-ισμός

: -ισμός < (διαχρονικό δάνειο) ελληνιστική κοινή -ισμός < αρχαία ελληνική -μός + συνοπτικό θέμα -ισ- ρημάτων σε -ίζω
: για σύγχρονους όρους < άμεσο δάνειο από τη γαλλική -isme ή την (άμεσο δάνειο) αγγλική -ism ή τη (άμεσο δάνειο) νεολατινική -ismus

Νεοελληνικές λέξεις με επίθημα -ισμός στο Βικιλεξικό

παραγωγικό επίθημα για το σχηματισμό αρσενικών ουσιαστικών:

που προέρχονται από ρήματα με κατάληξη -ίζω και εκφράζουν την αντίστοιχη ενέργεια

θερισμός, εξανδραποδισμός

που δηλώνουν ένα σύστημα ιδέων

καπιταλισμός, καλβινισμός, χριστιανισμός, φιλελευθερισμός, κομμουνισμός, αναρχισμός

που δηλώνουν μια πρακτική ή μια πολιτική βασισμένη στις αρχές κάποιου

βενιζελισμός, θατσερισμός

που δηλώνουν μια συμπεριφορά ή μια τάση με συγκεκριμένα χαρακτηριστικά

ιδρυματισμός, υπερεγωισμός, σαπφισμός

που δηλωνουν λογοτεχνικό ή καλλιτεχνικό ρεύμα με ορισμένες αρχές

ρομαντισμός, κυβισμός, εξπρεσιονισμός

που δηλώνουν ένα φαινόμενο

φθορισμός, υδραργυρισμός, ηλεκτρομαγνητισμός


-ισμός

: -ισμός
:* σπανιότερα < ουσιαστικά σε -ημός ή ρήματα σε -ῶ + -ισμός κατά τα ουσιαστικά σε -μός από ρήματα σε -ίζω
:* ή λέξεις από την (κληρονομημένο) ελληνιστική κοινή -ισμός < αρχαία ελληνική -μός + συνοπτικό θέμα -ισ- ρημάτων σε -ίζω
:* αλλά συνήθως: → δείτε το επίθημα -μός

Μεσαιωνικές ελληνικές λέξεις με επίθημα -ισμός στο Βικιλεξικό

-μός Μεσαιωνικές ελληνικές λέξεις με επίθημα -μός στο Βικιλεξικό

παραγωγικό επίθημα για το σχηματισμό ουσιαστικών που εκφράζουν την αντίστοιχη ενέργεια

ἀναψηλαφῶ > ἀναψηλαφισμός

ἀποκαταντῶ > ἀποκαταντισμός

κεντῶ > κεντισμός

διαλαλημός > διαλαλισμός


-ισμός

: -ισμός (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική -μός + συνοπτικό θέμα -ισ- ρημάτων σε -ίζω σε επέκταση (με επανανάλυση) για παράγωγα από νεολογικά ελληνιστικά ουσιαστικά

Αρχαίες ελληνικές λέξεις με επίθημα -ισμός στο Βικιλεξικό

-μός Αρχαίες ελληνικές λέξεις με επίθημα -μός στο Βικιλεξικό

παραγωγικό επίθημα για το σχηματισμό ουσιαστικών

χριστιανός > χριστανισμός

δείτε και το αρχαίο -μός όπως μηδίζω > μηδισ-μός > μηδισμός


-λογία

: -λογία < (διαχρονικό δάνειο) αρχαία ελληνική -λογία < -λόγος < λόγος (μελέτη)
:* για σύγχρονους όρους < λόγιο ενδογενές δάνειο: διαγλωσσική ορολογία όπως γαλλική -logie, αγγλική -logy < αρχαία ελληνική -λογία

Νεοελληνικές λέξεις με επίθημα -λογία στο Βικιλεξικό

δεύτερο συνθετικό αφηρημένων θηλυκών ουσιαστικών που δηλώνει

την ενέργεια ρημάτων σε -λογώ ή το αποτέλεσμα του ρήματος από ουσιαστικά σε -ση

ψευδολογώ > ψευδολογία

βαθμολογώ > βαθμολόγηση > βαθμολογία

η επιστήμη ή η δραστηριότητα η σχετική με αυτό που δηλώνει το πρώτο συνθετικό

ανθρωπολογία, αρχαιολογία, βιολογία


-λογία

: -λογία < (κληρονομημένο) αρχαία ελληνική -λογία < -λόγος < λόγος

Μεσαιωνικές ελληνικές λέξεις με επίθημα -λογία στο Βικιλεξικό

την ενέργεια ρημάτων σε -λογῶ

ἀργολογῶ (φλυαρώ)> ἀργολογία (φλυαρία)

την ιδιότητα ουσιαστικών σε -λoγος

εὐμορφόλογος > εὐμορφολογία (αστεϊσμός)

τη μελέτη, την ενασχόληση με αυτό που δηλώνει το πρώτο συνθετικό

μετρολογία, θεολογία


-λογία

: -λογία < -λόγος < λόγος (μελέτη)
:* για τη σημασία «συλλέγω» < λέγω (στη σημασία: συλλέγω)

Αρχαίες ελληνικές λέξεις με επίθημα -λογία στο Βικιλεξικό

την ενέργεια ρημάτων σε -λογέω στη σημασία «λέω, μιλώ»

κακολογέω > κακολογία

ἀπολογέομαι > ἀπολογία

(ελληνιστική σημασία) την ενέργεια ρημάτων σε -λογέω στη σημασία «συλλέγω, μαζεύω»

ἀνθολογέω (μαζεύω λουλούδια) > ἀνθολογία

μετεωρολογία, ὀστεολογία


-ism

Αγγλικές λέξεις με επίθημα -ism στο Βικιλεξικό


-ι

: -ι κατάληξη ουδετέρων ουσιαστικών: < (κληρονομημένο) μεσαιωνική ελληνική -ιν ή από το υποκοριστικό στην αρχαία ελληνική -ιον (παράδειγμα: αρχαία ελληνική παιδίον - νεοελληνικό παιδί χωρίς υποκοριστική σημασία)
: -ι και δείτε -ί

κατάληξη ουδέτερων ουσιαστικών

τραγούδι

(και υποκοριστικό) καρότσα > καρότσι


-ι

: -ι κατάληξη ουδετέρων ουσιαστικών < -ιν, -ιον, (υποκοριστικό), κληρονομημένο από την αρχαία ελληνική -ιον (παράδειγμα: αρχαία ελληνική ἀκάνθιον - μεσαιωνικό ἀκάνθιν, ἀκάνθι χωρίς υποκοριστική σημασία)
: -ι και δείτε -ί

κατάληξη ουδέτερων ουσιαστικών

ἀκάνθι (αγκάθι)

κομπολόγι

ἐνοίκιον > ἐνοίκι

διάβα > διάβι


-ις

: -ις < (διαχρονικό δάνειο) αρχαία ελληνική -ις (Δείτε και -ίς < -ίς)

για το σχηματισμό λόγιων θηλυκών ουσιαστικών από τα αντίστοιχά τους αρσενικά

προστάτης > προστάτις

δείτε και → -ιδα (στη δημοτική)

κατάληξη λόγιων μονογενών και μονοκατάληκτων επιθέτων

εὔελπις > εύελπις

ῥίψασπις > ρίψασπις

-ις (ή -ίς) : κατάληξη λόγιων θηλυκών ουσιαστικών της καθαρεύουσας από τα αρχαία ελληνικά

ἀρθρῖτις > αρθρίτιδα, αἰγιαλῖτις > αιγιαλίτιδα

δείτε και → -ιδα (στη δημοτική)

δείτε και θηλυκά σε -σις


-ις

: ις < (κληρονομημένο) αρχαία ελληνική -ις (ή -ίς < -ίς)

δείτε τα θηλυκά σε -σις


-ις

: ις (ή -ίς) < → λείπει η ετυμολογία

κατάληξη λόγιων μονογενών και μονοκατάληκτων επιθέτων → λείπει η κλίση

εὔελπις, ῥίψασπις

κατάληξη τριτόκλιτων θηλυκών ουσιαστικών (δείτε και -ίς) → λείπει η κλίση

ἀρθρῖτις, αἰγιαλῖτις

δείτε και θηλυκά σε -σις

δείτε τα νέα ελληνικά σε -ιδα


-ω

: -ω (κατάληξη ρημάτων) < (κληρονομημένο) αρχαία ελληνική -ω (δείτε και -ώ, -ῶ)
: -ω (επίθημα θηλυκών) < (κληρονομημένο) μεσαιωνική ελληνική -ω < σλαβικής προέλευσης -o (κατάληξη κλητικής κύριων ονομάτων που θεωρήθηκε ονομαστική. Π.χ. κλητική: Katinko, με ονομαστική: Katinka). Με επέκταση σε άλλα κύρια ονόματα, και σε προσηγορικά.
: -ω (κατάληξη επιρρημάτων) < (κληρονομημένο) αρχαία ελληνική -ω

κατάληξη ρημάτων α΄ συζυγίας (παθητική φωνή: -ομαι)

γράφω, λέγω

→ δείτε και -άω της ασυναίρετης β' συζυγίας, α' τάξης (παθητική φωνή: ‑ιέμαι) βρομάω, αγαπάω

→ δείτε και -ώ

κατάληξη θηλυκών
κυρίων ονομάτων:

Βασίλω, Διαμάντω, Μαλάμω

κατάληξη θηλυκών

προσηγορικών (με απαξιωτικό ή μειωτικό ύφος)

σουρτούκης > σουρτούκω, τσουράπι > τσουράπω

κατάληξη επιρρημάτων

πάνω, κάτω, οσονούπω, τριγύρω, χάμω


-ως

: -ως < αρχαία ελληνική -ως, -ῶς

χρησιμοποιείται για τον σχηματισμό επιρρημάτων

καλός --> καλώς

συνεπής --> συνεπώς

ευχάριστος --> ευχαρίστως


-αῖος

: -αῖος < ουσιαστικά, κύρια ονόματα, τοπωνύμια ή επιρρήματα + -ιος. Δείτε και -ιαῖος

κατάληξη επιθέτων που δήλωνε σε σχέση με το όνομα ή το επίρρημα από το οποίο είχε παραχθεί

καταγωγή (πατριδωνυμικά)

Μυτιλήνη, Μυτιληνα- + -ιος > Μυτιληναῖος, Μυτιληναία, Μυτιληναῖον

ἀγορά, ἀγορα- + -ιος > ἀγοραῖος

ιδιοκτησία, πηγή, στενό συσχετισμό ή κάτι που άρμοζε

ράγδην, ραγδ- + -αῖος > ραγδαῖος

χέρσος, χερσ[ο] + -αῖος > χερσαῖος

κατάληξη ανδρικών ονομάτων

ἀρετή, ἀρετα- > Ἀρεταῖος


-είος

-είος
-α
-ο
-ειος
-α
ο

: -είος < (διαχρονικό δάνειο) αρχαία ελληνική -εῖος σε λέξεις από τα αρχαία ελληνικά

κατάληξη επιθέτων που δηλώνει σχέση με την πρωτότυπη λέξη

οικείος, γυναικείος, ανδρείος


-ηρός

: -ηρός < (διαχρονικό δάνειο) αρχαία ελληνική -ηρός σε αρχαίες λέξεις < λέξεις με θέμα που έληγε σε -η + -ρός

κατάληξη επιθέτων (στο αρσενικό γένος) που δηλώνει ότι κάποιος έχει σε μεγάλο βαθμό την ιδιότητα που δηλώνει το πρώτο συνθετικό, ότι έχει πλησμονή, είναι πλήρης του πρώτου συνθετικού

λυπηρός (πολλή λύπη, πλήρης θλίψεων)

ηχηρός (πολύς θόρυβος, δυνατός θόρυβος)

δαπανηρός ( πολλές δαπάνες)


-ηρός

-ηρός
-ά
-όν

: -ηρός < λέξεις με θέμα που έληγε σε -η + -ρός όπως δαπανηρός με επέκταση σε άλλα θέματα

όπως στα νέα ελληνικά

πονηρός ( < πόνος)

μοχθηρός ( < μόχθος)


-ιδερός

-ιδερός
-η
-ο

: -ιδερός < ιδ(εί) + -ερός

Νεοελληνικές λέξεις με επίθημα -ιδερός στο Βικιλεξικό

επίθημα επιθέτων τα οποία αναφέρονται σε χρώμα το οποίο προσδιορίζει το πρώτο συνθετικό

ασπριδερός, μαυριδερός


-ικός

: -ικός < (κληρονομημένο) αρχαία ελληνική -ικός για δήλωση ιδιότητας, χαρακτηριστικών ή καταγωγής
:* για όρους που δηλώνουν επιστήμες, τέχνες < (διαχρονικό δάνειο) αρχαία ελληνική -ικός & (λόγιο δάνειο) διαγλωσσική ορολογία < νεολατινική -icus < λατινική -icus όπως αγγλικά -ic (π.χ. fanatic), γαλλικά -ique (π.χ. fanatique), γερμανικά -isch (π.χ. fanatisch)

-ικος

σπάνια στον προφορικό λόγο

Νεοελληνικές λέξεις με επίθημα -ικος στο Βικιλεξικό

σπάνια στον προφορικό λόγο

...που παράγονται από εθνικά ουσιαστικά. Δηλώνουν ότι το επίθετο προέρχεται από τη χώρα, την πόλη, την περιοχή ή γενικά από ένα σύνολο ανθρώπων.

Άγγλος > αγγλικός, Γάλλος > γαλλικός, Ρουμανία > ρουμανικός

...που παράγονται από προσηγορικά ουσιαστικά. Δηλώνουν κάτι που αναφέρεται ή ανήκει ή χαρακτηρίζει ή προέρχεται από το ομόρριζο ουσιαστικό

δημοκρατία > δημοκρατικός, μέτωπο > μετωπικός, λαός > λαϊκός

...που παράγονται από ρήματα. Δηλώνει ότι το προσδιοριζόμενο έχει την ιδιότητα ή την ικανότητα να κάνει αυτό που εκφράζει η πρωτότυπη λέξη ή είναι κατάλληλο γι' αυτό

δημιουργώ > δημιουργικός, πειθαρχώ > πειθαρχικός

...που σχηματίζουν αφηρημένα θηλυκά ουσιαστικά που δηλώνουν τέχνη, επιστήμη, μάθηση... (με ουσιαστικοποίηση του θηλυκού του επιθέτου στον ενικό αριθμό)

...που δηλώνουν τέχνη, επιστήμη ή μάθηση... (με ουσιαστικοποίηση του ουδετέρου του επιθέτου στον πληθυντικό αριθμό)

...απ' τα οποία προκύπτουν περιληπτικά ουσιαστικά (με ουσιαστικοποίηση του ουδετέρου του επιθέτου στον πληθυντικό αριθμό)

ασημικά, γυαλικά, λαχανικά

...που δηλώνουν τη συνομοταξία ή γενικά μεγάλη κατηγορία ζώων ή φυτών με κοινά χαρακτηριστικά (με ουσιαστικοποίηση του ουδετέρου του επιθέτου στον πληθυντικό αριθμό)

μηρυκαστικά, τρωκτικά

...που δίνουν τη γενική ονομασία παρεμφερών ασθενειών που αφορούν το μέρος του σώματος που εκφράζει η πρωτότυπη λέξη (με ουσιαστικοποίηση του ουδετέρου του επιθέτου στον πληθυντικό αριθμό)

εντερικά, μητρικά


-ικός

: -ικός < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή ρίζα επίθημα *-ko-, ενισχυμένο με το φωνήεν -i- (*i-ko-) από θέματα που έληγαν σε -i-.

δηλωτικό καταγωγής για το σχηματισμό εθνικών ονομάτων

Πελασγικός

επέκταση της σημασίας ως δηλωτικό
χαρακτηριστικών, ιδιότητων

κυρίως από την κλασική περίοδο και μετά

παῖς, παιδ- > παιδικός

φύσις > φυσικός

επέκταση της σημασίας ως δηλωτικό

επιστημονικών, φιλοσοφικών όρων της εποχής

κυρίως από την κλασική περίοδο και μετά

Οἰκονομικός (έργο του Ξενοφώντα)


-ιμος

-ιμος
-σιμος
-ξιμος
-ψιμος

: -ιμος < (κληρονομημένο) αρχαία ελληνική -ιμος

μεταρηματικό επίθημα επιθέτων που δηλώνουν ότι κάτι ή κάποιος είναι σε θέση, μπορεί ή πρέπει να δεχτεί την ενέργεια που εκφράζει το ρήμα

αρδεύω > αρδεύσιμος, φορολογώ > φορολογήσιμος

μετουσιαστικό επίθημα

σύνταξη > συντάξιμος


-ιμος

-ιμος
-σιμος
-ξιμος
-ψιμος

επίθημα για το σχηματισμό επιθέτων -ιμος

ἐρώτιμος (αξιολάτρευτος)

γελάσιμος


-ιμος

-ιμος
-σιμος
-ξιμος
-ψιμος

: -ιμος < -μος

μετουσιαστικό επίθημα επιθέτων που δηλώνουν, όπως και τα ρηματικά επίθετα σε -τος, ότι κάτι ή κάποιος είναι σε θέση, μπορεί ή πρέπει να δεχτεί μιαν ενέργεια

σκοπός > σκόπιμος

χρή > χρήσιμος


-ινος

: -ινος < (κληρονομημένο) αρχαία ελληνική -ινος

επίθημα για το σχηματισμό λόγιων επιθέτων από ουσιαστικά

δηλωτικό της ύλης από την οποία είναι φτιαγμένο όπως στην πρωτότυπη λέξη

μαρμάρινος

≈ συνώνυμα: -ένιος (προφορικό, όχι λόγιο) όπως στο μαρμαρένιος

πέτρινος

ή τα χαρακτηριστικά της προέλευσης

ανθρώπινος

ή δηλωτικό χρώματος

πράσινος


-ινος

: -ινος < επίθημα πρωτοϊνδοευρωπαϊκή *-iHnos < *-nós (-νος) σε λέξεις με θεματικό φωνήεν [i] (όπως πρωι-νός) και μετά, σε επανανάλυση με ‑ινός και ως δηλωτικό ύλης: ‑ινος

επίθημα δηλωτικό ύλης ή προέλευσης

κέδρινος

ἀνθρώπινος

ἐκείνινος (προερχόμενος από εκείνον)


-ινός

: -ινός < (κληρονομημένο) αρχαία ελληνική -ινός

επίθημα επιθέτων το οποίο δηλώνει
καταγωγή

πατρινός

επίθημα επιθέτων το οποίο δηλώνει
τόπο ή χρόνο

αντικρινός, χθεσινός

επίθημα επιθέτων το οποίο δηλώνει
ιδιότητα

αληθινός

επίθημα επιθέτων το οποίο δηλώνει
ζωική προέλευση

αγελαδινός, βοδινός


-ίσιμος

που μπορεί να γίνει αυτό που εκφράζει η ρίζα της λέξης

αθροίσιμος, αναγνωρίσιμος, εμφανίσιμος, συγκρίσιμος, συναγωνίσιμος, υπολογίσιμος

που αποβλέπει σε αυτό που εκφράζει η ρίζα της λέξης

κρίσιμος, νηστίσιμος


-ίσιος

-ίσιος
-α
-ο

: -ίσιος < (κληρονομημένο) ελληνιστική κοινή -ήσιος, μετουσιαστικό επίθημα που προήλθε από επίθετα σε ‑η‑σιος (όπως γνήσιος) και που είχε αυτονομηθεί (όπως στο ἐτ‑ήσιος). Στην αυτονόμηση του επιθήματος συνέβαλαν τα σε ‑ήσιος δηλωτικά τόπου. Για τα προερχόμενα από την υστερολατινική ‑ēnsis, το μακρό ē μετατράπηκε σε [i]. Δείτε και τις λέξεις τελματήσιος, μαρκήσιος.
:: * η γραφή με < ι >, πιο συνηθισμένη, αναλύεται από τον Ευάγγελο Πετρούνια στο Λεξικό Τριανταφυλλίδη, όπου η γραφή ‑ήσιος αφορά πατριδωνυμικά όπως Ιθακήσιος
:: * η γραφή με < η >, ακολουθείται στα λεξικά του Γεωργίου Μπαμπινιώτη, και υπάρχει στα λήμματα παλαιών λεξικών

προέρχεται ή ανήκει στην πρωτότυπο ουσιαστικό, όπως

τόπο, μέρος, είδος

βουνίσιος, βαπορίσιος, καλαμποκίσιος

δείτε και → -ινος, -ένιος

συχνά από ένα ζώο, με έμφαση σε ένα χαρακτηριστικό του

αετίσιος (αετήσια μάτια)

