син

From Mongolic. Compare to Buryat [script needed] (šiŋgi).

кини син куттанна


олох

See synonyms at отой (otoy).

олох билбэппин


хос

From Proto-Turkic *koĺ. Compare to Khakas хос (xos), Kyrgyz кош (koş), Southern Altai кош (koš), etc.

(of family, by extension from the above) great-


бала

See synonyms at наһаа (nahaa).

бала ыалдьыбыт

бала түс

(perhaps by extension) blindly, at random


түүн

head

түүн • (tüün)

From Proto-Turkic *tün (“night, yesterday”). See also Kazakh түн (tün) and Kyrgyz түн (tün), both meaning "night".


хата

хата, бэйэбитин мөҥүөҕэ

хата, чэйгин кут

бу кэллэ, хата!

Expresses the joy/relief of a speaker who expected the worst.

хата, төннүбэт

хата, барабын

Expresses the speaker's resoluteness or confidence.


хат

хат кэллэ

хат-хат ыйытыма


сор

Note also the Kazakh term above. According to the etymology given at English sorrow, there was a term in Tocharian B sark (“sickness”). No mention, however, of whether it is a cognate of this and the Kazakh term, nor is it listed as meaning "sorrow" on its own page.

See synonyms at наһаа (nahaa).

(dialectal) very (quite, etc.) (compare English terribly)


өтөр

өтөр • (ötör)

From Proto-Turkic. Compare to Other turkic *ür or *ör.

өтөр-өтөр

at intervals, at times, from time to time

өтөр кэлбитим

өтөр кэлиэм


киэһэ

From Proto-Turkic *kēče (“night, evening”). Cognate to Old Turkic 𐰛𐰃𐰲𐰀 (kéče, “evening”), Turkish gece (“night”), Turkmen gīje (“night”).


сарсыарда

сарсыарда • (sarsıarda)

From сарсы- (sarsı-, “tomorrow”) + эрдэ (erde, “early”). Compare Dolgan һарсиэрда (harsierda).


күһүн

head

күһүн • (kühün)

From earlier *küsün < *kǖzün, from Proto-Turkic *kǖŕün (“during autumn”, instrumental of *kǖŕ (“autumn”)).
Cognate with Tuvan күзүн (küzün), Turkish güzün (“in autumn, during autumn”).

inh

instrumental of <i class="Latn mention" lang="trk-pro">*kǖŕ</i> (“autumn”)


манна

From earlier *munda < *bunda < *bunta, from Proto-Turkic *bun-ta (“here”), locative of *bu(n) (“this”). see бу (bu), Cognate with Turkish bunda.


быйыл

head

быйыл • (bıyıl)

Contraction of бу (bu, “this”) + сыл (sıl, “year”).

быйыл кыһын


илэ

Compare Mongolian ил (il, “out in the open”).


арай

From Mongolian арай (araj). Cognate to Dolgan арай, Northern Altai арай (aray, “little, some”), Tofa арай, Tuvan арай (aray), etc.
See the discussion in the Mongolian entry above.


кый

манна кэлбитим кый буолла


баайдык

head

баайдык • (baaydık)

Morphologically баай (baay) + -дык (-dık).


ситэ

From сит (sit) + э (e). From Proto-Turkic *jet-.

кини ситэ саҥарбата

ситэ тутуллубатах дьиэ


өр

олус өр оҥор

кинини көрбөтөҕүм өр буолла


ханна

From earlier *xanda, from Proto-Turkic *ka-nta (“where”), locative of the interrogative stem *ka-. Cognate with Karakhanid قَنْدا (qandā, “where”).

Ханна бардыҥ?


бүгүн

бүгүн • (bügün)

From Proto-Turkic *bu-gün meaning "this day". Cognate with Tuvan бөгүн (bögün), Kazakh бүгін (bügın), Azerbaijani bugün, Turkish bugün, etc.
Compare the etymology of English today and Japanese 今日, also meaning "this day". Also compare Yakut бөлүүн (bölüün, “last night”).


маҥнай

маҥнай • (mañnay)

From a Mongolic language, compare Buryat манлай (manlaj, “forehead; leading”), магнай (magnaj, “forehead”); Mongolian манлай (manlaj, “leading”), магнай (magnaj, “forehead”); Kalmyk маңна (mañna, “forehead”).


өйүүн

head

өйүүн • (öyüün)

From Proto-Turkic *öy (“time, age”). (?)


тиэрэ

See synonyms at сымыйа (sımıya).


бэҕэһээ

бэҕэһээ • (beğehee)


былырыын

былырыын • (bılırıın)

From былыр (bılır, “formerly, anciently”).


түмэн

түмэн • (tümen)

From Proto-Turkic *tümen (“ten thousand”).

See synonyms at наһаа (nahaa).

түмэн элбэх киһи

A countless number or multitude (of specified things), a myriad


аны

From Proto-Turkic *em- (“now”). See above for cognates.


күннээҕи

күннээҕи • (künneeği)


илик

From Proto-Turkic *il(i)k (“before; early; first”). See the list of cognates at Bashkir элек (elek).


чуо

See synonyms at быһа (bıha).

