνα ως θεού και του κυνηγιού

※ καὶ τὸν ἀγρευτὰν Ἀπόλλω καὶ κασιγνήταν πυκνοστίκτων ὀπαδὸν ὠκυπόδων ἐλάφων (Σοφοκλής)

και ως επίθετο, εκείνος που βοηθά στην παγίδευση του θηράματος

ἐπ᾽ ἀγρευταῖς χευάμενος καλάμοις (δικτυωτό πλέγμα από καλάμια)

κύνες ἀγρευταί (τα κυνηγόσκυλα, τα κυνηγετικά σκυλιά)


ἀγρεύς

: ἀγρεύς < ἄγρ(α) + -εύς • Η Ετυμολογία χρειάζεται ανάπτυξη με τεκμηρίωση. Μπορείτε να βοηθήσετε;

για το επίθετο θεών

και ως επίθετο για εκείνο που συνδράμει στην εξόντωση του θηράματος (π.χ. για τόξο)

είδος πουλιού

ελληνιστική σημασία


ἀγρευτήρ

: ἀγρευτήρ (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική ἀγρεύ(ω) + -τήρ

, (επάγγελμα) άλλη μορφή του ἀγρευτής

ελληνιστική κοινή


ἀγρεμών

: ἀγρεμών < ἀγρεύω


ἄγρευσις

ἄγρευσις
-εως

: ἄγρευσις (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική ἀγρεύ(ω) + -σις. ※ 5ος αιώνας κε ⌘ Ἡσύχιος, Γλῶσσαι, Α

η σύλληψη θηράματος, η ἄγρα, άγρευση


ἄγρευμα

: ἄγρευμα < ἀγρεύω

αυτό που πιάνεται στο κυνήγι, το θήραμα, αλλά και αυτό που συλλέγεται (π.χ. τα λουλούδια)

τα μέσα σύλληψης του θηράματος (π.χ. τα κυνηγόσκυλα, το δίχτυ), αλλά και τα μέσα παγίδευσης ανθρώπων (σαν το δίχτυ που έρριξαν στον Αγαμέμνονα)


ἀγρῶστις

θηλυκό του ἀγρώστης (άγριος, αγρότης)


ἀγρότις

θηλυκό του ἀγρότης


οἰκωφελία

: οἰκωφελία < οἰκωφελής < οἶκος + ὀφέλλω

η επιμέλεια του οίκου


οἰκοφύλαξ

: οἰκοφύλαξ (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική (οἶκος) οἰκο- + -φύλαξ

εκείνος που φυλάσσει τον οίκο, το σπίτι

ελληνιστική κοινή


οὖρος

: οὖρος: < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή *wer- (αντιλαμβάνομαι) (συγγενές του ὁράω / ὁρῶ) ή πρωτοϊνδοευρωπαϊκή ρίζα *sorwos (φύλακας)

φύλακας, φρουρός


οὖρος

: οὖρος: < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή ρίζα *h₃er- (κινώ, αναδεύω). Συγγενικά: ὄρνυμι, οὔριος και αὔρα.

οὐρίζω

αττικός μέλλοντας:

οὐριῶ

αττικός μέλλοντας:

ο ευνοϊκός άνεμος


οὖρος

: οὖρος: διαλεκτικός τύπος

ιωνικός τύπος του ὅρος: όρος, όριο, σύνορο


οὖρος

: οὖρος < → λείπει η ετυμολογία

είδος άγριου ταύρου

θηλαστικό ζώο


οἴκισις

: οἴκισις < οἰκίζω

η κατάληψη από εποίκους


οἰκιστήρ

: οἰκιστήρ < οἰκίζω, οἰκισ- + -τήρ

ο αρχηγός των εποίκων, ο επικεφαλής της νέας αποικίας

ο ιδρυτής πόλεως


οἰκιστής

: οἰκιστής < οἰκίζω • Η Ετυμολογία χρειάζεται ανάπτυξη με τεκμηρίωση. Μπορείτε να βοηθήσετε;

ο ιδρυτής πόλεως


συνοίκισις

: συνοίκισις < συνοικίζω

η σε μία πόλη ένωση


συνοικιστήρ

: συνοικιστήρ < συνοικίζω, συν-οικισ- + -τήρ

συνιδρυτής αποικίας, συναποικιστής


συνοίκια

: συνοίκια < συνοικέω

γιορτή για την συνένωση των 12 δήμων της Αττικής υπό τον Θησέα


ἀλκυονίδες

: ἀλκυονίδες < → δείτε τον ενικό ἀλκυονίς

κάποιες χειμωνιάτικες ημέρες, κατά τη διάρκεια των οποίων η θάλασσα είναι ήρεμη και έτσι η αλκυόνα μπορεί να κτίσει τη φωλιά της

άλλες μορφές: ἁλκυόνειοι ἡμέραι, ἁλκυονίτιδες ἡμέραι


ἀλκυονίδες

ονομαστική και κλητική πληθυντικού του ἀλκυονίς


ἀλκυονίς

άλλη μορφή του ἀλκυών

και γραφή με δασεία ἁλκυονίς


λουτρίς

λουτρίς
-ίδος

: λουτρίς (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική λουτρ(όν) + -ίς < λούω < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή *lewh₃

που είναι ιδανική για λουτρό ή κατάλληλη γι’ αυτό

είδος λουτρικού ενδύματος / μαγιό (περίζωμα γύρω από τα γεννητικά όργανα)

γυναίκα που έπλενε το ναό (της Αθηνάς) ή ήταν γενικά υπεύθυνη γι’ αυτόν

συνήθως στον πληθυντικό


σφήν

: σφήν < → λείπει η ετυμολογία

όργανο βασανισμού


κοῦπα

: κοῦπα < (άμεσο δάνειο) λατινική cūpă < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή ρίζα *keup- (κοιλότητα). Το βραχύ άλφα της κατάληξης, οφείλεται στην προσωδία της λατινικής λέξης.

ελληνιστική κοινή

※ 1ος; αιώνας κε Ἥρων ὁ Ἀλεξανδρεύς, Στερεομετρικά (Εἰσαγωγαὶ τῶν στερεομετρουμένων), 1, 51, 1, 1 - 2, 6

Κοῦπα, ἧς ἡ κάτω διάμετρος ποδῶν ε, ἡ δὲ ἄνω ποδῶν γ, τὸ δὲ ὕψος αὐτῆς ποδῶν η· ἔχει δὲ οἶνον, εἰ τύχοι, ποδῶν Ϛ· εὑρεῖν, πόσα κεράμια χωρεῖ. ποίει οὕτως· ὕφειλε τὰ τρία τῆς ἄνω διαμέτρου ἀπὸ τῶν ε τῆς κάτω· λοιπὰ β. ταῦτα ἐπὶ τὰ Ϛ· γίνονται ιβ. τούτων τὸ η′· γίνεται α ′. ὕφειλε τὴν α ′ ἀπὸ τῶν ε• λοιπὰ γ ′. τοσούτων ἔσται ποδῶν τὸ πλάτος, ἕως ὅπῃ ὁ οἶνος ἐτύγχανε. σύνθες τοίνυν τὰ γ ′ καὶ τὰ ε· γίνονται η ′· ὧν τὸ ′· γίνονται δ δ′. ταῦτα ἐφ' ἑαυτά· γίνονται ιη ιϚ′. ταῦτα δεκάκις καὶ ἅπαξ· γίνονται ρϚη ′ η′ ιϚ′. τούτων τὸ ιδ′· γίνονται ιδ ζ′ κη′ ριβ′ σκδ′. ταῦτα ἐπὶ τὰ Ϛ τοῦ ὕψους· γίνονται πε ζ′. τοσαῦτα κεράμια χωρεῖ ἡ κοῦπα.


κοῖος

μακεδονικός τύπος του ἀριθμός

Μήτηρ δ' ἔστ' ἀριθμοῖο πάις, ἤτοι Κοίου. κοῖος γὰρ παρὰ Μακεδόσιν ὁ ἀριθμός. (Αθήναιος, Δειπνοσοφισταί, 2, 2, 47, 38)


φοῦρνος

: φοῦρνος < (άμεσο δάνειο) λατινική furnus < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή ρίζα *gʷʰer- (θερμός)


δυστραχηλέω

: δυστραχηλέω < δυστράχηλος + -έω < δυσ- + τράχηλος

είμαι σκληροτράχηλος, πεισματάρης

Θυέστης δὲ δυστραχηλῶν καὶ νόμους παρατρέχων. (Ιωάννης Τζέτζης, Χιλιάδες, 1, 430)


σάκχαρ

: σάκχαρ < (άμεσο δάνειο) πάλι sakkharā < σανσκριτική शर्करा (śarkarā) < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή *ḱorkeh₂ (άμμος, πέτρα). Συγγενή: αραβική سُكَّر (sukkar).

※ 2ος κε αιώνας ⌘ Γαληνός, Περὶ κράσεως καὶ δυνάμεως τῶν ἁπλῶν φαρμάκων, 12, 71, 2-5

Καὶ τὸ σάκχαρ δὲ καλούμενον, ὅπερ ἐξ ᾿Ινδίας τε καὶ τῆς εὐδαίμονος ᾿Αραβίας κομίζεται, περιπήγνυται μὲν, ὥς φασι, καλάμοις, ἔστι δέ τι καὶ αὐτὸ μέλιτος εἶδος.


σάκχαρι

σάκχαρι
-ιτος

: σάκχαρι < σάκχαρ + -ι, από επίδραση της λέξης μέλι.

άλλη μορφή του σάκχαρ, η ζάχαρη

ελληνιστική κοινή

※ καὶ μέλι τὸ καλάμινον τὸ λεγόμενον σάκχαρι (Ανώνυμος (Ψευδο-Αρριανός), Περίπλους τῆς ἐρυθρᾶς θαλάσσης, 14, 8)


βιοτή

: βιοτή, παράλληλος τύπος του βίοτος < βίος • Η Ετυμολογία χρειάζεται ανάπτυξη με τεκμηρίωση. Μπορείτε να βοηθήσετε;

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ὀδύσσεια, 4 (δ. Τὰ ἐν Λακεδαίμονι.), στίχ. 563-565

ἀλλά σ’ ἐς Ἠλύσιον πεδίον καὶ πείρατα γαίης / ἀθάνατοι πέμψουσιν, ὅθι ξανθὸς Ῥαδάμανθυς, / τῇ περ ῥηΐστη βιοτὴ πέλει ἀνθρώποισιν.
#:: → λείπει η μετάφραση


Περσίς

: Περσίς: άλλη μορφή θηλυκού τύπου για το επίθετο Περσικός, θηλυκό: Περσική
: Και (ουσιαστικοποιημένο).