ταιριάζει σ' αυτό που εκφράζει η πρωτότυπη λέξη

παιδιακίσιος, παλικαρίσιος


-αλέος

-αλέος
-α
-ο

: -αλέος < αρχαία ελληνική -αλέος

επίθημα επιθέτων τα οποία δηλώνουν ιδιαίτερα ενισχυμένη την ιδιότητα της αρχικής λέξης


-τέος

: -τέος < (διαχρονικό δάνειο) αρχαία ελληνική -τέος

Νεοελληνικές λέξεις με επίθημα -τέος στο Βικιλεξικό

κατάληξη ρηματικών επιθέτων που δηλώνουν ότι το προσδιοριζόμενο πρέπει να υποστεί αυτό που ορίζει η ρηματική ρίζα

διδακτέος, εξεταστέος, προφυλακιστέος


-τέος

-τέος < → λείπει η ετυμολογία

Αρχαίες ελληνικές λέξεις με επίθημα -τέος στο Βικιλεξικό

κατάληξη ρηματικών επιθέτων που δηλώνουν ότι το προσδιοριζόμενο πρέπει να πάθει αυτό που ορίζει η ρηματική ρίζα


-ωπός

: -ωπός < (κληρονομημένο) αρχαία ελληνική -ωπός (μοιάζει με), σταδιακά, με υποκοριστική σημασία < πρωτοϊνδοευρωπαϊκής προέλευσης

επίθημα για το σχηματισμό υποκοριστικών επιθέτων που δηλώνουν

ότι το δεύερο συνθετικό έχει λίγο διαφοροποιημένο το χαρακτηριστικό που δηλώνεται στο πρώτο συνθετικό

άγριος - αγριωπός

χαρά, χαρούμενος - χαρωπός

δηλώνει παραλλαγή, μερική προσέγγιση στο χρώμα του α' συνθετικού (π.χ. κάπως ξανθός, όχι εντελώς ξανθός, που μοιάζει ξανθός)

ειδικά για επίθετα που δηλώνουν χρώμα

ξανθός - ξανθωπός

κίτρινος - κιτρινωπός


-ωπός

-ωπός
-ός
-όν

: -ωπός < θέμα -ωπ- + -ός < όπως στο ὄπ-ωπ-α (ως παρακεπίμενος του ὄψομαι, ὁράω) ή όπως στο ὤψ (όψη) (-ῶπις) < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή ρίζα *h₃ekʷ-

επίθημα για το σχηματισμό επιθέτων που εκφράζουν ότι κάτι μοιάζει με ό,τι δηλώνεται στο πρώτο συνθετικό

ἄγριος - ἀγριωπός

ξανθός - ξανθωπός


-ητής

-ητής < -τής

άλλη μορφή του -τής


-ίσκος

: -ίσκος < (διαχρονικό δάνειο) αρχαία ελληνική -ίσκος

με διατήρηση της υποκοριστικής σημασίας

υποκοριστικό

ναός - ναΐσκος

με περιορισμό της υποκοριστικής σημασίας

αστέρας - αστερίσκος

με απώλεια της υποκοριστικής σημασίας

ουρανός - ουρανίσκος

για επαγγέλματα, με μειωτική σημασία

υπάλληλος - υπαλληλίσκος

για ανδρικά επώνυμα

Καραΐσκος


-ίσκος

-ίσκος
-ίσκη

: -ίσκος < → λείπει η ετυμολογία

είχε υποκοριστική σημασία

υποκοριστικό

ἱέραξ, ἱέρακος (ἱερακ-) - ἱερακίσκος

ἄνθρωπος - ἀνθρωπίσκος

είχε μειωτική σημασία

ἄνθρωπος - ἀνθρωπίσκος (τιποτένιος)

δήλωνε σχέση ομοιότητας

νεανίας - νεανίσκος


-ιστής

-ιστής
-ίστρια

: -ιστής <
:* από ρήματα σε -ίζω < αρχαία ελληνική μεταρηματικό επίθημα -τής σε ρήματα σε -ίζω (στο θέμα -ισ-)
:* για οπαδούς θρησκειών, ιδεολογιών < (διαχρονικό δάνειο) ελληνιστική κοινή -ιστής & μεταφραστικό δάνειο από το λατινικό -ista μέσω γλωσσών όπως αγγλικά -ist, γαλλικά -iste

άλλη μορφή του -τής (& θηλυκό σπανίως (λαϊκότροπα) -ίστρα)

ρυθμίζω > ρυθμισ-τής > ρυθμιστής

μετασχηματίζω > μετασχηματιστής

ξεμυαλίζω > ξεμυαλιστής, θηλ. ξεμυαλίστρα

επίθημα που δηλώνει τον οπαδό μιας θεωρίας, θρησκείας, πολιτικής ιδεολογίας ή τον επιστήμονα τον ειδικευμένο σε έναν τομέα

ανθρωπιστής, θηλ. ανθρωπίστρια

βουδιστής, θηλ. βουδίστρια

ελληνιστής, θηλ. ελληνίστρια


-ίτης

: -ίτης < (κληρονομημένο) αρχαία ελληνική -ίτης
: για ξενόγλωσσους όρους < λόγιο ενδογενές δάνειο: γαλλική -ite ή γερμανική -it < αρχαία ελληνική -ίτης

επίθημα για το σχηματισμό αρσενικών ουσιαστικών που

δηλώνουν ότι το πρόσωπο έχει τα χαρακτηριστικά ή ανήκει στην πρωτότυπη λέξη

όπλο > οπλίτης

τέχνη > τεχνίτης

είναι κατάληξη για πατριδωνυμικά ονόματα

Κοζανίτης

Μακεδονίτης

είναι κατάληξη επωνύμων

Βαλαωρίτης

κατάληξη για μετάφαση ξένων όρων

γρανίτης

κατάληξη για λαϊκότροπα αρσενικά, αντί θηλυκών ουσιαστικών

η φλεβίτιδα (θηλυκό, ο φλεβίτης (αρσενικό)


-ίτης

: -ίτης < (κληρονομημένο) αρχαία ελληνική -ίτης

δηλώνουν ότι το πρόσωπο έχει τα χαρακτηριστικά ή προέρχεται από την πρωτότυπη λέξη

ἀκρίτης

ἐξωχωρίτης

Βαβυλωνίτης

αρσενικά με αλλαγή γένους από θηλυκά

ἀρθρίτης (θηλυκό ἀρθρῖτις)


-ίτης

: -ίτης < → λείπει η ετυμολογία

όπλον > ὁπλίτης

Αὐλωνίτης

είναι κατάληξη για πατρωνυμικά ονόματα, δηλώνοντας καταγωγή

Βενιαμίτης


-ονας

: -ονας < (διαχρονικό δάνειο) αρχαία ελληνική -ων, από την αιτιατική σε -ονα

κατάληξη αρσενικών επιθέτων ή ουσιαστικών που προέρχονται από λόγιες ή αρχαίες λέξεις σε -ων

-φρων > -φρονας: μετριόφρων > μετριόφρονας

ἀρχιτέκτων > αρχιτέκτονας

βραχίων > βραχίονας

Νεοελληνικές λέξεις με επίθημα -ονας στο Βικιλεξικό


-ορας

αυτοκράτορας

συμβουλάτορας


-ότης

-ότης
-ότητος

: -ότης < αρχαία ελληνική -της (θηλυκό), επίθημα σε ουσιαστικά με θέμα που έληγε σε -ο, με επέκταση στις μορφές -ότης, -ύτης > (νέα ελληνική) -ότητα, -ύτητα

Λέξεις της καθαρεύουσας με επίθημα -ότης στο Βικιλεξικό

Αρχαίες ελληνικές λέξεις με επίθημα -της στο Βικιλεξικό

Νεοελληνικές λέξεις με επίθημα -ότητα στο Βικιλεξικό

επίθημα της καθαρεύουσας σε αφηρημένα θηλυκά ουσιαστικά (από το οποίο προέκυψε στη δημοτική το μεταγενέστερο -ότητα)

ἀντιξοότης

ὠφελιμότης


-τήρας

: -τήρας < μεταρηματικό επίθημα παραγωγικό δραστικών ουσιαστικών από την αρχαία ελληνική -τήρ, από την αιτιατική ενικού ‑τῆρα

κατάληξη για το σχηματισμό αρσενικών ουσιαστικών που παράγονται από ρήματα και δηλώνουν

αντικείμενο, όργανο που κάνει την ενέργεια του ρήματος

ανακλαστήρας

αναπνευστήρας

βραστήρας

εκτοξευτήρας

το πρόσωπο που ενεργεί

κλητήρας


-ωμός

: -ωμός: → δείτε το επίθημα -μός

το επίθημα -μός, για το σχηματισμό ουσιαστικών από ρήματα που το θέμα τους λήγει σε ω-

γλιτώ(νω) > γλιτω-μός

σκοτώ(νω) > σκοτω-μός


-ώνας

-ώνας
-ιώνας
-εώνας

: -ώνας < (κληρονομημένο) αρχαία ελληνική -ών (μετουσιαστικό επίθημα), από την αιτιατική -ῶνα

παραγωγική κατάληξη / επίθημα μετουσιαστικών αρσενικών ουσιαστικών που δηλώνει

τον κατάλληλο τόπο

αγώνας

τον τόπο όπου συγκεντρώνονται αυτά που δηλώνει η πρωτότυπη λέξη

πεύκο > πευκώνας

αμπέλι > αμπελώνας

περιστέρι > περιστερώνας, περιστεριώνας & περιστερεώνας

πολλές φορές η παραγωγή γίνεται από τον λόγιο τύπο της πρωτότυπης λέξης

(ελιά) ελαία, αρχαία ελληνική ἐλαιών > ελαιώνας

(κότα) όρνιθα, αρχαία ελληνική ὀρνιθών > ορνιθώνας

(αγκάθι) άκανθα > ακανθώνας

αγκάθι > αγκαθιώνας


-αινα

: -αινα < (κληρονομημένο) αρχαία ελληνική -αινα, θηλυκή κατάληξη αρσενικών σε -ων με επέκταση και για αρσενικά με άλλες καταλήξεις
: για τα σύγχρονα γυναικείο επώνυμα που λήγους σε -αινα < από τη γενική ενικού του αρσενικού σε -αινας του ανδρικού επωνύμου

παραγωγικό επίθημα που σχηματίζει θηλυκά ουσιαστικά ζώων από το αρσενικό

λύκος > λύκαινα

και την κατάληξη -ίνα

παραγωγικό επίθημα για το σχηματισμό ανδρωνυμικών ονομάτων

που δηλώνει τη σύζυγο επαγγελματία ο οποίος προσδιορίζεται από το επάγγελμά του (συγκρίνετε την κατάληξη: -άς) ή την άσκηση του επαγγέλματος από τη γυναίκα

ψωμάς > ψωμάδαινα

και τις καταλήξεις -ού, -ίνα και -ισσα

που δηλώνει τη σύζυγο από το όνομα του συζύγου

οικείο όνομα

Γιώργος > Γιώργαινα

για τη σύζυγο, από το όνομα του συζύγου

προφορικό ή στη δημοτική

Καλλέργης > Καλλέργαινα

άκλιτα Γυναικεία επώνυμα με επίθημα -αινα, από το επώνυμο του συζύγου

ο κύριος Μιχάλαινας, η κυρία Μιχάλαινα

συγκρίνετε με τα κλιτά #μεσαιωνικά γυναικεία επώνυμα


-αινα

: -αινα < (κληρονομημένο) αρχαία ελληνική -αινα, θηλυκή κατάληξη αρσενικών σε -ων με επέκταση και για αρσενικά με άλλες καταλήξεις

λύκος > λύκαινα

δράκων, δράκος > δράκαινα

που δηλώνει τη σύζυγο κάποιου κυρίως από την ιδιότητά του

δούκας > δούκαινα

:Κατηγορία:Γυναικεία επώνυμα με επίθημα -αινα (μεσαιωνικά ελληνικά) από το όνομα ή το επώνυμο του συζύγου

κατ’ επέκταση

Δούκας > Δούκαινα

Ραούλ > Ραούλαινα (όπως η Ειρήνη Ραούλαινα Παλαιολογίνα)


-αινα

: -αινᾰ < θηλυκή κατάληξη αρσενικών σε -ων με επέκταση και για αρσενικά με άλλες καταλήξει • Η Ετυμολογία χρειάζεται ανάπτυξη με τεκμηρίωση. Μπορείτε να βοηθήσετε;

παραγωγικό επίθημα που σχηματίζει θηλυκά ουσιαστικά από αρσενικά σε -ων

λέων > λέαινα

δράκων > δράκαινα

Λάκων > Λάκαινα

με επέκταση και σε αρσενικά με διαφορετικές καταλήξεις

θεός > θέαινα

φαλλός > φάλλαινα

ὗς > ὕαινα

τρι- > τρίαινα


-εια

: -εια < (κληρονομημένο) αρχαία ελληνική -εια

κατάληξη προπαροξύτονων θηλυκών ουσιαστικών, πολλά από τα οποία παράγονται

από ρήματα, δηλώνοντας ενέργεια ή αποτέλεσμα

καλλιέργεια (< καλλιεργώ)

προσπάθεια (< προσπαθώ)

από δικατάληκτα επίθετα σε -ής, -ής -ές

αλήθεια (< αληθής)

συνέχεια (< συνεχής)

ακρίβεια (< ακριβής ή ακριβός)


-εια

κατάληξη προπαροξύτονων θηλυκών ουσιαστικών

ζηλεύω > ζήλεια


-εια

: -εια < → λείπει η ετυμολογία

Αρχαίες ελληνικές λέξεις με επίθημα -εια στο Βικιλεξικό

κατάληξη προπαροξύτονων αφηρημένων θηλυκών ουσιαστικών που παράγονται

από δικατάληκτα επίθετα σε -ής, -ής -ές

ἀλήθεια (< ἀληθής)

ἀσθένεια (< ἀσθενής)

ὠφέλεια (< ὠφελῶ)


-εία

: -εία < → λείπει η ετυμολογία

κατάληξη θηλυκών ουσιαστικών που παράγονται από ρήματα σε -εύω/-εύομαι

αγγαρεία, αλητεία, αλιεία, δουλεία, εκστρατεία, ερμηνεία, καπηλεία, παιδεία

κατάληξη ουσιαστικοποιημένων θηλυκών επιθέτων σε -ύς, -εία, -ύ

η ευθεία (γραμμή), η οξεία, η βαρεία


-εία

: -εία < → λείπει η ετυμολογία

θηλυκό επιθέτων σε -ύς, -εία, -ύ

πληθυντικός ουδέτερων ουσιαστικών σε -είο

σχολείο - σχολεία


-εία

: -εία < → λείπει η ετυμολογία

κατάληξη θηλυκών ουσιαστικών - εναλλάσσεται συχνά με το -ειά

ξενητεία & ξενητειά


-εία

: -εία < → λείπει η ετυμολογία

κατάληξη → ζητούμενο λήμμα


-ειά

: -ειά < (κληρονομημένο) μεσαιωνική ελληνική -ειά ή αρχαία ελληνική -εία με συνίζηση για αποφυγή της χασμωδίας

κατάληξη θηλυκών οξύτονων ουσιαστικών που παράγονται από ρήματα σε -εύω/-εύομαι

δουλεύω > δουλειά, γιατρεύω > γιατρειά


-ειά

: -ειά < θηλυκά σε -εία ή (κληρονομημένο) αρχαία ελληνική -εία με συνίζηση για αποφυγή της χασμωδίας

κατάληξη οξύτονων θηλυκών ουσιαστικών - συχνά εναλλάσσεται με το -εία

ζήλεια & ζηλεία & ζηλειά


-ήθρα

: -ήθρα < (κληρονομημένο) αρχαία ελληνική -θρα με τη συμπλήρωση του -η- προερχόμενη συνήθως από συνηρημένα ρήματα της αρχαίας ελληνικής: κολυμβῶ > κολυμβή-θρα < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή *-thra

παραγωγική κατάληξη θηλυκών που δηλώνει το όργανο, μέσο ή τόπο μιας ενέργειας

ουρήθρα, δαχτυλήθρα, τσουλήθρα


-ήθρα

: -ήθρα < → λείπει η ετυμολογία

δαχτυλήθρα


-ία

: -ία < αρχαία ελληνική -ία
: για σύγχρονους επιστημονικούς όρους < καταλήξεις αγγλικές (-ia, -y), γαλλικές (-ie) < λατινική -ia < αρχαία ελληνική -ία

επίθημα για τη δημιουργία αφηρημένων θηλυκών ουσιαστικών που εκφράζουν ό,τι η πρωτότυπη λέξη

παράγωγων από ρήματα

επιθυμ(ώ) > επιθυμία

παράγωγων από επίθετα

ψύχραιμ(ος) > ψυχραιμία

για επιστημονικούς όρους που δηλώνουν πάθηση ή απόκλιση από το φυσιολογικό

ακρομεγαλία

κατάληξη λόγιων, αρχαιοπρεπών θηλυκών επιθέτων από αρσενικά σε -ιος

αιώνιος (αρσενικό), αιωνία, όπως στην έκφραση αιωνία του η μνήμη


-ία

: -ία < (κληρονομημένο) αρχαία ελληνική -ία

ἀβροχία, δροσοφορία

κατάληξη λόγιων θηλυκών επιθέτων από αρσενικά σε -ιος

ἄξιος (αρσενικό), ἀξία (θηλυκό)


-ία

: -ία < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή *-h

επίθημα για τη δημιουργία μετονοματικών θηλυκών ουσιαστικών

ἄγγελ(ος) ἀγγελία

κατάληξη θηλυκών επιθέτων από αρσενικά σε -ιος

χθόνιος (αρσενικό), χθονία (θηλυκό)


-ιά

: -ιά < (κληρονομημένο) αρχαία ελληνική -ιά (προφερόταν /ia/) ή -εία. Επίσης -έα, -αία
: ή (κληρονομημένο) μεσαιωνική ελληνική -ιά < (κληρονομημένο) αρχαία ελληνική -ία ή -έα
:* για τα φυτά < (κληρονομημένο) μεσαιωνική ελληνική -ιά < ελληνιστική κοινή -ία < -έα (όπως μηλέα)

παραγωγικό επίθημα θηλυκών ουσιαστικών που δημιουργεί λέξεις οι οποίες δηλώνουν

την ενέργεια που δηλώνεται με το πρώτο συνθετικό ή το αποτέλεσμα αυτής της ενέργειας (το πλήγμα ή το τραύμα για επιθετική ενέργεια)

από ουσιαστικά:

βελόνι > βελονιά, μαχαίρι > μαχαιριά, φτυάρι > φτυαριά

από ρήματα ή ρηματικά παράγωγα, ως μια στιγμιαία ενέργεια ή το τραύμα

δαγκώνω > δαγκωνιά

δαγκώνω > δάγκωμα, δαγκωματ- > δαγκωματιά

χαρακτηριστική ιδιότητα της πρωτότυπης λέξης

καπνός > καπνιά, σύννεφο > συννεφιά, άρχοντας > αρχοντιά

εναλλακτικός τύπος για ουσιαστικά σε -ία

ερημία - ερημιά, ομιλία - μιλιά

περιληπτικά ένα σύνολο από στοιχεία που δηλώνονται με το πρώτο συνθετικό, μειωτικό για εθνικό όνομα

καραβιά, αγροτιά, χωριατιά

Τουρκιά

αόριστη ποσότητα που μπορεί να περιέχεται σε αυτό που δηλώνεται με το πρώτο συνθετικό

χεριά, καλαθιά, φτυαριά

το φυτό το οποίο παράγει αυτό που δηλώνεται με το πρώτο συνθετικό

αγγουριά, τριανταφυλλιά, κερασιά

αλλά και γενικότερα, το δέντρο

-ια

καταγωγή (από πατριδωνυμικά αρσενικά σε -ιός)

Θεσσαλονικ(ιός) (αρσενικό) > Θεσσαλονικιά

σε οικείο ύφος ή ειρωνική διάθεση

κουστούμι > κουστουμιά

κατάληξη θηλυκών επιθέτων

από επίθετα σε -ός (αρσενικό), -ιά (θηλυκό), -ό (ουδέτερο)

γλυκός (αρσενικό) > γλυκιά

κατάληξη θηλυκών επιθέτων

από επίθετα σε -ός (αρσενικό), -ή ή -ιά (θηλυκό), -ό (ουδέτερο)

κακός (αρσενικό) > κακιά, αρρωστιάρικος > αρρωστιάρικια

κατάληξη θηλυκών επιθέτων

από επίθετα σε -ύς (αρσενικό), -ιά (θηλυκό), -ύ (ουδέτερο)

βαθύς (αρσενικό) > βαθιά

κατάληξη θηλυκών επιθέτων

από επίθετα σε -ής (αρσενικό), -ιά (θηλυκό), -ί (ουδέτερο)

βυσσινής (αρσενικό) > βυσσινιά


-ιά

: -ιά < -έα ή αρχαία ελληνική -ία, -έα με συνίζηση για την αποφυγή της χασμωδίας

επίθημα θηλυκών ουσιαστικών για το σχηματισμό λέξεων που δηλώνουν

ενέργεια ή αποτέλεσμα της ενέργειας που δηλώνεται από την πρωτότυπη λέξη

κοντάρ(ιν) > κονταρέα και κονταριά

(ελληνιστική κοινή) κερασέα, κερασία > μεσαιωνική ελληνική κερασιά


-ιά

: -ιά < → λείπει η ετυμολογία

μετονοματικό επίθημα θηλυκών ουσιαστικών για το σχηματισμό λέξεων που δηλώνουν

περιληπτικά ό,τι εκφράζει η πρωτότυπη λέξη

μύρμηξ > μυρμηκιά

ἔσχατος > ἐσχατιά

στρατός > στρατιά


-ίδα

: -ίδα < (διαχρονικό δάνειο) αρχαία ελληνική -ίς, προσαρμογή στα νέα ελληνικά από την αιτιατική ενικού -ίδα θηλυκών ουσιαστικών
:* ως νεότερο επίθημα, για την παραγωγή θηλυκών από αρσενικά πατριδωνυμικά ουσιαστικά

επίθημα παραγωγής θηλυκών ουσιαστικών από ανίστοιχα αρχαιοελληνικά σε -ίς

θυρίς > θυρίδα, Ὠκεανίς > Ωκεανίδα

επίθημα παραγωγής θηλυκών πατριδωνυμικών ουσιαστικών από αντίστοιχα αρσενικά

Άγγλος > Αγγλίδα


-ίδα

αιτιατική ενικού του -ίς


-ίλα

: -ίλα < (άμεσο δάνειο) λατινική -ile (λατινικό μετουσιαστικό επίθημα < -ilis), που δήλωνε τόπο ζώων (equile=στάβλος αλόγων, bovile=βουστάσιο)

παραγωγική κατάληξη θηλυκών ουσιαστικών που εκφράζουν...

