чуораан

From чуор (cuor) + -аан (-aan). From Mongolic. Compare to Mongolian чор (čor), etc.


хайҕаа

head

хайҕаа • (qayğaa)

sah-verb

хайҕаа • (qayğaa)

From Mongolic. Compare to Other Other turkic *kayka-.

кинини бары хайгыыллар

(transitive) to praise, to approve, to encourage


устата

Originally the possessive of уста (usta, “length”), which it can still mean. It does not take the dative ending, but functions as a true postposition. This in turn means that the noun it modifies does not need a different case ending.

сайын устата

хас да хонук устата

сүүрбэ сыл устата

for, throughout (a given length of time)

үлэлээбитин устата куруутун хайҕанара


хардааччы

head

хардааччы • (qardaaccı)

sah-noun

хардааччы • (qardaaccı)

sah:хардааччы


сыһыы

head

сыһыы • (sıhıı)

sah-noun

сыһыы • (sıhıı)

See synonyms at мэччирэҥ (meccireñ).

киэҥ сыһыы

уу ылар сыһыыта ― uu ılar sıhııta ― floodplain

(agriculture) field, glade, meadow, plain


кытыйа

head

кытыйа • (kıtıya)

sah-noun

кытыйа • (kıtıya)

кытыйа кыырда, хамыйах хардааччыта
kıtıya kıırda, qamıyaq qardaaccıta
a hawk to bowls, a falcon to spoons
(proverb, said of a lazy glutton)


кытар

head

кытар • (kıtar)

sah-verb

кытар • (kıtar)

кытарбыт тимир

(of certain living beings, or certain metals) to heat up


кырынаас

head

кырынаас • (kırınaas)

sah-noun

кырынаас • (kırınaas)

Derived from Russian горностай (gornostaj). There may or may not be any connection with English ermine (at the very least it would require an m/n alternation on either the Germanic side or the Slavic side).

кырынаас бэргэһэ ― kırınaas bergehe ― an ermine cap

sah:кырынаас


кытыл

head

кытыл • (kıtıl)

sah-noun

кытыл • (kıtıl)

(of another body of water) bank, edge, shore


кыстаа

head

кыстаа • (kıstaa)

sah-verb

кыстаа • (kıstaa)

Denominal verb, from кыс (kıs, “to cut (esp. firewood)”), doubtless influenced by the below entry.

маһы кыстаа


кыстаа

head

кыстаа • (kıstaa)

sah-verb

кыстаа • (kıstaa)

Denominal verb, from кыс (kıs, “winter”).

(intransitive) to winter (spend the winter somewhere)


кыһа

head

кыһа • (kıha)

sah-noun

кыһа • (kıha)

From Mongolic. Compare to Southern Altai кыза (kïza).

кинигэ кыһата

үөрэх кыһата

house of learning, educational institution

(figurative) house (building dedicated to a particular purpose)


кэбирээ

From кэбирэх (kebireq, “fragile, brittle”).

(intransitive) to become fragile or brittle


кэбиһилин

Passive of кэбис (kebis, “to throw (away)”).

(intransitive) to be thrown away or abandoned


кэбирэт

(literal or figurative) to weaken or destabilize


кыыллый

head

кыыллый • (kııllıy)

sah-verb

кыыллый • (kııllıy)

кыыллыйбыт табалар

кыыллыйбыт өстөөх

(colloquial) to wander, to become a vagabond or tramp


өһүө

head

өһүө • (öhüö)

sah-noun

өһүө • (öhüö)

From Proto-Turkic. Compare to Bashkir үҙәк (üźək).


кэдэй

өһүө ортотүнан кэдэйбит

(by extension, compare English bend) to flinch, to retreat


кыһан

head

кыһан • (kıhan)

sah-verb

кыһан • (kıhan)

Reflexive of кыһай (kıhay). Literally, "to drive oneself (toward something)", hence the use of the dative case.

See synonyms at баҕар (bağar).

(intransitive) (with dat.) to strive (for)

таҥаска кыһаналлар

(intransitive, colloquial) (with dat.) to need, to have a need (for)


кэбирэх

From Proto-Turkic. Compare to Shor кебрек, etc.

кэбирэх сиидэс

See synonyms at мөлтөх (möltöq).)


сиидэс

Borrowed from Russian ситец (sitec), ultimately related with English chintz.


ыалдьар

head

ыалдьар • (ıaljar)

ыалдьар илии


ыалдьар

ыалдьар • (ıaljar)

sah-noun

ыалдьар • (ıaljar)

төбөм ыалдьара улаатта


кыһый

head

кыһый • (kıhıy)

sah-noun

кыһый • (kıhıy)

From Proto-Turkic *kạĺčï- (“to scrape”).

кири кыһый

ыалдьар сирэ кыһыйар

кыһыйыах иһин

(set phrase) to one's annoyance, to one's chagrin

кыһыйыах иһин, кыра да тыы суох буолла
kıhıyıaq ihin, kıra da tıı suoq buolla
to (the speaker's) chagrin, there is not even a small branch
("branch" means a boat or skiff)

(figurative) to be irritated, to be annoyed


хаптаҕас

head

хаптаҕас • (qaptağas)

sah-noun

хаптаҕас • (qaptağas)

From хапта (qapta) + -ҕас (-ğas). From хабын (qabın) < хап (qap) + ын (ın) < from Proto-Turkic *kap-.

currant (Ribes spp.), especially the red currant (Ribes rubrum)

sah:Хаптаҕас (сэппэрээк)


кыһыллыҥы

head

кыһыллыҥы • (kıhıllıñı)

кыһыллыҥы өҥнөөх

kıhıllıñı öñnööq


хамыйах

хамыйах • (qamıyaq)

sah-noun

хамыйах • (qamıyaq)

From хамый (qamıy) + -ах (-aq). From хам (qam) + -ый (-ıy). From Proto-Turkic. Cognate to Kazakh қамау (qamau), Buryat [script needed] (kama-), Mongolian [script needed] (kamu-).

a large wooden spoon, made of birch or larch


кэкэ-бука

sah:кэкэ-бука


кэлим

See synonyms at бүтүн (bütün).

улахан кэлим муус


кэлтэй

(intransitive) to be or become asymmetrical


ыйааһын

head

ыйааһын • (ıyaahın)

sah-noun

ыйааһын • (ıyaahın)

(by extension) scale (measuring instrument), weight (amount someone or something weighs)


кэмнээ

Denominal verb, from кэм (kem, “measure”).

хардыылаан кэмнээ


кэлтэгэй

From кэлтэй (keltey, “to be or become asymmetrical”).

ыйааһын кэлтэгэй

the weight is different / the scale is inaccurate

different (not the same, or different from the norm), inaccurate

кэлтэгэй быһаарыы

кини оҥорбута барыта кэлтэгэй


кээмэйдээ

кэрдиэҥ иннинэ кээмэйдээ, туттуоҥ иннинэ толкуйдаа
kerdieñ innine keemeydee, tuttuoñ innine tolkuydaa
measure before you chop, think before you build
(proverb — measure seven times, cut once)


кэҥсэй

head

кэҥсэй • (keñsey)

sah-verb

кэҥсэй • (keñsey)

(intransitive) to feel bitterness in the mouth from thirst

үүт кэҥсэйбит

(intransitive) (of food) to burn, scald (one's mouth)


кэмсин

From Proto-Turkic. Other turkic *kemirin-, also cognate to Northern Altai кемзин- (kemzin-).

кэлбиппин кэмеинэбин


кэнэҕэс

head

кэнэҕэс • (keneğes)

кэнэҕэс өйдүөҥ

кэнэҕэһин-кэнэҕэс

in the distant future / in the far future

кэмниэ-кэнэҕэс

in the distant future / after a long time


кэмчи

See synonyms at дьадаҥы (jadañı).

кэмчи аһылык


кэмчи

үп кэмчитэ


инники өттүгэр

инники өттүгэр • (inniki öttüger)

инники өттүгэр итинник гыммат буол


кэннигэр

From кэнники (kenniki, “last, later”). See also кэннэ (kenne).

See synonyms at хойут (qoyut).

кинилэр кэннилэригэр

эбиэт кэннигэр

See synonyms at иһин (ihin).

бу кэннигэр


анараа дойду

(religion) the other world, the afterlife


өттүгэр

өттүгэр • (öttüger)

киэһэ өттүгэр

кэлэр өттүгэр

in the future (literally, in (what) is coming)

урукку өттүгэр

ол кэлин өттүгэр

сүүс сыл анараа өттүгэр

Expresses a temporal relationship, and can sometimes be translated as in.


дьарык

дьарык • (jarık)

sah-noun

дьарык • (jarık)

күн дьарыга


кэнсэлээрийэ

Borrowed from Russian канцелярия (kanceljarija), and related with English chancellery.

bor+

кэнсэлээрийэ үлэһитэ


дьарыктаах

head

дьарыктаах • (jarıktaaq)

Ornative of дьарык (jarık, “job, occupation, work”).

үгүс дьарыктаах үлэ


кэскил

See also кэс (kes). Compare to Other Turkic *kes.

үлэ кэскилэ


кэрбээ

кутуйах быаны быһа кэрбээтэ

to gnaw (to bite something persistently)


кэпсэтии

Gerund of кэпсэт (kepset, “to converse”).

кэпсэтии бүттэ


кэрбээччи

From кэрбээ (kerbee), literally "the gnawer". A possible calque of Russian грызун (gryzun) and/or English rodent.

sah:Кэрбээччилэр аймахтара


инники

From Proto-Turkic *ēn-. Compare to Turkish inmek. See also иин (iin).

инники кэккэ

инники кирбии


инники

инники түс


кэнэн

Ultimately a derivation of Proto-Turkic *keŋe- (“easy, convenient; shallow”).

inh

See synonyms at акаары (akaarı).


кэнэн

оҕо кэнэнэ ― oğo kenene ― a child's naïveté


анараа

Ultimately from Proto-Turkic *ol. Cognate to Northern Altai анаар (anaar). See Also ол (ol, “that”).

анараа киһи


анараа

анарааттан

... анараа өттүгэр

(1) on the other side of ... (2) (by extension) ... ago


кэтэс

See synonyms at күүт (küüt).

(transitive) to wait for, to expect, to anticipate


лааппы

head

лааппы • (laappı)

sah-noun

лааппы • (laappı)


лаахтаах

Ornative of лаах (laaq, “lacquer, varnish”).

лаахтаах муоста

лаахтаах түүппүлэ


эппиэтинэс

эппиэтинэһи үрдэтии


түүппүлэ

head

түүппүлэ • (tüüppüle)

sah-noun

түүппүлэ • (tüüppüle)

(footwear) a shoe, especially a slipper or sandal


уулусса

уулусса хаһыата


кэпсэт

Causative of кэпсээ (kepsee), the idea being that in a conversation, people "make" each other talk.

кими кытта кэпсэттиҥ?

сахалыы кэпсэтэллэр

киһи кэпсэтэн билсэр

people get to know each other by talking

сарсын көрсөргө кэпсэттибит


кырааскалаа

head

кырааскалаа • (kıraaskalaa)

sah-verb

кырааскалаа • (kıraaskalaa)

Ornative of кырааска (kıraaska, “paint”).

кырааскалаан кэпсээ

(transitive) (by extension) to embellish (a story)


лаах

Borrowed from Russian лак (lak), and cognate with English lacquer.


кырааска

head

кырааска • (kıraaska)

sah-noun

кырааска • (kıraaska)


муоста

Borrowed from Russian мост (most, “bridge”).

bor+

өрүһү туоруур муоста

муоста кырааската

муостаны кырааскалаа


туораа

From Proto-Turkic *togru. Compare to Other turkic , example to Azerbaijani doğru, etc.

суолтан туораа

(intransitive) (with abl.) to turn (away from)

See synonyms at тэскилээ (teskilee).

эппиэтинэстэн туораа

(intransitive) (with abl.) to avoid, to evade

уулуссаны туораа

өрүһү туораа

(transitive) (with acc.) to cross, to span


лахсыс

head

лахсыс • (laqsıs)

sah-verb

лахсыс • (laqsıs)

Reciprocal-cooperative form of лахсый (laqsıy, “to chatter”).

түүнү быһа лахсыстылар


уурат

Causative of уурай (uuray, “to stop, to cease, to end”).

үлэни уурат

кэпсэтиини уурат

үлэттэн уурат

to stop (someone) from working, to release (someone) from work

(transitive) (with abl.) to stop or release (someone from doing something)


лахсый

head

лахсый • (laqsıy)

sah-verb

лахсый • (laqsıy)

бары киһи салгыар диэри лахсыйда

he chattered so much that everybody was bored

лахсыиаргын уурат

(intransitive) to chatter, to say nonsense


атаахтат

Causative of атаахтаа (ataaqtaa, “to act like a brat”).

(transitive) to pamper, to spoil (a child or pet)

(transitive) (more broadly) to indulge, to pander to


атаах

Compare ахтаах (aqtaaq, “spoiled (of food)”). Perhaps also note Mongolian атаа (ataa, “envy, resentment”).

m+

атаах оҕо

(of children or pets) spoiled, capricious, pampered


атаахтаа

Denominal verb, from атаах (ataaq, “spoiled, capricious”).

оҕо ийэтигэр атаахтыыр


соҕус

head

соҕус • (soğus)


уурай

From Proto-Turkic *obura- (“to wear out, decay; to cease, stop”).

inh

See synonyms at бүт (büt).

самыыр уурайда

оонньоон уурай

(intransitive) to stop, to cease, to end, to conclude


маадьай

head

маадьай • (maajay)

sah-verb

маадьай • (maajay)

to be or become bow-legged or bandy-legged


лиэксийэ

Borrowed from Russian лекция (lekcija). Cognate with English lecture and lesson.