Περσίδα, γυναίκα από την Περσία

εθνικό όνομα

※ Ηλιόδωρος, Αιθιοπικά, 7, 14, 2, 5-8 έκδ. Teubner Heliodori Aethiopicorum libri decem

Καὶ Περσὶς οὖσα τὸ γένος σφόδρα ἑλληνίζει τὴν γνώμην χαίρουσα καὶ προστρέχουσα τοῖς ἐντεῦθεν, ἦθός τε καὶ ὁμιλίαν τὴν ῾Ελληνικὴν εἰς ὑπερβολὴν ἠγάπηκε.

περσικός μανδύας


σμάραγδος

σμάραγδος
& μεταγενέστερα

: σμάραγδος <
: είτε < ανατολικό δάνειο, σημιτικής προέλευσης ρίζα b-r-q (αστράφτω στο σκοτάδι, λάμπω). Συγγενή: εβραϊκή ברקת (bareket)
: είτε < σανσκριτική मरकत (marak(a)tam) όπως στο ελληνιστικό μάραγδος. Συγγενή: περσική زمرد (zmorrod).

σμαράγδι ή άλλη πολύτιμη πέτρα πράσινου χρώματος


μάραγδος

: μάραγδος < → δείτε τη λέξη σμάραγδος

άλλη μορφή του σμάραγδος

※ 3ος αιώνας πκε αιώνας Ασκληπιάδης ο Σάμιος, Επίγραμμα XXIV στην ⌘ Παλατινή Ανθολογία, βιβλίο 12ο, επίγραμμα 163, στίχ. 1 (1-4) @perseus.tufts.edu

εὗρεν Ἔρως τί καλῷ μίξει καλόν, οὐχὶ μάραγδον
χρυσῷ, ὃ μήτ᾽ ἀνθεῖ, μήτε γένοιτ᾽ ἐν ἴσῳ,
οὐδ᾽ ἐλέφαντ᾽ ἐβένῳ, λευκῷ μέλαν, ἀλλὰ Κλέανδρον
Εὐβιότῳ, πειθοῦς ἄνθεα καὶ φιλίης.
*:::Βρήκε ο Έρωτας ν' αναμείξει κάτι ωραίο με ωραίο, όχι το σμαράγδι
με το χρυσό, το οποίο ούτε λάμπει, ούτε θα γινόταν να εξισωθεί με το χρυσάφι,
ούτε το ελεφαντόδοντο με τον έβενο, με το λευκό το μαύρο, αλλά τον Κλέανδρο
με τον Ευβίοτο, λουλούδια της πίστης και της φιλίας.
*:::Μετάφραση: Νάστος Ιωάννης, Τα επιγράμματα του Ασκληπιάδου του Σαμίου: εισαγωγή - κείμενο - μετάφραση - σχολία, διδακτορική διατριβή, ΕΚΠΑ, Αθήνα, 2002, σελ. 133
*:::ΣτΕ: Το επίγραμμα αναφέρεται σε έναν ομοφυλοφιλικό έρωτα.

※ 278 πκε, Επιγραφή από την Δήλο. IG XI,2 161. face B.1, στ. 44 (44-45), @epigraphy.packhum.org

σφραγὶς μαράγδου δεδεμένη σειρᾶι χρυ-
σῆι, Ἀπολλοδώρου ἀνάθημα, ἄστατος·

※ 2/3ος κε αιώνας ⌘ Ἀθήναιος ὁ Nαυκρατίτης, Δειπνοσοφισταί, 3, 46 , 94b, @scaife.perseus, @el.wikisource

Μαράγδων δὲ μνημονεύει Μένανδρος ἐν Παιδίῳ·
μάραγδον εἶναι ταῦτ’ ἔδει καὶ σάρδια.
ἄνευ δὲ τοῦ ς λεκτέον παρὰ γὰρ τὸ μαρμαίρειν ὠνόμασται τῷ διαυγὴς ὑπάρχειν.
*:::ΣτΕ: Ο Αθήναιος ο Ναυκρατίτης παραθέτει ένα απόσπασμα του κωμικού ποιητή Μενάνδρου.


σμαράγδιον

: σμαράγδιον < αρχαία ελληνική σμάραγδ(ος) + υποκοριστικό επίθημα -ιον
: ΑΠΟΓΟΝΟΙ: ⇒ νέα ελληνικά: σμαράγδι

υποκοριστικό του σμάραγδος

ελληνιστική κοινή


ἐκδρομή

: ἐκδρομή, από τον 5ο αιώνα < ἐκ- + δρομ- μεταπτωτική βαθμίδα για την πρωτοϊνδοευρωπαϊκή ρίζα *der- (τρέχω) + -ή

έφοδος, επίθεση

ομάδα ακροβολιστών

βλάστηση, αύξηση, ανάπτυξη


κοινοτάφιον

: κοινοτάφιον < κοινο- + τάφ(ος) + -ιον

δημόσιο μνήμα, κοινοτάφιο

῞Οτι εἰ μὲν τετέλεσται σιωπηρῶς ἡ περὶ τοῦ κοινοταφίου τῶν νεκρῶν ἐνταῦθα γενομένη συμβουλή, οὐκ ἀναγκαῖον ἐξετάζειν. (⌘ Ευστάθιος Θεσσαλονίκης, Παρεκβολαί εὶς τὴν Ὁμήρου Ἰλιάδα, 2, 468, 4)


ὡρεῖον

: ὡρεῖον < ὥρα < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή ρίζα *yōr-ā • Η Ετυμολογία χρειάζεται ανάπτυξη με τεκμηρίωση. Μπορείτε να βοηθήσετε;

σιταποθήκη, ωρείο

※ ὡρεῖον: τὸ σιτοδοχεῖον (Αίλιος Ηρωδιανός (3ος αιώνας μ.Χ.), Ἐπιμερισμοί, 103, 1-2)

※ Ὁ δὲ θειότατος ᾿Αναστάσιος (…) ἐποίησεν ἐν αὐτῷ δημόσια λουτρὰ δύο καὶ ἐκκλησίας καὶ ἐμβόλους καὶ ὡρεῖα εἰς ἀπόθετα σίτου καὶ κιστέρνας ὑδάτων. (Ιωάννης Μαλάλας, 5ος-6ος αιώνας, Χρονογραφία, 2, 399, 7)


Μήτηρ

: Μήτηρ < μήτηρ

: προσωνυμία της Ρέας

: προσωνυμία της Κυβέλης

{δωδεκάθεο}}: προσωνυμία της Δήμητρας

- (χριστιανισμός): προσωνυμία της Θεοτόκου

πανύμνητος Μήτηρ


θεοπόλος

: θεοπόλος < θεός + πολέω

ο υπηρέτης θεού, ο θεηπόλος, κατ' επέκταση ο ιερεύς.


θεοπροπία

: θεοπροπία < θεοπροπέω

η ενέργεια του θεοπροπέω, η μαντεία


θεοπρόπιον

: θεοπρόπιον < θεοπροπέω

η μαντεία, ο χρησμός


θεοσύλης

: θεοσύλης < θεός + συλάω

αυτός που κλέβει τους ναούς και τα ιερά των θεών


θεόπαις

: θεόπαις < θεό- + -παις < παῖς (παιδί)

παιδί θεού ή θεών

ελληνιστική κοινή

θεϊκός, θεϊκή

ελληνιστική κοινή

που έχει παιδί που είναι θεός (ειδικότερα για την Παναγία)

ελληνιστική κοινή

χριστιανισμός


θευμορία

: θευμορία < θεός + μόρος

ο ορισμός ή διορισμός από θεό ή θεούς


προωνύμιον

: προωνύμιον < πρό + ὄνομα (μεταφραστικό δάνειο) λατινικά praenomen). Το ω (προωνύμιον) εξηγείται με τον αρχαιοελληνικό φωνητικό νόμο της συνθετικής έκτασης)

(ελληνιστική κοινή, glossa) το πρώτο (praenomen-nomen-cognomen) από τα ονόματα ενός ρωμαίου πολίτη


ὄνυμα

-ώνυμον Αρχαίες ελληνικές λέξεις με επίθημα -ώνυμον στο Βικιλεξικό

-ώνυμος Αρχαίες ελληνικές λέξεις με επίθημα -ώνυμος στο Βικιλεξικό

αιολικός τύπος του ὄνομα


θεοβλάβεια

: θεοβλάβεια < θεοβλαβέω

η τύφλωση του νου από θεό ή θεούς


Θεογονία

: Θεογονία < θεογονία

τίτλος σπουδαίου ποιητικού έργου του Ησιόδου


θεοσεχθρία

: θεοσεχθρία < θεός + έχθρα

η έχθρα προς θεό, ή θεούς

κατ' επέκταση: η αθεΐα, η ασέβεια


θεοδοσία

: θεοδοσία < θεός + δίδωμι

η προσφορά σε θεό, ή θεούς


θεοσέπτωρ

: θεοσέπτωρ < θεόσεπτος


θεομήστωρ

: θεομήστωρ < θεός + μήστωρ

ο ισόθεος κατά την βουλή


Θεοξένια

: Θεοξένια < Θεοξένιος

εορτή προς τιμή του Απόλλωνα, στους Δελφούς


θεοξενιστής

θεοξενιστής
θεοξενισταί

: θεοξενιστής < Θεοξένια

αυτός που συμμετείχε στα Θεοξένια


σίαλον

: σίαλον < → λείπει η ετυμολογία


σίελον

: σίελον < → λείπει η ετυμολογία


θεόμαντις

: θεόμαντις < θεός + μάντις

ο μάντις των θείων,

αυτός που έχει πνεύμα προφητικό


Θεογάμια

: Θεογάμια < θεός + γάμος

αρχαία ελληνική εορτή κυρίως προς τιμή της Περσεφόνης


θεοπλάστης

: θεοπλάστης < θεός + πλάσσω

ο αγαλματοποιός θεού, ή θεών


θέογνις

: θέογνις < θεός + γόνος

αυτός που φέρει θεία καταγωγή


ἰνδικτιών

ἰνδικτιών
-ῶνος

: ἰνδικτιών < (άμεσο δάνειο) λατινική indictio < indico < dico

η ινδικτιώνα, που εισάχθηκε στο ρωμαϊκό ημερολόγιο το πρώτο έτος του Ιουλίου Καίσαρα

όψιμη ελληνιστική κοινή

μονάδα μέτρησης

ἰνδικτιών@scaife.perseus


ὁσπίτιον

: ὁσπίτιον < λατινική hospitium


εἰλεός

: εἰλεός < εἰλέω < εἴλω

μαγειρική τράπεζα


ἰλεός

: ἰλεός < εἰλέω < εἴλω

άλλη γραφή του εἰλεός


ἱερατεία

: ἱερατεία < ἱερατεύω

η ενέργεια του ιερατεύω


ἱεράτευμα

: ἱεράτευμα < ἱερατεύω

ελληνιστική : το σύνολο των ιερέων, το ἱερατεῖον


ἱεράγγελος

: ἱεράγγελος < ἱερ- + -άγγελος (ἱερόω + ἄγγελος)

αυτός που ανάγγελλε την έναρξη θρησκευτικής εορτής


ἱερά ὁδός

: βλέπε ἱερά και ὁδός

στην αρχαιότητα με την ονομασία αυτή φέρονταν κυρίως δύο σημαντικοί δρόμοι

ο δρόμος που ξεκινούσε από την Αθήνα, τον Κεραμεικό και έφθανε στην Ελευσίνα και

ο δρόμος που οδηγούσε στο Μαντείο των Δελφών

κατ΄ επέκταση καλούταν και κάθε δρόμος που κατέληγε σε ιερό χώρο (ναό, βωμό, μαντείο κ.λπ.)


