сыбаайба

сыбаайба • (sıbaayba)

sah-noun

сыбаайба • (sıbaayba)

Borrowed from Russian свадьба (svadʹba).


ордук

From орт (ort, “to remain, to be left over”).


тимир-бетон

тимир (timir, “iron”) + бетон (beton, “concrete”).


өрбөх

head

өрбөх • (örböq)

sah-noun

өрбөх • (örböq)

From Proto-Turkic *čepürek (“rag, piece of cloth”). See Bashkir сепрәк (seprək) for more cognates.
Initial /s-/ was often debuccalized, and later dropped altogether, in an earlier stage of Yakut, and here we also see metathesis (/pr/ → /rb/). Such metathesis is common worldwide, for example Orpah → Oprah.


холуода

биир холуода хаарты


дүлүҥ

head

дүлүҥ • (dülüñ)

sah-noun

дүлүҥ • (dülüñ)

From Mongolic. Compare to Buryat нүлэ (nüle, “block”).

Holonym: мас (mas, “tree”)


үр хамнас

head

үр хамнас • (ür qamnas)

sah-noun

үр хамнас • (ür qamnas)


үр харчы

head

үр харчы • (ür qarcı)

sah-noun

үр харчы • (ür qarcı)


хамнас

From хамнаа (qamnaa) + -с (-s). From Proto-Turkic. Other turkic *kamna-.


балыыһа

head

балыыһа • (balııha)

sah-noun

балыыһа • (balııha)

Borrowed from Russian больница (bolʹnica).


хаптаһын

head

хаптаһын • (qaptahın)

sah-noun

хаптаһын • (qaptahın)


иис

From Proto-Turkic *īĺč. Compare to Turkish iş, Shor иш, Kyrgyz иш (iş), etc.

иистэнэр массыына

See synonyms at үлэ (üle).


дьүһүннээһин

head

дьүһүннээһин • (jühünneehin)

sah-noun

дьүһүннээһин • (jühünneehin)

Abstract noun, from дьүһүннээ (jühünnee, “to depict, to describe”).


хартыына

head

хартыына • (qartıına)

sah-noun

хартыына • (qartıına)

Borrowed from Russian картина (kartina).


торум

Cognate with Turkish düşünmek (“to think”) (see there for more).


көрдөрүү

head

көрдөрүү • (kördörüü)

sah-noun

көрдөрүү • (kördörüü)

киинэни көрдөрүү

суукка көрдөрүү


көстүү

head

көстүү • (köstüü)

sah-noun

көстүү • (köstüü)


аан дойду

устар аан дойду
ustar aan doydu
floating world (浮世, ukiyo)

устар аан дойду хартыыналара
ustar aan doydu qartıınalara
pictures of the floating world (浮世絵, ukiyo-e)


ойуу-бичик

From ойуу (oyuu, “drawing, pattern”) + бичик (bicik, “painting, pattern”).


уор

Compare Mongolian уур хилэн (uur xilen, “anger”).


ойуулааһын

head

ойуулааһын • (oyuulaahın)

sah-noun

ойуулааһын • (oyuulaahın)

Abstract noun, from ойуулаа (oyuulaa, “to paint, to outline, to describe”).

(by extension) outline, description (compare English sketch)


көрүк

head

көрүк • (körük)

sah-noun

көрүк • (körük)

Cognate with Tuvan чурук (çuruk, “drawing, picture”) (see there for more).

(philosophy) concept (compare Latin imago, whence English image and imago)


дьүһүн

head

дьүһүн • (jühün)

sah-noun

дьүһүн • (jühün)

From Mongolian жүсүн (žüsün). Compare to Tuvan and Soyot чүзүн (çüzün).


видео оонньуу

Calque of English video game, or of Russian видеоигра (videoigra).

sah:видео оонньуу

both meaning

Yakut Wikipedia — видео оонньуу консоля


ойуу

From Proto-Turkic *ōy-. Compare to Turkish oy.


ойуу

үрдүгү ойуу

үстэ төхтү-рүйэн ойуу

күн ойуута


чаанньык

head

чаанньык • (caannyık)

sah-noun

чаанньык • (caannyık)


иэс

ис иэс

тас иэс


кырыы

head

кырыы • (kırıı)

sah-noun

кырыы • (kırıı)

From Proto-Turkic *kïr-. See Azerbaijani qıraq for further discussion.

куб уон икки кырыыта


оһох

Ultimately from Proto-Turkic *ōt (“fire”). See Bashkir усаҡ (usaq) for a lengthy list of cognates.


дьиҥ

head

дьиҥ • (jiñ)

Cognate with Kazakh шын (şyn, “real, true”), itself listed as being from a Middle Chinese source.

дьиҥин эт


саахымат

саахымат • (saaqımat)

sah-noun

саахымат • (saaqımat)

Borrowed from Russian ша́хматы (šáxmaty), from the same source as English checkmate.

bor+

sah:саахымат


ахсаан аат

sah:ахсаан аат


чахчы

head

чахчы • (caqcı)

sah-noun

чахчы • (caqcı)

ити чахчы


холобур

From холоо (qoloo, “to determine”).
Possibly cognate with Bashkir өлгө (ölgö, “model, example, role model”).


кээмэй

от кээмэйэ

үлэ кээмэйэ

көстүүм кээмэйэ


һэк

Although /s-/ → /h-/ is common in Yakut, there may or may not be any connection with Chinese 質／质, in which the final consonant is usually /-t/, but sometimes /-h/ or /-q/.


тэрил

From тэрии (terii). From Proto-Turkic *tēr-.

бырааһынньык тэрилэ


арыт

head

арыт • (arıt)


махтал

махтал биэр


чыпчаал

чыпчаал • (cıpcaal)

sah-noun

чыпчаал • (cıpcaal)

See synonyms at төбө (töbö).


сэҥийэ

head

сэҥийэ • (señiye)

sah-noun

сэҥийэ • (señiye)

From Proto-Turkic *čeŋe (“jaw”) (see Turkish çene for more cognates and discussion).


алын өттө

head

алын өттө • (alın öttö)

sah-noun

алын өттө • (alın öttö)


аллараа өттө

head

аллараа өттө • (allaraa öttö)

sah-noun

аллараа өттө • (allaraa öttö)


куул

Borrowed from Russian куль (kulʹ, “sack”).


бытыылка

head

бытыылка • (bıtıılka)

sah-noun

бытыылка • (bıtıılka)

Borrowed from Russian бутылка (butylka).

таас бытыылка

кураанах бытыылка


аллараа дойду

sah:аллараа дойду


чааскы

head

чааскы • (caaskı)

sah-noun

чааскы • (caaskı)


хоппо

Perhaps compare Bashkir ҡап (qap, “box”).


оҕолонуу

head

оҕолонуу • (oğolonuu)

sah-noun

оҕолонуу • (oğolonuu)


төрөөһүн

head

төрөөһүн • (törööhün)

sah-noun

төрөөһүн • (törööhün)


хоруопка

Borrowed from Russian коробка (korobka).


киэһээ аһылык

head

киэһээ аһылык • (kiehee ahılık)

sah-noun

киэһээ аһылык • (kiehee ahılık)


сарсыардааҥы аһылык

head

сарсыардааҥы аһылык • (sarsıardaañı ahılık)

en-сарсыардааҥы_аһылык-sah-noun-fFjqJTYo


сүөһү

сүөһү • (süöhü)

sah-noun

сүөһү • (süöhü)


ыһык

head

ыһык • (ıhık)

sah-noun

ыһык • (ıhık)

See the discussion at Bashkir аҙыҡ (aźıq). Also note Yakut ас (as, “food”) and ис (is, “to drink”).

ыһыкта бэлэмнээ

to cook one's provisions (i.e. on the road)


сыҥаах

head

сыҥаах • (sıñaaq)

sah-noun

сыҥаах • (sıñaaq)

From Proto-Turkic *yạyŋak (“cheek, jaw”) per Bashkir яңаҡ (yañaq). Cognate with Dolgan һыңаак (“cheek”).

See synonyms at иэдэс (iedes).


хаа

өй хаата (киһи) ― öy qaata (kihi) ― very clever (person)

(colloquial) In the possessive form, it can indicate someone possessing something to a great extent. Compare English bag, as in windbag, bag of bones, etc.


дьааһык

head

дьааһык • (jaahık)

sah-noun

дьааһык • (jaahık)


аһылык

head

аһылык • (ahılık)

sah-noun

аһылык • (ahılık)

Related with аһат (ahat, “to feed (an animal)”), itself from ас (as, “food”).

босхо аһылык

сүөһү аһылыга


куттаҕас

head

куттаҕас • (kuttağas)

From *kut +ta -, From Proto-Turkic *kut.


күнүскү аһылык

күнүскү аһылык • (künüskü ahılık)

sah-noun

күнүскү аһылык • (künüskü ahılık)


тиис суунар суокка

head

тиис суунар суокка • (tiis suunar suokka)

The "tooth-washing brush" (суунар (suunar) is the present participle of суун (suun, “to wash oneself”)).


суор-тураах

суор (suor) + тураах (turaaq), both meaning "crow, raven".


суот

суокка тарт ― suokka tart ― use an abacus

суокка үөрэтии


киис

From Proto-Turkic *kīĺ (“sable”). See Bashkir кеш (keş, “sable”) for more cognates.


табаарыс

табаарыс • (tabaarıs)

sah-noun

табаарыс • (tabaarıs)

Borrowed from Russian товарищ (tovarišč).

bor+

(historical) comrade (especially in the Soviet era)


суор

суор оҕото — суор
suor oğoto — suor
the child of a crow is a crow
(like father, like son)

суор суорун хараҕын оҥмот
suor suorun qarağın oñmot
a raven will not peck out another's eye
(honor among thieves)

суор хараҕын сиэбит киһи
suor qarağın siebit kihi
an early riser
(literally, someone who has eaten a crow's eye)


өҥ

From Proto-Turkic *öŋ, per Mongolian өнгө (öngö).


таһаҕас

head

таһаҕас • (tahağas)

sah-noun

таһаҕас • (tahağas)


дьон-сэргэ

дьон (jon, “people”) + сэргэ (serge, “horse pole”). Compare English kith and kine.


миэстэ

иллэҥ миэстэ

икки миэстэ таһаҕас

биир миэстэ эт атыыластым


араҥ

head

араҥ • (arañ)

From Proto-Turkic *saraŋ (“experiencing lack, deficient; frugal, parsimonious”). See Bashkir һаран (haran) and Kazakh сараң (sarañ) for more.


сэргэ

Related with Buryat сэргэ (serge). Perhaps compare Yakut сүрдьүгэс (sürjüges, “pole serving as a basis for a fence”).

m+

(equestrianism) tethering post, hitching post (used to tie a horse, as well as a symbol of traditional Yakut horse breeding)

a similar peg or pole used to leash a bull


бэчиэнньэ

Borrowed from Russian печенье (pečenʹje).


бирээнньик

би‧рээн‧ньик

Borrowed from Russian пря́ник (prjánik).


самалык

head

самалык • (samalık)

sah-noun

самалык • (samalık)

Ultimately from Proto-Turkic *yama- (“to patch”) (see Turkish yama for more cognates).


бөһүөлэк

head

бөһүөлэк • (böhüölek)

sah-noun

бөһүөлэк • (böhüölek)

Borrowed from Russian поселок (poselok).

See synonyms at дэриэбинэ (deriebine).


төгүл

head

төгүл • (tögül)

sah-noun

төгүл • (tögül)

Compare Bashkir тапҡыр (tapqır, “time, occurrence”).

m+

онно үс төгүл сырыттым

докумуон төгүлэ


хаһыы

head

хаһыы • (qahıı)

sah-noun

хаһыы • (qahıı)

From хас (qas) + -ыы (-ıı), from Proto-Turkic *kas-.


сэрэх-таамах

From сэрэх (sereq, “careful”) + таамах (taamaq, “enigmatic, puzzling, mysterious”).

speculation, (mathematics, sciences) conjecture


кыһамньы

head

кыһамньы • (kıhamnyı)

sah-noun

кыһамньы • (kıhamnyı)


ыһыы

head

ыһыы • (ıhıı)

sah-noun

ыһыы • (ıhıı)

From Proto-Turkic *aŕïg. Other turkic *azïg, *azū, *azï, *azaw.

See synonyms at дорҕоон (dorğoon).


ыһыы

head

ыһыы • (ıhıı)

sah-noun

ыһыы • (ıhıı)


ыһыы

head

ыһыы • (ıhıı)

sah-noun

ыһыы • (ıhıı)


ыһыы-хаһыы

head

ыһыы-хаһыы • (ıhıı-qahıı)

sah-noun

ыһыы-хаһыы • (ıhıı-qahıı)

ыһыы (ıhıı) + хаһыы (qahıı).

See synonyms at дорҕоон (dorğoon).


хаппах

From *kapɣak, from Proto-Turkic *kapgak (“cover”), from Proto-Turkic *kap- (“to cover”). See kapa-. Cognate with Karakhanid [script needed] (qapɣaq, “cover”), Southern Altai какпак (kakpak, “lid, cover”), Turkish kapak (“cover”), etc.


аат-суол

From аат (aat, “name”) + суол (suol, “road”).


үс муннук

head

үс муннук • (üs munnuk)

sah-noun

үс муннук • (üs munnuk)

sah:үс муннук


дьураа

head

дьураа • (juraa)

sah-noun

дьураа • (juraa)

From Mongolic. Compare to Mongolian зураг (zurag).


муннук

Compare to Chagatai [script needed] (bučmaq), Ottoman Turkish [script needed] (bučaq).


пуун

(law) paragraph (of, say, a legal document)


тэҥнэбил

head

тэҥнэбил • (teñnebil)

sah-noun

тэҥнэбил • (teñnebil)

икки биллибэттээх тэҥнэбил

тэҥнэбил w:sah:тэҥнэбил


биллибэт

икки биллибэттээх тэҥнэбил


иэн

From Proto-Turkic *ēn (“width”). See Southern Altai ээн (een, “width”) and Bashkir иң (iñ, “width, breadth”) for lengthy lists of cognates.

See synonyms at куйаар (kuyaar).

төгүрүмтэ иэнэ

иэн w:sah:иэн


иэн

Possibly related with the above sense of "surface, expanse".


сурааһын

head

сурааһын • (suraahın)

sah-noun

сурааһын • (suraahın)

From суруй (suruy) + -ааһын (-aahın). From Mongolic.

көнө сурааһын

токур сурааһын

сурааһынна тарт


сурааһын

head

сурааһын • (suraahın)

sah-noun

сурааһын • (suraahın)


абырах

head

абырах • (abıraq)

sah-noun

абырах • (abıraq)


аҕабыыт

head

аҕабыыт • (ağabııt)

sah-noun

аҕабыыт • (ağabııt)

From аҕаа (ağaa). Literally, "the smearer".


