уран

From Mongolic. Compare to Buryat [script needed] (uran).

уран үлэ

уран оҥоһук

уран тарбахтаах

уран тыллаах


ала

From Proto-Turkic *āla (“variegated”). Akin to Turkish ala.


бор

бор ат


хор

хор ас

хороо

to quickly consume, to gobble up, to waste


кур

From Proto-Turkic *kūr. Compare the Kyrgyz entry above.


директор

Borrowed from Russian директор (direktor).


айылҕа

head

айылҕа • (ayılğa)

Айылҕа Таптала ― Ayılğa Taptala ― Natural Love (song by Саина)


хос

From Proto-Turkic *koĺ. Compare to Khakas хос (xos), Kyrgyz кош (koş), Southern Altai кош (koš), etc.


бала

көтөрү бала өлөрбүт


ат

Cognate with Mongolian [script needed] (axta, “castrated”). Note also Mongolian ат (at) above.


атын

head

атын • (atın)

sah-adj

атын • (atın)

From Proto-Turkic *adï- (“separate”), cognate with Karakhanid [script needed] (aδïn). Compare Yakut атыр (atır, “to separate”).


сүүс

head

сүүс • (süüs)

sah-adj

сүүс • (süüs)

From Proto-Turkic *yǖŕ (“face”). Compare Turkish yüz (“face”).


баар

From Proto-Turkic *bār. Cognate with Old Turkic 𐰉𐰺 (b¹r¹ /bar/), Turkish var, etc.

баар буол


мааны

head

мааны • (maanı)

From Mongolic. Compare to Tuvan маанай (maanay, “prayer”).

мааны кыыһа

See synonyms at уран (uran).

мааны таҥастаах кыыс

мааны кырдьаҕастар


хат

From Proto-Turkic. Compare to Other turkic Kumyk къат (qat).


ама

Cognate with the Dolgan word above. Also compare Tuvan анаа (anaa, “normal, ordinary”).

See synonyms at көннөрү (könnörü).

ама киһи


кырдьык

кырдьык • (kırjık)

sah-adj

кырдьык • (kırjık)

From Proto-Turkic *kẹr-tü (“true, truth”). Compare Turkish gerçek (“true, truth”).


сымыйа

head

сымыйа • (sımıya)

Compare to Kazakh шұбұрт (şūbūrt), Chuvash соя (soja), etc.


сырдык

сырдык • (sırdık)

sah-adj

сырдык • (sırdık)

See synonyms at сардаҥалаах (sardañalaaq).

See synonyms at үтүө (ütüö).


өстөөх

head

өстөөх • (östööq)

өстөөх харах


куһаҕан

куһаҕан • (kuhağan)

sah-adj

куһаҕан • (kuhağan)


кырдьаҕас

head

кырдьаҕас • (kırjağas)

sah-adj

кырдьаҕас • (kırjağas)


куйаар

куйаар мэник

куйаар киһи


кэрэ

From Proto-Turkic. Compare to Shor кер, etc.


үрдүк

head

үрдүк • (ürdük)

sah-adj

үрдүк • (ürdük)

From үрдүө (ürdüö) + -үк (-ük) < үрүт (ürüt) + -э (-e), from Proto-Turkic *ür-.


улахан

[ʊ.l̺ɑ̽.q͡χɑ̽n̺̚]

From Common Turkic *ulug, compare Turkish ulu.


үрүҥ

head

үрүҥ • (ürüñ)

sah-adj

үрүҥ • (ürüñ)

From Proto-Turkic *ürüŋ (“white”). Cognate to Old Turkic 𐰇𐰼𐰭 (ürüŋ, “white”).


күөх

head

күөх • (küöq)

sah-adj

күөх • (küöq)

From Proto-Turkic *kȫk (“blue, green”). Cognate with Turkish gök, Kyrgyz көк (kök).

sah:Күөх (өҥ)

Мин диэн күөх түннүктээх күөх дьиэлээх
Min dien küöq tünnükteeq küöq jieleeq
I have a blue house with a blue window
— Eiffel 65, "I'm Blue" (1998 song)


кыһыл

head

кыһыл • (kıhıl)

sah-adj

кыһыл • (kıhıl)

sah:Кыһыл (өҥ)


үчүгэй

head

үчүгэй • (ücügey)

sah-adj

үчүгэй • (ücügey)

Probably inherited from Proto-Turkic *sǖčig (“sweet”).


хара

From Proto-Turkic *qara (“black”). Cognate with Dolgan кара (“black”), Turkish kara (“black, dark”), Yakut хараҥа (qaraña, “dark”).

харандаас

possible, via Russian карандаш (karandaš)


нарын

head

нарын • (narın)

sah-adj

нарын • (narın)

нарын куолас

нарын кыргыттар

нарын тарбахтар

нарын үлэ

See synonyms at уран (uran).

See synonyms at синньигэс (sinnyiges).


сур

From Proto-Turkic *sūr. See the Southern Altai term above for more cognates.
This term may or may not be related with Russian серый (seryj). Compare its etymology and that of the Bulgarian term above.

сур ат

сур бөрө

сур күүдээх

сур кырынаас


дьиэ таһыгар

head

дьиэ таһыгар • (jie tahıgar)

sah-adj

дьиэ таһыгар • (jie tahıgar)


суох

From earlier *čōq < *ǰōq, from Proto-Turkic *jōq (“there is no”).
Cognate with Tuvan чок (çok), Khakas чох (çox), Shor чоқ (čoq), Southern Altai јок (ǰok), Kazakh жоқ (joq), Turkish yok, etc.

Мин бэриэмэм суох.


ытык

head

ытык • (ıtık)


хаан кыһыл

хаан кыһыл • (qaan kıhıl)


сахалыы

сахалыы • (saqalıı)

sah-adj

сахалыы • (saqalıı)

saqalıı (romanization)
adjectivised from the converb (romanization)

Morphologically from сахалаа (saqalaa, verbal stem) + -а (-a, imperfective converb suffix).

suf

сахалыы ырыа


наймы

head

наймы • (naymı)

Borrowed from Russian наём (najóm, “rent, hire”, noun).

bor+

наймыга үлэлиир


холку

See synonyms at киэҥ (kieñ).

See synonyms at намыын (namıın).


сул

From a Mongolic source, cf. the Mongolian term above.


сэрэх

Likely related (somehow) with the above word.


кый

See synonyms at ыраах (ıraaq).

кый дойдулар

distant, far(away), long-range, long-standing


ис

From Proto-Turkic *ič, compare Turkish iç.


тэҥ

From Proto-Turkic *teŋ, compare Turkish denk, Kyrgyz тең (teŋ).
Also compare Kazakh тең (teñ), which also mentions a Middle Chinese origin.

тэҥ суол

тэҥ быраап

тэҥ күүс

тэҥ муннуктар

тэҥ гына үллэр

(mathematics, general) equal, identical, equivalent


буол

From Proto-Turkic *bōl- (“to become”). Cognate with Old Turkic 𐰉𐰆𐰞 (b¹ul¹), Bashkir булыу (bulıw), Chuvash пулма (pulma), Karakhanid [script needed] (bolmāq), Kazakh болу (bolu), Khakas поларға (polarğa), Kyrgyz болуу (boluu), Southern Altai болор (bolor), Turkmen bolmak, Tuvan болур (bolur), Uyghur بولماق (bolmaq), Uzbek boʻlmoq. Possibly cognate with Azerbaijani olmaq, Crimean Tatar olmaq, Turkish olmak.


