былдьаа

head

былдьаа • (bıljaa)

sah-verb

былдьаа • (bıljaa)

From Mongolian. Compare to Northern Altai пула (pula).

оҕо оонньуурун былдьаа

(transitive) to take away, to deprive, to remove


бэлэмнээ

Deadjectival verb, from бэлэм (belem, “ready”).

(transitive) to prepare (people), to train

(transitive) to prepare (firewood for kindling)


атыылас

head

атыылас • (atıılas)

sah-verb

атыылас • (atıılas)

Reciprocal/cooperative form of атыылаа (atıılaa, “to sell”).

килиэптэ атыылас


дьиҥ

head

дьиҥ • (jiñ)

Cognate with Kazakh шын (şyn, “real, true”), itself listed as being from a Middle Chinese source.

дьиҥ үчүгэй


дьиҥ

дьиҥ • (jiñ)

дьиҥин эт


дьиҥнээх

дьиҥнээх • (jiñneeq)

дьиҥ (jiñ, “truth”) + -нээх (-neeq, ornative suffix).


ахсааннаахтык

head

ахсааннаахтык • (aqsaannaaqtık)


саахымат

саахымат • (saaqımat)

sah-noun

саахымат • (saaqımat)

Borrowed from Russian ша́хматы (šáxmaty), from the same source as English checkmate.

bor+

sah:саахымат


ахсаан аат

sah:ахсаан аат


сүүй

head

сүүй • (süüy)

sah-verb

сүүй • (süüy)

From Mongolic. Compare to Buryat [script needed] (šu-), etc.

See synonyms at кыай (kıay).

саахымакка сүүй

(transitive) (with dat.) to win, to gain the upper hand

сүрэҕин сүүй


чахчы

head

чахчы • (caqcı)


чахчы

чахчы • (caqcı)

sah-noun

чахчы • (caqcı)

ити чахчы


ахсааннаах

ахсаан (aqsaan, “number”) + -наах (-naaq, ornative suffix).


кырдьыга

head

кырдьыга • (kırjıga)

Dative of кырдьык (kırjık, “truth”). Compare English in truth.


дьиҥэ

дьиҥэ • (jiñe)

Adverbial form of дьиҥ (jiñ, “true, truth”), as well as the possessive form (third-person singular) of this word.


уой

уой, бу тугуй?


ахтаах

ах (aq, “rancidity, rottenness”) + -таах (-taaq, ornative suffix).


кыалын

head

кыалын • (kıalın)

sah-verb

кыалын • (kıalın)

кыаллар үлэ

(intransitive) to be overcome, hence to be or become manageable or feasible


кыайтар

head

кыайтар • (kıaytar)

sah-verb

кыайтар • (kıaytar)

Causative of кыай (kıay, “to win”), thus "to cause (someone else) to win".

(transitive) (with dat.) to be overcome/defeated, to give in, to lose


сүүйтэр

head

сүүйтэр • (süüyter)

sah-verb

сүүйтэр • (süüyter)

Causative of сүүй (süüy, “to win”), thus "to cause (someone else) to win".

See synonyms at кыайтар (kıaytar).

(transitive) (with dat.) to lose (a game, etc.)


холобур

From холоо (qoloo, “to determine”).
Possibly cognate with Bashkir өлгө (ölgö, “model, example, role model”).


кээмэй

от кээмэйэ

үлэ кээмэйэ

көстүүм кээмэйэ


кыай

head

кыай • (kıay)

sah-verb

кыай • (kıay)

From Proto-Turkic *kïy-. Compare to Turkish kıymak.

(transitive) (with dat.) to be able, to master

to win, to overcome, (military) to defeat


һэк

Although /s-/ → /h-/ is common in Yakut, there may or may not be any connection with Chinese 質／质, in which the final consonant is usually /-t/, but sometimes /-h/ or /-q/.


тэрил

From тэрии (terii). From Proto-Turkic *tēr-.

бырааһынньык тэрилэ


арыт

head

арыт • (arıt)

sometimes (compare English "at intervals")


арыт

арыт • (arıt)


махтал

Ийэҕэ Махтал
İyeğe Maqtal
Thank You, Mother
song by Саина (Saina, Yakut singer)


махтал

махтал биэр


ахсаа

From Proto-Turkic *agsa-. Compare ах (aq).

ахсаабат күүс


олоҕур

олоҕур • (oloğur)

sah-verb

олоҕур • (oloğur)

Compare олор (olor, “to reside, to live at”) and олох (oloq, “life”).

олохтоо

to set, to install; among other meanings

See synonyms at олорт (olort).

тыаҕа олоҕур

to permanently reside in the country(side)

(transitive) to set (assign a quality or quantity)


чыпчаал

head

чыпчаал • (cıpcaal)

sah-noun

чыпчаал • (cıpcaal)

See synonyms at төбө (töbö).


сэҥийэ

head

сэҥийэ • (señiye)

sah-noun

сэҥийэ • (señiye)

From Proto-Turkic *čeŋe (“jaw”) (see Turkish çene for more cognates and discussion).


алын өттө

head

алын өттө • (alın öttö)

sah-noun

алын өттө • (alın öttö)


аллараа өттө

head

аллараа өттө • (allaraa öttö)

sah-noun

аллараа өттө • (allaraa öttö)


куул

Borrowed from Russian куль (kulʹ, “sack”).


ымый

head

ымый • (ımıy)

sah-verb

ымый • (ımıy)

ымыйбыт эт


таһаар

квадракка таһаар

(transitive) to pull out, to remove, to take out


бытыылка

head

бытыылка • (bıtıılka)

sah-noun

бытыылка • (bıtıılka)

Borrowed from Russian бутылка (butylka).

таас бытыылка

кураанах бытыылка


аллараа дойду

sah:аллараа дойду


алларааҥы

head

алларааҥы • (allaraañı)

алларааҥы куулу таһаар


чааскы

чааскы • (caaskı)

sah-noun

чааскы • (caaskı)


хоппо

Perhaps compare Bashkir ҡап (qap, “box”).


оҕолонуу

head

оҕолонуу • (oğolonuu)

sah-noun

оҕолонуу • (oğolonuu)


төрөөһүн

head

төрөөһүн • (törööhün)

sah-noun

төрөөһүн • (törööhün)


хоруопка

Borrowed from Russian коробка (korobka).


иккиэн

иккиэн олоробут


күнүскү

head

күнүскү • (künüskü)


киэһээ аһылык

киэһээ аһылык • (kiehee ahılık)

sah-noun

киэһээ аһылык • (kiehee ahılık)


сарсыардааҥы аһылык

head

сарсыардааҥы аһылык • (sarsıardaañı ahılık)

en-сарсыардааҥы_аһылык-sah-noun-fFjqJTYo


оҕолон

оҕолон • (oğolon)

sah-verb

оҕолон • (oğolon)

оҕолонуу (oğolonuu, “birth”)

Passive of оҕолоо (oğoloo), thus "to be nursed". Ultimately from оҕо (oğo, “child”).

See synonyms at төрөө (töröö).

(transitive) to give birth, to have children


сүөһү

head

сүөһү • (süöhü)

sah-noun

сүөһү • (süöhü)


ыһык

head

ыһык • (ıhık)

sah-noun

ыһык • (ıhık)

See the discussion at Bashkir аҙыҡ (aźıq). Also note Yakut ас (as, “food”) and ис (is, “to drink”).

ыһыкта бэлэмнээ

to cook one's provisions (i.e. on the road)


сыҥаах

head

сыҥаах • (sıñaaq)

sah-noun

сыҥаах • (sıñaaq)

From Proto-Turkic *yạyŋak (“cheek, jaw”) per Bashkir яңаҡ (yañaq). Cognate with Dolgan һыңаак (“cheek”).

See synonyms at иэдэс (iedes).


хаа

өй хаата (киһи) ― öy qaata (kihi) ― very clever (person)

(colloquial) In the possessive form, it can indicate someone possessing something to a great extent. Compare English bag, as in windbag, bag of bones, etc.


дьааһык

head

дьааһык • (jaahık)

sah-noun

дьааһык • (jaahık)


киэһээҥи

head

киэһээҥи • (kieheeñi)

киэһээҥи чэй

киэһээҥи симиэнэ

киэһээҥи оскуола


эр санаалаах

эр санаа (er sanaa, “courage”) + -лаах (-laaq, ornative suffix).


аһылык

head

аһылык • (ahılık)

sah-noun

аһылык • (ahılık)

Related with аһат (ahat, “to feed (an animal)”), itself from ас (as, “food”).

босхо аһылык

сүөһү аһылыга


куттаҕас

head

куттаҕас • (kuttağas)

From *kut +ta -, From Proto-Turkic *kut.


куттаҕас

куттаҕас • (kuttağas)


хорсун

From Proto-Turkic. Compare to Other turkic *korton.


куттаҕаһа суох

куттаҕаһа суох • (kuttağaha suoq)

куттаҕас (kuttağas, “timid, coward(ly)”) + суох (suoq, “not”).


күнүскү аһылык

күнүскү аһылык • (künüskü ahılık)

sah-noun

күнүскү аһылык • (künüskü ahılık)


тиис суунар суокка

head

тиис суунар суокка • (tiis suunar suokka)

The "tooth-washing brush" (суунар (suunar) is the present participle of суун (suun, “to wash oneself”)).


суор-тураах

суор (suor) + тураах (turaaq), both meaning "crow, raven".


суот

суокка тарт ― suokka tart ― use an abacus

суокка үөрэтии


тупсар

сүөһү боруодатын тупсар

оҥорон таһаарыы хаачыстыбатын тупсар

концерт программатын тупсарыахха


кубархай

кубархай өҥ


кубарый

кубарый • (kubarıy)

sah-verb

кубарый • (kubarıy)

From куба (kuba) + -рый (-rıy). Compare to Other turkic *kuba-.


киис

From Proto-Turkic *kīĺ (“sable”). See Bashkir кеш (keş, “sable”) for more cognates.


табаарыс

head

табаарыс • (tabaarıs)

sah-noun

табаарыс • (tabaarıs)

Borrowed from Russian товарищ (tovarišč).

bor+

(historical) comrade (especially in the Soviet era)


олохтоо

Denominal verb, from олох (oloq, “life”).

See synonyms at олорт (olort).

(transitive) to populate, to inhabit, to settle

See synonyms at анаа (anaa).

(by extension) to install, to set (assign a quality or quantity), to justify


умай

From Proto-Turkic *uma- (“to burn, ?”).
Compare Dolgan убай.

(intransitive) to burn, to burn out, to burn up


сандаар

From Proto-Turkic *yantïr- (“to burn, blaze up”). Compare Kazakh жану (janu, “combustion, to burn”).

cog

күн сандааран таҕыста

хараҥаҕа уот сандаарда


суор

суор оҕото — суор
suor oğoto — suor
the child of a crow is a crow
(like father, like son)

суор суорун хараҕын оҥмот
suor suorun qarağın oñmot
a raven will not peck out another's eye
(honor among thieves)

суор хараҕын сиэбит киһи
suor qarağın siebit kihi
an early riser
(literally, someone who has eaten a crow's eye)


суор

From Proto-Turkic *yōn- (“to adze”) (Turkish yontmak, yonmak). Perhaps influenced by Proto-Turkic *yüŕ- (“to skin, flay”).


оҥор

head

оҥор • (oñor)

sah-verb

оҥор • (oñor)

ыскаабы оҥор

орон оҥор

to make a bed (either literal or idiomatic)

испииһэги оҥор

сири оҥор

саҥа оҥор

сыыһаны оҥор

эн тугу оҥордуҥ?

кулут оҥор

to make, to convert (something into something else)

үүтүнэн иэдьэгэйи оҥор

буруйу оҥор

үтүөтэ оҥор

See synonyms at итэҕэй (iteğey).

мин кинини сөбүлүө оҥоробун


өҥ

From Proto-Turkic *öŋ, per Mongolian өнгө (öngö).


таһаҕас

head

таһаҕас • (tahağas)

sah-noun

таһаҕас • (tahağas)


иллэҥ

head

иллэҥ • (illeñ)

иллэҥ миэстэ баар дуо?


дьон-сэргэ

дьон (jon, “people”) + сэргэ (serge, “horse pole”). Compare English kith and kine.


анныгар

анныгар • (annıgar)

From алын (alın, “lower”). Cognate with Dolgan ааныгар (“below”, adverb).

уу анныгар олорор харамай


миэстэ

иллэҥ миэстэ

икки миэстэ таһаҕас

биир миэстэ эт атыыластым


араҥ

араҥ • (arañ)

From Proto-Turkic *saraŋ (“experiencing lack, deficient; frugal, parsimonious”). See Bashkir һаран (haran) and Kazakh сараң (sarañ) for more.

inh

See synonyms at мөлтөх (möltöq).

morbid (as in "morbidly ill"), infirm, weak


араҥ

head

араҥ • (arañ)


сэргэ

Related with Buryat сэргэ (serge). Perhaps compare Yakut сүрдьүгэс (sürjüges, “pole serving as a basis for a fence”).

m+

(equestrianism) tethering post, hitching post (used to tie a horse, as well as a symbol of traditional Yakut horse breeding)

a similar peg or pole used to leash a bull


сэргэ

(literally or figuratively) next to, along with, alongside


бэчиэнньэ

Borrowed from Russian печенье (pečenʹje).


бирээнньик

би‧рээн‧ньик

Borrowed from Russian пря́ник (prjánik).


самалык

head

самалык • (samalık)

sah-noun

самалык • (samalık)

Ultimately from Proto-Turkic *yama- (“to patch”) (see Turkish yama for more cognates).


астаа

астан

(of food) to be prepared, (of grain) to yield


курдаа

оҕону курдаа

бөһүөлэги тыа курдуур


толкуйдаа

Denominal verb, from толкуй (tolkuy, “thought, idea”).


бөһүөлэк

head

бөһүөлэк • (böhüölek)

sah-noun

бөһүөлэк • (böhüölek)

Borrowed from Russian поселок (poselok).

See synonyms at дэриэбинэ (deriebine).


иккитэ

биирдэ, иккитэ, үс төгүл даама


туолката суох

туолка (tuolka, “(good) sense”) + суох (suoq, “there is not”). Literally, "his (good) sense is absent".


төгүл ыл

head

төгүл ыл • (tögül ıl)

sah-verb

төгүл ыл • (tögül ıl)


өйө суох

head

өйө суох • (öyö suoq)

өй (öy, “mind”) + суох (suoq, “there is not”). Literally, "his mind is absent".


толкуйа суох

толкуй (tolkuy, “thought, idea”) + суох (suoq, “there is not”). Literally, "his (faculty of) thought is absent".


төгүл-төгүл

төгүл-төгүл • (tögül-tögül)


ааттас

Reciprocal-cooperative form of ааттаа (aattaa, “to soothe, to comfort”).

(religion) to pray, to beg (for mercy, forgiveness, etc.

to beg (someone to do something), to exhort, to implore


хаһыытаа

хаһыытаа • (qahııtaa)

sah-verb

хаһыытаа • (qahııtaa)


төгүл

head

төгүл • (tögül)

sah-noun

төгүл • (tögül)

Compare Bashkir тапҡыр (tapqır, “time, occurrence”).

m+

онно үс төгүл сырыттым

докумуон төгүлэ


төгүл

head

төгүл • (tögül)

биэс төгүл биэс


ыһыытаа

ыһыытаа • (ıhııtaa)

sah-verb

ыһыытаа • (ıhııtaa)

улаханнык ыһыытаа

ыһыытаан ыҥыр

ıhııtaan ıñır


кылан

head

кылан • (kılan)

sah-verb

кылан • (kılan)

кини кылана түстэ


хаһыы

head

хаһыы • (qahıı)

sah-noun

хаһыы • (qahıı)

From хас (qas) + -ыы (-ıı), from Proto-Turkic *kas-.


кыһалын

head

кыһалын • (kıhalın)

sah-verb

кыһалын • (kıhalın)

Passive of кыһай (kıhay, “to squeeze, to press”).

(intransitive) to shrink, to contract, to compress


сэрэх-таамах

From сэрэх (sereq, “careful”) + таамах (taamaq, “enigmatic, puzzling, mysterious”).

speculation, (mathematics, sciences) conjecture


сэрэхтээх

сэрэх (sereq, “caution”) + -тээх (-teeq, ornative suffix).