быраап

head

быраап • (bıraap)

sah-noun

быраап • (bıraap)

тэҥ быраап


көрүҥ

head

көрүҥ • (körüñ)

sah-noun

көрүҥ • (körüñ)

көрүҥ үөдүҥэ

körüñ üödüñe

үчүгэй көрүҥ

туохтуур көрүҥэ

Көрүҥ (биология)
w:sah:Көрүҥ (биология)


өрүт

head

өрүт • (örüt)

sah-noun

өрүт • (örüt)


чыыһыла

head

чыыһыла • (cııhıla)

sah-noun

чыыһыла • (cııhıla)


чинчийии

(sciences) research, study, investigation


сыана

head

сыана • (sıana)

sah-noun

сыана • (sıana)


көмөр

head

көмөр • (kömör)

sah-noun

көмөр • (kömör)


миэл

sah:Кальций карбонаата


үрүҥ көмүс

head

үрүҥ көмүс • (ürüñ kömüs)

sah-noun

үрүҥ көмүс • (ürüñ kömüs)

sah:үрүҥ көмүс


кыһыл көмүс

head

кыһыл көмүс • (kıhıl kömüs)

sah-noun

кыһыл көмүс • (kıhıl kömüs)

sah:кыһыл көмүс


айдаан

m+

Dolgan аайдаан

See synonyms at дорҕоон (dorğoon).

айдаана суох олор

sit quietly (literally, "sit without noise")


уоһах

From Proto-Turkic *ạguŕ (“colostrum”). See Bashkir ыуыҙ (ıwıź) for more cognates.

сымыыт уоһаҕа


алаадьы

head

алаадьы • (alaajı)

sah-noun

алаадьы • (alaajı)


алаас

→ English: alas (etymology 2)

→ Russian: алас (alas)

дойду сурахтаах, алаас ааттаах ― doydu suraqtaaq, alaas aattaaq ― idiom — each country has its glory, each glade has its name


албас

Compare албаа (albaa, “to flatter, to coax”), as well as Kazakh албасты (albasty, “devil, demon”).

m+

See synonyms at албын (albın).

албаска түбэс


алыһар

head

алыһар • (alıhar)

sah-noun

алыһар • (alıhar)

cog

Dolgan алыгар


дьаппа

head

дьаппа • (jappa)

sah-noun

дьаппа • (jappa)


анды

head

анды • (andı)

sah-noun

анды • (andı)


андаҕар

head

андаҕар • (andağar)

sah-noun

андаҕар • (andağar)

From a Mongolic source, cf. Mongolian андгар (andgar).


тохтобул

аныгыскы тохтобул

тиһэх тохтобул


араама

түннүк араамата

хартыына араамата

автомобиль араамата


ойбон

ойбонно аллар

(by extension) vulnerability, Achilles heel


ампаар

From Old Turkic ambar (per the Chuvash entry) and/or Persian انبار (anbâr) (per the Turkish entry). Other Turkic cognates include Chuvash ампар (amp̬ar) and Turkish ambar. Outside the Turkic family, other cognates include Mongolian амбаар (ambaar) and Russian амбар (ambar).


артыал

head

артыал • (artıal)

sah-noun

артыал • (artıal)


үп-ас

From үп (üp, “funds”) + ас (as, “food”).

(economics, general) fortune, prosperity


үп

From Proto-Turkic. Other turkic *üp or *öp ,etc.

үп министерствота

тутууга эбии үбү биэрбиттэр

the construction was given additional funds


алдьархай

head

алдьархай • (aljarqay)

sah-noun

алдьархай • (aljarqay)

From алдьат (aljat, “to break, to destroy, to ruin”).

See synonyms at сор (sor).


эҥин-араас

From эҥин (eñin) and араас (araas), both meaning "different, various".

noun of multitude
noun of multitude#English


үүнүү

head

үүнүү • (üünüü)

sah-noun

үүнүү • (üünüü)

өлгөм үүнүү


үүнээйи

head

үүнээйи • (üüneeyi)

sah-noun

үүнээйи • (üüneeyi)

күөх үүнээйи ― küöq üüneeyi ― greenery

хойуу үүнээйи

куораты күөх үүнээйи киэргэтэр

(botany) plant (organism capable of photosynthesis)

sah:Үүнээйилэр


өлгөм

head

өлгөм • (ölgöm)

балык өлгөмө


дакылаат

дакылаат • (dakılaat)

sah-noun

дакылаат • (dakılaat)

(communication) report (account or discussion of something)


аармыйа

head

аармыйа • (aarmıya)

sah-noun

аармыйа • (aarmıya)

аттаах аармыйа


өйдөтүү

head

өйдөтүү • (öydötüü)

sah-noun

өйдөтүү • (öydötüü)


ис дьиҥэ

head

ис дьиҥэ • (is jiñe)

sah-noun

ис дьиҥэ • (is jiñe)

өйдөө-төйдөө

öydöö-töydöö

to understand something deeply, to delve into the essence of something


ооҕуй оҕус

head

ооҕуй оҕус • (ooğuy oğus)

sah-noun

ооҕуй оҕус • (ooğuy oğus)


ат сэбэ

From ат (at, “horse”) + сэп (sep, “tool”).


ооҕуй ситимэ

head

ооҕуй ситимэ • (ooğuy sitime)

sah-noun

ооҕуй ситимэ • (ooğuy sitime)

From ооҕуй (ooğuy, “spider”) + ситим (sitim, “string, net”).


аһарыы

head

аһарыы • (aharıı)

sah-noun

аһарыы • (aharıı)


атыыр сибиинньэ

head

атыыр сибиинньэ • (atıır sibiinnye)

sah-noun

атыыр сибиинньэ • (atıır sibiinnye)


атыыр оҕус

head

атыыр оҕус • (atıır oğus)

sah-noun

атыыр оҕус • (atıır oğus)


аһыҥа

head

аһыҥа • (ahıña)

sah-noun

аһыҥа • (ahıña)


сүөгэй

head

сүөгэй • (süögey)

sah-noun

сүөгэй • (süögey)

Perhaps compare Mongolian цөцгий (cöcgii).


сахсырҕа

head

сахсырҕа • (saqsırğa)

sah-noun

сахсырҕа • (saqsırğa)

From Proto-Turkic *čekürtke (“grasshopper, locust”). Cognate with Dolgan һаксырга.

cog

Dolgan һаксырга


сибиинньэ

Borrowed from Russian свинья (svinʹja), thus related with English swine. Although grammatically feminine in Russian, Yakut, like all Turkic languages, has no gender, hence the derived terms below.

сибиинньэ аһылыга


сэп

From Mongolic. Compare to Kyrgyz жебе (jebe), Southern Altai јебе (ǰebe), Kazakh жебе (jebe), etc.

(colloquial) (anatomy) sex organ, penis (compare English tool)


сэп

бу эмпи сэп гын


бурдук сирэ

From бурдук (burduk, “grain, flour”) + сир (sir, “land”).

See synonyms at мэччирэҥ (meccireñ).


атах таҥаһа

head

атах таҥаһа • (ataq tañaha)

sah-noun

атах таҥаһа • (ataq tañaha)

From атах (ataq, “foot”) + таҥас (tañas, “clothes”).


ат оҕус

head

ат оҕус • (at oğus)

sah-noun

ат оҕус • (at oğus)


бааһына

head

бааһына • (baahına)

sah-noun

бааһына • (baahına)

Borrowed from Russian пашня (pašnja). May or may not be cognate with English pasture per Proto-Slavic *paxati (etymology 2).

See synonyms at мэччирэҥ (meccireñ).


батас

(weaponry) polearm what is similar to the European glaive, the Japanese naginata, and the Chinese guandao.


баҕа батаһа

head

баҕа батаһа • (bağa bataha)

sah-noun

баҕа батаһа • (bağa bataha)

From баҕа (bağa, “frog”) + батас (batas, “large knife, lance”).

sah:баҕа батаһа


балбаах

dunghill (specifically, a block of frozen cattle droppings)


бадараан

Perhaps compare Russian болото (boloto).

sah:бадараан


балаакка

Borrowed from Russian палатка (palatka).


балаҕан

head

балаҕан • (balağan)

sah-noun

балаҕан • (balağan)

This or another Turkic word may have influenced Russian балаган (balagan).


барабыай

head

барабыай • (barabıay)

sah-noun

барабыай • (barabıay)

Borrowed from Russian воробей (vorobej).

sah:барабыай


барыл

head

барыл • (barıl)

sah-noun

барыл • (barıl)

(approximate description) sketch, outline


барыанньа

head

барыанньа • (barıannya)

sah-noun

барыанньа • (barıannya)

Borrowed from Russian варенье (varenʹje).


баһымньы

head

баһымньы • (bahımnyı)

sah-noun

баһымньы • (bahımnyı)


барча

барча таҥас


таҕаан

head

таҕаан • (tağaan)

sah-noun

таҕаан • (tağaan)


номох

Most likely Proto-Turkic *yomak, or alternatively from Proto-Mongolic *domag.
Compare Mongolian домог (domog, “legend, myth, fable”).


баайт

Borrowed from Russian байт (bajt), or else directly from English byte (see bit).


биит

Borrowed from Russian бит (bit), or else directly from English bit (see byte).

биит түргэнэ ― biit türgene ― bitrate


биис

Ultimately relate to уус (uus, “genus”). From Proto-Turkic. Yakut уус (uus) is cognate to Old Uyghur [script needed] (oɣuš).


биилэрии

(communication) advertisement, announcement, declaration, notice


билиэт

лотерея билиэта


бириэмийэ

бириэмийэ ыл


бинтиэпкэ

Borrowed from Russian винтовка (vintovka).

bor+

(firearms) rifle, especially an automatic rifle

sah:бинтиэпкэ


биригэдьиир

head

биригэдьиир • (birigejiir)

sah-noun

биригэдьиир • (birigejiir)

Borrowed from Russian бригадир (brigadir).


биһик

Probably from Proto-Turkic *bẹĺčig (“cradle”). See further discussion at Bashkir бишек (bişek).

биһикпин ыйаабыт сирим
bihikpin ıyaabıt sirim
this is the land where I hung the bassinet
(i.e. an area well known since childhood)


биригээдэ

Borrowed from Russian бригада (brigada).

тутуу биригээдэтэ


атас-доҕор

From атас (atas) and доҕор (doğor), both meaning "friend".


биэ эмиийэ

sah:биэ эмиийэ


сыысхал

head

сыысхал • (sıısqal)

sah-noun

сыысхал • (sıısqal)

From сыыс (sııs, “to miss, to make a mistake”). See the discussion at Azerbaijani yazıq. Doublet of сыыһа (sııha).

сыысхал тахсыбыт


бобуоска

Borrowed from Russian повозка (povozka).


тас көстүүтэ

head

тас көстүүтэ • (tas köstüüte)

sah-noun

тас көстүүтэ • (tas köstüüte)

From тас (tas, “outside, appearance”) and көстүү (köstüü, “type”).

See synonyms at дьүһүн (jühün).


болуотунньук

Borrowed from Russian плотник (plotnik).

болуотунньуктар биригээдэлэрэ


дьүһүн-бодо

head

дьүһүн-бодо • (jühün-bodo)

sah-noun

дьүһүн-бодо • (jühün-bodo)

From дьүһүн (jühün) and бодо (bodo), both meaning "appearance".

See synonyms at дьүһүн (jühün).


ыччат

head

ыччат • (ıccat)

sah-noun

ыччат • (ıccat)

эдэр ыччат

ыччаттан ыччакка

Саха сирин ыччата

offspring, generation
(by extension) youth, young people

offspring, generation
youth, young people

See synonyms at ньирэй (nyirey).

(by extension, colloquial) kid, teen (compare English kid)


биэчэр

Borrowed from Russian вечер (večer, “evening (time of day)”). Cognate with English vesper, itself (possibly) cognate with English west.

bor+

оскуола биэчэрэ
oskuola biecere
school evening
(as in, an event held at a school in the evening, not to be confused with night school)

ыччат биэчэрэ


бодо

See synonyms at дьүһүн (jühün).


кубулҕат

head

кубулҕат • (kubulğat)

sah-noun

кубулҕат • (kubulğat)

From Mongolian. Compare to Khakas хубул (xubul), Nogai кубул (kubul), etc.

(religion) (specifically, folklore) a miraculous transformation, a reincarnation

See synonyms at албын (albın).


дьибилгэт

head

дьибилгэт • (jibilget)

sah-noun

дьибилгэт • (jibilget)

Ultimately from дьибил (jibil), from Mongolic. Compare to Buryat зэбэл (zebel).

сэттэ дьибилгэт төрдө

the root of the seven tricks (in folklore)


боробулуоха

Borrowed from Russian проволока (provoloka).

bor+

тимир боробулуоха


бородуукта

Borrowed from Russian продукт (produkt).


боросуонак

Borrowed from Russian поросенок (porosenok).

боросуонак часкыыра


сибиинньэ оҕото

head

сибиинньэ оҕото • (sibiinnye oğoto)

sah-noun

сибиинньэ оҕото • (sibiinnye oğoto)

From сибиинньэ (sibiinnye, “pig”) + оҕо (oğo, “child”).


часкыыр

head

часкыыр • (caskıır)

sah-noun

часкыыр • (caskıır)

From часкый (caskıy) + ыыр (ıır), from час (cas) + кый (kıy), from Russian.

эһэ часкыыра


оҕокко

head

оҕокко • (oğokko)

sah-noun

оҕокко • (oğokko)

Оҕокком!


сибиинньэ хотоно

From сибиинньэ (sibiinnye, “pig”) + хотон (qoton, “barn”).


мунньах

мунньах боротокуола

(business, general) meeting (scheduled gathering or assembly)


сыыс-бөх

head

сыыс-бөх • (sııs-böq)

sah-noun

сыыс-бөх • (sııs-böq)

From сыыс (sııs) and бөх (böq), both meaning "garbage".


бортунуой

Borrowed from Russian портной (portnoj).


бочугурас

hazel grouse (Tetrastes bonasia), sometimes called the hazelhen

sah:бочугурас


ботуруон

sah:ботуруон


боротокуол

Borrowed from Russian протокол (protokol). Cognate with English protocol.

bor+

мунньах боротокуола


тумул арыы

head

тумул арыы • (tumul arıı)

sah-noun

тумул арыы • (tumul arıı)

Чукотка тумул арыы


сыыс

head

сыыс • (sııs)

sah-noun

сыыс • (sııs)


тумул

кыһыннары үүнэр мастаах тумул баар үһү
kıhınnarı üüner mastaaq tumul baar ühü
there is a cape where trees grow in winter
(classic riddle, the answer being "киһи төбөтө", "someone's (bald) head")

cape (spit of land projecting into the ocean)


кэрэхсэбил

улахан кэрэхсэбили ылла

дьон кэрэхсэбилэ


бөлөх

head

бөлөх • (bölöq)

sah-noun

бөлөх • (bölöq)


кэпсээн

From кэпсээ (kepsee, “to tell, to narrate”).

кэрэхсэбиллээх кэпсээн

көрбүт киһи кэпсээнэ

an eyewitness account (literally, "an account by someone who saw [it]")

(communication) story (especially a short story), account


бөх-сах

From бөх (böq, “garbage, rubbish”) + сах (saq, “devil”).