маадьаҕар

head

маадьаҕар • (maajağar)

Маадьаҕар соҕус ...
Maajağar soğus ...
[He was] rather bow-legged ...
(source — an olonkho, specifically the Күл-күл Бөҕө оҕонньор Силирикээн эмээхсин икки олоҥхо)


лэппиэскэ

Borrowed from Russian лепёшка (lepjóška).

bor+

sah:Көбүөрдээх лэппиэскэ


хайах

sah:Хайах (үрүҥ ас)


көбүөр

head

көбүөр • (köbüör)

sah-noun

көбүөр • (köbüör)

From Proto-Turkic. Compare to Tatar күпшәк (küpşäk), etc.


көбүөр

head

көбүөр • (köbüör)

sah-noun

көбүөр • (köbüör)

Borrowed from Russian ковёр (kovjór), itself possibly from Proto-Turkic *köbüŕ.


уорҕа

head

уорҕа • (uorğa)

sah-noun

уорҕа • (uorğa)


майаҕас

head

майаҕас • (mayağas)

sah-noun

майаҕас • (mayağas)

sah:Майаҕас (балык)


манньый

head

манньый • (mannyıy)

sah-verb

манньый • (mannyıy)

(intransitive) (emotionally) to be moved, stirred, touched


манньа

May or may not be related with манньыат (mannyıat, “coin”).


мороду

the Baikal teal (Sibirionetta (Anas) formosa)


хомолто

мин хомолтом улахан


минньий

отон минньиибит

(botany) (of certain plants, for example berries) to ripen


мичээр

эдэр кыыс мичээрэ

(computing) the smiley, :-) (introduced in 1982)


үөс

From Proto-Turkic *ȫŕ. Also compare Bashkir үҙәк (üźək).

See synonyms at орто (orto).

дойду үөһүгэр

хатыҥ үөһэ

түүн үөһэ

(in the possessive form) central, main, mid-

сис үөһэ


үөс

From Proto-Turkic *ȫt. For the sense of "gall bladder", perhaps compare Manchu ᠰᡳᠯᡥᡳ (silhi).


моҕотой

head

моҕотой • (moğotoy)

sah-noun

моҕотой • (moğotoy)

моҕотой хорооно

chipmunk, especially the Siberian chipmunk (Tamias (Eutamias) sibiricus)


манньыат

head

манньыат • (mannyıat)

sah-noun

манньыат • (mannyıat)

Borrowed from Russian монета (moneta). May or may not be related with манньа (mannya, “fee”).

кыһыл көмүс манньыат

үрүҥ көмүс манньыат

sah:манньыат


хороон

Ultimately early *kor, from көр (kör), Proto-Turkic *kör-.

саһыл хорооно

кутуйах хорооно

See synonyms at хайаҕас (qayağas).


хотуур

From a Mongolic language. Compare Mongolian хадуур (xaduur).


маҥан

head

маҥан • (mañan)

sah-adj

маҥан • (mañan)

See synonyms at үрүҥ (ürüñ).

маҥан былаат

маҥан сирэйдээх


үөскээ

head

үөскээ • (üöskee)

sah-noun

үөскээ • (üöskee)

Denominal verb, from үөс (üös, “center”).

See synonyms at төрөө (töröö).

(literal or figurative) (biology) to bear fruit, to be fruitful, to multiply

to be descended from (see descent, descendant), (figurative) to be due to

to grow up (pass through childhood and adolescence)


мөккүөр

head

мөккүөр • (mökküör)

sah-noun

мөккүөр • (mökküör)

From мөккүс (mökküs, “to argue, to dispute”).

мөккүөрү тарт


хоруоҥка

head

хоруоҥка • (qoruoñka)

sah-noun

хоруоҥка • (qoruoñka)

(sewing) bead (small, round, pierced object)


мөккүөрдээх

head

мөккүөрдээх • (mökküördeeq)

Ornative of мөккүөр (mökküör, “argument, dispute”).

мөккүөрдээх дьыала

мөккүөрэ суох оҥор

to do something unconditionally/unquestioningly


мөлбөй

мөлбөй • (mölböy)

sah-verb

мөлбөй • (mölböy)

сүөгэй мөлбөйбүт

өрүс мөбөйө устар

(intransitive) to solidify or thicken in an even layer

to be or become fat (usually said about a woman)


мөлтөт

head

мөлтөт • (möltöt)

sah-verb

мөлтөт • (möltöt)

Causative of мөлтөө (möltöö, “to weaken”).

ат холунун мөлтөт

to loosen a horse's surcingle (or cinch)

(transitive) (literal or figurative) to weaken, to make weak, to relax, to loosen


төлөрүйүү

head

төлөрүйүү • (tölörüyüü)

sah-noun

төлөрүйүү • (tölörüyüü)

From төлөрүй (tölörüy, “to be released”).

батталтан төлөрүйүү

(politics, general) (with abl.) liberation, release


чорбоҕор

head

чорбоҕор • (corboğor)

sah-noun

чорбоҕор • (corboğor)

From чорбой (corboy) + ҕор (ğor). Unknown.

muksun (Coregonus muksun) (English Wikipedia)

sah:чорбоҕор


мөлтөө

head

мөлтөө • (möltöö)

sah-verb

мөлтөө • (möltöö)

Unknown. Compare to Southern Altai молдо (moldo).

ыарыһах мөлтөөбүт

тыал мөлтөөбүт

тымныы мөлтөөбүт

(intransitive) (literal or figurative) to weaken, to become weak


мөлтөх

head

мөлтөх • (möltöq)

From мөлтөө (möltöö, “to weaken, to become weak”).

кини доруобуйата мөлтөх

мөлтөх үлэ

мөлтөх саҥа

See synonyms at кэбирэх (kebireq).)


төлөрүй

төлөрүй • (tölörüy)

sah-verb

төлөрүй • (tölörüy)

From төлө (tölö) + рүй (rüy). From Mongolic.

(intransitive) to be released or liberated

(intransitive) (clothing) to come undone, to loosen


төлөрүт

head

төлөрүт • (tölörüt)

sah-verb

төлөрүт • (tölörüt)

See synonyms at көҥүллээ (köñüllee).

батталтан төлөрүт

(politics, general) (with abl.) to release, to liberate

торбоһу төлөрүтэн ыыт

(of clothes, etc.) to loosen, to unfasten


муҥнаах

head

муҥнаах • (muñnaaq)

Ornative of муҥ (muñ, “grief, torment”).

муҥнаах үлэ


муҥнаах

муҥнаах • (muñnaaq)

sah-noun

муҥнаах • (muñnaaq)


мөккүс

head

мөккүс • (mökküs)

sah-verb

мөккүс • (mökküs)

Possibly related with Mongolian маргах (margax), with the reciprocal-cooperative suffix -с.

(transitive) to argue, to bicker, to dispute


холун

Cognate to Northern Altai колонъ (kolonʺ), Khakas холағ (xolağ), etc.

холуна төлөрүйбүт


холун

From холуй (qoluy) + -н (-n) < холуу (qoluu) + -й (-y) < холоо (qoloo) + -уу (-uu) < хол (qol) + -о (-o).

See synonyms at алдьан (aljan).

See synonyms at иин (iin).


оргуй

солуурга уу оргуйар

(intransitive, cooking) to boil, to seethe

үлэ оргуйар


чуумпурт

оҕолору чуумпурт


мунаах

мунаах дьыала


оппуоха

Other Turkic or Mongolic words are not even close to this word, and the Russian term is related with Yakut испиэскэ (ispieske) and English asbestos.
As for the only translation (of English lime) mentioned that is even close to this word, Wiktionary mentions Proto-Austronesian *qapuʀ (Tagalog apog, etc.) but this could easily be a chance resemblance.
Also compare Kazakh әк (äk), but this is from a Persian source, and may be even further afield.

оргуйбут оппуоха

оппуоханан дьиэни туртат ― oppuoqanan jieni turtat ― whitewash the house with limestone

(chemistry) lime, calcium oxide, quicklime


кыынньар

head

кыынньар • (kıınnyar)

sah-verb

кыынньар • (kıınnyar)

From Proto-Turkic *kạyïn- (“to boil (intr.)”). Cognate with Turkish kayna- (“to boil”).

inh

See synonyms at оргут (orgut).

сылабаары кыынньар

(transitive) (cooking) to boil, to bring to a boil


чуумпу

See synonyms at намыын (namıın).

чуумпу түүн


сылабаар

head

сылабаар • (sılabaar)

sah-noun

сылабаар • (sılabaar)

Borrowed from Russian самовар (samovar), as mentioned in that entry.
The sound shift is rather odd (one might expect *самабаар or similar) but for another shift, compare Azerbaijani samovar, which lists an alternative form simavar.

алтан сылабаар

электрическэй сылабаар

сылабаар кыраана

a samovar crane (for suspending it over a fire)

сылабаар оргуйда

сылабаарда туруор


кыраан

head

кыраан • (kıraan)

sah-noun

кыраан • (kıraan)

Borrowed from Russian кран (kran), related with English crane.

көтөҕөр кыраан

сылабаар кыраана


кыраа

head

кыраа • (kıraa)

sah-verb

кыраа • (kıraa)

From Proto-Turkic *kạrga- (“to swear, curse”).

inh

(transitive) (religion) to curse (with an evil spell)


мунньус

(intransitive) to gather together, to congregate


мунду

minnow, especially the lake minnow or swamp minnow (Rhynchocypris percnurus, formerly Phoxinus perenurus)


чуумпур

оҕолор чуумпурдулар

тыал уурайда, өрүс чуумпурда

the wind died down, and the river calmed down

сүт

to get lost, to disappear, to calm down, to subside

(intransitive) to calm (down), to subside


мындаа

head

мындаа • (mındaa)

sah-noun

мындаа • (mındaa)

See synonyms at төбө (töbö).


баҕадьы

head

баҕадьы • (bağajı)

sah-noun

баҕадьы • (bağajı)

Listed at Mongolian багаж (bagaž) as being a likely loan from that language.

See synonyms at муҥха (muñqa).


муҥха

head

муҥха • (muñqa)

sah-noun

муҥха • (muñqa)


чабырҕай

head

чабырҕай • (cabırğay)

sah-noun

чабырҕай • (cabırğay)

From Proto-Turkic. Compare to Azerbaijani yapmaq, etc.

чабырҕайым анньар

sah:чабырҕай


мутукча

From мутук (mutuk, “twig, branch, bough”).

Holonym: мас (mas, “tree”)

мутукча сыта

мутукча көҕөрбүт


мындыр

head

мындыр • (mındır)

See synonyms at өйдөөх (öydööq).

мындыр өй

мындыр оҥоһуу


мутук

See synonyms at лабаа (labaa).

Holonym: мас (mas, “tree”)


сардаҥалаах

сардаҥалаах • (sardañalaaq)

sah-noun

сардаҥалаах • (sardañalaaq)

Ornative of сардаҥа (sardaña, “radiance”).

сардаҥалаах халлаан


мэй

From the same source as мэйии (meyii, “brain”).


дөбөҥнүк

head

дөбөҥнүк • (döböñnük)

дөбөҥнүк өйдөөтө

döböñnük öydöötö

үлэтин дөбөҥнүк бүтэрбит


баарыс

баарыс • (baarıs)

sah-noun

баарыс • (baarıs)

From Proto-Turkic *bars (“leopard, large feline”), related with Proto-Mongolic *bars. Also related with Kazakh барыс (barys, “snow leopard”), Turkish pars (“leopard, panther”), and Mongolian бар (bar, “tiger”).


баарыс

head

баарыс • (baarıs)

sah-noun

баарыс • (baarıs)

баарыс туртайар


мэлдьэс

head

мэлдьэс • (meljes)

sah-verb

мэлдьэс • (meljes)

From Mongolic. Compare to Buryat [script needed] (melzehe), etc.

кырдьыгы хайдах мэлдьэһиэҥий?


өй-мэй

From өй (öy) and мэй (mey), both meaning "mind".

Бу уол өйүн-мэйин көрүҥ!


мээнэ

мээнэ саҥарыма

don't speak nonsense, don't talk in vain


мээнэ

булчуттар мээнэ элбэх куһу өлөрбүттэр


туртат

Causative of туртай (turtay, “to whiten”).

оппуоханан туртат ― oppuoqanan turtat ― to whiten with limestone

чэйгин туртат

(transitive) to whiten, to whitewash, to bleach


туртай

туртас

to appear suddenly; turtas, reciprocal-causative

сир туртайбыт

кини баттаҕа туртайбыт


мэнээк

мэнээк лахсыйар


мэнээк

быйыл от мэнээк


мэнээк

мэнээк барбыт

мэнээк кыыл


мэлдьэн

head

мэлдьэн • (meljen)

мэлдьэн тумустаах сылгы

(of animals, especially horses) ruddy, reddish, chestnut


сотору

сотору экзамен

сотору кэлиэ


наймылаа

наймылаа • (naymılaa)

sah-verb

наймылаа • (naymılaa)

Deadjectival verb, from наймы (naymı, “hired, employed”).

үлэһити наймылаа


наҕылый

head

наҕылый • (nağılıy)

sah-verb

наҕылый • (nağılıy)

наҕылыйан чэй истилэр

олус наҕылыйыма, хойутуоҥ

don't slack off so much or you'll be late

(intransitive) to relax, to take it easy


култуура

Borrowed from Russian культура (kulʹtura).

bor+

culture (human development (artistic, behavioral and otherwise), human society)

sah:култуура


хойутаа

сотору кэл, хойутаама

тоҕо хойутаатыҥ?


наҕылыт

head

наҕылыт • (nağılıt)

sah-verb

наҕылыт • (nağılıt)

Causative of наҕылый (nağılıy, “to relax”).

бу аты наҕылытан илдьэ сырыт

be calm with this horse, or you won't be able to ride him/her

миигин наҕылытан хойутатта


хойутат

тардыма, үлэбэр хойутаттыҥ

don't delay me, or you'll make me late for work


наскы

head

наскы • (naskı)

sah-noun

наскы • (naskı)

Borrowed from Russian носок (nosok, “sock”) via Russian носки (noski, “socks”).

bor+

түүлээх наскы

ичигэс наскы


намыһах

head

намыһах • (namıhaq)

намыһах остуол

намыһах култуура

намыһах уҥуохтаах киһи

намыһах билии


иһирдьэ

иһирдьэ • (ihirje)

From ис (is, “interior”), and ultimately from Proto-Turkic *ič. Cognate with Turkish içerde.