дэриэбинэҕэ чуо барда


сарсын

head

сарсын • (sarsın)

From older *ǰarin, from Proto-Turkic *yarïn. Compare Turkish yarın.


олус

From Proto-Turkic. Compare to Other tukic, Kyrgyz алыс (alıs), Khakas алыс (alıs). See also алыс (alıs).

See synonyms at наһаа (nahaa).


бэрт

From Proto-Turkic *berk (“mighty”), compare Turkish berk.

See synonyms at наһаа (nahaa).


таһырдьа

таһырдьа • (tahırja)

From тас (tas, “outside, exterior”), and ultimately from Proto-Turkic *taĺ-. Compare Turkish dışarı, Kyrgyz тышта (tışta).

таһырдьа таҕыс


эгэ

эгэ бүгүн кэлиэ дуо?

эгэ эрэ


саамай

Borrowed from Russian самый (samyj), ultimately a distant relative of English selfsame.

See synonyms at отой (otoy).

саамай сөп


эмиэ

бүгүн эмиэ хаар түһэр

мин эмиэ барабын


бастаан

аан бастаан (aan bastaan, “for the first time”)


үөһэ

үөһэ • (üöhe)

From Proto-Turkic *ǖŕ. Compare to Other turkic *üze or *öze.


аллара

From Proto-Turkic *ăl. See also иллэрэ (illere).


хаһан

From Proto-Turkic *kačan. Compare to Kyrgyz качан (kacan).


тоҕо

тоҕо • (toğo)

From Proto-Turkic. Compare to туох (tuoq).


ол иһин

because of that, hence thus, therefore, that's why


күнүс

күнүс • (künüs)

From earlier *künnüs < *kündüs, ultimately from Proto-Turkic *küntüŕ (“daytime”). Related with күн (kün, “day”).

кини күнүс кэлбитэ


түүн-күнүс

түүн-күнүс • (tüün-künüs)

түүн (tüün, “night”) + күнүс (künüs, “daytime”)


урут

before, beforehand, formerly, previously


кэм

Borrowing from Mongolian. Cognate of New Uyghur كەم.


аҥардас

аҥардас • (añardas)

See synonyms at отой (otoy).


бииргэ

From биир (biir, “one”). Related with Azerbaijani birgə and Turkish birlikte. Compare English as one.

бииргэ барыах


эрэгэр

Compare the Evenki and Even terms above, as well as Yakut эрэ (ere).

See synonyms at мэлдьи (melji).


мэлдьи

мэлдьи • (melji)


өссө

өссө • (össö)

össö (romanization)
дьөссө (alternative)

Borrowed from Russian ещё (ješčó). Though a basic word, compare the etymologies of Turkish ve (“and”) and English et cetera.


туора

See Bashkir тура (tura) for a lengthy list of cognates, and see also Proto-Turkic *tüŕ (“straight, even”).

туора түс

(literal) to fall across, (idiomatic) to oppose


хойут

хойут кэлиэм

хойут оҥоруом

хойут туруо


хомнуо-хойут

хомноо (qomnoo, “to resent”) + хойут (qoyut, “late”).

хомнуо-хойут кэлбитэ


онтон

From Proto-Turkic *soŋ-tan "from the end", hence "afterward", from Proto-Turkic *soŋ (“back, end, after”). Compare Turkish son (“end”), etc.

See synonyms at хойут (qoyut).

онтон туох диэтэ?

уол, онтон кыыс киирдилэр


ордук

From орт (ort, “to remain, to be left over”).

See synonyms at наһаа (nahaa).


уоран

See also уор (uor, “to steal”). Compare the etymology of English furtive.


уҥуохтаахтык

уҥуохтаахтык • (uñuoqtaaqtık)

Adverbial form of уҥуохтаах (uñuoqtaaq, “bony”). An idiomatic expression, literally "bonily".

уҥуохтаахтык үлэлээ


дьиҥэ

дьиҥэ • (jiñe)

Adverbial form of дьиҥ (jiñ, “true, truth”), as well as the possessive form (third-person singular) of this word.


кырдьыга

кырдьыга • (kırjıga)

Dative of кырдьык (kırjık, “truth”). Compare English in truth.


чахчы

чахчы • (caqcı)


арыт

арыт • (arıt)

sometimes (compare English "at intervals")


ахсааннаахтык

ахсааннаахтык • (aqsaannaaqtık)


холобур

From холоо (qoloo, “to determine”).
Possibly cognate with Bashkir өлгө (ölgö, “model, example, role model”).


иккиэн

иккиэн олоробут


иккитэ

биирдэ, иккитэ, үс төгүл даама


төгүл-төгүл

head

төгүл-төгүл • (tögül-tögül)


адьас

адьас • (ajas)

Intensifies a verb, and can be translated various ways.

(with a positive verb) just, simply, completely, etc.

See synonyms at отой (otoy).

See synonyms at наһаа (nahaa).


барбах

just, only (compare English merely or simply)

барбах, табахтаан бусхата олорор

he just sits there smoking tobacco, as if nothing had happened

as if nothing had happened
as if nothing had happened


биллэр

чэ бу, биллэр, кини суола


илэ-бодо

From илэ (ile, “explicitly, openly”) and бодо (bodo, “appearance”).