сотуун өлүү

head

сотуун өлүү • (sotuun ölüü)

sah-noun

сотуун өлүү • (sotuun ölüü)

sah:сотуун өлүү


бөтүүк

head

бөтүүк • (bötüük)

sah-noun

бөтүүк • (bötüük)


чоппууска

Borrowed from Russian цыплёнок (cypljónok).


кэҕэ

head

кэҕэ • (keğe)

sah-noun

кэҕэ • (keğe)

Onomatopoeic, as in virtually every language (for example English cuckoo) where this bird is known.

кэҕэ этэр

cuckoo, especially the common cuckoo (Cuculus canorus)


куурусса

Borrowed from Russian курица (kurica) (the latter word is of onomatopoeic origin).

куурусса сымыыта

sah:куурусса


бука бары

head

бука бары • (buka barı)

sah-noun

бука бары • (buka barı)

мантан бука бары барбыттар


көлөһө

head

көлөһө • (kölöhö)

sah-noun

көлөһө • (kölöhö)

Meronym: тарбах (tarbaq, “spoke, finger”)


булуук

трактор булууга


саллаат

Borrowed from Russian солдат (soldat), and ultimately a distant cousin of English soldier.


бугул

From Mongolian. Compare to Tatar бөгөл (bögöl, “haystack”), Southern Altai буул (buul), Siberian Tatar муғул (muɣul), Chulym муғул (muɣul), Chulym пуғул (puɣul), Northern Altai пугул (pugul), etc.

(agriculture) (of hay, wood, etc.) stack, pile, heap


буорту

Borrowed from Russian порча (porča, “spoiling, damage”), itself from the verb портить (portitʹ).


тутулук

From тутулуй (tutuluy, “to delay, to procrastinate”).

See synonyms at мэһэй (mehey).


бүргэс

head

бүргэс • (bürges)

sah-noun

бүргэс • (bürges)


тордох

Possibly from a Mongolic source, compare Mongolian тортог (tortog, “soot”).


бүлүүһэ

head

бүлүүһэ • (bülüühe)

sah-noun

бүлүүһэ • (bülüühe)


буулдьа

head

буулдьа • (buulja)

sah-noun

буулдьа • (buulja)


бас быата

head

бас быата • (bas bıata)

sah-noun

бас быата • (bas bıata)

From бас (bas, “head”) + быа (bıa, “rope”).


тиис суунар паста

The "tooth-washing paste" (суунар (suunar) is the present participle of суун (suun, “to wash oneself”)).


былаан

head

былаан • (bılaan)

sah-noun

былаан • (bılaan)


атах быата

head

атах быата • (ataq bıata)

sah-noun

атах быата • (ataq bıata)

From атах (ataq, “foot, leg”) + быа (bıa, “rope”).


былаах

head

былаах • (bılaaq)

sah-noun

былаах • (bılaaq)


көлүөс

head

көлүөс • (kölüös)

sah-noun

көлүөс • (kölüös)

Borrowed from Russian клёш (kljoš). Probably cognate with Yakut куолакал (kuolakal, “bell”).

көлүөс бүрүүкэ


ойуун

From Mongolic. Compare to Khakas ойла- (oyla-, “to run away”), Mongolian [script needed] (oy).


былаат

head

былаат • (bılaat)

sah-noun

былаат • (bılaat)


бүрүүкэ

head

бүрүүкэ • (bürüüke)

sah-noun

бүрүүкэ • (bürüüke)

көлүөс бүрүүкэ

кыараҕас бүрүүкэ


бырааһынньык

head

бырааһынньык • (bıraahınnyık)

sah-noun

бырааһынньык • (bıraahınnyık)

Borrowed from Russian праздник (prazdnik).

bor+

норуот бүттүүнүн бырааһынньыга

бырааһынньык күнэ


бырастыына

head

бырастыына • (bırastıına)

sah-noun

бырастыына • (bırastıına)

Borrowed from Russian простыня (prostynja).


аньыы-буруй

head

аньыы-буруй • (anyıı-buruy)

sah-noun

аньыы-буруй • (anyıı-buruy)

From аньыы (anyıı, “sin”) + буруй (buruy, “guilt”).


бырыһыан

head

бырыһыан • (bırıhıan)

sah-noun

бырыһыан • (bırıhıan)

Borrowed from Russian процент (procent).

рудаҕа тимир бырыпыана

sah:бырыһыан


бүө

Compare Russian пробка (probka), though there may or may not be any connection.

үрэх бүөтэ төлө барда запруда


бүк

үрэх бүгэр олороллор


үөр

From Proto-Turkic *ögür (“a herd of horses, group of wild animals"”). See Bashkir өйөр (öyör) for cognates.

inh

атыыр тоҕус үөрэ


үөр

See synonyms at кут (kut).

See synonyms at абааһы (abaahı).


сыал

head

сыал • (sıal)

sah-noun

сыал • (sıal)

сыалла ыт

сыалга ыл

See synonyms at сорук (soruk).

сыалгын ситис


быһа тардыы

head

быһа тардыы • (bıha tardıı)

sah-noun

быһа тардыы • (bıha tardıı)

From быһа (bıha, “directly”) + тарт (tart, “to pull”).

(communication) (with abl.) a quote (from)


сөкүүндэ

head

сөкүүндэ • (söküünde)

sah-noun

сөкүүндэ • (söküünde)

Borrowed from Russian секунда (sekunda).

Holonym: мүнүүтэ (münüüte, “minute”)


кэрэх

кэрэх биэр

(religion) a sacrifice (made to appease evil spirits)

кэрэхтэ ыйаа

to hang a sacrificial hide (literally, "its sacrifice")


мүнүүтэ

head

мүнүүтэ • (münüüte)

sah-noun

мүнүүтэ • (münüüte)

Holonym: чаас (caas, “hour”)

Meronym: сөкүүндэ (söküünde, “second”)


быстах

head

быстах • (bıstaq)

sah-noun

быстах • (bıstaq)

segment (and synonyms — chip, piece, etc.)


чаас

Borrowed from Russian час (čas). A false cognate with Yakut сах (saq, “time”).

Holonym: хонук (qonuk, “day”)

Meronym: мүнүүтэ (münüüte, “minute”)

аттанар чаас буолла


чаас

Semantically, compare Yakut анал (anal) and English lot.


хамсаныы

head

хамсаныы • (qamsanıı)

sah-verb

хамсаныы • (qamsanıı)

Gerund of хамсаа (qamsaa) and хамсат (qamsat), both meaning "to move".

бу түбэлтэҕэ наһаа хамсаныы наадата суох

in this case there is no need for fast movement

bu tübelteğe nahaa qamsanıı naadata suoq


хамсатааччы

head

хамсатааччы • (qamsataaccı)

sah-noun

хамсатааччы • (qamsataaccı)

From хамсат (qamsat), literally "mover". A calque of Russian двигатель (dvigatelʹ, “motor”) and/or English motor.


хаамыы

head

хаамыы • (qaamıı)

sah-noun

хаамыы • (qaamıı)


сүүрүү

head

сүүрүү • (süürüü)

sah-noun

сүүрүү • (süürüü)

сүүс метргэ сүүрүү


бытырыыс

head

бытырыыс • (bıtırııs)

sah-noun

бытырыыс • (bıtırııs)

солко бытырыыс


түбэлтэ

head

түбэлтэ • (tübelte)

sah-noun

түбэлтэ • (tübelte)

дьикти түбэлтэ

соһумар түбэлтэ

дьоллоох түбэлтэ

ханнык да түбэлтэҕэ

бу түбэлтэҕэ

сорох түбэлтэҕэ

түбэлтэттэн түбэлтэҕэ


огурсу

огурсу уута


дьикти

head

дьикти • (jikti)

From Mongolic. Compare to Mongolian жиг (žig).

дьиктини көр


быһыт

быһыт • (bıhıt)

sah-noun

быһыт • (bıhıt)

From быс (bıs, “to cut”) + -һыт (agentive suffix), hence "that which cuts off" or simply "cutter".

barrier, in particular (geography, technology) dam, dike


этиҥ

head

этиҥ • (etiñ)

sah-noun

этиҥ • (etiñ)


быыс

head

быыс • (bııs)

sah-noun

быыс • (bııs)

таҥас быыс

дьиэ быыһа


быыс

head

быыс • (bııs)

sah-noun

быыс • (bııs)


ытааччы

head

ытааччы • (ıtaaccı)

sah-noun

ытааччы • (ıtaaccı)


суут

Borrowed from Russian суд (sud). The latter is a false cognate with English suit and sue.


бэрэбэнэ

Holonym: мас (mas, “tree”)


бэрэбиэркэ

Borrowed from Russian проверка (proverka).


бэргэн

Borrowed from Mongolian бэргэн (bergen).

sister-in-law (wife of the elder brother-in-law)


быыбар

head

быыбар • (bııbar)

sah-noun

быыбар • (bııbar)

быыбарынай

elected official (of the Yakut government)


бэбиэскэ

Borrowed from Russian повестка (povestka).

bor+

суут бэбиэскэтэ


бэтириэт

Borrowed from Russian портрет (portret).

See synonyms at хартыына (qartıına).


ала тураах

sah:ала тураах


өйдөбүл

head

өйдөбүл • (öydöbül)

sah-noun

өйдөбүл • (öydöbül)


өйдөбүнньүк

head

өйдөбүнньүк • (öydöbünnyük)

sah-noun

өйдөбүнньүк • (öydöbünnyük)

From өйдөбүл (öydöbül, “understanding, concept”).

өйдөбүнньүк туруор


аат тыл

head

аат тыл • (aat tıl)

sah-noun

аат тыл • (aat tıl)


солбуйар аат

From солбуй (solbuy, “to replace”) + аат (aat, “name”).


ыйдарыы

head

ыйдарыы • (ıydarıı)

sah-noun

ыйдарыы • (ıydarıı)

an indication (received from someone else)

Meronym: билэ (bile, “file”)


даҕааһын аат

head

даҕааһын аат • (dağaahın aat)

sah-noun

даҕааһын аат • (dağaahın aat)

[d̪ɑ̽.ʁɑ̝ː.ɦɨ̞n̪‿ɑ̝ːt̪]


тыл-өс

head

тыл-өс • (tıl-ös)

sah-noun

тыл-өс • (tıl-ös)

From тыл (tıl) + өс (ös), both meaning "word".


өс хоһооно

head

өс хоһооно • (ös qohoono)

sah-noun

өс хоһооно • (ös qohoono)

From өс (ös, “word”) + хоһоон (qohoon, “poem”).

sah:өс хоһооно


өс номоҕо

head

өс номоҕо • (ös nomoğo)

sah-noun

өс номоҕо • (ös nomoğo)

From өс (ös, “word”) + номох (nomoq, “tale”).

sah:өс номоҕо


соххор өттүнэн туттар киһи

head

соххор өттүнэн туттар киһи • (soqqor öttünen tuttar kihi)

soqqor öttünen tuttar kihi (romanization)

From соххор өттө (soqqor öttö) + тут (tut, “to build, to construct”) (or туттар (tuttar, “to hand over”)) + киһи (kihi, “person”). Thus, "someone who builds (or hands you something) from the unusual side."

(colloquial) left-handed person, lefty, southpaw

en-соххор_өттүнэн_туттар_киһи-sah-noun-5YVw58io


соххор өттө

соххор өттө • (soqqor öttö)

sah-noun

соххор өттө • (soqqor öttö)

From соххор (soqqor, “one-eyed”) + өт (öt).

See synonyms at өрүт (örüt).

ат соххор өттө

side of a horse it is unusual to sit on (usually the right)

ынах соххор өттө

side of a cow it is unusual to milk (usually the left)

side from which it is unusual to do something


хоһоон

From хосуй (qosuy) + -оон (-oon). From хос (qos) + уй (uy), Proto-Turkic *koĺ. Compare to Karakalpak qosıq, Southern Altai кожоҥ (kožoŋ), etc.

See synonyms at тыл (tıl). (more common)


төрөөбүт дойду

head

төрөөбүт дойду • (törööbüt doydu)

sah-noun

төрөөбүт дойду • (törööbüt doydu)


сонор

The first autumn snow, during which time animals' tracks are easy to follow.

(by extension, hunting) The pursuit itself.


доруобунньук

Borrowed from Russian дробинка (drobinka), itself from дробь (drobʹ, “shot”).


орто дойду

(religion) the middle world (cf. Midgard), this world

sah:орто дойду


уопсай дьиэ

head

уопсай дьиэ • (uopsay jie)

sah-noun

уопсай дьиэ • (uopsay jie)


дьиэ кэргэн

head

дьиэ кэргэн • (jie kergen)

sah-noun

дьиэ кэргэн • (jie kergen)


дурда

(military) bastion, protection, stronghold


үөһээ дойду

head

үөһээ дойду • (üöhee doydu)

sah-noun

үөһээ дойду • (üöhee doydu)

(religion) the upper world (cf. overworld), heaven

sah:үөһээ дойду


уораан

хаһыы уораана

сэрии уораана


уораан

кыһын уораана

(meteorology) a cold front or other cold air

өрүс уораана


дьааһыла

head

дьааһыла • (jaahıla)

sah-noun

дьааһыла • (jaahıla)


дьаарысса

head

дьаарысса • (jaarıssa)

sah-noun

дьаарысса • (jaarıssa)

sah:дьаарысса


дьаама

head

дьаама • (jaama)

sah-noun

дьаама • (jaama)

ас уурар дьаама

суол дьаамалара

See synonyms at хайаҕас (qayağas).


дьалбаа

head

дьалбаа • (jalbaa)


дьадаҥы

дьадаҥы • (jadañı)


дуол

See synonyms at куйаар (kuyaar).

ийэ дойдум киэҥ дуола


дьаһал

дьаһал • (jahal)

sah-noun

дьаһал • (jahal)

From дьаһай (jahay, “to put in order, to be in charge”).

директору дьаһалынан

дьаһалла ыл

дьаһалла олохтоо


дьаралык

head

дьаралык • (jaralık)

sah-noun

дьаралык • (jaralık)

Ultimately from Middle Mongol ᠵᠠᠷᠯᠢᠭ (ǰarlig).

sah:дьаралык


дьаралык

head

дьаралык • (jaralık)

sah-noun

дьаралык • (jaralık)

sah:дьаралык

See synonyms at сардаҥа (sardaña).


дьаһайааччы

head

дьаһайааччы • (jahayaaccı)

sah-noun

дьаһайааччы • (jahayaaccı)

From дьаһай (jahay, “to manage, to lead”).

үлэни дьаһайааччы

гостиница дьаһайааччыта


дьыала

head

дьыала • (jıala)

sah-noun

дьыала • (jıala)

дьыалата суох

no matter, no worries, take it easy, hakuna matata

(communication) matter, topic (of discussion, cf. Latin res)


салалта

From салай (salay, “to manage, to direct, to rule”).


туохтуур

sah:туохтуур


дьаһалта

head

дьаһалта • (jahalta)

sah-noun

дьаһалта • (jahalta)

(colloquial) administration, management, superiors


дьиссипилиннэ

head

дьиссипилиннэ • (jissipilinne)

sah-noun

дьиссипилиннэ • (jissipilinne)

Borrowed from Russian дисциплина (disciplina).