кыһамньылаах

head

кыһамньылаах • (kıhamnyılaaq)

кыһамньы (kıhamnyı, “care, diligence”) + -лаах (-laaq, ornative suffix).


ааттаа

оҕоҕутун ким диэн ааттаатыгыт?

кинини күүстээх диэн ааттыыллар

to consider (view as having a given quality)


ааттаа

ааттас

to pray, to beg; aattas, reciprocal-cooperative form


ыҥыр

head

ыҥыр • (ıñır)

sah-verb

ыҥыр • (ıñır)

(transitive) to call, to convene, to invite


кыһамньы

head

кыһамньы • (kıhamnyı)

sah-noun

кыһамньы • (kıhamnyı)


ыһыы

head

ыһыы • (ıhıı)

sah-noun

ыһыы • (ıhıı)

From Proto-Turkic *aŕïg. Other turkic *azïg, *azū, *azï, *azaw.

See synonyms at дорҕоон (dorğoon).


ыһыы

head

ыһыы • (ıhıı)

sah-noun

ыһыы • (ıhıı)


ыһыы

head

ыһыы • (ıhıı)

sah-noun

ыһыы • (ıhıı)


ыһыы-хаһыы

head

ыһыы-хаһыы • (ıhıı-qahıı)

sah-noun

ыһыы-хаһыы • (ıhıı-qahıı)

ыһыы (ıhıı) + хаһыы (qahıı).

See synonyms at дорҕоон (dorğoon).


кыһай

head

кыһай • (kıhay)

sah-verb

кыһай • (kıhay)

For the intransitive forms

to expand, transitive) кэҥэт (keñet), кэтирэт (ketiret

From Proto-Turkic *kïs- (“short, narrow; to squeeze”).

inh

See synonyms at баттаа (battaa).

лаампа уотугар кыһайан көр

(transitive) to do something by lamplight, candlelight, etc.


хаппах

From *kapɣak, from Proto-Turkic *kapgak (“cover”), from Proto-Turkic *kap- (“to cover”). See kapa-. Cognate with Karakhanid [script needed] (qapɣaq, “cover”), Southern Altai какпак (kakpak, “lid, cover”), Turkish kapak (“cover”), etc.


курдук

муора курдук

алмаас курдук кытаанах

(with a number or time word) about, approximately

(with a verb, sometimes expresses uncertainty) as, as if


аат-суол

From аат (aat, “name”) + суол (suol, “road”).


үс муннук

head

үс муннук • (üs munnuk)

sah-noun

үс муннук • (üs munnuk)

sah:үс муннук


дьураа

head

дьураа • (juraa)

sah-noun

дьураа • (juraa)

From Mongolic. Compare to Mongolian зураг (zurag).


муннук

Compare to Chagatai [script needed] (bučmaq), Ottoman Turkish [script needed] (bučaq).


пуун

(law) paragraph (of, say, a legal document)


сураа

From Proto-Turkic *sōr(a)-. Compare to Turkish sormak, Kyrgyz суроо (suroo), etc.

(transitive) to inquire (about someone or something)


тэҥнэбил

head

тэҥнэбил • (teñnebil)

sah-noun

тэҥнэбил • (teñnebil)

икки биллибэттээх тэҥнэбил

тэҥнэбил w:sah:тэҥнэбил


биллибэт

икки биллибэттээх тэҥнэбил


иэн

From Proto-Turkic *ēn (“width”). See Southern Altai ээн (een, “width”) and Bashkir иң (iñ, “width, breadth”) for lengthy lists of cognates.

See synonyms at куйаар (kuyaar).

төгүрүмтэ иэнэ

иэн w:sah:иэн


иэн

Possibly related with the above sense of "surface, expanse".


кэҥис

head

кэҥис • (keñis)

кэҥис сүөһү

кэҥис буолбут


кэҥээ

кэҥээ • (keñee)

sah-verb

кэҥээ • (keñee)

ыарыһах арыый кэҥээтэ

to relax, to calm down, to breathe freely


адьас

head

адьас • (ajas)

Intensifies a verb, and can be translated various ways.

(with a positive verb) just, simply, completely, etc.

See synonyms at отой (otoy).

See synonyms at наһаа (nahaa).


сурааһын

сурааһын • (suraahın)

sah-noun

сурааһын • (suraahın)

From суруй (suruy) + -ааһын (-aahın). From Mongolic.

көнө сурааһын

токур сурааһын

сурааһынна тарт


сурааһын

head

сурааһын • (suraahın)

sah-noun

сурааһын • (suraahın)


ааҕыс

head

ааҕыс • (aağıs)

sah-verb

ааҕыс • (aağıs)

Reciprocal-cooperative form of аах (aaq).

(transitive) to reckon with, to take into account (someone or something)


абааһы көр

head

абааһы көр • (abaahı kör)

sah-verb

абааһы көр • (abaahı kör)

Idiomatic — "to see a devil (in someone)".


аҕай

head

аҕай • (ağay)


абырах

абырах • (abıraq)

sah-noun

абырах • (abıraq)


аҕаа

head

аҕаа • (ağaa)

sah-verb

аҕаа • (ağaa)


аах-маах

See synonyms at акаары (akaarı).


аайы

head

аайы • (aayı)

From the same root as аах (aaq, “to count”). See the discussion at Bashkir һайын (hayın, “every, every time”), and see also Proto-Turkic *sāyïn (“every”).

m+

күн аайы


аҕабыыт

head

аҕабыыт • (ağabııt)

sah-noun

аҕабыыт • (ağabııt)

From аҕаа (ağaa). Literally, "the smearer".


аҕыйаа

head

аҕыйаа • (ağıyaa)

sah-verb

аҕыйаа • (ağıyaa)

From ах (aq), from *saq, Proto-Turkic *siāk-. Cognate to Karaim sagyš.

уу аҕыйаата

(intransitive) to decrease, to dwindle, to lessen


абытай

head

абытай • (abıtay)


абытай

абытай • (abıtay)


аһын

аһын • (ahın)

sah-verb

аһын • (ahın)

оҕотун аһынар

(transitive) (with abl.) to pity, to feel sorry for


аһын

head

аһын • (ahın)

sah-verb

аһын • (ahın)

See synonyms at тохтоо (toqtoo).


аалыс

head

аалыс • (aalıs)

sah-verb

аалыс • (aalıs)

Reciprocal-cooperative form of аал (aal). Compare English rub shoulders.


аҕын

head

аҕын • (ağın)

sah-verb

аҕын • (ağın)

See synonyms at өйдөө (öydöö).

(transitive) to remember, to recall, to keep in mind


аҕын

head

аҕын • (ağın)

sah-verb

аҕын • (ağın)

(intransitive) (while giving birth) to push (referring to animals)


аҕын

head

аҕын • (ağın)

sah-verb

аҕын • (ağın)

See synonyms at тохтоо (toqtoo).


ааһыган

head

ааһыган • (aahıgan)


быраап

быраап • (bıraap)

sah-noun

быраап • (bıraap)

тэҥ быраап


табыгас

head

табыгас • (tabıgas)

From Proto-Turkic *tap-. Compare to Other turkic, Kyrgyz табуу (tabuu), etc.

табыгас ытааччы


көрүҥ

көрүҥ • (körüñ)

sah-noun

көрүҥ • (körüñ)

көрүҥ үөдүҥэ

körüñ üödüñe

үчүгэй көрүҥ

туохтуур көрүҥэ

Көрүҥ (биология)
w:sah:Көрүҥ (биология)


өрүт

head

өрүт • (örüt)

sah-noun

өрүт • (örüt)


суоттаа

Denominal verb, from суот (suot, “account”).

задачаны суоттаа

See synonyms at итэҕэй (iteğey).

мин суоттуурбунан бүгүн кэлиэхтээхтэр


табыгастаах

head

табыгастаах • (tabıgastaaq)

табыгас (tabıgas, “accurate”) + -таах (-taaq, ornative suffix).


чыыһыла

head

чыыһыла • (cııhıla)

sah-noun

чыыһыла • (cııhıla)


сиэрдээх

сиэр (sier, “rule, custom”) + -дээх (-deeq, ornative suffix).

suf

See synonyms at кырдьык (kırjık).

(ethics, law) correct, decent, lawful, etc.


чинчийии

(sciences) research, study, investigation


сыана

head

сыана • (sıana)

sah-noun

сыана • (sıana)


көҕүрээ

head

көҕүрээ • (köğüree)

sah-verb

көҕүрээ • (köğüree)

From Proto-Turkic. Compare to Old Turkic [script needed] (kogus-).

коҕүрээбэт күүс
koğüreebet küüs
inexhaustible power
(literally, power that does not decrease)


сыаналаах

head

сыаналаах • (sıanalaaq)

сыана (sıana, “price”) + -лаах (-laaq, ornative suffix).

suf

сыаналаах чинчийии

сыаналаах этии


көҕүрэт

head

көҕүрэт • (köğüret)

sah-verb

көҕүрэт • (köğüret)

Causative of көҕүрээ (köğüree, “to decrease”).

биэстэн иккини көҕүрэттэххэ үс буолар


чинчий

норуот олоҕун сайдыытын чинчий

to investigate the development of the life of the people

уу састаабын чинчий

(transitive) (sciences) to research, to study, to investigate

ыарыыны чинчий


түҥэт

head

түҥэт • (tüñet)

sah-verb

түҥэт • (tüñet)

түҥэттии

section, distribution, (arithmetic) division

үскэ түҥэт

доруобу түҥэт


төгүллээ

head

төгүллээ • (tögüllee)

sah-verb

төгүллээ • (tögüllee)

ахсааны төгүллээ

иккигэ төгүллээ


үллэр

head

үллэр • (üller)

sah-verb

үллэр • (üller)

From Proto-Turkic *üle- (“to divide, distribute”).

inh

(transitive) to partition, to distribute

туөрдү иккигэ үллэр


көмөр

head

көмөр • (kömör)

sah-noun

көмөр • (kömör)


миэл

sah:Кальций карбонаата


үрүҥ көмүс

head

үрүҥ көмүс • (ürüñ kömüs)

sah-noun

үрүҥ көмүс • (ürüñ kömüs)

sah:үрүҥ көмүс


кыһыл көмүс

head

кыһыл көмүс • (kıhıl kömüs)

sah-noun

кыһыл көмүс • (kıhıl kömüs)

sah:кыһыл көмүс


айаас

айаас ат

(equestrianism) untamed, untrained, unbroken (not accustomed to the saddle or harness)


биллиилээх

Саха биллиилээх дьоно ― Saqa billiileeq jono ― famous Sakha/Yakut people


айдаар

айдаарымаҥ


айдааннаах

ол айдааннаах дьылларга


айдаан

m+

Dolgan аайдаан

See synonyms at дорҕоон (dorğoon).

айдаана суох олор

sit quietly (literally, "sit without noise")


уоһах

From Proto-Turkic *ạguŕ (“colostrum”). See Bashkir ыуыҙ (ıwıź) for more cognates.

сымыыт уоһаҕа


алаадьы

head

алаадьы • (alaajı)

sah-noun

алаадьы • (alaajı)


аламаҕай

head

аламаҕай • (alamağay)

See synonyms at эйэлээх (eyeleeq).


алаас

→ English: alas (etymology 2)

→ Russian: алас (alas)

дойду сурахтаах, алаас ааттаах ― doydu suraqtaaq, alaas aattaaq ― idiom — each country has its glory, each glade has its name


аламай

See synonyms at сардаҥалаах (sardañalaaq).

аламай күн


аллар

ойбонно аллар


албас

Compare албаа (albaa, “to flatter, to coax”), as well as Kazakh албасты (albasty, “devil, demon”).

m+

See synonyms at албын (albın).

албаска түбэс


алдьан

head

алдьан • (aljan)

sah-verb

алдьан • (aljan)

(intransitive) to break down, to collapse, to deteriorate, to fall apart


албаа

Compare алгыс (algıs, “blessing, praise”).


аллай

(intransitive) to be agape, to be open-mouthed


алҕаа

head

алҕаа • (alğaa)

sah-verb

алҕаа • (alğaa)

From Proto-Turkic *ạlkɨ- (“to praise, bless”).

inh

(religion) to bless, to praise, to pray (to)


алыһар

head

алыһар • (alıhar)

sah-noun

алыһар • (alıhar)

cog

Dolgan алыгар


алчай

алчайан тур


алдьат

head

алдьат • (aljat)

sah-verb

алдьат • (aljat)

Causative of алдьан (aljan, “to collapse, to fall apart”).

See synonyms at кыай (kıay).

түннүгү ким алдьатта?

(transitive) to break, to destroy, to disable

ардах суолу алдьаппыт


дьаппа

head

дьаппа • (jappa)

sah-noun

дьаппа • (jappa)


анды

head

анды • (andı)

sah-noun

анды • (andı)


андаҕар

head

андаҕар • (andağar)

sah-noun

андаҕар • (andağar)

From a Mongolic source, cf. Mongolian андгар (andgar).


аныгыскы

head

аныгыскы • (anıgıskı)

аныгыскы тохтобул

аныгыскы күн


тохтобул

аныгыскы тохтобул

тиһэх тохтобул


түҥ

See synonyms at суон (suon).


араама

түннүк араамата

хартыына араамата

автомобиль араамата


ойбон

ойбонно аллар

(by extension) vulnerability, Achilles heel


ампаар

From Old Turkic ambar (per the Chuvash entry) and/or Persian انبار (anbâr) (per the Turkish entry). Other Turkic cognates include Chuvash ампар (amp̬ar) and Turkish ambar. Outside the Turkic family, other cognates include Mongolian амбаар (ambaar) and Russian амбар (ambar).


артыал

артыал • (artıal)

sah-noun

артыал • (artıal)


арбай

(intransitive) (of hair) to be messy or disheveled


арый

head

арый • (arıy)

sah-verb

арый • (arıy)

кинигэни арый


үп-ас

From үп (üp, “funds”) + ас (as, “food”).

(economics, general) fortune, prosperity


үп

From Proto-Turkic. Other turkic *üp or *öp ,etc.

үп министерствота

тутууга эбии үбү биэрбиттэр

the construction was given additional funds


араар

From early *haar- < *saar-, from Proto-Turkic *yār- (“to split”).


алдьархай

head

алдьархай • (aljarqay)

sah-noun

алдьархай • (aljarqay)

From алдьат (aljat, “to break, to destroy, to ruin”).

See synonyms at сор (sor).


эҥин

head

эҥин • (eñin)

From Proto-Turkic. Compare to Other turkic *ögün.


эҥин

эҥин • (eñin)


эҥин-араас

From эҥин (eñin) and араас (araas), both meaning "different, various".

noun of multitude
noun of multitude#English


үүнүү

үүнүү • (üünüü)

sah-noun

үүнүү • (üünüü)

өлгөм үүнүү


үүнээйи

head

үүнээйи • (üüneeyi)

sah-noun

үүнээйи • (üüneeyi)

күөх үүнээйи ― küöq üüneeyi ― greenery

хойуу үүнээйи

куораты күөх үүнээйи киэргэтэр

(botany) plant (organism capable of photosynthesis)

sah:Үүнээйилэр


өлгөм

head

өлгөм • (ölgöm)

өлгөм үүнүү

өлгөм биэрии


өлгөм

өлгөм • (ölgöm)

балык өлгөмө


киэргэт

Causative of киэргэй (kiergey, “to be or become pretty”), ultimately from кэрэ (kere, “beautiful”). Similarly, note English beautify and prettify.

кыыһы киэргэт

(transitive) to decorate, to dress up (something or someone), to adorn


дакылаат

дакылаат • (dakılaat)

sah-noun

дакылаат • (dakılaat)

(communication) report (account or discussion of something)


аармыйа

head

аармыйа • (aarmıya)

sah-noun

аармыйа • (aarmıya)

аттаах аармыйа


өйдөт

head

өйдөт • (öydöt)

sah-verb

өйдөт • (öydöt)

Causative of өйдөө (öydöö, “to remember, to understand”).


аттаах

аттаах аармыйа


утары саҥар

head

утары саҥар • (utarı sañar)

sah-verb

утары саҥар • (utarı sañar)

(transitive) (communication, logic) to contradict


өйдөтүү

head

өйдөтүү • (öydötüü)

sah-noun

өйдөтүү • (öydötüü)


аттаа

(transitive) to give or provide someone with a horse


аттаа

Denominal verb, from ат (at, “castrated”).