үһү-бадах

үһү-бадах • (ühü-badaq)

үһү-бадах кэпсииллэр


бөлүүн

бөлүүн • (bölüün)

Contraction of бу (bu, “this”) and түүн (tüün, “night”) (compare English tonight). Also compare Yakut бүгүн (bügün, “today”).

бөлүүн хаар түспүт


бүк

бүк кэл


былыр

былыр • (bılır)

From Proto-Turkic *bïldur (“last year”).

formerly, anciently, in antiquity or ancient times


хомойуох иһин

From хомой (qomoy, “to resent”) + иһин (ihin).

хомойуох иһин, ити кырдьык


быһа

быһа • (bıha)

From быс (bıs, “to cut”). In a similar semantic vein, Latin caedō (“I cut”) ultimately led to English precisely.

быһа аас

быһа бар


соһумардык

соһумардык • (sohumardık)


бытааннык

бытааннык • (bıtaannık)


түргэнник

түргэнник • (türgennik)


дуол

ону дуол билбэппин


дэлби

Intensifies the following verb. Hence the translation depends on the context.

See synonyms at наһаа (nahaa).

quite a bit, very much, to a great extent


им-дьим

From им (im, “dawn, dusk”) + дьим (jim).

им-дьим олороллор


оннук

оннук дуо?


итинник

кини итинник эппитэ


туой

See synonyms at мэлдьи (melji).


арыый

арыый • (arııy)

арыый буол

to feel better, to feel relief; referring to a patient


арыычча

арыычча • (arııcca)

арыычча эбэ түс

арыычча сылдьар


арыыйда

арыыйда • (arııyda)

дьиэбэр арыыйда тиийдим


өҥөтөр

өҥөтөр • (öñötör)

өҥөтөр бүгүн кэлээрэй


баҕар

баҕар • (bağar)


алҕас

алҕас • (alğas)

алҕас кэлбиппин


куруук

See synonyms at мэлдьи (melji).

"Куруук бэлэммин!"


куучча

See synonyms at отой (otoy).

(dialectal) completely, perfectly, quite, totally


кэнэҕэс

кэнэҕэс • (keneğes)

кэнэҕэс өйдүөҥ

кэнэҕэһин-кэнэҕэс

in the distant future / in the far future

кэмниэ-кэнэҕэс

in the distant future / after a long time


инники

From Proto-Turkic *ēn-. Compare to Turkish inmek. See also иин (iin).

инники түс


инники өттүгэр

инники өттүгэр • (inniki öttüger)

инники өттүгэр итинник гыммат буол


дөбөҥнүк

дөбөҥнүк • (döböñnük)

дөбөҥнүк өйдөөтө

döböñnük öydöötö

үлэтин дөбөҥнүк бүтэрбит


мэнээк

мэнээк лахсыйар


мээнэ

мээнэ саҥарыма

don't speak nonsense, don't talk in vain


сотору

сотору экзамен

сотору кэлиэ


иһирдьэ

иһирдьэ • (ihirje)

From ис (is, “interior”), and ultimately from Proto-Turkic *ič. Cognate with Turkish içerde.

иһирдьэ олор

иһирдьэ ас


аһара

From асар (asar), from early *ač, from Proto-Turkic *ač-.

See synonyms at наһаа (nahaa).

аһара үчүгэй концерт


баара-суоҕа

baara-suoğa (romanization)
баара суоҕа (alternative)

From баар (baar, “there is”) + суох (suoq, “there is not”).

кэлбиппит баара-суоҕа икки хонно

харчым баара-суоҕа ити


оргууй

оргууй бар


оруобуна

See synonyms at быһа (bıha).

оруобуна уон чааска кэлиэм


отой

биһиэхэ маннык отой суох


оччоҕо

оччоҕо • (occoğo)

оччоҕо кини эдэр этэ

оччоҕо мин эмиэ барабын


соруйан

Associative converb of соруй (soruy, “to assign, to entrust”).

соруйан оҥор


сүр

From Mongolic. Compare to Khakas сӱрее (süree), etc.

See synonyms at наһаа (nahaa).


тиһэҕэр

тиһэҕэр • (tiheğer)

тиһэҕэр, букатын тохтоотубут


букатын

букатын • (bukatın)

See synonyms at отой (otoy).

ону букатын билбэппин

букатын барда

букатын ыл


бэркэ

From Proto-Turkic *berk (“mighty”), compare Turkish berk.

See synonyms at наһаа (nahaa).


туспа

дьоҥҥуттан туспа олор


сыһыары

сыһыары • (sıhıarı)

ааны сыһыары сап

сыһыары кэл


хантан

from where, from which, (less common) whence


лаппа

See synonyms at наһаа (nahaa).

лаппа хараҥарда

лаппа тымныйбыт


тобулу

тобулу ас

тобулу баттаа

тобулу түс

тобулу үүн

тобулу көр

(idiom) to look closely, to drill with one's eyes


эмискэ

эмискэ тыал тустэ

эмискэ ыарый