саҥа чааһа

head

саҥа чааһа • (saña caaha)

sah-noun

саҥа чааһа • (saña caaha)

From саҥа (saña, “speech”) + чаас (caas, “part”).

sah:саҥа чааһа


ситим тыл

head

ситим тыл • (sitim tıl)

sah-noun

ситим тыл • (sitim tıl)

sah:ситим тыл


саҥа аллайыы

head

саҥа аллайыы • (saña allayıı)

sah-noun

саҥа аллайыы • (saña allayıı)

From саҥа (saña, “speech”) + аллай (allay, “to be agape”).

sah:саҥа аллайыы


кэһэлтэ

From кэһэй (kehey, “to learn a hard lesson”).


дьиибэ

head

дьиибэ • (jiibe)

See synonyms at албын (albın).

оҕо дьиибэтэ


таас чох

sah:таас чох


ситим-сир

From ситим (sitim, “connection”) + сир (sir, “site”).

sah:ситим-сир


дьөлөҕөс

дьөлөҕөс • (jölöğös)

sah-noun

дьөлөҕөс • (jölöğös)

See synonyms at хайаҕас (qayağas).


көҕүрэтии

head

көҕүрэтии • (köğüretii)

sah-noun

көҕүрэтии • (köğüretii)

sah:көҕүрэтии


уу дьулай

head

уу дьулай • (uu julay)

sah-noun

уу дьулай • (uu julay)


дьуһуурунай

head

дьуһуурунай • (juhuurunay)

sah-noun

дьуһуурунай • (juhuurunay)

Borrowed from Russian дежурный (dežurnyj).


дьулуур

head

дьулуур • (juluur)

sah-noun

дьулуур • (juluur)

үлэҕэ дьулуур

See synonyms at сорук (soruk).


дьэҥкир арыы

head

дьэҥкир арыы • (jeñkir arıı)

sah-noun

дьэҥкир арыы • (jeñkir arıı)


дьууппа

head

дьууппа • (juuppa)

sah-noun

дьууппа • (juuppa)


дьулай

head

дьулай • (julay)

sah-noun

дьулай • (julay)


дьүкээбил уота

head

дьүкээбил уота • (jükeebil uota)

sah-noun

дьүкээбил уота • (jükeebil uota)

From дьүкээбил (jükeebil, “aurora”) + уот (uot, “fire”).

sah:дьүкээбил уота


хайаҕас

head

хайаҕас • (qayağas)

sah-noun

хайаҕас • (qayağas)


кылаат

head

кылаат • (kılaat)

sah-noun

кылаат • (kılaat)

Borrowed from Russian клад (klad, “treasure”) and Russian вклад (vklad, “contribution”).

bor+

сиртэн хостонор кылаат

бурдук кылаата

үлэһиттэр кылааттара

наукаҕа саҥа кылаат


сыарҕа

head

сыарҕа • (sıarğa)

sah-noun

сыарҕа • (sıarğa)

From Mongolic. Compare to Mongolian чарга (čarga). Perhaps also related to Khakas соор (soor).


хайыһар

head

хайыһар • (qayıhar)

sah-noun

хайыһар • (qayıhar)

From хайыс (qayıs, “to turn”). Literally, "the turner" or "the turning one".

sah:Хайыһардааһын


ытарҕа

head

ытарҕа • (ıtarğa)

sah-noun

ытарҕа • (ıtarğa)

See Kazakh сырға (syrğa) for a lengthy list of cognates.

көмүс ытарҕа

күн ытарҕата
kün ıtarğata
a sun shower, sunlight in inclement weather
Idiom. Literally, "the sun's [reflective] earring." The English equivalent would be the devil is beating his wife.

сүрэх ытарҕата
süreq ıtarğata
a beloved child
Idiom. Literally, "the heart's earring."


маныыһыт

head

маныыһыт • (manııhıt)

sah-noun

маныыһыт • (manııhıt)

From манаа (manaa, “to guard, to (shep)herd”).


кыраныысса

head

кыраныысса • (kıranııssa)

sah-noun

кыраныысса • (kıranııssa)

Borrowed from Russian граница (granica).

See synonyms at кырыы (kırıı).


эргимтэ

From эргий (ergiy, “to spin, to rotate”). See also эргин (ergin).

тыа эргимтэлээх дойду


атырдьах

head

атырдьах • (atırjaq)

sah-noun

атырдьах • (atırjaq)

From атыр (atır) + -дьах (-jaq), from Proto-Turkic *adïr-. Compare to Khakas азырарға (azırarğa), Northern Altai айыр- (ayïr-), etc.


төгүрүмтэ

head

төгүрүмтэ • (tögürümte)

sah-noun

төгүрүмтэ • (tögürümte)

From төгүрүк (tögürük, “round”). Compare also Mongolian тойрог (tojrog).

төгүрүмтэ иэнэ

төгүрүмтэ суол


тоһоҕо

head

тоһоҕо • (tohoğo)

sah-noun

тоһоҕо • (tohoğo)

тоһоҕону саай


өтүйэ

head

өтүйэ • (ötüye)

sah-noun

өтүйэ • (ötüye)


ыарыһах

head

ыарыһах • (ıarıhaq)

sah-noun

ыарыһах • (ıarıhaq)


сис быата

head

сис быата • (sis bıata)

sah-noun

сис быата • (sis bıata)

From сис (sis, “spine, backbone”) + быа (bıa, “belt”).

Holonym: ыҥыыр (ıñıır, “saddle”)

cross-saddle belt, saddle strap (for a horse)

Russian чересседельник

the page does not currently exist, but is listed under черес- (čeres-) and седло (sedlo)


сис

Inherited from Proto-Turkic *yïĺ. Compare Old Turkic 𐰖𐰃𐱁 (y¹iš /yïš/), Kyrgyz жыш (jış).

sah:Сис (география)

сис быата

cross-saddle belt; part of a horse's harness

(anatomy) spine, especially the lower back


иин

From Proto-Turkic *ēn-, Compare to Tatar ән (än), Turkish inmek.

See synonyms at хайаҕас (qayağas).

киһи иннигэр иини хаһыма, бэйэҥ түһүөҥ

don't dig another hole, as you yourself will fall into it


им-балай

From им (im, “dawn, dusk”) + балай (balay, “dark”).


им-дьим

From им (im, “dawn, dusk”) + дьим (jim).


солоҥдо

head

солоҥдо • (soloñdo)

sah-noun

солоҥдо • (soloñdo)

the Siberian weasel (Mustela siberica) or kolinsky

солоҥдо саҕынньах


куорчах

From Proto-Turkic *kapïrčak (“box, coffin”).


ыскаатар

head

ыскаатар • (ıskaatar)

sah-noun

ыскаатар • (ıskaatar)

Borrowed from Russian скатерть (skatertʹ). Further etymology uncertain.


саҕынньах

head

саҕынньах • (sağınnyaq)

sah-noun

саҕынньах • (sağınnyaq)

From Proto-Turkic. See also саҕа (sağa).

таба саҕынньах

бөрө саҕынньах

саҕынньаҕы кэт


талах

From Proto-Turkic *tal (“Salix spp.”) per the entries at тал. Also compare Russian тальник (talʹnik).


көнньүүһүнэ

head

көнньүүһүнэ • (könnyüühüne)

sah-noun

көнньүүһүнэ • (könnyüühüne)

Borrowed from Russian конюшня (konjušnja).

bor+

Авгиевы конюшни

(for livestock, especially horses) stable, stabling


майгы

head

майгы • (maygı)

sah-noun

майгы • (maygı)

сымнаҕас майгы

куһаҕан майгы

See synonyms at сиэр (sier).

урут оннук майгы баара


ириэһин

(more common)


ириэрии

сааскы ириэрии

ириэрии саҕана

(less common)


иҥ

See synonyms at иэдэс (iedes).


испэктээк

Borrowed from Russian спектакль (spektaklʹ). Related with English spectacle.


истиэнэ

таас истиэнэ

истиэнэ чаһыта


сиэп

сиэп чаһыта

сиэп төлөппүөнэ


хары

head

хары • (qarı)

sah-noun

хары • (qarı)

(by extension) (zootomy) the lower half of the front leg of a quadruped (four-legged animal)


чаһы

head

чаһы • (cahı)

sah-noun

чаһы • (cahı)

сиэп чаһыта

хары чаһыта

остуол чаһыта

sah:Кэм#Чаһы


итий

итий гын


итир

(of cattle) a thin layer of fat on the belly


иччи

Plato (ancient Greece) and Sri Aurobindo (20th-century India) both held that each living organism contains a "seed" or idea of what it will grow up to express. Because, as we see, this belief is not limited to a particular time or place, it could conceivably explain the semantic shift below, from "spirit" to "embryo".

See synonyms at кут (kut).

уу иччитэ
uu iccite
a water sprite, a water spirit
(what a Russian-speaker might call a водяной or vodyanoy)

иччи w:sah:иччи

ыт иччитин умнубат


испиэскэ

Borrowed from Russian известь (izvestʹ), more specifically from Russian извёстка (izvjóstka).

испиэскэ таас ― ispieske taas ― limestone

sah:испиэскэ


кытаанах эттик

head

кытаанах эттик • (kıtaanaq ettik)

sah-noun

кытаанах эттик • (kıtaanaq ettik)


чэрэниилэ

Borrowed from Russian чернила (černila).


хочо

See synonyms at толоон (toloon).


остуолба

телеграф остуолбата

буруо остуолбата

(architecture) column, pillar, pole, post


киин куорат

sah:киин куорат


киин

From Proto-Turkic *kīn-dik (“navel”). See Kazakh кіндік (kındık) for more cognates.

See synonyms at орто (orto).

мас киинэ

(engineering, geometry) axis (of revolution)


күн киириитэ

head

күн киириитэ • (kün kiiriite)

sah-noun

күн киириитэ • (kün kiiriite)

From күн (kün, “sun”) + киирии (kiirii, “entry”).


Киин Азия

From киин (kiin, “center”) + Азия (Aziya, “Asia”).

sah:Киин Азия


күн тахсыыта

head

күн тахсыыта • (kün taqsııta)

sah-noun

күн тахсыыта • (kün taqsııta)

From күн (kün, “sun”) + тахсыы (taqsıı, “exit, departure”).


Орто Азия

From орто (orto, “center”) + Азия (Aziya, “Asia”).

sah:Орто Азия


киин баан

sah:киин баан


кыраһыын

head

кыраһыын • (kırahıın)

sah-noun

кыраһыын • (kırahıın)

Borrowed from Russian керосин (kerosin).

кыраһыын лаампата


кирпииччэ

See Azerbaijani kərpic for a long list of cognates.


лаампа

электрическэй лаампа

кыраһыын лаампата

лаампа сырдыга

лаампа тааһа


оҕуруот

head

оҕуруот • (oğuruot)

sah-noun

оҕуруот • (oğuruot)


оҕуруот аһа

head

оҕуруот аһа • (oğuruot aha)

sah-noun

оҕуруот аһа • (oğuruot aha)

From оҕуруот (oğuruot, “vegetable garden”) + ас (as, “food”).


тахсыы

head

тахсыы • (taqsıı)

sah-noun

тахсыы • (taqsıı)


кирээдэ

оҕуруот кирээдэтэ


бөтөрөҥ

head

бөтөрөҥ • (bötöröñ)

sah-noun

бөтөрөҥ • (bötöröñ)

бөтөрөҥүнэн түһэр
bötöröñünen tüher
to gallop (a horse)
(literally, to let (the horse) fall with a gallop)


комуос

See the discussion at چمچه (both languages).


сылдьыы

head

сылдьыы • (sıljıı)

sah-noun

сылдьыы • (sıljıı)

оскуолаҕа сылдьыы

сылдьыым үчүгэй


анал аат

sah:анал аат


киэп

From Proto-Turkic *kēp (“form, example, image”). Compare Turkish kip (“verbal mood”).

inh

See synonyms at ойуу-бичик (oyuu-bicik).

таҥас киэбэ

See synonyms at дьүһүн (jühün).

киһи киэбэ

туохтуур киэптэрэ


сомоҕо домох

head

сомоҕо домох • (somoğo domoq)

sah-noun

сомоҕо домох • (somoğo domoq)

sah:сомоҕо домох


домох

Compare Mongolian домог (domog, “legend, myth, fable”).

m+

домох буол


көхө

head

көхө • (köqö)

sah-noun

көхө • (köqö)


ат көлө

head

ат көлө • (at kölö)

sah-noun

ат көлө • (at kölö)


хаһаайыстыба

head

хаһаайыстыба • (qahaayıstıba)

sah-noun

хаһаайыстыба • (qahaayıstıba)

Borrowed from Russian хозяйство (xozjajstvo).


көлө

head

көлө • (kölö)

sah-noun

көлө • (kölö)

Perhaps compare Yakut көлөһүн (kölöhün, “sweat”), but not Yakut көлөһө (kölöhö, “wheel”).


көҕөн

head

көҕөн • (köğön)

sah-noun

көҕөн • (köğön)

Compare to Kyrgyz көгөл (kögöl), Tatar kögön (“drake(dial)”).


көҕүс

head

көҕүс • (köğüs)

From Proto-Turkic *köküŕ (“middle of the back”). Cognate of Uzbek ko‘ks.

inh

көхсүгүн көрдөр

to leave someone (literally, “to show one's back”)

See synonyms at арҕаа (arğaa).


оскуола

Borrowed from Russian школа (škola). Cognate with English school and scholar.


халтаһа

From харта (qarta), from Proto-Turkic. Other turkic *karta-.

Holonym: харах (qaraq, “eye”)

үөһээ хачтаһа

аллараа халтаһа


тыһы бараан

head

тыһы бараан • (tıhı baraan)

sah-noun

тыһы бараан • (tıhı baraan)


үгэ-хоһоон

From үгэ (üge, “fable, allegory”) + хоһоон (qohoon, “word”).


дойҕох

head

дойҕох • (doyğoq)

sah-noun

дойҕох • (doyğoq)

Дойҕох тэскилээ.
Doyğoq teskilee.
Avoid windy locutions.

Strunk & White, Elements of Style, first published in 1959

лахсый

дойҕохтоо (doyğoqtoo, “to chatter”); Synonym


үгэ-дойҕох

head

үгэ-дойҕох • (üge-doyğoq)

sah-noun

үгэ-дойҕох • (üge-doyğoq)

From үгэ (üge, “fable, allegory”) + дойҕох (doyğoq, “chatter”).


бараан оҕото

head

бараан оҕото • (baraan oğoto)

sah-noun

бараан оҕото • (baraan oğoto)

From бараан (baraan, “sheep”) + оҕо (oğo, “child”).


хой баһа

From хой (qoy, “ram”) + бас (bas, “head”), thus "ram's head". This is doubtless due to the popular image of sheep as being none too bright.

See synonyms at дойҕох (doyğoq).


тыһы

head

тыһы • (tıhı)

sah-noun

тыһы • (tıhı)

From Proto-Turkic *tiĺi. Compare to Turkish dişi.