σίκερα

: σίκερα < → λείπει η ετυμολογία

οινοπνευματώδες ποτό από υγρό που έχει υποστεί ζύμωση

ἔσται γὰρ μέγας ἐνώπιον τοῦ Κυρίου, καὶ οἶνον καὶ σίκερα οὐ μὴ πίῃ, καὶ Πνεύματος ἁγίου πλησθήσεται ἔτι ἐκ κοιλίας μητρὸς αὐτοῦ, (Κατά Λουκάν Ευαγγέλιο, α΄ 15)


ἱερακίσκος

ἱερακίσκος
-ου

: ἱερακίσκος < ἱέραξ (ἱερακ-) + υποκοριστικό επίθημα -ίσκος

υποκοριστικό του ἱέραξ: το μικρό γεράκι


ἱερακίδιον

: ἱερακίδιον < ἱέραξ + -ίδιον

αγαλματίδιο γερακιού


ἱερακεῖον

: ἱερακεῖον < ἱέραξ + -εῖον

λειψανοθήκη γερακιού


ἱέραξ

: ἱέραξ < *Ϝίρ-ᾱκς όπως φαίνεται σε γλώσσα του Ησύχιου βείρακες (ἱέρακες) < πιθανόν συνδέεται με το ρήμα ἵεμαι (ρίχνομαι, εξορμώ)
: Ο τύπος ἴρηξ, ήδη στον Όμηρο.

το γεράκι, ο ιέρακας, ο γέρακας, η γερακίνα


ἱερά νόσος

: βλέπε ἱερά και νόσος

στην αρχαιότητα με την ονομασία αυτή φερόταν η επιληψία


ἱερά

ονομαστική, αιτιατική και κλητική πληθυντικού του ἱερόν


ἱερομηνία

: ἱερομηνία < ἱερός + μήν

ιερή περίοδος του μηνός

περίοδος ιερών ημερών

περίοδος διακοπής εχθροπραξιών


ἱεροκῆρυξ

: ἱεροκῆρυξ < ἱερο- + κῆρυξ

ο κήρυκας των ιερών τελετών

αυτός που κηρύττει τον θείο λόγο

ελληνιστική σημασία


ἄρακος

: ἄρακος < άγνωστης ετυμολογίας, πιθανόν δάνειο ανατολικής προέλευσης. Η εναλλαγή κ/χ και το επίθημα -ιδνα υποδηλώνουν προϋπάρχον υπόστρωμα. Δεν συνδέεται με τη λατινική arinca (είδος σιταριού)
: ΑΠΟΓΟΝΟΙ: ⇒ μεσαιωνικά ελληνικά: ἀρακάς ⇒ νέα ελληνικά: αρακάς

ο αρακάς και το φυτό που τον παράγει

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Ἀριστοφάνης, Απόσπασμα 412 Απόσπασμα από την κωμωδία Ολκάδες, @archive.org, @poesialatina.it

ἀράκους, πυρούς, πτισάνην, χόνδρον, ζειάς, αἴρας, σεμίδαλιν.

※ 4ος/3ος πκε αιώνας ⌘ Θεόφραστος, Enquiry into Plants, 8.8.3, @scaife.perseus

ἐν δὲ τοῖς φακοῖς ἄρακος τὸ τραχὺ καὶ σκληρόν,

※ 2/3ος κε αιώνας ⌘ Ἀθήναιος ὁ Nαυκρατίτης, Δειπνοσοφισταί, 9, 71 , 406c, @scaife.perseus, @el.wikisource

τὰ δὲ πάλιν αὖθις λεκιθώδη, καθάπερ ἄρακος·
*:::ΣτΕ: Ο Αθήναιος ο Ναυκρατίτης παραθέτει ένα απόσπασμα του φιλόσοφου Φαινία του Ερέσιου.


ἱεροφύλαξ

: ἱεροφύλαξ (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική ἱερο- + -φύλαξ

ο φύλακας ναού, ιερού χώρου

ελληνιστική κοινή


ἱερονίκης

: ἱερονίκης < ἱερός + νικάω

ο νικητής σε ιερούς αγώνες


ἱεροθήκη

: ἱεροθήκη < ἱερός + θήκη

θήκη ιερών αντικειμένων

χώρος αποθήκευσης ιερών αντικειμένων


ἱερόσυλος

: ἱερόσυλος < (ἱερός) ἱερό- + συλ(άω)/συλῶ + -ος

ο κλέφτης, ληστής ναού

※ ιερόσυλος μείζων εστί του κλέπτου (Rhetores Graeci, τομ. 2, 1835 , Ομιλίαι εις Αφθόνιον, σελ. 389 https://books.google.gr/books?id=reoUAAAAQAAJ&dq=%CE%B9%CE%B5%CF%81%CF%8C%CF%83%CF%85%CE%BB%CE%BF%CF%82&pg=PA389#v=onepage&q=%CE%B9%CE%B5%CF%81%CF%8C%CF%83%CF%85%CE%BB%CE%BF%CF%82&f=false)

αυτός που διαρπάζει οτιδήποτε ιερό


κύνικλος

: κύνικλος < (άμεσο δάνειο) λατινική cuniculus

άλλη μορφή του κούνικλος κουνέλι

ελληνιστική κοινή

θηλαστικό ζώο


ἱερουργός

: ἱερουργός < ἱερός + ἔργον

αυτός που προβαίνει σε ιερές θυσίες, ο ἱερεύς


ἱερός πόλεμος

ἱερός πόλεμος

: βλέπε ἱερός και πόλεμος

ο πόλεμος εναντίον ιεροσύλων

πόλεμος για ἱερά καί ὅσια


λαγώς

: λαγώς < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή ρίζα *(s)leh₁g- *(σ)λάγ- (δειλός, αδύναμος), μεταπτωτική βαθμίδα της πρωτοϊνδοευρωπαϊκή ρίζα *(s)leg- (χαλαρός, μαλακός). Συγγενή: λατινική laxus, σανσκριτική लङ्ग (laṅga, αδύνατος), πρωτογερμανική *lakana-

θηλαστικό ζώο

είδος πτηνού (μνημονεύεται μαζί με χελιδόνια)

ονομασία αστερισμού

είδος επιδέσμου


ἱεροκόρος

: ἱεροκόρος < ἱερός + κορέω

ο επιμελητής ναού, ιερού χώρου.


ἱεροκόμος

: ἱεροκόμος < ἱερός + κομέω

ο επιμελητής ναού, ιερού χώρου.


ἱεροσυλία

: ἱεροσυλία < ἱερόσυλος

ο σύληση ναού, ή ιερού χώρου

η διαρπαγή ιερών πραγμάτων


ἱερουργία

: ἱερουργία < ἱερουργέω

θρησκευτική τελετή

θυσία προς θεό, ή θεούς

οποιαδήποτε θρησκευτική λειτουργία


ἱεροκορακικά

ἱεροκορακικά

: ἱεροκορακικά < ἱερός + κόραξ

αναφέρεται σε μυστήρια, στην αρχαιότητα αποτελούσαν ένα ιδιαίτερο είδος ή βαθμό μύησης στα ιερά μυστήρια του Μίθρα (πρώτος βαθμός μυστηρίων)


ἱεροκτίστης

: ἱεροκτίστης < ἱερός + κτίστης

ο κτίστης ιερών ναών, βωμών κ.λπ.


ἱέρεια

ἱέρεια
ιωνικός
τύπος
ἵρεια
ἱερείη
ἱερία

: ἱέρεια < θηλυκό του ἱερεύς

γυναίκα ιερέας

≈ συνώνυμα: ἱερίς


ἵρεια

ἵρεια
του
ἱέρεια

: ἵρεια < θηλυκό του ἱερεύς


ἱερείη

ἱερείη
του
ἱέρεια

: ἱερείη < θηλυκό του ἱερεύς


ἱερία

ἱερία
του
ἱέρεια

: ἱερία < θηλυκό του ἱερεύς


ἱερομνήμων

ἱερομνήμων
-ονος

: ἱερομνήμων < ἱερο- + μνήμων (< μιμνήσκω)

που θυμάται ό,τι ιερό έχει συμβεί, που το φυλάει στη μνήμη του

ονομασία του ενός εκ των δύο απεσταλμένων της κάθε πόλεως–κράτους στο Αμφικτυονικό συνέδριο, που είχε καθήκοντα γραμματέως, (ο άλλος ήταν ο πυλαγόρας)


ἱεροθυσία

: ἱεροθυσία < ἱερός + θυσία

η θυσία προς τιμή θεού, ή θεών


ἱερομνημοσύνη

ἱερομνημοσύνη

: ἱερομνημοσύνη < ἱερομνήμων

το δικαίωμα εκλογής ιερομνημόνων


ἱεροθύσιον

: ἱεροθύσιον < ἱεροθυσία

ο χώρος, τόπος, τέλεσης ιεροθυσιών


ἱεροθυτεῖον

: ἱεροθυτεῖον < ἱεροθύτης

το ἱεροθύσιον


ἱεροθύτης

: ἱεροθύτης < ἱερός + θύτης (< θύω)

ο ἱερεύς που τελούσε ἱεροθυσίες


θάλαττα

αττικός τύπος του θάλασσα

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Πλάτων, Πολιτεία, 2, 371a (371a-371b)

Καὶ ἐὰν μέν γε κατὰ θάλατταν ἡ ἐμπορία γίγνηται, συχνῶν καὶ ἄλλων προσδεήσεται τῶν ἐπιστημόνων τῆς περὶ τὴν θάλατταν ἐργασίας.
*:::Και αν μάλιστα το εμπόριο αυτό γίνεται δια θαλάσσης, θα χρειαστούμε κι ένα σωρό άλλους, που να γνωρίζουν από τις εργασίες της θάλασσας.
*::: Μετάφραση (στη δημοτική, χ.χ.): Ιωάννης Γρυπάρης. Θεσσαλονίκη: ΚΕΓ, 2015 (στην καθαρεύουσα, 1911, Εκδ.Φέξη) @greek‑language.gr