...μια δυσοσμία

αβγίλα, αβγουλίλα, ανθρωπίλα, ασβεστίλα, βαρβατίλα, γατίλα, καπνίλα, κρασίλα, κρεατίλα, κρεμμυδίλα, λαδίλα, μπαγιατίλα, μπαρουτίλα, ποδαρίλα, προβατίλα, σαπίλα, σκατίλα, σκορδίλα, ταγκίλα, τραγίλα, τσαγκίλα, φαρμακίλα, χωματίλα, ψαρίλα

...μια δυσάρεστη γεύση

ξινίλα, πικρίλα, ταγκίλα, τσαγκίλα, φαρμακίλα

...μια απόχρωση

ασπρίλα, κιτρινίλα, κοκκινίλα, μαυρίλα, πρασινίλα

...χωρίς κατηγορία

ανατριχίλα, ασπρίλα, γκαρίλα, δρωτσίλα, σπαρίλα


-ισσα

: -ισσα < (κληρονομημένο) αρχαία ελληνική -ισσα

κατάληξη για θηλυκά ουσιαστικά από αρσενικά που λήγουν σε -ας, -ης, -ος

που δηλώνουν την ιδιότητα ή το επάγγελμα του συζύγου ή το δικό της

άρχοντας > αρχόντισσα

καραβοκύρης > καραβοκύρισσα

σύντροφος > συντρόφισσα

φονιάς > φόνισσα

πατριδωνυμικά θηλυκά

Μανιάτης > Μανιάτισσα


-ισσα

: -ισσα < αρχικά, για πατριδωνυμικά σε *-ik-ya, όπως *Φοίνικ-yα > Φοίνισσα, *Κίλικ-ya > Κίλισσα. Αργότερα, και με διαφορετικές τροπές, όπως -it-ya *μέλιτ-yα > μέλισσα.

κατάληξη για θηλυκά ουσιαστικά
αρχικά πατριδωνυμικά θηλυκά

Φοίνισσα, και ελληνιστικά: Γαλάτισσα

κατάληξη για θηλυκά ουσιαστικά
θηλυκά που δηλώνουν ιδιότητα ή αξίωμα

βασίλισσα

κατάληξη για θηλυκά ουσιαστικά
ιδίως ελληνιστική σημασία) επαγγέλματα

μαγείρισσα


-ίτσα

: -ίτσα < (κληρονομημένο) μεσαιωνική ελληνική -ίτσα (υποκοριστικού επιθήματος) < -ίτσιν

επίθημα για το σχηματισμό υποκοριστικών θηλυκών

υποκοριστικό

δουλ(ειά) δουλίτσα

(παπάς) παπαδ- > παπαδίτσα

Ελέν(η) > Ελενίτσα


-οσύνη

: -οσύνη < αρχαία ελληνική -σύνη

Νεοελληνικές λέξεις με επίθημα -οσύνη στο Βικιλεξικό

επίθημα θηλυκών ουσιαστικών που δηλώνει την ιδιότητα που φανερώνει η πρωτότυπη λέξη

ρωμιός > ρωμιοσύνη

ατζαμής > ατζαμοσύνη

αλλά

δικαιοσύνη (< αρχαία ελληνική δίκαιος)

σωφροσύνη (< αρχαία ελληνική σώφρων)


-ότητα

-ότητα
-ύτητα

: -ότητα < (κληρονομημένο) μεσαιωνική ελληνική -ότητα < (κληρονομημένο) αρχαία ελληνική -τητα, αιτιατική θηλυκών σε -της, σε ουσιστικά με θέμα που έληγε σε ο- (ή σε υ-)

παραγωγικό επίθημα για το σχηματισμό θηλυκών ουσιαστικών που έχουν την ιδιότητα της πρωτότυπης λέξης (επίθετο ή ουσιαστικό)

αβεβαιότητα (αβέβαιος)

ελληνικότητα (ελληνικός)

ανθρωπότητα (άνθρωπος)

βαρύτητα (βαρύς)

δείτε και την κατάληξη της δημοτικής, όπως στα ουσιαστικά με την αρχαία κατάληξη -της

θεότης > θεότητα


-ότητα

: -ότητα < (κληρονομημένο) αρχαία ελληνική -τητα. αιτιατική θηλυκών σε -της, σε ουσασιστικά με θέμα που έληγε σε ο-

κατάληξη για νεότερο ή και παράλληλο τύπο του -ότης παραγωγικό επίθημα για το σχηματισμό θηλυκών ουσιαστικών που έχουν την ιδιότητα της πρωτότυποης λέξης

ἀξιότητα (ἀξιότης, ἄξιος)

γλυφότητα (γλυφός)

ἐφηβότητα (ἔφηβος)


-ύτητα

παραγωγική κατάληξη θηλυκών ουσιαστικών που παράγονται από επίθετα σε -ύς

βαρύτητα < βαρύς

γλυκύτητα < γλυκύς

δριμύτητα < δριμύς

εγγύτητα < εγγύς (επίρρημα)

ταχύτητα < ταχύς


-ωνιά

βαρυχειμωνιά


-άδικο

: -άδικο < θέμα -αδ- ανισοσύλλαβων ουσιαστικών σε -άς (όπως ψαράς), από τον πληθυντικό -άδ(ες) + -ικο. Επέκταση και σε άλλα ουσιαστικά που δεν έχουν τέτοιο θέμα (όπως μοδίστρα, μοδιστρ-άδικο)

παραγωγική κατάληξη ουδέτερων ουσιαστικών που δηλώνουν

κατάστημα που πουλάει ό,τι σημαίνει η πρωτότυπη λέξη

τυροπιτάδικο, βενζινάδικο

ή γενικότερα χώρο που σχετίζεται με την πρωτότυπη λέξη

ξενυχτάδικο, τρελάδικο

ή το σπίτι οικογένειας

Νοταράς > Νοταράδικο


-είο

: -είο < (διαχρονικό δάνειο) αρχαία ελληνική -εῖον σε αρχαίες ή και σε νεότερες λέξεις. Συγκρίνετε με το κληρονομημένο -ειό.

τόπο, συνήθως κατάστημα, εργαστήριο ή γενικότερα οποιοδήποτε κτίριο

παραγωγή από ουσιαστικά, συνήθως επαγγέλματα:

τηλέγραφος > τηλεγραφείο

λιμενάρχης > λιμεναρχείο

λεωφόρος > λεωφορείο

βιβλιοδέτης > βιβλιοδετείο

παραγωγή από ρήματα:

κυβερνώ > κυβερνείο

υπηρεσία, αρχή και τα πρόσωπα που την αποτελούν

διδάσκαλος > διδασκαλείο

εφέτης > εφετείο

αρχηγός > αρχηγείο


-είο

: -είο: κλιτικός τύπος

αιτιατική ενικού του -είος

ουσιαστικού αρσενικού

αιτιατική ενικού, αρσενικού γένους του -είος

ονομαστική, αιτιατική και κλητική ενικού, ουδέτερου γένους του -είος


-ημα

άλλη μορφή του -μα όταν προηγείται -η- στο ρηματικό θέμα: παραγωγική κατάληξη ουδέτερων ουσιαστικών, συνήθως από ρήματα της δεύτερης συζυγίας

ατόπημα

πατάω, πάτη-σα, πάτημα


-ί

: -ί κατάληξη ουδετέρων ουσιαστικών: (δείτε και -ι) < (κληρονομημένο) μεσαιωνική ελληνική -ίν ή -ιν < υποκοριστικό αρχαία ελληνική -ίον
: -ί λόγια επιρρήματα: < (κληρονομημένο) αρχαία ελληνική -ί (όπως ἀμαχητ-ί) σε ‑τί, ‑στί, ‑αστί, ‑ιστί και χωρίς > τ > τα εις ‑εί
: -ί ουδέτερα επιθέτων σε -ής, -ιά, -ί: < δάνειο από την (άμεσο δάνειο) τουρκική -i, -ι, -u, -ü όπως (fıstık > fıstıki)

κατάληξη ουδέτερων ουσιαστικών → δείτε και -ι

παιδί

(και υποκοριστικό) τσούλα > τσουλί

επίθημα για το σχηματισμό λόγιων επιρρημάτων

γαλλιστί

Νεοελληνικές λέξεις με επίθημα -ί, επιρρήματα στο Βικιλεξικό

επίθημα σχηματισμού του ουδετέρου των επιθέτων σε -ής, -ιά, -ί

καροτής > καροτί

λεμονής > λεμονί


-ί

: -ί κατάληξη ουδετέρων ουσιαστικών: (δείτε και -ίν ή -ιν < υποκοριστικό αρχαία ελληνική -ίον
: -ί λόγια επιρρήματα: < (κληρονομημένο) αρχαία ελληνική -ί

κατάληξη ουδέτερων ουσιαστικών → δείτε και -ίν ή -ιν

ψηλαφητί


-ί

: -ί < πιθανόν κατάλοιπο παλιάς οργανικής πτώσης. Και σε άλλες γλώσσες: λατινικά -i (όπως uti), χεττιτικά (eni-)

για το σχηματισμό επιρρημάτων εις ‑τί, ‑στί, ‑αστί, ‑ιστί και εις ‑εί

ἀδακρυτί

ἀμαχητί

ἀφροντιστί

ἱππαστί

αὐτολεξεί


-ίδι

-ίδι < (κληρονομημένο) μεσαιωνική ελληνική -ίδιν < αρχαία ελληνική -ίδιον (μετουσιαστικόεπίθημα) < επίθημα -ιον σε λέξεις που το θέμα τους έληγε σε -ιδ- όπως ἀσπίς (θέμα: ἀσπιδ-) > ἀσπίδ-ιον (μικρή ασπίδα)

πράξη που γίνεται ή έγινε πολλές φορές

βρίζω > βρισίδι, σπρώχνω > σπρωξίδι, μπουνιά > μπουνίδι

αποτέλεσμα ενέργειας

μουσκεύω > μουσκίδι

ό,τι απόμεινε από την ενέργεια τη σχετική με το σημαινόμενο από την πρωτότυπη λέξη (συνήθως με το πρόθημα απο- και στον πληθυντικό)

αποκαΐδια, πριονίζω > πριονίδι

το επίθημα, αφού έχασε την υποκοριστική σημασία του, χρησιμοποιήθηκε στον πληθυντικό -ίδια ως παραγωγική κατάληξη ρημάτων, για να δηλώσει ρηματική ενέργεια ή -συνηθέστερα- ασήμαντα πράγματα

από υποκοριστικά

σκουπίζω > σκουπ-ίδια, ροκανίζω > ροκαν-ίδια


-ιμο

-ιμο
'-σιμο
-ξιμο
-ψιμο

παραγωγική κατάληξη ουδέτερων ουσιαστικών που δηλώνουν την ενέργεια ενός ρήματος

φτύνω - έφτυσα > φτύσιμο

φταίω - έφταιξα > φταίξιμο

ρίχνω έριξα > ρίξιμο

βάφω - έβαψα < βάψιμο

σκάβω - έσκαψα < σκάψιμο


-ιο

κατάληξη ουδέτερων

(και υποκοριστικό επίθημα)


-όνι

: -όνι < (άμεσο δάνειο) ιταλική -on(e) + -ι

επίθημα ουσιαστικών με μειωτικό ή υποκοριστικό χαρακτήρα

γλειφτρόνι, κλεφτρόνι, πρεζόνι


-τήρι

: -τήρι < (κληρονομημένο) μεσαιωνική ελληνική -τήρι < αρχαία ελληνική -τήριον

επίθημα ουσιαστικών τα οποία αναφέρονται σε

ανοιχτήρι, κλαδευτήρι

κολλητήρι, μπανιστήρι, ψηστήρι

εργαστήρι, εξομολογητήρι


-τήριο

-τήριο < (διαχρονικό δάνειο) αρχαία ελληνική -τήριον

επίθημα που δηλώνει τόπο ή μέσο, όργανο, συσκευή, όπως προσδιορίζει η πρωτότυπη λέξη

κομμωτήριο, εργαστήριο

ειδοποιητήριο


-εύω

-εύω
-εύομαι

: -εύω < (κληρονομημένο) αρχαία ελληνική -εύω

επίθημα ρημάτων που προέρχονται

από ουσιαστικά: το υποκείμενο εκτελεί την ενέργεια που δηλώνει η πρωτότυπη λέξη

ταξίδι > ταξιδεύω

επίθημα ρημάτων που προέρχονται

από επίθετα ή ονόματα που εκφράζουν ιδιότητα: το υποκείμενο έχει αυτές τις ιδιότητες, ή ενεργεί ώστε το αντικείμενο του ρήματος να τις αποκτήσει

άγριος > αγριεύω


-εύω

-εύω, επίθημα ρημάτων

ἄδικος > ἀδικεύω

ἀκαμάτης > ἀκαματεύω


-εύω

: -εύω < → λείπει η ετυμολογία

-εύω, επίθημα ρημάτων

παῖς, παιδ- > παιδεύω


-ιάζω

-ιάζω
-ιάζομαι

: -ιάζω → λείπει η ετυμολογία

παραγωγική κατάληξη ρημάτων που σημαίνουν

ότι γίνεται ή εκτελείται η ενέργεια της πρωτότυπης λέξης ή παίρνει τα χαρακτηριστικά της

χλωμιάζω

ότι προκαλώ ή πάσχω από μια νοσηρή κατάσταση

ματιάζω, ξελαρυγγιάζομαι, πανουκλιάζω


-ίζω

-ίζω
-ιζα
θα
-ίσω
-ισα
-ίζομαι
-ίστηκα
-ισμένος
-ζω
-σα
-στηκα
-σμένος
-ίζω
-ιζα
θα -ίζω
να -ίζω
-ίζοντας
-ίζεις
-ιζες
θα -ίζεις
να -ίζεις
-ιζε
-ίζει
-ιζε
θα -ίζει
να -ίζει
-ίζουμε
-ίζαμε
θα -ίζουμε
να -ίζουμε
-ίζετε
-ίζατε
θα -ίζετε
να -ίζετε
-ίζετε
-ίζουν(ε)
-ιζαν
-ίζαν(ε)
θα -ίζουν(ε)
να -ίζουν(ε)
-ισα
θα -ίσω
να -ίσω
-ίσει
-ισες
θα -ίσεις
να -ίσεις
-ισε
-ισε
θα -ίσει
να -ίσει
-ίσαμε
θα -ίσουμε
να -ίσουμε
-ίσατε
θα -ίσετε
να -ίσετε
-ίστε
-ισαν
-ίσαν(ε)
θα -ίσουν(ε)
να -ίσουν(ε)
έχω -ίσει
είχα -ίσει
θα έχω -ίσει
να έχω -ίσει
έχεις -ίσει
είχες -ίσει
θα έχεις -ίσει
να έχεις -ίσει
έχε -ισμένο
έχει -ίσει
είχε -ίσει
θα έχει -ίσει
να έχει -ίσει
έχουμε -ίσει
είχαμε -ίσει
θα έχουμε -ίσει
να έχουμε -ίσει
έχετε -ίσει
είχατε -ίσει
θα έχετε -ίσει
να έχετε -ίσει
έχετε -ισμένο
έχουν -ίσει
είχαν -ίσει
θα έχουν -ίσει
να έχουν -ίσει
-ίζομαι
-ιζόμουν(α)
θα -ίζομαι
να -ίζομαι
-ίζεσαι
-ιζόσουν(α)
θα -ίζεσαι
να -ίζεσαι
-ίζεται
-ιζόταν(ε)
θα -ίζεται
να -ίζεται
-ιζόμαστε
-ιζόμαστε
-ιζόμασταν
θα -ιζόμαστε
να -ιζόμαστε
-ίζεστε
-ιζόσαστε
-ιζόσασταν
θα -ίζεστε
να -ίζεστε
(-ίζεστε)
-ίζονται
-ίζονταν
-ιζόντουσαν
θα -ίζονται
να -ίζονται
-ίστηκα
θα -ιστώ
να -ιστώ
-ιστεί
-ίστηκες
θα -ιστείς
να -ιστείς
-ίσου
-ίστηκε
θα -ιστεί
να -ιστεί
-ιστήκαμε
θα -ιστούμε
να -ιστούμε
-ιστήκατε
θα -ιστείτε
να -ιστείτε
-ιστείτε
-ίστηκαν
-ιστήκαν(ε)
θα -ιστούν(ε)
να -ιστούν(ε)
έχω -ιστεί
είχα -ιστεί
θα έχω -ιστεί
να έχω -ιστεί
-ισμένος
έχεις -ιστεί
είχες -ιστεί
θα έχεις -ιστεί
να έχεις -ιστεί
έχει -ιστεί
είχε -ιστεί
θα έχει -ιστεί
να έχει -ιστεί
έχουμε -ιστεί
είχαμε -ιστεί
θα έχουμε -ιστεί
να έχουμε -ιστεί
έχετε -ιστεί
είχατε -ιστεί
θα έχετε -ιστεί
να έχετε -ιστεί
έχουν -ιστεί
είχαν -ιστεί
θα έχουν -ιστεί
να έχουν -ιστεί

: -ίζω < κληρονομημένο από την αρχαία ελληνική -ίζω < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή *-idyéti < *-id- + *-yéti
:* ή μεταπλασμός αρχαίων συνηρημένων ρημάτων σε -ῶ ή σε -μι με βάση τον αόριστo σε -ησα > -ισα > νέος ενεστώτας σε -ίζω
:* ή αρχική παραγωγή νεοελληνικών ρημάτων

...από επίθετα. Το υποκείμενο του ρήματος μετατρέπεται σ' αυτό που δηλώνει η πρωτότυπη λέξη.