тыһы бөрө

тыһы хахай

тыһы таба ― tıhı taba ― doe

she-, -ess (indicates the female of certain animals)

тыһы кыл

тыһы талах


боккуоп

Borrowed from Russian подкова (podkova). Other Turkic languages, as well as Mongolian, use a word similar to *taqa.


арҕас

head

арҕас • (arğas)

sah-noun

арҕас • (arğas)

See the discussion at Bashkir үркәс (ürkəs).

арҕаһыгар баастаах ат ыҥыырын уурдарбат

a horse with an abrasion on the withers does not allow the saddle

(anatomy, zootomy) nape, (of a horse) withers


баастаах

(by extension) one grieving, one with a wounded heart


бөкчөгөр

head

бөкчөгөр • (bökcögör)

sah-noun

бөкчөгөр • (bökcögör)

бөкчөгөр киһи ― bökcögör kihi ― hunchback

тэбиэн бөкчөгөрө

(anatomy, zootomy) hump (of a person or a camel)


дьаабы

head

дьаабы • (jaabı)

sah-noun

дьаабы • (jaabı)

barrenness, childlessness, life without procreation


көппөх

head

көппөх • (köppöq)

sah-noun

көппөх • (köppöq)

From early *kökpek. Cognate with Dolgan көппөк.

cog

Dolgan көппөк


лыах

head

лыах • (lıaq)

sah-noun

лыах • (lıaq)


ордуу

From Proto-Turkic *ordu. Related with Yakut орто (orto, “middle”) and English horde.

See synonyms at хайаҕас (qayağas).


муох

тыа муоҕа


чыычаах

head

чыычаах • (cııcaaq)

sah-noun

чыычаах • (cııcaaq)

Compare to Kyrgyz чымчык (cımcık), Tatar чыпчык (çıpçıq), Mongolian [script needed] (čečige), etc.

cog

Tatar чыпчык (çıpçıq)

чыычаах уйата


көрүҥэ

head

көрүҥэ • (körüñe)

sah-noun

көрүҥэ • (körüñe)

саҥа көрүҥэ


боппуруос

боппуруос баар дуо?

ити боппуруос быһаарыллыбыта өр буолла


дьүүл

head

дьүүл • (jüül)

sah-noun

дьүүл • (jüül)

Compare to юл (yul), from юл (jul), genitive of Russian юла (jula).


көмүскэс

head

көмүскэс • (kömüskes)

From көмүскээ (kömüskee, “to defend, to protect”).


алҕас

алҕас • (alğas)

тылга тииһэр киһи алҕаһын үксэтэр
tılga tiiher kihi alğahın ükseter
whoever asks for an argument multiplies his mistake
(proverb)


көрдөс

көрдөс • (kördös)

sah-noun

көрдөс • (kördös)

Reflexive form of көрдөө (kördöö, “to seek”).


баабыска

head

баабыска • (baabıska)

sah-noun

баабыска • (baabıska)

Borrowed from Russian бабушка (babuška).

(colloquial, but respectful) grandma, granny


көстүүм

head

көстүүм • (köstüüm)

sah-noun

көстүүм • (köstüüm)

Borrowed from Russian костюм (kostjum), itself related with English costume.


көстүрүүҥкэ

head

көстүрүүҥкэ • (köstürüüñke)

sah-noun

көстүрүүҥкэ • (köstürüüñke)

Borrowed from Russian кастрюля (kastrjulja). Distantly related with English casserole.


көтөх

head

көтөх • (kötöq)

sah-noun

көтөх • (kötöq)

көтөх мас

көтөх оҕото


кынчаал

head

кынчаал • (kıncaal)

sah-noun

кынчаал • (kıncaal)

Related with Russian кинжал (kinžal), but the direction of borrowing is unclear.

кынчаал биитэ


кирис

Cognate with Azerbaijani kiriş, Southern Altai кириш (kiriš), Turkish kiriş.

See synonyms at быа (bıa).

a twisted leather rope or belt (for tying luggage)


куоҕас

head

куоҕас • (kuoğas)

sah-noun

куоҕас • (kuoğas)


кулууп

тыа кулууба

футбольнай кулууп


туттар

хам туттар


куорма

оҥочо куормата


таҥалай

head

таҥалай • (tañalay)

sah-noun

таҥалай • (tañalay)

From Mongolic. Compare to Kyrgyz таңдай (taŋday), Southern Altai таҥдай (taŋday), etc.


куоталас

Reciprocal-cooperative form of куоталаа (kuotalaa, “to outrun, to leave behind”).

(transitive) (sports) to compete in a race

үлэҕэ куоталас


сүбэ

head

сүбэ • (sübe)

sah-noun

сүбэ • (sübe)

үтүө сүбэ

эйэлээх тылтан субэ наадалаах

(idiom) of all the friendly words, advice is (most) needed

сүбэ куолас

сүбэни булуохха наада

it is necessary to find a way (to deal with the situation)


мэник

There may or may not be any connection with English manic (Russian маниакальный (maniakalʹnyj)).

m+

маниакальный

далай мэник далаҕа


сүбүөкүлэ

head

сүбүөкүлэ • (sübüöküle)

sah-noun

сүбүөкүлэ • (sübüöküle)


куртуйах

sah:куртуйах


хабдьы

head

хабдьы • (qabjı)

sah-noun

хабдьы • (qabjı)

willow ptarmigan (Lagopus lagopus), also called the willow grouse


куорсун

From Proto-Mongolic *gaxursun (“stubble, chaff, shaft of a feather”), see Mongolian гуурс (guurs, “tube, quill”). Cognate with Bashkir ҡауырһын (qawırhın, “feather”), Kazakh қауырсын (qauyrsyn, “feather”), and Kyrgyz куурсун (kuursun, “stem of feather”).

cog

көтөр куорсуна


куолас

бурдук куолаһа


куолас

Borrowed from Russian голос (golos). Maybe from mongolic
 *хоолой ( « горло, голос » ) .

сүбэ куолас

дьон куолаһын иһит

to listen to the voice of the people (the vox populi)

куоластаа

kuolastaa, denominal verb, from both etymologies


уһун кутурук

sah:уһун кутурук


долборук

From Mongolic. Compare to Yakut долбуур (dolbuur).

sah:Долборук (тыл)


күкүр

head

күкүр • (kükür)

sah-noun

күкүр • (kükür)


күкүр

head

күкүр • (kükür)

sah-noun

күкүр • (kükür)

күкүр-күкүр аал

The sound of grinding, scraping, or rubbing, for example with a thick file.


курас

курас амтан

See synonyms at дьадаҥы (jadañı).

курас ас


көлүүр

head

көлүүр • (kölüür)

sah-noun

көлүүр • (kölüür)

көлүүр ата

көлүүр оҕуһа


оҥоһуу

head

оҥоһуу • (oñohuu)

sah-noun

оҥоһуу • (oñohuu)

оҥоһуу тараах

(manufacturing) product (especially handmade)


күлүү

head

күлүү • (külüü)

sah-noun

күлүү • (külüü)

күлүүгэ бар
külüüge bar
to become a laughing-stock
(literally, "to go to mockery")

күлүү гын


күн ортото

head

күн ортото • (kün ortoto)

sah-noun

күн ортото • (kün ortoto)

From күн (kün, “day”) + орто (orto, “middle”).


күн-ый

head

күн-ый • (kün-ıy)

sah-noun

күн-ый • (kün-ıy)

From күн (kün, “sun”) + ый (ıy, “moon”).


күлүм

head

күлүм • (külüm)

sah-noun

күлүм • (külüm)

See synonyms at сардаҥа (sardaña).

көмүс күлүмэ

күн күлүмэ


күлүм

head

күлүм • (külüm)

sah-noun

күлүм • (külüm)


сомуок

Borrowed from Russian замок (zamok). Doublet of замок (zamok).

ис сомуок

тас сомуок


күөнэх

head

күөнэх • (küöneq)

sah-noun

күөнэх • (küöneq)

күөнэххэ сүгэлэммиккэ дылы
küöneqqe sügelemmikke dılı
like taking an axe to a minnow
(compare the Russian saying "like shooting sparrow with a cannon",
or the English saying "like cracking a nut with a sledgehammer")


күтүр

head

күтүр • (kütür)

sah-noun

күтүр • (kütür)

For the sense of "demon", compare кут (kut, “soul”).

See synonyms at абааһы (abaahı).

(dialectal) a bad-tempered or ill-tempered person


күүлэ

head

күүлэ • (küüle)

sah-noun

күүлэ • (küüle)

Listed at Chuvash кил (kil) as being from Proto-Turkic *kül and cognate with this word. However, the Proto-Turkic entry is listed as meaning "ash" (→ Yakut күл (kül)). There may have been a PT homonym not yet listed on Wiktionary.

дьиэ күүлэтэ


хааччах

From хаай (qaay, “to drive, to enclose”).

See synonyms at мэһэй (mehey).


мэччирэҥ

head

мэччирэҥ • (meccireñ)

sah-noun

мэччирэҥ • (meccireñ)

Possibly from a Mongolic source, cf. Mongolian бэлчээр (belčeer).

sah:мэччирэҥ


күрүө

head

күрүө • (kürüö)

sah-noun

күрүө • (kürüö)

From Mongolic. Compare to Tuvan хүрээ (xüree, “monastery”), Chagatai [script needed] (küren, “heap”), Kumyk гюрен (güren, “small fence”), Uyghur küryen (“place”), etc.

cog

See synonyms at хааччах (qaaccaq).

сүөһүнү күрүөҕэ хаай

(for livestock, by synecdoche) corral, pen


күрдьэх

head

күрдьэх • (kürjeq)

sah-noun

күрдьэх • (kürjeq)

From күрт (kürt, “to rake, to shovel”). See Bashkir көрәк (körək, “spade, shovel”) for more cognates.


түүнүк

head

түүнүк • (tüünük)

sah-noun

түүнүк • (tüünük)


хаайыы

head

хаайыы • (qaayıı)

sah-noun

хаайыы • (qaayıı)

From хаай (qaay, “to constrain, to enclose”).

See synonyms at мэһэй (mehey).

хаайыы олоҕо


күрээтинньик

head

күрээтинньик • (küreetinnyik)

sah-noun

күрээтинньик • (küreetinnyik)

Borrowed from Russian курятник (kurjatnik).


түрмэ

head

түрмэ • (türme)

sah-noun

түрмэ • (türme)

Borrowed from Russian тюрьма (tjurʹma), itself possibly from an older Turkic source (see the Russian entry for more).

түүнүктээх түрмэ

a musty prison (a common epithet for prison itself, cf. Eng. "the hole")

түрмэ хаайыыта

түрмэ хоһо


умнас

See synonyms at тутаах (tutaaq).


кыах

head

кыах • (kıaq)

sah-noun

кыах • (kıaq)

From кыай (kıay, “to be able, to master”).

See synonyms at күүс (küüs).

кини кыаҕа бэрт


кыа уга

head

кыа уга • (kıa uga)

sah-noun

кыа уга • (kıa uga)

From кыа (kıa, “tinder, kindling”) + ук (uk, “bush”).


ук

From Proto-Turkic. Compare to Other turkic *sïp.

See synonyms at тутаах (tutaaq).

быһах уга


кыбаас

head

кыбаас • (kıbaas)

sah-noun

кыбаас • (kıbaas)


сарыы кынат

head

сарыы кынат • (sarıı kınat)

sah-noun

сарыы кынат • (sarıı kınat)


кырбас

head

кырбас • (kırbas)

sah-noun

кырбас • (kırbas)

From кырбаа (kırbaa, “to chop”). The word кырбас can be the noun form (listed below) of this verb, or the reciprocal-cooperative form of this verb.

кырбас эт


кырса

head

кырса • (kırsa)

sah-noun

кырса • (kırsa)

From Proto-Turkic or Mongolic. Compare to Kyrgyz карсак (karsak), etc.

Arctic fox, polar fox (Vulpes lagopus, formerly Alopex lagopus)


сарыы

head

сарыы • (sarıı)

sah-noun

сарыы • (sarıı)

From Proto-Turkic. Other Turkic *čarïq or *šarïq.

сарыы сон

(by extension) any thin skin or membrane


кыйаар

head

кыйаар • (kıyaar)

Кыйаар мохсоҕоллоро

(mathematics, philosophy, time) eternity


чуораан

From чуор (cuor) + -аан (-aan). From Mongolic. Compare to Mongolian чор (čor), etc.


хардааччы

хардааччы • (qardaaccı)

sah-noun

хардааччы • (qardaaccı)

sah:хардааччы


сыһыы

head

сыһыы • (sıhıı)

sah-noun

сыһыы • (sıhıı)

See synonyms at мэччирэҥ (meccireñ).

киэҥ сыһыы

уу ылар сыһыыта ― uu ılar sıhııta ― floodplain

(agriculture) field, glade, meadow, plain


кытыйа

head

кытыйа • (kıtıya)

sah-noun

кытыйа • (kıtıya)

кытыйа кыырда, хамыйах хардааччыта
kıtıya kıırda, qamıyaq qardaaccıta
a hawk to bowls, a falcon to spoons
(proverb, said of a lazy glutton)


кырынаас

head

кырынаас • (kırınaas)

sah-noun

кырынаас • (kırınaas)

Derived from Russian горностай (gornostaj). There may or may not be any connection with English ermine (at the very least it would require an m/n alternation on either the Germanic side or the Slavic side).

кырынаас бэргэһэ ― kırınaas bergehe ― an ermine cap

sah:кырынаас


кытыл

head

кытыл • (kıtıl)

sah-noun

кытыл • (kıtıl)

(of another body of water) bank, edge, shore


кыһа

head

кыһа • (kıha)

sah-noun

кыһа • (kıha)

From Mongolic. Compare to Southern Altai кыза (kïza).

кинигэ кыһата

үөрэх кыһата

house of learning, educational institution

(figurative) house (building dedicated to a particular purpose)


өһүө

head

өһүө • (öhüö)

sah-noun

өһүө • (öhüö)

From Proto-Turkic. Compare to Bashkir үҙәк (üźək).


сиидэс

Borrowed from Russian ситец (sitec), ultimately related with English chintz.


ыалдьар

head

ыалдьар • (ıaljar)

sah-noun

ыалдьар • (ıaljar)

төбөм ыалдьара улаатта


хаптаҕас

head

хаптаҕас • (qaptağas)

sah-noun

хаптаҕас • (qaptağas)

From хапта (qapta) + -ҕас (-ğas). From хабын (qabın) < хап (qap) + ын (ın) < from Proto-Turkic *kap-.

currant (Ribes spp.), especially the red currant (Ribes rubrum)

sah:Хаптаҕас (сэппэрээк)


хамыйах

head

хамыйах • (qamıyaq)

sah-noun

хамыйах • (qamıyaq)

From хамый (qamıy) + -ах (-aq). From хам (qam) + -ый (-ıy). From Proto-Turkic. Cognate to Kazakh қамау (qamau), Buryat [script needed] (kama-), Mongolian [script needed] (kamu-).

a large wooden spoon, made of birch or larch


кэкэ-бука

sah:кэкэ-бука


ыйааһын

head

ыйааһын • (ıyaahın)

sah-noun

ыйааһын • (ıyaahın)

(by extension) scale (measuring instrument), weight (amount someone or something weighs)


кэмчи

үп кэмчитэ


анараа дойду

(religion) the other world, the afterlife


дьарык

head

дьарык • (jarık)

sah-noun

дьарык • (jarık)

күн дьарыга


кэнсэлээрийэ

Borrowed from Russian канцелярия (kanceljarija), and related with English chancellery.

bor+

кэнсэлээрийэ үлэһитэ


кэскил

See also кэс (kes). Compare to Other Turkic *kes.