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Ξενοφῶν, Κύρου Ἀνάβασις, 4, 7.24

καὶ τάχα δὴ ἀκούουσι βοώντων τῶν στρατιωτῶν Θάλαττα θάλαττα καὶ παρεγγυώντων.
*:::Σε λίγο ακούνε τους στρατιώτες να φωνάζουν «Θάλασσα! Θάλασσα!», κι αυτήν τη λέξη να πηγαίνει από στόμα σε στόμα.
*::: Μετάφραση (1981): Γεώργιος Δ. Ζευγώλης. Αθήνα:ΟΕΔΒ @greek‑language.gr

※ 4ος πκε αιώνας ⌘ Δημοσθένης, Περὶ τοῦ στεφάνου (Ὑπὲρ Κτησιφῶντος), 230

ἀντὶ δὲ τοῦ ἐν τῇ Ἀττικῇ τὸν πόλεμον εἶναι, ἑπτακόσια στάδι᾽ ἀπὸ τῆς πόλεως ἐπὶ τοῖς Βοιωτῶν ὁρίοις γενέσθαι· ἀντὶ δὲ τοῦ τοὺς λῃστὰς ἡμᾶς φέρειν καὶ ἄγειν ἐκ τῆς Εὐβοίας, ἐν εἰρήνῃ τὴν Ἀττικὴν ἐκ θαλάττης εἶναι πάντα τὸν πόλεμον·
*:::αντί να διεξάγεται ο πόλεμος στην Αττική, να γίνει στα σύνορα της Βοιωτίας, εφτακόσια στάδια μακριά από την πόλη μας· αντί οι πειρατές να κάνουν ληστρικές επιδρομές από την Εύβοια, να είναι η Αττική ασφαλής από τη θάλασσα σε όλη τη διάρκεια του πολέμου·
*::: Μετάφραση (2012): Α.Ι. Γιαγκόπουλος, Θεσσαλονίκη: Ζήτρος @greek‑language.gr


ῥητίνη

: ῥητίνη < ῥέω • Η Ετυμολογία χρειάζεται ανάπτυξη με τεκμηρίωση. Μπορείτε να βοηθήσετε;

ρετσίνι, ρητίνη


τῦφος

: τῦφος < τύφω

καπνός, ατμός

αρχική σημασία

ονομασία εμπύρετων καταστάσεων που συνοδεύονταν από λήθαργο ή απώλεια των αισθήσεων

ανοησία, αφροσύνη

αλαζονεία, κομπορρημοσύνη, ματαιοφροσύνη


νικῶν

γενική πληθυντικού του νίκη

νέα ελληνικά: των νικών

γενική πληθυντικού του νῖκος


νίκῃ

δοτική ενικού του νίκη


νίκην

αιτιατική ενικού του νίκη


νῖκαι

ονομαστική και κλητική πληθυντικού του νίκη


νίκαις

δοτική πληθυντικού του νίκη


νίκας

αιτιατική πληθυντικού του νίκη


γῆς

γενική ενικού του γῆ


γῇ

δοτική ενικού του γῆ


γῆν

αιτιατική ενικού του γῆ


γᾶν

αιτιατική ενικού του γᾶ


ἱερακίτης

: ἱερακίτης < ἱέραξ + -ιτης

είδος λίθου που φέρει το χρώμα του λαιμού του ἱέρακα


παῖδες

ονομαστική και κλητική πληθυντικού του παῖς


εὐμάρεια

εὐμάρεια
-ας

: εὐμάρεια < εὐμαρ(ής), εὐμαρεσ- (εύκολος) + -εια

ευχέρεια, ευκολία


πτολεμαϊκά

: πτολεμαϊκά < Πτολεμαῖος

τα νομίσματα που κόπηκαν και κυκλοφόρησαν από τους Πτολεμαίους


διόδιον

: διόδιον < δίοδος < διά + ὁδός

πέρασμα, διάβαση


τόρος

: τόρος < τείρω

εργαλείο που κάνει τρύπες

τρυπάνι για δοκιμή ύπαρξης νερού


ἀδελφός

ἀδελφός
ἀδελφή

: ἀδελφός < ἀ- αθροιστικό + *δέλφος ή δελφύς (μήτρα), με ανύψωση του /u/ σε /ο/ < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή *gʷerbʰ-. Αντικατέστησε το παλαιότερο φράτηρ (< πρωτοϊνδοευρωπαϊκή *bʰréh₂tēr) ως κύρια λέξη για τον αδερφό.

ομομήτριος αδερφός

κυριολεκτικά

< υπώνυμα: αὐτοκασίγνητος


ἀδερφός

: ἀδερφός (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική ἀδελφός με τροπή [l] > [r] πριν από σύμφωνο

άλλη μορφή του ἀδελφός: o αδερφός

JRCil.2.p.228 - Bean, G.E. & Mitford, T.B., Journeys in Rough Cilicia


ἀλκυών

ἀλκυών
-όνος

: ἀλκυών < πιθανόν προέλευσης από την προελληνική ή :Πρότυπο:μεσογειακό δάνειο ή το αλκ- συνδέεται με το ὁλκή.
: Από τη μορφή με δασεία ἁλκυών παρετυμολογήθηκε από το ἅλς + κύω (όπως από τον γραμματικό Ωρίωνα τον Θηβαίο, Περί ετυμολογίας, με την παρατήρηση: Ἀλκύων, παρὰ τὸ ἐν τῇ ἁλὶ κύειν)

μυθικό πουλί

με κεφαλαίο Ἀλκυών: τίτλος έργου που αποδόθηκε στον Πλάτωνα, πιθανόν και στον Λουκιανό


πήληξ

: πήληξ, επικός (τεχνικός όρος) με κατάληξη -ηξ < πιθανό δάνειο. Οι αρχαίοι ετυμολογούσαν από πάλλω, χωρίς ετυμολογική βάση.

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ἰλιάς, 15 (Ο. Παλίωξις παρὰ τῶν νεῶν.), στίχ. 608 (608-610 )

ἀμφὶ δὲ πήληξ | σμερδαλέον κροτάφοισι τινάσσετο μαρναμένοιο | Ἕκτορος·
#:::και, όπως πολεμούσε, | τρομακτικό στους μήλιγγες το κράνος εσειόνταν·
#::: Έμμετρη μετάφραση (1922): Ιάκωβος Πολυλάς, @greek‑language.gr

περικεφαλαία


εὐφυΐα

: εὐφυΐα < εὐφυής + -ία

καλή φυσική ανάπτυξη

κατάλληλη στρατηγική θέση


ὀμφαλός

: ὀμφαλός < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή ρίζα *h₃m̥bh- (παραλλαγές: *h₃enbh-, *h₃nebh-, *h₃nobh-). Συγγενές με τα (σανσκριτικά) नभ्य (nabhya), (λατινικά) umbilicus, (αγγλοσαξονικά) nafela (αγγλικά navel)


Ἀρκάς

: Ἀρκάς < → λείπει η ετυμολογία

που κατάγεται από την Αρκαδία, ο κάτοικος της Αρκαδίας

πατριδωνυμικό

※ 5ος αιώνας πκε ⌘ Ἡρόδοτος, Ἱστορίαι, 1 (Κλειώ), 66.1

καὶ δή σφι οὐκέτι ἀπέχρα ἡσυχίην ἄγειν, ἀλλὰ καταφρονήσαντες Ἀρκάδων κρέσσονες εἶναι ἐχρηστηριάζοντο ἐν Δελφοῖσι ἐπὶ πάσῃ τῇ Ἀρκάδων χώρῃ.
*::: Έτσι δεν τους έφτανε πια να ζούνε ήσυχα, αλλά μέσα στη βεβαιότητά τους ότι είναι πιο δυνατοί από τους Αρκάδες, ζητούσαν στους Δελφούς χρησμό για την υποταγή όλης της Αρκαδίας.
*:::Μετάφραση (1964): Δημήτρης Ν. Μαρωνίτης Αθήνα:Γκοβόστης @greek‑language.gr

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Θουκυδίδης, Ἱστορίαι, 5, 57.2

ξυνεστράτευον δ᾽ αὐτοῖς Τεγεᾶταί τε καὶ ὅσοι ἄλλοι Ἀρκάδων Λακεδαιμονίοις ξύμμαχοι ἦσαν.
*:::Στην εκστρατεία πήραν μέρος και οι Τεγεάτες και όσοι άλλοι Αρκάδες ήσαν σύμμαχοι των Λακεδαιμονίων. .
*::: Μετάφραση (1965-1968): Άγγελος Σ. Βλάχος, Αθήνα:Γαλαξίας @greek‑language.gr

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Ξενοφῶν, Ἑλληνικά, 7, 1.32

ἐπὶ μέντοι τῇ τῶν Ἀρκάδων τύχῃ οὐ πολύ τι ἧττον Λακεδαιμονίων ἥσθησαν Θηβαῖοί τε καὶ Ἠλεῖοι· οὕτως ἤδη ἤχθοντο ἐπὶ τῷ φρονήματι αὐτῶν.
*:::Εξάλλου το πάθημα των Αρκάδων ευχαρίστησε τους Θηβαίους και τους Ηλείους εξίσου σχεδόν με τους Λακεδαιμονίους, τόσο πολύ τους είχε ενοχλήσει η αλαζονεία τους.
*::: Μετάφραση (2012, 1η:1966): Ρόδης Ρούφος. Θεσσαλονίκη: Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας @greek‑language.gr


Εὖρος

: Εὖρος < ομόρ. του αὖος(ξηρός) > αὐαίνω


οἶνος

: οἶνος < Ϝοινος < (κληρονομημένο) πρωτοϊνδοευρωπαϊκή *wóih₁nom < ρίζα *woino-. Συγγενή: ήδη μυκηναϊκή 𐀺𐀜 (wo-no, Ϝοινος), λατινική vinum (< γαλλική vin, αγγλική wine)

οίνος, κρασί

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ὀδύσσεια, 21 (φ. Τόξου θέσις.), στίχ. 293 (293-294 )

οἶνός σε τρώει μελιηδής, ὅς τε καὶ ἄλλους | βλάπτει, ὃς ἄν μιν χανδὸν ἕλῃ μηδ᾽ αἴσιμα πίνῃ.
*:::Αλλά σ᾽ έχει βαρέσει εσένα το γλυκό κρασί, που κι άλλους έβλαψε, | όποιον ξεδιάντροπα σαν καταβόθρα πίνει.
*::: Μετάφραση σε πεζό (2006): Δημήτρης Ν. Μαρωνίτης, @greek‑language.gr

※ 7ος/6ος αιώνας πκε αιώνας Αλκαίος, Απόσπασμα 366

οἶνος, ὦ φίλε παῖ, καὶ ἀλάθεα.
*:::Αγαπημένο μου παιδί, είναι κι αλήθεια το κρασί.
*:::Μετάφραση: Ηλίας Βουτιερίδης @greek-language.gr
*:::ΣτΕ: Το κρασί αποκαλύπτει την αλήθεια. → δείτε τη λατινική φράση in vino veritas.