αδύνατος > αδυνατίζω, πράσινος > πρασινίζω

...από ουσιαστικά:

πριόνι > πριονίζω, φυλακή > φυλακίζω

...από ρήματα (δίνοντάς τους υποκοριστική σημασία):

φέγγω > φεγγίζω

...από άκλιτες λέξεις:

παράμερα > παραμερίζω, χωρίς > χωρίζω

...από ηχομιμητικές λέξεις:

γαβ > γαβγίζω, νιάου > νιαουρίζω

...από κύρια ή εθνικά ή από ονόματα ζώων σημαίνουν συνήθως ότι το υποκείμενο μιμείται ή ακολουθεί τα φρονήματα εκείνου που δηλώνει το πρωτότυπο:

πίθηκος < πιθηκίζω, παπαγάλος < παπαγαλίζω


-σσω

-σσω
-σσομαι

: -σσω < πρωτοελληνική *-ťťō < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή *-yeti

κατάληξη ενεργητικού ενεστώτα ρημάτων με χαρακτήρα τ, θ, κ, χ, γ

ταράσσω


-ύνω

-ύνω
-ύνομαι

επίθημα για τον σχηματισμό ρημάτων από επίθετα, που δείχνει ότι το παραγόμενο ρήμα προσδίδει στο αντικείμενό του το χαρακτηριστικό που δηλώνει το πρώτο συνθετικό

οξύς > οξύνω

(Χρειάζεται συμπλήρωση (βαρύς, βραδύς), σχολιασμό για το αμύνομαι)


-ττω

-ττω
-ττομαι

αττικός τύπος του -σσω

τάττω κηρύττω


-ώνω

-ώνω
-ώνομαι

: -ώνω < (κληρονομημένο) ελληνιστική κοινή -ώνω

παραγωγική κατάληξη ρημάτων από ουσιαστικά ή από επίθετα

αθώος > αθωώνω

βίος > βιόω > βιώνω

μπούκα> μπουκώνω


-ούμπα

: -ούμπα < → λείπει η ετυμολογία

επίθημα που χρησιμοποιείται στη στρατιωτική και νεανική αργκό και συνήθως προσδίδει στο αντικείμενο τη σημασία του ιδιαίτερα ευχάριστου και απολαυστικού

άδεια > αδειούμπα

φραπέ > φραπεδούμπα


-νερο

: -νερο < νερό


-άκι

: -άκι < (κληρονομημένο) μεσαιωνική ελληνική -άκιν < ελληνιστική κοινή -άκιον (-ακ+-ιον) < αρχαία ελληνική ουσιαστικά σε -ξ (όπως ῥύαξ > ελληνιστικό ῥυάκιον)

επίθημα για το σχηματισμό ουδέτερων
από ουσιαστικά

υποκοριστικό

λουλούδι > λουλουδάκι, κορίτσι > κοριτσάκι

επίθημα για το σχηματισμό ουδέτερων
από κύρια θηλυκά ονόματα

υποκοριστικό

Κατερίνα > Κατερινάκι

επίθημα για το σχηματισμό ουδέτερων

για ονόματα ζώων, δηλώνοντας το μικρό τους

υποκοριστικό

σκύλος > σκυλάκι, χελώνα > χελωνάκι

επίθημα για το σχηματισμό ουδέτερων
για επαγγέλματα

υποκοριστικό

δικηγόρος > δικηγοράκι


-άκι

: -άκι < γενική ενικού του επιθήματος αρσενικών επωνύμων σε -άκις

-άκη

γυναικεία επώνυμα, από τα ανδρικά σε

-άκης

γυναικεία επώνυμα, από τα ανδρικά σε

επίθημα για το σχηματισμό θηλυκών επωνύμων που προέρχονται από ανδρικά επώνυμα σε -άκις

Στην τάξη μας, οι μαθήτριες Μαρία Παπαδάκι και Μαρία Παπαδάκη έχουν το ίδιο όνομα και το ίδιο επώνυμο, με άλλη ορθογραφία.


-άκι

: -άκι: κλιτικός τύπος

-άκη

γενική ενικού του

-άκης

γενική ενικού του

γενική, αιτιατική και κλητική ενικού του -άκις


-άκι

: -άκι < (κληρονομημένο) ελληνιστική κοινή -άκιον (-ακ+-ιον) με αποβολή του [οn] < αρχαία ελληνική ουσιαστικά σε -ξ (όπως ῥύαξ > ελληνιστικό ῥυάκιον)

Μεσαιωνικές ελληνικές λέξεις με επίθημα -άκι στο Βικιλεξικό

Μεσαιωνικές ελληνικές λέξεις με επίθημα -άκιν στο Βικιλεξικό

άλλη μορφή του -άκιν


-ίκι

: -ίκι < (άμεσο δάνειο) τουρκική -lik
: (όροι δικαιοδοσίας ή χαρακτηριστικών) < (κληρονομημένο) μεσαιωνική ελληνική -ίκιον

επίθημα ουσιαστικών τα οποία αναφέρονται σε επάγγελμα ή ασχολία, συνήθως μειωτικά

δασκαλίκι, θεριακλίκι

επίθημα ουσιαστικών τα οποία αναφέρονται σε αξίωμα ή δικαιοδοσία, ή γενικότερα σε κάποιο γνώρισμα

αρχονταρίκι


-ούχος

: -ούχος < (διαχρονικό δάνειο) αρχαία ελληνική -οῦχος < ἔχω

β′ συνθετικό ουσιαστικών τα οποία αναφέρονται σε κάτοχο αυτού που αναφέρεται στο α′ συνθετικό

γηπεδούχος, δικαιούχος, οικοπεδούχος


-ούχος

-ούχος
-ος/-α
-ο

: -ούχος < -ούχος, μεταφραστικό δάνειο από τη γερμανική -haltig

β′ συνθετικό επιθέτων τα οποία δηλώνουν πως το αναφερόμενο διαθέτει το συστατικό του α′ συνθετικού

αλατούχος, ανθρακούχος, χλωριούχος


-γειος

-γειος
-α/ος
-ο

: -γειος < (διαχρονικό δάνειο) αρχαία ελληνική -γειος < γῆ (γε--ιος)

κατάληξη επιθέτων που δηλώνουν τη σχέση του προσδιοριζόμενου με τη γη, ή τη θέση προς τη γη, ή το έδαφος

υπόγειος, επίγειος

Μεσόγειος, υδρόγειος


-γειος

-γειος
-ος
-ον

: -γειος < γῆ (γε--ιος)

κατάληξη επιθέτων που δηλώνουν τη σχέση του προσδιοριζόμενου με τη γη ή το έδαφος, όπως, νέα ελληνικά -γειος

ὑπόγειος

άλλες μορφές: -γαιος


-φαγία

: -φαγία < (διαχρονικό δάνειο) αρχαία ελληνική -φαγία ή (λόγιο δάνειο) νεολατινική -phagia για ιατρικούς όρους < -φάγ(ος) + -ία < θέμα φαγ- του αορίστου β' ἔφαγον του ρήματος εσθίω

Νεοελληνικές λέξεις με επίθημα -φαγία στο Βικιλεξικό

Νεοελληνικές λέξεις με επίθημα -φαγιά στο Βικιλεξικό

δεύτερο συνθετικό λέξεων που δηλώνουν το να τρώει κάποιος

αυτό που δηλώνει το α' συνθετικό

κρεατοφαγία, ονυχοφαγία

με τον τρόπο ή στο βαθμό που δηλώνει το α' συνθετικό

αδηφαγία, ολιγοφαγία, ωμοφαγία


-φαγία

: -φαγία < (διαχρονικό δάνειο) αρχαία ελληνική -φαγία < -φάγ(ος) + -ία

Μεσαιωνικές ελληνικές λέξεις με επίθημα -φαγία στο Βικιλεξικό

λαθροφαγία


-φαγία

: -φαγία < -φάγ(ος) + -ία

Αρχαίες ελληνικές λέξεις με επίθημα -φαγία στο Βικιλεξικό

ἀδηφαγία, κρεοφαγία


-θεν

: -θεν < (κληρονομημένο) αρχαία ελληνική -θεν

Νεοελληνικές λέξεις με επίθημα -θεν στο Βικιλεξικό

παραγωγική κατάληξη σχηματισμού επιρρημάτων που δηλώνουν προέλευση, κίνηση από τόπο ή χρονική αφετηρία


-ίνη

: -ίνη < (λόγιο δάνειο) νεολατινική -ina

επίθημα θηλυκών ουσιαστικών για την απόδοση ξένων λέξεων, που δηλώνουν κάποια χημική, φαρμακευτική ή άλλη ανάλογη ουσία

ασπιρίνη, πρωτεΐνη, χλωρίνη,


-δεής

: -δεής < δέομαι

Κατάληξη επιθέτων που φανερώνουν ανάγκη, δέος


-ειδώς

: -ειδώς < είδος (=μορφή)

κατάληξη επιρρημάτων που δηλώνουν ομοιότητα με κάτι


-ίτιδα

: -ίτιδα < (διαχρονικό δάνειο) αρχαία ελληνική -ῖτις από την αιτιατική «τὴν -ίτιδα» ή (λόγιο δάνειο) νεολατινική -itis (< αγγλική -itis, γαλλική -ite) συχνά μέσω της καθαρεύουσας -ῖτις

επίθημα για το σχηματισμό θηλυκών ουσιαστικών παράγωγων

από ουσιαστικά που δηλώνουν φλεγμονή, πάθηση ή ασθένεια στην περιοχή που δίνει η πρωτότυπη λέξη

αρθρίτιδα < ελληνιστική κοινή ἀρθρῖτις

βρογχίτιδα < βρογχῖτις (καθαρεύουσα) < νεολατινική bronchitis

σκωληκοειδίτιδα < σκωληκοειδῖτις (καθαρεύουσα) < γαλλική appendicite

φρενίτιδα < αρχαία ελληνική φρενῖτις

ή που δήλωνε ότι κάτι ανήκει στην πρωτότυπη λέξη

αιγιαλίτιδα < ελληνιστική κοινή αἰγιαλῖτις < αἰγιαλός


-ῖτις

: -ῖτις < (διαχρονικό δάνειο) αρχαία ελληνική -ῖτις, θηλυκό του -ίτης ή λόγιο ενδογενές δάνειο: νεολατινική -itis (> γαλλική -ite) < αρχαία ελληνική -ῖτις

από ουσιαστικά που δηλώνουν φλεγμονή, πάθηση ή ασθένεια, στην κοινή νεοελληνική -ίτιδα (εννοείται το θηλυκό ουσιαστικό νόσος)

Λέξεις της καθαρεύουσας με επίθημα -ῖτις στο Βικιλεξικό

όπως

βρογχῖτις

σκωληκοειδῖτις

φλεβῖτις

ὠτῖτις

που δηλώνουν ότι το παράγωγο ανήκει στην πρωτότυπη λέξη ως θηλυκό του -ίτης (εννοείται άλλο θηλυκό ουσιαστικό)

αἰγιαλῖτις (εννοείται γῆ)


-ῖτις

: -ῖτις < θηλυκό του -ίτης, που δηλώνει ότι κάτι «ανήκει»

Αρχαίες ελληνικές λέξεις με επίθημα -ῖτις στο Βικιλεξικό

επίθημα για το σχηματισμό θηλυκών ουσιαστικών παράγωγων από ουσιαστικά

που δηλώνουν φλεγμονή, πάθηση ή ασθένεια, στην κοινή νεοελληνική -ίτιδα

εννοείται το θηλυκό ουσιαστικό

όπως

ἀρθρῖτις

ἡπατῖτις

διφθερῖτις

φρενῖτις

που δηλώνουν ότι το παράγωγο ανήκει στην πρωτότυπη λέξη ως θηλυκό του -ίτης

εννοείται άλλο θηλυκό ουσιαστικό

αἰγιαλῖτις (εννοείται γῆ)


-αμάρα

-αμάρα
-μάρα
-ομάρα
-ωμάρα

: -αμάρα < μεταρηματικά ουσιαστικά σε -μός, ή -μα + μεγεθυντικό επίθημα -άρα
: επέκταση και σε ουσιαστικά ή επίθετα με άλλα θέματα.

επίθημα θηλυκών ουσιαστικών που δηλώνει ιδιότητα, συμπεριφορά, κατάσταση κ.λπ. σχετική με την πρωτότυπη λέξη (επίθετο ή ρήμα)

κουτός > κουταμάρα

χαζός < χαζομάρα

από επίθετα, ρήματα (και ρηματικά παράγωγα)

κουφός, κουφαίνω > κουφαμάρα

φαγώνομαι > φαγωμάρα

λιγώνομαι > λιγωμάρα


-μάρα

-μάρα
-αμάρα
-ομάρα
-ωμάρα

: -μάρα → δείτε τη λέξη -αμάρα

Νεοελληνικές λέξεις με επίθημα -μάρα στο Βικιλεξικό

άλλη μορφή του -αμάρα


-ομάρα

-ομάρα
-αμάρα
-μάρα
-ωμάρα

: -ομάρα → δείτε τη λέξη -αμάρα

Νεοελληνικές λέξεις με επίθημα -ομάρα στο Βικιλεξικό

άλλη μορφή του -αμάρα


-ωμάρα

-ωμάρα
-αμάρα
-ομάρα
-μάρα

: -ωμάρα → δείτε τη λέξη -αμάρα

Νεοελληνικές λέξεις με επίθημα -ωμάρα στο Βικιλεξικό

άλλη μορφή του -αμάρα


人

αναφέρεται σε άνθρωπο

英国人 - Άγγλος, 中国人 - Κινέζος


-λόγος

: -λόγος < (διαχρονικό δάνειο) αρχαία ελληνική -λόγος < λόγος < λέγω

Νεοελληνικές λέξεις με επίθημα -λόγος στο Βικιλεξικό

δεύτερο συνθετικό αρσενικών και θηλυκών ουσιαστικών που δηλώνει:

πρόσωπο του οποίου τα λόγια χαρακτηρίζονται από το πρώτο συνθετικό

ακριβολόγος

ειδικό γιατρό ή γενικότερα ειδικό επιστήμοναςεπιστήμονα, του οποίου η ειδικότητα εκφράζεται από το πρώτο συνθετικό

καρδιολόγος, αρχαιολόγος

πρόσωπο που συλλέγει ή μαζεύει αυτό που εκφράζει το πρώτο συνθετικό

ανθολόγος

εργαλείο κατάλληλο για την εργασία που συνεπάγεται το πρώτο συνθετικό

βιδολόγος


-λόγος

Μεσαιωνικές ελληνικές λέξεις με επίθημα -λόγος στο Βικιλεξικό

-λογος Μεσαιωνικές ελληνικές λέξεις με επίθημα -λογος στο Βικιλεξικό

→ ζητούμενο λήμμα


-λόγος

: -λόγος < λόγος < λέγω

Αρχαίες ελληνικές λέξεις με επίθημα -λόγος στο Βικιλεξικό

-λογος Αρχαίες ελληνικές λέξεις με επίθημα -λογος στο Βικιλεξικό

επίθημα για το σχηματισμό αρσενικών ουσιαστικών που δηλώνουν

ότι κάποιος μιλάει με τον τρόπο που εκφράζεται στην πρωτότυπη λέξη

αἰσχρολόγος, μωρολόγος

ότι κάποιος μελετάει και γνωρίζει σε βάθος εκείνο που δηλώνει η πρωτότυπη λέξη

ἀστρολόγος

ότι κάποιος ασχολείται με κάποια εργασία ή έχει χαρακτηριστικά εκείνου που δηλώνει η πρωτότυπη λέξη

κοπρολόγος (βρομερός, καθαριστής/οδοκαθαριστής)


-φιλία

: -φιλία < (λόγιο δάνειο) γαλλική -philie < αρχαία ελληνική -φιλία < φιλία

δεύτερο συνθετικό ουσιαστικών τα οποία αναφέρονται σε

αγάπη σχετικά με το αναφερόμενο στο πρώτο συνθετικό

βιβλιοφιλία, ζωοφιλία, σκιοφιλία

σεξουαλική προδιάθεση ή διαταραχή

ετεροφυλοφιλία, ομοφυλοφιλία, παιδοφιλία

ιδιότητα κάποιου οργανισμού να απορροφά μια ουσία

υδροφιλία


-φόρος

-φόρος
-ος/-α
-ο

-φόρος < (διαχρονικό δάνειο) αρχαία ελληνική -φόρος και (λόγιο δάνειο) διεθνής ορολογία -phorus < αρχαία ελληνική -φόρος

Νεοελληνικές λέξεις με επίθημα -φόρος στο Βικιλεξικό

δεύτερο συνθετικό λέξεων που σημαίνουν αυτόν ή αυτό που φέρει αυτό που δηλώνει το πρώτο συνθετικό

σε ουσιαστικό και επίθετα

ανθοφόρος, λαμπαδηφόρος, τυφεκιοφόρος


-φόρος

-φόρος < φέρω, θέμα φορ- + -ος

Αρχαίες ελληνικές λέξεις με επίθημα -φόρος στο Βικιλεξικό

παραγωγικό επίθημα που δηλώνει αυτόν που φέρει, που κρατάει ή έχει μαζί του, αυτό που δηλώνει το πρώτο συνθετικό

ἀγγελιαφόρος


-φορία

: -φορία < φέρω

Νεοελληνικές λέξεις με επίθημα -φορία στο Βικιλεξικό

δεύτερο συνθετικό ουσιαστικών θηλυκού γένους που σημαίνουν ενέργεια κατά την οποία ή μεταφέρεται αυτό που δηλώνει το πρώτο συνθετικό ή απλά κάποιος/κάτι το φέρει

ανθοφορία, κερδοφορία, οπλοφορία


-άρω

: -άρω < (άμεσο δάνειο) ιταλική -ar(e) + -ω

επίθημα ρημάτων -άρω, πρτ.: -άριζα ή -αρα, αόρ.: -άρισα, παθ.φωνή: -άρομαι, π.αόρ.: -αρίστηκα, μτχ.π.π.: -αρισμένος

που είναι παράγωγα ξένων λέξεων

κοπιάρω, γουστάρω, μοστράρω, ποζάρω, ρεπάρω κ.α.

που είναι παράγωγα ελληνικών λέξεων

κριτικάρω, φρικάρω κ.α.

που αποδίδουν ξένα ρήματα

αμπαλάρω, παρλάρω, ρεφάρω, σπικάρω, φλιπάρω κ.α.


-ώνυμος

-ώνυμος
-η
-ο

: -ώνυμος < (διαχρονικό δάνειο) αρχαία ελληνική -ώνυμος < ὄνυμ(α) / ὄνoμα + -ος Το ωμέγα, λόγω της συνθετικής έκτασης.

Νεοελληνικές λέξεις με επίθημα -ώνυμος στο Βικιλεξικό

επίθημα ως δεύτερο συνθετικό
επιθέτων που δηλώνει το όνομα

επώνυμος

ομώνυμος

συνώνυμος

επίθημα ως δεύτερο συνθετικό

επιθέτων, που δηλώνουν σημασιολογική σχέση

αντώνυμος

επίθημα ως δεύτερο συνθετικό
ουσιαστικών ουδετέρου γένους

ουσιαστικοποιημένο


-ώνυμος

-ώνυμος
-ος
-ον

: -ώνυμος < ὄνυμα αιολικός και δωρικός τύπος του ὄνoμα με συνθετική έκταση του αρκτικού φωνήεντος + -ος.