үлэ кэскилэ


кэпсэтии

Gerund of кэпсэт (kepset, “to converse”).

кэпсэтии бүттэ


кэрбээччи

From кэрбээ (kerbee), literally "the gnawer". A possible calque of Russian грызун (gryzun) and/or English rodent.

sah:Кэрбээччилэр аймахтара


кэнэн

Ultimately a derivation of Proto-Turkic *keŋe- (“easy, convenient; shallow”).

inh

оҕо кэнэнэ ― oğo kenene ― a child's naïveté


анараа

Ultimately from Proto-Turkic *ol. Cognate to Northern Altai анаар (anaar). See Also ол (ol, “that”).

анарааттан

... анараа өттүгэр

(1) on the other side of ... (2) (by extension) ... ago


лааппы

head

лааппы • (laappı)

sah-noun

лааппы • (laappı)


эппиэтинэс

эппиэтинэһи үрдэтии


түүппүлэ

head

түүппүлэ • (tüüppüle)

sah-noun

түүппүлэ • (tüüppüle)

(footwear) a shoe, especially a slipper or sandal


уулусса

уулусса хаһыата


лаах

Borrowed from Russian лак (lak), and cognate with English lacquer.


кырааска

head

кырааска • (kıraaska)

sah-noun

кырааска • (kıraaska)


муоста

Borrowed from Russian мост (most, “bridge”).

bor+

өрүһү туоруур муоста

муоста кырааската

муостаны кырааскалаа


лиэксийэ

Borrowed from Russian лекция (lekcija). Cognate with English lecture and lesson.


лэппиэскэ

Borrowed from Russian лепёшка (lepjóška).

sah:Көбүөрдээх лэппиэскэ


хайах

sah:Хайах (үрүҥ ас)


көбүөр

head

көбүөр • (köbüör)

sah-noun

көбүөр • (köbüör)

From Proto-Turkic. Compare to Tatar күпшәк (küpşäk), etc.


көбүөр

head

көбүөр • (köbüör)

sah-noun

көбүөр • (köbüör)

Borrowed from Russian ковёр (kovjór), itself possibly from Proto-Turkic *köbüŕ.


уорҕа

head

уорҕа • (uorğa)

sah-noun

уорҕа • (uorğa)


майаҕас

head

майаҕас • (mayağas)

sah-noun

майаҕас • (mayağas)

sah:Майаҕас (балык)


манньа

May or may not be related with манньыат (mannyıat, “coin”).


мороду

the Baikal teal (Sibirionetta (Anas) formosa)


хомолто

мин хомолтом улахан


мичээр

эдэр кыыс мичээрэ

(computing) the smiley, :-) (introduced in 1982)


үөс

From Proto-Turkic *ȫŕ. Also compare Bashkir үҙәк (üźək).

See synonyms at орто (orto).

дойду үөһүгэр

хатыҥ үөһэ

түүн үөһэ

(in the possessive form) central, main, mid-

сис үөһэ


үөс

From Proto-Turkic *ȫt. For the sense of "gall bladder", perhaps compare Manchu ᠰᡳᠯᡥᡳ (silhi).


моҕотой

head

моҕотой • (moğotoy)

sah-noun

моҕотой • (moğotoy)

моҕотой хорооно

chipmunk, especially the Siberian chipmunk (Tamias (Eutamias) sibiricus)


манньыат

head

манньыат • (mannyıat)

sah-noun

манньыат • (mannyıat)

Borrowed from Russian монета (moneta). May or may not be related with манньа (mannya, “fee”).

кыһыл көмүс манньыат

үрүҥ көмүс манньыат

sah:манньыат


хороон

Ultimately early *kor, from көр (kör), Proto-Turkic *kör-.

саһыл хорооно

кутуйах хорооно

See synonyms at хайаҕас (qayağas).


хотуур

From a Mongolic language. Compare Mongolian хадуур (xaduur).


үөскээ

head

үөскээ • (üöskee)

sah-noun

үөскээ • (üöskee)

Denominal verb, from үөс (üös, “center”).

See synonyms at төрөө (töröö).

(literal or figurative) (biology) to bear fruit, to be fruitful, to multiply

to be descended from (see descent, descendant), (figurative) to be due to

to grow up (pass through childhood and adolescence)


мөккүөр

head

мөккүөр • (mökküör)

sah-noun

мөккүөр • (mökküör)

From мөккүс (mökküs, “to argue, to dispute”).

мөккүөрү тарт


хоруоҥка

head

хоруоҥка • (qoruoñka)

sah-noun

хоруоҥка • (qoruoñka)

(sewing) bead (small, round, pierced object)


төлөрүйүү

head

төлөрүйүү • (tölörüyüü)

sah-noun

төлөрүйүү • (tölörüyüü)

From төлөрүй (tölörüy, “to be released”).

батталтан төлөрүйүү

(politics, general) (with abl.) liberation, release


чорбоҕор

head

чорбоҕор • (corboğor)

sah-noun

чорбоҕор • (corboğor)

From чорбой (corboy) + ҕор (ğor). Unknown.

muksun (Coregonus muksun) (English Wikipedia)

sah:чорбоҕор


муҥнаах

head

муҥнаах • (muñnaaq)

sah-noun

муҥнаах • (muñnaaq)

Ornative of муҥ (muñ, “grief, torment”).


холун

Cognate to Northern Altai колонъ (kolonʺ), Khakas холағ (xolağ), etc.

холуна төлөрүйбүт


оппуоха

Other Turkic or Mongolic words are not even close to this word, and the Russian term is related with Yakut испиэскэ (ispieske) and English asbestos.
As for the only translation (of English lime) mentioned that is even close to this word, Wiktionary mentions Proto-Austronesian *qapuʀ (Tagalog apog, etc.) but this could easily be a chance resemblance.
Also compare Kazakh әк (äk), but this is from a Persian source, and may be even further afield.

оргуйбут оппуоха

оппуоханан дьиэни туртат ― oppuoqanan jieni turtat ― whitewash the house with limestone

(chemistry) lime, calcium oxide, quicklime


сылабаар

head

сылабаар • (sılabaar)

sah-noun

сылабаар • (sılabaar)

Borrowed from Russian самовар (samovar), as mentioned in that entry.
The sound shift is rather odd (one might expect *самабаар or similar) but for another shift, compare Azerbaijani samovar, which lists an alternative form simavar.

алтан сылабаар

электрическэй сылабаар

сылабаар кыраана

a samovar crane (for suspending it over a fire)

сылабаар оргуйда

сылабаарда туруор


кыраан

head

кыраан • (kıraan)

sah-noun

кыраан • (kıraan)

Borrowed from Russian кран (kran), related with English crane.

көтөҕөр кыраан

сылабаар кыраана


мунду

minnow, especially the lake minnow or swamp minnow (Rhynchocypris percnurus, formerly Phoxinus perenurus)


мындаа

head

мындаа • (mındaa)

sah-noun

мындаа • (mındaa)

See synonyms at төбө (töbö).


баҕадьы

head

баҕадьы • (bağajı)

sah-noun

баҕадьы • (bağajı)

Listed at Mongolian багаж (bagaž) as being a likely loan from that language.

See synonyms at муҥха (muñqa).


муҥха

head

муҥха • (muñqa)

sah-noun

муҥха • (muñqa)


чабырҕай

head

чабырҕай • (cabırğay)

sah-noun

чабырҕай • (cabırğay)

From Proto-Turkic. Compare to Azerbaijani yapmaq, etc.

чабырҕайым анньар

sah:чабырҕай


мутукча

From мутук (mutuk, “twig, branch, bough”).

Holonym: мас (mas, “tree”)

мутукча сыта

мутукча көҕөрбүт


мутук

See synonyms at лабаа (labaa).

Holonym: мас (mas, “tree”)


мэй

From the same source as мэйии (meyii, “brain”).


баарыс

head

баарыс • (baarıs)

sah-noun

баарыс • (baarıs)

From Proto-Turkic *bars (“leopard, large feline”), related with Proto-Mongolic *bars. Also related with Kazakh барыс (barys, “snow leopard”), Turkish pars (“leopard, panther”), and Mongolian бар (bar, “tiger”).


баарыс

head

баарыс • (baarıs)

sah-noun

баарыс • (baarıs)

баарыс туртайар


өй-мэй

From өй (öy) and мэй (mey), both meaning "mind".

Бу уол өйүн-мэйин көрүҥ!


култуура

Borrowed from Russian культура (kulʹtura).

bor+

culture (human development (artistic, behavioral and otherwise), human society)

sah:култуура


наскы

head

наскы • (naskı)

sah-noun

наскы • (naskı)

Borrowed from Russian носок (nosok, “sock”) via Russian носки (noski, “socks”).

bor+

түүлээх наскы

ичигэс наскы


нуомас

Borrowed from Russian новость (novostʹ). Ultimately related with English new and news.
Russian о (o) (in this case, in но́вость) sounds like а (a) when unstressed, which explains the sound shift reflected here.

See synonyms at сонун (sonun).

туох нуомас баарый?


нуорма

сиэр-майгы нуормата

литературнай тыл нуормата

үлэ нуормата

нэдиэлэтээҕи нуорманы аһара толор


ньаалбаан

Compare to чалбан (calban), дьалбан (jalban).

ньаалбаан хоруопка

ньаалбаан иһит


хорҕолдьун

head

хорҕолдьун • (qorğoljun)

sah-noun

хорҕолдьун • (qorğoljun)

From Mongolic.
Compare to Northern Altai корголджы (korgoldžï), Tuvan коргулчун (korgulçun), etc.

sah:хорҕолдьун


өһөх

head

өһөх • (öhöq)

sah-noun

өһөх • (öhöq)

өһөх w:sah:өһөх


соллоҥ

head

соллоҥ • (solloñ)

sah-noun

соллоҥ • (solloñ)


обот-соллоҥ

From обот (obot) + соллоҥ (solloñ), both meaning "greed"..


обуос

кыһыл обуос

обуос ата


нэһилиэнньэ

Borrowed from Russian население (naselenije).

bor+

See synonyms at дэриэбинэ (deriebine).


ньуур

Perhaps from Mongolic, compare Mongolian нүүр (nüür, “face”).

остуол ыраас ньуура

(sur)face (of an object, especially the top or front side)


нэһилиэк

Borrowed from Russian наслег (nasleg), listed on the Russian Wiktionary, but not yet listed here.

See synonyms at дэриэбинэ (deriebine).

Holonym: улуус (uluus)

ыраах нэһилиэккэ олор

(historical) nasleg, a subdivision of an ulus

sah:нэһилиэк


тылбаас

head

тылбаас • (tılbaas)

sah-noun

тылбаас • (tılbaas)

сахалыыттан тылбаас ― saqalııttan tılbaas ― translation from Sakha / Yakut

тылбаас теорията

theory of translation / translation theory


оҕунуох

head

оҕунуох • (oğunuoq)

sah-noun

оҕунуох • (oğunuoq)

(for people or animals) (medicine) ointment, salve

массыына оҕунуоҕа


тылбаасчыт

head

тылбаасчыт • (tılbaascıt)

sah-noun

тылбаасчыт • (tılbaascıt)

тылбаасчыт үлэтэ

тылбаасчытынан үлэлээ


оҕуруо

head

оҕуруо • (oğuruo)

sah-noun

оҕуруо • (oğuruo)

оҕуруо оһуор


оһуор

оһуор ас


ойоҕос

head

ойоҕос • (oyoğos)

sah-noun

ойоҕос • (oyoğos)

# From ой (oy) + оҕос (oğos). ой (oy) from Proto-Turkic *ōj. Compare to Northern Altai уй (uy, “steppe, Tuba”), Tatar уй- (uy-, “to hollow out”), etc.
# Or from Proto-Turkic *ayakuč, diminutive and back vowel variant of *eyekü (“side, upper rib”). Compare Chuvash аяк (ajak) and Turkish eyeği.


ойоҕостотуу

head

ойоҕостотуу • (oyoğostotuu)

sah-noun

ойоҕостотуу • (oyoğostotuu)

From ойоҕостот (oyoğostot, “to contract pneumonia”).


хомо

өрүс хомото


олоҥхо

head

олоҥхо • (oloñqo)

sah-noun

олоҥхо • (oloñqo)

Could be from Proto-Turkic *ölüŋ (“song with three out of four verses rhyming (first, second and fourth)”).
But unclear, though there is some discussion in the English Wikipedia article.


ойоос

From ой (oy) + уос (uos). ой (oy) from Mongolic, and уос (uos) from Proto-Turkic *āgïŕ.


ырбаахы

head

ырбаахы • (ırbaaqı)

sah-noun

ырбаахы • (ırbaaqı)

Borrowed from Russian рубашка (rubaška, “shirt”).

bor+

дьахтар ырбаахыта

(colloquial) (clothing) (for women) a dress


олоҥхоһут

head

олоҥхоһут • (oloñqohut)

sah-noun

олоҥхоһут • (oloñqohut)

From олоҥхо (oloñqo, “olonkho, epic poetry”).

(poetry) an epic poet, specifically one who performs an olonkho

sah:олоҥхоһут


биэдэрэ

Borrowed from Russian ведро (vedro). As noted on that page, this word is a distant relative of English water and wet.


бутугас

From Proto-Turkic *boda- (“to paint”), with a semantic shift from "mix colors" to "mix". Cognate with Yakut бутуй (butuy, “to mix”).

A beverage, made with milk and buttermilk, and seasoned with flour or edible herbs.


үһүйээн

head

үһүйээн • (ühüyeen)

sah-noun

үһүйээн • (ühüyeen)

былыргы үһүйээн


ыскаап

head

ыскаап • (ıskaap)

sah-noun

ыскаап • (ıskaap)

Нарниа үһүйээнэ: Хахай, ойуун уонна аптаах ыскаап

The Chronicles of Narnia: The Lion, the Witch and the Wardrobe

Narnia ühüyeene: Qaqay, oyuun uonna aptaaq ıskaap

кинигэ ыскааба

иһит ыскааба


орулуос

the common goldeneye (Bucephala clanguna)


оройуон

Borrowed from Russian район (rajon). Related with English raion, but not region.

Саха сирин хотугу оройуоннара

the northern regions / districts of Yakutia

(colloquial) (by synecdoche) district center


сыыһа

head

сыыһа • (sııha)

sah-noun

сыыһа • (sııha)

From сыыс (sııs, “to make a mistake”). Doublet of сыысхал (sıısqal).


остуорас

түүҥҥү остуорас

оскуола остуораһа


отчуоттаа

Denominal verb, from отчуот (otcuot, “to report”).