иһирдьэ олор

иһирдьэ ас


ичигэс

итии (itii) +гэс (ges). From Proto-Turkic *isig.

See synonyms at итии (itii).

ичигэс таҥас

таһырдьа ичигэс буолла


наҕыл

наҕыл • (nağıl)

наҕыл киһи

наҕыл ырыа

наҕыл ат

calm, leisurely, quiet, relaxed, unhurried


нуомас

Borrowed from Russian новость (novostʹ). Ultimately related with English new and news.
Russian о (o) (in this case, in но́вость) sounds like а (a) when unstressed, which explains the sound shift reflected here.

See synonyms at сонун (sonun).

туох нуомас баарый?


ньуу-ньаа

ньуу-ньаа диэн саҥарар буолан туох да өйдөммөт

he's slurring, so it's unclear what he wants

nyuu-nyaa dien sañarar buolan tuoq da öydömmöt


аһара

From асар (asar), from early *ač, from Proto-Turkic *ač-.

See synonyms at наһаа (nahaa).

аһара үчүгэй концерт


нуорма

сиэр-майгы нуормата

литературнай тыл нуормата

үлэ нуормата

нэдиэлэтээҕи нуорманы аһара толор


ньаалбаан

Compare to чалбан (calban), дьалбан (jalban).

ньаалбаан хоруопка

ньаалбаан иһит


хорҕолдьун

хорҕолдьун • (qorğoljun)

sah-noun

хорҕолдьун • (qorğoljun)

From Mongolic.
Compare to Northern Altai корголджы (korgoldžï), Tuvan коргулчун (korgulçun), etc.

sah:хорҕолдьун


ньоҕой

head

ньоҕой • (nyoğoy)

intractable, unyielding, stubborn, obstinate


ньолбой

ньолбойон сыт
nyolboyon sıt
to lie down with the head outstretched
(said of a dog)


ньолбуһах

From ньолбой (nyolboy, “to be or become oval”).

ньолбуһах остуол


ньиргий

самолет тыаһа ньиргийэр

ыраах этиҥ ньиргийэр


ньохчоҕор

ньохчоҕор • (nyoqcoğor)

From ньохчой (nyoqcoy, “to hunch over”).

ньохчоҕору хоруоп көннөрөр


ньолой

(intransitive) to have a very long, narrow head

(of the chin in particular) to jut out, to have an underbite


ньохчой

ньохчойон олорор


бөкчөгөрдөөх

бөкчөгөрдөөх • (bökcögördööq)

Ornative of бөкчөгөр (bökcögör, “hump”).

икки бөкчөгөрдөөх тэбиэн

бөкчөгөрдөөх киһи


өһөх

өһөх • (öhöq)

sah-noun

өһөх • (öhöq)

өһөх w:sah:өһөх


соллоҥ

head

соллоҥ • (solloñ)

sah-noun

соллоҥ • (solloñ)


обот-соллоҥ

From обот (obot) + соллоҥ (solloñ), both meaning "greed"..


ырааһыр

head

ырааһыр • (ıraahır)

sah-verb

ырааһыр • (ıraahır)

ардах кэнниттэн салгын ырааһырда

(intransitive) (of the sky or air) to clear up


обуос

кыһыл обуос

обуос ата


нэһилиэнньэ

Borrowed from Russian население (naselenije).

bor+

See synonyms at дэриэбинэ (deriebine).


ньуур

Perhaps from Mongolic, compare Mongolian нүүр (nüür, “face”).

остуол ыраас ньуура

(sur)face (of an object, especially the top or front side)


кэнниттэн

From кэнники (kenniki, “last, later”). See also кэннэ (kenne).

сэрии кэнниттэн

ичигэс ардах кэнниттэн сир көҕөрдө

after the warm rain passed, the ground turned green

кини кэнниттэн уол киирдэ


нэһилиэк

Borrowed from Russian наслег (nasleg), listed on the Russian Wiktionary, but not yet listed here.

See synonyms at дэриэбинэ (deriebine).

Holonym: улуус (uluus)

ыраах нэһилиэккэ олор

(historical) nasleg, a subdivision of an ulus

sah:нэһилиэк


өһөс

head

өһөс • (öhös)

Reciprocal-cooperative of өһөө (öhöö), influenced by өһөх (öhöq).

өһөс торбос моонньо быстар


өһөс

өһөс • (öhös)

sah-verb

өһөс • (öhös)

тоҕо өсөһөҕүн?

See synonyms at тулуй (tuluy).


тылбаас

head

тылбаас • (tılbaas)

sah-noun

тылбаас • (tılbaas)

сахалыыттан тылбаас ― saqalııttan tılbaas ― translation from Sakha / Yakut

тылбаас теорията

theory of translation / translation theory


тылбаастаа

head

тылбаастаа • (tılbaastaa)

sah-verb

тылбаастаа • (tılbaastaa)

Denominal verb, from тылбаас (tılbaas, “translation”).

ыстатыйаны тылбаастаа

тылбаастаммыт литература


оҕунуох

head

оҕунуох • (oğunuoq)

sah-noun

оҕунуох • (oğunuoq)

(for people or animals) (medicine) ointment, salve

массыына оҕунуоҕа


тылбаасчыт

head

тылбаасчыт • (tılbaascıt)

sah-noun

тылбаасчыт • (tılbaascıt)

тылбаасчыт үлэтэ

тылбаасчытынан үлэлээ


оҕуруо

head

оҕуруо • (oğuruo)

sah-noun

оҕуруо • (oğuruo)

оҕуруо оһуор

(sewing) bead (small, round, pierced object)


аҕыраа

head

аҕыраа • (ağıraa)

sah-verb

аҕыраа • (ağıraa)

Compare аҕырыа (ağırıa, “to be moderate”).

See synonyms at чуумпур (cuumpur).

самыыр аҕыраабат

аҕыраабат күүс


оһуор

See synonyms at ойуу-бичик (oyuu-bicik).

оһуор ас


ойоҕос

head

ойоҕос • (oyoğos)

sah-noun

ойоҕос • (oyoğos)

# From ой (oy) + оҕос (oğos). ой (oy) from Proto-Turkic *ōj. Compare to Northern Altai уй (uy, “steppe, Tuba”), Tatar уй- (uy-, “to hollow out”), etc.
# Or from Proto-Turkic *ayakuč, diminutive and back vowel variant of *eyekü (“side, upper rib”). Compare Chuvash аяк (ajak) and Turkish eyeği.


ойоҕостотуу

head

ойоҕостотуу • (oyoğostotuu)

sah-noun

ойоҕостотуу • (oyoğostotuu)

From ойоҕостот (oyoğostot, “to contract pneumonia”).


ойоҕостос

head

ойоҕостос • (oyoğostos)

sah-verb

ойоҕостос • (oyoğostos)

Denominal verb, from ойоҕос (oyoğos, “rib, side”).

ойоҕостоһо хаамп

(intransitive) to be near (someone or something)


хомо

өрүс хомото


ойоҕостот

head

ойоҕостот • (oyoğostot)

sah-verb

ойоҕостот • (oyoğostot)

(intransitive) (usually of animals) to be wounded in the side


олоҥхо

head

олоҥхо • (oloñqo)

sah-noun

олоҥхо • (oloñqo)

Could be from Proto-Turkic *ölüŋ (“song with three out of four verses rhyming (first, second and fourth)”).
But unclear, though there is some discussion in the English Wikipedia article.


тиэр

ырбаахыны тиэр

сири тиэр

(transitive) (agriculture) (by extension) to plow


ойоос

From ой (oy) + уос (uos). ой (oy) from Mongolic, and уос (uos) from Proto-Turkic *āgïŕ.


олохсуй

See synonyms at олорт (olort).

куоракка олохсуй

(intransitive) to settle down, to permanently reside

манна былырыыҥҥыттан уу олохсуйбут

water has been available here since last year

(intransitive) to be available (on a regular basis)


олорт

оҕону тобуккар олорт

биэдэрэҕин манна олорт

маһы олорт


ырбаахы

head

ырбаахы • (ırbaaqı)

sah-noun

ырбаахы • (ırbaaqı)

Borrowed from Russian рубашка (rubaška, “shirt”).

bor+

дьахтар ырбаахыта

(colloquial) (clothing) (for women) a dress


оҥой-чоҥой

head

оҥой-чоҥой • (oñoy-coñoy)

sah-verb

оҥой-чоҥой • (oñoy-coñoy)

From оҥой (oñoy, “to gape”) + чоҥой (coñoy).

итинэн оҥойон-чоҥойон барыам суоҕа

(intransitive, figurative) to suffer a loss


олоҥхоһут

head

олоҥхоһут • (oloñqohut)

sah-noun

олоҥхоһут • (oloñqohut)

From олоҥхо (oloñqo, “olonkho, epic poetry”).

(poetry) an epic poet, specifically one who performs an olonkho

sah:олоҥхоһут


баара-суоҕа

From баар (baar, “there is”) + суох (suoq, “there is not”).

кэлбиппит баара-суоҕа икки хонно

харчым баара-суоҕа ити


оҥой

head

оҥой • (oñoy)

sah-verb

оҥой • (oñoy)

иннибитигэр дириҥ иин оҥойон көһүннэ

истиэнэҕэ үүт оҥойон көстөр


биэдэрэ

Borrowed from Russian ведро (vedro). As noted on that page, this word is a distant relative of English water and wet.


бутугас

From Proto-Turkic *boda- (“to paint”), with a semantic shift from "mix colors" to "mix". Cognate with Yakut бутуй (butuy, “to mix”).

A beverage, made with milk and buttermilk, and seasoned with flour or edible herbs.


бутуй

From Proto-Turkic *boda- (“to paint”), with a semantic shift from "mix colors" to "mix". Cognate with Yakut бутугас (butugas).

See synonyms at булкуй (bulkuy).

эппитин бутуйар


үһүйээн

head

үһүйээн • (ühüyeen)

sah-noun

үһүйээн • (ühüyeen)

былыргы үһүйээн


ыскаап

head

ыскаап • (ıskaap)

sah-noun

ыскаап • (ıskaap)

Нарниа үһүйээнэ: Хахай, ойуун уонна аптаах ыскаап

The Chronicles of Narnia: The Lion, the Witch and the Wardrobe

Narnia ühüyeene: Qaqay, oyuun uonna aptaaq ıskaap

кинигэ ыскааба

иһит ыскааба


ороос

эн бу дьыалаҕа орооһума


орулуос

the common goldeneye (Bucephala clanguna)


оргууй

See synonyms at килбик (kilbik).


оргууй

оргууй бар


тарҕан

head

тарҕан • (tarğan)

sah-verb

тарҕан • (tarğan)

Reflexive of тарҕаа (tarğaa, “to spread”).

оннук-маннык кэпсээн тарҕаммыт

(intransitive, literal or figurative) to spread


оруобуна

See synonyms at быһа (bıha).

оруобуна уон чааска кэлиэм


оройуон

Borrowed from Russian район (rajon). Related with English raion, but not region.

Саха сирин хотугу оройуоннара

the northern regions / districts of Yakutia

(colloquial) (by synecdoche) district center


хомуй

See also хамый (qamıy). From Proto-Turkic.

кыргыттар хосторун хомуйаллар

See synonyms at бэлэмнээ (belemnee).

орону хомуй


оннук-маннык

From оннук (onnuk) + маннык (mannık), both meaning "such".

оннук-маннык уолаттар

оннук-маннык кэпсээн тарҕаммыт


сыыһа

head

сыыһа • (sııha)

From сыыс (sııs, “to make a mistake”). Doublet of сыысхал (sıısqal).

(ethics, logic) erroneous, unfair, wrong


сыыһа

сыыһа • (sııha)

sah-noun

сыыһа • (sııha)


сыыһа

head

сыыһа • (sııha)

See synonyms at мааны (maanı).

оҕом сыыһа

(figurative) (expresses sympathy or affection) dear, little, poor

аҕыйах бэрэбинэ сыыһа наада


остуорас

түүҥҥү остуорас

оскуола остуораһа


отчуоттаа

Denominal verb, from отчуот (otcuot, “to report”).

үлэни отчуоттаа

быыбардааччылар иннилэригэр отчуоттаа


отчуот

сыллааҕы отчуот

отчуоту суруй


маннык

маннык • (mannık)

маннык кыылы көрбүтүм

маннык тымныы күнү өйдөөбөппүн


маннык

маннык • (mannık)

кинилэр маннык оҥорбуттар


оруос

Borrowed from Russian рожь (rožʹ). Ultimately cognate with English rye, but may or may not be related with Spanish arroz (“rice”).


отуу

отуу тутун


отуу

отуу уота


тарҕаа

тарҕаа • (tarğaa)

sah-verb

тарҕаа • (tarğaa)

From Proto-Turkic *targa-. Cognate with Turkmen dargamak.

See synonyms at ыс (ıs).

куһаҕан сурах тарҕаата

(transitive) (literal or figurative) to spread

See synonyms at үллэр (üller).


оччоҕо

head

оччоҕо • (occoğo)

оччоҕо кини эдэр этэ

оччоҕо мин эмиэ барабын


охтор

биэдэрэни охтор

(transitive) to overturn, to tip or knock over

тиити охтор

хааһы охтор

to slaughter, to kill (an animal for food)


отун

From Proto-Turkic *ōt. Doublet of уот (uot, “fire”).

уоту отун

оһоҕу отун

маһынан отун


оччо

о (o) + чо (co). From Proto-Turkic *ol. Compare to Other turkic *anča.

оччо үрдүк хайаны көрө иликпин

оччо ыарахана суох


сөбүлээ

сөбүлээ • (söbülee)

sah-verb

сөбүлээ • (söbülee)

From сөп (söp) + үүлэ (üüle), From Proto-Turkic. Compare to Other turkic languages *čöp or *ǰöp.

(transitive) to agree to, to approve, to consent to

мин кинини сөбүлээтим

сөбүлүү көр


оттук

See synonyms at мэччирэҥ (meccireñ).