махталлаах

From махтал (maqtal, “gratitude”) + -лаах (-laaq, ornative suffix).


хатан

From Proto-Turkic *kat-. Compare to Other turkic *kadïg.

See synonyms at бигэ (bige).

хатан табах

хатан арыгы

хатан киһи


көп

Perhaps compare халыҥ (qalıñ) and хойуу (qoyuu), both meaning "thick".


сарсыардааҥы

head

сарсыардааҥы • (sarsıardaañı)

sah-adj

сарсыардааҥы • (sarsıardaañı)

/saɾˌsɯ͡ɤɾˈdaːŋɯ/

From сарсыарда (sarsıarda) + -аҥы (-añı). Compare Dolgan һарсиэрдааӈӈы (harsierdaaŋŋı).

nc

һарсиэрдааӈӈы

сарсыардааҥы аһылык

breakfast (literally, “the morning meal”)


быыллаах

head

быыллаах • (bııllaaq)

sah-adj

быыллаах • (bııllaaq)

From быыл (bııl, “dust”) + -лаах (-laaq).


самыырдаах

head

самыырдаах • (samıırdaaq)

sah-adj

самыырдаах • (samıırdaaq)

Morphologically from самыыр (samıır, “rain”) + -даах (-daaq, ornative suffix). Compare Dolgan һамыырдаак (hamıırdaak).

suffix

самыырдаах күһүн


бүгүҥҥү

head

бүгүҥҥү • (bügüññü)

sah-adj

бүгүҥҥү • (bügüññü)

From Proto-Turkic [Term?]; equivalent to бүгүн (bügün, “today”, predicative) + -ҥү (-ñü, attributive suffix). Cognate with Tuvan бөгүнгү (bögüngü), Kazakh бүгінгі (bügıñı), Azerbaijani bugünkü, Turkish bugünkü, etc.

cog

Kazakh бүгінгі (bügıñı)

бүгүҥҥү күн


сарсыҥҥы

head

сарсыҥҥы • (sarsıññı)

sah-adj

сарсыҥҥы • (sarsıññı)

From Proto-Turkic [Term?]; equivalent to сарсын (sarsın, “tomorrow”) + -ҥы (-ñı, attributive suffix). Cognate with Dolgan һарсыӈӈы (harsıŋŋı, “tomorrow’s”), Turkish yarınki (“tomorrow’s”), etc.


сокуоннай

Borrowed from Russian зако́нный (zakónnyj).


суон

From Proto-Turkic *yogan. Cognate with Dolgan һуон (huon); Tuvan чоон (çoon), Kazakh жуан (juan), Turkish yoğun, etc.


босхо

Dolgan: боско


бүтүн

head

бүтүн • (bütün)

бүтүн киһи буолбут
bütün kihi buolbut
s/he became a whole person
idiom for "[the child] grew up"


уһун

From *usun < *uzun, from Proto-Turkic *uŕïn. Compare Turkish uzun, and see Southern Altai узун (uzun) for more cognates.


толору

From толор (tolor), ultimately from Proto-Turkic *tōl- (“to be full; to get filled”). Compare Turkish dolu.


төгүрүк

head

төгүрүк • (tögürük)

See Bashkir түңәрәк (tüñərək) and Kyrgyz тегерек (tegerek).

төгүрүк суукка

whole, entire (referring to something cyclic, like time)


итии

From Proto-Turkic *ïsïg/isig (“hot”). See Southern Altai изӱ (izü) for a list of cognates.


тымныы

тымныы • (tımnıı)


бүтэй

бүтэй • (bütey)


куччугуй

From Proto-Turkic *kičüg. Also compare Yakut куйа (kuya).

See synonyms at кыра (kıra).


аччык

аччык • (accık)

sah-adj

аччык • (accık)


чугас

From *čak- < *yak-, from Proto-Turkic *yak-. Cognate with Tuvan чоок (çook), Southern Altai јуук (ǰuuk), Kazakh жақын (jaqyn), Kyrgyz жакын (jakın), Kumyk ювукъ (yuwuq), Turkish yakın.

чугас ыал

чугас уруу


дьүлэй

head

дьүлэй • (jüley)

Perhaps compare Mongolian дүлий (dülii, “deaf”).

дьүлэй киһи


дьаакыр

дьаакыр • (jaakır)

(medicine) dry (from illness, loss of appetite, difficult living conditions)


бырдах

бырдах • (bırdaq)

From Mongolian. Compare to Khakas пыртак (pırtak, “impure (Sagay)”), Uyghur birt (“black”).


абааһы

head

абааһы • (abaahı)

From абаа (abaa), from *айыы (*ayıı), Proto-Turkic.

үтүө биэттэн абааһы кулун төрөөбүтүгэр дылы
ütüö bietten abaahı kulun törööbütüger dılı
as if an ugly foal was born from a kind mare
Proverb. That is, no family is without its freaks.


аһыы

аһыы • (ahıı)

sah-adj

аһыы • (ahıı)

From Proto-Turkic *āčïg (“bitter, acid”). See Bashkir асы (ası) for more cognates.


акаары

head

акаары • (akaarı)

From Proto-Turkic. Compare to Other turkic *aŋara.

акаары киһи


алын

алын • (alın)

Ultimately a derivation from Proto-Turkic *al. Cognate with Khalaj âlt (“under, bottom”) and Turkish alt.


дьэгин

дьэгин • (jegin)

sah-adj

дьэгин • (jegin)

[ɟ͡ʝe̞.ɡi̞n]

Borrowed from a Mongolic language. Compare Buryat зүүн (züün, “left; east”) & Khamnigan Mongol дзүүн (dzüün, “left; east”); Classical Mongolian ᠵᠡᠭᠦᠨ (ǰegün) & its descendant Mongolian зүүн (züün, “left; east”); Written Oirat ᠴᡈᡉᠨ (zöün) & its descendant Kalmyk зүн (zün, “left; east”); also Tuvan borrowed чөөн (çöön, “east; [politically] left”). Compare also Evenki дегин (ʒegin, “left”).


төрөөбүт

head

төрөөбүт • (törööbüt)

sah-adj

төрөөбүт • (törööbüt)

From төрөө (töröö, “to give birth; to be born”, stem) + -бүт (-büt).
Compare also Mongolian төрсөн (törsön).


күннээҕи

head

күннээҕи • (künneeği)


орто

From Proto-Turkic *or- (“middle”). See the entries above for other Turkic cognates. Also related with Yakut ордуу (orduu).


сытыы

сытыы • (sıtıı)

sah-adj

сытыы • (sıtıı)

From Proto-Turkic *yiti, compare Azerbaijani iti, Southern Altai јидӱ (ǰidü), Tuvan чидиг (çidig).

See synonyms at өйдөөх (öydööq).


хаҥас

head

хаҥас • (qañas)

sah-adj

хаҥас • (qañas)

From Mongolic. Compare to Mongolian [script needed] (hagas).

хаҥас тус


ааттаах

From аат (aat, “name”) + -таах (-taaq, ornative suffix).

suf

Яков диэн ааттаах киһи

Мохсоҕол диэн ааттаах ыт

(as диэн ааттаах) named

as диэн ааттаах


маҥнайгы

head

маҥнайгы • (mañnaygı)

From *mangay, from a Mongolic language. Compare Mongolian магнай (magnaj).