ис дьиҥэ

head

ис дьиҥэ • (is jiñe)

sah-noun

ис дьиҥэ • (is jiñe)

өйдөө-төйдөө

öydöö-töydöö

to understand something deeply, to delve into the essence of something


өйдөө

head

өйдөө • (öydöö)

sah-verb

өйдөө • (öydöö)

өйдөө-төйдөө

öydöö-töydöö

өйдөн

to be understood, to regain consciousness


өйдөө-төйдөө

head

өйдөө-төйдөө • (öydöö-töydöö)

sah-verb

өйдөө-төйдөө • (öydöö-töydöö)

From өйдөө (öydöö, “to understand”) + төйдөө (töydöö).

өйдөөн-төйдөөн саҥар

(transitive or intransitive) to understand something deeply, to delve into the essence of something


астык

head

астык • (astık)

From аас (aas), from Proto-Turkic *ạ̄č. See also аччык (accık).

астык ас

астык дакылаат

астык өйдөтүү


ооҕуй оҕус

ооҕуй оҕус • (ooğuy oğus)

sah-noun

ооҕуй оҕус • (ooğuy oğus)


ат сэбэ

From ат (at, “horse”) + сэп (sep, “tool”).


саҥар

head

саҥар • (sañar)

sah-verb

саҥар • (sañar)

From саҥа (saña) + р (r). From Proto-Turkic. Compare to Other turkic languages *yaŋgur-.

(transitive or intransitive) to speak (words)

сахалыы саҥар ― saqalıı sañar ― to speak Sakha / Yakut

instrumental case
instrumental case#English

(with the instrumental case) to speak (a language)


ооҕуй ситимэ

head

ооҕуй ситимэ • (ooğuy sitime)

sah-noun

ооҕуй ситимэ • (ooğuy sitime)

From ооҕуй (ooğuy, “spider”) + ситим (sitim, “string, net”).


аһарыы

head

аһарыы • (aharıı)

sah-noun

аһарыы • (aharıı)


атыыр сибиинньэ

head

атыыр сибиинньэ • (atıır sibiinnye)

sah-noun

атыыр сибиинньэ • (atıır sibiinnye)


атаар

дьиэтигэр атаар

(transitive) to send (someone or something), to dispatch

кыыһы атаар


атыыр оҕус

head

атыыр оҕус • (atıır oğus)

sah-noun

атыыр оҕус • (atıır oğus)


аһыныгас

head

аһыныгас • (ahınıgas)


аһыҥа

аһыҥа • (ahıña)

sah-noun

аһыҥа • (ahıña)


сүөгэй

head

сүөгэй • (süögey)

sah-noun

сүөгэй • (süögey)

Perhaps compare Mongolian цөцгий (cöcgii).


аччыктаа

head

аччыктаа • (accıktaa)

sah-verb

аччыктаа • (accıktaa)

Deadjectival verb, from аччык (accık, “hungry”).


сахсырҕа

head

сахсырҕа • (saqsırğa)

sah-noun

сахсырҕа • (saqsırğa)

From Proto-Turkic *čekürtke (“grasshopper, locust”). Cognate with Dolgan һаксырга.

cog

Dolgan һаксырга


сибиинньэ

Borrowed from Russian свинья (svinʹja), thus related with English swine. Although grammatically feminine in Russian, Yakut, like all Turkic languages, has no gender, hence the derived terms below.

сибиинньэ аһылыга


уустук

From уус (uus, “smith, craftsman”). Compare English Daedalian.

See synonyms at муҥнаах (muñnaaq).

уустук сорук


сэп

From Mongolic. Compare to Kyrgyz жебе (jebe), Southern Altai јебе (ǰebe), Kazakh жебе (jebe), etc.

(colloquial) (anatomy) sex organ, penis (compare English tool)


сэп

бу эмпи сэп гын


бурдук сирэ

From бурдук (burduk, “grain, flour”) + сир (sir, “land”).

See synonyms at мэччирэҥ (meccireñ).


атаҕастаа

head

атаҕастаа • (atağastaa)

sah-verb

атаҕастаа • (atağastaa)

From Proto-Turkic *siatgaĺčla-, from a derivation of Proto-Turkic *siatga-. Cognate with Turkish sataşmak.

See synonyms at баттаа (battaa).

(transitive) to offend, to oppress, to neglect


судургу

From Mongolic. Compare to Buryat [script needed] (šudurgū).


атах таҥаһа

head

атах таҥаһа • (ataq tañaha)

sah-noun

атах таҥаһа • (ataq tañaha)

From атах (ataq, “foot”) + таҥас (tañas, “clothes”).


аччыгый

head

аччыгый • (accıgıy)

From аччаа (accaa) or оччоо (occoo), утчаа (utcaa), from аччый (accıy), from Proto-Turkic *āŕ. Cognate to Northern Altai ас (as). See also уччугуй (uccuguy), отчугуй (otcuguy).

See synonyms at кыра (kıra).


ат оҕус

ат оҕус • (at oğus)

sah-noun

ат оҕус • (at oğus)


бааһына

head

бааһына • (baahına)

sah-noun

бааһына • (baahına)

Borrowed from Russian пашня (pašnja). May or may not be cognate with English pasture per Proto-Slavic *paxati (etymology 2).

See synonyms at мэччирэҥ (meccireñ).


батас

(weaponry) polearm what is similar to the European glaive, the Japanese naginata, and the Chinese guandao.


баҕа батаһа

head

баҕа батаһа • (bağa bataha)

sah-noun

баҕа батаһа • (bağa bataha)

From баҕа (bağa, “frog”) + батас (batas, “large knife, lance”).

sah:баҕа батаһа


сорун

From сору (soru) + -н (-n). From Mongolic.

See synonyms at баҕар (bağar).

үөрэххэ киирэргэ сорунуом

(transitive) (with dat.) to try, to strive for


балбаах

dunghill (specifically, a block of frozen cattle droppings)


бадараан

Perhaps compare Russian болото (boloto).

sah:бадараан


балаакка

Borrowed from Russian палатка (palatka).


балаҕан

head

балаҕан • (balağan)

sah-noun

балаҕан • (balağan)

This or another Turkic word may have influenced Russian балаган (balagan).


баллырҕаа

head

баллырҕаа • (ballırğaa)

sah-verb

баллырҕаа • (ballırğaa)

Probably of onomatopoeic origin. Compare such English terms as blah blah blah and barbarian, as well as Spanish balbucear (“to stammer, to stutter”), etc.


барабыай

head

барабыай • (barabıay)

sah-noun

барабыай • (barabıay)

Borrowed from Russian воробей (vorobej).

sah:барабыай


барыл

head

барыл • (barıl)

sah-noun

барыл • (barıl)

(approximate description) sketch, outline


барымтыа

head

барымтыа • (barımtıa)


барыанньа

барыанньа • (barıannya)

sah-noun

барыанньа • (barıannya)

Borrowed from Russian варенье (varenʹje).


баһымньы

head

баһымньы • (bahımnyı)

sah-noun

баһымньы • (bahımnyı)


баһаалыста

head

баһаалыста • (bahaalısta)

Borrowed from Russian пожалуйста (požalujsta).


барбах

just, only (compare English merely or simply)

барбах, табахтаан бусхата олорор

he just sits there smoking tobacco, as if nothing had happened

as if nothing had happened
as if nothing had happened


барча

барча таҥас


баһыыба

head

баһыыба • (bahııba)

Borrowed from Russian спасибо (spasibo).


таҕаан

таҕаан • (tağaan)

sah-noun

таҕаан • (tağaan)


билис

Reciprocal-cooperative form of бил (bil, “to know”).

(transitive) to meet, to get to know (someone, or figuratively, something)


номох

Most likely Proto-Turkic *yomak, or alternatively from Proto-Mongolic *domag.
Compare Mongolian домог (domog, “legend, myth, fable”).


баайт

Borrowed from Russian байт (bajt), or else directly from English byte (see bit).


биит

Borrowed from Russian бит (bit), or else directly from English bit (see byte).

биит түргэнэ ― biit türgene ― bitrate


бигэ

From Mongolian. Compare to Northern Altai пӧкӧ (pökö), Old Turkic [script needed] (bögü), Nogai боьке (böke), Kyrgyz бөкө (bökö), Southern Altai бӧкӧ (bökö), etc.

бигэ оҥоһуу

бигэ тыл


биис

Ultimately relate to уус (uus, “genus”). From Proto-Turkic. Yakut уус (uus) is cognate to Old Uyghur [script needed] (oɣuš).


тиий

From Proto-Turkic. Compare to Other turkic *tiy-.

куоракка тиий

(intransitive) (with dat.) to reach, to arrive at


биилэрии

(communication) advertisement, announcement, declaration, notice


ааспыт

head

ааспыт • (aaspıt)

[ɑ̝ːs.pɨ̞t̺]

аас аас#Yakut

inflection of аас (aas, “to pass”):
past participle

аас аас#Yakut

third-person singular past indirective indicative


билиэт

лотерея билиэта


бириэмийэ

бириэмийэ ыл


бинтиэпкэ

Borrowed from Russian винтовка (vintovka).

bor+

(firearms) rifle, especially an automatic rifle

sah:бинтиэпкэ


биригэдьиир

head

биригэдьиир • (birigejiir)

sah-noun

биригэдьиир • (birigejiir)

Borrowed from Russian бригадир (brigadir).


биһик

Probably from Proto-Turkic *bẹĺčig (“cradle”). See further discussion at Bashkir бишек (bişek).

биһикпин ыйаабыт сирим
bihikpin ıyaabıt sirim
this is the land where I hung the bassinet
(i.e. an area well known since childhood)


биригээдэ

Borrowed from Russian бригада (brigada).

тутуу биригээдэтэ


биллэр

чэ бу, биллэр, кини суола


биллэр

(transitive) (communication) to announce, to declare, to make known


атас-доҕор

From атас (atas) and доҕор (doğor), both meaning "friend".


биэ эмиийэ

sah:биэ эмиийэ


тахса

сүүрбэттэн тахса киһи кэлбит


сыысхал

head

сыысхал • (sıısqal)

sah-noun

сыысхал • (sıısqal)

From сыыс (sııs, “to miss, to make a mistake”). See the discussion at Azerbaijani yazıq. Doublet of сыыһа (sııha).

сыысхал тахсыбыт


бобуоска

Borrowed from Russian повозка (povozka).


илэ-бодо

From илэ (ile, “explicitly, openly”) and бодо (bodo, “appearance”).


тас көстүүтэ

head

тас көстүүтэ • (tas köstüüte)

sah-noun

тас көстүүтэ • (tas köstüüte)

From тас (tas, “outside, appearance”) and көстүү (köstüü, “type”).

See synonyms at дьүһүн (jühün).


болуотунньук

Borrowed from Russian плотник (plotnik).

болуотунньуктар биригээдэлэрэ


дьүһүн-бодо

head

дьүһүн-бодо • (jühün-bodo)

sah-noun

дьүһүн-бодо • (jühün-bodo)

From дьүһүн (jühün) and бодо (bodo), both meaning "appearance".

See synonyms at дьүһүн (jühün).


ыччат

head

ыччат • (ıccat)

sah-noun

ыччат • (ıccat)

эдэр ыччат

ыччаттан ыччакка

Саха сирин ыччата

offspring, generation
(by extension) youth, young people

offspring, generation
youth, young people

See synonyms at ньирэй (nyirey).

(by extension, colloquial) kid, teen (compare English kid)


биэчэр

Borrowed from Russian вечер (večer, “evening (time of day)”). Cognate with English vesper, itself (possibly) cognate with English west.

bor+

оскуола биэчэрэ
oskuola biecere
school evening
(as in, an event held at a school in the evening, not to be confused with night school)

ыччат биэчэрэ


талымас

head

талымас • (talımas)

аһыгар талымас


бириинчик

наһаа бириинчик киһи

(nit)picky (fastidious, fussy, etc.) petty


кубулҕаттаах

кубулҕаттаах • (kubulğattaaq)

(religion) (specifically, folklore) shapeshifting, having the ability to reincarnate

, both meaning "picky"


боп

From Proto-Turkic *bog-. See also буой (buoy). Cognate to Northern Altai пу (pu), etc.

See synonyms at быыһаа (bııhaa).

See synonyms at тохтоо (toqtoo).


бодо

See synonyms at дьүһүн (jühün).


кубулҕат

кубулҕат • (kubulğat)

sah-noun

кубулҕат • (kubulğat)

From Mongolian. Compare to Khakas хубул (xubul), Nogai кубул (kubul), etc.

(religion) (specifically, folklore) a miraculous transformation, a reincarnation

See synonyms at албын (albın).


дьибилгэт

head

дьибилгэт • (jibilget)

sah-noun

дьибилгэт • (jibilget)

Ultimately from дьибил (jibil), from Mongolic. Compare to Buryat зэбэл (zebel).

сэттэ дьибилгэт төрдө

the root of the seven tricks (in folklore)


боробулуоха

Borrowed from Russian проволока (provoloka).

bor+

тимир боробулуоха


бородуукта

Borrowed from Russian продукт (produkt).


бороҥ

head

бороҥ • (boroñ)

бороҥ куобах


иҥэрсий

иҥэрсий • (iñersiy)

sah-verb

иҥэрсий • (iñersiy)

(of horses) to neigh quietly (when a horse wants to eat, or is nuzzling its foal, etc.)


боросуонак

Borrowed from Russian поросенок (porosenok).

bor+

боросуонак часкыыра


сибиинньэ оҕото

head

сибиинньэ оҕото • (sibiinnye oğoto)

sah-noun

сибиинньэ оҕото • (sibiinnye oğoto)

From сибиинньэ (sibiinnye, “pig”) + оҕо (oğo, “child”).


часкыыр

head

часкыыр • (caskıır)

sah-noun

часкыыр • (caskıır)

From часкый (caskıy) + ыыр (ıır), from час (cas) + кый (kıy), from Russian.

эһэ часкыыра


оҕокко

head

оҕокко • (oğokko)

sah-noun

оҕокко • (oğokko)

Оҕокком!


сибиинньэ хотоно

From сибиинньэ (sibiinnye, “pig”) + хотон (qoton, “barn”).


мунньах

мунньах боротокуола

(business, general) meeting (scheduled gathering or assembly)


сыыс-бөх

head

сыыс-бөх • (sııs-böq)

sah-noun

сыыс-бөх • (sııs-böq)

From сыыс (sııs) and бөх (böq), both meaning "garbage".


алҕаһаа

head

алҕаһаа • (alğahaa)

sah-verb

алҕаһаа • (alğahaa)

алҕаһаатым

(intransitive) to make a mistake, to be wrong, to err


бортунуой

Borrowed from Russian портной (portnoj).


бочугурас

hazel grouse (Tetrastes bonasia), sometimes called the hazelhen

sah:бочугурас


ботуруон

sah:ботуруон


боростуой

Borrowed from Russian простой (prostoj).

See synonyms at көннөрү (könnörü).

боростуой былааччыйа

боростуой таҥас

боростуой киһи

simple (whether of aesthetics or personality)

боростуойу төлөө ― borostuoyu tölöö ― to pay for downtime


боротокуол

Borrowed from Russian протокол (protokol). Cognate with English protocol.

bor+

мунньах боротокуола


тумул арыы

head

тумул арыы • (tumul arıı)

sah-noun

тумул арыы • (tumul arıı)

Чукотка тумул арыы


үһү

(expresses reported speech) they say, it is said


сыыс

head

сыыс • (sııs)

sah-noun

сыыс • (sııs)


сыыс

head

сыыс • (sııs)

sah-verb

сыыс • (sııs)

(intransitive) (archery, weaponry) to miss (a target)

See synonyms at алҕаһаа (alğahaa).


кэрэхсэбиллээх

кэрэхеэбиллэх лекция


тумул

кыһыннары үүнэр мастаах тумул баар үһү
kıhınnarı üüner mastaaq tumul baar ühü
there is a cape where trees grow in winter
(classic riddle, the answer being "киһи төбөтө", "someone's (bald) head")

cape (spit of land projecting into the ocean)


оҕомсох

head

оҕомсох • (oğomsoq)

оҕомсох аҕа


бөлөхтөө

бөлөхтөө • (bölöqtöö)

sah-verb

бөлөхтөө • (bölöqtöö)

Denominal verb, from бөлөх (bölöq, “group, herd”).

