ыал

From Proto-Turkic *āgïl, from Proto-Turkic *āɣ- (“to enclose”).

(as well as terms derived from this word)


буруо

From Proto-Turkic *bur-uk. Compare Tuvan буру (buru, “smoke”), Khakas пыр (pır, “shallow dust”), etc.


өтүүк

head

өтүүк • (ötüük)

sah-noun

өтүүк • (ötüük)


остуол

Borrowed from Russian столъ (stol, modern orthography стол).

bor

modern orthography <i class="Cyrl mention" lang="ru">стол</i>


быһах

head

быһах • (bıhaq)

sah-noun

быһах • (bıhaq)

From earlier *bïsaq, from Proto-Turkic *bïč-gak (“knife”). Cognate with Yakut быс (bıs, “to cut”), Turkish bıçak, Kyrgyz бычак (bıcak).


сиэркилэ

Borrowed from Russian зе́ркало n (zérkalo).


дьиэ

head

дьиэ • (jie)

sah-noun

дьиэ • (jie)

jie (romanization)
дьиэ (nominative singular)
дьиэлэр (nominative plural)
дьиэтэ (partitive singular)
дьиэлэрдэ (partitive plural)
дьиэни (accusative definite singular)
дьиэлэри (accusative definite plural)
дьиэҕэ (dative lative locative singular)
дьиэлэрги (dative lative locative plural)
дьиэттэн (ablative singular)
дьиэлэртин (ablative plural)
дьиэнэн (instrumental singular)
дьиэлэринин (instrumental plural)
дьиэлиин (comitative singular)
дьиэлэрдиин (comitative plural)
дьиэлэри (singular)
дьиэлэрдэри (plural)
дьиэлик (singular)
дьиэлэрдик (plural)
дьиэтээҕэр (elative singular)
дьиэлэрдээҕэр (elative plural)

Compare Evenki дю̄ (ʒū, “house”). That entry mentions a possible Chinese origin, in which case also compare Chinese 家 (“home, family, household”).


модьоҕо

head

модьоҕо • (mojoğo)

sah-noun

модьоҕо • (mojoğo)

Cognate with Bashkir буҫаға (buśağa) (see there for more).


орон

# From Proto-Turkic *orun (“place”).
# Possibly re-borrowed through a Mongolic language, compare Mongolian ор (or, “bed”), Bashkir урын (urın, “place; bed”), and Yakut орун (orun, “place”).

орону хомуй


ыалдьыт

head

ыалдьыт • (ıaljıt)

sah-noun

ыалдьыт • (ıaljıt)


сыттык

head

сыттык • (sıttık)

sah-noun

сыттык • (sıttık)

From earlier *čïstïq < *ǰïstïq < *ǰạstïq < *jạstuq < *jạztuq, from Proto-Turkic *yạŕtuk (“pillow”). Cognate with Turkish yastık.


чүмэчи

head

чүмэчи • (cümeci)

sah-noun

чүмэчи • (cümeci)


сиппиир

From сиппий (sippiy, “to sweep”), ultimately from Proto-Turkic *sipür- (“to sweep”). Akin to Turkish süpürge.


суорҕан

head

суорҕан • (suorğan)

sah-noun

суорҕан • (suorğan)

From earlier *čōrɣan < *ǰōrɣan < *ǰoɣurqan, from Proto-Turkic *yogurgan (“blanket”). Cognate with Turkish yorgan.


олоппос

According to SakhaTyla, this word is from олох (oloq, “seat”) + мас (mas, “tree, wood”).

олоппоско тиэрэ түс


дьиэ-уот

дьиэ (jie, “house”) + уот (uot, “fire”). Compare English hearth and home.

дьиэм-уотум куоракка баар


дьиэһит

head

дьиэһит • (jiehit)

sah-noun

дьиэһит • (jiehit)

From дьиэ (jie, “house”) + -һит (-hit, agentive suffix).


ытык

head

ытык • (ıtık)


ытык

ытык • (ıtık)

sah-noun

ытык • (ıtık)

(religion, by extension) sacrifice, something sacred


ытык

head

ытык • (ıtık)

sah-noun

ытык • (ıtık)


сот

муостаны сот

түннүгү сот


иһит

Compare with Old Turkic 𐱁𐱅 (eşit-, “to hear, listen”), Azerbaijani eşitmək (“to hear”), Bashkir ишетеү (işetew, “to hear”), Chuvash илтме (iltme, “to hear”), Kazakh есту (estu, “to hear”), Khakas истерге (isterge, “to hear”), Turkmen eşitmek (“to hear”), Uzbek eshitmoq (“to hear”), etc.


иһит

таас иһит ― taas ihit ― glassware

туой иһит


күөс

head

күөс • (küös)


дьукаах

дьукаах • (jukaaq)


быһыйа

быһыйа • (bıhıya)


долбуур

From a Mongolic language, compare Mongolian талбай (talbaj).


кыстык

кыстык • (kıstık)

sah-noun

кыстык • (kıstık)


бараан

From Mongolian. Cognate to Old Uyghur [script needed] (bark), Khakas параан (paraan) (Sagay), etc. See also баар (baar).


сурт

сурда туруор


суун

Reflexive form of сууй (suuy, “to wash”).

(reflexive) to wash oneself, to bathe oneself


сууй

From Proto-Turkic *yu(b)-, compare Azerbaijani yumaq, Kazakh жуу (juu).


хобордоох

Borrowed from Russian сковорода (skovoroda).