маҥнайгы хаар

маҥнайгы хотуур ото
mañnaygı qotuur oto
hay of the highest grade
(literally, hay of the first scythe)


күүстээх

күүстээх • (küüsteeq)

sah-adj

күүстээх • (küüsteeq)

From күүс (küüs, “strength”) + -тээх (-teeq, ornative suffix).

suf

See synonyms at кытаанах (kıtaanaq).

See synonyms at бигэ (bige).


бөдөҥ

head

бөдөҥ • (bödöñ)

sah-adj

бөдөҥ • (bödöñ)

From a Mongolic language, compare Mongolian бүдүүн (büdüün).


бөҕө

head

бөҕө • (böğö)

sah-adj

бөҕө • (böğö)

From a Mongolic language, from Proto-Mongolic *bekü (“firm, hard, solid, fighter, strong man”).
Compare Mongolian бөх (böx).

der

See synonyms at бигэ (bige).

See synonyms at кытаанах (kıtaanaq).


бэлэм

From Mongolic, compare Mongolian бэлэн (belen).

бэлэм буолуу


хойуу

From Proto-Turkic *koyu-g (“thick, dense”), compare Turkish koyu.

See synonyms at суон (suon).


эмис

From earlier *hemis < *semis < *semiz, from Proto-Turkic *semiŕ, compare Turkish semiz.

See synonyms at суон (suon).


эрдэ

From Common Turkic *ertä (“morning; early; in the morning”), from Proto-Turkic *ẹ̄r (“early; morning”), per Bashkir иртә (irtə) (see there for a lengthy list of cognates).
Outside of Turkic, compare Mongolian эрт (ert).

эрдэ тур


синньигэс

Either from Proto-Turkic *yiŋčge, or from a Mongolic language, compare Mongolian шингэн (šingen).


чэпчэки

From a Proto-Turkic source. Compare Tuvan чиик (çiik, “light”).


дириҥ

head

дириҥ • (diriñ)

sah-adj

дириҥ • (diriñ)

From Proto-Turkic *teriŋ, compare Turkish derin.

дириҥ үрэх

дириҥ өйдөбүл


хаптаҕай

head

хаптаҕай • (qaptağay)


хараҥа

хараҥа • (qaraña)

From Proto-Turkic *kara (“dark, black”). Related with хара (qara, “black”). Compare to Bashkir ҡараңғы (qarañğı).


ыраах

ыраах • (ıraaq)

sah-adj

ыраах • (ıraaq)

From Proto-Turkic *ïrak (“far, remote”) per Kyrgyz ыраак (ıraak) (see there for more cognates). See also Proto-Turkic *uŕak (“far”).

ыраах дойдулар


ыраас

head

ыраас • (ıraas)

sah-adj

ыраас • (ıraas)

From *ïra- < *arï-, from Proto-Turkic *aru, *ạrɨ-. Compare Turkish arı (“clean, pure”). Doublet of ырыт (ırıt).


ыарахан

head

ыарахан • (ıaraqan)

From ыар (ıar, “heavy, difficult”), from Proto-Turkic *iagïr. Compare Azerbaijani ağır, Turkish ağır, Kyrgyz оор (oor).

See synonyms at хат (qat).

(by extension, colloquial) pregnant (of humans)


кураанах

From кураан (kuraan, “dry, arid”), itself from куур (kuur, “to dry out”).

кураанах тыллар


куйаас

From Proto-Turkic *kuńāĺ (“sunny place”). Akin to Chuvash хӗвел (hĕvel).

куйаас сайын


кытаанах

кытаанах • (kıtaanaq)

sah-adj

кытаанах • (kıtaanaq)

From Proto-Turkic *kat-, compare Turkish katı, Kyrgyz катуу (katuu).

See synonyms at бигэ (bige).

кытаанах эт

кытаанах санаа

кытаанах арыгы

See synonyms at суос (suos).

кытаанах сокуон

кытаанах дьаһал

кытаанах кэм


кыра

head

кыра • (kıra)

sah-adj

кыра • (kıra)

From Proto-Turkic *kïr- (“to break, demolish; small; to scrape, shave”).

inh

кыра планета


эриэн

эриэн ынах

(by extension) changeable, fickle (mood, weather)


толуу

толуу киһи

толуу сылгы

толуу тиит


саамай

Borrowed from Russian самый (samyj), ultimately a distant relative of English selfsame.

саамай улахан

саамай бөдөҥ


килбик

Probably from a Mongolic source. Compare Turkish kılıbık, Mongolian гирби (girbi), etc.


уҥа

From Proto-Turkic *oŋ (“right”). Compare Kyrgyz оң (oŋ), Southern Altai оҥ (oŋ).

уҥа тус


кирдээх

From кир (kir, “dirt”) + -дээх (-deeq, ornative suffix).


халлаан күөх

head

халлаан күөх • (qallaan küöq)

sah-adj

халлаан күөх • (qallaan küöq)


сэбирдэхтээх

From сэбирдэх (sebirdeq, “leaf”) + -тээх (-teeq, ornative suffix).

suf

Хатыҥ диэн сэбирдэхтээх мас буолар.


өлүүлээх

head

өлүүлээх • (ölüüleeq)

sah-adj

өлүүлээх • (ölüüleeq)

From өлүү (ölüü, “death”) + -лээх (-leeq, ornative suffix).


тыҥырахтаах

head

тыҥырахтаах • (tıñıraqtaaq)

sah-adj

тыҥырахтаах • (tıñıraqtaaq)

From тыҥырах (tıñıraq, “nail, claw”) + -таах (-taaq, ornative suffix).


кылгас

head

кылгас • (kılgas)

From кылгаа (kılgaa, “to shorten”). Probably a cognate of Uzbek kalta.

кылгас этии


дэхси

дэхси суол


инчэҕэй

инчэҕэй • (inceğey)

sah-adj

инчэҕэй • (inceğey)


көнө

head

көнө • (könö)

The template Template:syndiff does not use the parameter(s): Please see Module:checkparams for help with this warning.See synonyms at кырдьык

(ethics) direct, honest, fair (in other words, morally upright)


сыппах

сыппах • (sıppaq)

From сыппаа (sıppaa) + -х (-q). Compare to Other turkic *tuppak.

See synonyms at акаары (akaarı).


сөптөөх

сөптөөх • (söptööq)

sah-adj

сөптөөх • (söptööq)

From сөп (söp, “correct”) + -төөх (-tööq, ornative suffix).

suf

See synonyms at кырдьык (kırjık).


сөп

From Proto-Turkic. Compare to Other turkic *čöp or *ǰöp.


уулаах

From уу (uu, “water”) + -лаах (-laaq, ornative suffix).

See synonyms at хат (qat).


уулаах

From уу (uu, “sleep”) + -лаах (-laaq, ornative suffix).


сииктээх

From сиик (siik, “dampness, moisture”) + -тээх (-teeq, ornative suffix). Compare to Turkmen çygly.


оҕолоох

head

оҕолоох • (oğolooq)

From оҕо (oğo, “child”) + -лоох (-looq, ornative suffix).

suf

элбэх оҕолоох ийэ


доруобай

Borrowed from Russian здоро́вый (zdoróvyj).

bor+

See synonyms at чэбдик (cebdik).

доруобай оҕо


эргэ

Perhaps compare Turkish eski (many Turkic languages have a similar-sounding word).


мүөттээх

head

мүөттээх • (müötteeq)

From мүөт (müöt, “honey”) + -тээх (-teeq, ornative suffix).