бу мэччирэҥ оттуга бараммыт


оттук

Compare to Kyrgyz оттук (ottuk, “tinderbox”) and Southern Altai отык (otïk, “tinderbox”).

оттук араас көрүҥнэрэ


отой

биһиэхэ маннык отой суох


дьэбиннир

head

дьэбиннир • (jebinnir)

sah-verb

дьэбиннир • (jebinnir)

быһах дьэбиннирбит


кыһалҕа

head

кыһалҕа • (kıhalğa)

sah-noun

кыһалҕа • (kıhalğa)

care (in the sense of "have a care", "not a care in the world", etc.)


тулуй

быстах кыһалҕаны тулуй

ыарыыны тулуй

тулуйарбыттан аастым

(both meaning "to oppose, to resist")

(transitive) to endure, to tolerate, to stand, to take


тулуур

тулуургун көрдөр

тулуурдаах буол

кини тулуура тиийбэтэ


ыстаал

head

ыстаал • (ıstaal)

sah-noun

ыстаал • (ıstaal)

дьэбиннирбэт ыстаал

ыстаал быччыҥнар

ыстаал тулуур


түгэх

head

түгэх • (tügeq)

sah-noun

түгэх • (tügeq)

Possibly from Proto-Turkic *tǖp (“bottom, root”)

иһит түгэҕэ

уу түгэҕэ


сыттаах

head

сыттаах • (sıttaaq)

сыттаах мыыла

сыттаах куоска ― sıttaaq kuoska ― smelly cat


өйүө

өйүө • (öyüö)

sah-noun

өйүө • (öyüö)

From өйөө (öyöö, “to support, to help”).

үс күннээҕи өйүө


өлүөр

head

өлүөр • (ölüör)

From Mongolic. Compare to Buryat [script needed] (elǖr) etc.

See synonyms at чэбдик (cebdik).

өлүөрбүн


өрөбүл

өрөбүл • (öröbül)

sah-noun

өрөбүл • (öröbül)

From өрөө (öröö, “to rest, to be idle”).

уһун өрөбүл

кыһыҥҥы уһун өрөбүл

сааскы уһун өрөбүл


тарып

head

тарып • (tarıp)

sah-noun

тарып • (tarıp)


далбаарый

head

далбаарый • (dalbaarıy)

sah-noun

далбаарый • (dalbaarıy)


кырдал

head

кырдал • (kırdal)

sah-noun

кырдал • (kırdal)

a hill or hillock (especially one in the middle of a field)


өһөгөй

head

өһөгөй • (öhögöy)

sah-noun

өһөгөй • (öhögöy)


өтөн

head

өтөн • (ötön)

sah-noun

өтөн • (ötön)

Oriental turtle dove or rufous turtle dove (Streptorelia orientalis)


кыырпах

head

кыырпах • (kıırpaq)

sah-noun

кыырпах • (kıırpaq)

уҥуох кыырпаҕа


далбаар

далбааран олордулар


өстүөкүлэ

head

өстүөкүлэ • (östüöküle)

sah-noun

өстүөкүлэ • (östüöküle)

түннүк өстүөкүлэтэ

өстүөкүлэ кыырпаҕа

өстүөкүлэ оҥоһуктар

sah:өстүөкүлэ


өһөө

head

өһөө • (öhöö)

sah-verb

өһөө • (öhöö)

(transitive) to get revenge on someone, to pursue someone


өһүр

head

өһүр • (öhür)

sah-verb

өһүр • (öhür)

(intransitive) to be hostile towards someone


суруук

тимир суруук


өттүк

head

өттүк • (öttük)

sah-noun

өттүк • (öttük)

From өрүт (örüt) + -үк (-ük), from Proto-Turkic *etek.

өттүк баһа

өттүк үүтэ

өттүгүн охсунна


паарта

оскуола паартата

паартаҕа олор


өһүл

head

өһүл • (öhül)

sah-verb

өһүл • (öhül)

From Proto-Turkic. Compare to Other turkic *üzül-.

массыынаны өһүл

суруугу өһүл

to untangle, to undo something woven (for example a braid)

эппит тылбын өһүлбэппин

(with abl.) to deviate (from one's word)

to forgive (i.e. to figuratively disassemble one's desire for revenge)


өтүүктээ

head

өтүүктээ • (ötüüktee)

sah-verb

өтүүктээ • (ötüüktee)

Denominal verb, from өтүүк (ötüük, “iron”).

бүрүүкэни өтүүктээ


быһаарын

head

быһаарын • (bıhaarın)

sah-verb

быһаарын • (bıhaarın)

Reflexive of быһаар (bıhaar, “to explain, to describe”).

барарга быһаарынна

(intransitive) to decide (something for oneself)


тутус

Reciprocal-cooperative form of тут (tut, “to hold”).

аты тутус

(transitive) to help catch someone or something

бу үлэҕэ киһи тутуһара суох

in this work there is nothing to complain about


сайҕаа

head

сайҕаа • (sayğaa)

sah-verb

сайҕаа • (sayğaa)

оҕо таҥаһын сайҕаа

долгун сайҕаабыт

(transitive) (literal or figurative) to wash away


төхтүрүй

head

төхтүрүй • (töqtürüy)

sah-verb

төхтүрүй • (töqtürüy)

иккитэ төхтүрүй

үстэ төхтү-рүйэн ойуу


салҕаа

head

салҕаа • (salğaa)

sah-verb

салҕаа • (salğaa)

See synonyms at холбоо (qolboo).

икки быаны салҕаа

харчыта салҕаа

(transitive) (by extension) (finance or general) to lend, to loan

кэпсээҥҥин салҕаа


саараа

мин саараатым, барбакка быһаарынным

I changed my mind, and decided not to go

(intransitive) to change one's mind, to hesitate


хатылаа

head

хатылаа • (qatılaa)

sah-verb

хатылаа • (qatılaa)

From хат (qat) + -лаа (-laa). From Proto-Turkic *kat.

ааспыты хатылаа

эппити хатылаа


төхтүр

head

төхтүр • (töqtür)

төхтүр сир


төхтүр

төхтүр • (töqtür)

sah-noun

төхтүр • (töqtür)


сарбый

head

сарбый • (sarbıy)

sah-verb

сарбый • (sarbıy)

(transitive) (of a bird's wings) to clip

See synonyms at кырый (kırıy).

(transitive) (literal or figurative) to cut, to trim

See synonyms at быыһаа (bııhaa).

(transitive) to slow down, to tighten, to obstruct


ымынах

head

ымынах • (ımınaq)

sah-noun

ымынах • (ımınaq)


саатар

муҥ саатар

оҕолор саатар эрэ оонньоотуннар ээ

please just let the children play, okay?


сатабыл

head

сатабыл • (satabıl)

sah-noun

сатабыл • (satabıl)

From сатаа (sataa, “to be able to, to know how to”).

үлэҕэ барытыгар сатабыл наада


сатаа

From Mongolic. Compare to Kyrgyz чыдоо (cıdoo), etc. See also сытаа (sıtaa).

кини барыны сатыыр

итини сатыам суоҕа

(transitive) can, to be able to, to know how to


өҥүргэс

head

өҥүргэс • (öñürges)

sah-noun

өҥүргэс • (öñürges)

Cognate with Dolgan өӈүргэс (öŋürges). Contains the same Proto-Turkic root as уҥуох (uñuoq, “bone”), but with a different suffix.

кулгаах өҥүргэһэ ― kulgaaq öñürgehe ― auricle

мурун өҥүргэһэ

харах өҥүргэһэ

сымыыт өҥүргэһэ

өҥүргэһинэн көр

to look with the white (of the eye) (said about a crazy person)


Халлаан Сиигэ

From халлаан (qallaan, “sky”) + сиик (siik, “seam”). Hence, "heavenly seam".

sah:Халлаан Сиигэ


сиидэ

сиидэнэн уу баспыкка дылы

(proverb) it's like scooping water with a sieve


сипсий

кулгаахпар сипсийдэ


куор

куор — оҕо ыарыыта ― kuor — oğo ıarııta ― measles is a childhood disease

куор ымынаҕа


сиир

See synonyms at хайыт (qayıt).

See synonyms at тэс (tes).


сыһын

head

сыһын • (sıhın)

sah-verb

сыһын • (sıhın)

Reflexive of сыһыар (sıhıar). See the discussion at Turkish yapışmak.

олбуорга сыһын

соҥҥо кир сыстыбыт

(intransitive) (with dat.) to stick (to), adhere (to), cling to

See synonyms at куус (kuus).

киниэхэ куор сыстыбыт

See synonyms at тулуй (tuluy).

үлэҕэр сыһын


сугун

blueberry (Vaccinium spp., esp. Vaccinium uliginosum)


сиикэй

From Common Turkic *čïy. Compare to Kumyk чий (çiy), Southern Altai чий (čiy), Bashkir сей (sey), Tatar чи (çi), Karakhanid [script needed] (či), etc.

сиикэй эт

сиикэй арыы

сиикэй уу

сиикэй сугун

See synonyms at сымыйа (sımıya).

(logic) (colloquial) false, incorrect, misleading, wrong


сиикэй

(dialectal, northern Yakutia) the abdomen of raw, freshly caught fish (considered a delicacy in this region)


саһар

бурдук тула саһарар

(intransitive) to yellow, to become yellow


сиэмэх

sah:Сиэмэх кыыллар аймахтара


холоо

(sciences or general) to test, to probe, to try


түһээн

head

түһээн • (tüheen)

sah-noun

түһээн • (tüheen)

From Proto-Turkic. Compare to other turkic *tüže- or *tüše- or *tüze-.

түһээн харчыта

түһээни хомуй

түһээни төлөө


соноо

кини олус сонообут


уох

See synonyms at күүс (küüs).

ardor, fire (in the belly, to borrow DuBois' phrase)


сонос

сонос быа наада

сонос киһи


соруйан

Associative converb of соруй (soruy, “to assign, to entrust”).

соруйан оҥор


солоо

From суол (suol) + -о (-o). From Proto-Turkic.

тыаны солоо

суолу солоо

(transitive) (agriculture) to clear (forest, land)


соноҕос

head

соноҕос • (sonoğos)

See synonyms at эдэр (eder).

соноҕос атыыр

соноҕос биэ


тиэтэллээх

Ornative of тиэтэл (tietel, “haste, urgency”).

тиэтэллээх сурук


тиэтэл

From Mongolic. Compare to Buryat [script needed] (tetke-).

тиэтэлинэн сырыт


сурук

сурукта ыыт


соттор

From сот (sot, “to wipe”), literally "the wiper".

түүлээх соттор

баанньык сотторо

соттор таҥаһа


соруй

миэхэ тиэтэллээх үлэни соруйдулар

мин кинини уу баһарыгар соруйдум


сулумах

(of people) single, unattached, unmarried

(colloquial) having no burden, travelling light


сөх

From Proto-Turkic. Compare to Southern Altai чӧҥ- (čöŋ-), etc.

кини дойду айылҕата хоту

he was amazed by the beauty of northern nature

to admire, to be amazed at, to marvel at


сүбэһит

сүбэһит • (sübehit)

sah-noun

сүбэһит • (sübehit)

кини үтүө сүбэһит


сөтөл

head

сөтөл • (sötöl)

sah-noun

сөтөл • (sötöl)

кураанах сөтөл


сурук-бичик

From сурук (suruk, “writing”) + бичик (bicik, “pattern”).


сутуй

биир сыптараҥ ынах бүтүннүү хотону сутуйар
biir sıptarañ ınaq bütünnüü qotonu sutuyar
one cow with diarrhea infects the entire barn
(proverb, similar to the English concept of a black sheep)

(figurative) to render guilty by association


сүгүрүй

head

сүгүрүй • (sügürüy)

sah-verb

сүгүрүй • (sügürüy)

Compare Kazakh сиыну (siynu, “worship”).

(intransitive, religion, general) to bow, to kneel

(by extension) to ask humbly (for something)


үөскэт

head

үөскэт • (üösket)

sah-verb

үөскэт • (üösket)

Causative of үөскээ (üöskee, “to be born, to be generated”).

үөскэтии

generation (those born in a certain time frame), breeding (i.e. the breeding of animals)

See synonyms at төрөө (töröö).


суолта

космос куйаарын үөрэтии суолтата

суолтатыгар эрэ


транспортир

Borrowed from Russian транспортир (transportir). Ultimately cognate with English transporter, though with a very different meaning.

bor+

sah:транспортир


сүөргү

head

сүөргү • (süörgü)

сүөргү быһыы

süörgü bıhıı

сүөргү тыл


сүргэ

сүргэ • (sürge)

sah-noun

сүргэ • (sürge)

сүргэҕин көтөх

кини сүргэтэ көтөҕүллүбүт

spirit, mood, state of mind, temperament


соһуй

Ultimately from Proto-Turkic.
Compare to Kyrgyz чочуу (cocuu), Southern Altai чочыыр (čočïïr), etc.

саа тыаһыттан соһуйда

the gun recoiled from the hunter('s shot)

(intransitive) (with abl.) to wince (at), to flinch (at)


сүөм

head

сүөм • (süöm)

sah-noun

сүөм • (süöm)

Borrowed from Russian дюйм (djujm). Ultimately cognate with English thumb.

сүөм түс

to lose heart (literally, to fall an inch)


сөҥ

See synonyms at суон (suon).

сөҥ сүөгэй

сөҥ былыт

(esp. of cream or other semisolids) thick, heavy

сөҥ саҥа

сөҥ тыл

сөҥөн олор


сөҥ

былыт сөҥмүт

үүт сөҥмүт

(intransitive) (of dairy products) to settle


суос

From earlier *čōgāč < *čōgāš, from Proto-Turkic *kuńāĺ (“sun; heat”). Cognate with Uzbek quyosh (“sun”). Doublet of куйаас (kuyaas).

See synonyms at куйаас (kuyaas).

тимир оһох суоһа

киһи тулуйбат суоһа


сүр

Compare to other Turkic languages *sür "soul".

See synonyms at кут (kut).


сүр

From Mongolic. Compare to Khakas сӱрее (süree), etc.