Αρχαίες ελληνικές λέξεις με επίθημα -ώνυμος στο Βικιλεξικό

λεξικό επίθημα ως δεύτερο συνθετικό επιθέτων που δηλώνει όνομα

ἀνώνυμος

δεύτερο συνθετικό ανδρικών κυρίων ονομάτων (θηλυκό -ωνύμη)


-στοιχία

: -στοιχία < (διαχρονικό δάνειο) αρχαία ελληνική -στοιχία < στοῖχ(ος) + -ία

Νεοελληνικές λέξεις με επίθημα -στοιχία στο Βικιλεξικό

δεύτερο συνθετικό για το σχηματισμό θηλυκών σύνθετων ή παράγωγων ουσιαστικών που δηλώνουν

σειρά ομοειδών αντικειμένων σε στοίχους

αμαξοστοιχία, δεσ

ή τη στοίχιση με τρόπο που ορίζει το πρώτο συνθετικό

αντιστοιχία, συστοιχία]]


-στοιχία

: -στοιχία < στοῖχ(ος) + -ία

το ουσιαστικό στοῖχος για το σχηματισμό θηλυκών ουσιαστικών που δηλώνει τη στοίχιση με τον τρόπο που ορίζεται στο πρώτο μέρος της λέξης

ἀντιστοιχία


-φιλος

-φιλος
-η
-ο

: -φιλος < αρχαία ελληνική -φιλος < φίλος
: για σύγχρονους όρους < λόγιο ενδογενές δάνειο: διαγλωσσική ορολογία -philo (π.χ. σημασιολογικό δάνειο από τη γαλλική , την αγγλική -phile ή -philic)

Νεοελληνικές λέξεις με επίθημα -φιλος στο Βικιλεξικό

που αγαπάει ή έχει φιλική διάθεση προς ό,τι δηλώνει το α’ συνθετικό

αρχαιόφιλος, Θεόφιλος, ζωόφιλος

που υποστηρίζει τον λαό που δηλώνει το πρώτο συνθετικό

αγγλόφιλος, δυτικόφιλος

για φυτό που ευδοκιμεί όπως ή όπου δηλώνει το πρώτο συνθετικό

υδρόφιλος

που προτιμά ό,τι δηλώνει το πρώτο συνθετικό (με αντίθετο το -φοβος και θηλυκό ουσιαστικό σε -φιλία)

που βρίσκεται σε παθολογική κατάσταση ή έχει εξάρτηση με ό,τι δηλώνει το πρώτο συνθετικό (όπως στο θηλυκό ουσιαστικό σε -φιλία)

αιμόφιλος, παιδόφιλος


-φιλος

: -φιλος < (κληρονομημένο) αρχαία ελληνική -φιλος

Μεσαιωνικές ελληνικές λέξεις με επίθημα -φιλος στο Βικιλεξικό

ἀνθρωπόφιλος, καλλόφιλος

που γι' αυτόν αισθάνεται φιλικά ό,τι δηλώνεται στο α' συνθετικό

κοσμόφιλος (που τον αγαπά όλος ο κόσμος)

που είναι φίλος, με τα χαρακτηριστικά του πρώτου συνθετικού

ἀπόφιλος (ανάξιος φίλος)


-φιλος

: -φιλος < φίλος

Αρχαίες ελληνικές λέξεις με επίθημα -φιλος στο Βικιλεξικό

χρυσόφιλος, παιδόφιλος

διΐφιλος (που τον αγαπά ο Δίας)


-κοπώ

: -κοπώ < (κληρονομημένο) μεσαιωνική ελληνική -κοπῶ < κόπ(ος) + -ω

δεύτερο συνθετικό ρημάτων που δηλώνουν ενέργεια συνεχή και έντονη, ή κατά σύστημα, με επανάληψη, με διάρκεια, όπου το κοπώ επιτείνει την έννοια του α΄συνθετικού. Πολλές φορές προέρχεται από ουσιαστικό που λήγει σε κόπος όπως το ξυλοκόπος αλλά όχι πάντα -μπορεί το ρήμα να σχηματίζεται και κατ' αναλογία

λαμποκοπώ

ξυλοκοπώ

μεθοκοπώ

γλεντοκοπώ

γρονθοκοπώ

πλευροκοπώ

βροντοκοπώ

φτεροκοπώ

βρομοκοπώ

ιδροκοπώ

χαροκοπώ

στραφτοκοπώ

στρατοκοπώ

σταυροκοπιέμαι

σφυροκοπώ


-logie

: -logie < (λόγιο δάνειο) λατινική -logia < αρχαία ελληνική -λογία

Γαλλικές λέξεις με επίθημα -logie στο Βικιλεξικό


-logie

Γερμανικές λέξεις με επίθημα -logie στο Βικιλεξικό


-logija

λατινική γραφή του -логија


-izm

λατινική γραφή του -изм


-κομείο

: -κομείο < (διαχρονικό δάνειο) αρχαία ελληνική -κομεῖον < -κομός < κομέω / κομῶ

δεύτερο συνθετικό λέξεων που δηλώνουν τον τόπο όπου παρέχεται φροντίδα σε αυτό που δηλώνει το πρώτο συνθετικό

βουτυροκομείο

γαλακτοκομείο

ζουρλοκομείο

μελισσοκομείο

μουρλοκομείο

ορνιθοκομείο


-τροφείο

: -τροφείο < (διαχρονικό δάνειο) ελληνιστική κοινή -τροφεῖον < αρχαία ελληνική τρόφ(ος) + -εῖον

δεύτερο συνθετικό ουσιαστικών τα οποία αναφέρονται σε

χώρο ή ίδρυμα

νηπιοτροφείο, οικοτροφείο, ορφανοτροφείο

μονάδα όπου εκτρέφονται ζώα

αγελαδοτροφείο, θηριοτροφείο, πτηνοτροφείο


-τροφία

: -τροφία < (διαχρονικό δάνειο) αρχαία ελληνική -τροφία < -τρόφ(ος) + -ία

Νεοελληνικές λέξεις με επίθημα -τροφία στο Βικιλεξικό

δεύτερο συνθετικό για λέξεις που δηλώνουν συστηματική εκτροφή σ' αυτό που ορίζεται στο πρώτο συνθετικό

αγελαδοτροφία, ιχθυοτροφία, κονικλοτροφία


-τρόφος

: -τρόφος < (διαχρονικό δάνειο) αρχαία ελληνική -τρόφος

δεύτερο συνθετικό ουσιαστικών τα οποία αναφέρονται σε πρόσωπο το οποίο ασχολείται με την εκτροφή ζώων

αιγοτρόφος, κτηνοτρόφος, χοιροτρόφος


-κόμος

: -κόμος < (διαχρονικό δάνειο) αρχαία ελληνική -κόμος < κομέω (φροντιζω)

β' συνθετικό ουσιαστικών που σημαίνουν αυτόν/αυτήν που φροντίζει, περιποιείται, καλλιεργεί κλπ κάτι

βουτυροκόμος

μελισσοκόμος

τραπεζοκόμος


-κομία

: -κομία < (διαχρονικό δάνειο) ελληνιστική κοινή -κομία < κόμ(ος) + -ία

β' συνθετικό θηλυκών ουσιαστικών που σημαίνουν καλλιέργεια ή περιποίηση ή επαγγελματική ενασχόληση με κάτι


-agogue

λέξεις σχετικές με την καθοδήγηση, με τη μεταφορά, κ.α.


-ώδης

-ώδης
-ης
-ες

* -ώδης < (διαχρονικό δάνειο) αρχαία ελληνική -ώδης
*: για σύγχρονους επιστημονικούς όρους < (διαγλωσσικοί όροι) -ode

Νεοελληνικές λέξεις με επίθημα -ώδης στο Βικιλεξικό

παραγωγική κατάληξη επιθέτων που φανερώνουν οσμή

ευώδης, δυσώδης

παραγωγική κατάληξη επιθέτων που φανερώνουν ομοιότητα ή ιδιότητα και συχνά αφθονία ή πλησμονή

λοιμώδης, φρικώδης, αφρώδης, ελώδης, χαώδης, ακανθώδης

και μειωτικό

παδιαριώδης


-ώδης

-ώδης
-ης
-ες

* -ώδης < (διαχρονικό δάνειο) αρχαία ελληνική -ώδης

Μεσαιωνικές ελληνικές λέξεις με επίθημα -ώδης στο Βικιλεξικό

ἀγριώδης, γλυκώδης


-ώδης

-ώδης
-ης
-ες

* -ώδης < θέμα *οδ- με έκταση του -ο- σε ωμέγα λόγω της συνθετικής έκτασης. Από το ίδιο θέμα και τα ὄζω (< *οδjω), ὀσμή.

Αρχαίες ελληνικές λέξεις με επίθημα -ώδης στο Βικιλεξικό

παραγωγική κατάληξη επιθέτων που φανέρωνων οσμή

εὐώδης, δυσώδης

και επέκταση σε επίθετα, με σημασία ιδιότητα ή μορφή όπως δηλώνεται στο πρώτο συνθετικό

λαβυρινθώδης


-nj-

επίθημα που προστίθεται στα πρώτα 1 έως 5 γράμματα ενός θηλυκού ονόματος και, μ' αυτόν τον τρόπο, επιτρέπει τη δημιουργία φιλικών και στοργικών υποκοριστικών


-ĉj-

επίθημα που προστίθεται στα πρώτα 1 έως 5 γράμματα ενός αρσενικού ονόματος και, μ' αυτόν τον τρόπο, επιτρέπει τη δημιουργία φιλικών και στοργικών υποκοριστικών


-in-

επίθημα που δηλώνει ένα θηλυκό πρόσωπο ή ζώο

patro - πατέρας

fianĉo - αρραβωνιαστικός

koko - κόκορας

ulo - άνθρωπος, τύπος


-obl-

επίθημα που επιτρέπει τη δημιουργία πολλαπλασιαστικών αριθμητικών επιθέτων


-ing-

επίθημα που δηλώνει κάτι μέσα στο οποίο μπορεί να μπει κάτι άλλο

fingro - δάχτυλο

fingringo - δακτυλήθρα


-ebl-

επίθημα που δηλώνει τη δυνατότητα, -άσιμος, -ώσιμος

kompreni - καταλαβαίνω, κατανοώ

aĉeti - αγοράζω


-o

κατάληξη των ουσιαστικών

amiko, ο φίλος

pianisto, ο πιανίστας


-a

κατάληξη των επιθέτων

amika : φιλικός

nekutima : ασυνήθιστος

strategia : στρατηγικός


-j

κατάληξη του πληθυντικού των ουσιαστικών και των επιθέτων


-e

κατάληξη των περισσότερων επιρρημάτων


-i

κατάληξη του απαρέμφατου των ρημάτων

aĉeti - αγοράζω

vidi - βλέπω


-i

μορφή της κατάληξης -ı


-as

κατάληξη του ενεστώτα των ρημάτων

aĉetas - αγοράζω


-is

κατάληξη του αορίστου των ρημάτων

aĉetis - αγόρασα


-os

κατάληξη του μέλλοντα των ρημάτων

aĉetos - θα αγοράσω

donos - θα δώσω


-u

επίθημα για το σχηματισμό επιθέτων που εκφράζουν την ιδιότητα που δηλώνει η πρωτότυπη λέξη

bosse (καμπούρα} > bossu (καμπούρης)


-u

κατάληξη του δυνητικού χρόνου των ρημάτων

aĉetu - αγόρασε, να αγοράσω

donu - δώσε, να δώσω

vidu - δες, να δω


-u

μορφή της κατάληξης -ı


-us

κατάληξη του υποθετικού χρόνου των ρημάτων

aĉetus - εάν αγόραζα

donus - εάν έδινα

vidus - εάν έβλεπα


-n

κατάληξη της αιτιατικής

amikon - τον φίλο

hejmen - προς το σπίτι (δηλώνει κατεύθυνση)

lundon - τη Δευτέρα


-ul-

επίθημα που σημαίνει τον άνθρωπο


-et-

επίθημα που δηλώνει κάτι το μικρό

libro - βιβλίο


-κτονία

: -κτονία < (διαχρονικό δάνειο) ελληνιστική κοινή -κτονία < αρχαία ελληνική -κτόνος < κτείνω

Νεοελληνικές λέξεις με επίθημα -κτονία στο Βικιλεξικό

δεύτερο συνθετικό λέξεων που σημαίνουν το φόνο του προσώπου που δηλώνει το πρώτο συνθετικό

πατροκτονία

δεύτερο συνθετικό λέξεων που σημαίνουν θάνατο από κάποια αιτία

λιμοκτονία


-κτονία

: -κτονία < αρχαία ελληνική -κτόνος < κτείνω

Αρχαίες ελληνικές λέξεις με επίθημα -κτονία στο Βικιλεξικό

πατροκτονία, τυραννοκτονία

δεύτερο συνθετικό λέξεων που σημαίνουν θάνατο με κάποιο μέσο ή από κάποια αιτία

λιθοκτονία

λιμοκτονία


-κτόνος

: -κτόνος < (διαχρονικό δάνειο) αρχαία ελληνική -κτόνος < κτείνω (σκοτώνω)

Νεοελληνικές λέξεις με επίθημα -κτόνος στο Βικιλεξικό

δεύτερο συνθετικό

ουσιατικών που δηλώνει το πρόσωπο που σκοτώνει αυτόν που ορίζεται στο πρώτο συνθετικό

αδελφοκτόνος, τυραννοκτόνος

δεύτερο συνθετικό

επιθέτων που δηλωνει θανατηφόρα δράση εναντίον αυτού που ορίζεται στο πρώτο συνθετικό

σπερματοκτόνος


-κτόνος

Μεσαιωνικές ελληνικές λέξεις με επίθημα -κτόνος στο Βικιλεξικό

δεύτερο συνθετικό που δηλώνει θανατηφόρα δράση εναντίον αυτού που ορίζεται στο πρώτο συνθετικό

θεοκτόνος


-κτόνος

: -κτόνος < μεταπτωτική βαθμίδα θέματος που απαντά και στο κτείνω (σκοτώνω)

Αρχαίες ελληνικές λέξεις με επίθημα -κτόνος στο Βικιλεξικό

πατροκτόνος, τυραννοκτόνος


-μανία

: -μανία < (διαχρονικό δάνειο) ελληνιστική κοινή -μανία < αρχαία ελληνική μανία και (λόγιο δάνειο) γαλλική -manie < ελληνιστική κοινή -μανία

δεύτερο συνθετικό που δίνει στο πρώτο συνθετικό την ένταση της μανίας, του πάθους με αυτό


-iĝ-

επίθημα που δηλώνει κάτι που γίνεται από μόνο του, μια πράξη που εφαρμόζεται σ' αυτό(ν) για το(ν) οποίο μιλάμε

fariĝi - γίνομαι

naskiĝi - γεννιέμαι


-ig-

επίθημα που δηλώνει πράξη που εφαρμόζεται σε κάποιο(ν) διαφορετικό από αυτόν που μιλάει

kuŝigi - στρώνω, ξαπλώνω κάτι

kvietigi - ανακουφίζω


-an-

επίθημα που δηλώνει κάποιον που ανήκει σε ένα σύνολο


-ant-

επίθημα της μετοχής του ενεστώτα, δηλώνει κάτι που συμβαίνει αυτή τη στιγμή

adoleskanto - έφηβος, «αυτός που μεγαλώνει», «που «αναπτύσσεται» αυτή τη στιγμή»

arbitracianto - διαιτητής, «αυτός που διευθύνει κάτι αυτή τη στιγμή»

promenanto - περιπατητής, «αυτός που κάνει περίπατο αυτή τη στιγμή»


-er-

επίθημα που δηλώνει ένα κομμάτι, ένα μέρος, ένα από τα συστατικά της ρίζας της λέξης

mono - το χρήμα

salo - το αλάτι

ero - το στοιχείο


-estr-

επίθημα που δηλώνει τον αρχηγό, τον εντολέα, τον ηγέτη, τον εργοδότη

ŝipo - το πλοίο

urbo - η πόλη, ο δήμος

estro - ο αρχηγός, ο ηγέτης, ο εργοδότης


-aĉ-

επίθημα που δηλώνει κάτι ή κάποιον κακό ή κακοφτιαγμένο

domo - το σπίτι


-ad-

επίθημα που δηλώνει μια πράξη που διαρκεί

spioni - κατασκοπεύω


-aĵ-

επίθημα που δηλώνει ένα αντικείμενο, ένα πράγμα, ένα προϊόν που αντιστοιχεί στη ρίζα της λέξης

dolĉa - γλυκός

pentri - ζωγραφίζω

aĵo - το πράγμα, το αντικείμενο, το προϊόν


-ίατρος

: -ίατρος < (διαχρονικό δάνειο) ελληνιστική κοινή -ίατρος και (λόγιο δάνειο) γαλλική -iatre

γιατρό με συγκεκριμένη ιδιότητα

την ιεραρχική θέση ενός γιατρού


-βόλος

-βόλος
-ος
-α
-ο

: -βόλος < (διαχρονικό δάνειο) αρχαία ελληνική -βόλος < βολ-, μεταπτωτική βαθμίδα του βάλλω + κατάληξη -ος. Συγκρίνετε με επίθετα που λήγους σε -βολος (όπως άβολος, αμφίβολος).

Νεοελληνικές λέξεις με επίθημα -βόλος στο Βικιλεξικό

δεύτερο συνθετικό ονομάτων (επιθέτων ή ουσιαστικών) που δηλώνει

ότι πετάει ή ρίχνει εκείνο που προσδιορίζεται στο πρώτο συνθετικό

κεραυνοβόλος, σφαιροβόλος

ή το σκορπίζει, διαχέει

φωτοβόλος

με τον τρόπο που ορίζεται στο πρώτο συνθετικό

ταχυβόλος


-βολώ

: -βολώ < αρχαία ελληνική -βολῶ < βάλλω

υπάρχει μια επαναλαμβανόμενη κατάσταση ή μια μόνιμιη ιδιότητα

κάποιος / κάτι επαναλαμβάνει ή ρίχνει κάτι


-δίκης

επίθημα ουσιαστικών που δηλώνουν κάποιον δικαστή

κακουργιοδίκης

πλημμελειοδίκης

πταισματοδίκης


-mètre

: -mètre < αρχαία ελληνικά μέτρον, « μέτρηση, εργαλείο μέτρησης »

επίθημα λέξεων που εκφράζουν εργαλεία μέτρησης

le garagiste vérifia la pression des pneus de la voiture avec son manomètre - ο γκαραζιέρης εξακρίβωσε την πίεση των ελαστικών του αυτοκινήτου με το μανόμετρό του


-βόρος

: -βόρος < βιβρώσκω

επίθημα που δηλώνει ότι το αναφερόμενο πρόσωπο ή πράγμα τρώει, καταναλώνει ή σπαταλά μεγάλη ποσότητα από αυτό που δηλώνει το πρώτο συνθετικό


-πώλης

-πώλης
-πώλισσα

: -πώλης < (διαχρονικό δάνειο) αρχαία ελληνική -πώλης < πωλῶ

επίθημα ουσιαστικών τα οποία αναφέρονται σε άτομο το οποίο πουλά το αναφερόμενο στο α′ συνθετικό

ανθοπώλης, ιχθυοπώλης, λαχειοπώλης, παντοπώλης


-στάσιο

: -στάσιο < (διαχρονικό δάνειο) αρχαία ελληνική -στάσιον < -στασ- αρχαία ελληνική στάσις, ἵστημι + -ιον. Το πρώτο συνθετικό είναι συνήθως λόγια λέξη.

Νεοελληνικές λέξεις με επίθημα -στάσιο στο Βικιλεξικό

-στάσι Νεοελληνικές λέξεις με επίθημα -στάσι στο Βικιλεξικό

δεύτερο συνθετικό λέξεων που δηλώνουν

το σημείο, τον χώρο όπου βρίσκεται σε στάση αυτό που δηλώνει το πρώτο συνθετικό

ηλιοστάσιο

δεύτερο συνθετικό λέξεων που δηλώνουν

τον τόπο (κατασκευή, κτιριο, αντικείμενο) όπου βρίσκεται αυτό που δηλώνει το πρώτο συνθετικό

κλιμακοστάσιο, κωδωνοστάσιο, εικονοστάσιο, βωμοστάσιο


-ej-

επίθημα που δηλώνει έναν τόπο, έναν χώρο


-op-

επίθημα που δηλώνει μια ομάδα ανά τον αριθμό που αποτελεί τη ρίζα της λέξης


-uj-

επίθημα που δηλώνει κάτι που περιέχει, μια θήκη, κλπ.