саҥа

head

саҥа • (saña)


көхтөөх

көхтөөх • (köqtööq)

sah-adj

көхтөөх • (köqtööq)

From көх (köq) + -төөх (-tööq, ornative suffix).

suf

See synonyms at эйэлээх (eyeleeq).


кэс

кэс ынах


сымнаҕас

head

сымнаҕас • (sımnağas)

From сымна (sımna). Compare Turkish yumuşak (“soft”).


халыҥ

халыҥ • (qalıñ)


киэҥ-куоҥ

киэҥ-куоҥ • (kieñ-kuoñ)


киэҥ

киэҥ • (kieñ)

From Proto-Turkic *kẹ̄ŋ (“wide, broad”). Cognate with Bashkir киң (kiñ, “wide”).


кыараҕас

кыараҕас • (kıarağas)


урукку

From урут (urut, “formerly, previously”).


ыар

From Proto-Turkic *iagïr. Compare Turkish ağır, Kyrgyz оор (oor).

See synonyms at муҥнаах (muñnaaq).


эйэҕэс

эйэҕэс • (eyeğes)

эйэ (eye, “peace”) + -ҕэс (adjective suffix).


намыын

намыын • (namıın)

намыын киһи

намыын саҥа

намыын ырыа


куттаас

From куттаа (kuttaa, “to frighten, to scare”).


аҥардас

аҥардас • (añardas)

сулумах ― sulumaq


өлбүт

өлбүт • (ölbüt)


симик

See synonyms at килбик (kilbik).


имик-симик

имик (imik) + симик (simik, “pale, dim”).


сэргэх

From сэргээ (sergee, “to show interest”).


наада

Borrowed from Russian надо (nado). Cognate with Southern Yukaghir надо (nado) (also borrowed from Russian) but a false cognate with English need.


мэҥэ

мэҥэ • (meñe)

See the discussion at Bashkir мәңге (məñge, “eternal”), Kazakh мәңгі (mäñgı).


уус тыллаах

уус тыллаах • (uus tıllaaq)


тыллаах

тыллаах • (tıllaaq)

From тыл (tıl, “tongue, word”) + -лаах (-laaq, ornative suffix).

suf

having a tongue (literal, as of people and animals, or figurative, as of bells, etc.)


көмүскээччи

head

көмүскээччи • (kömüskeecci)

From көмүскээ (kömüskee, “to defend, to protect”).


туора

See Bashkir тура (tura) for a lengthy list of cognates, and see also Proto-Turkic *tüŕ (“straight, even”).

туора дьон

туора киһи көмөтө


аһаҕас

аһаҕас • (ahağas)

From ас (as), ultimately from Proto-Turkic *ač-.
Cognate with Dolgan аһагас.

cog

Dolgan аһагас


санаарҕабыллаах

head

санаарҕабыллаах • (sanaarğabıllaaq)

From санаарҕаа (sanaarğaa, “to be sad, to grieve”).


алгыстаах

алгыстаах • (algıstaaq)

алгыс (algıs, “blessing, praise”) + -таах (-taaq, ornative suffix).


дьоллоох

head

дьоллоох • (jollooq)

From дьол (jol, “happiness, luck”) + -лоох (-looq, ornative suffix).

suf

дьоллоох олоҕу ыллаа

дьоллоох онгоруулаа


оҕонньордоох

head

оҕонньордоох • (oğonnyordooq)

From оҕонньор (oğonnyor, “old man, husband”) + -доох (-dooq, ornative suffix).


кэргэннээх

From кэргэн (kergen, “family”) + -нээх (-neeq, ornative suffix).


көҥүллээх

head

көҥүллээх • (köñülleeq)

sah-adj

көҥүллээх • (köñülleeq)

From көҥүл (köñül, “freedom”) + -лээх (-leeq, ornative suffix).


дьахтардаах

head

дьахтардаах • (jaqtardaaq)

From дьахтар (jaqtar, “woman, wife”) + -даах (-daaq, ornative suffix).


бас бэринэр

From бас (bas, “head”) + бэрин (berin, “to submit”).


үтүө

head

үтүө • (ütüö)

sah-adj

үтүө • (ütüö)

From Proto-Turkic *edgü. Compare to Turkish iyi.


тыл баайдаах

head

тыл баайдаах • (tıl baaydaaq)


баайдаах

From баай (baay, “wealth, property”) + -даах (-daaq, ornative suffix).


бүтэһих

head

бүтэһих • (bütehiq)

See synonyms at кэнники (kenniki).


кыраһыабай

кыраһыабай • (kırahıabay)

Borrowed from Russian красивый (krasivyj).


үөһээҥи

head

үөһээҥи • (üöheeñi)

уөһээҥи холобур


чэбэр

From Middle Mongol *čeber (“beautiful”), from Proto-Mongolic *čege-ber, compare Mongolian цэвэр (cever, “clean, neat, beautiful”). See Bashkir сибәр (sibər, “beautiful”).


үөһээ

head

үөһээ • (üöhee)

sah-adj

үөһээ • (üöhee)

үөһээ уос


тастыҥ

head

тастыҥ • (tastıñ)

sah-adj

тастыҥ • (tastıñ)

тастыҥ убай
tastıñ ubay
cousin
(literally, “distant brother”)

тастыҥ аймах

тастыҥ киһи

stranger (cf. Eng. strange and stranger)


ураты

head

ураты • (uratı)

ураты оҕо


ордук

From орт (ort, “to remain, to be left over”).


хааннаах

From хаан (qaan, “blood”) + -наах (-naaq, ornative suffix).

suf

итии хааннаах харамайдар

хааннаах өрбөх


буустаах

From dialectal буус (buus, “ice”) + -таах (-taaq, ornative suffix).


уйусхах

уйусхах сылгы

(usually of horses) timid, restless, skittish


муустаах

From муус (muus, “ice”) + -таах (-taaq, ornative suffix).


уҥуохтаах

head

уҥуохтаах • (uñuoqtaaq)

sah-adj

уҥуохтаах • (uñuoqtaaq)

From уҥуох (uñuoq, “bone”) + -таах (-taaq, ornative suffix).


дьиҥ

head

дьиҥ • (jiñ)

Cognate with Kazakh шын (şyn, “real, true”), itself listed as being from a Middle Chinese source.

дьиҥ үчүгэй


дьиҥнээх

дьиҥнээх • (jiñneeq)

дьиҥ (jiñ, “truth”) + -нээх (-neeq, ornative suffix).


ахсааннаах

ахсаан (aqsaan, “number”) + -наах (-naaq, ornative suffix).


ахтаах

ах (aq, “rancidity, rottenness”) + -таах (-taaq, ornative suffix).


алларааҥы

head

алларааҥы • (allaraañı)

алларааҥы куулу таһаар


күнүскү

күнүскү • (künüskü)


киэһээҥи

киэһээҥи • (kieheeñi)

киэһээҥи чэй

киэһээҥи симиэнэ

киэһээҥи оскуола


эр санаалаах

эр санаа (er sanaa, “courage”) + -лаах (-laaq, ornative suffix).


куттаҕас

head

куттаҕас • (kuttağas)

From *kut +ta -, From Proto-Turkic *kut.


хорсун

From Proto-Turkic. Compare to Other turkic *korton.


куттаҕаһа суох

куттаҕаһа суох • (kuttağaha suoq)

куттаҕас (kuttağas, “timid, coward(ly)”) + суох (suoq, “not”).


кубархай

кубархай өҥ


иллэҥ

иллэҥ • (illeñ)

иллэҥ миэстэ баар дуо?