(transitive) (livestock) to drive, to herd


кэрэхсэбил

улахан кэрэхсэбили ылла

дьон кэрэхсэбилэ


үһү-бадах

head

үһү-бадах • (ühü-badaq)

үһү-бадах кэпсээн


үһү-бадах

үһү-бадах • (ühü-badaq)

үһү-бадах кэпсииллэр


бөлөх

бөлөх • (bölöq)

sah-noun

бөлөх • (bölöq)


кэпсээн

From кэпсээ (kepsee, “to tell, to narrate”).

кэрэхсэбиллээх кэпсээн

көрбүт киһи кэпсээнэ

an eyewitness account (literally, "an account by someone who saw [it]")

(communication) story (especially a short story), account


бөх-сах

From бөх (böq, “garbage, rubbish”) + сах (saq, “devil”).


бөрөө

head

бөрөө • (böröö)

sah-verb

бөрөө • (böröö)

See synonyms at булкуй (bulkuy).

оҕону суорҕанынан бөрөө

хайдах эмэ бөрөөн үлэбин бүтэрдэрбин


сотуун өлүү

head

сотуун өлүү • (sotuun ölüü)

sah-noun

сотуун өлүү • (sotuun ölüü)

sah:сотуун өлүү


бөлүүн

head

бөлүүн • (bölüün)

Contraction of бу (bu, “this”) and түүн (tüün, “night”) (compare English tonight). Also compare Yakut бүгүн (bügün, “today”).

бөлүүн хаар түспүт


кэпсээ

Used as a greeting. Literally, the (singular) imperative of the below word.


бөтүүк

бөтүүк • (bötüük)

sah-noun

бөтүүк • (bötüük)


чоппууска

Borrowed from Russian цыплёнок (cypljónok).


кэҕэ

head

кэҕэ • (keğe)

sah-noun

кэҕэ • (keğe)

Onomatopoeic, as in virtually every language (for example English cuckoo) where this bird is known.

кэҕэ этэр

cuckoo, especially the common cuckoo (Cuculus canorus)


куурусса

Borrowed from Russian курица (kurica) (the latter word is of onomatopoeic origin).

куурусса сымыыта

sah:куурусса


бука бары

head

бука бары • (buka barı)

sah-noun

бука бары • (buka barı)

мантан бука бары барбыттар


булугас

саллаат булугас буолуохтаах


көһүт

head

көһүт • (köhüt)

sah-verb

көһүт • (köhüt)

From Proto-Turkic *kǖd- (“to wait; to attend; to respect; to graze”). See Turkish gütmek for a reference and more cognates.

inh

See synonyms at күүт (küüt).

өр көһүттүм


көлөһө

head

көлөһө • (kölöhö)

sah-noun

көлөһө • (kölöhö)

Meronym: тарбах (tarbaq, “spoke, finger”)


булуук

трактор булууга


булаа

From Proto-Turkic *bulga- (“to stir, stir up”), per Turkish bulamak. Cognate with булкуй (bulkuy, “to mix, to blend, to confuse”).

inh

See synonyms at булкуй (bulkuy).


саллаат

Borrowed from Russian солдат (soldat), and ultimately a distant cousin of English soldier.


бугул

From Mongolian. Compare to Tatar бөгөл (bögöl, “haystack”), Southern Altai буул (buul), Siberian Tatar муғул (muɣul), Chulym муғул (muɣul), Chulym пуғул (puɣul), Northern Altai пугул (pugul), etc.

(agriculture) (of hay, wood, etc.) stack, pile, heap


буой

From Proto-Turkic *bog- (“to tie up, to strangle”), per Turkish boğmak.


буорту

Borrowed from Russian порча (porča, “spoiling, damage”), itself from the verb портить (portitʹ).


булкуй

From Proto-Turkic *bulga- (“to stir, stir up”), per Turkish bulamak. Cognate with булаа (bulaa, “to stir”).

to mix up, to confuse (to not be able to distinguish two things)


мэһэйдээ

үлэни мэһэйдээмэ

(transitive) to interfere with, to hinder


мэһэйдээх

See synonyms at хат (qat).


оһоҕостоох

head

оһоҕостоох • (ohoğostooq)

Ornative of оһоҕос (ohoğos, “guts”), possibly influenced by оҕо (oğo, “child”).

See synonyms at хат (qat).

Белдар ... мин оһоҕостоох.
Beldar ... min ohoğostooq.
Beldar ... I am with cone.
The Coneheads (1993 movie)

(colloquial) pregnant, with child (of humans)


күөх сүрэх

күөх сүрэх • (küöq süreq)


буос

From Proto-Turkic *bogaŕ (“pregnant (of animals”). Cognate with dialectal Azerbaijani boğaz.

inh

See synonyms at хат (qat).


сүрэхтээ

head

сүрэхтээ • (süreqtee)

sah-verb

сүрэхтээ • (süreqtee)

Denominal verb, from сүрэх (süreq, “heart”).

(intransitive) (religion) to be baptized


тутулуктаах

Ornative of тутулук (tutuluk, “dependence”).


сүрэхтэт

head

сүрэхтэт • (süreqtet)

sah-verb

сүрэхтэт • (süreqtet)

Causative of сүрэхтээ (süreqtee, “to be baptized”).

оҕоҕун сүрэхтэт

(during pregnancy) to crave (certain foods)


тутулук

From тутулуй (tutuluy, “to delay, to procrastinate”).

See synonyms at мэһэй (mehey).


аттан

(transitive, equestrianism) to mount, to ride

бүгүн аттаннылар

(by extension, transitive) to leave (on the road, via horse)


тутулуга суох

From тутулук (tutuluk, “dependence”) + суох (suoq, “there is not”).

Тутулуга суох иллэр сомоҕолоһуулара
Tutuluga suoq iller somoğolohuulara
Commonwealth of Independent States


буралын

head

буралын • (buralın)

sah-verb

буралын • (buralın)

(intransitive) (of things) to be scattered

(intransitive) (of people) to scatter, to disperse, to disgregate


бурай

(transitive) to scatter (people), to disperse, to disgregate


бурдук астаа

(transitive) (agriculture) to thresh (wheat or other grains)


бүргэс

head

бүргэс • (bürges)

sah-noun

бүргэс • (bürges)


тордох

Possibly from a Mongolic source, compare Mongolian тортог (tortog, “soot”).


бүлүүһэ

head

бүлүүһэ • (bülüühe)

sah-noun

бүлүүһэ • (bülüühe)


бүрүлүн

head

бүрүлүн • (bürülün)

sah-verb

бүрүлүн • (bürülün)


бүөм

head

бүөм • (büöm)

From Proto-Turkic. Compare to Other turkic , Kyrgyz бөк (bök), Southern Altai бӧк (bök).

бүөм сир

бүөм санаа


буулдьа

буулдьа • (buulja)

sah-noun

буулдьа • (buulja)


былыргы

head

былыргы • (bılırgı)

From былыр (bılır, “formerly, anciently”).

былыргы үһүйээн


бырыһыаннаах

бырыһыаннаах • (bırıhıannaaq)

Ornative of бырыһыан (bırıhıan, “percent”).

үс бырыһыаннаах заём

percent (consisting of a given percentage)


бүрүй

бүрүй • (bürüy)

sah-verb

бүрүй • (bürüy)

(transitive) (clothing) to cover, to wrap

(transitive) (military) to encircle, to sheath


бас быата

head

бас быата • (bas bıata)

sah-noun

бас быата • (bas bıata)

From бас (bas, “head”) + быа (bıa, “rope”).


тиис суунар паста

The "tooth-washing paste" (суунар (suunar) is the present participle of суун (suun, “to wash oneself”)).


былаан

head

былаан • (bılaan)

sah-noun

былаан • (bılaan)


атах быата

head

атах быата • (ataq bıata)

sah-noun

атах быата • (ataq bıata)

From атах (ataq, “foot, leg”) + быа (bıa, “rope”).


быраһаай

head

быраһаай • (bırahaay)


былыр

былыр • (bılır)

From Proto-Turkic *bïldur (“last year”).

formerly, anciently, in antiquity or ancient times


былаах

былаах • (bılaaq)

sah-noun

былаах • (bılaaq)


көлүөс

head

көлүөс • (kölüös)

sah-noun

көлүөс • (kölüös)

Borrowed from Russian клёш (kljoš). Probably cognate with Yakut куолакал (kuolakal, “bell”).

көлүөс бүрүүкэ


ойуун

From Mongolic. Compare to Khakas ойла- (oyla-, “to run away”), Mongolian [script needed] (oy).


бырадьаага

head

бырадьаага • (bırajaaga)

Borrowed from Russian бродяга (brodjaga).

bor+

See synonyms at кыыл (kııl).

бырадьаага сылгы


былаат

head

былаат • (bılaat)

sah-noun

былаат • (bılaat)


ситис

өстөөхтөн ситис

See synonyms at тулуй (tuluy).

итинэн тугу ситистиҥ?

кыайыыны ситис

санааны ситис


бүрүүкэ

head

бүрүүкэ • (bürüüke)

sah-noun

бүрүүкэ • (bürüüke)

көлүөс бүрүүкэ

кыараҕас бүрүүкэ


бырааһынньык

head

бырааһынньык • (bıraahınnyık)

sah-noun

бырааһынньык • (bıraahınnyık)

Borrowed from Russian праздник (prazdnik).

bor+

норуот бүттүүнүн бырааһынньыга

бырааһынньык күнэ


бырастыына

head

бырастыына • (bırastıına)

sah-noun

бырастыына • (bırastıına)

Borrowed from Russian простыня (prostynja).


аньыы-буруй

head

аньыы-буруй • (anyıı-buruy)

sah-noun

аньыы-буруй • (anyıı-buruy)

From аньыы (anyıı, “sin”) + буруй (buruy, “guilt”).


бырыһыан

head

бырыһыан • (bırıhıan)

sah-noun

бырыһыан • (bırıhıan)

Borrowed from Russian процент (procent).

рудаҕа тимир бырыпыана

sah:бырыһыан


бүө

Compare Russian пробка (probka), though there may or may not be any connection.

үрэх бүөтэ төлө барда запруда


бырах

head

бырах • (bıraq)

sah-verb

бырах • (bıraq)

кэргэнин бырахпыт

табаххын бырах


бырах

head

бырах • (bıraq)

sah-verb

бырах • (bıraq)

See synonyms at кыыл (kııl).

бырах таба


бүк

үрэх бүгэр олороллор


бүк

бүк кэл


бүк

куобах бүкпүт


үөр

From Proto-Turkic *ögür (“a herd of horses, group of wild animals"”). See Bashkir өйөр (öyör) for cognates.

inh

атыыр тоҕус үөрэ


үөр

See synonyms at кут (kut).

See synonyms at абааһы (abaahı).


үөр

Proto-Turkic *ög-mek, *ȫg-mek (“to praise”) . Compare Turkish övmek (“to praise”).


сыал

head

сыал • (sıal)

sah-noun

сыал • (sıal)

сыалла ыт

сыалга ыл

See synonyms at сорук (soruk).

сыалгын ситис


төннөр

head

төннөр • (tönnör)

sah-verb

төннөр • (tönnör)

кинигэни төннөр

харчы ордугун төннөр


кэлэй

(intransitive) to be frustrated, to be disappointed

киниттэн бары кэлэйэллэр


кэрэхсэт

бу этии дьону кэрэхсэттэ

this speech attracted the attention of the public

(transitive) to interest, to arouse interest, to attract attention


хомойуох иһин

From хомой (qomoy, “to resent”) + иһин (ihin).

хомойуох иһин, ити кырдьык


кэрэхсээ

кэрэхсии иһит

(transitive) to show interest, to pay attention


хомой

киниттэн хомойдубут


абылаа

head

абылаа • (abılaa)

sah-verb

абылаа • (abılaa)

(transitive) (religion) to bewitch, to cast a spell upon

(figurative) to beguile, to captivate, to enchant, to fascinate


быстыҥа

head

быстыҥа • (bıstıña)

чаас быстыҥа


төнүн

төнүн • (tönün)

sah-verb

төнүн • (tönün)

From Proto-Turkic. Compare to Other turkic, example to Turkish dönmek.

дьиэҕэр төнүн

сир ортотуттан төнүн

кинилэр киэһэ төнүннүлэр

(intransitive) to return (from somewhere)


быһа тардыы

head

быһа тардыы • (bıha tardıı)

sah-noun

быһа тардыы • (bıha tardıı)

From быһа (bıha, “directly”) + тарт (tart, “to pull”).

(communication) (with abl.) a quote (from)


сөкүүндэ

head

сөкүүндэ • (söküünde)

sah-noun

сөкүүндэ • (söküünde)

Borrowed from Russian секунда (sekunda).

Holonym: мүнүүтэ (münüüte, “minute”)


кэрэх

кэрэх биэр

(religion) a sacrifice (made to appease evil spirits)

кэрэхтэ ыйаа

to hang a sacrificial hide (literally, "its sacrifice")


кэрэх

этиэххэ эрэ кэрэх

барыахха эрэ кэрэх

A modal particle indicating that something ought to be done.


мүнүүтэ

head

мүнүүтэ • (münüüte)

sah-noun

мүнүүтэ • (münüüte)

Holonym: чаас (caas, “hour”)

Meronym: сөкүүндэ (söküünde, “second”)


быһатын эттэххэ

head

быһатын эттэххэ • (bıhatın etteqqe)

From быһа (bıha, “directly”) + эт (et, “to say”).


быстах

быстах • (bıstaq)

sah-noun

быстах • (bıstaq)

fleeting, short-term, temporary, transient


быстах

head

быстах • (bıstaq)

sah-noun

быстах • (bıstaq)

segment (and synonyms — chip, piece, etc.)


быһа

head

быһа • (bıha)

From быс (bıs, “to cut”). In a similar semantic vein, Latin caedō (“I cut”) ultimately led to English precisely.

быһа аас

быһа бар


быһа

быһа • (bıha)

үс хонугу быһа

күнү быһа

ыйы быһа


бытааннык

бытааннык • (bıtaannık)


соһумардык

соһумардык • (sohumardık)


чаас

Borrowed from Russian час (čas). A false cognate with Yakut сах (saq, “time”).

Holonym: хонук (qonuk, “day”)

Meronym: мүнүүтэ (münüüte, “minute”)

аттанар чаас буолла


чаас

Semantically, compare Yakut анал (anal) and English lot.


бытаан

бытаан • (bıtaan)

бытаан борокуот

бытаан хамсаныы


түргэнник

түргэнник • (türgennik)


хамсаа

хамсаама

(intransitive) to move (change location)


хамсаныы

хамсаныы • (qamsanıı)

sah-verb

хамсаныы • (qamsanıı)

Gerund of хамсаа (qamsaa) and хамсат (qamsat), both meaning "to move".

бу түбэлтэҕэ наһаа хамсаныы наадата суох

in this case there is no need for fast movement

bu tübelteğe nahaa qamsanıı naadata suoq


түргэтэт

head

түргэтэт • (türgetet)

sah-verb

түргэтэт • (türgetet)

хаамыыгын түргэтэт


хамсатааччы

head

хамсатааччы • (qamsataaccı)

sah-noun

хамсатааччы • (qamsataaccı)

From хамсат (qamsat), literally "mover". A calque of Russian двигатель (dvigatelʹ, “motor”) and/or English motor.


хамсат

Causative of хамсаа (qamsaa, “to move”).

остуолу хамсат

оҕону хамсатыма, утуйдун


түргэтээ

head

түргэтээ • (türgetee)

sah-verb

түргэтээ • (türgetee)

(intransitive) to accelerate, to step on it


хаамыы

head

хаамыы • (qaamıı)

sah-noun

хаамыы • (qaamıı)


сүүрүү

head

сүүрүү • (süürüü)

sah-noun

сүүрүү • (süürüü)

сүүс метргэ сүүрүү


соһумар

Earlier сосуй (sosuy) +мар (mar). From Mongolic. Compare to Mongolic *šōǯi-.


бытаарт

head

бытаарт • (bıtaart)

sah-verb

бытаарт • (bıtaart)

хаамыытын бытаардар


бытырыыс

head

бытырыыс • (bıtırııs)

sah-noun

бытырыыс • (bıtırııs)

солко бытырыыс


бытаар

head

бытаар • (bıtaar)

sah-verb

бытаар • (bıtaar)

(intransitive) to slow down, to decelerate

(intransitive) to hesitate, to procrastinate


бытарыт

head

бытарыт • (bıtarıt)

sah-verb

бытарыт • (bıtarıt)

Causative of бытарый (bıtarıy, “to crumble”).