-λατρία

-λατρία
-λατρεία

: -λατρία < (διαχρονικό δάνειο) ελληνιστική κοινή -λατρία < -λάτρ(ης) + -ία < λατρεύω
: Με συχνότερη τη γραφή -λατρεία του δεύτερου συνθετικού.
:* για σύγχρονους όρους < λόγιο ενδογενές δάνειο: λόγιο δάνειο από τη γαλλική -lâtrie ή από την γαλλική -lâtrie < (ελληνιστική κοινή)
:* άλλα νεότερα σύνθετα < -λάτρ(ης) + -ία

Νεοελληνικές λέξεις με επίθημα -λατρία στο Βικιλεξικό

Νεοελληνικές λέξεις με επίθημα -λατρεία στο Βικιλεξικό

δεύτερο συνθετικό αφηρημένων θηλυκών ουσιαστικών που δηλώνει τη λατρεία, την αγάπη, τον θαυμασμό ή τη λατρεία προς ό,τι σημαίνει το πρώτο συνθετικό

ειδωλολατρία < (ελληνιστική κοινή) εἰδωλολατρία

μοιρολατρία < μοιρολάτρ(ης) + -ία

ζωολατρία < γαλλική zoolâtrie

αρχαιολατρία < αγγλική archaeolatry


-λατρία

-λατρία
-λατρεία

: -λατρία < -λάτρ(ης) (που υπηρετεί το θεό) + -ία < λατρεύω. Το ουσιαστικό λατρεία σήμαινε μια μισθωτή υπηρεσία < λάτρον (μισθός, πληρωμή)
: Η γραφή -λατρεία, → λείπει η ετυμολογία

Αρχαίες ελληνικές λέξεις με επίθημα -λατρεία στο Βικιλεξικό

δείτε το Αντίστροφο (Reverse) λεξικό στο

Ελληνιστικές λέξεις με επίθημα -λατρεία στο Βικιλεξικό

δεύτερο συνθετικό αφηρημένων θηλυκών ουσιαστικών που δηλώνει σχέση με τη λατρεία, τη λατρευτική πράξη στο σύνθετο

ελληνιστική κοινή

εἰδωλολατρία


-λάτρης

-λάτρης
-λάτρισσα

: -λάτρης < (διαχρονικό δάνειο) ελληνιστική κοινή -λάτρις < αρχαία ελληνική λατρεύω (υπηρετώ θεό) < λάτρις < λάτρον < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή ρίζα *leh₁y (παρέχω, κατέχω) (σε κάποιες περιπτώσεις (μεταφραστικό δάνειο) αγγλικά -later ή γαλλικά -lâtre)

Νεοελληνικές λέξεις με επίθημα -λάτρης στο Βικιλεξικό

β’ συνθετικό ουσιαστικών που δηλώνουν…:

…κάποιον που λατρεύει, αγαπά ή θαυμάζει ό,τι δηλώνει το α’ συνθετικό

αρχαιολάτρης, βιβλιολάτρης

β’ συνθετικό ουσιαστικών που δηλώνουν…:

…κάποιον που θεωρεί υπερφυσικό ον και λατρεύει ό,τι δηλώνει το α’ συνθετικό

ειδωλολάτρης, εικονολάτρης


-thèque

: -thèque < αρχαία ελληνική θήκη

επίθημα που επιτρέπει την παραγωγή λέξεων που σχετίζονται με έναν τόπο συγκέντρωσης (ατόμων, αντικειμένων, κλπ.)


-pithèque

επίθημα που επιτρέπει την παραγωγή λέξεων που σχετίζονται με τον πίθηκο


-κοντα

: -κοντα < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή ρίζα *dkomt < *dekmt (> δεκάς)

Αρχαίες ελληνικές λέξεις με επίθημα -κοντα στο Βικιλεξικό

χρησιμεύει στο σχηματισμό των απόλυτων αριθμητικών που δηλώνουν πολλαπλάσια της δεκάδας

τρια-κοντα

τεσσαρά-κοντα


-τής

-τής
-τρια
-τρα

: -τής < (κληρονομημένο) αρχαία ελληνική -τής.
: Οι άλλες μορφές του επιθήματος, ανάλογα με το αοριστικό θέμα του ρήματος από το οποίο παράγονται.

-της Νεοελληνικές λέξεις με επίθημα -της στο Βικιλεξικό

-τής Νεοελληνικές λέξεις με επίθημα -τής στο Βικιλεξικό

-ήτης Νεοελληνικές λέξεις με επίθημα -ήτης στο Βικιλεξικό

-ητής Νεοελληνικές λέξεις με επίθημα -ητής στο Βικιλεξικό

-ωτής Νεοελληνικές λέξεις με επίθημα -ωτής στο Βικιλεξικό

-στης Νεοελληνικές λέξεις με επίθημα -στης στο Βικιλεξικό

-στής Νεοελληνικές λέξεις με επίθημα -στής στο Βικιλεξικό

-ιστής Νεοελληνικές λέξεις με επίθημα -ιστής στο Βικιλεξικό

-κτης Νεοελληνικές λέξεις με επίθημα -κτης στο Βικιλεξικό

-κτής Νεοελληνικές λέξεις με επίθημα -κτής στο Βικιλεξικό

-χτης Νεοελληνικές λέξεις με επίθημα -χτης στο Βικιλεξικό

-χτής Νεοελληνικές λέξεις με επίθημα -χτής στο Βικιλεξικό

-πτης Νεοελληνικές λέξεις με επίθημα -πτης στο Βικιλεξικό

-φτης Νεοελληνικές λέξεις με επίθημα -φτης στο Βικιλεξικό

παραγωγική κατάληξη με την οποία σχηματίζονται αρσενικά ουσιαστικά που παράγονται συνήθως από ρήματα· δηλώνει:

το πρόσωπο που ενεργεί, που πραγματοποιεί ό,τι εκφράζει η πρωτότυπη λέξη

διαδηλώνω > διαδηλωτής, σφάζω > σφάχτης

το πρόσωπο που έχει κάποιο επάγγελμα ή ιδιότητα σχετικά με αυτό που εκφράζει η πρωτότυπη λέξη

μεταφράζω > μεταφραστής, συντάσσω > συντάκτης

αντικείμενο (εργαλείο, όργανο, συσκευή) κατάλληλο για την εργασία που δηλώνει η πρωτότυπη λέξη

μετασχηματίζω > μετασχηματιστής, πλάθω > πλάστης


-πλάσιος

-πλάσιος
-α
-ο

: -πλάσιος < (διαχρονικό δάνειο) αρχαία ελληνική -πλάσιος

χρησιμοποιείται στο σχηματισμό επιθέτων που δηλώνουν ότι κάτι είναι τόσες φορές, όσες δηλώνει η ρίζα της λέξης, μεγαλύτερο ή περισσότερο από κάτι άλλο

δι-πλάσιος, τρι-πλάσιος, εικοσ-α-πλάσιος, πολλ-α-πλάσιος


-τρια

: -τρια < ελληνιστική κοινή -τρια (αρσενικό -τήρ, -τής). Συγκρίνετε με το -τρα.

που αντιστοιχούν σε αρσενικά με την κατάληξη -τής

εξεταστής > εξετάστρια (αυτή που εξετάζει), τραγουδιστής > τραγουδίστρια

που αντιστοιχούν σε αρσενικά με την κατάληξη -ίστας, -ιστής

σοσιαλιστής > σοσιαλίστρια

λόγιος τύπος θηλυκών με την κατάληξη -τρα, ή -ισσα

υφάντρα > υφάντρια

επιβάτισσα > επιβάτρια (δείτε και επιβάτιδα)


-τρια

: -τρια < (κληρονομημένο) ελληνιστική κοινή -τρια

κατάληξη για το σχηματισμό θηλυκών ουσιαστικών από αρσενικά σε -ής

βοηθητής > βοηθήτρια

ὁδηγητής > ὁδηγήτρια


-τρια

: -τρια (ελληνιστική κοινή) < αρχαία ελληνική -τειρα (όπως σώτειρα) < *-tr-ja < μεταπτωτική βαθμίδα για την πρωτοϊνδοευρωπαϊκή *-ter (επίθημα όπως και -τηρ). Συγγενικά επιθήματα: -τωρ, -τήριος, -τρα, -τρον.

κατάληξη για το σχηματισμό θηλυκών ουσιαστικών από αρσενικά σε -τήρ, -τής)

ποιητής > ποιήτρια


-ίστρια

χρησιμεύει στο σχηματισμό θηλυκών ουσιαστικών από αρσενικά σε -ιστής και -ίστας που δηλώνουν αυτήν που ακολουθεί μια συγκεκριμένη θρησκεία, φιλοσοφική, πολιτική ή άλλη θεωρία, επάγγελμα ή άθλημα ή αποτελούν δάνεια από ξένες λέξεις σε -ist(e)

σοσιαλίστρια

κομμουνίστρια


-ίνα

: -ίνα< (κληρονομημένο) μεσαιωνική ελληνική -ίνα < λατινική -ina θηλυκή κατάληξη ονομάτων < αρσενικό -inus
: για τις χημικές ενώσεις < (άμεσο δάνειο) ιταλική -ina < λατινική -ina

χρησιμοποιείται στο σχηματισμό θηλυκών ουσιαστικών που σημαίνουν

το θηλυκό ενός ζώου

γεράκι > γερακίνα

γυναίκα που κατέχει ένα αξίωμα, επάγγελμα ή ιδιότητα

βουλευτής > βουλευτίνα

λήσταρχος > λησταρχίνα

κατάληξη ονοματος

Κατερίνα

ελληνική απόδοση για χημικές ενώσεις σε -ίνη

βιταμίνη > βιταμίνα


-ίνα

: -ίνα < λατινική -ina θηλυκή κατάληξη δανεισμένων γυναικείων ονομάτων < αρσενικό -inus

θηλυκό του -ίνος / -ῖνος - κατάληξη γυναικείων ονόματων λατινικής προέλευσης

ελληνιστική κοινή

Agrippinus > Agrippina > Ἀγριππίνα

Paulinus > Paulina > Παυλῖνα


-γονία

: -γονία < αρχαία ελληνική < γίγνομαι

δεύτερο συνθετικό θηλυκών ουσιαστικών που σημαίνουν γέννηση ή δημιουργία ή ανάπτυξη αυτού που δηλώνει το πρώτο συνθετικό


-ly

χρησιμεύει στο σχηματισμό επιρρημάτων από επίθετα

morally

suddenly

για το σχηματισμό επιθέτων από ουσιαστικά

weekly

elderly


-κλιτος

-κλιτος
-η
-ο

: -κλιτος < → λείπει η ετυμολογία

σχετικός με μια κλίση

σχετικός με το κλίτος ενός ναού

αρχιτεκτονική

δίκλιτος, τρίκλιτος


中

ανάμεσα, μεταξύ, στο κέντρο


-μαθής

-μαθής
-ής
-ές

: -μαθής < (διαχρονικό δάνειο) αρχαία ελληνική -μαθής < μανθάνω

αυτός ο οποίος γνωρίζει αρκετά καλά το αντικείμενο (κυρίως γλώσσα π.χ. ιταλομαθής) η ρίζα του οποίου χρησιμοποιήθηκε για την παραγωγή της λέξης


-fuge

# -fuge < λατινική fugere (φεύγω, ξεφεύγω)
# -fuge < λατινική fugare (διώχνω, απομακρύνω)

δεύτερο συνθετικό λέξεων που σημαίνουν κάποιον ή κάτι που αποφεύγει κάτι άλλο

calcifuge

calorifuge

centrifuge

lucifuge

transfuge

δεύτερο συνθετικό λέξεων που σημαίνουν κάτι ή κάποιον που απωθεί, απομακρύνει κάτι άλλο

fébrifuge

humidifuge

hydrofuge

ignifuge

insectifuge

ténifuge

vermifuge


-phage

κατάληξη λέξεων που σχετίζονται με τον τρόπο διατροφής που εκφράζει η ρίζα της λέξης

anthropophage

bactériophage

cinéphage

coprophage

entomophage

ichtyophage

lithophage

macrophage

mélophage

microphage

nécrophage

phytophage

rhizophage

saprophage

sarcophage

scatophage

xylophage


-vore

: -vore < λατινική vorare (καταπίνω, τρώω)

β' συνθετικό λέξεων που σχετίζονται με τον τρόπο διατροφής που εκφράζει το α' συνθετικό

budgétivore

carnivore

crudivore

frugivore

granivore

herbivore

insectivore

omnivore

piscivore

vermivore


-biologie

β' συνθετικό λέξεων που εκφράζουν μια εξειδίκευση της βιολογίας

agrobiologie

chronobiologie

électrobiologie

exobiologie

microbiologie

neurobiologie

paléobiologie

photobiologie

phytobiologie

psychobiologie

radiobiologie

sociobiologie


-nomie

: -nomie < (λόγιο δάνειο) αρχαία ελληνική νόμος

κατάληξη ουσιαστικών σχετικών με τον νόμο ή με ένα σύστημα κανόνων


-iatrie

: -iatrie < αρχαία ελληνική ἰατρός

επίθημα που παρουσιάζει μια εξειδίκευση στον τομέα της ιατρικής που εκφράζει η ρίζα της λέξης


-abilité

Γαλλικές λέξεις με επίθημα -abilité στο Βικιλεξικό

κατάληξη που παράγει ένα ουσιαστικό βάσει ενός επιθέτου που λήγει σε -able, συνήθως από ένα μεταβατικό ρήμα. Εκφράζει τη δυνατότητα να γίνει κάτι.


-culture

Γαλλικές λέξεις με επίθημα -culture στο Βικιλεξικό


-cratie

: -cratie < αρχαία ελληνική κράτος

-κρατία, επίθημα που παράγει ουσιαστικά σχετικά με μια εξουσία

la démocratie est le pouvoir du peuple - η δημοκρατία είναι η εξουσία του λαού


-κρατία

: -κρατία < (διαχρονικό δάνειο) αρχαία ελληνική -κρατία < -κράτης → δείτε τη λέξη κρατέω και μεταφραστικό δάνειο από τη γαλλική -cratie ή την αγγλική -cracy

Νεοελληνικές λέξεις με επίθημα -κρατία στο Βικιλεξικό

επίθημα ως δεύτερο συνθετικό θηλυκών αφηρημένων ουσιαστικών που δηλώνει την εξουσία ή επιβολή που δηλώνεται από το πρώτο συνθετικό

τουρκοκρατία, θαλασσοκρατία

τρομοκρατία

γραφειοκρατία

γεροντοκρατία


-κρατία

: -κρατία < (κληρονομημένο) αρχαία ελληνική -κρατία < → δείτε τη λέξη κρατέω / κρατῶ

επίθημα που δηλώνει κυριαρχία


-κρατία

: -κρατία < -κράτ(ης) + -ία < → δείτε τη λέξη κρατέω / κρατῶ

Αρχαίες ελληνικές λέξεις με επίθημα -κρατία στο Βικιλεξικό

επίθημα που δηλώνει κυριαρχία. Συχνά σε ελληνιστικές συνθέσεις.


-ifier

: -ifier < λατινική -ifier -ficare και -facere -ifier

Γαλλικές λέξεις με επίθημα -ifier στο Βικιλεξικό

επίθημα ρημάτων που εκφράζουν μια αλλαγή, μια τροποποίηση


-cratique

: -cratique < αρχαία ελληνική κράτος

επίθημα επιθέτων που σχετίζονται με κάποια εξουσία


-algie

: -algie < (λόγιο δάνειο) αρχαία ελληνική -αλγία < ἄλγος (πόνος)

επίθημα ουσιαστικών που σημαίνουν κάποιον πόνο, λύπη, ασθένεια


-αλγία

: -αλγία < (διαχρονικό δάνειο) αρχαία ελληνική -αλγία (ἄλγος) και λόγιο ενδογενές δάνειο: (λόγιο δάνειο) νεολατινική -algia, μέσω γλωσσών όπως τα γαλλικά (-algie) ή τα γερμανικά (-algie)

Νεοελληνικές λέξεις με επίθημα -αλγία στο Βικιλεξικό

επίθημα αφηρημένων θηλυκών ουσιαστικών που σημαίνουν πόνο στο σημείο που δηλώνεται από το πρώτο συνθετικό

κινησιαλγία

κεφαλαλγία


-αλγία

: -αλγία < (κληρονομημένο) αρχαία ελληνική -αλγία (ἄλγος)

δονταλγία

κεφαλαλγία


-αλγία

: -αλγία < ἄλγ(ος) + -ία

Αρχαίες ελληνικές λέξεις με επίθημα -αλγία στο Βικιλεξικό

επίθημα αφηρημένων θηλυκών ουσιαστικών που σημαίνουν πόνο, λύπη, ασθένεια ή παθολογική κατάσταση στο σημείο που δηλώνεται από το πρώτο συνθετικό

γλωσσαλγία (ακατάπαυστη φλυαρία)

κεφαλαλγία (πονοκέφαλος)


-esque

: -esque < (άμεσο δάνειο) γαλλική -esque

επίθημα επιθέτων που παρουσιάζουν ένα χαρακτηριστικό, μια ιδιότητα, συχνά από μια ρίζα ενός κυρίου ονόματος (για να περιγράψουν ένα καλλιτεχνικό ή πολιτικό στυλ)


-esque

: -esque < (άμεσο δάνειο) ιταλική -esco, πιο σπάνια από την ισπανική (mauresque, moresque, plateresque, churrigueresque), < δημώδης λατινική -iscus, ίσως γερμανικής προέλευσης (→ δείτε τη λέξη -isch
: Η λέξη μαρτυρείται από τον 16ο αιώνα.

※ Le corpus des dérivés en -esque comprend bien quelques cas où une même base donne deux dérivés distincts (comme Berni >berniesque ou bernesque, patchouli > patchouliesque et patchoulesque, Hersant >hersantesque ou hersanesque, toboggan > tobogganesque ou toboggantesque, canular >canularesque ou canulardesque). On pressent donc bien que, comme le reste de la phonologie, la morphophonologie est un lieu de variations. (Marc Plénat, « Quelques thèmes de recherche actuels en morphophonologie française », dans Cahiers de lexicologie 77, 2000)


-ικος

-ικος
-η
-ο
-ικια

: -ικος < (κληρονομημένο) μεσαιωνική ελληνική -ικος < λατινική -icus

παραγωγική κατάληξη / επίθημα επιθέτων
για το μεταπλασμό σε λαϊκότερη γλώσσα
λόγιων επιθέτων

αυθάδης > αυθάδικος, θηριώδης > θηριώδικος

παραγωγική κατάληξη / επίθημα επιθέτων

για το μεταπλασμό σε λαϊκότερη γλώσσα

πατριδωνυμικών σε -ικός, σε λαϊκότροπο ύφος -ικος

αμερικανικός > αμερικάνικος


-ικος

: -ικος < (άμεσο δάνειο) λατινική -icus
:: ή αντί του -ικός για την παραγωγή εθνικών και πατριδωνυμικών επιθέτων σε οικείο ύφος
:: Επίσης, για την παραγωγή επιθημάτων σε -ικος.