араҥ

араҥ • (arañ)

From Proto-Turkic *saraŋ (“experiencing lack, deficient; frugal, parsimonious”). See Bashkir һаран (haran) and Kazakh сараң (sarañ) for more.

inh

See synonyms at мөлтөх (möltöq).

morbid (as in "morbidly ill"), infirm, weak


туолката суох

туолка (tuolka, “(good) sense”) + суох (suoq, “there is not”). Literally, "his (good) sense is absent".


өйө суох

head

өйө суох • (öyö suoq)

өй (öy, “mind”) + суох (suoq, “there is not”). Literally, "his mind is absent".


толкуйа суох

толкуй (tolkuy, “thought, idea”) + суох (suoq, “there is not”). Literally, "his (faculty of) thought is absent".


сэрэхтээх

сэрэх (sereq, “caution”) + -тээх (-teeq, ornative suffix).


кыһамньылаах

head

кыһамньылаах • (kıhamnyılaaq)

кыһамньы (kıhamnyı, “care, diligence”) + -лаах (-laaq, ornative suffix).


кэҥис

head

кэҥис • (keñis)

кэҥис сүөһү

кэҥис буолбут


аах-маах

See synonyms at акаары (akaarı).


абытай

абытай • (abıtay)


ааһыган

ааһыган • (aahıgan)


табыгас

табыгас • (tabıgas)

From Proto-Turkic *tap-. Compare to Other turkic, Kyrgyz табуу (tabuu), etc.

табыгас ытааччы


табыгастаах

табыгастаах • (tabıgastaaq)

табыгас (tabıgas, “accurate”) + -таах (-taaq, ornative suffix).


сиэрдээх

сиэр (sier, “rule, custom”) + -дээх (-deeq, ornative suffix).

See synonyms at кырдьык (kırjık).

(ethics, law) correct, decent, lawful, etc.


сыаналаах

head

сыаналаах • (sıanalaaq)

сыана (sıana, “price”) + -лаах (-laaq, ornative suffix).

suf

сыаналаах чинчийии

сыаналаах этии


айаас

айаас ат

(equestrianism) untamed, untrained, unbroken (not accustomed to the saddle or harness)


биллиилээх

Саха биллиилээх дьоно ― Saqa billiileeq jono ― famous Sakha/Yakut people


айдааннаах

ол айдааннаах дьылларга


аламаҕай

head

аламаҕай • (alamağay)

See synonyms at эйэлээх (eyeleeq).


аламай

аламай күн


аныгыскы

аныгыскы • (anıgıskı)

аныгыскы тохтобул

аныгыскы күн


түҥ

See synonyms at суон (suon).


эҥин

эҥин • (eñin)

From Proto-Turkic. Compare to Other turkic *ögün.


өлгөм

өлгөм • (ölgöm)

өлгөм үүнүү

өлгөм биэрии


аттаах

аттаах аармыйа


астык

астык • (astık)

From аас (aas), from Proto-Turkic *ạ̄č. See also аччык (accık).

астык ас

астык дакылаат

астык өйдөтүү


аһыныгас

аһыныгас • (ahınıgas)


уустук

From уус (uus, “smith, craftsman”). Compare English Daedalian.

See synonyms at муҥнаах (muñnaaq).

уустук сорук


судургу

From Mongolic. Compare to Buryat [script needed] (šudurgū).


аччыгый

аччыгый • (accıgıy)

From аччаа (accaa) or оччоо (occoo), утчаа (utcaa), from аччый (accıy), from Proto-Turkic *āŕ. Cognate to Northern Altai ас (as). See also уччугуй (uccuguy), отчугуй (otcuguy).

See synonyms at кыра (kıra).


барымтыа

барымтыа • (barımtıa)


бигэ

From Mongolian. Compare to Northern Altai пӧкӧ (pökö), Old Turkic [script needed] (bögü), Nogai боьке (böke), Kyrgyz бөкө (bökö), Southern Altai бӧкӧ (bökö), etc.

бигэ оҥоһуу

бигэ тыл


талымас

талымас • (talımas)

аһыгар талымас


бириинчик

наһаа бириинчик киһи

(nit)picky (fastidious, fussy, etc.) petty


кубулҕаттаах

кубулҕаттаах • (kubulğattaaq)

(religion) (specifically, folklore) shapeshifting, having the ability to reincarnate

, both meaning "picky"


бороҥ

бороҥ • (boroñ)

бороҥ куобах


боростуой

Borrowed from Russian простой (prostoj).

See synonyms at көннөрү (könnörü).

боростуой былааччыйа

боростуой таҥас

боростуой киһи

simple (whether of aesthetics or personality)

боростуойу төлөө ― borostuoyu tölöö ― to pay for downtime


кэрэхсэбиллээх

кэрэхеэбиллэх лекция


оҕомсох

оҕомсох • (oğomsoq)

оҕомсох аҕа


үһү-бадах

үһү-бадах • (ühü-badaq)

үһү-бадах кэпсээн


булугас

саллаат булугас буолуохтаах


мэһэйдээх

See synonyms at хат (qat).


оһоҕостоох

оһоҕостоох • (ohoğostooq)

Ornative of оһоҕос (ohoğos, “guts”), possibly influenced by оҕо (oğo, “child”).

See synonyms at хат (qat).

Белдар ... мин оһоҕостоох.
Beldar ... min ohoğostooq.
Beldar ... I am with cone.
The Coneheads (1993 movie)

(colloquial) pregnant, with child (of humans)


күөх сүрэх

күөх сүрэх • (küöq süreq)


буос

From Proto-Turkic *bogaŕ (“pregnant (of animals”). Cognate with dialectal Azerbaijani boğaz.

inh

See synonyms at хат (qat).


тутулуктаах

Ornative of тутулук (tutuluk, “dependence”).


тутулуга суох

From тутулук (tutuluk, “dependence”) + суох (suoq, “there is not”).

Тутулуга суох иллэр сомоҕолоһуулара
Tutuluga suoq iller somoğolohuulara
Commonwealth of Independent States


бүөм

head

бүөм • (büöm)

From Proto-Turkic. Compare to Other turkic , Kyrgyz бөк (bök), Southern Altai бӧк (bök).

бүөм сир

бүөм санаа


былыргы

былыргы • (bılırgı)

From былыр (bılır, “formerly, anciently”).

былыргы үһүйээн


бырыһыаннаах

бырыһыаннаах • (bırıhıannaaq)

Ornative of бырыһыан (bırıhıan, “percent”).

үс бырыһыаннаах заём

percent (consisting of a given percentage)


бырадьаага

бырадьаага • (bırajaaga)

Borrowed from Russian бродяга (brodjaga).

bor+

See synonyms at кыыл (kııl).

бырадьаага сылгы


бырах

head

бырах • (bıraq)

sah-verb

бырах • (bıraq)

See synonyms at кыыл (kııl).

бырах таба


быстах

head

быстах • (bıstaq)

sah-noun

быстах • (bıstaq)

fleeting, short-term, temporary, transient


бытаан

head

бытаан • (bıtaan)

бытаан борокуот

бытаан хамсаныы


соһумар

Earlier сосуй (sosuy) +мар (mar). From Mongolic. Compare to Mongolic *šōǯi-.