үлэни отчуоттаа

быыбардааччылар иннилэригэр отчуоттаа


оруос

Borrowed from Russian рожь (rožʹ). Ultimately cognate with English rye, but may or may not be related with Spanish arroz (“rice”).


отуу

отуу тутун


отуу

отуу уота


оттук

See synonyms at мэччирэҥ (meccireñ).

бу мэччирэҥ оттуга бараммыт


оттук

Compare to Kyrgyz оттук (ottuk, “tinderbox”) and Southern Altai отык (otïk, “tinderbox”).

оттук араас көрүҥнэрэ


кыһалҕа

head

кыһалҕа • (kıhalğa)

sah-noun

кыһалҕа • (kıhalğa)

care (in the sense of "have a care", "not a care in the world", etc.)


тулуур

тулуургун көрдөр

тулуурдаах буол

кини тулуура тиийбэтэ


ыстаал

head

ыстаал • (ıstaal)

sah-noun

ыстаал • (ıstaal)

дьэбиннирбэт ыстаал

ыстаал быччыҥнар

ыстаал тулуур


түгэх

head

түгэх • (tügeq)

sah-noun

түгэх • (tügeq)

Possibly from Proto-Turkic *tǖp (“bottom, root”)

иһит түгэҕэ

уу түгэҕэ


өйүө

head

өйүө • (öyüö)

sah-noun

өйүө • (öyüö)

From өйөө (öyöö, “to support, to help”).

үс күннээҕи өйүө


өрөбүл

head

өрөбүл • (öröbül)

sah-noun

өрөбүл • (öröbül)

From өрөө (öröö, “to rest, to be idle”).

уһун өрөбүл

кыһыҥҥы уһун өрөбүл

сааскы уһун өрөбүл


тарып

head

тарып • (tarıp)

sah-noun

тарып • (tarıp)


кырдал

head

кырдал • (kırdal)

sah-noun

кырдал • (kırdal)

a hill or hillock (especially one in the middle of a field)


өһөгөй

head

өһөгөй • (öhögöy)

sah-noun

өһөгөй • (öhögöy)


өтөн

head

өтөн • (ötön)

sah-noun

өтөн • (ötön)

Oriental turtle dove or rufous turtle dove (Streptorelia orientalis)


кыырпах

head

кыырпах • (kıırpaq)

sah-noun

кыырпах • (kıırpaq)

уҥуох кыырпаҕа


өстүөкүлэ

head

өстүөкүлэ • (östüöküle)

sah-noun

өстүөкүлэ • (östüöküle)

түннүк өстүөкүлэтэ

өстүөкүлэ кыырпаҕа

өстүөкүлэ оҥоһуктар

sah:өстүөкүлэ


суруук

тимир суруук


өттүк

head

өттүк • (öttük)

sah-noun

өттүк • (öttük)

From өрүт (örüt) + -үк (-ük), from Proto-Turkic *etek.

өттүк баһа

өттүк үүтэ

өттүгүн охсунна


паарта

оскуола паартата

паартаҕа олор


төхтүр

head

төхтүр • (töqtür)

sah-noun

төхтүр • (töqtür)


ымынах

head

ымынах • (ımınaq)

sah-noun

ымынах • (ımınaq)


сатабыл

head

сатабыл • (satabıl)

sah-noun

сатабыл • (satabıl)

From сатаа (sataa, “to be able to, to know how to”).

үлэҕэ барытыгар сатабыл наада


өҥүргэс

head

өҥүргэс • (öñürges)

sah-noun

өҥүргэс • (öñürges)

Cognate with Dolgan өӈүргэс (öŋürges). Contains the same Proto-Turkic root as уҥуох (uñuoq, “bone”), but with a different suffix.

кулгаах өҥүргэһэ ― kulgaaq öñürgehe ― auricle

мурун өҥүргэһэ

харах өҥүргэһэ

сымыыт өҥүргэһэ

өҥүргэһинэн көр

to look with the white (of the eye) (said about a crazy person)


Халлаан Сиигэ

From халлаан (qallaan, “sky”) + сиик (siik, “seam”). Hence, "heavenly seam".

sah:Халлаан Сиигэ


сиидэ

сиидэнэн уу баспыкка дылы

(proverb) it's like scooping water with a sieve


куор

куор — оҕо ыарыыта ― kuor — oğo ıarııta ― measles is a childhood disease

куор ымынаҕа


сугун

blueberry (Vaccinium spp., esp. Vaccinium uliginosum)


сиикэй

From Common Turkic *čïy. Compare to Kumyk чий (çiy), Southern Altai чий (čiy), Bashkir сей (sey), Tatar чи (çi), Karakhanid [script needed] (či), etc.

(dialectal, northern Yakutia) the abdomen of raw, freshly caught fish (considered a delicacy in this region)


түһээн

head

түһээн • (tüheen)

sah-noun

түһээн • (tüheen)

From Proto-Turkic. Compare to other turkic *tüže- or *tüše- or *tüze-.

түһээн харчыта

түһээни хомуй

түһээни төлөө


уох

See synonyms at күүс (küüs).

ardor, fire (in the belly, to borrow DuBois' phrase)


тиэтэл

From Mongolic. Compare to Buryat [script needed] (tetke-).

тиэтэлинэн сырыт


сурук

сурукта ыыт


соттор

From сот (sot, “to wipe”), literally "the wiper".

түүлээх соттор

баанньык сотторо

соттор таҥаһа


сүбэһит

head

сүбэһит • (sübehit)

sah-noun

сүбэһит • (sübehit)

кини үтүө сүбэһит


сөтөл

head

сөтөл • (sötöl)

sah-noun

сөтөл • (sötöl)

кураанах сөтөл


сурук-бичик

From сурук (suruk, “writing”) + бичик (bicik, “pattern”).


сутуй

биир сыптараҥ ынах бүтүннүү хотону сутуйар
biir sıptarañ ınaq bütünnüü qotonu sutuyar
one cow with diarrhea infects the entire barn
(proverb, similar to the English concept of a black sheep)

(figurative) to render guilty by association


суолта

космос куйаарын үөрэтии суолтата

суолтатыгар эрэ


транспортир

Borrowed from Russian транспортир (transportir). Ultimately cognate with English transporter, though with a very different meaning.

bor+

sah:транспортир


сүргэ

head

сүргэ • (sürge)

sah-noun

сүргэ • (sürge)

сүргэҕин көтөх

кини сүргэтэ көтөҕүллүбүт

spirit, mood, state of mind, temperament


сүөм

head

сүөм • (süöm)

sah-noun

сүөм • (süöm)

Borrowed from Russian дюйм (djujm). Ultimately cognate with English thumb.

сүөм түс

to lose heart (literally, to fall an inch)


суос

From earlier *čōgāč < *čōgāš, from Proto-Turkic *kuńāĺ (“sun; heat”). Cognate with Uzbek quyosh (“sun”). Doublet of куйаас (kuyaas).

See synonyms at куйаас (kuyaas).

тимир оһох суоһа

киһи тулуйбат суоһа


сүр

Compare to other Turkic languages *sür "soul".

See synonyms at кут (kut).


сүр

From Mongolic. Compare to Khakas сӱрее (süree), etc.


сүрү

head

сүрү • (sürü)

sah-noun

сүрү • (sürü)

round whitefish (Prosopium cylindraceum)


сүрүн

head

сүрүн • (sürün)

sah-noun

сүрүн • (sürün)


сылаа

head

сылаа • (sılaa)

sah-noun

сылаа • (sılaa)

From Mongolic. Compare to Mongolian [script needed] (čilege).

айантан сылаа

өй үлэтиттэн сылаа

сылааҕын таһаар


сымыйаччы

head

сымыйаччы • (sımıyaccı)

sah-noun

сымыйаччы • (sımıyaccı)

сымыйаччыттан үчүгэйи күүтүмэ

сымыйаччы туоһулаах


туоһу

суут туоһута

тыыннаах туоһу

туоһу көрдөрүүтэ

эдэр саас туоһута

өй туоһута

үчүгэй доруобуйа туоһута


сылаас

head

сылаас • (sılaas)

sah-noun

сылаас • (sılaas)

From Proto-Turkic *yïlïg (“warm”). See Khakas чылығ (çılığ) for a lengthy list of cognates.

cog

Khakas чылығ (çılığ)

See synonyms at сылаас (sılaas).


булумньу

find (something found, especially by chance)


тутум

(historical) hand (old unit of length equivalent to the length of one’s fist)


лабыкта

head

лабыкта • (labıkta)

sah-noun

лабыкта • (labıkta)

sah:Лабыкталар


таабырын

head

таабырын • (taabırın)

sah-noun

таабырын • (taabırın)

таабырыны таай


салахай

sah:Салахайдар


сэниэ

From Mongolic. Compare to Buryat [script needed] (šinē).

See synonyms at күүс (küüs).

сэниэтэ барынан

See synonyms at үп-ас (üp-as).


таал

From Proto-Turkic *tiālak (“spleen”). Compare Turkish dalak (“spleen; honeycomb”).

таала кырыыланар
taala kırıılanar
he is unhappy / he is angry
(his spleen [protrudes] with its edges)


ыскылаат

head

ыскылаат • (ıskılaat)

sah-noun

ыскылаат • (ıskılaat)

бурдук ыскылаата


табаар

Borrowed from Russian товар (tovar), itself borrowed from a Proto-Turkic [Term?] source per Proto-Slavic *tovarъ.

барымтыа табаар

барбат табаар

табаары оҥорон таһаарыы

табаар ыскылаата

(business) article, commodity, goods, product, wares


таһым

head

таһым • (tahım)

sah-noun

таһым • (tahım)

уу таһыма

олох таһыма ― oloq tahıma ― standard of living

культурнай-техническэй таһым


хайа хараҥаччыта

head

хайа хараҥаччыта • (qaya qarañaccıta)

sah-noun

хайа хараҥаччыта • (qaya qarañaccıta)

From хайа (qaya, “mountain”) + хараҥаччы (qarañaccı, “swallow”).

sah:хайа хараҥаччыта


хараҥаччы

head

хараҥаччы • (qarañaccı)

sah-noun

хараҥаччы • (qarañaccı)

From Proto-Turkic *karlïgač (“swallow”). See Kyrgyz кардыгач (kardıgac) for a lengthy list of cognates.

swallow (any bird of the family Hirundinidae)

sah:хараҥаччы


тиэкис

Borrowed from Russian текст (tekst), or else directly from English text.

(computing, general) text (a written passage)

тиэкис w:sah:тиэкис


көрсүһүү

head

көрсүһүү • (körsühüü)

sah-noun

көрсүһүү • (körsühüü)

From көрсүс (körsüs, “to meet”), itself the reciprocal-cooperative form of көрүс (körüs).

көрсүһүү биэчэрэ


тоҥот

head

тоҥот • (toñot)

sah-noun

тоҥот • (toñot)

From тоҥ (toñ, “to freeze”). Semantically, compare the definition given at Russian наст (nast).

тоҥот үрдүнэн хаамп ― toñot ürdünen qaamp ― walk around the тоҥот


сыһыан

head

сыһыан • (sıhıan)

sah-noun

сыһыан • (sıhıan)

From сыһыар (sıhıar, “to attach, to involve”).

доҕордуу сыһыан

дипломатическай сыһыан

(diplomacy, general) relations, relationship

сыһыаннаһыы

сыһыаннас (sıhıannas, “to treat (in a given way), to have to do with”)

relation, treatment (of someone, or a subject), attitude (toward someone or something)


тиһэх

From тис (tis) + -эх (-eq). From Proto-Turkic *diŕ-.

саамай тиһэххэ


тоҥсоҕой

head

тоҥсоҕой • (toñsoğoy)

sah-noun

тоҥсоҕой • (toñsoğoy)

From тоҥсуй (toñsuy, “to knock, to peck, to hammer”).

Eurasian three-toed woodpecker
Eurasian three-toed woodpecker

woodpecker, especially the Eurasian three-toed woodpecker (Picoides tridactylus)

sah:тоҥсоҕой


ходуһа

From ходуй (qoduy) + -са (-sa) < ходу (qodu) + -й (-y) < from Mongolic. Compare to Mongolian [script needed] (hadu-), etc.

See synonyms at мэччирэҥ (meccireñ).


дэриэбинэ

Borrowed from Russian деревня (derevnja).

bor+

дэриэбинэ олохтооҕо

sah:дэриэбинэ


туундара

туундара үүнээйитэ

туундара көтөрө

туундара бадараана

туундара зоната

sah:туундара


туспа

куорат дэриэбинэттэн туспата

the difference between the city and the country


алтан түөс

head

алтан түөс • (altan tüös)

sah-noun

алтан түөс • (altan tüös)

Eurasian dotterel (Charadrius morinellus), or simply dotterel

sah:алтан түөс


түһүк

head

түһүк • (tühük)

sah-noun

түһүк • (tühük)

(less common)

sah:Түһүк (тыл)


түмүк

head

түмүк • (tümük)

sah-noun

түмүк • (tümük)

быа түмүгэ

дьыл түмүгэ

бу сыралаах үлэ түмүгэ

этиитин түмүгэр

түмүк тыл

түмүк мунньах


ньыма

head

ньыма • (nyıma)

sah-noun

ньыма • (nyıma)

сурукка үөрэтэр ньыма


тустуу

көҥүл тустуу

классическай тустуу

тустуу ньымалара

sah:тустуу sah:хапсаҕай


түһүлгэ

head

түһүлгэ • (tühülge)

sah-noun

түһүлгэ • (tühülge)

From түс (tüs) + -үлгэ (-ülge). Early *tüšül-. From Proto-Turkic *tüĺ-.

тустуу түһүлгэтэ


өтүү

head

өтүү • (ötüü)

sah-noun

өтүү • (ötüü)

See synonyms at быа (bıa).


тымтык

head

тымтык • (tımtık)

sah-noun

тымтык • (tımtık)

тымтык уота

тымтыкта тыыр

тымтыктан


кирилиэс

(architecture) staircase, stairs, ladder


тоҥолоччу

head

тоҥолоччу • (toñoloccu)

sah-noun

тоҥолоччу • (toñoloccu)

From тоҥ (toñ) + -аачы (-aacı). From Proto-Turkic. Compare to Turkish donmak.

sah:тоҥолоччу


үрүйэ

head

үрүйэ • (ürüye)

sah-noun

үрүйэ • (ürüye)

From үрэх (üreq) + үйэ (üye), from Proto-Turkic. Compare to Other turkic *ayrïq, *eyrik *arïq, etc.


куоһаах

From Proto-Turkic *koguĺ (“hollow, cavity”). See Bashkir ҡыуыш (qıwış) for a lengthy list of cognates.

See synonyms at толоон (toloon).


уллурук

From Proto-Turkic. Compare to other turkic *ulduruq.


тэрилтэ

From тэрий (teriy, “to organize, to create”).

(business) company, institution, organization


харандаас

Borrowed from Russian карандаш (karandaš), itself from some Turkic source. Compare хара (qara, “black”).


хааһы

head

хааһы • (qaahı)

sah-noun

хааһы • (qaahı)

төбөбөр хааһы


уорба

манна туох уорбата баар буолуон сөбүй?