тааһы бытарыт

харчыны бытарыт


быһаар

head

быһаар • (bıhaar)

sah-verb

быһаар • (bıhaar)


бытархай

head

бытархай • (bıtarqay)

бытархай собо ― bıtarqay sobo ― small crucian carp

бытархай харчы


бытарый

бытарый • (bıtarıy)

sah-verb

бытарый • (bıtarıy)

муус бытарыйар


түбэлтэ

head

түбэлтэ • (tübelte)

sah-noun

түбэлтэ • (tübelte)

дьикти түбэлтэ

соһумар түбэлтэ

дьоллоох түбэлтэ

ханнык да түбэлтэҕэ

бу түбэлтэҕэ

сорох түбэлтэҕэ

түбэлтэттэн түбэлтэҕэ


огурсу

огурсу уута


түргэн

head

түргэн • (türgen)

Probably related with a Mongolic source. Wiktionary lists Mongolian түргэн хоол (türgen xool, “fast food”), and lists Mongolian түргэн тусламжийн тэрэг (türgen tuslamžiin tereg, “ambulance”) and Mongolian түргэн (türgen, “quickly”) as translations under their respective English entries.

cog

түргэн тусламжийн тэрэг

түргэн поезд

түргэнтэн-түргэн баар үһү
türgenten-türgen baar ühü
what is the swiftest of the swift?
(a classic riddle, the answer being "киһи санаата" / "human thought")

этиэх түргэнэ
etieq türgene
quickly, instantly
(literally, "at the speed of pronunciation", compare English no sooner said than done)


дьикти

head

дьикти • (jikti)

From Mongolic. Compare to Mongolian жиг (žig).

дьикти ырыа


дьикти

дьикти • (jikti)

дьиктини көр


соһумтаҕай

соһумтаҕай • (sohumtağay)

From соһумар (sohumar, “sudden, unexpected”). Compare English skittish and skitter.

соһумтаҕай ат


быһыт

быһыт • (bıhıt)

sah-noun

быһыт • (bıhıt)

From быс (bıs, “to cut”) + -һыт (agentive suffix), hence "that which cuts off" or simply "cutter".

barrier, in particular (geography, technology) dam, dike


быыбардаа

head

быыбардаа • (bııbardaa)

sah-verb

быыбардаа • (bııbardaa)


этиҥ

head

этиҥ • (etiñ)

sah-noun

этиҥ • (etiñ)


быыс

head

быыс • (bııs)

sah-noun

быыс • (bııs)

таҥас быыс

дьиэ быыһа


быыс

head

быыс • (bııs)

sah-noun

быыс • (bııs)


бэлиэтэн

Passive-reflexive of бэлиэтээ (belietee). Thus it can be translated as the passive form of the meanings on that page, as well as the following.


ытааччы

head

ытааччы • (ıtaaccı)

sah-noun

ытааччы • (ıtaaccı)


суут

Borrowed from Russian суд (sud). The latter is a false cognate with English suit and sue.


бэлиэтээ

Denominal verb, from бэлиэ (belie, “sign, mark, token”).

(transitive) to mark, to note, to record

(transitive) to pay attention (compare English mark my words)

бырааһынньыгы бэлиэтээ


быыһаа

head

быыһаа • (bııhaa)

sah-verb

быыһаа • (bııhaa)

икки көлүйэ күөлү биир тиит быыһаабыт үһү
ikki kölüye küölü biir tiit bııhaabıt ühü
one larch has separated two small lakes
(classic riddle, the answer being мурун "a nose")

(transitive) to obstruct, to block off, to separate


быыһаа

head

быыһаа • (bııhaa)

sah-verb

быыһаа • (bııhaa)

See synonyms at көҥүллээ (köñüllee).


бэрэбэнэ

Holonym: мас (mas, “tree”)


бэрэбиэркэ

Borrowed from Russian проверка (proverka).


бэргээ

Relate to бэргиэ (bergie). Cognate to Chagatai berki.


бэргэн

Compare to Northern Altai перген (pergen).

бэргэн ытааччы

See synonyms at сымса (sımsa).


бэргэн

Borrowed from Mongolian бэргэн (bergen).

sister-in-law (wife of the elder brother-in-law)


быыбар

head

быыбар • (bııbar)

sah-noun

быыбар • (bııbar)

быыбарынай

elected official (of the Yakut government)


бэбиэскэ

Borrowed from Russian повестка (povestka).

bor+

суут бэбиэскэтэ


бэтириэт

Borrowed from Russian портрет (portret).

See synonyms at хартыына (qartıına).


ала тураах

sah:ала тураах


өйдөбүл

head

өйдөбүл • (öydöbül)

sah-noun

өйдөбүл • (öydöbül)


өйдөбүнньүк

head

өйдөбүнньүк • (öydöbünnyük)

sah-noun

өйдөбүнньүк • (öydöbünnyük)

From өйдөбүл (öydöbül, “understanding, concept”).

өйдөбүнньүк туруор


өйдөн

head

өйдөн • (öydön)

sah-verb

өйдөн • (öydön)

Reflexive of өйдөө (öydöö, “to remember, to understand”).

come to one's senses
come to one's senses

to regain one's senses, to come to one's senses, to sober up


муударай

See synonyms at өйдөөх (öydööq).

муударай киһи


аат тыл

head

аат тыл • (aat tıl)

sah-noun

аат тыл • (aat tıl)


солбуйар аат

From солбуй (solbuy, “to replace”) + аат (aat, “name”).


солбуй

(transitive) to replace, to change or exchange

аттары солбуй

(equestrianism) to change (replace a tired or unusable horse with another)


өйдөөх

head

өйдөөх • (öydööq)

Ornative of өй (öy, “mind”). Literally, "mindful".

clever, intelligent, smart, understanding


ыйдар

ыйдар • (ıydar)

sah-verb

ыйдар • (ıydar)

суолу ыйдар

(transitive) to ask someone to indicate something


ыйдарыы

head

ыйдарыы • (ıydarıı)

sah-noun

ыйдарыы • (ıydarıı)

an indication (received from someone else)

Meronym: билэ (bile, “file”)


даҕааһын аат

head

даҕааһын аат • (dağaahın aat)

sah-noun

даҕааһын аат • (dağaahın aat)

[d̪ɑ̽.ʁɑ̝ː.ɦɨ̞n̪‿ɑ̝ːt̪]


бэчээттээ

Derived from Russian печатать (pečatatʹ).

der+

(intransitive) (literature) to print (reproduce by machine), to impress


тыл-өс

head

тыл-өс • (tıl-ös)

sah-noun

тыл-өс • (tıl-ös)

From тыл (tıl) + өс (ös), both meaning "word".


өс хоһооно

head

өс хоһооно • (ös qohoono)

sah-noun

өс хоһооно • (ös qohoono)

From өс (ös, “word”) + хоһоон (qohoon, “poem”).

sah:өс хоһооно


өс номоҕо

head

өс номоҕо • (ös nomoğo)

sah-noun

өс номоҕо • (ös nomoğo)

From өс (ös, “word”) + номох (nomoq, “tale”).

sah:өс номоҕо


доҕолоҥ

head

доҕолоҥ • (doğoloñ)


соххор-доҕолоҥ

соххор-доҕолоҥ • (soqqor-doğoloñ)

From соххор (soqqor, “one-eyed”) + доҕолоҥ (doğoloñ, “lame”).


өйдөөҕүмсүй

өйдөөҕүмсүй • (öydööğümsüy)

sah-verb

өйдөөҕүмсүй • (öydööğümsüy)

From өйдөөх (öydööq) + a suffix implying "acting" or "pretending to be" (compare, for example, оҕомсуй "to act childish or naive"). Thus, "to pretend to be smart".

(intransitive) to feign cleverness or intelligence


соххор

Compare Mongolian сохор (soxor, “blind”).


соххор өттүнэн туттар киһи

head

соххор өттүнэн туттар киһи • (soqqor öttünen tuttar kihi)

soqqor öttünen tuttar kihi (romanization)

From соххор өттө (soqqor öttö) + тут (tut, “to build, to construct”) (or туттар (tuttar, “to hand over”)) + киһи (kihi, “person”). Thus, "someone who builds (or hands you something) from the unusual side."

(colloquial) left-handed person, lefty, southpaw

en-соххор_өттүнэн_туттар_киһи-sah-noun-5YVw58io


соххор өттө

соххор өттө • (soqqor öttö)

sah-noun

соххор өттө • (soqqor öttö)

From соххор (soqqor, “one-eyed”) + өт (öt).

See synonyms at өрүт (örüt).

ат соххор өттө

side of a horse it is unusual to sit on (usually the right)

ынах соххор өттө

side of a cow it is unusual to milk (usually the left)

side from which it is unusual to do something


хоһоон

From хосуй (qosuy) + -оон (-oon). From хос (qos) + уй (uy), Proto-Turkic *koĺ. Compare to Karakalpak qosıq, Southern Altai кожоҥ (kožoŋ), etc.

See synonyms at тыл (tıl). (more common)


диэки

Ultimately from Proto-Turkic *tak-. Cognate to Old Uyghur [script needed] (tegi), Kyrgyz -деги (-degi), etc.

-ward (on a given side, in a given direction)

сарсыарда диэки

булт диэки санаама

(with the -н form of a verb, followed by another verb) as soon as


дылы

head

дылы • (dılı)

(with a noun in the dative case)
like, as

(with a noun in the dative case)
up to, until

(with a verb, expresses uncertainty) as if


төрөөбүт дойду

төрөөбүт дойду • (törööbüt doydu)

sah-noun

төрөөбүт дойду • (törööbüt doydu)


сурах бөҕөтө

head

сурах бөҕөтө • (suraq böğötö)

From сурах (suraq, “reputation”) + бөҕө (böğö, “strong”).

(indicates hearsay) it is said, (so) they say


сонор

The first autumn snow, during which time animals' tracks are easy to follow.

(by extension, hunting) The pursuit itself.


доруобунньук

Borrowed from Russian дробинка (drobinka), itself from дробь (drobʹ, “shot”).


орто дойду

(religion) the middle world (cf. Midgard), this world

sah:орто дойду


тымный

head

тымный • (tımnıy)

sah-verb

тымный • (tımnıy)

From тымныы (tımnıı, “cold”, adjective).

иһим тымныйар
ihim tımnıyar
I am angry
(literally, "my belly is getting cold")

(in general) (intransitive) to become cold, to get cold

(about a dying person or animal) (intransitive) to get cold (frigor mortis, if you will)

(pathology) (intransitive) to catch a cold


уопсай дьиэ

head

уопсай дьиэ • (uopsay jie)

sah-noun

уопсай дьиэ • (uopsay jie)


дьиэ кэргэн

head

дьиэ кэргэн • (jie kergen)

sah-noun

дьиэ кэргэн • (jie kergen)


дөбөҥ

head

дөбөҥ • (döböñ)

маны оҥорор дөбөҥ

тымныйдахха ыалдьар дөбөҥ

See synonyms at түргэн (türgen).


дурда

(military) bastion, protection, stronghold


үөһээ дойду

үөһээ дойду • (üöhee doydu)

sah-noun

үөһээ дойду • (üöhee doydu)

(religion) the upper world (cf. overworld), heaven

sah:үөһээ дойду


түһэр

head

түһэр • (tüher)

sah-verb

түһэр • (tüher)

(transitive) to drop, to let fall, to lower


дьадай

head

дьадай • (jaday)

sah-verb

дьадай • (jaday)

(economics) to become poor, to fall into ruin


уопсай

уопсай сүөһү

уопсай аһылык

уопсай тылы бул

уопсай интэриэс

common (shared by various people or things)


уораан

хаһыы уораана

сэрии уораана


уораан

кыһын уораана

(meteorology) a cold front or other cold air

өрүс уораана


дьааһыла

head

дьааһыла • (jaahıla)

sah-noun

дьааһыла • (jaahıla)


дьаарысса

head

дьаарысса • (jaarıssa)

sah-noun

дьаарысса • (jaarıssa)

sah:дьаарысса


дьааһый

head

дьааһый • (jaahıy)

sah-verb

дьааһый • (jaahıy)


дьалкый

head

дьалкый • (jalkıy)

sah-verb

дьалкый • (jalkıy)

From Mongolian. Compare to Northern Altai чайкал- (čaykal-), etc.


дьаама

head

дьаама • (jaama)

sah-noun

дьаама • (jaama)

ас уурар дьаама

суол дьаамалара

See synonyms at хайаҕас (qayağas).


дьалбаа

head

дьалбаа • (jalbaa)


дьалбаа

дьалбаа • (jalbaa)


дьадаҥы

дьадаҥы • (jadañı)


дьадаҥы

дьадаҥы • (jadañı)


дуол

See synonyms at куйаар (kuyaar).

ийэ дойдум киэҥ дуола


дуол

ону дуол билбэппин


дьаптай

дьаптай • (japtay)

sah-verb

дьаптай • (japtay)


дьаһал

head

дьаһал • (jahal)

sah-noun

дьаһал • (jahal)

From дьаһай (jahay, “to put in order, to be in charge”).

директору дьаһалынан

дьаһалла ыл

дьаһалла олохтоо


дьаралык

head

дьаралык • (jaralık)

sah-noun

дьаралык • (jaralık)

Ultimately from Middle Mongol ᠵᠠᠷᠯᠢᠭ (ǰarlig).

sah:дьаралык


дьаралык

head

дьаралык • (jaralık)

sah-noun

дьаралык • (jaralık)

sah:дьаралык

See synonyms at сардаҥа (sardaña).


дьай

head

дьай • (jay)

sah-verb

дьай • (jay)

From Proto-Turkic *jĀd-. дь (j)- influenced by Mongolian. Cognate to Salar yıy, Turkish yaymak, Turkmen ýāýmak, etc.

(transitive) (psychology) to affect, to have an effect (on), to influence


дьай

head

дьай • (jay)

sah-verb

дьай • (jay)


дьаһайааччы

head

дьаһайааччы • (jahayaaccı)

sah-noun

дьаһайааччы • (jahayaaccı)

From дьаһай (jahay, “to manage, to lead”).

үлэни дьаһайааччы

гостиница дьаһайааччыта


дьыала

head

дьыала • (jıala)

sah-noun

дьыала • (jıala)

дьыалата суох

no matter, no worries, take it easy, hakuna matata

(communication) matter, topic (of discussion, cf. Latin res)


салалта

From салай (salay, “to manage, to direct, to rule”).


туохтуур

sah:туохтуур


дьаһалта

head

дьаһалта • (jahalta)

sah-noun

дьаһалта • (jahalta)

(colloquial) administration, management, superiors


дьиссипилиннэ

head

дьиссипилиннэ • (jissipilinne)

sah-noun

дьиссипилиннэ • (jissipilinne)

Borrowed from Russian дисциплина (disciplina).


саҥа чааһа

head

саҥа чааһа • (saña caaha)

sah-noun

саҥа чааһа • (saña caaha)

From саҥа (saña, “speech”) + чаас (caas, “part”).

sah:саҥа чааһа


ситим тыл

head

ситим тыл • (sitim tıl)

sah-noun

ситим тыл • (sitim tıl)

sah:ситим тыл


саҥа аллайыы

head

саҥа аллайыы • (saña allayıı)

sah-noun

саҥа аллайыы • (saña allayıı)

From саҥа (saña, “speech”) + аллай (allay, “to be agape”).

sah:саҥа аллайыы


кэһэлтэ

From кэһэй (kehey, “to learn a hard lesson”).


дьаһай

head

дьаһай • (jahay)

sah-verb

дьаһай • (jahay)

From Proto-Turkic *jAsa-. Compare to Kyrgyz жасоо (jasoo), Turkish yasamak. дь (j)- from influenced by Mongolic languages.

дьиэҕин-уоккун дьаһай

(transitive) to put in order, to arrange, to tidy up

дьыаланы дьаһай

(transitive) to direct, to lead, to manage, to be in charge of


кэһэй

(intransitive) to learn a hard lesson, to learn something the hard way


дьиибэ

head

дьиибэ • (jiibe)

дьиибэ киһи


дьиибэ

дьиибэ • (jiibe)

See synonyms at албын (albın).