бытархай

бытархай • (bıtarqay)

бытархай собо ― bıtarqay sobo ― small crucian carp

бытархай харчы


түргэн

түргэн • (türgen)

Probably related with a Mongolic source. Wiktionary lists Mongolian түргэн хоол (türgen xool, “fast food”), and lists Mongolian түргэн тусламжийн тэрэг (türgen tuslamžiin tereg, “ambulance”) and Mongolian түргэн (türgen, “quickly”) as translations under their respective English entries.

cog

түргэн тусламжийн тэрэг

түргэн поезд

түргэнтэн-түргэн баар үһү
türgenten-türgen baar ühü
what is the swiftest of the swift?
(a classic riddle, the answer being "киһи санаата" / "human thought")

этиэх түргэнэ
etieq türgene
quickly, instantly
(literally, "at the speed of pronunciation", compare English no sooner said than done)


дьикти

head

дьикти • (jikti)

From Mongolic. Compare to Mongolian жиг (žig).

дьикти ырыа


соһумтаҕай

соһумтаҕай • (sohumtağay)

From соһумар (sohumar, “sudden, unexpected”). Compare English skittish and skitter.

соһумтаҕай ат


бэргэн

Compare to Northern Altai перген (pergen).

бэргэн ытааччы

See synonyms at сымса (sımsa).


муударай

See synonyms at өйдөөх (öydööq).

муударай киһи


өйдөөх

өйдөөх • (öydööq)

Ornative of өй (öy, “mind”). Literally, "mindful".

clever, intelligent, smart, understanding


доҕолоҥ

доҕолоҥ • (doğoloñ)


соххор-доҕолоҥ

соххор-доҕолоҥ • (soqqor-doğoloñ)

From соххор (soqqor, “one-eyed”) + доҕолоҥ (doğoloñ, “lame”).


соххор

Compare Mongolian сохор (soxor, “blind”).


дөбөҥ

дөбөҥ • (döböñ)

маны оҥорор дөбөҥ

тымныйдахха ыалдьар дөбөҥ

See synonyms at түргэн (türgen).


уопсай

уопсай сүөһү

уопсай аһылык

уопсай тылы бул

уопсай интэриэс

common (shared by various people or things)


дьалбаа

дьалбаа • (jalbaa)


дьадаҥы

дьадаҥы • (jadañı)


дьиибэ

дьиибэ • (jiibe)

дьиибэ киһи


дьэҥкир

дьэҥкир • (jeñkir)

sah-noun

дьэҥкир • (jeñkir)


хоҥор

head

хоҥор • (qoñor)


балай

Borrowed from Mongolian балай (balaj). Although the Mongolian term is not yet listed on this Wiktionary, it is listed on the Mongolian and Russian Wiktionaries (see left) as meaning "blind".


ньүдьү-балай

ньүдьү-балай • (nyüjü-balay)

From ньүдьү (nyüjü) + балай (balay, “blind”).

ньүдьү-балай дьон

ньүдьү-балай быһыы

политикаҕа ньүдьү-балай буолуу

ньүдьү-балай тыллаһыы


сыгынньах

сыгынньах • (sıgınnyaq)


халтаҥ

халтаҥ • (qaltañ)

From Mongolic. Compare to Buryat [script needed] (halzaŋ), etc.

солоҥдо түүтэ халтаҥ

халтаҥ хайа


имигэс

See synonyms at сымнаҕас (sımnağas).

имигэс тирии

имигэс талах

See synonyms at сымса (sımsa).


бигэ-таҕа

From бигэ (bige, “strong”) + таҕа (tağa).

See synonyms at бигэ (bige).

бигэ-таҕа остуол


сымна

сымна • (sımna)

See synonyms at сымнаҕас (sımnağas).

кини сымна майгыннаах

(colloquial) (literal or figurative) soft, mild


интэриэһинэй

Borrowed from Russian интересный (interesnyj).

bor+

интэриэһинэй кинигэ

ити барыта олус интэриэһинэй


истиҥ

head

истиҥ • (istiñ)

From Proto-Turkic. Compare to Other turkic *eš-.


сааскы

сааскы • (saaskı)


умнуган

умнуган киһи

умнуган бэрэпиэссэр


хоччорхой

See synonyms at кытаанах (kıtaanaq).

хоччорхой киһи


иччитэх

From иччи (icci) + тэ (te) + суох (suoq). Compare to Buryat эжин (ežin).

иччитэх иһит

иччитэх дьиэ

иччитэх дойду

uninhabited, unoccupied, abandoned, desert(ed), desolate


аналлаах

set aside for a particular purpose — dedicated, reserved, etc.

(as a namespace on the Yakut Wikipedia) special


сомоҕо

сомоҕо • (somoğo)

From Proto-Turkic *jum-. Compare to Turkish yumak.

See synonyms at бүтүн (bütün).

сомоҕо көмүс

сомоҕо муус

сомоҕо таас

сомоҕо сыа

сомоҕо коллектив

сомоҕо домох

сомоҕо тыл


боккуоптаах

Ornative of боккуоп (bokkuop, “horseshoe”).

боккуоптаах ат


көҥөс

көҥөс • (köñös)

From көҥөө (köñöö, “to jealously guard, to protect”).


дьаабы

дьаабы • (jaabı)


көтүмэх

көтүмэх • (kötümeq)

көтүмэх үлэ

көтүмэх киһи


көмүскэс

көмүскэс • (kömüskes)

From көмүскээ (kömüskee, “to defend, to protect”).


көрүнньүк

көрүнньүк • (körünnyük)

көрүнньүк үлэ

көрүнньүк үлэһит


алҕас

алҕас • (alğas)

алҕас санаа


көрсүө

көрсүө • (körsüö)

көрсүө оҕо


көтөх

көтөх • (kötöq)

See synonyms at синньигэс (sinnyiges).

көтөх сүөһү

көтөх киһи


көннөрү

көннөрү • (könnörü)

From көннөр (könnör, “to straighten, to correct”).

көннөрү туруор

көннөрү тарт

... көннөрү этэбин

көннөрү киһи


кубаҕай

кубаҕай • (kubağay)

кубаҕай сирэй


куйа

See synonyms at кыра (kıra).

куйа аһылык

a very small (or bite-size) portion of food


эйэлээх

эйэлээх политика

эйэлээх дойдулар

эйэлээх тылтан сүбэ наадалаах

(idiom) of all the friendly words, advice is (most) needed


туустаах

туустаах балык

туустаах буордаах сир


буордаах

хара буордаах сир

буордаах эт

буордаах уу

black water (idiom referring to an autumn flood)


саахардаах

саахардаах сүбүөкүлэ ― saaqardaaq sübüöküle ― a sugary beet

саахардаах веществолар

саахардаах чэй


мэник

There may or may not be any connection with English manic (Russian маниакальный (maniakalʹnyj)).

m+

маниакальный

мэник уол

See synonyms at акаары (akaarı).


минньигэс

(more generally) tasty, having a pleasant taste or smell


күлүүк

head

күлүүк • (külüük)

күтүр дьахтар күлүүк


күтүр

күтүр • (kütür)

For the sense of "demon", compare кут (kut, “soul”).

See synonyms at көҥөс (köñös).

See synonyms at суос (suos).

күтүр кыыл

күтүр күүс

күтүр дьиэ


күлүмэх

күлүмэх • (külümeq)

күлүмэх күүс

күлүмэх көлүүр

(idiom) the indiscriminate (use of) the harness (i.e. to work one's animals)

(by extension, from fire's inherent uncontrollability) disorderly, disorganized

кини оҥоһуута күлүмэх буолар

(because sparks are ephemeral) (dialectal) short-lived


буортулаах

Ornative of буорту (buortu, “harm, damage”).