баанньык

head

баанньык • (baannyık)

sah-noun

баанньык • (baannyık)


мыыла

head

мыыла • (mııla)

sah-noun

мыыла • (mııla)

Borrowed from Russian мыла (myla), itself the plural of мыло (mylo).


өрбөх

head

өрбөх • (örböq)

sah-noun

өрбөх • (örböq)

From Proto-Turkic *čepürek (“rag, piece of cloth”). See Bashkir сепрәк (seprək) for more cognates.
Initial /s-/ was often debuccalized, and later dropped altogether, in an earlier stage of Yakut, and here we also see metathesis (/pr/ → /rb/). Such metathesis is common worldwide, for example Orpah → Oprah.


чаанньык

head

чаанньык • (caannyık)

sah-noun

чаанньык • (caannyık)


оһох

Ultimately from Proto-Turkic *ōt (“fire”). See Bashkir усаҡ (usaq) for a lengthy list of cognates.


балаакка

Borrowed from Russian палатка (palatka).


балаҕан

head

балаҕан • (balağan)

sah-noun

балаҕан • (balağan)

This or another Turkic word may have influenced Russian балаган (balagan).


таҕаан

head

таҕаан • (tağaan)

sah-noun

таҕаан • (tağaan)


бырастыына

head

бырастыына • (bırastıına)

sah-noun

бырастыына • (bırastıına)

Borrowed from Russian простыня (prostynja).


уопсай дьиэ

head

уопсай дьиэ • (uopsay jie)

sah-noun

уопсай дьиэ • (uopsay jie)


дурда

(military) bastion, protection, stronghold


ыскаатар

head

ыскаатар • (ıskaatar)

sah-noun

ыскаатар • (ıskaatar)

Borrowed from Russian скатерть (skatertʹ). Further etymology uncertain.


комуос

See the discussion at چمچه (both languages).


тэскилэт

Causative of тэскилээ (teskilee, “to avoid”).

оҕону ардахтан тэскилэт


көстүрүүҥкэ

head

көстүрүүҥкэ • (köstürüüñke)

sah-noun

көстүрүүҥкэ • (köstürüüñke)

Borrowed from Russian кастрюля (kastrjulja). Distantly related with English casserole.


кытыйа

head

кытыйа • (kıtıya)

sah-noun

кытыйа • (kıtıya)

кытыйа кыырда, хамыйах хардааччыта
kıtıya kıırda, qamıyaq qardaaccıta
a hawk to bowls, a falcon to spoons
(proverb, said of a lazy glutton)


кыһа

head

кыһа • (kıha)

sah-noun

кыһа • (kıha)

From Mongolic. Compare to Southern Altai кыза (kïza).


хамыйах

head

хамыйах • (qamıyaq)

sah-noun

хамыйах • (qamıyaq)

From хамый (qamıy) + -ах (-aq). From хам (qam) + -ый (-ıy). From Proto-Turkic. Cognate to Kazakh қамау (qamau), Buryat [script needed] (kama-), Mongolian [script needed] (kamu-).

a large wooden spoon, made of birch or larch


лааппы

head

лааппы • (laappı)

sah-noun

лааппы • (laappı)


сылабаар

head

сылабаар • (sılabaar)

sah-noun

сылабаар • (sılabaar)

Borrowed from Russian самовар (samovar), as mentioned in that entry.
The sound shift is rather odd (one might expect *самабаар or similar) but for another shift, compare Azerbaijani samovar, which lists an alternative form simavar.

алтан сылабаар

электрическэй сылабаар

сылабаар кыраана

a samovar crane (for suspending it over a fire)

сылабаар оргуйда

сылабаарда туруор


ыскаап

head

ыскаап • (ıskaap)

sah-noun

ыскаап • (ıskaap)

Нарниа үһүйээнэ: Хахай, ойуун уонна аптаах ыскаап

The Chronicles of Narnia: The Lion, the Witch and the Wardrobe

Narnia ühüyeene: Qaqay, oyuun uonna aptaaq ıskaap

кинигэ ыскааба

иһит ыскааба


паарта

оскуола паартата

паартаҕа олор


өтүүктээ

head

өтүүктээ • (ötüüktee)

sah-verb

өтүүктээ • (ötüüktee)

Denominal verb, from өтүүк (ötüük, “iron”).

бүрүүкэни өтүүктээ


сайҕаа

head

сайҕаа • (sayğaa)

sah-verb

сайҕаа • (sayğaa)

долгун сайҕаабыт

(transitive) (literal or figurative) to wash away


сиидэ

сиидэнэн уу баспыкка дылы

(proverb) it's like scooping water with a sieve


соттор

From сот (sot, “to wipe”), literally "the wiper".

түүлээх соттор

баанньык сотторо

соттор таҥаһа


хамначчыт

head

хамначчыт • (qamnaccıt)

sah-noun

хамначчыт • (qamnaccıt)


сиппий

муостаны сиппий


хахха

From халха (qalqa), from Mongolic. Compare to Tungusic *kalka, Buryat [script needed] (halha), etc.

тыалтан, тибииттэн хахха

хаххаҕа киир


тэриэлкэ

Borrowed from Russian тарелка (tarelka).

кыра тэриэлкэ

уу устун көмүс тэриэлкэ устан иһэр үһү
uu ustun kömüs terielke ustan iher ühü
on the water floats a silver plate
(riddle, the answer being «ууга күн, ый күлүгэ» / "the sun's / moon's reflection on the water")