оҕо дьиибэтэ


таас чох

sah:таас чох


ситим-сир

From ситим (sitim, “connection”) + сир (sir, “site”).

sah:ситим-сир


хостон

Reflexive-passive form of хостоо (qostoo, “to remove, to extract, to mine”).

(intransitive) to be removed, to be extracted

таас чох хостонор

хостонор баай

mined wealth, wealth that is being mined


дьөлөҕөс

дьөлөҕөс • (jölöğös)

sah-noun

дьөлөҕөс • (jölöğös)

See synonyms at хайаҕас (qayağas).


дьөл

head

дьөл • (jöl)

sah-verb

дьөл • (jöl)

See synonyms at тэс (tes).

ойбону дьөл

сири дьөл


көҕүрэтии

head

көҕүрэтии • (köğüretii)

sah-noun

көҕүрэтии • (köğüretii)

sah:көҕүрэтии


уу дьулай

head

уу дьулай • (uu julay)

sah-noun

уу дьулай • (uu julay)


дьуһуурунай

head

дьуһуурунай • (juhuurunay)

sah-noun

дьуһуурунай • (juhuurunay)

Borrowed from Russian дежурный (dežurnyj).


дьулуур

head

дьулуур • (juluur)

sah-noun

дьулуур • (juluur)

үлэҕэ дьулуур

See synonyms at сорук (soruk).


дьэҥкир

head

дьэҥкир • (jeñkir)

sah-noun

дьэҥкир • (jeñkir)


дьэҥкир арыы

head

дьэҥкир арыы • (jeñkir arıı)

sah-noun

дьэҥкир арыы • (jeñkir arıı)


дьууппа

head

дьууппа • (juuppa)

sah-noun

дьууппа • (juuppa)


дьулай

head

дьулай • (julay)

sah-noun

дьулай • (julay)


дьулай

head

дьулай • (julay)

sah-verb

дьулай • (julay)


дьулуй

head

дьулуй • (juluy)

sah-verb

дьулуй • (juluy)

See synonyms at баҕар (bağar).

үөрэххэ дьулуй

to strive to learn (literally, to strive for learning)

(transitive) to aspire to, to strive for

дьулуйан аах

дьулуйан үлэлээ

(as дьулуйан, followed by a verb) to do something persistently


дьүкээбил уота

head

дьүкээбил уота • (jükeebil uota)

sah-noun

дьүкээбил уота • (jükeebil uota)

From дьүкээбил (jükeebil, “aurora”) + уот (uot, “fire”).

sah:дьүкээбил уота


дэлби

Intensifies the following verb. Hence the translation depends on the context.

See synonyms at наһаа (nahaa).

quite a bit, very much, to a great extent


хайаҕас

head

хайаҕас • (qayağas)

sah-noun

хайаҕас • (qayağas)


кылаат

head

кылаат • (kılaat)

sah-noun

кылаат • (kılaat)

Borrowed from Russian клад (klad, “treasure”) and Russian вклад (vklad, “contribution”).

bor+

сиртэн хостонор кылаат

бурдук кылаата

үлэһиттэр кылааттара

наукаҕа саҥа кылаат


хостоо

Denominal verb, probably from хос (qos, “room”) (from the notion of opening a mine).

See synonyms at таһаар (tahaar).

дьааһыгыттан кинигэлэрин хостоото

мантан элбэх көмүһү хостууллар


салай

Borrowed from a Mongolic language ultimately from Proto-Mongolic *jala- (“to direct”). Compare to Mongolian залах (zalax, “to straighten, correct, direct”) and Buryat [script needed] (zala-).

cog

үлэни салай

салайар үлэ

салайар органнар

(transitive) to direct, to lead, to manage, to supervise

аты салай


сыарҕа

head

сыарҕа • (sıarğa)

sah-noun

сыарҕа • (sıarğa)

From Mongolic. Compare to Mongolian чарга (čarga). Perhaps also related to Khakas соор (soor).


хайыһар

head

хайыһар • (qayıhar)

sah-noun

хайыһар • (qayıhar)

From хайыс (qayıs, “to turn”). Literally, "the turner" or "the turning one".

sah:Хайыһардааһын


ытарҕа

head

ытарҕа • (ıtarğa)

sah-noun

ытарҕа • (ıtarğa)

See Kazakh сырға (syrğa) for a lengthy list of cognates.

көмүс ытарҕа

күн ытарҕата
kün ıtarğata
a sun shower, sunlight in inclement weather
Idiom. Literally, "the sun's [reflective] earring." The English equivalent would be the devil is beating his wife.

сүрэх ытарҕата
süreq ıtarğata
a beloved child
Idiom. Literally, "the heart's earring."


маныыһыт

head

маныыһыт • (manııhıt)

sah-noun

маныыһыт • (manııhıt)

From манаа (manaa, “to guard, to (shep)herd”).


тирээ

From Proto-Turkic *tīre- (“to support”).


кыраныысса

head

кыраныысса • (kıranııssa)

sah-noun

кыраныысса • (kıranııssa)

Borrowed from Russian граница (granica).

See synonyms at кырыы (kırıı).


манаа

харай

to care for, to preserve, to take care of

часовойдар кыраныыссаны маныыллар

сүөһү манаа

(of livestock) to (shep)herd, to tend (a flock, etc.)


эргимтэ

From эргий (ergiy, “to spin, to rotate”). See also эргин (ergin).

тыа эргимтэлээх дойду


атырдьах

head

атырдьах • (atırjaq)

sah-noun

атырдьах • (atırjaq)

From атыр (atır) + -дьах (-jaq), from Proto-Turkic *adïr-. Compare to Khakas азырарға (azırarğa), Northern Altai айыр- (ayïr-), etc.


төгүрүмтэ

head

төгүрүмтэ • (tögürümte)

sah-noun

төгүрүмтэ • (tögürümte)

From төгүрүк (tögürük, “round”). Compare also Mongolian тойрог (tojrog).

төгүрүмтэ иэнэ

төгүрүмтэ суол


төгүрүй

head

төгүрүй • (tögürüy)

sah-verb

төгүрүй • (tögürüy)

to go around (especially by walking), to circumambulate


хоҥор

head

хоҥор • (qoñor)


игиилээ

Denominal verb, from игии (igii, “file”).

быһаҕы игиилээ

(transitive) to file down, to do something with a file


дьэ

дьэ, мин бардым

See synonyms at чэ (ce).

дьэ, тиийдилэр

A: Мунньахха сырыттым.
B: Дьэ?
A: Munnyaqqa sırıttım.
B: Je?
—
A: I went to the meeting.
B: Well?

(in conversation, encourages the other person to keep talking) well?


тоһоҕо

тоһоҕо • (tohoğo)

sah-noun

тоһоҕо • (tohoğo)

тоһоҕону саай


өтүйэ

head

өтүйэ • (ötüye)

sah-noun

өтүйэ • (ötüye)


иил

быаны тоһоҕоҕо иил

(transitive) to hang (something from something else)


ыарыһах

head

ыарыһах • (ıarıhaq)

sah-noun

ыарыһах • (ıarıhaq)


иилиһин

илимҥэ харба иилистибит

(intransitive) to be tangled, to be confused

оҕо ийэтигэр иилистэ түстэ

(intransitive) to hang (from another's neck)


саай

See synonyms at кырбаа (kırbaa).

тоһоҕону саай

охсон саай

ытан саай

этэн саай


иилэ хабан ыл

head

иилэ хабан ыл • (iile qaban ıl)

sah-verb

иилэ хабан ыл • (iile qaban ıl)

From иил (iil, “to hang”) + хабан (qaban, “to catch”) + ыл (ıl, “to take”).

доҕоро эппитин иилэ хабан ылла

(intransitive) (with dat.) to pick up on


сис быата

head

сис быата • (sis bıata)

sah-noun

сис быата • (sis bıata)

From сис (sis, “spine, backbone”) + быа (bıa, “belt”).

Holonym: ыҥыыр (ıñıır, “saddle”)

cross-saddle belt, saddle strap (for a horse)

Russian чересседельник

the page does not currently exist, but is listed under черес- (čeres-) and седло (sedlo)


сис

Inherited from Proto-Turkic *yïĺ. Compare Old Turkic 𐰖𐰃𐱁 (y¹iš /yïš/), Kyrgyz жыш (jış).

sah:Сис (география)

сис быата

cross-saddle belt; part of a horse's harness

(anatomy) spine, especially the lower back


иин

From Proto-Turkic *ēn-, Compare to Tatar ән (än), Turkish inmek.

See synonyms at хайаҕас (qayağas).

киһи иннигэр иини хаһыма, бэйэҥ түһүөҥ

don't dig another hole, as you yourself will fall into it


иин

Perhaps compare ыыт (ııt, “to release”).

ыарыһах олус ииммит


илиһин

ат илистибит

(intransitive) to tire, to become tired or exhausted


иирис

Reciprocal-cooperative form of иир (iir, “to lose one's head”).

доҕордуулар ииристилэр

күөгүлэр быалара иирсибиттэр

(intransitive) to become tangled, confused, obfuscated


им-балай

From им (im, “dawn, dusk”) + балай (balay, “dark”).


илит

атаххын илит

сиэххин илит

тамаххын илит


балай

Borrowed from Mongolian балай (balaj). Although the Mongolian term is not yet listed on this Wiktionary, it is listed on the Mongolian and Russian Wiktionaries (see left) as meaning "blind".


ньүдьү-балай

head

ньүдьү-балай • (nyüjü-balay)

From ньүдьү (nyüjü) + балай (balay, “blind”).

ньүдьү-балай дьон

ньүдьү-балай быһыы

политикаҕа ньүдьү-балай буолуу

ньүдьү-балай тыллаһыы


им-дьим

From им (im, “dawn, dusk”) + дьим (jim).

им-дьим олороллор


сыгынньах

сыгынньах • (sıgınnyaq)


солоҥдо

солоҥдо • (soloñdo)

sah-noun

солоҥдо • (soloñdo)

the Siberian weasel (Mustela siberica) or kolinsky

солоҥдо саҕынньах


куорчах

From Proto-Turkic *kapïrčak (“box, coffin”).


ыскаатар

head

ыскаатар • (ıskaatar)

sah-noun

ыскаатар • (ıskaatar)

Borrowed from Russian скатерть (skatertʹ). Further etymology uncertain.


саҕынньах

head

саҕынньах • (sağınnyaq)

sah-noun

саҕынньах • (sağınnyaq)

From Proto-Turkic. See also саҕа (sağa).

таба саҕынньах

бөрө саҕынньах

саҕынньаҕы кэт


халтаҥ

head

халтаҥ • (qaltañ)

From Mongolic. Compare to Buryat [script needed] (halzaŋ), etc.

солоҥдо түүтэ халтаҥ

халтаҥ хайа


талах

From Proto-Turkic *tal (“Salix spp.”) per the entries at тал. Also compare Russian тальник (talʹnik).


иҥин

иҥин • (iñin)

sah-verb

иҥин • (iñin)

to get caught in (a trap, etc.) to encounter difficulties


көнньүүһүнэ

head

көнньүүһүнэ • (könnyüühüne)

sah-noun

көнньүүһүнэ • (könnyüühüne)

Borrowed from Russian конюшня (konjušnja).

bor+

Авгиевы конюшни

(for livestock, especially horses) stable, stabling


имигэс

See synonyms at сымнаҕас (sımnağas).

имигэс тирии

имигэс талах

See synonyms at сымса (sımsa).


бигэ-таҕа

From бигэ (bige, “strong”) + таҕа (tağa).

See synonyms at бигэ (bige).

бигэ-таҕа остуол


сымна

head

сымна • (sımna)

See synonyms at сымнаҕас (sımnağas).

кини сымна майгыннаах

(colloquial) (literal or figurative) soft, mild


майгы

майгы • (maygı)

sah-noun

майгы • (maygı)

сымнаҕас майгы

куһаҕан майгы

See synonyms at сиэр (sier).

урут оннук майгы баара


оннук

оннук дуо?


оннук

оннук дьыала баара


иҥсэр

head

иҥсэр • (iñser)

sah-verb

иҥсэр • (iñser)

аска иҥсэр

харчыга иҥсэр

See synonyms at баҕар (bağar).

(intransitive) (with dat.) to covet, to be greedy for


интэриэһинэй

Borrowed from Russian интересный (interesnyj).

bor+

интэриэһинэй кинигэ

ити барыта олус интэриэһинэй


ириэһин

(more common)


саҕана

head

саҕана • (sağana)


ириэрии

сааскы ириэрии

ириэрии саҕана

(less common)


иҥ

See synonyms at иэдэс (iedes).


иҥ

сиргэ уу иҥэр

(intransitive) (with dat.) to be absorbed, to leach, to penetrate, to steep


истиҥ

истиҥ • (istiñ)

From Proto-Turkic. Compare to Other turkic *eš-.


ириэр

эти ириэр

аччыгы аһат, тоҥмуту ириэр


үлүй

үлүй • (ülüy)

sah-verb

үлүй • (ülüy)

From Proto-Turkic *üli-, *üĺi- (“to freeze, congeal”). See Turkish üşümek for a reference and for more cognates.

илиим үлүйдэ

атаҕа үлүйбүт


испэктээк

Borrowed from Russian спектакль (spektaklʹ). Related with English spectacle.


холуочуй

(intransitive) to become tipsy (slightly drunk or intoxicated)


истиэнэ

таас истиэнэ

истиэнэ чаһыта


сиэп

сиэп чаһыта

сиэп төлөппүөнэ


хары

head

хары • (qarı)

sah-noun

хары • (qarı)

(by extension) (zootomy) the lower half of the front leg of a quadruped (four-legged animal)


итит

Causative of итий (itiy, “to heat up, to warm up”)

томмут илиитин ититэр

хаарынан хайан дьиэни итит


итинник

кини итинник эппитэ


итинник

итинник кинигэ миэхэ баар


чаһы

head

чаһы • (cahı)

sah-noun

чаһы • (cahı)

сиэп чаһыта

хары чаһыта

остуол чаһыта

sah:Кэм#Чаһы


иһиир

иһииримэ

(intransitive) to whistle (make a whistling sound)

буулдьа иһиирэн ааста

(intransitive) to whistle (move at high speed, thus causing a high-pitched sound)


сааскы

head

сааскы • (saaskı)


итий

чэй иһэн итийдим


итий

итий гын


итир

From Proto-Turkic *ẹsür- (“to become drunk”).

(intransitive) to get drunk, to become intoxicated


итир

(of cattle) a thin layer of fat on the belly


туой

See synonyms at мэлдьи (melji).


итэҕэй

итэҕэй • (iteğey)

sah-verb

итэҕэй • (iteğey)

кини тылын итэҕэйдим

(transitive) (general, religion) to believe (in)

оҥоһун

оҥор (oñor, “to think, to believe”) (colloquial)

кини харчытын миэхэ итэҕэйдэ


иччи

Plato (ancient Greece) and Sri Aurobindo (20th-century India) both held that each living organism contains a "seed" or idea of what it will grow up to express. Because, as we see, this belief is not limited to a particular time or place, it could conceivably explain the semantic shift below, from "spirit" to "embryo".

See synonyms at кут (kut).

уу иччитэ
uu iccite
a water sprite, a water spirit
(what a Russian-speaker might call a водяной or vodyanoy)

иччи w:sah:иччи

ыт иччитин умнубат


испиэскэ

Borrowed from Russian известь (izvestʹ), more specifically from Russian извёстка (izvjóstka).

испиэскэ таас ― ispieske taas ― limestone

sah:испиэскэ


иһэлий

From Proto-Turkic *sīĺč-. Cognate to Shor шижерге, Khakas сізерге (sìzerge), Turkish şişmek, etc.

cog

Shor шижерге

See synonyms at кытар (kıtar).

сирэйэ иһэлийэ

(of people) to swell, to blush, to redden (from cold)


эрэн

See synonyms at итэҕэй (iteğey).

эйиэхэ эрэнэбин

(intransitive) (with dat.) to pin one's hopes on


ыстаа

head

ыстаа • (ıstaa)

sah-verb

ыстаа • (ıstaa)


иэдэт

Causative of иэдэй (iedey, “to endure, to get distracted”).

(transitive) to disturb, to wear down (someone)


кытаанах эттик

head

кытаанах эттик • (kıtaanaq ettik)

sah-noun

кытаанах эттик • (kıtaanaq ettik)


ыйыһын

head

ыйыһын • (ıyıhın)

sah-verb

ыйыһын • (ıyıhın)

ыстаабакка ыйыһын

силгин быһа ыйыһын


чэрэниилэ

Borrowed from Russian чернила (černila).