доруобуйаҕа буортулаах


от күөҕэ

от күөҕэ • (ot küöğe)

From от (ot, “grass”) + күөх (küöq, “green”).


түүнүктээх

түүнүктээх • (tüünükteeq)

түүнүктээх арыы ― tüünükteeq arıı ― moldy oil

түүнүктээх түрмэ


кылар

кылар • (kılar)


кыйаар

кыйаар • (kıyaar)

кыйаар дойдуга барбыт


кэбирэх

From Proto-Turkic. Compare to Shor кебрек, etc.

кэбирэх сиидэс

See synonyms at мөлтөх (möltöq).)


ыалдьар

ыалдьар • (ıaljar)

ыалдьар илии


кыһыллыҥы

кыһыллыҥы • (kıhıllıñı)

кыһыллыҥы өҥнөөх

kıhıllıñı öñnööq


кэлим

See synonyms at бүтүн (bütün).

улахан кэлим муус


кэлтэгэй

From кэлтэй (keltey, “to be or become asymmetrical”).

ыйааһын кэлтэгэй

the weight is different / the scale is inaccurate

different (not the same, or different from the norm), inaccurate

кэлтэгэй быһаарыы

кини оҥорбута барыта кэлтэгэй


кэмчи

See synonyms at дьадаҥы (jadañı).

кэмчи аһылык


дьарыктаах

дьарыктаах • (jarıktaaq)

Ornative of дьарык (jarık, “job, occupation, work”).

үгүс дьарыктаах үлэ


инники

From Proto-Turkic *ēn-. Compare to Turkish inmek. See also иин (iin).

инники кэккэ

инники кирбии


кэнэн

Ultimately a derivation of Proto-Turkic *keŋe- (“easy, convenient; shallow”).

inh

See synonyms at акаары (akaarı).


лаахтаах

Ornative of лаах (laaq, “lacquer, varnish”).

лаахтаах муоста

лаахтаах түүппүлэ


атаах

Compare ахтаах (aqtaaq, “spoiled (of food)”). Perhaps also note Mongolian атаа (ataa, “envy, resentment”).

m+

атаах оҕо

(of children or pets) spoiled, capricious, pampered


маадьаҕар

head

маадьаҕар • (maajağar)

Маадьаҕар соҕус ...
Maajağar soğus ...
[He was] rather bow-legged ...
(source — an olonkho, specifically the Күл-күл Бөҕө оҕонньор Силирикээн эмээхсин икки олоҥхо)


маҥан

маҥан • (mañan)

sah-adj

маҥан • (mañan)

See synonyms at үрүҥ (ürüñ).

маҥан былаат

маҥан сирэйдээх


мөккүөрдээх

head

мөккүөрдээх • (mökküördeeq)

Ornative of мөккүөр (mökküör, “argument, dispute”).

мөккүөрдээх дьыала

мөккүөрэ суох оҥор

to do something unconditionally/unquestioningly


мөлтөх

мөлтөх • (möltöq)

From мөлтөө (möltöö, “to weaken, to become weak”).

кини доруобуйата мөлтөх

мөлтөх үлэ

мөлтөх саҥа

See synonyms at кэбирэх (kebireq).)


муҥнаах

муҥнаах • (muñnaaq)

Ornative of муҥ (muñ, “grief, torment”).

муҥнаах үлэ


мунаах

мунаах дьыала


чуумпу

See synonyms at намыын (namıın).

чуумпу түүн


мындыр

мындыр • (mındır)

See synonyms at өйдөөх (öydööq).

мындыр өй

мындыр оҥоһуу


сардаҥалаах

сардаҥалаах • (sardañalaaq)

sah-noun

сардаҥалаах • (sardañalaaq)

Ornative of сардаҥа (sardaña, “radiance”).

сардаҥалаах халлаан


мэнээк

мэнээк барбыт

мэнээк кыыл


мэлдьэн

head

мэлдьэн • (meljen)

мэлдьэн тумустаах сылгы

(of animals, especially horses) ruddy, reddish, chestnut


намыһах

намыһах • (namıhaq)

намыһах остуол

намыһах култуура

намыһах уҥуохтаах киһи

намыһах билии


ичигэс

итии (itii) +гэс (ges). From Proto-Turkic *isig.

See synonyms at итии (itii).

ичигэс таҥас

таһырдьа ичигэс буолла


наҕыл

наҕыл • (nağıl)

наҕыл киһи

наҕыл ырыа

наҕыл ат

calm, leisurely, quiet, relaxed, unhurried


ньуу-ньаа

ньуу-ньаа диэн саҥарар буолан туох да өйдөммөт

he's slurring, so it's unclear what he wants

nyuu-nyaa dien sañarar buolan tuoq da öydömmöt


ньоҕой

ньоҕой • (nyoğoy)

intractable, unyielding, stubborn, obstinate


ньолбуһах

From ньолбой (nyolboy, “to be or become oval”).

ньолбуһах остуол


ньохчоҕор

ньохчоҕор • (nyoqcoğor)

From ньохчой (nyoqcoy, “to hunch over”).

ньохчоҕору хоруоп көннөрөр


бөкчөгөрдөөх

бөкчөгөрдөөх • (bökcögördööq)

Ornative of бөкчөгөр (bökcögör, “hump”).

икки бөкчөгөрдөөх тэбиэн

бөкчөгөрдөөх киһи


өһөс

өһөс • (öhös)

Reciprocal-cooperative of өһөө (öhöö), influenced by өһөх (öhöq).

өһөс торбос моонньо быстар


оргууй

See synonyms at килбик (kilbik).


сыыһа

сыыһа • (sııha)

From сыыс (sııs, “to make a mistake”). Doublet of сыысхал (sıısqal).

(ethics, logic) erroneous, unfair, wrong


сыттаах

сыттаах • (sıttaaq)

сыттаах мыыла

сыттаах куоска ― sıttaaq kuoska ― smelly cat


өлүөр

өлүөр • (ölüör)

From Mongolic. Compare to Buryat [script needed] (elǖr) etc.

See synonyms at чэбдик (cebdik).

өлүөрбүн


төхтүр

төхтүр • (töqtür)

төхтүр сир


сиикэй

From Common Turkic *čïy. Compare to Kumyk чий (çiy), Southern Altai чий (čiy), Bashkir сей (sey), Tatar чи (çi), Karakhanid [script needed] (či), etc.

сиикэй эт

сиикэй арыы

сиикэй уу

сиикэй сугун

See synonyms at сымыйа (sımıya).

(logic) (colloquial) false, incorrect, misleading, wrong


сиэмэх

sah:Сиэмэх кыыллар аймахтара


сонос

сонос быа наада

сонос киһи


соноҕос

соноҕос • (sonoğos)

See synonyms at эдэр (eder).

соноҕос атыыр

соноҕос биэ


тиэтэллээх

Ornative of тиэтэл (tietel, “haste, urgency”).

тиэтэллээх сурук


сулумах

(of people) single, unattached, unmarried

(colloquial) having no burden, travelling light


сүөргү

сүөргү • (süörgü)

сүөргү быһыы

süörgü bıhıı

сүөргү тыл


сөҥ

See synonyms at суон (suon).

сөҥ сүөгэй

сөҥ былыт

(esp. of cream or other semisolids) thick, heavy

сөҥ саҥа

сөҥ тыл

сөҥөн олор


сүрүн

сүрүн • (sürün)

See synonyms at орто (orto).