See synonyms at наһаа (nahaa).


сүрү

head

сүрү • (sürü)

sah-noun

сүрү • (sürü)

round whitefish (Prosopium cylindraceum)


сүрүн

head

сүрүн • (sürün)

See synonyms at орто (orto).

сүрүн сирэй

философия сүрүн боппуруоһа


сүрүн

сүрүн • (sürün)

sah-noun

сүрүн • (sürün)


тыыннаах

head

тыыннаах • (tıınnaaq)

(biology) alive, animated, lively, living


сылаа

сылаа • (sılaa)

sah-noun

сылаа • (sılaa)

From Mongolic. Compare to Mongolian [script needed] (čilege).

айантан сылаа

өй үлэтиттэн сылаа

сылааҕын таһаар


сымыйаччы

head

сымыйаччы • (sımıyaccı)

sah-noun

сымыйаччы • (sımıyaccı)

сымыйаччыттан үчүгэйи күүтүмэ

сымыйаччы туоһулаах


сынньан

head

сынньан • (sınnyan)

sah-verb

сынньан • (sınnyan)

From Proto-Turkic. Compare to Other turkics *tïn-.

кини муораҕа сынньана

үлэ кэнниттэн сынньан


сымса

head

сымса • (sımsa)

"Күүстээх, сымса, мындыр - Аҕа барахсан"
"Küüsteeq, sımsa, mındır - Ağa baraqsan"
"Powerful, agile, shrewd - My dear father"
(from the title of a YouTube video)

сымса хамсаныы

сымса салалта


туоһу

суут туоһута

тыыннаах туоһу

туоһу көрдөрүүтэ

эдэр саас туоһута

өй туоһута

үчүгэй доруобуйа туоһута


сылай

сылай • (sılay)

сылай киһи


сылай

сылай • (sılay)

sah-verb

сылай • (sılay)

ыарахан үлэттэн сылай

уһуннук ааҕартан сылай

(intransitive) (with abl.) to tire, to be tired of


барахсан

See synonyms at мааны (maanı).

кэрэ кыыс барахсан

оҕолорум барахсаттар

Сахам сирэ барахсан

After a noun, expresses love, affection, or respect, sometimes with a tinge of pity.


сыылба

head

сыылба • (sıılba)

From сыыл (sııl, “to crawl”) (compare English sluggish).

сыылба киһи

сыыл-батыттан самолёту куоттарда

because of his sluggishness, he missed the plane


сыыл

сыыл • (sııl)

sah-verb

сыыл • (sııl)

From Proto-Turkic *yï̄l- (“to creep”). See also the discussion at Turkish yılmak.

эриэн үөн сыылар

ат буолан сыыл

crawl on all fours ("to creep, being (like) a horse")


сылаас

head

сылаас • (sılaas)

From Proto-Turkic *yïlïg (“warm”). See Khakas чылығ (çılığ) for a lengthy list of cognates.

cog

Khakas чылығ (çılığ)

сылаас күн

сылаас чэй

See synonyms at куус (kuus).

сылаас сир

сылаас хоой

(idiom) (a) hug, embrace (b) guardianship, care


сылаас

head

сылаас • (sılaas)

sah-noun

сылаас • (sılaas)

cog

Khakas чылығ (çılığ)

See synonyms at сылаас (sılaas).


сэгэт

дьааһык хаппаҕын сэгэт

ааны сэгэт


куоттар

автобуһу куоттар

оҕо куоттар

(idiom) to miscarry (literally, “to miss a child”)

өлөртөн куоттар

(transitive) (with abl.) to cause someone else to miss, hence to shield (from), to protect (from)


сэлээ

Denominal verb, from сиэл (siel, “mane”).


сэлэс

кинилэр киэһэни быһа сэлэстилэр

(intransitive) to chat, to make small talk


сэмэлээ

Deadjectival verb, from сэмэй (semey, “modest”).

кини куһаҕан быһыытын кытаанахтык сэмэлээтилэр

his/her bad behavior was severely condemned

kini kuhağan bıhııtın kıtaanaqtık semeleetiler


сыстаҕас

head

сыстаҕас • (sıstağas)

From сыс (sıs), From Proto-Turkic *jạŕ-. Compare to Azerbaijani yazmaq.

кини тутуу үлэтигэр сыстаҕас

акка сыстаҕас

(with comp. or dat.) capable, handy, skilled

See synonyms at эйэлээх (eyeleeq).

сыстаҕас киһи


сэгэй

See synonyms at ас (as).

хос аана сэгэйбит

(intransitive) (of a door, window, etc.) to open

See synonyms at таҕыс (tağıs).

быыс сэгэйбит

(intransitive) (theater) (of a curtain) to rise


сэдэх

From Proto-Turkic *sedrek (“rare”). See Bashkir һирәк (hirək) for more cognates.

сэдэх көрүҥнэр

сэдэх ыалдьыт

сэдэх түбэлтэ

сэдэх булумньу

сэдэх көстүү


булумньу

булумньу оҕо

(euphemistic) (of a child) illegitimate (compare English foundling)


булумньу

find (something found, especially by chance)


тутум

(historical) hand (old unit of length equivalent to the length of one’s fist)


лабыкта

лабыкта • (labıkta)

sah-noun

лабыкта • (labıkta)

sah:Лабыкталар


сэнэх

From сэниэ (senie, “prosperity, strength”).

сэнэх ыал

кини сэнэх таҥастаах этэ


таабырын

head

таабырын • (taabırın)

sah-noun

таабырын • (taabırın)

таабырыны таай


салахай

sah:Салахайдар


сэниэ

From Mongolic. Compare to Buryat [script needed] (šinē).

сэниэ ыал


сэниэ

See synonyms at күүс (küüs).

сэниэтэ барынан

See synonyms at үп-ас (üp-as).


таай

таабырыны таай

манна кэлиэ диэн таайабын

(transitive or intransitive) to anticipate


таал

From Proto-Turkic *tiālak (“spleen”). Compare Turkish dalak (“spleen; honeycomb”).

таала кырыыланар
taala kırıılanar
he is unhappy / he is angry
(his spleen [protrudes] with its edges)


ыскылаат

head

ыскылаат • (ıskılaat)

sah-noun

ыскылаат • (ıskılaat)

бурдук ыскылаата


талба

талба табаар

choice, excellent, first-rate, quality, solid


табаар

Borrowed from Russian товар (tovar), itself borrowed from a Proto-Turkic [Term?] source per Proto-Slavic *tovarъ.

барымтыа табаар

барбат табаар

табаары оҥорон таһаарыы

табаар ыскылаата

(business) article, commodity, goods, product, wares


таһым

head

таһым • (tahım)

sah-noun

таһым • (tahım)

уу таһыма

олох таһыма ― oloq tahıma ― standard of living

культурнай-техническэй таһым


татым

head

татым • (tatım)

татым ас

татым таҥас


хайа хараҥаччыта

хайа хараҥаччыта • (qaya qarañaccıta)

sah-noun

хайа хараҥаччыта • (qaya qarañaccıta)

From хайа (qaya, “mountain”) + хараҥаччы (qarañaccı, “swallow”).

sah:хайа хараҥаччыта


хараҥаччы

head

хараҥаччы • (qarañaccı)

sah-noun

хараҥаччы • (qarañaccı)

From Proto-Turkic *karlïgač (“swallow”). See Kyrgyz кардыгач (kardıgac) for a lengthy list of cognates.

swallow (any bird of the family Hirundinidae)

sah:хараҥаччы


таҥын

head

таҥын • (tañın)

sah-verb

таҥын • (tañın)

үчүгэйдик таҥын

сылаастык таҥын

(transitive) (clothing) to dress (oneself), to put on, to wear


тиэкис

Borrowed from Russian текст (tekst), or else directly from English text.

(computing, general) text (a written passage)

тиэкис w:sah:тиэкис


тирит

ыарыһах тиритэр

ат тириппит


тилин

үөн-көйүүр тиллибит

the insect has come back to life (after hibernation)

өлбүт тиллибэт

(intransitive) (biology, religion) to come back to life, to be resurrected

See synonyms at үтүөр (ütüör).

ыарыһахпыт тиллибит

(intransitive, colloquial) (medicine) to recover, to recuperate


тиһэҕэр

head

тиһэҕэр • (tiheğer)

тиһэҕэр, букатын тохтоотубут


тоҥуй

тоҥуй • (toñuy)

тоҥуй киһи

тоҥуй көрсүһүү

тоҥуй сыһыан


букатын

букатын • (bukatın)

See synonyms at отой (otoy).

ону букатын билбэппин

букатын барда

букатын ыл


көрсүһүү

көрсүһүү • (körsühüü)

sah-noun

көрсүһүү • (körsühüü)

From көрсүс (körsüs, “to meet”), itself the reciprocal-cooperative form of көрүс (körüs).

көрсүһүү биэчэрэ


тоҥот

head

тоҥот • (toñot)

sah-noun

тоҥот • (toñot)

From тоҥ (toñ, “to freeze”). Semantically, compare the definition given at Russian наст (nast).

тоҥот үрдүнэн хаамп ― toñot ürdünen qaamp ― walk around the тоҥот


томтой

From Proto-Turkic. Compare to Other turkic *tumda- or *tumta-.

ыраах тыа томтойон көстөр

суол томтойбут ― suol tomtoybut ― the road rose (idiom — the road was no longer buried in snow)

(intransitive, figurative) to arise, to stand out


сыһыан

head

сыһыан • (sıhıan)

sah-noun

сыһыан • (sıhıan)

From сыһыар (sıhıar, “to attach, to involve”).

доҕордуу сыһыан

дипломатическай сыһыан

(diplomacy, general) relations, relationship

сыһыаннаһыы

сыһыаннас (sıhıannas, “to treat (in a given way), to have to do with”)

relation, treatment (of someone, or a subject), attitude (toward someone or something)


тохтоо

(intransitive) to stop, to wait, to pause

See synonyms at чуумпур (cuumpur).


олохтоох

See synonyms at ыал (ıal).

олохтоох кыыллар

олохтоох тыл

үчүгэй олохтоох ат

куһаҕан олохтоох ат


олохтоох

таас олохтоох


тиһэх

From тис (tis) + -эх (-eq). From Proto-Turkic *diŕ-.

See synonyms at кэнники (kenniki).

тиһэх тохтобул

тиһэх киһи

тиһэх сонуннар


тиһэх

саамай тиһэххэ


тоҥсоҕой

head

тоҥсоҕой • (toñsoğoy)

sah-noun

тоҥсоҕой • (toñsoğoy)

From тоҥсуй (toñsuy, “to knock, to peck, to hammer”).

Eurasian three-toed woodpecker
Eurasian three-toed woodpecker

woodpecker, especially the Eurasian three-toed woodpecker (Picoides tridactylus)

sah:тоҥсоҕой


хачча

хаччаҕа биэрдэ?

хаччаҕа барабыт

(as хаччаҕа, the dative form) when (literally, "at what [hour]")


төһө

head

төһө • (töhö)

мунньахха төһө киһи кэлбитий?

бу сыаната төһөнүй

сахалыы төһө билэҕин?

how well do you know the Sakha/Yakut language?


тоҥсуй

тоҥсуй • (toñsuy)

sah-verb

тоҥсуй • (toñsuy)

тоҥ (toñ) + суй (suy). From Proto-Turkic. Compare to Shor тоңнак, etc.

ааны тоҥсуй

тоҥсоҕой маһы тоҥсуйар

(transitive) (with acc.) to peck, to hammer, to chisel


төһө-хачча буолуой

head

төһө-хачча буолуой • (töhö-qacca buoluoy)

From төһө (töhö) and хачча (qacca), both meaning "how much", and буол (buol, “to be”).

This is a set phrase for a polite request, and can be translated as "won't you (please)?" It typically goes at the end of the sentence.


төһөтүн да иһин

төһөтүн да иһин • (töhötün da ihin)

From төһө (töhö, “how much”) + да (da, “any”) + иһин (ihin, “due to”).

төһөтүн да иһин, эн сыыстыҥ


кыыһыр

кыыһыр • (kııhır)

sah-verb

кыыһыр • (kııhır)

From Proto-Turkic *kï̄ŕ- (“to redden”), whence also кыһыл (kıhıl, “red”) and кыыс (kııs, “to redden”). Cognate with Turkish kızmak (“to be angry”).


ходуһа

From ходуй (qoduy) + -са (-sa) < ходу (qodu) + -й (-y) < from Mongolic. Compare to Mongolian [script needed] (hadu-), etc.

See synonyms at мэччирэҥ (meccireñ).


туһунан

көрсүһүү бэркэ барбытын туһунан суруйбуттар

they wrote that the meeting went very well

körsühüü berke barbıtın tuhunan suruybuttar


бэркиһээ

маны көрөн баран бэркэ диэн бэркиһээтилэр

when they saw this, they were quite surprised

manı körön baran berke dien berkiheetiler

(intransitive) to marvel, to wonder at (usually with a negative connotation of fear, disgust, or rejection)


туһугар

буруйу дириҥэппэт туһугар, көнөтүнэн билиниэххэ наада

in order to not deepen the guilt, we must honestly admit to it

buruyu diriñeppet tuhugar, könötünen bilinieqqe naada

кинилэргэ көмөлөһөргүт туһугар тугу эмит биэриэ этибит

due to the fact that you will help them, we can give something

kinilerge kömölöhörgüt tuhugar tugu emit bierie etibit


биллэн турар

From билин (bilin, “to be well-known”) + тур (tur, “to stand”).

биллэн турар, эн итиниэхэ сөбүлэспэккин


тутулуй

From тутул (tutul, “system, structure”), from the notion of doing busy work in order to avoid real work.

See synonyms at тохтоо (toqtoo).

туохтан тутулуйдуҥ?

(intransitive, colloquial) to delay, to procrastinate


бэркэ

From Proto-Turkic *berk (“mighty”), compare Turkish berk.

See synonyms at наһаа (nahaa).


дириҥэт

head

дириҥэт • (diriñet)

sah-verb

дириҥэт • (diriñet)

Ultimately from Proto-Turkic *teriŋ (“deep”), whence дириҥ (diriñ, “deep”). Cognate with Turkish derinlet- (“to deepen”).