уйулҕа

head

уйулҕа • (uyulğa)

sah-noun

уйулҕа • (uyulğa)

уйулҕата суох бар

уйулҕата ыстаммыт (or хамнаабыт or көппүт) ― uyulğata ıstammıt (or qamnaabıt or köppüt) ― (idiom) he was very upset


ууһут

ууһут ат оломун курдук
uuhut at olomun kurduk
like a horse fording a river
(proverb, indicating someone intelligent yet cautious, in a good way)


угут

сааскы угут


ураанай

From ураан (uraan) + аанай (aanay). From Mongolic.

coot, especially the Eurasian coot (Fulica atra)


уруок

ахсаан уруога

уруоккун аах

бу эйиэхэ уруок буолуо


уруһуй

оҕо уруһуйа

уруһуй уруога


уһук

быһах уһуга

куорат уһуга


үгэс

head

үгэс • (üges)

sah-noun

үгэс • (üges)

From Mongolic. Compare to Buryat [script needed] (üge), Mongolian [script needed] (üge), etc.

See synonyms at сиэр (sier).

үгэс буолбут

өбүгэлэр үгэстэрэ

үгэс курдук


үйэ

From Proto-Turkic. Compare to Other turkic *üye.

орто үйэлэр

See synonyms at кэм (kem).

үчүгэй үйэ үүннэ

төрдүс үйэтигэр тиийэ олордо
tördüs üyetiger tiiye olordo
he lived to reach the fourth generation
(that is, he lived to see his great-grandchildren)


өбүгэ

head

өбүгэ • (öbüge)

sah-noun

өбүгэ • (öbüge)

From Mongolic. Compare to Northern Altai ӧбеге (öbege), Mongolian [script needed] (ebüge), etc.

өбүгэ үгэһэ

кинилэр өбүгэлэрэ биир

өбүгэ саҕаттан


үөхсүү

head

үөхсүү • (üöqsüü)

sah-noun

үөхсүү • (üöqsüü)

үөхсүү бөҕөнү тарта


үрүмэччи

head

үрүмэччи • (ürümecci)

sah-noun

үрүмэччи • (ürümecci)

From үрүимэтчи (ürüimetci) < үрүмэ (ürüme) < Proto-Turkic *ȫr-. Compare to Turkish örümcek, etc.


үөрүйэх

head

үөрүйэх • (üörüyeq)

sah-noun

үөрүйэх • (üörüyeq)

See synonyms at сиэр (sier).

урукку үөрүйэҕинэн

муораҕа үөрүйэх дьон

олох үөрүйэҕэ


хаахынай

head

хаахынай • (qaaqınay)

sah-noun

хаахынай • (qaaqınay)

ruffe (Gymnocephalus cernua, of the perch family)

sah:хаахынай


хаарта

Borrowed from Russian карта (karta). Doublet of хаарты (qaartı). Related with English cartography and chart.


хаарты

head

хаарты • (qaartı)

sah-noun

хаарты • (qaartı)

Borrowed from Russian карты (karty). Doublet of хаарта (qaarta). Related with English card.

хаарты оонньоо

хаарты тахсыытын кэриэтэ
qaartı taqsııtın keriete
it's in the cards
(said when something is uncertain, the opposite of the English expression in the cards)


хайысха

head

хайысха • (qayısqa)

sah-noun

хайысха • (qayısqa)


хабылык

head

хабылык • (qabılık)

sah-noun

хабылык • (qabılık)

From хап (qap) + -ыы (-ıı), from Proto-Turkic *kap-.

A kind of tabletop game, involving tossing and picking up sticks, played in the Sakha Republic (Yakutia).


хапсаҕай

head

хапсаҕай • (qapsağay)

sah-noun

хапсаҕай • (qapsağay)

sah:тустуу sah:хапсаҕай

(sports) a type of wrestling practiced in the Sakha Republic


хамначчыт

head

хамначчыт • (qamnaccıt)

sah-noun

хамначчыт • (qamnaccıt)


халыып

head

халыып • (qalııp)

sah-noun

халыып • (qalııp)

See synonyms at ойуу-бичик (oyuu-bicik).


халыым

head

халыым • (qalıım)

sah-noun

халыым • (qalıım)

Borrowed from Russian калым (kalym), itself from a Turkic root (see there for more).


халаан

From халый (qalıy) + -аан (-aan), from халы (qalı) + -й (-y), from Mongolic.


харай

From Proto-Turkic *karay- (“to watch, preserve”).

inh

малгын үчүгэйдик харай

уол балтын харайар

the boy takes care of his younger sister

(transitive) to care for, to preserve, take care of


аньыы-хара

head

аньыы-хара • (anyıı-qara)

sah-noun

аньыы-хара • (anyıı-qara)

From аньыы (anyıı, “sin”) + хара (qara, “black”).

бүгүн аньыыта-харата элбээтэ


курунньук

From Proto-Turkic *kurum (“soot”). See Bashkir ҡором (qorom) for a lengthy list of cognates.


харбыыр

head

харбыыр • (qarbıır)

sah-noun

харбыыр • (qarbıır)


сирэй-харах

From сирэй (sirey, “face”) + харах (qaraq, “eye”).


хаспах

хаспахха түстүм

атым хаспахха түһэн хаалла


тэһэҕэс

head

тэһэҕэс • (teheğes)

sah-noun

тэһэҕэс • (teheğes)

See synonyms at хайаҕас (qayağas).


харыс

head

харыс • (qarıs)

sah-noun

харыс • (qarıs)

span (an old unit of measure, equivalent to the distance between the outstretched thumb and middle fingers, thus approximately 10 cm)


харыс

head

харыс • (qarıs)

sah-noun

харыс • (qarıs)


хаттык

head

хаттык • (qattık)

sah:Хаттык таҥас


чокуур

From Common Turkic *čak- (“to strike”), per Azerbaijani çaxmaq. Compare also Turkish çakmak.


тойон ымыы

тойон ымыы • (toyon ımıı)

sah-noun

тойон ымыы • (toyon ımıı)

sah:тойон ымыы


тибии

From тип (tip). Literally "a sweeping away".


хатыс

head

хатыс • (qatıs)

sah-noun

хатыс • (qatıs)

From Proto-Turkic *kadï-, per Kyrgyz кайыш (kayış) (see there for more cognates).

хатыһынан кэлгий


хатырыктаах бөх тэллэйэ

head

хатырыктаах бөх тэллэйэ • (qatırıktaaq böq telleye)

From хатырыктаах (qatırıktaaq, “scaly”) (from хатырык (qatırık, “scale”)) + бөх (böq, “garbage, litter”) + тэллэй (telley, “mushroom”).
Why this name? As the English Wikipedia article (accessed 24 August 2022) has it, "This mushroom is unusual because it will turn black and dissolve itself in a matter of hours after being picked or depositing spores."

Coprinus comatus
sah:хатырыктаах бөх тэллэйэ

en-хатырыктаах_бөх_тэллэйэ-sah-noun-MwvYG41U


хотун

Either from Proto-Turkic *xātun (“queen, lady”), or possibly from a Mongolic source. See also Buryat хатан (xatan).

эдэр хотун

кыыс хотун

дьиэлээх хотун

эбиэн хотуна

сир ийэ хотун


ымыы

ымыы • (ımıı)

sah-noun

ымыы • (ımıı)

sah:Ымыылар уустара

From Proto-Turkic. Compare to Shor сынма.


ымыы

head

ымыы • (ımıı)

sah-noun

ымыы • (ımıı)


хахха

From халха (qalqa), from Mongolic. Compare to Tungusic *kalka, Buryat [script needed] (halha), etc.

тыалтан, тибииттэн хахха

хаххаҕа киир


дьаҕыл уйус

head

дьаҕыл уйус • (jağıl uyus)

sah-noun

дьаҕыл уйус • (jağıl uyus)

sah:дьаҕыл уйус


уйус

falcated duck, falcated teal (Mareca falcata)


ыас

From Proto-Turkic *sakïŕ (“gum, resin”). See Kyrgyz сагыз (sagız, “chewing gum”) for a lengthy list of cognates.


күүдээх

head

күүдээх • (küüdeeq)

sah-noun

күүдээх • (küüdeeq)

Ornative of күү (küü, “buzz”), a reference to their echolocation.

sah:Күүдээхтэр кэргэннэрэ


һат

Sound used to urge a horse to move. (i.e. giddyup)


һа

һа-һа! ― ha-ha! ― ha-ha!


кэмпиэр

Borrowed from Russian конверт (konvert), and altered according to Yakut phonological rules. Related with English cover, but not convert. For a similar extension of the (Russian) stressed vowel, see Belarusian канверт (kanvjert).

суруктаах кэмпиэр

суругу кэмпиэргэ ук


сындалҕан

head

сындалҕан • (sındalğan)

sah-noun

сындалҕан • (sındalğan)

сындалҕан айан


охсуу

боксёр күүстээх охсуута

бу саа охсуута улахан

охсуу бэлиэтэ

сындалҕаннаах суол охсуута


ыйаах

head

ыйаах • (ıyaaq)

sah-noun

ыйаах • (ıyaaq)

instruction, direction, (colloquial) order


шариктаах чэй

From шарик (sharik, “ball, balloon”) + чэй (cey, “tea”).

sah:шариктаах чэй


ырытыы

head

ырытыы • (ırıtıı)

sah-noun

ырытыы • (ırıtıı)

грамматическай ырытыы

(sciences) analysis, consideration, review


долохуна

hawthorn (Crateagus spp, esp. Crateagus dahurica)

sah:долохуна


долохоно

Cognate with Southern Altai толоно (tolono) (see there for more cognates).

sah:долохоно


тэриэлкэ

Borrowed from Russian тарелка (tarelka).

кыра тэриэлкэ

уу устун көмүс тэриэлкэ устан иһэр үһү
uu ustun kömüs terielke ustan iher ühü
on the water floats a silver plate
(riddle, the answer being «ууга күн, ый күлүгэ» / "the sun's / moon's reflection on the water")


сардаана

sah:сардаана


буобура

Borrowed from Russian бобр (bobr), hence related with English beaver.


сэллик

тыҥа сэллигэ


самыы

head

самыы • (samıı)

sah-noun

самыы • (samıı)

Probably from Proto-Turkic *sagrï (“croup”).

(zootomy) croup (the top of the rump of a horse or other quadruped)


саҥас

head

саҥас • (sañas)

sah-noun

саҥас • (sañas)

From Proto-Turkic *yeŋe (“elder brother's wife”) per Azerbaijani yengə.


эҕэ

Possibly from Proto-Turkic *sekü (“stone bench, dais, platform”).

(geology, meteorology) washout (especially what lies at the bottom of such flowing water)

эҕэ санаа

тыл эҕэтэ

(by extension) hidden thought or intention


тыҥа

head

тыҥа • (tıña)

sah-noun

тыҥа • (tıña)

тыҥа сэллигэ


сүһүөх

head

сүһүөх • (sühüöq)

sah-noun

сүһүөх • (sühüöq)

From Proto-Turkic *yüŕük (“ring”). Compare the etymology of тобук (tobuk, “knee”).

тобук сүһүөҕэ

тылы сүһүөҕүнэн араар

Сүһүөх (тыл)
w:sah:Сүһүөх (тыл)


ытыс

head

ытыс • (ıtıs)

sah-noun

ытыс • (ıtıs)

(anatomy) palm (inner, concave part of hand)


ыыраах

head

ыыраах • (ııraaq)

sah-noun

ыыраах • (ııraaq)

(anatomy) gap between the fingers or toes


ыһыах

head

ыһыах • (ıhıaq)

sah-noun

ыһыах • (ıhıaq)

From ыс (ıs) + -ыах (-ıaq), from Proto-Turkic *sạč-.

the Yhyakh, or Yakut/Sahka New Year (celebrated during the summer solstice)


эбиэс

Borrowed from Russian овёс (ovjós). Distantly cognate with English avenin.


игирэ

From Proto-Mongolic *ikire, itself a reborrowing from Proto-Turkic *ẹk(k)iŕ. Thus cognate with Yakut икки (ikki, “two”).

игирэ аҥара


эҥэр

head

эҥэр • (eñer)

sah-noun

эҥэр • (eñer)

тыа эҥэригэр

үрэх икки эҥэригэр


эндиэ

See synonyms at алҕас (alğas).


эргин

From эргий (ergiy, “to spin, to rotate”). See also эргимтэ (ergimte).

хайа эргинтэн сылдьаҕын?

бу эргин дьон


салбах

Holonym: эрдии (erdii, “oar, paddle”)


эргиэн

From эргий (ergiy, “to turn, to return”).

тас эргиэн

эргиэн тэрилтэлэрэ

(business) trade (buying and selling), commerce


эрчийии

харах былчыҥын эрчийии

(sports) exercise, training, development


эрэл

From эрэн (eren, “to hope, to rely upon”).

эрэлбин сүтэрбэппин

Эрэл уоттара
Erel uottara
The Fires of Hope
(an organization in Bryansk)

(religion, general) hope, expectation, prospect


эрдии

From эрт (“to row”) (grammatically, the gerund of this verb). Cognate with Dolgan эрдии.

Meronym: салбах (salbaq, “blade”)

эрдии салбаҕа


Бикипиэдьийэ

head

Бикипиэдьийэ • (Bikipiejiye)

sah-noun

Бикипиэдьийэ • (Bikipiejiye)

From English Wikipedia or Russian Википедия (Vikipedija)

Сахалыы Бикипиэдьийэ ― Saqalıı Bikipiejiye ― Yakut (Sakha) Wikipedia


хааһахха

хааһах хааһах#Yakut

dative singular of хааһах (qaahaq, “big leather bag”)


төрөтүү

head

төрөтүү • (törötüü)

sah-noun

төрөтүү • (törötüü)

From төрөө (töröö, “to give birth”) + -үү (-üü), from Proto-Turkic *törü-.


охсуһааччы

head

охсуһааччы • (oqsuhaaccı)

sah-noun

охсуһааччы • (oqsuhaaccı)

oqsuhaaccı (romanization)
охсуһааччы (nominative singular)
охсуһааччылар (nominative plural)
охсуһааччыта (partitive singular)
охсуһааччыларда (partitive plural)
охсуһааччыны (accusative definite singular)
охсуһааччылары (accusative definite plural)
охсуһааччыҕа (dative lative locative singular)
охсуһааччыларгы (dative lative locative plural)
охсуһааччыттан (ablative singular)
охсуһааччылартын (ablative plural)
охсуһааччынан (instrumental singular)
охсуһааччыларанын (instrumental plural)
охсуһааччылыын (comitative singular)
охсуһааччылардыын (comitative plural)
охсуһааччылары (singular)
охсуһааччылардары (plural)
охсуһааччылык (singular)
охсуһааччылардык (plural)
охсуһааччытааҕар (elative singular)
охсуһааччылардааҕар (elative plural)

From охсус (oqsus, “to fight”) + -ааччы (-aaccı), then from Proto-Turkic *sok- (“to heat, to beat”).


биики

From English wiki, formed from Hawaiian wikiwiki.