сүрүн сирэй

философия сүрүн боппуруоһа


тыыннаах

тыыннаах • (tıınnaaq)

(biology) alive, animated, lively, living


сымса

сымса • (sımsa)

"Күүстээх, сымса, мындыр - Аҕа барахсан"
"Küüsteeq, sımsa, mındır - Ağa baraqsan"
"Powerful, agile, shrewd - My dear father"
(from the title of a YouTube video)

сымса хамсаныы

сымса салалта


сылай

сылай • (sılay)

сылай киһи


сыылба

сыылба • (sıılba)

From сыыл (sııl, “to crawl”) (compare English sluggish).

сыылба киһи

сыыл-батыттан самолёту куоттарда

because of his sluggishness, he missed the plane


сылаас

сылаас • (sılaas)

From Proto-Turkic *yïlïg (“warm”). See Khakas чылығ (çılığ) for a lengthy list of cognates.

cog

Khakas чылығ (çılığ)

сылаас күн

сылаас чэй

See synonyms at куус (kuus).

сылаас сир

сылаас хоой

(idiom) (a) hug, embrace (b) guardianship, care


сыстаҕас

head

сыстаҕас • (sıstağas)

From сыс (sıs), From Proto-Turkic *jạŕ-. Compare to Azerbaijani yazmaq.

кини тутуу үлэтигэр сыстаҕас

акка сыстаҕас

(with comp. or dat.) capable, handy, skilled

See synonyms at эйэлээх (eyeleeq).

сыстаҕас киһи


сэдэх

From Proto-Turkic *sedrek (“rare”). See Bashkir һирәк (hirək) for more cognates.

сэдэх көрүҥнэр

сэдэх ыалдьыт

сэдэх түбэлтэ

сэдэх булумньу

сэдэх көстүү


булумньу

булумньу оҕо

(euphemistic) (of a child) illegitimate (compare English foundling)


сэнэх

From сэниэ (senie, “prosperity, strength”).

сэнэх ыал

кини сэнэх таҥастаах этэ


сэниэ

From Mongolic. Compare to Buryat [script needed] (šinē).

сэниэ ыал


талба

талба табаар

choice, excellent, first-rate, quality, solid


татым

татым • (tatım)

татым ас

татым таҥас


тоҥуй

тоҥуй • (toñuy)

тоҥуй киһи

тоҥуй көрсүһүү

тоҥуй сыһыан


олохтоох

See synonyms at ыал (ıal).

олохтоох кыыллар

олохтоох тыл

үчүгэй олохтоох ат

куһаҕан олохтоох ат


олохтоох

таас олохтоох


тиһэх

From тис (tis) + -эх (-eq). From Proto-Turkic *diŕ-.

See synonyms at кэнники (kenniki).

тиһэх тохтобул

тиһэх киһи

тиһэх сонуннар


туһалаах

Ornative of туһа (tuha, “benefit, use”).

туһалаах дьарык

тупата суох

тупата суох кэпсэтии

тупата суох үлэ

сир туһалаах баайдара


туспа

туспа хос

туспа хаһаайыстыба

туспа дьоҥҥо иитиллибитэ


сыралаах

сыралаах • (sıralaaq)

сыралаах үлэһит

бу кини хас да сыллаах сыралаах үлэтин түмүгэ

the result of this person's many years of painstaking work

bu kini qas da sıllaaq sıralaaq ületin tümüge


тэһии

From Proto-Turkic *teŕ- (“to run away, flee”).

inh

тэһии соноҕос

тэһии кыыл


тыатааҕы

head

тыатааҕы • (tıataağı)

тыатааҕы күөл

тыатааҕы көрсүһүү


көрүҥнээх

көрүҥнээх • (körüñneeq)

толуу көрүҥнээх киһи


тыйыс

тыйыс • (tıyıs)

See synonyms at бигэ (bige).

тыйыс өтүү

тыйыс таҥас

See synonyms at суос (suos).

кини тыйыс көрүҥнээх

See synonyms at муҥнаах (muñnaaq).

тыйыс климат

сэрии тыйыс дьыллара

See synonyms at көҥөс (köñös).

тыйыс киһи


өҥнөөх

өҥнөөх • (öñnööq)

өҥнөөх харандаас


тэтэркэй

From тэтэр (teter, “to blush, to flush”).

тэтэркэй имнээх кыыс


уһук

See synonyms at ыраах (ıraaq).


хапсаҕай

хапсаҕай • (qapsağay)

sah:тустуу sah:хапсаҕай

See synonyms at сымса (sımsa).

хапсаҕай киһи


халтархай

From халтарый (qaltarıy, “to slip, to slide”).

олус халтархай суол


хампархай

See synonyms at эргэ (erge).


харам

From Proto-Turkic. Compare to Buryat [script needed] (karam).


тэһэҕэс

тэһэҕэс • (teheğes)

тэһэҕэс сиэп


хатыҥыр

хатыҥыр • (qatıñır)

From Proto-Turkic *kat-. Compare to Chagatai [script needed] (qataŋgur).

See synonyms at синньигэс (sinnyiges).

хатыҥыр киһи


холоон

холоон ас

холоон киһи

холоон сэп

холоон өйдөөх киһи


дьаҕыл

дьаҕыл • (jağıl)

сур дьаҕыл ат

a gray horse with black spots on the shoulder blades

Having large spots on the neck or shoulder blades.


күүдээх

күүдээх • (küüdeeq)

Ornative of күү (küü, “buzz”), a reference to their echolocation.

sah:Күүдээхтэр кэргэннэрэ


сындалҕаннаах

сындалҕаннаах • (sındalğannaaq)

сындалҕаннаах сырыы


чиҥ

From Proto-Turkic. Compare to Other turkic *čiŋ.

See synonyms at суон (suon).

чиҥ от

чиҥ киһи


хоһуун

хоһуун оҕо

See synonyms at эр санаалаах (er sanaalaaq).

хоһуун быһыы

хоһуун киһи

See synonyms at хорсун (qorsun).

хоһуун туттуу-хаптыы


нуолур

See synonyms at сымнаҕас (sımnağas).

солко нуолур

нуолур от

See synonyms at мөлтөх (möltöq).

сылайан нуолур курдук буолбут


чаҕылҕанныы

чаҕылҕанныы • (cağılğannıı)

From чаҕылҕан (cağılğan, “lightning”). Compare Mongolian цахилгаанжих (caxilgaanžix).

cog

цахилгаанжих

чаҕылҕанныы охсуу

хараҥаччы чаҕылҕанныы көтөн ааста


чэбдик

чэбдик бэйэҕэ чэбдик өй-санаа

a sound mind in a sound body, mens sana in corpore sano


чычаас

head

чычаас • (cıcaas)

чычаас уу

чычаас билии

(literal or figurative) shallow (not deep)

чычаас ат

чычаас киһи

shallow, narrow-minded (compare English shallow)


чуор

чуор саҥа

чуор мутук


ынырык

ынырык • (ınırık)

terrible (dreadful; causing alarm or fear)


ыыраахтаах

ыыраахтаах • (ııraaqtaaq)


игирэ

From Proto-Mongolic *ikire, itself a reborrowing from Proto-Turkic *ẹk(k)iŕ. Thus cognate with Yakut икки (ikki, “two”).

игирэ уолаттар


эбиилик

эбиилик аһылык


эндиэ

See synonyms at алҕас (alğas).

эндиэ тыл

эндиэ сир


этигэн

этигэн хомус

этигэн хоһооннор