иини дириҥэт

билиигин дириҥэт

(transitive, literal or figurative) to deepen


түксү

head

түксү • (tüksü)

Түүн буолла, түксү!

Чэ, түксү!


туһан

бэриллибит быраабынан туһан

to make use of the rights given (to one)

үлэһит күүһү толору туһан


билин

Саха сирин алмааһа аан дойдуга билиннэ

the diamonds of the Sakha Republic (Yakutia) have become famous throughout the world

(intransitive) to become famous or well-known


билин

Reflexive of бил (bil, “to know”). That is, "to know (in oneself)".

буруйгун билин

(transitive) to admit (to), to recognize


туур

From Proto-Turkic. Compare to Other turkic *tōr-.

See synonyms at таһаар (tahaar).

баҕананы туур

тоһоҕону туур

туура тарт

(transitive) to pull out (with force), to tear out


дэриэбинэ

Borrowed from Russian деревня (derevnja).

bor+

дэриэбинэ олохтооҕо

sah:дэриэбинэ


туһаай

From Proto-Turkic. Compare to Other turkic *tus or *duš or *tuš.

саатын эһэҕэ туһаайда

to direct (point something or someone in a given direction)

бэйэтин этиитин ыччакка туһаайда


туһалаах

Ornative of туһа (tuha, “benefit, use”).

туһалаах дьарык

тупата суох

тупата суох кэпсэтии

тупата суох үлэ

сир туһалаах баайдара


туундара

туундара үүнээйитэ

туундара көтөрө

туундара бадараана

туундара зоната

sah:туундара


туспа

туспа хос

туспа хаһаайыстыба

туспа дьоҥҥо иитиллибитэ


туспа

дьоҥҥуттан туспа олор


туспа

куорат дэриэбинэттэн туспата

the difference between the city and the country


туртас

Reciprocal-cooperative form of туртай (turtay, “to whiten”).

саа буруота туртас гынна

there appeared the white smoke of a gunshot

(intransitive) (in the phrase туртас гын) to appear suddenly (referring to something white)


тубус

See synonyms at тулуй (tuluy).

кинилэр кыыһырсан баран тубустулар

(intransitive) (diplomacy, general) to make peace with someone, to reconcile with someone

See synonyms at үтүөр (ütüör).

самыыртан ходуһа ото тубуста

the meadow grass recovered from the rain

доруобуйам тубуста


алтан түөс

head

алтан түөс • (altan tüös)

sah-noun

алтан түөс • (altan tüös)

Eurasian dotterel (Charadrius morinellus), or simply dotterel

sah:алтан түөс


сыралаах

head

сыралаах • (sıralaaq)

сыралаах үлэһит

бу кини хас да сыллаах сыралаах үлэтин түмүгэ

the result of this person's many years of painstaking work

bu kini qas da sıllaaq sıralaaq ületin tümüge


тэһии

From Proto-Turkic *teŕ- (“to run away, flee”).

inh

тэһии соноҕос

тэһии кыыл


түһүк

head

түһүк • (tühük)

sah-noun

түһүк • (tühük)

(less common)

sah:Түһүк (тыл)


түмүк

head

түмүк • (tümük)

sah-noun

түмүк • (tümük)

быа түмүгэ

дьыл түмүгэ

бу сыралаах үлэ түмүгэ

этиитин түмүгэр

түмүк тыл

түмүк мунньах


ньыма

head

ньыма • (nyıma)

sah-noun

ньыма • (nyıma)

сурукка үөрэтэр ньыма


түөһэй

head

түөһэй • (tüöhey)

sah-verb

түөһэй • (tüöhey)

(intransitive) to become senile, to fall into decrepitude

(intransitive, colloquial) to do or say stupid things


тустуу

көҥүл тустуу

классическай тустуу

тустуу ньымалара

sah:тустуу sah:хапсаҕай


тыатааҕы

head

тыатааҕы • (tıataağı)

тыатааҕы күөл

тыатааҕы көрсүһүү


көрүҥнээх

көрүҥнээх • (körüñneeq)

толуу көрүҥнээх киһи


түһүлгэ

түһүлгэ • (tühülge)

sah-noun

түһүлгэ • (tühülge)

From түс (tüs) + -үлгэ (-ülge). Early *tüšül-. From Proto-Turkic *tüĺ-.

тустуу түһүлгэтэ


өтүү

head

өтүү • (ötüü)

sah-noun

өтүү • (ötüü)

See synonyms at быа (bıa).


тыйыс

head

тыйыс • (tıyıs)

See synonyms at бигэ (bige).

тыйыс өтүү

тыйыс таҥас

See synonyms at суос (suos).

кини тыйыс көрүҥнээх

See synonyms at муҥнаах (muñnaaq).

тыйыс климат

сэрии тыйыс дьыллара

See synonyms at көҥөс (köñös).

тыйыс киһи


сыһыары

сыһыары • (sıhıarı)

ааны сыһыары сап

сыһыары кэл


тэбээ

хаары соҥҥуттан тэбээ

сиэптэргин тэбээ

to shake (the contents) from one's pockets

(transitive, colloquial) (computing) to post (to a website)


сыһыар

сыһыар • (sıhıar)

sah-verb

сыһыар • (sıhıar)

From сыс (sıs) + -ыар (-ıar). From Proto-Turkic. Compare to Other turkic s *yaz-.

сыһыарылын

to be attached to (literally or figuratively)

(transitive) to attach (something to something else)

сыһыарыы түһүк

сыһыарыы (sıhıarıı, “attachment, involvement”)


тыыр

head

тыыр • (tıır)

sah-verb

тыыр • (tıır)

From Proto-Turkic. Compare to Other turkic *tor-.

See synonyms at кырый (kırıy).

хайыһар суолуна тыыр

тыынан долгуну тыыр

тымтыкта тыыр

See synonyms at хайыт (qayıt).

таҥаһы сиигинэн тыыр


тымтык

head

тымтык • (tımtık)

sah-noun

тымтык • (tımtık)

тымтык уота

тымтыкта тыыр

тымтыктан


кирилиэс

(architecture) staircase, stairs, ladder


тоҥолоччу

head

тоҥолоччу • (toñoloccu)

sah-noun

тоҥолоччу • (toñoloccu)

From тоҥ (toñ) + -аачы (-aacı). From Proto-Turkic. Compare to Turkish donmak.

sah:тоҥолоччу


үрүйэ

head

үрүйэ • (ürüye)

sah-noun

үрүйэ • (ürüye)

From үрэх (üreq) + үйэ (üye), from Proto-Turkic. Compare to Other turkic *ayrïq, *eyrik *arïq, etc.


наардаа

Denominal verb, from наар (naar, “always, excessively”).

кинигэлэри наардаа

(transitive) to arrange (in a certain order)

оҕолор, наардаамаҥ!

(transitive) to overstep one's bounds, to transgress


куоһаах

From Proto-Turkic *koguĺ (“hollow, cavity”). See Bashkir ҡыуыш (qıwış) for a lengthy list of cognates.

See synonyms at толоон (toloon).


уллурук

From Proto-Turkic. Compare to other turkic *ulduruq.


тэрилтэ

From тэрий (teriy, “to organize, to create”).

(business) company, institution, organization


тэний

From Mongolic. Compare to Other Mongolian *teni-.

саха маастардарын оҥоһуктара киэҥник тэнийдилэр
saqa maastardarın oñohuktara kieñnik teniydiler
widely distributed products of Sakha/Yakut masters

(intransitive, colloquial) to expand, to spread


тэлгээ

From Mongolic. Compare to Other Mongolic *delge-.

See synonyms at ыс (ıs).

утуйар таҥаһы тэлгээ

сиргэ күөх оту тэлгээтилэр

(transitive) to spread (something over something else), to cover (something with something else)


тэл

From Proto-Turkic. Compare to Other turkic *til- or *dil-.

See synonyms at кырый (kırıy).

оҕус тириититтэн быата тэл


харандаас

Borrowed from Russian карандаш (karandaš), itself from some Turkic source. Compare хара (qara, “black”).


тэлэй

From тэл (tel) + э (e) + й (y). From Proto-Turkic. Compare to Other turkic *til- or *dil-.

ааны тэлэй


тэрий

From Proto-Turkic *tēr- (“to collect, gather”). Cognate with Turkish der-.

inh

оонньууну тэрий

экспедицияны тэрий

оҕоҥ кэскилин тэрий

to arrange (for) the future of one's child


өйөө-убаа

head

өйөө-убаа • (öyöö-ubaa)

sah-verb

өйөө-убаа • (öyöö-ubaa)

From өйөө (öyöö, “to support”) + убаа (ubaa, “to thin out”).

өйөөн-убаан туттахха уһуннуксылдьыаҕа

it will last a long time if handled with care


убаа

From Mongolic. Compare to Other Mongolian *usubki.

хааһы убаата

(intransitive) to become runny or diluted

ойуур убаабыт


хааһы

head

хааһы • (qaahı)

sah-noun

хааһы • (qaahı)

төбөбөр хааһы


уорба

манна туох уорбата баар буолуон сөбүй?


умус

From Proto-Turkic. Compare to Other turkic *umïl-.

ууга умус

(intransitive) (with dat.) to dive (into)


тэп

From Proto-Turkic *tep-. Compare to Other turkic *tep-.

(intransitive) (anatomy) (of the heart) to beat


уйулҕа

head

уйулҕа • (uyulğa)

sah-noun

уйулҕа • (uyulğa)

уйулҕата суох бар

уйулҕата ыстаммыт (or хамнаабыт or көппүт) ― uyulğata ıstammıt (or qamnaabıt or köppüt) ― (idiom) he was very upset


ууһут

ууһут ат оломун курдук
uuhut at olomun kurduk
like a horse fording a river
(proverb, indicating someone intelligent yet cautious, in a good way)


ыстан

head

ыстан • (ıstan)

sah-verb

ыстан • (ıstan)

See synonyms at ой (oy).

(intransitive) to break (violently), to burst, to rupture, to explode


угут

сааскы угут


ураанай

From ураан (uraan) + аанай (aanay). From Mongolic.

coot, especially the Eurasian coot (Fulica atra)


уруок

ахсаан уруога

уруоккун аах

бу эйиэхэ уруок буолуо


өҥнөөх

head

өҥнөөх • (öñnööq)

өҥнөөх харандаас


уун

From Proto-Turkic *sūn- (“to stretch, stretch out”). See the discussion at Turkish sunmak.

inh

See synonyms at биэр (bier).


тэтэркэй

From тэтэр (teter, “to blush, to flush”).

тэтэркэй имнээх кыыс


уҥ

From Proto-Turkic. Compare to Other turkic *ogun-.

уҥан түс

(intransitive) to faint, to lose consciousness


тэтэр

хонуу араас өҥнөөх сибэккилэринэн тэтэрбит

the field was full of various colorful flowers

qonuu araas öñnööq sibekkilerinen teterbit

(intransitive, colloquial, figurative) (with abl.) to be decorated/colored/covered with


уруһуй

оҕо уруһуйа

уруһуй уруога


уһул

The sense extension of "to photograph, to film" may be a loan-translation from its Russian counterparts (compare Russian снимать (snimatʹ) and Russian снять (snjatʹ)).

куоппуйатын уһул

таҥаскын уһул

үлэтиттэн уһул

to remove from a post, to dismiss, to fire

киинэҕэ уһул

(transitive) (film) to photograph, to film


саҕаттан

head

саҕаттан • (sağattan)

Ablative of саҕах (sağaq, “horizon”). Metaphorically, "from the horizon (of one's consciousness, and hence passing from view)".

өбүгэлэрбит саҕаттан

ол саҕаттан

тоҕус үйэ саҕаттан

(idiom) since time immemorial (literally, since nine centuries)


үктээ

үктээ • (üktee)

sah-verb

үктээ • (üktee)

(intransitive, colloquial) to be despotic, overweening, etc. (compare English trample)


уһук

See synonyms at ыраах (ıraaq).


уһук

быһах уһуга

куорат уһуга


үгэс

head

үгэс • (üges)

sah-noun

үгэс • (üges)

From Mongolic. Compare to Buryat [script needed] (üge), Mongolian [script needed] (üge), etc.

See synonyms at сиэр (sier).

үгэс буолбут

өбүгэлэр үгэстэрэ

үгэс курдук


үлэс

head

үлэс • (üles)

sah-verb

үлэс • (üles)

былаат үлэс

(transitive) (business) to arrange for, to order

өйүун көрсүөх буолан үлэспит

(transitive) (communication) to agree to


үйэ

From Proto-Turkic. Compare to Other turkic *üye.

орто үйэлэр

See synonyms at кэм (kem).

үчүгэй үйэ үүннэ

төрдүс үйэтигэр тиийэ олордо
tördüs üyetiger tiiye olordo
he lived to reach the fourth generation
(that is, he lived to see his great-grandchildren)


өбүгэ

head

өбүгэ • (öbüge)

sah-noun

өбүгэ • (öbüge)

From Mongolic. Compare to Northern Altai ӧбеге (öbege), Mongolian [script needed] (ebüge), etc.

өбүгэ үгэһэ

кинилэр өбүгэлэрэ биир

өбүгэ саҕаттан


үөхсүү

head

үөхсүү • (üöqsüü)

sah-noun

үөхсүү • (üöqsüü)

үөхсүү бөҕөнү тарта


үксээ

head

үксээ • (üksee)

sah-verb

үксээ • (üksee)

From үгүс (ügüs), From Proto-Turkic *öküĺ.

манна көтөр төрөөн-ууһаан үксээтэ

(intransitive, literal or figurative) (biology) to multiply, to reproduce

үөрэнэр оҕо үксээтэ

the (number of) children learning has increased


үөх

From Proto-Turkic *sȫk-. Compare to Other turkic , example to Turkish sövmek.

мин үөхпэппин, үөрэтэн этэбин

(transitive) to scold, to criticize, to insult


үргээ

head

үргээ • (ürgee)

sah-verb

үргээ • (ürgee)

See synonyms at таһаар (tahaar).