умнуган

умнуган киһи

умнуган бэрэпиэссэр


хочо

See synonyms at толоон (toloon).


иэдэй

to endure, to experience trouble, to get into trouble

ырыаҕа иэдэйэн эйигин истибэтим

I was distracted by the song (and so) didn't hear you

дьахтарга иэдэй

driven to distraction
driven to distraction

(intransitive) (with dat.) to be carried away or driven to distraction

(dialectal) to fuss, to rush, to hurry up


хоччорхой

See synonyms at кытаанах (kıtaanaq).

хоччорхой киһи


остуолба

телеграф остуолбата

буруо остуолбата

(architecture) column, pillar, pole, post


иччитэх

From иччи (icci) + тэ (te) + суох (suoq). Compare to Buryat эжин (ežin).

иччитэх иһит

иччитэх дьиэ

иччитэх дойду

uninhabited, unoccupied, abandoned, desert(ed), desolate


иэх

From Proto-Turkic *eg- (“to bend”). See Kyrgyz ийүү (iyüü) for cognates.

сыарҕа сынааҕын иэх


киин куорат

sah:киин куорат


киин

From Proto-Turkic *kīn-dik (“navel”). See Kazakh кіндік (kındık) for more cognates.

See synonyms at орто (orto).

мас киинэ

(engineering, geometry) axis (of revolution)


иэҕэй

head

иэҕэй • (ieğey)

sah-verb

иэҕэй • (ieğey)

остуолба иэҕэйбит


кик

Compare to Mongolian [script needed] (kik-).


күн киириитэ

head

күн киириитэ • (kün kiiriite)

sah-noun

күн киириитэ • (kün kiiriite)

From күн (kün, “sun”) + киирии (kiirii, “entry”).


Киин Азия

From киин (kiin, “center”) + Азия (Aziya, “Asia”).

sah:Киин Азия


күн тахсыыта

head

күн тахсыыта • (kün taqsııta)

sah-noun

күн тахсыыта • (kün taqsııta)

From күн (kün, “sun”) + тахсыы (taqsıı, “exit, departure”).


Орто Азия

From орто (orto, “center”) + Азия (Aziya, “Asia”).

sah:Орто Азия


киин баан

sah:киин баан


иэстээ

(transitive) (finance) to loan on credit

to collect, or attempt to collect, the debt so incurred


кыраһыын

head

кыраһыын • (kırahıın)

sah-noun

кыраһыын • (kırahıın)

Borrowed from Russian керосин (kerosin).

кыраһыын лаампата


кирпииччэ

See Azerbaijani kərpic for a long list of cognates.


лаампа

электрическэй лаампа

кыраһыын лаампата

лаампа сырдыга

лаампа тааһа


килэй

From килиэ (kilie) + -й (-y). Compare to Mongolic.

муус үрдэ килэйэр

(intransitive) to shine (of a smooth surface, to reflect light)

остуолга уу килэйбит


оҕуруот

head

оҕуруот • (oğuruot)

sah-noun

оҕуруот • (oğuruot)


оҕуруот аһа

head

оҕуруот аһа • (oğuruot aha)

sah-noun

оҕуруот аһа • (oğuruot aha)

From оҕуруот (oğuruot, “vegetable garden”) + ас (as, “food”).


кистээ

From Proto-Turkic *kiĺčin(e)-. See Azerbaijani kişnəmək for cognates.


кистээ

From Proto-Turkic *kīŕ (“a kind of box”). See Turkish gizlemek for a reference and for cognates.

(transitive) to hide, to conceal, to secret away

кистээһин

kisteehin, the nominal form of both the above verbs


тахсыы

head

тахсыы • (taqsıı)

sah-noun

тахсыы • (taqsıı)


кирээдэ

оҕуруот кирээдэтэ


арыый

head

арыый • (arııy)

арыый буол

to feel better, to feel relief; referring to a patient


бөтөрөҥ

бөтөрөҥ • (bötöröñ)

sah-noun

бөтөрөҥ • (bötöröñ)

бөтөрөҥүнэн түһэр
bötöröñünen tüher
to gallop (a horse)
(literally, to let (the horse) fall with a gallop)


арыыйда

head

арыыйда • (arııyda)

дьиэбэр арыыйда тиийдим


арыычча

арыычча • (arııcca)

арыычча эбэ түс

арыычча сылдьар


комуос

See the discussion at چمچه (both languages).


сылдьыы

сылдьыы • (sıljıı)

sah-noun

сылдьыы • (sıljıı)

оскуолаҕа сылдьыы

сылдьыым үчүгэй


киэһэр

күн киэһэрдэ

(intransitive) to darken, to become evening or twilight


аналлаах

set aside for a particular purpose — dedicated, reserved, etc.

(as a namespace on the Yakut Wikipedia) special


киһитий

билигин арыый киһитийбит

(intransitive, colloquial) to behave decently

See synonyms at үтүөр (ütüör).


анал аат

sah:анал аат


киэп

From Proto-Turkic *kēp (“form, example, image”). Compare Turkish kip (“verbal mood”).

inh

See synonyms at ойуу-бичик (oyuu-bicik).

таҥас киэбэ

See synonyms at дьүһүн (jühün).

киһи киэбэ

туохтуур киэптэрэ


сомоҕо домох

head

сомоҕо домох • (somoğo domoq)

sah-noun

сомоҕо домох • (somoğo domoq)

sah:сомоҕо домох


өҥөтөр

head

өҥөтөр • (öñötör)

өҥөтөр бүгүн кэлээрэй


киэнэ

аҕам киэнэ

киһи киэнигэр баҕарыма

do not desire what belongs to someone (else)


домох

Compare Mongolian домог (domog, “legend, myth, fable”).

m+

домох буол


көхө

head

көхө • (köqö)

sah-noun

көхө • (köqö)


киэн тутун

Literally, "to expend pride [by means of someone or something]".

эйигинэн киэн туттабыт

(intransitive) (with inst.) to be proud of (someone or something)


сомоҕо

head

сомоҕо • (somoğo)

From Proto-Turkic *jum-. Compare to Turkish yumak.

See synonyms at бүтүн (bütün).

сомоҕо көмүс

сомоҕо муус

сомоҕо таас

сомоҕо сыа

сомоҕо коллектив

сомоҕо домох

сомоҕо тыл


ат көлө

ат көлө • (at kölö)

sah-noun

ат көлө • (at kölö)


хаһаайыстыба

head

хаһаайыстыба • (qahaayıstıba)

sah-noun

хаһаайыстыба • (qahaayıstıba)

Borrowed from Russian хозяйство (xozjajstvo).


көҕүй

head

көҕүй • (köğüy)

sah-verb

көҕүй • (köğüy)

From көх (köq, “enthusiasm, initiative”).

(intransitive) to be enthusiastic (about someone else's example)


көлө

head

көлө • (kölö)

sah-noun

көлө • (kölö)

Perhaps compare Yakut көлөһүн (kölöhün, “sweat”), but not Yakut көлөһө (kölöhö, “wheel”).


баҕар

head

баҕар • (bağar)


баҕар

баҕар • (bağar)

sah-verb

баҕар • (bağar)

(transitive) to desire, to strive for, to want


көҕөн

head

көҕөн • (köğön)

sah-noun

көҕөн • (köğön)

Compare to Kyrgyz көгөл (kögöl), Tatar kögön (“drake(dial)”).


сомоҕолоо

head

сомоҕолоо • (somoğoloo)

sah-noun

сомоҕолоо • (somoğoloo)

Deadjectival verb, from сомоҕо (somoğo, “whole, united”).

хаары сомоҕолоо

өйү-санааны сомоҕолоо


көҕүс

head

көҕүс • (köğüs)

From Proto-Turkic *köküŕ (“middle of the back”). Cognate of Uzbek ko‘ks.

inh

көхсүгүн көрдөр

to leave someone (literally, “to show one's back”)

See synonyms at арҕаа (arğaa).


көҕүс

head

көҕүс • (köğüs)

көҕүй көҕүй#Yakut

reciprocal-cooperative form of көҕүй (köğüy, “to imitate”): “to imitate each other”.


оскуола

Borrowed from Russian школа (škola). Cognate with English school and scholar.


көҕөр

көҕөр • (köğör)

sah-noun

көҕөр • (köğör)

ходуһалар көҕөрөллөр

илиибин өлөрбүтүм көҕөрбүт


халтаһа

From харта (qarta), from Proto-Turkic. Other turkic *karta-.

Holonym: харах (qaraq, “eye”)

үөһээ хачтаһа

аллараа халтаһа


тэскилээ

(transitive) to evade, to avoid (someone or something)


тэскилэт

Causative of тэскилээ (teskilee, “to avoid”).

оҕону ардахтан тэскилэт


тыһы бараан

head

тыһы бараан • (tıhı baraan)

sah-noun

тыһы бараан • (tıhı baraan)


тумун

From Proto-Turkic. Compare to Other turkic, Siberian Tatar тубул, etc.

See synonyms at тэскилээ (teskilee).

(transitive) (literal or figurative) to bypass, to avoid


үгэ-хоһоон

From үгэ (üge, “fable, allegory”) + хоһоон (qohoon, “word”).


дойҕох

head

дойҕох • (doyğoq)

sah-noun

дойҕох • (doyğoq)

Дойҕох тэскилээ.
Doyğoq teskilee.
Avoid windy locutions.

Strunk & White, Elements of Style, first published in 1959

лахсый

дойҕохтоо (doyğoqtoo, “to chatter”); Synonym


үгэ-дойҕох

head

үгэ-дойҕох • (üge-doyğoq)

sah-noun

үгэ-дойҕох • (üge-doyğoq)

From үгэ (üge, “fable, allegory”) + дойҕох (doyğoq, “chatter”).


бараан оҕото

head

бараан оҕото • (baraan oğoto)

sah-noun

бараан оҕото • (baraan oğoto)

From бараан (baraan, “sheep”) + оҕо (oğo, “child”).


хой баһа

From хой (qoy, “ram”) + бас (bas, “head”), thus "ram's head". This is doubtless due to the popular image of sheep as being none too bright.

See synonyms at дойҕох (doyğoq).


тыһы

head

тыһы • (tıhı)

sah-noun

тыһы • (tıhı)

From Proto-Turkic *tiĺi. Compare to Turkish dişi.

тыһы бөрө

тыһы хахай

тыһы таба ― tıhı taba ― doe

she-, -ess (indicates the female of certain animals)

тыһы кыл

тыһы талах


боккуоптаах

Ornative of боккуоп (bokkuop, “horseshoe”).

боккуоптаах ат


боккуоптаа

Denominal verb, from боккуоп (bokkuop, “horseshoe”).

аты боккуоптаа


улуй

See the discussion at Turkish ulumak. Also compare English ululate.

бөрөлүү улуй


ыҥыран

head

ыҥыран • (ıñıran)

sah-verb

ыҥыран • (ıñıran)

(intransitive) (of a cow) to moo (without opening the mouth)


боккуоп

Borrowed from Russian подкова (podkova). Other Turkic languages, as well as Mongolian, use a word similar to *taqa.


ыйылаа

head

ыйылаа • (ıyılaa)

sah-verb

ыйылаа • (ıyılaa)

From Common Turkic *yï̄gla-. See Southern Altai ыйлаар (ïylaar, “to cry”) for more cognates.

cog

ыт ыйылаата

буулдьалар ыйылыыллар

to whistle (make a high-pitched noise due to rapid movement)


маҥыраа

head

маҥыраа • (mañıraa)

sah-verb

маҥыраа • (mañıraa)

Onomatopoeia, from Proto-Turkic *böŋre-. Compare Kyrgyz мөөрөө (mööröö, “to moo”).

(intransitive) (of a cow) to moo, to low


арҕас

head

арҕас • (arğas)

sah-noun

арҕас • (arğas)

See the discussion at Bashkir үркәс (ürkəs).

арҕаһыгар баастаах ат ыҥыырын уурдарбат

a horse with an abrasion on the withers does not allow the saddle

(anatomy, zootomy) nape, (of a horse) withers


баастаах

(by extension) one grieving, one with a wounded heart


бөкчөгөр

head

бөкчөгөр • (bökcögör)

sah-noun

бөкчөгөр • (bökcögör)

бөкчөгөр киһи ― bökcögör kihi ― hunchback

тэбиэн бөкчөгөрө

(anatomy, zootomy) hump (of a person or a camel)


көлүй

head

көлүй • (kölüy)

sah-verb

көлүй • (kölüy)

аты көлүй

(agriculture) (of livestock) to harness, to yoke


көннөр

head

көннөр • (könnör)

sah-verb

көннөр • (könnör)

Causative of көн (kön, “to straighten”).

маһы көннөр

алҕаһы көннөр


көҥөс

head

көҥөс • (köñös)

From көҥөө (köñöö, “to jealously guard, to protect”).


көҥөө

көҥөө • (köñöö)

sah-verb

көҥөө • (köñöö)

Most likely related to Proto-Turkic *güni (“envy, jealousy”), probably a verb *günü- (“to be jealous, to envy”).

чыычаах оҕотун көҥүүр

See synonyms at манаа (manaa).

(intransitive) (with abl.) to jealously guard, to protect


дьаабы

head

дьаабы • (jaabı)


дьаабы

дьаабы • (jaabı)

sah-noun

дьаабы • (jaabı)

barrenness, childlessness, life without procreation


көппөх

head

көппөх • (köppöq)

sah-noun

көппөх • (köppöq)

From early *kökpek. Cognate with Dolgan көппөк.

cog

Dolgan көппөк


туруор

кинигэлэри долбуурга туруор

боппуруоһу дьүүлгэ туруор

(communication) to put, to propose, to nominate


лыах

head

лыах • (lıaq)

sah-noun

лыах • (lıaq)


ордуу

From Proto-Turkic *ordu. Related with Yakut орто (orto, “middle”) and English horde.

See synonyms at хайаҕас (qayağas).


муох

тыа муоҕа


чыычаах

head

чыычаах • (cııcaaq)

sah-noun

чыычаах • (cııcaaq)

Compare to Kyrgyz чымчык (cımcık), Tatar чыпчык (çıpçıq), Mongolian [script needed] (čečige), etc.

cog

Tatar чыпчык (çıpçıq)

чыычаах уйата


көтүмэх

head

көтүмэх • (kötümeq)

көтүмэх үлэ

көтүмэх киһи


көрүҥэ

көрүҥэ • (körüñe)

sah-noun

көрүҥэ • (körüñe)

саҥа көрүҥэ


боппуруос

боппуруос баар дуо?

ити боппуруос быһаарыллыбыта өр буолла


көтөллөө

head

көтөллөө • (kötöllöö)

sah-verb

көтөллөө • (kötöllöö)

Denominal verb, from көтөр (kötör, “bird”), from the notion of causing animals to flock together.

(transitive) to hitch (two or more animals together)


көһүй

head

көһүй • (köhüy)

sah-verb

көһүй • (köhüy)

көхсүм көһүйдэ

(intransitive) to become numb, to go numb


дьүүл

head

дьүүл • (jüül)

sah-noun

дьүүл • (jüül)

Compare to юл (yul), from юл (jul), genitive of Russian юла (jula).


көмүскэс

head

көмүскэс • (kömüskes)

From көмүскээ (kömüskee, “to defend, to protect”).


көмүскэс

көмүскэс • (kömüskes)


көмүскэс

көмүскэс • (kömüskes)

kömüskes (romanization)
көмүскээ . (canonical)
kömüskee (romanization)

(transitive) to defend (together with one or more people), to protect, to stand up for


көрүнньүк

көрүнньүк • (körünnyük)

көрүнньүк үлэ

көрүнньүк үлэһит


алҕас

алҕас • (alğas)

алҕас санаа


алҕас

алҕас • (alğas)

алҕас кэлбиппин


алҕас

алҕас • (alğas)

тылга тииһэр киһи алҕаһын үксэтэр
tılga tiiher kihi alğahın ükseter
whoever asks for an argument multiplies his mistake
(proverb)


көрүс

көрүс • (körüs)

sah-verb

көрүс • (körüs)

Reciprocal-cooperative form of көр (kör, “to see”).