Μεσαιωνικές ελληνικές λέξεις με επίθημα -ικός στο Βικιλεξικό

κατάληξη για την απόδοση λατινικών ή ξένων λέξεων

δομέστικος (ουσιαστικό) < λατινικά domesticus (επίθετο)

βόρνικος < ρουμανικά vornic (αξιωματούχος παραδουνάβιων περιοχών)

κατάληξη εθνικών ή πατριδωνυμικών επιθέτων, σε αντιδιαστολή με τα πιο επίσημα σε -ικός

ἀθηναίικος

ἀλαμάννικος < ἀλαμαννικός

ἀρμένικος < ἀρμενικός

κατάληξη για το σχημαστισμό επιθέτων από ουσιαστικά

κανακάρης > κανακάρικος

κοινοβιάτης > κοινοβιάτικος

με μετακίνηση τόνου του -ικός σε σύνθετα επιθέτα

νηστικός - ὁλονήστικος


-graphie

: -graphie < (λόγιο δάνειο) αρχαία ελληνική -γραφία < γράφω

Γαλλικές λέξεις με επίθημα -graphie στο Βικιλεξικό

-γραφία, επίθημα που χρησιμεύει στην παραγωγή ουσιαστικών που σχετίζονται με τη γραφή, το σχέδιο ή την εικόνα


-graphie

Γερμανικές λέξεις με επίθημα -graphie στο Βικιλεξικό


-pathie

: -pathie < αρχαία ελληνική πάθος

-πάθεια, επίθημα ουσιαστικών που εκφράζουν:

ένα αίσθημα ή μια συμπεριφορά

antipathie

apathie

empathie

sympathie

μια ασθένεια ή σύμπτωμα ασθένειας


-pathie

: -pathie < αρχαία ελληνική πάθος


-pathie

: -pathie < αρχαία ελληνική πάθος


-πάθεια

: -πάθεια < (διαχρονικό δάνειο) αρχαία ελληνική -πάθεια < πάθος
: για σύγχρονους όρους της ιατρικής < λόγιο ενδογενές δάνειο: διαγλωσσικοί όροι όπως λατινικά -pathia, γαλλικά -pathie, αγγλικά -pathy < αρχαία ελληνικά -πάθεια

Νεοελληνικές λέξεις με επίθημα -πάθεια στο Βικιλεξικό

επίθημα θηλυκών ουσιαστικών που εκφράζουν:

συμπεριφορά, ή αίσθημα όπως δηλώνει το πρώτο συνθετικό

αναξιοπάθεια, αντιπάθεια, εγωπάθεια, ωραιοπάθεια

μια πάθηση (συχνά ανίατη) ή το σύνολο ασθενειών που σχετίζονται με το πρώτο συνθετικό

αγγειοπάθεια, δισκοπάθεια, καρδιοπάθεια, λεμφοπάθεια

μια μορφολογική τροποποίηση μιας λέξης όπως δηλώνει το πρώτο συνθετικό

αλληλοπάθεια, αυτοπάθεια


-πάθεια

: -πάθεια < πάθ(ος), -παθ(ής) + -εια

Αρχαίες ελληνικές λέξεις με επίθημα -πάθεια στο Βικιλεξικό

επίθημα θηλυκών ουσιαστικών που εκφράζουν συναίσθημα πάθους ή συναισθηματικής αντίδρασης που σχετίζεται με τη σημασία που δηλώνει το πρώτο συνθετικό

ἀνθρωποπάθεια, δυσπάθεια


-technique

: -technique < αρχαία ελληνική τέχνη

επίθημα που επιτρέπει τη δημιουργία ουσιαστικών ή επιθέτων που εκφράζουν κάποια τεχνογνωσία


-métrie

: -métrie < αρχαία ελληνική μέτρον

-μετρία, επίθημα θηλυκών ουσιαστικών που εκφράζουν τη μέτρηση αυτού που σημαίνει η ρίζα της λέξης


-μετρία

: -μετρία < (διαχρονικό δάνειο) αρχαία ελληνική -μετρία < -μέτρης < μετρῶ

επίθημα θηλυκών ουσιαστικών που εκφράζουν τη μέτρηση αυτού που σημαίνει η ρίζα της λέξης

ανθρωπομετρία, γεωμετρία, ογκομετρία


-πλασία

: -πλασία < λόγιο ενδογενές δάνειο: νεολατινική -plasia < αρχαία ελληνική πλάσ(ις) + -ία < πλάσσω (πλάθω)
:* για την παρωχημένη σημασία «πλάσιμο» < (διαχρονικό δάνειο) ελληνιστική κοινή -πλασία όπως σημειώσεις στο αρτοπλασία - Γεωργακάς, Δημήτριος. A Modern Greek-English Dictionary [Ελληνοαγγλικό λεξικό] (μόνο το γράμμα α) - Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας

δεύτερο συνθετικό

ιατρικών όρων που δηλώνει την ανάπτυξη του μέρους του σώματος με τον τρόπο ή στο σημείο που ορίζει το πρώτο συνθετικό

απλασία, νεοπλασία

οστεοπλασία

δεύτερο συνθετικό

που δηλώνει νοητικό δημιούργημα όπως ορίζεται στο πρώτο συνθετικό

ιδεοπλασία

δεύτερο συνθετικό

που δηλώνει το πλάσιμο, τη διαδικασία της δημιουργίας εκείνου που ορίζεται στο πρώτο συνθετικό

αρτοπλασία


-πλασία

: -πλασία < πλάσ(ις) + -ία < πλάσσω (πλάθω). Δείτε και -πλαστία

σπανιότερη μορφή του -πλαστία: δεύτερο συνθετικό που δηλώνει το πλάσιμο εκείνου που ορίζει το πρώτο συνθετικό

ελληνιστική κοινή

ἀνδριαντοπλασία

σκευοπλασία

γυψοπλασία


-σκόπιο

: -σκόπιο < (διαχρονικό δάνειο) ελληνιστική κοινή -σκόπιον < -σκοπῶ και (λόγιο δάνειο) διεθνής ορολογία -scope

β′ συνθετικό ουσιαστικών τα οποία αναφέρονται σε εργαλείο ή συσκευή εξέτασης ή παρατήρησης

αρθροσκόπιο, στηθοσκόπιο, τηλεσκόπιο


-τός

: -τός < (κληρονομημένο) αρχαία ελληνική -τός

κατάληξη ρηματικών επιθέτων που δηλώνουν

ότι το προσδιοριζόμενο ουσιαστικό μπορεί να πάθει αυτό που ορίζει η ρηματική ρίζα

διδακτός: που μπορεί να διδαχτεί

αυτό που έχει (ή δεν έχει) πάθει ό,τι ορίζει η ρηματική ρίζα. Σε σύνθετες λέξεις είναι άτονο, βλέπε -τος

ψητός: που έχει ψηθεί

άψητος: που δεν έχει ψηθεί


-ness

επίθημα για το σχηματισμό ουσιαστικών που δηλώνουν την ιδιότητα ενός επιθέτου

kind (ευγενικός) > kindness (καλοσύνη)

dark (σκοτεινός) > darkness (σκοτάδι)

επίθημα διαφόρων λέξεων ή μερών του λόγου για το σχηματισμό ουσιαστικών που δηλώνουν την κατάσταση, ιδιότητα, ποιότητα κ.τ.π. της έννοιας που εκπροσωπούν αυτές οι λέξεις

thug (αλήτης, βίαιος κακοποιός) > thugness (αλητεία, άγρια εγκηματικότητα)


-ś

παραγωγική κατάληξη που δηλώνει αοριστία


-ιστικός

-ιστικός
-ή
-ό

: -ιστικός < (διαχρονικό δάνειο) αρχαία ελληνική -ιστικός

παραγωγική κατάληξη επιθέτων που προέρχονται από ουσιαστικά σε -ισμός


-ηχος

: -ηχος < αρχαία ελληνική ἦχος

β' συνθετικό λέξεων σχετικών με τον ήχο


-βιος

: -βιος < βίος

τελευταίο συνθετικό λέξεων, κυρίως επιθέτων, που έχουν σχέση με τη ζωή και τα έμβια όντα

νυκτόβιος / νυχτόβιος


-μαχία

: -μαχία < (διαχρονικό δάνειο) αρχαία ελληνική -μαχία < -μάχ(ος) + -ία

δεύτερο συνθετικό λέξεων που σημαίνουν μάχη, αγώνας με κάποιο μέσο ή εναντίον κάποιου αντιπάλου ή σε κάποιο τόπο ή έχουν άλλη έννοια σχετική με τη μάχη


-τζής

-τζής
-τζού
ο -τζής
οι -τζήδες
του -τζή
των -τζήδων
τον -τζή
τους -τζήδες
-τζή
-τζήδες

: -τζής < (άμεσο δάνειο) οθωμανική τουρκική ـجی (-cı) < πρωτοτουρκική *-či επίθημα για επαγγελματικά ουσιαστικά (και οι μορφές του) + -ς Δείτε και -τζής, -τζού, -τζίδικο
:* είτε όπως ήδη υπήρχε σε οθωμανικές/τουρκικές λέξεις (όπως boyacι > μπογιατζής)
:* είτε για το σχηματισμό νέων λέξεων (γκολ+τζής) συχνότερα με επιπλέον συνδετικό φωνήεν που χρειάζεται στη σύνθεση θέματος με κατάληξη (χαλβ(άς)+-ατζής]]
:* και με ένρινη προφορά -ντζής

Νεοελληνικές λέξεις με επίθημα -τζής στο Βικιλεξικό

Νεοελληνικές λέξεις με επίθημα -τζης στο Βικιλεξικό

Νεοελληνικές λέξεις με επίθημα -ντζής στο Βικιλεξικό

Νεοελληνικές λέξεις με επίθημα -ατζής στο Βικιλεξικό

Νεοελληνικές λέξεις με επίθημα -ατζης στο Βικιλεξικό

Νεοελληνικές λέξεις με επίθημα -άντζης στο Βικιλεξικό

Νεοελληνικές λέξεις με επίθημα -αντζής στο Βικιλεξικό

Νεοελληνικές λέξεις με επίθημα -ιτζής στο Βικιλεξικό

Νεοελληνικές λέξεις με επίθημα -ιντζής στο Βικιλεξικό

Νεοελληνικές λέξεις με επίθημα -τσής στο Βικιλεξικό

επίθημα για το σχηματισμό αρσενικών ουσιαστικών που δηλώνουν όπως στο πρώτο συνθετικό

επαγγελματία

μπετ(ό) > μπετατζής

χαλβ(άς) > χαλβατζής: αυτός που φτιάχνει χαλβά

αντί άλλης πιο επίσημης λέξης

βιολ(ί) > βιολιτζής & βιολιντζής αντί του βιολιστής

κλαρίν(ο) > κλαριντζής αντίστοιχο του κλαρινετίστας

μάγκας > μάγκατζης

οπαδό αθλητικής ομάδας, κόμματος

ομάδα ΠΑΟΚ > παοκτζής

κόμμα ΠΑΣΟΚ > πασοκτζής

και επωνύμων (θηλυκό -τζή)

Καζαντζής, Χαλβατζής, Κιτάντζης


-τζής

-τζής
-τζού
-τζίδικο
ο -τζής
η -τζού
το -τζίδικο
το -τζήδικο
του -τζή
της -τζούς
του -τζίδικου
του -τζήδικου
τον -τζή
τη(ν)
-τζού
το -τζίδικο
το -τζήδικο
-τζή
-τζού
-τζίδικο
-τζήδικο
οι -τζήδες
οι -τζούδες
τα -τζίδικα
τα -τζήδικα
των -τζήδων
των -τζούδων
των -τζίδικων
των -τζήδικων
τους -τζήδες
τις -τζούδες
τα -τζίδικα
τα -τζήδικα
-τζήδες
-τζούδες
-τζίδικα
-τζήδικα

: -τζής < επίθημα για επίθετα
::: είτε < ουσιαστικά -τζής, -ατζής
::: είτε απευθείας < (άμεσο δάνειο) τουρκική -cı επίθημα επιθέτων (και οι μορφές του) + -ς
: Ο σχηματισμός των τύπων:
:* Το αρσενικό και το θηλυκό, όπως σε αντίστοιχα ουσιαστικά.
:* Το ουδέτερο, από επίθετα σε -ίδικος, -ίδικη, -ίδικο

επίθημα για το σχηματισμό ονομάτων σε επιθετική λειτουργία που προέρχονται συνήθως από ουσιαστικά

καταφερτζής, καταφερτζού, καταφερτζίδικο

πλακατζής, πλακατζού, πλακατζίδικο


-τος

-τος
-τη
-το

: -τος < (κληρονομημένο) αρχαία ελληνική -τος

-eth

κατάληξη τακτικών αριθμητικών

κατάληξη ρηματικών επιθέτων που δηλώνουν αυτό που (δεν) έχει πάθει ό,τι ορίζει η ρηματική ρίζα

παραλλαγή του -τός που χρησιμοποιείται συνήθως σε σύνθετα

άψητος: που δεν έχει ψηθεί

καγκελόφραχτος: που έχει φραχτεί με κάγκελα

κατάληξη τακτικών αριθμητικών

τρίτος

τέταρτος

πέμπτος


-ειδής

-ειδής
-ής
-ές

: -ειδής < (διαχρονικό δάνειο) αρχαία ελληνική -ειδής < εἶδος

Νεοελληνικές λέξεις με επίθημα -ειδής στο Βικιλεξικό

Ιδρύματος Μανόλη Τριανταφυλλίδη

Λεξικό της Κοινής Νεοελληνικής

Η Πύλη για την ελληνική γλώσσα

δεύτερο συνθετικό επιθέτων που εκφράζει ομοιότητα ως προς το είδος που δηλώνεται στο πρώτο συνθετικό

κερατοειδής

μυκητοειδής

δυσειδής


-ειδής

-ειδής
-ής
-ές

: -ειδής < εἶδ(ος) + κατάληξη -ής < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή *wéydos < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή ρίζα *weyd- (βλέπω)

Αρχαίες ελληνικές λέξεις με επίθημα -ειδής στο Βικιλεξικό

δεύτερο συνθετικό επιθέτων που εκφράζει ομοιότητα προς τη σημασία που δηλώνεται στο πρώτο συνθετικό

ἀδενοειδής

ἀνθρωποειδής

ἀγκιστροειδής


-ψήφιος

-ψήφιος
-α
-ο

: -ψήφιος < αρχαία ελληνική ψῆφ(ος) + -ιος, -α, -ον (με την ίδια κατάληξη και η (ελληνιστική κοινή) ψηφίον)· (μεταφραστικό δάνειο) γαλλική chiffre σε εκφράσεις όπως d΄un chiffre (μονοψήφιος)

ψηφίο

''στη λέξη'': ψήφος

Νεοελληνικές λέξεις με επίθημα -ψήφιος στο Βικιλεξικό

παραγωγική κατάληξη επιθέτων των οποίων το πρώτο συνθετικό δηλώνει πόσα ψηφία περιέχονται στο αριθμό που προσδιορίζει το επίθετο

μονοψήφιος, τετραψήφιος, πενταψήφιος


-ιώτης

-ιώτης
-ιώτισσα
-ώτης
-ώτισσα
ο -ιώτης
οι -ιώτες
του -ιώτη
των -ιωτών
τον -ιώτη
τους -ιώτες
-ιώτη
-ιώτες

-ιώτης < (κληρονομημένο) ελληνιστική κοινή -ιώτης < επαυξημένη κατάληξη από την αρχαία ελληνική -ώτης από λέξεις που το θέμα τους είχε τον χαρακτήρα ιώτα. (π.χ. Σικελι-ώτης)

πατριδωνυμικών ουσιαστικών που παράγονται από ονόματα πόλεων ή περιοχών (θηλυκό -ιώτισσα)
≈ συνώνυμα:

Αίγυπτος > Αιγυπτιώτης (Αιγυπτιώτισσα)

Καλαμπάκα > Καλαμπακιώτης (Καλαμπακιώτισσα)

Ήπειρος > Ηπειρώτης (Ηπειρώτισσα)

ουσιαστικών που δηλώνουν προέλευση, ιδιότητα, χαρακτηριστικό γνώρισμα

νησί > νησιώτης (νησιώτισσα)

πανηγύρ(ι) > πανηγυριώτης (πανηγυριώτισσα)

επαρχία > επαρχιώτης (επαρχιώτισσα)

θίασος > θιασώτης


-ιώτης

-ιώτης
με πληθυντικό -ηδες
-ιώτη
-ιώτου
Χρειάζεται τεκμηρίωση…
ο -ιώτης
οι -ιώτηδες
του -ιώτη
των -ιώτηδων
τον -ιώτη
τους -ιώτηδες
-ιώτη
-ιώτηδες

επίθημα ως κατάληξη αρσενικών επωνύμων

Βαρβιτσιώτης


-ιώτης

-ιώτης
-ώτης

-ιώτης < (κληρονομημένο) ελληνιστική κοινή -ιώτης, επαυξημένη κατάληξη από την αρχαία ελληνική -ώτης από λέξεις που το θέμα τους είχε τον χαρακτήρα ιώτα.

επίθημα ως κατάληξη αρσενικών ουσιαστικών που δηλώνει

καταγωγή από τόπο (πατριδωνυμικά)

Ἀθήνα - Ἀθηνιώτης

ιδιότητα, χαρακτηριστικό ή προέλευση που δηλώνεται από την πρωτότυπη λέξη

κάμπος - καμπιώτης (που ασχολείται επαγγελματικά με τη μονομαχία)

κελίον - κελιώτης (υπασπιστής)


-ιώτης

-ιώτης
-ιῶτις

: -ιώτης (ελληνιστική κοινή): επαυξημένη κατάληξη από την αρχαία ελληνική -ώτης από λέξεις που το θέμα τους είχε τον χαρακτήρα ιώτα ‑ι- (π.χ. αρχαία ελληνικά στρατι-ώτης, Σικελι-ώτης)
: → και δείτε αρχαία ελληνικά: -ώτης

επίθημα ως κατάληξη αρσενικών ουσιαστικών που δηλώνει προέλευση, ιδιότητα ή χαρακτηριστικό που δηλώνεται από την πρωτότυπη λέξη

νῆσος - νησ-ιώτης

Βάκχος - Βακχ-ιώτης


-ίδιον

: -ίδιον < αρχικά, ουσιαστικά σε -ίς, γενική ίδ(ος) + -ιον. Αργότερα, αυτονομείται και γίνεται επίθημα και σε άλλες βάσεις
: ΑΠΟΓΟΝΟΙ: ⇒ νέα ελληνικά: -ίδι

μετουσιαστικό υποκοριστικό επίθημα

υποκοριστικό

σφραγίς, σφραγίδ(ος) > σφραγ-ίδιον

ἄρτος, ἄρτ(ου) > ἀρτίδιον, λόγος > λογίδιον, ξίφος > ξιφίδιον


-ίδιο

-ίδιο &
-ίδι

: -ίδιο < (διαχρονικό δάνειο) αρχαία ελληνική -ίδιον (μετουσιαστικό υποκοριστικό επίθημα)
: Για όρους χημείας, βιολογίας < (λόγιο δάνειο) νεολατινική -idium < (αρχαία ελληνική) -ίδιον· π.χ. (νεολατινική) gonidium > γον-ίδιον, (γαλλικά) oxide (oxyde) > οξ(ε)-ίδιον]

υποκοριστικό επίθημα για το σχηματισμό ουδέτερων ουσιαστικών παράγωγων από ουσιαστικά:

σταγόνα > σταγον-ίδιο, σώμα > σωματ-ίδιο

κάποτε περιορίζεται ή και χάνεται τελείως η υποκοριστική σημασία του επιθήματος

βάρος > βαρ-ίδι(ο), γόνος > γον-ίδιο

κατάληξη επιστημονικών όρων

(γαλλικά) oxide (oxyde) > οξ(ε)-ίδιο


-fobia

-φοβία, δεύτερο στοιχείο των σύνθετων λέξεων που χρησιμοποιούνται για να περιγράψουν έναν φόβο


-της

: -της < → δείτε τη λέξη -τής

άλλη μορφή του -τής


-gnosie

: -gnosie < αρχαία ελληνική γνῶσις

-γνωσία, β' συνθετικό επιστημών


-θηρία

: -θηρία < αρχαία ελληνική -θηρία

παραγωγικό επίθημα που δηλώνει

είδος κυνηγιού ή αλιείας που έχει σαν αντικείμενο το πρώτο συνθετικό

τρόπο κυνηγιού

επιδίωξη που έχει γίνει μανία

βαθμοθηρία
#** ψηφοθηρία


-itis

: -itis < (λόγιο δάνειο) νεολατινική -itis < αρχαία ελληνική -ῖτις


-itis

: -itis < (λόγιο δάνειο) αρχαία ελληνική -ῖτις


-itis

: -itis: κλιτικός τύπος

δοτική και αφαιρετική πληθυντικού του -ites


-δυμος

: -δυμος < από το δίδυμος

παραγωγικό επίθημα που χρησιμοποιείται για τη δημιουργία επιθέτων και αντίστοιχων ουσιαστικών με την πρόθεση αριθμητικού προθήματος και δηλώνουν κύηση με αντίστοιχο αριθμό εμβρύων ή δηλώνουν ίδια πράγματα


-δήποτε

: -δήποτε < (κληρονομημένο) αρχαία ελληνική -δήποτε

Νεοελληνικές λέξεις με επίθημα -δήποτε στο Βικιλεξικό

άκλιτο παραγωγικό επίθημα που προστίθεται σε όλα τα γένη τις πτώσεις και τους αριθμούς αντίστοιχων αντωνυμιών και επιρρημάτων δημιουργώντας αναφορικές αντωνυμίες και επιρρήματα με αόριστη σημασία

οποιοσδήποτε / οποιουδήποτε / οποιονδήποτε / οποιοιδήποτε / οποιουσδήποτε

οπουδήποτε


-δήποτε

: -δήποτε < δήποτε (κάποτε) < δή + ποτέ

Αρχαίες ελληνικές λέξεις με επίθημα -δήποτε στο Βικιλεξικό

οἱοσδήποτε, ὁπουδήποτε


-άτος

-άτος
-η ,-ο

παραγωγική κατάληξη της νέας ελληνικής (στα θέματα ουσιαστικών για παραγωγή επιθέτου), που δηλώνει εκείνον που έχει ή περιέχει ό,τι δηλώνει το ουσιαστικό ή εκείνον που σχετίζεται ιδιαίτερα με την έννοια του ουσιαστικού

(ζωή) χλιδάτη (έχει χλιδή), (κόκορας) κρασάτος (έχει μαγειρευτεί με κρασί), (άνθρωπος) αεράτος, μουσάτος, καλοσυνάτος

παραγωγική κατάληξη (στα θέματα ρημάτων για παραγωγή επιθέτων), που δηλώνουν συνήθως ό,τι και η ενεργητική ή παθητική μετοχή ενεστώτα του ρήματος ή την ολοκλήρωση της ενέργειας και το αποτέλεσμά της

φεύγω άρα είμαι φευγάτος, τρέχω άρα είμαι τρεχάτος, χορταίνω άρα είμαι χορτάτος, τρίζω άρα είμαι τριζάτος