баттаҕын үргээ

күөх отто үргээ

куста үргээ

отонно үргээ

оҕуруот отун үргээ

(transitive) (agriculture, horticulture) to pick, to pluck, to weed


үрүмэччи

head

үрүмэччи • (ürümecci)

sah-noun

үрүмэччи • (ürümecci)

From үрүимэтчи (ürüimetci) < үрүмэ (ürüme) < Proto-Turkic *ȫr-. Compare to Turkish örümcek, etc.


үөрүйэх

head

үөрүйэх • (üörüyeq)

sah-noun

үөрүйэх • (üörüyeq)

See synonyms at сиэр (sier).

урукку үөрүйэҕинэн

муораҕа үөрүйэх дьон

олох үөрүйэҕэ


үрэй

head

үрэй • (ürey)

sah-verb

үрэй • (ürey)

Probably not related with Kazakh үрей (ürei, “fear, panic, terror”).

m+

оҕолор таҥаһы үрэйбиттэр

See synonyms at ыс (ıs).

дьиэ үрдүн үрэй

See synonyms at кыай (kıay).

See synonyms at өһүл (öhül).

тураах уйатын үрэй


кэриэтэ

этэрим кэриэтэ эттэхпинэ, маннык
eterim keriete etteqpine, mannık
if I were to tell you, then such (would help you)
(expression used when offering a hint to a riddle)

(in comparisons, or in conditional sentences) as, as if, than, then


үтүгүн

head

үтүгүн • (ütügün)

sah-verb

үтүгүн • (ütügün)

From Proto-Turkic *ödkün-. Compare to Other turkic *öyken or *ötken. Cognate with Turkish öykünmek.

(transitive) to imitate, to mimic, to portray

оҕону үтүктүмэҥ


хаахынай

head

хаахынай • (qaaqınay)

sah-noun

хаахынай • (qaaqınay)

ruffe (Gymnocephalus cernua, of the perch family)

sah:хаахынай


хаарта

Borrowed from Russian карта (karta). Doublet of хаарты (qaartı). Related with English cartography and chart.


хаарты

head

хаарты • (qaartı)

sah-noun

хаарты • (qaartı)

Borrowed from Russian карты (karty). Doublet of хаарта (qaarta). Related with English card.

хаарты оонньоо

хаарты тахсыытын кэриэтэ
qaartı taqsııtın keriete
it's in the cards
(said when something is uncertain, the opposite of the English expression in the cards)


хайыс

head

хайыс • (qayıs)

sah-verb

хайыс • (qayıs)

Reciprocal-cooperative of хай (qay, “to follow”).


хайысха

head

хайысха • (qayısqa)

sah-noun

хайысха • (qayısqa)


хабыс

head

хабыс • (qabıs)

sah-verb

хабыс • (qabıs)

Reciprocal-cooperative form of хап (qap, “to catch, to grab”).

мээчик хапсабыт


хабылык

head

хабылык • (qabılık)

sah-noun

хабылык • (qabılık)

From хап (qap) + -ыы (-ıı), from Proto-Turkic *kap-.

A kind of tabletop game, involving tossing and picking up sticks, played in the Sakha Republic (Yakutia).


хапсаҕай

head

хапсаҕай • (qapsağay)

sah:тустуу sah:хапсаҕай

See synonyms at сымса (sımsa).

хапсаҕай киһи


хапсаҕай

хапсаҕай • (qapsağay)

sah-noun

хапсаҕай • (qapsağay)

sah:тустуу sah:хапсаҕай

(sports) a type of wrestling practiced in the Sakha Republic


халааннаа

Denominal verb, from халаан (qalaan, “flood”).

өрүс халааннаабыт

(intransitive) (of a river) to burst its banks, to flood, to overflow


халтархай

From халтарый (qaltarıy, “to slip, to slide”).

олус халтархай суол


хамначчыт

head

хамначчыт • (qamnaccıt)

sah-noun

хамначчыт • (qamnaccıt)


халын

head

халын • (qalın)

sah-verb

халын • (qalın)

халлаан халлан эрэр

(intransitive) (meteorology) (of the sky) to clear up


хантан

from where, from which, (less common) whence


хампархай

See synonyms at эргэ (erge).


халыып

head

халыып • (qalııp)

sah-noun

халыып • (qalııp)

See synonyms at ойуу-бичик (oyuu-bicik).


халыым

head

халыым • (qalıım)

sah-noun

халыым • (qalıım)

Borrowed from Russian калым (kalym), itself from a Turkic root (see there for more).


хампарый

head

хампарый • (qamparıy)

sah-verb

хампарый • (qamparıy)

From Proto-Turkic. Compare to Other turkic *kaŋma-.

чааскы хампарыйда


халаан

From халый (qalıy) + -аан (-aan), from халы (qalı) + -й (-y), from Mongolic.


халтарый

head

халтарый • (qaltarıy)

sah-verb

халтарый • (qaltarıy)

From халт (qalt). From Proto-Turkic. Compare to Buryat *kaltur-.

мууска халтарыйдым

халтарыйан оҕунна

харах халтарыйар

variegated, colorful, unusual; (on which) the eye slips/slides


харай

From Proto-Turkic *karay- (“to watch, preserve”).

inh

малгын үчүгэйдик харай

уол балтын харайар

the boy takes care of his younger sister

(transitive) to care for, to preserve, take care of


ханнык

head

ханнык • (qannık)


аньыы-хара

аньыы-хара • (anyıı-qara)

sah-noun

аньыы-хара • (anyıı-qara)

From аньыы (anyıı, “sin”) + хара (qara, “black”).

бүгүн аньыыта-харата элбээтэ


элбээ

See synonyms at үксээ (üksee).

сүөһү ахсаана элбээтэ

уу элбээбит


харам

From Proto-Turkic. Compare to Buryat [script needed] (karam).


курунньук

From Proto-Turkic *kurum (“soot”). See Bashkir ҡором (qorom) for a lengthy list of cognates.


хараҥар

head

хараҥар • (qarañar)

sah-verb

хараҥар • (qarañar)

халлаан хараҥаран эрэр

аламай күнүм хараҥарда

(poetic image) my radiant sun has darkened

(intransitive) to blacken/darken, to turn black/dark


харбыыр

head

харбыыр • (qarbıır)

sah-noun

харбыыр • (qarbıır)


сирэй-харах

From сирэй (sirey, “face”) + харах (qaraq, “eye”).


сиппий

муостаны сиппий


хаспах

хаспахха түстүм

атым хаспахха түһэн хаалла


тэһэҕэс

head

тэһэҕэс • (teheğes)

тэһэҕэс сиэп


тэһэҕэс

тэһэҕэс • (teheğes)

sah-noun

тэһэҕэс • (teheğes)

See synonyms at хайаҕас (qayağas).


харыс

head

харыс • (qarıs)

sah-noun

харыс • (qarıs)

span (an old unit of measure, equivalent to the distance between the outstretched thumb and middle fingers, thus approximately 10 cm)


харыс

head

харыс • (qarıs)

sah-noun

харыс • (qarıs)


харыс

head

харыс • (qarıs)

sah-noun

харыс • (qarıs)

Reciprocal-cooperative form of хар (qar, “to block off”).

(of certain animals, esp. bulls, deer, moose) (intransitive) to fight, to butt heads

икки күүс харсар

(intransitive, figurative) to fight, to butt heads


хаттык

head

хаттык • (qattık)

sah:Хаттык таҥас


чокуур

From Common Turkic *čak- (“to strike”), per Azerbaijani çaxmaq. Compare also Turkish çakmak.


тойон ымыы

тойон ымыы • (toyon ımıı)

sah-noun

тойон ымыы • (toyon ımıı)

sah:тойон ымыы


хаһыс

head

хаһыс • (qahıs)

хаһыс дьиэҕэ олорор?

хаһыстан үлэҕэ киирдиҥ?


хатаа

From Proto-Mongolic *kada-. Compare to Other turkic , Bashkir ҡаҙаҡ (qaźaq), etc.

күлүүһүнэн хатаа

тоһоҕонон хатаа

See synonyms at өйдөө (öydöö).

кытаанахтык өйгөр хатаа

(transitive) (by extension) to commit to memory, to remember


тибии

From тип (tip). Literally "a sweeping away".


хатыс

хатыс • (qatıs)

sah-noun

хатыс • (qatıs)

From Proto-Turkic *kadï-, per Kyrgyz кайыш (kayış) (see there for more cognates).

хатыһынан кэлгий


быалаа

head

быалаа • (bıalaa)

sah-verb

быалаа • (bıalaa)

See synonyms at баай (baay).


кэлгий

From Mongolic. Compare to Buryat [script needed] (hülehü).

илиитин кэлгий


хатыҥыр

head

хатыҥыр • (qatıñır)

From Proto-Turkic *kat-. Compare to Chagatai [script needed] (qataŋgur).

See synonyms at синньигэс (sinnyiges).

хатыҥыр киһи


хойун

туман хойунна

хаана хойдор
qaana qoydor
his blood thickened
(idiomatically, "he became angry", compare English "his blood boiled")


хатырыктаах бөх тэллэйэ

хатырыктаах бөх тэллэйэ • (qatırıktaaq böq telleye)

From хатырыктаах (qatırıktaaq, “scaly”) (from хатырык (qatırık, “scale”)) + бөх (böq, “garbage, litter”) + тэллэй (telley, “mushroom”).
Why this name? As the English Wikipedia article (accessed 24 August 2022) has it, "This mushroom is unusual because it will turn black and dissolve itself in a matter of hours after being picked or depositing spores."

Coprinus comatus
sah:хатырыктаах бөх тэллэйэ

en-хатырыктаах_бөх_тэллэйэ-sah-noun-MwvYG41U


хотун

Either from Proto-Turkic *xātun (“queen, lady”), or possibly from a Mongolic source. See also Buryat хатан (xatan).

эдэр хотун

кыыс хотун

дьиэлээх хотун

эбиэн хотуна

сир ийэ хотун


ымыы

ымыы • (ımıı)

sah-noun

ымыы • (ımıı)

sah:Ымыылар уустара

From Proto-Turkic. Compare to Shor сынма.


ымыы

head

ымыы • (ımıı)

sah-noun

ымыы • (ımıı)


хачайдаа

оҕону хачайдаа

биһигини самолёкка хачайдаата

умуһахтан ууну хачайдаа

(transitive) (with abl.) to pump (something from something else)


хахха

From халха (qalqa), from Mongolic. Compare to Tungusic *kalka, Buryat [script needed] (halha), etc.

тыалтан, тибииттэн хахха

хаххаҕа киир


хоргуй

See synonyms at аас (aas).

күнү быһа аһаабакка, хоргуйбут


холоон

холоон ас

холоон киһи

холоон сэп

холоон өйдөөх киһи


хоргут

Тойон таҥарата хоргутта.
Toyon tañarata qorgutta.
The boss's god was offended.
(from the Ойуун түүлэ olonkho on the Yakut Wikisource)

кини миигиттэн хоргутта

to resent, to feel offended, to take offense


хоргут

Causative of хоргуй (qorguy, “to starve”).


дьаҕыл

head

дьаҕыл • (jağıl)

сур дьаҕыл ат

a gray horse with black spots on the shoulder blades

Having large spots on the neck or shoulder blades.


дьаҕыл уйус

дьаҕыл уйус • (jağıl uyus)

sah-noun

дьаҕыл уйус • (jağıl uyus)

sah:дьаҕыл уйус


уйус

falcated duck, falcated teal (Mareca falcata)


ыас

From Proto-Turkic *sakïŕ (“gum, resin”). See Kyrgyz сагыз (sagız, “chewing gum”) for a lengthy list of cognates.


күүдээх

head

күүдээх • (küüdeeq)

Ornative of күү (küü, “buzz”), a reference to their echolocation.

sah:Күүдээхтэр кэргэннэрэ


күүдээх

күүдээх • (küüdeeq)

sah-noun

күүдээх • (küüdeeq)

sah:Күүдээхтэр кэргэннэрэ


һат

Sound used to urge a horse to move. (i.e. giddyup)


лаппа

See synonyms at наһаа (nahaa).

лаппа хараҥарда

лаппа тымныйбыт


һа

һа-һа! ― ha-ha! ― ha-ha!


хоттор

Causative of хот (qot, “to win”), thus "to cause (someone else) to win".

See synonyms at кыайтар (kıaytar).

куоталаһыыга кинилэр биһиэхэ хоттордулар

kuotalahııga kiniler bihieqe qottordular

өстөөхтөр лаппа хоттордулар

the enemy was completely routed / defeated

(transitive) (with dat.) to be overcome/defeated, to give in, to lose


сындалҕаннаах

head

сындалҕаннаах • (sındalğannaaq)

сындалҕаннаах сырыы


чугуй

өстөөх сэриитэ чугуйда


чиҥ

From Proto-Turkic. Compare to Other turkic *čiŋ.

See synonyms at суон (suon).

чиҥ от

чиҥ киһи


хоһуун

хоһуун оҕо

See synonyms at эр санаалаах (er sanaalaaq).

хоһуун быһыы

хоһуун киһи

See synonyms at хорсун (qorsun).

хоһуун туттуу-хаптыы


чочуй

From чочу (cocu, “grindstone, whetstone”).

сүгэни чочуй

(transitive, literal) to sharpen (on a grindstone or whetstone), to whet

ураннык чочуй

(transitive, figurative) to improve, to perfect, to sharpen


кэмпиэр

Borrowed from Russian конверт (konvert), and altered according to Yakut phonological rules. Related with English cover, but not convert. For a similar extension of the (Russian) stressed vowel, see Belarusian канверт (kanvjert).

суруктаах кэмпиэр

суругу кэмпиэргэ ук


нуолур

See synonyms at сымнаҕас (sımnağas).

солко нуолур

нуолур от

See synonyms at мөлтөх (möltöq).