※ 5ος αιώνας πκε ⌘ Ἡρόδοτος, Ἱστορίαι, 3 (Θάλεια), 11.3

διὰ πάντων δὲ διεξελθόντες τῶν παίδων οἶνόν τε καὶ ὕδωρ ἐσεφόρεον ἐς αὐτόν, ἐμπιόντες δὲ τοῦ αἵματος πάντες οἱ ἐπίκουροι οὕτω δὴ συνέβαλον.
*::: Και όταν τα ξέκαναν όλα τα παιδιά, έριξαν μέσα στον κρατήρα κρασί και νερό, ήπιαν όλοι οι μισθοφόροι απ᾽ αυτό το αίμα, και τότε άρχισε η συμπλοκή.
*:::Μετάφραση (1992): Λεωνίδας Ζενάκος. Αθήνα:Γκοβόστης @greek‑language.gr

※ 5ος αιώνας πκε ⌘ Ἡρόδοτος, Ἱστορίαι, 2 (Εὐτέρπη), 77.4

οἴνῳ δὲ ἐκ κριθέων πεποιημένῳ διαχρέωνται· οὐ γάρ σφί εἰσι ἐν τῇ χώρῃ ἄμπελοι.
*:::Όσο για το κρασί που πίνουν, είναι καμωμένο από κριθάρι, γιατί στη χώρα τους δεν υπάρχουν αμπέλια.
*:::Μετάφραση (1992): Λεωνίδας Ζενάκος Αθήνα:Γκοβόστης @greek‑language.gr
*:::ΣτΕ: Ο Ηρόδοτος αναφέρεται σε ένα είδος μπύρας, που παρασκεύαζαν οι Αιγύπτιοι.

※ 3ος αιώνας πκε αιώνας Ασκληπιάδης ο Σάμιος, Επίγραμμα 135 στην ⌘ Παλατινή Ανθολογία, βιβλίο 12ο, επίγραμμα 135, οἶνος ἔρωτος ἔλεγχος

οἶνος ἔρωτος ἔλεγχος· ἐρᾶν ἀρνεύμενον ἡμῖν
ἤτασαν αἱ πολλαὶ Νικαγόρην προπόσεις·
καὶ γὰρ ἐδάκρυσεν καὶ ἐνύστασε καί τι κατηφὲς
ἔβλεπε, χὠ σφιγχθεὶς οὐκ ἔμενε στέφανος.
*:::«Οἶνος ἔρωτος ἔλεγχος». Τον έρωτά του μας αρνιόταν
ο Νικαγόρας, μα από το κρασί προδόθηκε, όταν
δάκρυσε κι έσκυψε το πρόσωπο - και θλίψη ήταν γεμάτος
και το στεφάνι απ᾽ το κεφάλι του γλίστρησε κάτω.
*:::Μετάφραση: Νίκος Χ. Χουρμουζιάδης, @greek-language.gr
*:::ΣτΕ: Η οινοποσία κάνει τον Νικαγόρα να αποκαλυφθεί ότι είναι ερωτευμένος.


Ἐπίγονος

: Ἐπίγονος < ἐπίγονος < ἐπί + -γονος (επίγονος)

ένας από τους Επιγόνους


ἶρις

: ἶρις < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή *wey-ro- (νήμα, καλώδιο) < *weh₁y- (στρίβω, πλέκω)

ουράνιο τόξο

φωτεινός κύκλος γύρω από ένα σώμα που λάμπει

η ίριδα του οφθαλμού

το φυτό ίριδα


Ἶρις

: Ἶρις < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή ρίζα *weyro- < *wey-

Ίριδα (κατώτερη θεότητα, αγγελιοφόρος των θεών)

ελληνική μυθολογία


Δαμασκηνόν

: Δαμασκηνόν < ουσιαστικοποιημένο ουδέτερο του επιθέτου Δαμασκηνός < Δαμασκός < βορειοδυτική σημιτική דמשק
: ΑΠΟΓΟΝΟΙ: ⇒ μεσαιωνικά ελληνικά: δαμάσκηνον ⇒ νέα ελληνικά: δαμάσκηνο

το δαμάσκηνο

ελληνιστική κοινή

※ Δαμασκοῦ τῆς πόλεως ἐνδόξου οὔσης καὶ μεγάλης πολλοὶ τῶν ἀρχαίων μέμνηνται. ἐπεὶ δὲ πλεῖστον ἐν τῇ τῶν Δαμασκηνῶν ἐστι χώρᾳ τὸ κοκκύμηλον καλούμενον καὶ κάλλιστα γεωργεῖται, ἰδίως καλεῖται τὸ ἀκρόδρυον Δαμασκηνὸν ὡς διάφορον τῶν κατὰ τὰς ἄλλας χώρας γινομένων. (Αθήναιος, Δειπνοσοφισταί, 2.49d)


προῦμνον

: προῦμνον < → λείπει η ετυμολογία


προῦνον

: προῦνον < → λείπει η ετυμολογία


προῦνος

: προῦνος < → λείπει η ετυμολογία

η δαμασκηνιά


Μάγνης

Μάγνης
-ητος

: Μάγνης < → λείπει η ετυμολογία

κάτοικος της Μαγνησίας (της Θεσσαλίας ή της Λυδίας)

πατριδωνυμικό

(θηλυκό Μάγνησσα)

ως κύριο όνομα: ανδρικό όνομα

συνώνυμο του Μαγνῆτις λίθος

σε επιθετική λειτουργία


ἧλος

: ἧλος < *ϝαλ-σος - αβέβαιης ετυμολογίας κατά τον Beekes.. Είτε, < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή *wal- < *wel- / *welʷ-

ἥλῳ ἐκκρούειν τὸν ἧλον

εναλλακτικά ἥλῳ ὁ ἦλος (ἐκκρούεται)

ἡλάριον

υποκοριστικό

καρφί, ήλος (στα ομηρικά κείμενα, μόνο διακοσμητικό)

※ 1ος/2ος κε αιώνας ⌘ Πλούταρχος, Βίοι Παράλληλοι, Ἀλέξανδρος, 40.1

Ἐπεὶ δὲ τοὺς περὶ αὑτὸν ἑώρα παντάπασιν ἐκτετρυφηκότας καὶ φορτικοὺς ταῖς διαίταις καὶ πολυτελείαις ὄντας, ὥσθ᾽ Ἅγνωνα μὲν τὸν Τήϊον ἀργυροῦς ἐν ταῖς κρηπῖσιν ἥλους φορεῖν, Λεοννάτῳ δὲ πολλαῖς καμήλοις ἀπ᾽ Αἰγύπτου κόνιν εἰς τὰ γυμνάσια παρακομίζεσθαι, Φιλώτᾳ δὲ πρὸς θήρας σταδίων ἑκατὸν αὐλαίας † γεγονέναι, μύρῳ δὲ χρωμένους ἰέναι πρὸς ἄλειμμα καὶ λουτρὸν ὅσῳ ‹πρότερον› οὐδ᾽ ἐλαίῳ, τρίπτας δὲ καὶ κατευναστὰς περιαγομένους,
#::: Έβλεπε όμως ότι οι άνθρωποι που περιβάλλοντός του είχαν γίνει τρυφηλοί και ενοχλητικοί με τον τρόπο ζωής και τις πολυτέλειές τους. Για παράδειγμα, ο Άγνων από την Τέω είχε στα παπούτσια του ασημένιες πρόκες, ο Λεοννάτος είχε φέρει από την Αίγυπτο με πολλές καμήλες άμμο στα γυμναστήρια και ο Φιλώτας είχε δίχτυα για το κυνήγι εκατό σταδίων· πήγαιναν για άλειμμα και για λουτρό χρησιμοποιώντας τόσο πολύ μύρο όσο προηγουμένως ούτε λάδι δεν είχαν. Έβλεπε ότι περιστοιχίζονταν από υπηρετικό προσωπικό για τρίψιμο και χαλάρωση.
#::: Μετάφραση (2012): Γιαγκόπουλος, Α.Ι., Ζ.Ε. Μαλαθούνη. Θεσσαλονίκη: Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας. @greek‑language.gr

οτιδήποτε μοιάζει με καρφί

αρρώστια των φυτών


ἇλος

δωρικός τύπος του ἧλος


Δελφός

: Δελφός < → λείπει η ετυμολογία

ο κάτοικος των Δελφών

πατριδωνυμικό


Θηβαῖος

Θηβαῖος
-ου
ὁ
Θηβαῖος
οἱ
Θηβαῖοι
τοῦ
Θηβαίου
τῶν
Θηβαίων
τῷ
Θηβαίῳ
τοῖς
Θηβαίοις
τὸν
Θηβαῖον
τοὺς
Θηβαίους
Θηβαῖε
Θηβαῖοι
τὼ
Θηβαίω
τοῖν
Θηβαίοιν

: Θηβαῖος < Θῆβ(αι) + -αῖος
: Και ουσιαστικοποιημένο.