-άτος

κατάληξη επωνύμων με προέλευση την Κεφαλονιά


-άλας

μεγεθυντική παραγωγική κατάληξη ουσιαστικών

κεφάλι > κεφάλας, τρέξιμο > τρεχάλα φευγιό > φευγάλα


-αίος

: -αίος < (κληρονομημένο) αρχαία ελληνική -αῖος Δείτε και -ιαίος

Νεοελληνικές λέξεις με επίθημα -αίος στο Βικιλεξικό

κατάληξη επιθέτων (και ουσιαστικοποιημένων) που δηλώνει σχετικά με την πρωτότυπη λέξη

καταγωγή, προέλευση (πατριδωνυμικά)

Θηβαίος, Μυτιληναίος

και αντίστοιχα ανδρικά επώνυμα

ιδιοκτησία, πηγή, στενό συσχετισμό ή ότι κάτι αρμόζει

αγοραίος, ραγδαίος, χερσαίος


-άς

-άς
-ού
-άδικο
-ούδικο
ο -άς
η -ού
το -άδικο
το -ούδικο
του -ά
της -ούς
του -άδικου
του -ούδικου
τον -ά
τη(ν)
-ού
το -άδικο
το -ούδικο
-ά
-ού
-άδικο
-ούδικο
οι -άδες
οι -ούδες
τα -άδικα
τα -ούδικα
των -άδων
των -ούδων
των -άδικων
των -ούδικων
τους -άδες
τις -ούδες
τα -άδικα
τα -ούδικα
-άδες
-ούδες
-άδικα
-ούδικα

: -άς < (κληρονομημένο) ελληνιστική κοινή -ᾶς

επίθημα ανισοσύλλαβων μετουσιαστικών επιθέτων για έμψυχα που δηλώνει

κάτι μεγαλύτερο ή περισσότερο απ' αυτό της πρωτότυπης λέξης

γλώσσα > γλωσσάς

ή ότι του αρέσει αυτό που δηλώνει η πρωτότυπη λέξη

μακαρόνι > μακαρονάς


-άς

-άς
ο -άς
οι -άδες
του -ά
των -άδων
τον -ά
τους -άδες
-ά
-άδες

κατάληξη ανισοσύλλαβων αρσενικών ουσιαστικών

βοριάς, κιμάς, ψαράς

επίθημα μετουσιαστικών ουσιαστικών που δηλώνουν επάγγελμα ή έξη σχετική με αυτό που δηλώνει η ρίζα της λέξης

γάλα > γαλατάς, γυναίκα > γυναικάς

μεγεθυντικό επίθημα μεγεθυντικών μετουσιαστικών ουσιαστικών που δηλώνει κάτι μεγαλύτερο ή περισσότερο απ' αυτό της πρωτότυπης λέξης

δόντι > δοντάς, λεφτά > λεφτάς


-άς

-άς
ἡ
-άς
αἱ
-άδες
τῆς
-άδος
τῶν
-άδων
τῇ
-άδῐ
ταῖς
-άσῐ(ν)
τὴν
-άδᾰ
τὰς
-άδᾰς
-άς
-άδες
τὼ
-άδε
τοῖν
-άδοιν

κατάληξη θηλυκών ουσιαστικών

< χαρακτήρας θέματος + -ς

δεκαδ-ς > δεκάς


-άρι

: -άρι < (κληρονομημένο) μεσαιωνική ελληνική -άριν και -άριο < (κληρονομημένο) μεσαιωνική ελληνική -άριον < ελληνιστική κοινή -άριον (όπου δείτε για περισσότερα)

παράγει ουδέτερα ουσιαστικά από αριθμητικά που δηλώνουν

αξία, ποσότητα, βαθμό αξιολόγησης ή επίδοσης, αριθμό παιγνιοχάρτου ή παίκτη αθλητικής ομάδας

οκτ(ώ) + -άρι > οκτάρι

είκοσ(ι) + -άρι > εικοσάρι

πεντακόσ(ια) + -άρι > πεντακοσάρι

≈ συνώνυμα: -άρικο (για νόμισμα)

δέσμη, σύνολο ομοίων πραγμάτων

εκατοστ(ός) + -άρι > εκατοστάρι «αγόρασα ένα εκατοστάρι φακέλους»

δέκ(α) + -άρι > δεκάρι «ένα δεκάρι φάκελοι»

τον αριθμό χώρων που έχει βάσει της πρώτης λέξης

για διαμέρισμα

δύ(ο) + -άρι > δυάρι

τρί(α) + -άρι > τριάρι

τέσσ(ερα) + -άρι > τεσσάρι

πέντ(ε) + -άρι > πεντάρι

παράγει ουδέτερα ουσιαστικά από ουσιαστικά που δηλώνουν

υποκοριστική σημασία

βλαστ(ός) + -άρι > βλαστάρι (νεαρός βλαστός)

δοκός + -άρι > δοκάρι (μικρή δοκός)

πετεινός + -άρι > πετεινάρι (μικρός πετεινός)

χωρίς υποκοριστική σημασία (συχνά η υποκοριστική σημασία δεν υπάρχει πλέον στην νεοελληνική)

θρέφω - θρεφτάρι

ζύμη - ζυμάρι

σίτος - σιτάρι

όργανο, μέσο

κρεμαστ(ός) + -άρι > κρεμαστάρι

αγιάσματ(ος) + -άρι > αγιασματάρι

λύσ(η) + -άρι > λυσάρι

πλησμονή του πρωτότυπου

γεμάτ(ος) + -άρι > γεματάρι

κεφαλ(ή) + -άρι > κεφαλάρι

παράγει ουδέτερα ουσιαστικά από ρήματα που δηλώνουν

το αποτέλεσμα του ρήματος

απογενν(ώ) + -άρι > απογεννάρι

απομένω, απομείν(ω) + -άρι > απομεινάρι

όργανο, μέσο

αρμέγ(ω) + -άρι > αρμεγάρι

πλησμονή του πρωτότυπου

μακρύν(ω) + -άρι > μακρυνάρι


-mente

επίθημα για το σχηματισμό επιρρημάτων από επίθετα, λαμβάνοντας ως βάση τη θηλυκή μορφή στα επίθετα με καθορισμένο γένος, αλλά όχι στα επίθετα χωρίς συγκεκριμένο γένος

apresurada (θηλυκό) → apresuradamente

académica (θηλυκό) → académicamente

triste (χωρίς γένος) → tristemente

feliz (χωρίς γένος) → felizmente


-mente

επίθημα για το σχηματισμό επιρρημάτων από επίθετα

forte > fortemente


-mente

: -mente <παλαιά πορτογαλική -mente <λατινική mens

fácil > facilmente

amarga > amargamente


-cık

Τουρκικές λέξεις με επίθημα -cık στο Βικιλεξικό

Τουρκικές λέξεις με επίθημα -çık στο Βικιλεξικό

Τουρκικές λέξεις με επίθημα -cik στο Βικιλεξικό

Τουρκικές λέξεις με επίθημα -çik στο Βικιλεξικό

Τουρκικές λέξεις με επίθημα -cuk στο Βικιλεξικό

Τουρκικές λέξεις με επίθημα -çuk στο Βικιλεξικό

Τουρκικές λέξεις με επίθημα -cük στο Βικιλεξικό

Τουρκικές λέξεις με επίθημα -çük στο Βικιλεξικό

κατάληξη υποκοριστικών

υποκοριστικό

baba > babacık (μπαμπάκας)

ada > adacık (νησάκι)


-αριό

: -αριό < μεσαιωνική ελληνική -αρεῖο με συνίζηση για αποφυγή της χασμωδίας Ο Γεώργιος Μπαμπινιώτης προτάσσει ετυμολογική γραφή με <ει> αντί της καθιερωμένης με ιώτα

Νεοελληνικές λέξεις με επίθημα -αριό στο Βικιλεξικό

σημαίνουν τόπο σχετικό με τη ριζικής λέξη

καμπαναριό, πλυσταριό

σημαίνουν τόπο γεμάτο από τα αντικείμενα της ριζικής λέξης

σκουπιδαριό

(συνεκδοχικά) τον τόπο κατασκευσκευής τους

επιτείνουν τη μειωτική σημασία της ριζικής λέξης

πουσταριό

σημαίνουν ένα σύνολο ατόμων της ριζικής λέξης με ελαφρά μειωτική συνήθως σημασία

γυφταριό, παπαδαριό, φοιτηταριό


-δικία

: -δικία < δίκη + -ία

δεύτερο συνθετικό λέξεων που έχουν σχέση με τη δικαιοσύνη και/ή τη δίκη

αδικία

ανθρωποδικία

αντιδικία

αρνησιδικία

αυτοδικία

δωσιδικία

εκκρεμοδικία

ερημοδικία

ετεροδικία

κακοδικία

στρεψοδικία

τελεσιδικία

φυγοδικία

χειροδικία


-ment

Γαλλικές λέξεις με επίθημα -ment στο Βικιλεξικό

επίθημα επιρρημάτων


-ούτσικος

-ούτσικος
-η /
-ια
-ο

: -ούτσικος < (κληρονομημένο) μεσαιωνική ελληνική -ούτσικος < -ούτσ(ης) + -ικος < υποκοριστικό επίθημα -uccio από την ιταλική

αλμυρός → αλμυρούτσικος

από επιθετικές αντωνυμίες

τοσοδά → τοσοδούτσικος


-mancie

: -mancie < αρχαία ελληνική μαντεία • Η Ετυμολογία χρειάζεται ανάπτυξη με τεκμηρίωση. Μπορείτε να βοηθήσετε;


-μαντεία

: -μαντεία < (διαχρονικό δάνειο) ελληνιστική κοινή -μαντεία < αρχαία ελληνική μαντεία και (λόγιο δάνειο) γαλλική -mancie < υστερολατινική -mantie < ελληνιστική κοινή -μαντεία

β' συνθετικό λέξεων που παρουσιάζουν μια προσπάθεια πρόβλεψης του μέλλοντος βασιζόμενη στην έννοια του α' συνθετικού


-fuges

πληθυντικός αριθμός του -fuge


-vores

πληθυντικός αριθμός του -vore


-algies

πληθυντικός αριθμός του -algie


-phages

πληθυντικός αριθμός του -phage


-graphies

πληθυντικός αριθμός του -graphie


-cratiques

πληθυντικός αριθμός του -cratique


-techniques

πληθυντικός αριθμός του -technique


-er

κατάληξη για το σχηματισμό ουσιαστικών

που δηλώνουν τον δράστη, αυτόν που κάνει μια ενέργεια (δραστικά ουσιαστικά)

read (διαβάζω) > reader (αναγνώστης)

run (τρέχω) > run-n-er (δρομέας)

κατάληξη για το σχηματισμό ουσιαστικών
που δηλώνουν επάγγελμα ή απασχόληση

astronomy (αστρονομία > astronomer

κατάληξη για το σχηματισμό του συγκριτικού βαθμού επιθέτων και επιρρημάτων

wise (σοφός) > wiser (σοφότερος)

άλλες μορφές: -ier, όταν προηγείται το y


-er

κατάληξη του απαρεμφάτου των ρημάτων

επίθημα για το σχηματισμό ρημάτων από ονόματα

agress(ion) > aggresser

station > stationner

κατάληξη ουσιαστικών που δηλώνουν επάγγελμα

boulanger


-fique

: -fique < λατινική ficus < facere (κάνω, φτιάχνω)

σημαίνει την παραγωγή


-âtre

σημαίνει ότι κάποιος ή κάτι τείνει προς αυτό που εκφράζει το θέμα της λέξης


-μα

: -μα < (κληρονομημένο) αρχαία ελληνική -μα
: Οι άλλες μορφές, ανάλογα με το θέμα του ρήματος που προηγείται

παραγωγική κατάληξη ουδέτερων ουσιαστικών που δηλώνουν το αποτέλεσμα της ενέργειας του ρήματος από το οποίο παράγονται

γράφω > γράμ-μα

αλωνίζω > αλώνισ-μα

αγριεύω > αγρίε-μα


-δόχος

: -δόχος < ελληνιστική κοινή -δόχος < αρχαία ελληνική -δόκος < δέχομαι

Νεοελληνικές λέξεις με επίθημα -δόχος στο Βικιλεξικό

β' συνθετικό λέξεων που δηλώνουν πρόσωπο ή πράγμα που δέχεται αυτό που δηλώνει το α' συνθετικό

εντολοδόχος

ξενοδόχος

παραγγελιοδόχος

τεφροδόχος


-δόχος

Μεσαιωνικές ελληνικές λέξεις με επίθημα -δόχος στο Βικιλεξικό

-δόχος (όπως στα νέα ελληνικά)

δυναμοπαραδόχος (που παρέχει δύναμη)

ξενοδόχος


-δόχος

: -δόχος < -δόκος < δέχομαι

Αρχαίες ελληνικές λέξεις με επίθημα -δόχος στο Βικιλεξικό

-δόχος (όπως στα νέα ελληνικά)

καπνοδόχος

ὑδατοδόχος

ξενοδόχος


-krotnie

επίθημα που δημιουργεί πολλαπλασιαστικά επιρρήματα, -πλά


-ερός

: -ερός < (κληρονομημένο) μεσαιωνική ελληνική -ερός < (κληρονομημένο) αρχαία ελληνική -ερός, -ερά, -ερόν < -ηρός, -ηρά, -ηρόν

επίθημα για το σχηματισμό επιθέτων που παράγονται

από ουσιαστικά και δηλώνουν ότι η παράγωγη λέξη είναι γεμάτη με στοιχεία της πρωτότυπης

λάσπη < λασπερός, τύχη < τυχερός

από ρήματα και δηλώνουν ότι η παράγωγη λέξη έχει την ιδιότητα, το βασικό χαρακτηριστικό ή την ικανότητα να κάνει αυτό που εκφράζει η πρωτότυπη λέξη

λάμπω < λαμπερός, θλίβω < θλιβερός


-ιώνας

-ιώνας
-εώνας
-ώνας

: -ιώνας < (κληρονομημένο) αρχαία ελληνική -εών, μετουσιαστικό επίθημα, εκτεταμένη μορφή του -ών. Από την αιτιατική -εῶνα με συνίζηση για αποφυγή της χασμωδίας

-ι‐ώ‐νας, -ιώ‐νας

άλλη μορφή του -ώνας

περιστέρι > περιστεριώνας


-εώνας

-εώνας
-ιώνας
-ώνας

: -εώνας < (κληρονομημένο) αρχαία ελληνική -εών, μετουσιαστικό επίθημα, εκτεταμένη μορφή του -ών. Από την αιτιατική -εῶνα

άλλη μορφή του -ώνας

πορτοκαλιά > πορτοκαλεώνας


-ών

-ών
-εών
-ων

: -ών < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή ρίζα *-on- ^((Χρειάζεται τεκμηρίωση…)). Για θηλυκά που λήγουν σε -ώ, δείτε -δών
: Απόγονοι > ⇒ νέα ελληνικά: -ώνας

Αρχαίες ελληνικές λέξεις με επίθημα -ών στο Βικιλεξικό

-εών

εκτεταμένη βαθμίδα

Αρχαίες ελληνικές λέξεις με επίθημα -εών στο Βικιλεξικό

παραγωγική κατάληξη / επίθημα μετουσιαστικών ουσιαστικών που δηλώνει

τοπωνύμια, χώρους του σπιτιού ή φυτεμένους τόπους

ἀνήρ > ὁ ἀνδρών, τοῦ ἀνδρῶνος (ανδρωνίτης, ανδρικά διαμερίσματα)

ἐλαία > ὁ ἐλαιών, τοῦ ἐλαιῶνος

μέρος του σώματος

ὁ ἀγκών, τοῦ ἀγκῶνος, ἡ σιαγών, τῆς σιαγόνος

ονόματα μηνών

Σκιροφόρια > Σκιρφοριών, Ἀνθεστήρια > Ἀνθεστηριών


-εών

: -εών < εκτεταμένη μορφή του -ών
::: > νέα ελληνικά -εώνας, -ιώνας

άλλη μορφή του -ών

ἀνήρ > ἀνδρεών (ανδρωνίτης, ανδρικά διαμερίσματα)


-ίτικος

-ίτικος
-η
-ο

: -ίτικος < -ίτ(ης) + -ικος

παραγωγική κατάληξη / επίθημα μετουσιαστικών επιθέτων που δηλώνουν (ότι κάποιος προέρχεται, κατάγεται ή έχει σχέση με κάποιον) τόπο

Κοζάνη > κοζανίτικος, Μετέωρα > μετεωρίτικος

παραγωγική κατάληξη / επίθημα μετουσιαστικών επιθέτων παραγόμενων από προσηγορικά ουσιαστικά ή διάφορες εκφράσεις

ριζά > ριζίτικος


-alis

παραγωγική κατάληξη / επίθημα επιθέτων που παράγονται από ουσιαστικά ή αριθμητικά

magister > magistralis, duo > dualis


-io

παραγωγική κατάληξη / επίθημα ουσιαστικών θηλυκού γένους

abalieno > abalienatio


-πουλος

: -πουλος < λατινική pullus (μικρό ζώου)

κατάληξη επωνύμων, κυρίως της Πελοποννήσου αλλά και του Πόντου και της Μικράς Ασίας, που αρχικά δήλωνε τον γιο κάποιου

π.χ. Πετρόπουλος: αρχική σημασία, ο γιος του Πέτρου

π.χ. Παπαγεωργόπουλος: αρχική σημασία, ο γιος του παπα-Γεώργη

στο ουδέτερο και θηλυκό κατάληξη που δηλώνει συγγένεια (γιού ή κόρης προς πατέρα) αλλά και υποκοριστικό

π.χ. μαστορόπουλο (ίσως γιος του μάστορα, ίσως και απλώς ο μαθητευόμενος)

π.χ. αρχοντόπουλο, πριγκιπόπουλο, πριγκιποπούλα


-ηδόν

: -ηδόν < (διαχρονικό δάνειο) αρχαία ελληνική -ηδόν

επίθημα μετουσιαστικών επιρρημάτων που δηλώνει τον τρόπο που εκφράζει η πρωτότυπη λέξη

βροχή > βροχηδόν, κλότσος > κλοτσηδόν


-ηδόν

: -ηδόν < (κληρονομημένο) αρχαία ελληνική -ηδόν

επιρρηματική κατάληξη που εκφράζει τον τρόπο που δηλώνεται στην πρωτότυπη λέξη

κόσκινον > κοσκινηδόν


-ηδόν

: -ηδόν < παρεκτεταμένος τύπος του -δόν (όπως ἀναφαν‑δόν) από επανανάλυση περιπτώσεων με το ⟨η⟩ στη βάση (όπως ἀγελη‑δόν > ἀγελ‑ηδόν)

επιρρηματική κατάληξη που δηλώνει τον τρόπο που εκφράζεται στην πρωτότυπη λέξη

ἀγέλη > ἀγεληδόν, σωρός > σωρηδόν


-ulus

παραγωγική κατάληξη / επίθημα υποκοριστικών ουσιαστικών

tubus > tubulus


-ης

# -ης < αρχαία ελληνική -ης
# -ης < (ελληνιστική κοινή) -ις < αρχαία ελληνική -(ε)ιος (αρχαία ελληνική κύριος, αιτιατική τόν κύριον > (ελληνιστική κοινή) τόν κῦριν →ὁ κῦρις > μεσαιωνική ελληνική κύρης > νέα ελληνική νοικοκύρης)
# -ης < μεσαιωνική ελληνική -ης
# -ης < αρχαία ελληνική -ης, -ης, -ες & -ής, -ής, -ές
# -ης < (ελληνιστική κοινή) -ῆς (γενική ενικού θηλυκών: κατά γῆς)
# -ης < τουρκική -i (fıstık > fıstıki)

παραγωγική κατάληξη ισοσύλλαβων αρσενικών ουσιαστικών

εργάτης, πολίτης

παραγωγική κατάληξη ανισοσύλλαβων αρσενικών ουσιαστικών

Αντώνης, νοικοκύρης


-ης

παραγωγική κατάληξη τρικατάληκτων τριγενών επιθέτων (-ης, -α, -ικο)

τεμπέλης

παραγωγική κατάληξη δικατάληκτων τριγενών επιθέτων (-ης, -ης, -ες & -ής, -ής, -ές)

πλήρης, συνεχής


-ης

κατάληξη επιρρημάτων που προέρχονται από εμπρόθετα με γενική θηλυκού ουσιαστικού

επικεφαλής, καταγής


-ης

επίθημα τρικατάληκτων τριγενών επιθέτων (-ής, -ιά, -ί)

βυσσινής, φιστικής