оҕону көрүс

to see through, or weather, difficulties together


көрсүө

head

көрсүө • (körsüö)

көрсүө оҕо


көрдөс

көрдөс • (kördös)

sah-noun

көрдөс • (kördös)

Reflexive form of көрдөө (kördöö, “to seek”).


көрдөс

head

көрдөс • (kördös)

sah-verb

көрдөс • (kördös)

үлэҕэ көрдөс


баабыска

head

баабыска • (baabıska)

sah-noun

баабыска • (baabıska)

Borrowed from Russian бабушка (babuška).

(colloquial, but respectful) grandma, granny


көтүт

head

көтүт • (kötüt)

sah-verb

көтүт • (kötüt)

to flush (startle one or more birds so that they fly away)

күнү көтүт

to skip (to not bother to do something, to ignore, to waste)

See synonyms at ыс (ıs).

быылы көтүт

to raise (cause to scatter through the air)


көстүүм

head

көстүүм • (köstüüm)

sah-noun

көстүүм • (köstüüm)

Borrowed from Russian костюм (kostjum), itself related with English costume.


көстүрүүҥкэ

head

көстүрүүҥкэ • (köstürüüñke)

sah-noun

көстүрүүҥкэ • (köstürüüñke)

Borrowed from Russian кастрюля (kastrjulja). Distantly related with English casserole.


көтөх

head

көтөх • (kötöq)

See synonyms at синньигэс (sinnyiges).

көтөх сүөһү

көтөх киһи


көтөх

көтөх • (kötöq)

sah-noun

көтөх • (kötöq)

көтөх мас

көтөх оҕото


көтөх

head

көтөх • (kötöq)

sah-verb

көтөх • (kötöq)

From Proto-Turkic *köt- (“to rise, to raise; high, elevated”)

inh

сүргэҕин көтөх

(transitive) (literal or figurative) to lift

See synonyms at тас (tas).

(by extension, from taking into one's arms) (obstetrics) to midwife


көннөрү

head

көннөрү • (könnörü)

From көннөр (könnör, “to straighten, to correct”).

көннөрү туруор

көннөрү тарт

... көннөрү этэбин

көннөрү киһи


көтүр

көтүр • (kötür)

sah-verb

көтүр • (kötür)

See synonyms at өһүл (öhül).

дьиэни көтүр

(transitive) to break (down), to disassemble

See synonyms at кыай (kıay).


кубаҕай

head

кубаҕай • (kubağay)

кубаҕай сирэй


кынчаал

кынчаал • (kıncaal)

sah-noun

кынчаал • (kıncaal)

Related with Russian кинжал (kinžal), but the direction of borrowing is unclear.

кынчаал биитэ


ытырт

head

ытырт • (ıtırt)

sah-verb

ытырт • (ıtırt)


куйа

See synonyms at кыра (kıra).

куйа аһылык

a very small (or bite-size) portion of food


мээрик

See synonyms at мэлдьи (melji).

утуйар мээрик буолла


кирис

Cognate with Azerbaijani kiriş, Southern Altai кириш (kiriš), Turkish kiriş.

See synonyms at быа (bıa).

a twisted leather rope or belt (for tying luggage)


куоҕас

head

куоҕас • (kuoğas)

sah-noun

куоҕас • (kuoğas)


куоластаа

Denominal verb, from куолас (kuolas) (both senses).


кулууп

тыа кулууба

футбольнай кулууп


эйэлээх

эйэлээх политика

эйэлээх дойдулар

эйэлээх тылтан сүбэ наадалаах

(idiom) of all the friendly words, advice is (most) needed


туттар

хам туттар


куорма

оҥочо куормата


таҥалай

head

таҥалай • (tañalay)

sah-noun

таҥалай • (tañalay)

From Mongolic. Compare to Kyrgyz таңдай (taŋday), Southern Altai таҥдай (taŋday), etc.


туустаах

туустаах балык

туустаах буордаах сир


куоталас

Reciprocal-cooperative form of куоталаа (kuotalaa, “to outrun, to leave behind”).

(transitive) (sports) to compete in a race

үлэҕэ куоталас


сүбэ

head

сүбэ • (sübe)

sah-noun

сүбэ • (sübe)

үтүө сүбэ

эйэлээх тылтан субэ наадалаах

сүбэ куолас

сүбэни булуохха наада

it is necessary to find a way (to deal with the situation)


буордаах

хара буордаах сир

буордаах эт

буордаах уу

black water (idiom referring to an autumn flood)


саахардаах

саахардаах сүбүөкүлэ ― saaqardaaq sübüöküle ― a sugary beet

саахардаах веществолар

саахардаах чэй


мэник

There may or may not be any connection with English manic (Russian маниакальный (maniakalʹnyj)).

m+

маниакальный

мэник уол

See synonyms at акаары (akaarı).


мэник

маниакальный

далай мэник далаҕа


мэник

маниакальный

See synonyms at мэлдьи (melji).

ытырдар мэник буоллум

Expresses doing something constantly (compare English like crazy or like a fool).


сүбүөкүлэ

head

сүбүөкүлэ • (sübüöküle)

sah-noun

сүбүөкүлэ • (sübüöküle)


куртуйах

sah:куртуйах


хабдьы

head

хабдьы • (qabjı)

sah-noun

хабдьы • (qabjı)

willow ptarmigan (Lagopus lagopus), also called the willow grouse


куорсун

From Proto-Mongolic *gaxursun (“stubble, chaff, shaft of a feather”), see Mongolian гуурс (guurs, “tube, quill”). Cognate with Bashkir ҡауырһын (qawırhın, “feather”), Kazakh қауырсын (qauyrsyn, “feather”), and Kyrgyz куурсун (kuursun, “stem of feather”).

cog

көтөр куорсуна


кучуй

кучуйан илт

(transitive) to allure, to decoy, to entice, to lure


куучча

See synonyms at отой (otoy).

(dialectal) completely, perfectly, quite, totally


куолас

бурдук куолаһа


куолас

Borrowed from Russian голос (golos). Maybe from mongolic
 *хоолой ( « горло, голос » ) .

сүбэ куолас

дьон куолаһын иһит

to listen to the voice of the people (the vox populi)

куоластаа

kuolastaa, denominal verb, from both etymologies


куруук

See synonyms at мэлдьи (melji).

"Куруук бэлэммин!"
"Kuruuk belemmin!"
"Always ready!"
(the motto of pioneers everywhere)


курулаа

оту курулаа

(transitive) to fatten up cattle for one or more additional years


уһун кутурук

sah:уһун кутурук


долборук

From Mongolic. Compare to Yakut долбуур (dolbuur).

sah:Долборук (тыл)


күкүр

head

күкүр • (kükür)

sah-noun

күкүр • (kükür)


күкүр

head

күкүр • (kükür)

sah-noun

күкүр • (kükür)

күкүр-күкүр аал

The sound of grinding, scraping, or rubbing, for example with a thick file.


курас

курас амтан

See synonyms at дьадаҥы (jadañı).

курас ас


минньигэс

(more generally) tasty, having a pleasant taste or smell


битий

From Proto-Turkic *büdi- (“to dance”). See Tatar биергә (biyergä) for more cognates.


күлүүк

head

күлүүк • (külüük)

күтүр дьахтар күлүүк


көлүүр

көлүүр • (kölüür)

sah-noun

көлүүр • (kölüür)

көлүүр ата

көлүүр оҕуһа


оҥоһуу

head

оҥоһуу • (oñohuu)

sah-noun

оҥоһуу • (oñohuu)

оҥоһуу тараах

(manufacturing) product (especially handmade)


күлүү

head

күлүү • (külüü)

sah-noun

күлүү • (külüü)

күлүүгэ бар
külüüge bar
to become a laughing-stock
(literally, "to go to mockery")

күлүү гын


күн ортото

head

күн ортото • (kün ortoto)

sah-noun

күн ортото • (kün ortoto)

From күн (kün, “day”) + орто (orto, “middle”).


күн-ый

head

күн-ый • (kün-ıy)

sah-noun

күн-ый • (kün-ıy)

From күн (kün, “sun”) + ый (ıy, “moon”).


күлүм гын

head

күлүм гын • (külüm gın)

sah-verb

күлүм гын • (külüm gın)

From күлүм (külüm, “sparkle”) + гын (gın, “to do”).

(intransitive) to flare up, to catch fire, to ignite


күлүм гын

head

күлүм гын • (külüm gın)

sah-verb

күлүм гын • (külüm gın)

From күлүм (külüm, “smile”) + гын (gın, “to do”).


күлүм

head

күлүм • (külüm)

sah-noun

күлүм • (külüm)

See synonyms at сардаҥа (sardaña).

көмүс күлүмэ

күн күлүмэ


күлүм

head

күлүм • (külüm)

sah-noun

күлүм • (külüm)


сомуок

Borrowed from Russian замок (zamok). Doublet of замок (zamok).

ис сомуок

тас сомуок


күөнэх

head

күөнэх • (küöneq)

sah-noun

күөнэх • (küöneq)

күөнэххэ сүгэлэммиккэ дылы
küöneqqe sügelemmikke dılı
like taking an axe to a minnow
(compare the Russian saying "like shooting sparrow with a cannon",
or the English saying "like cracking a nut with a sledgehammer")


күтүр

head

күтүр • (kütür)

For the sense of "demon", compare кут (kut, “soul”).

See synonyms at көҥөс (köñös).

See synonyms at суос (suos).

күтүр кыыл

күтүр күүс

күтүр дьиэ


күтүр

күтүр • (kütür)

sah-noun

күтүр • (kütür)

See synonyms at абааһы (abaahı).

(dialectal) a bad-tempered or ill-tempered person


күлүмэх

head

күлүмэх • (külümeq)

күлүмэх күүс

күлүмэх көлүүр

(idiom) the indiscriminate (use of) the harness (i.e. to work one's animals)

(by extension, from fire's inherent uncontrollability) disorderly, disorganized

кини оҥоһуута күлүмэх буолар

(because sparks are ephemeral) (dialectal) short-lived


буортулаах

Ornative of буорту (buortu, “harm, damage”).

доруобуйаҕа буортулаах


күөрэй

күөрэй • (küörey)

sah-verb

күөрэй • (küörey)

балык күөрэйэр

саҥа боппуруос күөрэйдэ

(intransitive) (literal or figurative) to rise


күүлэ

head

күүлэ • (küüle)

sah-noun

күүлэ • (küüle)

Listed at Chuvash кил (kil) as being from Proto-Turkic *kül and cognate with this word. However, the Proto-Turkic entry is listed as meaning "ash" (→ Yakut күл (kül)). There may have been a PT homonym not yet listed on Wiktionary.

дьиэ күүлэтэ


хааччах

From хаай (qaay, “to drive, to enclose”).

See synonyms at мэһэй (mehey).


күрт

head

күрт • (kürt)

sah-verb

күрт • (kürt)

хаарда күртэр


эккирээ

Ultimately from Proto-Turkic *sēk- (“to jump”). See Bashkir һикереү (hikerew, “to jump”) for a reference and more cognates.

See synonyms at ой (oy).

(intransitive) to jump up and down, to bounce


мэччирэҥ

head

мэччирэҥ • (meccireñ)

sah-noun

мэччирэҥ • (meccireñ)

Possibly from a Mongolic source, cf. Mongolian бэлчээр (belčeer).

sah:мэччирэҥ


күрүө

head

күрүө • (kürüö)

sah-noun

күрүө • (kürüö)

From Mongolic. Compare to Tuvan хүрээ (xüree, “monastery”), Chagatai [script needed] (küren, “heap”), Kumyk гюрен (güren, “small fence”), Uyghur küryen (“place”), etc.

cog

See synonyms at хааччах (qaaccaq).

сүөһүнү күрүөҕэ хаай

(for livestock, by synecdoche) corral, pen


от күөҕэ

head

от күөҕэ • (ot küöğe)

From от (ot, “grass”) + күөх (küöq, “green”).


күрдьэх

күрдьэх • (kürjeq)

sah-noun

күрдьэх • (kürjeq)

From күрт (kürt, “to rake, to shovel”). See Bashkir көрәк (körək, “spade, shovel”) for more cognates.


түүнүк

head

түүнүк • (tüünük)

sah-noun

түүнүк • (tüünük)


күрээ

head

күрээ • (küree)

sah-verb

күрээ • (küree)

түрмэттэн күрээ

үлэттэн күрээ

күрээн сырыт

(intransitive) (with abl.) to run away (from), to escape (from)


хаайыы

head

хаайыы • (qaayıı)

sah-noun

хаайыы • (qaayıı)

From хаай (qaay, “to constrain, to enclose”).

See synonyms at мэһэй (mehey).

хаайыы олоҕо


күрээтинньик

head

күрээтинньик • (küreetinnyik)

sah-noun

күрээтинньик • (küreetinnyik)

Borrowed from Russian курятник (kurjatnik).


түүнүктээх

head

түүнүктээх • (tüünükteeq)

түүнүктээх арыы ― tüünükteeq arıı ― moldy oil

түүнүктээх түрмэ


күүр

күүр • (küür)

sah-verb

күүр • (küür)

See also Yakut күүс (küüs, “power, force”).

баттаҕа күүрдэ

(intransitive) to rise, (of hair) to stand on end


күүт

head

күүт • (küüt)

sah-verb

күүт • (küüt)

From Proto-Turkic *kǖd- (“to wait; to attend; to respect; to graze”). See Turkish gütmek for a reference and more cognates.

inh

(transitive) to wait for, to await, to expect


түрмэ

head

түрмэ • (türme)

sah-noun

түрмэ • (türme)

Borrowed from Russian тюрьма (tjurʹma), itself possibly from an older Turkic source (see the Russian entry for more).

түүнүктээх түрмэ

a musty prison (a common epithet for prison itself, cf. Eng. "the hole")

түрмэ хаайыыта

түрмэ хоһо


күүппэлээ

head

күүппэлээ • (küüppelee)

sah-verb

күүппэлээ • (küüppelee)

See synonyms at күүт (küüt).

күүппэлээн баран барда


умнас

See synonyms at тутаах (tutaaq).


кыах

head

кыах • (kıaq)

sah-noun

кыах • (kıaq)

From кыай (kıay, “to be able, to master”).

See synonyms at күүс (küüs).

кини кыаҕа бэрт


кыа уга

head

кыа уга • (kıa uga)

sah-noun

кыа уга • (kıa uga)

From кыа (kıa, “tinder, kindling”) + ук (uk, “bush”).


ук

From Proto-Turkic. Compare to Other turkic *sïp.

See synonyms at тутаах (tutaaq).

быһах уга


ук

From older *huk-, from Proto-Turkic *sok- (“to pierce, stick into”). Cognate with Turkish sok-.


кыбаас

head

кыбаас • (kıbaas)

sah-noun

кыбаас • (kıbaas)


кылар

head

кылар • (kılar)


кыҥкынаа

кыҥкынаа • (kıñkınaa)

sah-verb

кыҥкынаа • (kıñkınaa)

чуораан кыҥкынаата

(intransitive) to clank, to clink, to clatter


сарыы кынат

head

сарыы кынат • (sarıı kınat)

sah-noun

сарыы кынат • (sarıı kınat)


кырбас

head

кырбас • (kırbas)

sah-noun

кырбас • (kırbas)

From кырбаа (kırbaa, “to chop”). The word кырбас can be the noun form (listed below) of this verb, or the reciprocal-cooperative form of this verb.

кырбас эт


кылгаа

head

кылгаа • (kılgaa)

sah-verb

кылгаа • (kılgaa)


кырбаа

head

кырбаа • (kırbaa)

sah-verb

кырбаа • (kırbaa)

эти кырбаз

(transitive) to chop into pieces, to crumble

оҕону кырбаама


кырса

head

кырса • (kırsa)

sah-noun

кырса • (kırsa)

From Proto-Turkic or Mongolic. Compare to Kyrgyz карсак (karsak), etc.

Arctic fox, polar fox (Vulpes lagopus, formerly Alopex lagopus)


сарыы

head

сарыы • (sarıı)

sah-noun

сарыы • (sarıı)

From Proto-Turkic. Other Turkic *čarïq or *šarïq.

сарыы сон

(by extension) any thin skin or membrane


кыйаар

head

кыйаар • (kıyaar)

кыйаар дойдуга барбыт


кыйаар

кыйаар • (kıyaar)

Кыйаар мохсоҕоллоро

(mathematics, philosophy, time) eternity