Θηβαΐτης

από τις Θήβες της Αιγύπτου

που κατάγεται από τη Θήβα της Βοιωτίας ή πολίτης της πόλης αυτής

πατριδωνυμικό

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ὀδύσσεια, 10 (κ. Ἀλκίνου ἀπόλογοι: Τὰ περὶ Αἴολον, Λαιστρυγόνας καὶ Κίρκην.), στίχ. 492

※ 5ος αιώνας πκε ⌘ Ἡρόδοτος, Ἱστορίαι, 1 (Κλειώ), 61

※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Ξενοφῶν, Ἑλληνικά, 5, 4.46

που κατάγεται από τη Θήβα της Αιγύπτου

πατριδωνυμικό

※ 5ος αιώνας πκε ⌘ Ἡρόδοτος, Ἱστορίαι, 2 (Εὐτέρπη), 42

≈ συνώνυμα: Θηβαΐτης


Μητρῷον

: Μητρῷον: ουσιαστικοποιημένο ουδέτερο του επιθέτου μητρῷος. Εννοείται το ουσιαστικό ἱερόν

ονομασία ναών και ιερών όπως της Δήμητρας ή της Κυβέλης


λογύδριον

: λογύδριον < λόγος + υποκοριστικό επίθημα -ύδριον

σύντομος μύθος ή λόγος

ελληνιστική κοινή

υποκοριστικό του λόγος


λογίδιον

μεσαιωνική ελληνική

: λογίδιον < λόγος + υποκοριστικό επίθημα -ίδιον

σύντομος μύθος ή λόγος

υποκοριστικό του λόγος


βρῶμος

: βρῶμος < θέμα βρω- όπως στο βιβρώσκω + -μα

άλλη μορφή του βρῶμα: έδεσμα, τροφή, φαγητό


βρῶμος

: βρῶμος: άγνωστης ετυμολογίας. Tύπος του βρόμος (< βρέμω που δεν ταυτίζεται με τη σημασία «θόρυβος»), λιγότερο μαρτυρημένος με βρω- πιθανόν με εκφραστικό χαρακτήρα ή λόγω επίδρασης του ουδέτερου βρῶμα (τροφή, έδεσμα)

άλλη μορφή του βρόμος στη σημασία:
δυσοσμία

άλλη μορφή του βρόμος στη σημασία:
βρόμα


βρῶμα

: βρῶμα < θέμα βρω- + -μα, όπως στο ρήμα βιβρώσκω < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή ρίζα *gʷerh₃-

τροφή, φαγητό

σκοροφαγωμένο

κουφάλα (δοντιού)

βρομιά, ακαθαρσία, ρύπος

στον πληθυντικό

※ καθαρίζον πάντα τὰ βρώματα (Κατά Μάρκον, 7.19)


ἀρχιμανδρίτης

ἀρχιμανδρίτης
-ου

: ἀρχιμανδρίτης, λέξη του 4ου αιώνα < ἀρχι- + μάνδρ(α) (μονή) + -ίτης

διοικητής, επόπτης μονής

εκκλησιαστικός όρος

※ 4ος αιώνας κε αιώνας Ἀκάκιος καὶ Παῦλος (Acacius et Paulus), Epistula ad Epiphanium, ⌘PG Επιμ:Migne, 153.13

Ἐπιστολή γραφεῖσα ἐν τῷ ἐνενηκοστῷ δευτέρῳ ἔτει τῆς Διοκλητιανοῦ βασιλείας […] Παρὰ Ἀκακίου καὶ Παύλου πρεσβυτέρων καὶ ἀρχιμανδριτῶν, τουτέστι πατέρων μοναστηρίων

※ 4ος αιώνας κε αιώνας Αθανάσιος Αλεξανδρείας, Epistulae ad Castorem, @catholiclibrary.org

Καὶ ἐπὶ πολλὰς ἡμέρας παρακαλῶν ἐδέχθη παρὰ τοῦ ἀρχιμανδρίτου, ὃς παραδίδωσιν αὐτῷ ὡς γέροντι, καὶ εἰς μηδὲν ἄλλο χρησιμεύοντι, τὴν τοῦ κήπου φροντίδα καὶ ἐπιμέλειαν, μετὰ καὶ ἄλλου ἀδελφοῦ, ᾧτινι ὑποτασσόμενος τὴν περιπόθητον αὐτῷ ταπεί νωσιν καὶ ὑπακοὴν ἐξετέλει.


δῶρον

: δῶρον, ήδη μυκηναϊκή 𐀈𐀨 (do-ra, δώρα) < δω- δίδωμι < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή ρίζα *deh₃- (δίνω) με πρόσφυμα *deh₃-ro-

δωρεά, χάρισμα

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ὀδύσσεια, 19 (τ. Ὀδυσσέως καὶ Πηνελόπης ὁμιλία. Νίπτρα.), στίχ. 426 (426-427 )

ἦμος δ᾽ ἠέλιος κατέδυ καὶ ἐπὶ κνέφας ἦλθε, | δὴ τότε κοιμήσαντο καὶ ὕπνου δῶρον ἕλοντο.
#:::Όταν ο ήλιος έδυσε κι έπεσε το σκοτάδι, | επήγαν τότε να πλαγιάσουν, για να χαρούν το δώρο του ύπνου.
#::: Μετάφραση σε πεζό (2006): Δημήτρης Ν. Μαρωνίτης, @greek‑language.gr

δώρο (τιμητικό)


δῶρον

: δῶρον < → λείπει η ετυμολογία Κατά τον Beekes, δε συνδέεται με το δῶρον (δώρο).

παλάμη (ως μέτρο μήκους)

μονάδα μέτρησης


μαχανά

: μαχανά < μηχανή

δωρικός τύπος του μηχανή


δρομή

: δρομή < δρο- (→ δείτε τη λέξη δρόμος) < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή ρίζα *der- (τρέχω)

συνώνυμο του δρόμος

ελληνιστική κοινή


διακόνημα

: διακόνημα < (διακονέω/διακονῶ) δια-κονη- + -μα < διάκονος

εργασία (των δούλων ή των υπηρετών)

υπηρεσία προς τον θεό

διακονήματα οικιακά σκεύη

ελληνιστική σημασία

στον πληθυντικό


δᾶ

δωρικός τύπος του γᾶ (γῆ)


μαντίλιον

: μαντίλιον < (άμεσο δάνειο) λατινική mantilium / mantelium, υποκοριστικό του mantile / mantele < manus < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή ρίζα *man-

ελληνιστική κοινή


τειχύδριον

: τειχύδριον < τεῖχος + υποκοριστικό επίθημα -ύδριον

υποκοριστικό του τεῖχος

Ἡ δὲ Κόνωνος καὶ ἄλλαι περὶ αὐτὸν ἑπτὰ πλήρεις ἀνήχθησαν ἁθρόαι καὶ ἡ Πάραλος, τὰς δ’ ἄλλας πάσας Λύσανδρος ἔλαβε πρὸς τῇ γῇ. τοὺς δὲ πλείστους ἄνδρας ἐν τῇ γῇ συνέλεξεν· οἱ δὲ καὶ ἔφυγον εἰς τὰ τειχύδρια. (Ξενοφών, Ελληνικά, 2, 1, 28-29)


κωμήτης

κωμήτης
-ου
κωμῆτις

: κωμήτης < κώμη

κάτοικος κώμης, χωριάτης

για κάτοικο πόλης


θέμις

: θέμις, ήδη μυκηναϊκή 𐀳𐀖 (te-mi) < → και δείτε τη λέξη θέμις για το θέμα *θε- < τίθημι και το ἀθέμιστος, Θεμιστο- για άλλες παρατηρήσεις της ετυμολογίας
:* Οι τύποι της κλίσης -ιστος και το πρόθημα ονόματων Θεμιστο- έχουν εξηγηθεί με εκδοχές όπως: Πιθανόν < ἀ-θέμισ-τος (αθέμιτος)

αυτό που έχει τεθεί

κυριολεκτικά

εθιμικό δίκαιο

νομικός όρος

κατ’ επέκταση

κατ’ επέκταση

ποινή, τιμωρία

κατ’ επέκταση

θέμιστες:
χρησμοί, αποφάσεις θεϊκές, θέληση θεϊκή

στον πληθυντικό

θέμιστες:
δικαίωμα του δικαστή

στον πληθυντικό

θέμιστες: φόροι

στον πληθυντικό

θέμιστες: διατάξεις

στον πληθυντικό

θέμιστες:
αξιώσεις, απαιτήσεις

στον πληθυντικό


θέμιστες

ονομαστική και κλητική πληθυντικού του θέμις


καλῴδιον

: καλῴδιον < υποκοριστικό του κάλως


παρακομιδή

: παρακομιδή < παρακομίζω < παρα- + κομίζω • Η Ετυμολογία χρειάζεται ανάπτυξη με τεκμηρίωση. Μπορείτε να βοηθήσετε;

※ ἥ τε τῶν ἐπιτηδείων παρακομιδὴ ἐκ τῆς Εὐβοίας, πρότερον ἐκ τοῦ Ὠρωποῦ κατὰ γῆν διὰ τῆς Δεκελείας θάσσων οὖσα, περὶ Σούνιον κατὰ θάλασσαν πολυτελὴς ἐγίγνετο. (Θουκυδίδης, Ιστορία, Ζ 28)

※ ἐν δὲ τῇ παρακομιδῇ τῇ ἐς τὴν Σικελίαν καὶ πάλιν ἀναχωρήσει καὶ ἐν τῇ Ἰταλίᾳ τισὶ πόλεσιν ἐχρημάτισε περὶ φιλίας τοῖς Ἀθηναίοις, καὶ Λοκρῶν ἐντυγχάνει τοῖς ἐκ Μεσσήνης ἐποίκοις ἐκπεπτωκόσιν, οἳ μετὰ τὴν τῶν Σικελιωτῶν ὁμολογίαν στασιασάντων Μεσσηνίων καὶ ἐπαγαγομένων τῶν ἑτέρων Λοκροὺς ἔποικοι ἐξεπέμφθησαν, καὶ ἐγένετο Μεσσήνη Λοκρῶν τινὰ χρόνον. (Θουκυδίδης, Ιστορία, Ε,5,1)

→ λείπει η μετάφραση


μονασμός

: μονασμός < μονάζω < μόνος

μοναξιά, μοναχικός βίος


ἀκκισμός

: ἀκκισμός (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική ἀκκίζομαι < Ἀκκώ (θηλυκό)

προσποιητή αδιαφορία

ελληνιστική κοινή

ελληνιστική κοινή

ψευτο-κοσμιότητα

ελληνιστική κοινή


Ἀλφιτώ

: Ἀλφιτώ < → λείπει η ετυμολογία

φανταστικό πλάσμα (μπαμπούλας), με το οποίο οι τροφοί φόβιζαν τα παιδάκια

ελληνιστική κοινή


Μορμώ

: Μορμώ < → λείπει η ετυμολογία

Μορμών

και με πληθυντικό


ἐντόσθια

: ἐντόσθια < ουδέτερο του ἐντόσθιος


ἀκληρία

: ἀκληρία < ἀ- + κλῆρος


ἐλαΐς

: ἐλαΐς < ἐλαία + -ίς • Η Ετυμολογία χρειάζεται ανάπτυξη με τεκμηρίωση. Μπορείτε να βοηθήσετε;

''αττικός τύπος''

πληθυντικός:

ἐλᾷδες

πληθυντικός:

ἔλαιον

και δείτε το ομόρριζο


ἀκονητής

: ἀκονητής < ἀκονάω < ἀκόνη

ακονητής, ακονιστής


ἐπαγγελία

: ἐπαγγελία < ἐπαγγέλλομαι


πράκτωρ

: πράκτωρ < θέμα πρακ- όπως στο ρήμα πράττω < *πράγ-jω με τροπή [ɡ] > [k] πριν από [t] + -τωρ