сылайан нуолур курдук буолбут


чаҕылҕанныы

чаҕылҕанныы • (cağılğannıı)

From чаҕылҕан (cağılğan, “lightning”). Compare Mongolian цахилгаанжих (caxilgaanžix).

cog

цахилгаанжих

чаҕылҕанныы охсуу

хараҥаччы чаҕылҕанныы көтөн ааста


чэбдик

чэбдик бэйэҕэ чэбдик өй-санаа

a sound mind in a sound body, mens sana in corpore sano


чычаас

head

чычаас • (cıcaas)

чычаас уу

чычаас билии

(literal or figurative) shallow (not deep)

чычаас ат

чычаас киһи

shallow, narrow-minded (compare English shallow)


сындалҕан

сындалҕан • (sındalğan)

sah-noun

сындалҕан • (sındalğan)

сындалҕан айан


чуор

чуор саҥа

чуор мутук


охсуу

боксёр күүстээх охсуута

бу саа охсуута улахан

охсуу бэлиэтэ

сындалҕаннаах суол охсуута


ынырык

head

ынырык • (ınırık)

terrible (dreadful; causing alarm or fear)


ыйаах

ыйаах • (ıyaaq)

sah-noun

ыйаах • (ıyaaq)

instruction, direction, (colloquial) order


ыксаа

head

ыксаа • (ıksaa)

sah-verb

ыксаа • (ıksaa)

үлэҕэ ыксаа

дэлби тоҥон ыксаатым

куттанан ыксаата

(with the -ан form of a verb) to do something to a great degree


чэрдий

бааһым чэрдийдэ

билигин мин манна чэрдийдим

(intransitive, figurative) to get used to


шариктаах чэй

From шарик (sharik, “ball, balloon”) + чэй (cey, “tea”).

sah:шариктаах чэй


ыараа

head

ыараа • (ıaraa)

sah-verb

ыараа • (ıaraa)

(intransitive) (economics) to appreciate (rise in price)

(intransitive, colloquial) to become pregnant (of humans)


ырытыы

head

ырытыы • (ırıtıı)

sah-noun

ырытыы • (ırıtıı)

грамматическай ырытыы

(sciences) analysis, consideration, review


үлтү

head

үлтү • (ültü)

үлтү түһэр

үлтү кырбаа

үлтү кыыһыр

үлтү күргүйдээ


ытаа

ытаа • (ıtaa)

sah-verb

ытаа • (ıtaa)

From Proto-Turkic *sïk-. Compare to Other turkic *sïqta-.

хомойон ытаа

(intransitive) (with abl.) to cry (shed tears)


тобулу

тобулу ас

тобулу баттаа

тобулу түс

тобулу үүн

тобулу көр

(idiom) to look closely, to drill with one's eyes


ытый

head

ытый • (ıtıy)

sah-verb

ытый • (ıtıy)

сүөгэйи ытый

(transitive) (cooking) to beat, to whip, to whisk

ол сурах дэриэбинэни үлтү ытыйда

this news completely stirred up the village

(transitive, figurative) to rile up, to stir up, to whip up


тобул

See synonyms at тэс (tes).

түннүгү тобул

хамсаны тобул

(transitive) to cut or punch through, to pierce

бу боппуруоһу бэйэҥ

(transitive, colloquial) (mathematics, general) to solve, to find out


ырыт

head

ырыт • (ırıt)

sah-verb

ырыт • (ırıt)

From Proto-Turkic *ạrï- (“to clean, purify”). Compare Turkish arıt- (“to clean”). Doublet of ыраас (ıraas).

боппуруоһу ырыт

(transitive) (sciences) to analyze, to consider

See synonyms at өһүл (öhül).


долохуна

hawthorn (Crateagus spp, esp. Crateagus dahurica)

sah:долохуна


долохоно

Cognate with Southern Altai толоно (tolono) (see there for more cognates).

sah:долохоно


тэриэлкэ

Borrowed from Russian тарелка (tarelka).

кыра тэриэлкэ

уу устун көмүс тэриэлкэ устан иһэр үһү
uu ustun kömüs terielke ustan iher ühü
on the water floats a silver plate
(riddle, the answer being «ууга күн, ый күлүгэ» / "the sun's / moon's reflection on the water")


сардаана

sah:сардаана


кэҕэрт

head

кэҕэрт • (keğert)

sah-verb

кэҕэрт • (keğert)

(intransitive) to belch, to burp, to eructate


буобура

Borrowed from Russian бобр (bobr), hence related with English beaver.


сэллик

тыҥа сэллигэ


махтан

→ Evenki: макта (makta)

кини эйиэхэ махтанар


самыы

head

самыы • (samıı)

sah-noun

самыы • (samıı)

Probably from Proto-Turkic *sagrï (“croup”).

(zootomy) croup (the top of the rump of a horse or other quadruped)


саҥас

head

саҥас • (sañas)

sah-noun

саҥас • (sañas)

From Proto-Turkic *yeŋe (“elder brother's wife”) per Azerbaijani yengə.


эҕэ

Possibly from Proto-Turkic *sekü (“stone bench, dais, platform”).

(geology, meteorology) washout (especially what lies at the bottom of such flowing water)

эҕэ санаа

тыл эҕэтэ

(by extension) hidden thought or intention


иэй

From Proto-Turkic *seb- (“to love, to like”).

See synonyms at куус (kuus).

эбэтэ сиэнэ кыыһы кууһар, иэйэр

the grandmother hugs and caresses the girl


иэй

ыарыһах айаккалыыр, иэйэр


тыҥа

head

тыҥа • (tıña)

sah-noun

тыҥа • (tıña)

тыҥа сэллигэ


сулуй

From Proto-Turkic *yol- (“to tear out, pick out, pluck”).

inh

See synonyms at таһаар (tahaar).

(transitive, colloquial) to badger (wear down with a stream of constant quibbles)


сүһүөх

head

сүһүөх • (sühüöq)

sah-noun

сүһүөх • (sühüöq)

From Proto-Turkic *yüŕük (“ring”). Compare the etymology of тобук (tobuk, “knee”).

тобук сүһүөҕэ

тылы сүһүөҕүнэн араар

Сүһүөх (тыл)
w:sah:Сүһүөх (тыл)


салын

head

салын • (salın)

sah-verb

салын • (salın)

Possibly from Proto-Turkic *yal- (“to burn, to blaze”).


салын

head

салын • (salın)

sah-verb

салын • (salın)

See synonyms at куттан (kuttan).

эһэттэн саллабын

See synonyms at ытыктаа (ıtıktaa).


мэлий

бурдугу мэлий


мэлий

оттор мас мэлийдэ ― ottor mas meliyde ― the firewood ran out

(intransitive) to run out, to be exhausted or used up

хараҕыттан мэлийдэ


ытыс

head

ытыс • (ıtıs)

sah-noun

ытыс • (ıtıs)

(anatomy) palm (inner, concave part of hand)


ыыраах

head

ыыраах • (ııraaq)

sah-noun

ыыраах • (ııraaq)

(anatomy) gap between the fingers or toes


ыһыах

head

ыһыах • (ıhıaq)

sah-noun

ыһыах • (ıhıaq)

From ыс (ıs) + -ыах (-ıaq), from Proto-Turkic *sạč-.

the Yhyakh, or Yakut/Sahka New Year (celebrated during the summer solstice)


ыыраахтаах

head

ыыраахтаах • (ııraaqtaaq)


эмискэ

эмискэ тыал тустэ

эмискэ ыарый


эккирэт

Causative of эккирээ (ekkiree, “to jump up and down”).


элэй

быһах биитэ элэйбит

(intransitive) to wear down, to wear out


ыарый

ыарый • (ıarıy)

sah-verb

ыарый • (ıarıy)

From ыарыы (ıarıı, “pain, disease, illness”).

күүскэ ыарый

(intransitive) (medicine) to ail, to be or become ill

атаҕым ыалдьар


эбиэс

Borrowed from Russian овёс (ovjós). Distantly cognate with English avenin.


игирэ

From Proto-Mongolic *ikire, itself a reborrowing from Proto-Turkic *ẹk(k)iŕ. Thus cognate with Yakut икки (ikki, “two”).

игирэ уолаттар


игирэ

игирэ аҥара


эҥэр

head

эҥэр • (eñer)

sah-noun

эҥэр • (eñer)

тыа эҥэригэр

үрэх икки эҥэригэр


эбиилик

эбиилик аһылык


эндэй

Borrowed from a Mongolic language, ultimately from Proto-Mongolic *ende- (“to err”). Compare to Mongolian эндэх (endex, “to err”).

эндэйэн этиэ дуо?

(intransitive) to err, to be wrong or mistaken


эндиэ

See synonyms at алҕас (alğas).

эндиэ тыл

эндиэ сир


эндиэ

See synonyms at алҕас (alğas).


эрбээ

Inherited from Common Turkic *ẹrpe- (“to saw”)

inh+

быһа эрбээ

хайа эрбээ


эргин

From эргий (ergiy, “to spin, to rotate”). See also эргимтэ (ergimte).

хайа эргинтэн сылдьаҕын?

бу эргин дьон


эргин

дьиэ эргин

үрэх эргин

киэһэ эргин кэлээр

онус эргин барыа

Тохсунньу эргин

икки чаас эҥин эргин


дугуйдан

See synonyms at сүт (süt).

ханна дугуйданан сылдьаҕын?


салбах

Holonym: эрдии (erdii, “oar, paddle”)


эргиэн

From эргий (ergiy, “to turn, to return”).

тас эргиэн

эргиэн тэрилтэлэрэ

(business) trade (buying and selling), commerce


эрчий

(transitive) (sports) to exercise, to train, to develop


эрэннэр

Causative of эрэн (eren, “to pin one's hopes on”).

эрэннэрэн баран толор

after you promise it, (you must) fulfill it


эрчийии

харах былчыҥын эрчийии

(sports) exercise, training, development


эрэл

From эрэн (eren, “to hope, to rely upon”).

эрэлбин сүтэрбэппин

Эрэл уоттара
Erel uottara
The Fires of Hope
(an organization in Bryansk)

(religion, general) hope, expectation, prospect


сүтэр

head

сүтэр • (süter)

sah-verb

сүтэр • (süter)

Causative of сүт (süt, “to disappear”). Cognate with Turkish yitir- (“to lose”).

коллектив итэҕэлин сүтэр

өйгүн сүтэр

(transitive) to lose (something or someone)


этигэн

этигэн хомус

этигэн хоһооннор


эттээ

эт эттиир сүгэ

сүөһүнү эттээ

(transitive) (cooking) to butcher, to cut or chop (meat)


эрдии

From эрт (“to row”) (grammatically, the gerund of this verb). Cognate with Dolgan эрдии.

Meronym: салбах (salbaq, “blade”)

эрдии салбаҕа


эрис

Reciprocal-cooperative form of эрий (eriy, “to twist, to turn”). Hence, "to twist each other".

(transitive) (sports, general) to compete, to contend, to fight, to struggle, to wrestle


буолбатах

is not, isn’t (negative third-person singular present indicative copulative)


мэҥирээ

head

мэҥирээ • (meñiree)

sah-verb

мэҥирээ • (meñiree)


-ыах

From earlier *ïhak < *ïsak, from Proto-Turkic *-āčak.


ꭡ

(obsolete) A letter of the Yakut alphabet in Latin script; now ⟨иэ⟩.


ꭣ

(obsolete) A letter of the Yakut alphabet in Latin script; now ⟨уо⟩.


ꭢ

(obsolete) A letter of the Yakut alphabet in Latin script; now ⟨ө⟩.


ꭠ

(obsolete) A letter of the Yakut alphabet in Latin script; now ⟨ыа⟩.


буолартан

буол буол#Yakut


биэрэр

биэр биэр#Yakut

inflection of биэр (bier, “to give”, stem):

биэр биэр#Yakut

third-person singular present indicative

биэр биэр#Yakut


Сахабыт сирэ

head

Сахабыт сирэ • (Saqabıt sire)

Саха сирэ
Саха сирэ#Yakut

first-person plural possessed nominative singular of Саха сирэ (Saqa sire, “Yakutia”)


Сахам сирэ

Саха сирэ
Саха сирэ#Yakut

first-person singular possessed nominative singular of Саха сирэ (Saqa sire, “Yakutia”)


мыҥ

From Proto-Turkic *bïŋ (“thousand”). See Southern Altai муҥ (muŋ, “thousand”) for more cognates.


Бикипиэдьийэ

Бикипиэдьийэ • (Bikipiejiye)

sah-noun

Бикипиэдьийэ • (Bikipiejiye)

From English Wikipedia or Russian Википедия (Vikipedija)

Сахалыы Бикипиэдьийэ ― Saqalıı Bikipiejiye ― Yakut (Sakha) Wikipedia


хааһахха

хааһах хааһах#Yakut

dative singular of хааһах (qaahaq, “big leather bag”)


төрөтүү

head

төрөтүү • (törötüü)

sah-noun

төрөтүү • (törötüü)

From төрөө (töröö, “to give birth”) + -үү (-üü), from Proto-Turkic *törü-.


охсуһааччы

head

охсуһааччы • (oqsuhaaccı)

sah-noun

охсуһааччы • (oqsuhaaccı)

oqsuhaaccı (romanization)
охсуһааччы (nominative singular)
охсуһааччылар (nominative plural)
охсуһааччыта (partitive singular)
охсуһааччыларда (partitive plural)
охсуһааччыны (accusative definite singular)
охсуһааччылары (accusative definite plural)
охсуһааччыҕа (dative lative locative singular)
охсуһааччыларгы (dative lative locative plural)
охсуһааччыттан (ablative singular)
охсуһааччылартын (ablative plural)
охсуһааччынан (instrumental singular)
охсуһааччыларанын (instrumental plural)
охсуһааччылыын (comitative singular)
охсуһааччылардыын (comitative plural)
охсуһааччылары (singular)
охсуһааччылардары (plural)
охсуһааччылык (singular)
охсуһааччылардык (plural)
охсуһааччытааҕар (elative singular)
охсуһааччылардааҕар (elative plural)

From охсус (oqsus, “to fight”) + -ааччы (-aaccı), then from Proto-Turkic *sok- (“to heat, to beat”).


биики

From English wiki, formed from Hawaiian wikiwiki.