Αρχαίες ελληνικές λέξεις με επίθημα -πράκτωρ στο Βικιλεξικό

ποιητικός τύπος του πρακτήρ / πρηκτήρ
αυτός που πράττει, που εκτελεί κάτι

ποιητικός τύπος του πρακτήρ / πρηκτήρ
εργάτης, εργαζόμενος

ποιητικός τύπος του πρακτήρ / πρηκτήρ
τιμωρός, εκδικητής

κατ’ επέκταση

ποιητικός τύπος του πρακτήρ / πρηκτήρ
φοροεισπράκτορας

ελληνιστική σημασία

ποιητικός τύπος του πρακτήρ / πρηκτήρ
που απαιτεί την πληρωμή


πεῖνα

: πεῖνα < αβέβαιης ετυμολογίας

σφοδρή επιθυμία, πόθος


πείνη

ιωνικός τύπος του πεῖνα


ἀλληγορία

: ἀλληγορία < ἀλληγορέω < (ἄλλος) ἀλλ- + -ηγορέω (ἀγορεύω < ἀγορά)

ελληνιστική κοινή

μεταφορική γλώσσα

ελληνιστική κοινή


χίμαρος

: χίμαρος < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή *ǵʰeym- (χειμώνας, λευκός)

θηλαστικό ζώο


χίμαρος

χίμαρος
ἡ
χίμαρος
αἱ
χίμαροι
τῆς
χιμάρου
τῶν
χιμάρων
τῇ
χιμάρῳ
ταῖς
χιμάροις
τὴν
χίμαρον
τὰς
χιμάρους
χίμαρε
χίμαροι
τὼ
χιμάρω
τοῖν
χιμάροιν

άλλη μορφή του χίμαιρα


Τρικκαῖος

Τρικκαῖος
-ου

: Τρικκαῖος < Τρίκκ(η) + -αῖος

ο κάτοικος της Τρίκκης

πατριδωνυμικό


ἄνδρας

: ἄνδρας < από την αιτιατική του ἀνήρ «τὸν ἄνδρα» + -ς

ελληνιστική κοινή


ἄνδρας

αιτιατική πληθυντικού του ἀνήρ


ἄνερ

κλητική ενικού του ἀνήρ


ᾀσματοκάμπτης

ᾀσματοκάμπτης

: ᾀσματοκάμπτης < ᾆσμα + κάμπτω

αυτός που τραγουδώντας λυγίζει τη φωνή του, επιχειρεί κοινώς τσακίσματα


ᾀσμάτιον

: ᾀσμάτιον < ᾆσμα, ᾄσματος (ᾀσματ-) + υποκοριστικό επίθημα -ιον

υποκοριστικό του ᾆσμα: μικρό τραγούδι, μικρή λυρική ᾠδή


ᾆσμα

: ᾆσμα < ᾄδω

τραγούδι, λυρική ᾠδή


ᾄσμασι

δοτική πληθυντικού της λέξης ᾆσμα


ᾀσμάτων

γενική πληθυντικού της λέξης ᾆσμα


ᾄσματα

ονομαστική, αιτιατική και κλητική πληθυντικού της λέξης ᾆσμα


ᾄσματι

δοτική ενικού της λέξης ᾆσμα


ᾄσματος

γενική ενικού της λέξης ᾆσμα


ᾀσματοκάμπτου

γενική ενικού της λέξης ᾀσματοκάμπτης


μῆνι

κλητική ενικού της λέξης μῆνις


μῆνιν

αιτιατική ενικού του μῆνις


μήνιι

δοτική ενικού της λέξης μῆνις


μήνιος

γενική ενικού της λέξης μῆνις


μήνιδι

δοτική ενικού της λέξης μῆνις


μήνιδος

γενική ενικού της λέξης μῆνις


ῥέκτης

: ῥέκτης (ελληνιστική κοινή) < (αρχαία ελληνική ῥέζω) θέμα ῥεκ- + -της, παράλληλος τύπος του αρχαίου ῥεκτήρ (εργαζόμενος, αυτός που δρα)

κακορρέκτης

διαφορετικό το

κακορέκτης

διαφορετικό το

ενεργός, δραστήριος

ελληνιστική κοινή


ἀδωνιασμός

: ἀδωνιασμός < Ἄδωνις + -ισμός

ο θρήνος προς τον Άδωνιν κατά τον εορτασμό του


κῆπος

: κῆπος < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή *keh₂po- (γη, κήπος)

κηπίδιον

υποκοριστικό

κηπίον

υποκοριστικό

κήπος, περιβόλι, φυτεία

※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ὀδύσσεια, 4 (δ. Τὰ ἐν Λακεδαίμονι.), στίχ. 737 (στίχοι 735-737)

ἀλλά τις ὀτρηρῶς Δολίον καλέσειε γέροντα, | δμῶ᾽ ἐμόν, ὅν μοι δῶκε πατὴρ ἔτι δεῦρο κιούσῃ, | καί μοι κῆπον ἔχει πολυδένδρεον,
#::: Μα τώρα κάποια πρόθυμα τον γέροντα Δολίο να καλέσει, | δικό μου δούλο — μου τον χάρισε ο πατέρας μου τότε που ξεκινούσα | νά ᾽ρθω εδώ, κι αυτός φροντίζει το πολύδεντρό μου περιβόλι.
#::: Μετάφραση σε πεζό (2006): Δημήτρης Ν. Μαρωνίτης, @greek‑language.gr

γενικά ο περίφρακτος καλλιεργούμενος χώρος

είδος κοψίματος και διακοσμήσεως των μαλλιών


ὀμβροδέκτης

: ὀμβροδέκτης < αρχαία ελληνική ὄμβρ(ος) + -ο- + δέκτης (< δέχομαι)

ελληνιστική κοινή


σίναπι

σίναπι
σῐνᾱπῐ

: σίναπι (ελληνιστική κοινή): Η σημασία ταυτίζεται με την αρχαία ελληνική νᾶπυ. Οι δύο τύποι δεν εξηγούνται μορφολογικά και γι' αυτό θεωρούνται πιθανά δάνεια.
: Άλλες υποθέσεις: • Η Ετυμολογία χρειάζεται ανάπτυξη με τεκμηρίωση. Μπορείτε να βοηθήσετε; ή προέλευσης από την προελληνική

σιναπίδιον

υποκοριστικό

σινάπιον

υποκοριστικό


γηροκομεῖον

γηροκομεῖον
-ου

: γηροκομεῖον (ελληνιστική κοινή) < γηρο- + -κομεῖον < γηροκόμος, γηροκομέω

γηροκομείο, φιλανθρωπικό ίδρυμα για γέροντες

→ χρειάζεται παράθεμα


θηριοτροφεῖον

θηριοτροφεῖον
-ου

: θηριοτροφεῖον < θηριοτρόφ(ος) + -εῖον. Μορφολογικά αναλύεται σε αρχαία ελληνική θηρί(ον) + -ο- + τροφεῖον < τρέφω

θηριοτροφείο

ελληνιστική κοινή


ἅλυσις

: ἅλυσις < → λείπει η ετυμολογία
: ΑΠΟΓΟΝΟΙ: ⇘ νέα ελληνικά: άλυσος

αλυσίδα (γυναικείο κόσμημα)


εἰκασία

: εἰκασία < εἰκάζω

αναπαράσταση

εἰσελθὼν μὲν γάρ ποτε πρὸς Παρράσιον τὸν ζωγράφον καὶ διαλεγόμενος αὐτῷ͵ Ἆρα͵ ἔφη͵ ὦ Παρράσιε͵ γραφική ἐστιν εἰκασία τῶν ὁρωμένων; (Ξενοφών, Απομνημονεύματα, 3.10.1.5)

εικασία, υπόθεση

η κατώτερη βαθμίδα κατανόησης της πραγματικότητας που βασίζεται στις εικόνες, τα είδωλα των πραγματικών όντων

στον Πλάτωνα

Ἀρκέσει οὖν͵ ἦν δ΄ ἐγώ͵ ὥσπερ τὸ πρότερον͵ τὴν μὲν πρώτην μοῖραν ἐπιστήμην καλεῖν͵ δευτέραν δὲ διάνοιαν͵ τρίτην δὲ πίστιν καὶ εἰκασίαν τετάρτην· (Πλάτων, Πολιτεία, 534.a.1)


ἀπληστία

: ἀπληστία < ἀ- + πίμπλημι

απληστία (ακόρεστη επιθυμία για φαγητό ή πλούτο κ.λπ.)


κατανάγκη

: κατανάγκη (ελληνιστική κοινή) < κατ-] + αρχαία ελληνική ἀνάγκη

μεγάλη ανάγκη

μαγικό φίλτρο

φυτό (είδος βίκου: Ornithopus compressus) απ' το οποίο παρασκευάζονταν μαγικά φίλτρα


καρκινοβάτης

καρκινοβάτης

: καρκινοβάτης < καρκίνος + βάτης (< βαίνω)

αυτός που βαδίζει σαν τον κάβουρα


δενδρολίβανον

δενδρολίβανον

: δενδρολίβανον < δένδρον + λίβανος

δεντρολίβανο


καταγώγιον

: καταγώγιον < κατάγω < κατά + ἄγω

επιπλέον αμοιβή για τη μεταφορά

ουδέτερο, μόνο στον πληθυντικό καταγώγια: (θρησκεία) σικελική εορτή για την επάνοδο περιστεριού από το πέλαγος

ουσιαστικοποιημένο


ἄλειμμα

: ἄλειμμα < ἀλείφ(ω) + -μα
: ΑΠΟΓΟΝΟΙ: ⇒ νέα ελληνικά: άλειμμα


ὑπεξαίρεσις

ὑπεξαίρεσις
-εως

: ὑπεξαίρεσις (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική ὑπεξαιρέ(ω) / ὑπεξαιρῶ (αφαιρώ χρήματα κρυφά) + -σις. Μορφολογικά αναλύεται σε ὑπ- + ἐξαίρεσις < ἐξ- + αἵρεσις.

η αφαίρεση μικρού μέρους ή τμήματος

κατ’ επέκταση

η διαπραγμάτευση ενός θέματος ως ιδιαίτερου ή εξαιρετικού και (συνήθως) η προταξή του


δυνάμεις

ονομαστική, αιτιατική και κλητική πληθυντικού του δύναμις


δημογέροντες

δημογέροντες

ονομαστική και κλητική πληθυντικού του δημογέρων

(ουσιαστικοποιημένο) άρχοντες, οι ευγενείς


διάκενα

ονομαστική, αιτιατική και κλητική πληθυντικού του διάκενον


ἐλελίσφακος

: ἐλελίσφακος < ἐλελί(ζω) + σφάκος

το φυτό φασκομηλιά (αλισφοκιά, σφακιά) (Salvia triloba, Salvia officinalis)

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Ἱπποκράτης, Γυναικεῖα, (De muliebribus), 1.63, p.130, @scaife.perseus

ἑψεῖν δὲ ἐν τῷ ὕδατι καὶ κισθὸν καὶ ἐλελίσφακον.

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Ἱπποκράτης, Γυναικεῖα, (De muliebribus), 2.202, @scaife.perseus

Ἢν ἀνεμωθῶσιν αἱ ὑστέραι, ἡδύσματα πάντα [ἃ] ἐς τὸ μύρον ἐμβάλλεται, καὶ δάφνη, καὶ μυρσίνη, καὶ ἐλελίσφακος, κέδρου τε πρίσματα καὶ κυπαρίσσου·


τάπητες

ονομαστική και κλητική πληθυντικού του τάπης


κρέατα

ονομαστική, αιτιατική και κλητική πληθυντικού του κρέας

ελληνιστική κοινή

άλλες μορφές: κρέα (αρχαιότερος τύπος)


φυτά

ονομαστική, αιτιατική και κλητική πληθυντικού του φυτόν


χρώματα

ονομαστική, αιτιατική και κλητική πληθυντικού του χρῶμα δείτε σημασίες για τον πληθυντικό


ἀψινθία

: ἀψινθία (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική ἀψίνθιον

άλλη μορφή του ἀψίνθιον

ελληνιστική κοινή


ἄψινθος

άλλη μορφή του ἀψίνθιον


ὀρυμαγδός

: ὀρυμαγδός < → λείπει η ετυμολογία

ορυμαγδός, ισχυρός θόρυβος, βοή, κρότος (από συγκεχυμένους άναρθρους ήχους)


ἑορτή

: ἑορτή < → λείπει η ετυμολογία

※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Σοφοκλῆς, Οἰδίπους Τύραννος, στίχ. 1490 (1489-1491)

ποίας γὰρ ἀστῶν ἥξετ᾽ εἰς ὁμιλίας, | ποίας δ᾽ ἑορτάς, ἔνθεν οὐ κεκλαυμέναι | πρὸς οἶκον ἵξεσθ᾽ ἀντὶ τῆς θεωρίας;
#::: γιατί πού θα πάτε, | σε ποιά του λαού σύναξη ή γιορτή, | χωρίς να μου γυρίσετε κλαμένες | αντίς με τη χαρά απ᾽ το πανηγύρι;
#:::Μετάφραση (1942): Ιωάννης Γρυπάρης @greek‑language.gr

διασκέδαση, τέρψη


ὁρτή

ιωνικός τύπος του ἑορτή


κεφάλαιον

το πρώτιστο, το πολύ σπουδαίο

το σύνολο, η κορυφή

"Σήμερον τῆς σωτηρίας ἡμῶν τὸ κεφάλαιον" (αρχή τροπαρίου Χριστουγέννων)

η περίληψη, συμπέρασμα

χρηματικό ποσό


ἄβαξ

ἄβαξ < αβέβαιης ετυμολογίας

Κατηγορία:Σελίδες που χρειάζονται επιμέλεια (ελληνικά)

σανίδα ή πλάκα για την καταμέτρηση ψήφων

※ 4ος αιώνας πκε ⌘ Αριστοτέλης, Ἀθηναίων πολιτεία Arist.Ath.69.1@perseus.tufts.edu

πάντες δ᾽ ἐπειδὰν ὦσι διεψηφισμένοι, λαβόντες οἱ ὑπηρέται τὸν ἀμφορέα τὸν κύριον, ἐξερῶσι ἐπὶ ἄβακα τρυπήματα ἔχοντα ὅσαιπερ εἰσὶν αἱ ψῆφοι, ἵν᾽ αὗται φανεραὶ προκείμεναι καὶ εὐαρίθμητοι ὦσιν, καὶ τὰ τρυπητὰ καὶ τὰ πλήρη δῆλα τοῖς ἀντιδίκοις. οἱ δὲ ἐπὶ τὰς ψήφους εἰληχότες διαριθμοῦσιν αὐτὰς ἐπὶ τοῦ ἄβακος, χωρὶς μὲν τὰς πλήρεις, χωρὶς δὲ τὰς τετρυπημένας. καὶ ἀναγορεύει ὁ κήρυξ τὸν ἀριθμὸν τῶν ψήφων, τοῦ μὲν διώκοντος τὰς τετρυπημένας, τοῦ δὲ φεύγοντος τὰς πλήρεις: ὁποτέρῳ δ᾽ ἂν πλείων γένηται, οὗτος νικᾷ, ἂν δὲ ἴσαι, ὁ φεύγων.

→ λείπει η μετάφραση

πίνακας αριθμητικός

ελληνιστική σημασία

πλάκα επάνω στην οποία παίζεται τάβλι, ζατρίκιο κλπ

ελληνιστική σημασία

ελληνιστική σημασία

βάση κιονόκρανου

ελληνιστική σημασία

αρχιτεκτονική

λατινική abacus στον Βιτρούβιο

ἄβακες: παγκάκια θεάτρου

ελληνιστική σημασία

στον πληθυντικό

σύστημα γραμμών, με το οποίο υπολογίζονται τα διάφορα στοιχεία βολής (αβάκιον αναγωγής)

ελληνιστική σημασία στρατιωτικός όρος


ἄβαξ

ἄβαξ < αβέβαιης ετυμολογίας

άλλη μορφή του ἀβακής στο ⌘ Lexicon Rhetoricum


ἀγελάτης

ἀγελάτης < ἀγέλ(η) + -λάτης < ἐλαύνω

ο αρχηγός της αγέλης (ή του πλήθους)

αρχηγός των δεκαεπτάχρονων νέων στη Μινωική Κρήτη

αρχηγός των επτάχρονων παιδιών στη Σπάρτη


ἀρά

: ἀρά < → λείπει η ετυμολογία

ευχή, προσευχή

κατάρα, ιδιαίτερα θρησκευτική

καταστροφή, όλεθρος

Ἀρά: η θεά της εκδίκησης και του ολέθρου


ἀρή

ιωνικός τύπος του ἀρά


ἑτεροδοξία

: ἑτεροδοξία < ἑτερόδοξος < ἕτερος + δόξα

διαφορετική γνώμη ή άποψη

εσφαλμένη γνώμη ή άποψη

αίρεση, το να είναι κανείς αιρετικός

μεσαιωνική ελληνική


ἀλλοδοξία

: ἀλλοδοξία < ἀλλόδοξος < ἄλλος + δόξα

διαφορετική ή εσφαλμένη γνώμη ή άποψη

επαναστατική γνώμη ή άποψη


ὁμοδοξία

: ὁμοδοξία < ὁμόδοξος < ὁμοῦ + δόξα

ομοφωνία, ομογνωμοσύνη, ομοφροσύνη


σχοινίλος

σχοινίλος
-ου

: σχοινίλος < σχοῖν(ος) + -ίλος

η σουσουράδα


σχοινίκλος

σχοινίκλος
-ου

: σχοινίκλος < σχοινίλος με -ικλ- κατά το ... • Η Ετυμολογία χρειάζεται ανάπτυξη με τεκμηρίωση. Μπορείτε να βοηθήσετε; < σχοῖνος

άλλη μορφή του σχοινίλος η σουσουράδα


κιναίδιον

: κιναίδιον < κίναιδος

η σουσουράδα


στράγξ

: στράγξ < → λείπει η ετυμολογία

σταγόνα που πέφτει από μικρή τρύπα


ἀγελάς

: ἀγελάς (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική ἀγέλη < ἄγω

που ανήκει σε αγέλη, το ζώο (συνήθως μεγάλο βόδι) που είναι μέλος ενός κοπαδιού ζώων

ελληνιστική κοινή

※ Σχόλιο για το «φορβάδος ἀμφὶ βοός» στον στίχο 89 για: ⌘ Απολλώνιος ο Ρόδιος, Ἀργοναυτικά, 2.88β - Apollonii Rhodii Argonautica, August Wessaurer, επιμ., Sumptibus et typis B. G. Teubneri, 1828, τόμοι 2, σελ.77@books.google Sch.A.R.2.88b

V.89. Φορβάδος ἀμφὶ βοός. Ὑπὲρ (ἀγελάδος καὶ) νομάδος καὶ εὐτραφοῦς βοός. Ἵνα τὸ τῆς κατανομῆς ὄνομα πλέον καὶ μεῖζον τῇ βοῒ δοίη τὸ σῶμα καὶ τὸ κάλλος. [Περὶ γὰρ εὐπρεπεστέρας βοός, τοιαύτη δὲ ἡ εὔτροφος, εἰκὸς αὐτοὺς μᾶλλον μάχεσθαι.]


ἐπίκλην

: ἐπίκλην < ἐπικαλέω < καλέω/καλῶ

αιτιατική ενικού του ἐπίκλη (=επίκληση)· απαντά μόνο η αιτιατική πτώση


ῥάδιξ

: ῥάδιξ < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή ρίζα *wréh₂ds. Συγγενές με τη λατινική radix


σφηκίσκος

: σφηκίσκος < σφήξ

χοντρό ξύλο που απολήγει σε ψιλό όπως η ουρά της σφήκας

δοκός οροφής αρχαίων κτιρίων.


ἀλωπεκῆ

: ἀλωπεκῆ < ἀλώπηξ

αττικός τύπος του ἀλωπεκέη: αλωπεκή, δέρμα αλεπούς


ἀλώπηξ

: ἀλώπηξ < προγενέστερος τύπος *alōpēḱos, *alṓpāks. Πιθανόν έχει σχέση με την πρωτοϊνδοευρωπαϊκή ρίζα *h₂lōp-eh₂-s < *h₂lop-. Απαντάει παρόμοιος τύπος σε πολλές χώρες γύρω από τη Μεσόγειο

θηλαστικό ζώο

ένα είδος (ιπτάμενου) σκίουρου

θηλαστικό ζώο

είδος καρχαρία

πονηρός, πανούργος

ἀλώπεκες:
μυς κοντά στα νεφρά

στον πληθυντικό

ἀλώπεκες:
είδος αρχαίου χορού

στον πληθυντικό


ἀλώπεκες

ονομαστική και κλητική πληθυντικού του ἀλώπηξ


ἐτησίαι

: ἐτησίαι < ἔτος. Ο ενικός ὁ ἐτησίας απαντά μόνο στην ελληνιστική κοινή

τα μελτέμια, οι ετησίες


τάξεων

γενική πληθυντικού του τάξις


νήσου

γενική ενικού του νῆσος


νήσων

γενική πληθυντικού του νῆσος


χερσονήσου

γενική ενικού του χερσόνησος