бар

From Proto-Turkic *bar-. Compare Kyrgyz баруу (baruu).

(as баран, following the -ан form of another verb, and itself followed by another clause)

(by extension from the above sense)
after


эр

From Proto-Turkic *er-. Compare to Other turkic , Turkish imek, etc.

(intransitive) (after the -ан form of a verb) to start doing something


түүн

head

түүн • (tüün)

sah-noun

түүн • (tüün)

From Proto-Turkic *tün (“night, yesterday”). See also Kazakh түн (tün) and Kyrgyz түн (tün), both meaning "night".


күн

From Proto-Turkic *kün (“sun; day”). Cognate with Tuvan хүн (xün), Khakas кӱн (kün), Southern Altai кӱн (kün), Kazakh күн (kün), Turkish gün.

Holonym: нэдиэлэ (nediele, “week”)

Meronym: чаас (caas, “hour”)


саас

From earlier *čās < *ǰās < *ǰāz, from Proto-Turkic *yāŕ (“summer, spring”). Cognate with Turkish yaz.


дьахтар

head

дьахтар • (jaqtar)

sah-noun

дьахтар • (jaqtar)

Cognate with Dolgan дьактар. Possibly from an Iranian source, compare Persian دختر (doxtar, “daughter, girl”). If true, it would make this word cognate with English daughter. Also note Tocharian A ckācar and Tocharian B tkācer, both meaning "daughter".

cog

Dolgan дьактар


сарсыарда

head

сарсыарда • (sarsıarda)

sah-noun

сарсыарда • (sarsıarda)

From сарсы- (sarsı-, “tomorrow”) + эрдэ (erde, “early”). Compare Dolgan һарсиэрда (harsierda).


киэһэ

From Proto-Turkic *kēče (“night, evening”). Cognate to Old Turkic 𐰛𐰃𐰲𐰀 (kéče, “evening”), Turkish gece (“night”), Turkmen gīje (“night”).


тыҥ

From Proto-Turkic *taŋ, compare Turkish tan, Kyrgyz таң (taŋ).


улахан

[ʊ.l̺ɑ̽.q͡χɑ̽n̺̚]

From Common Turkic *ulug, compare Turkish ulu.


сайын

head

сайын • (sayın)

sah-noun

сайын • (sayın)

From earlier *čayïn < *ǰayïn, from Proto-Turkic *yāy-ïn (“during summer”), from *yāy (“summer, spring”) and *-in (instrumental case).
Cognate with
Old Turkic [script needed] (yayïn, “in the summer”),
Dolgan һайын (“in the summer”),
Bashkir йәйен (yəyen, “in the summer”),
Kyrgyz жайын (jayın, “during summer”), Tuvan чайын (çayın).
The verbal sense may be due to the common notion of the "seasons of one's life".


муус устаар

Literally "ice floats"; from муус "ice" + устаар "it floats", from уст "to float"


кыс

кыс хаар

кыс устата

кыс мас


кыһын

head

кыһын • (kıhın)

sah-noun

кыһын • (kıhın)

From earlier *qïsïn < *qïšïn, from Proto-Turkic *kïĺ-ïn (“during winter”), from *kïĺ (“winter”). Cognate with Turkish kışın (“in winter, during winter”), Bashkir ҡышын (qışın, “in winter”).


күһүн

head

күһүн • (kühün)

sah-noun

күһүн • (kühün)

From earlier *küsün < *kǖzün, from Proto-Turkic *kǖŕ-in (“during autumn”), from *kǖŕ (“autumn”). Cognate with Turkish güzün (“in autumn, during autumn”), güz (“autumn”).


каникул

Borrowed from Russian каникулы (kanikuly).

bor+

үөрэнээччилэр каникуллара

(education) vacation, holiday (from school, i.e. summer vacation, summer holiday)


кый

манна кэлбитим кый буолла


ситэ

From сит (sit) + э (e). From Proto-Turkic *jet-.

кини ситэ саҥарбата

ситэ тутуллубатах дьиэ


өр

кинини көрбөтөҕүм өр буолла


ый

Holonym: сыл (sıl, “year”)

Meronym: нэдиэлэ (nediele, “week”)


сарсыардааҥы

head

сарсыардааҥы • (sarsıardaañı)

sah-adj

сарсыардааҥы • (sarsıardaañı)

/saɾˌsɯ͡ɤɾˈdaːŋɯ/

From сарсыарда (sarsıarda) + -аҥы (-añı). Compare Dolgan һарсиэрдааӈӈы (harsierdaaŋŋı).

nc

һарсиэрдааӈӈы

сарсыардааҥы аһылык

breakfast (literally, “the morning meal”)


бүгүн

head

бүгүн • (bügün)

From Proto-Turkic *bu-gün meaning "this day". Cognate with Tuvan бөгүн (bögün), Kazakh бүгін (bügın), Azerbaijani bugün, Turkish bugün, etc.
Compare the etymology of English today and Japanese 今日, also meaning "this day". Also compare Yakut бөлүүн (bölüün, “last night”).


кытат

кытат • (kıtat)

sah-noun

кытат • (kıtat)

kıtat (romanization)
Allaikha (romanization)
Upper Kolyma (romanization)
Middle Kolyma (romanization)
Lower Kolyma (romanization)
Sakkyryr (romanization)
Viliui (romanization)
Upper Yana (romanization)
Kolyma (Middle)
Sakkyryr (Middle)
Viliui (Middle)

Probably related to Mongolic ᠬᠢᠲᠠᠳ (kitad, “China”, plural; Mongolian хятад (xjatad), Buryat хитад (xitad), Kalmyk китд (kitd)). See also Tuvan кыдат (kıdat), Khakas хыдат (xıdat), Southern Altai кыдат (kïdat).

кытат кыыла

кытат чуора

(geography) warm land in the south where birds migrate to for winter

Allaikhovsky District
Eveno-Bytantaysky National District
Nizhnekolymsky District
Srednekolymsky District
Verkhnekolymsky District
Verkhoyansky District
Vilyuysky District


нэдиэлэ

Borrowed from Russian недѣ́ля f (nedě́lja, “a week; Sunday”), from Old East Slavic недѣлꙗ f (nedělja, “Sunday”), from Proto-Slavic *neděľa f (“Sunday”).

der

Holonym: ый (ıy, “month”)

Meronyms: күн (kün, “day”), хонук (qonuk, “day”)


хонук

From хон (qon) + ук (uk). Proto-Turkic *kon-. Compare to Tuvan хонук (xonuk), Northern Altai конок (konok), Khakas хоных (xonıx), etc.

Holonym: нэдиэлэ (nediele, “week”)

Meronym: чаас (caas, “hour”)

биэс хонук ааста

нэдиэлэ хонуга

(time) day (calendar day, 24-hour period)


уһун

From Proto-Turkic *jüŕ-. Compare to Other turkic, Turkish yüzmek, Southern Altai јӱс- (ǰüs-), etc.


бэс ыйа

head

бэс ыйа • (bes ıya)


былырыын

былырыын • (bılırıın)

From былыр (bılır, “formerly, anciently”).


бэлэх

From a Mongolic language, compare Mongolian бэлэг (beleg).


бэҕэһээ

бэҕэһээ • (beğehee)


дьыл

дьыл • (jıl)

From Proto-Mongolic *jil, itself borrowed from Proto-Turkic *yïl. Compare Buryat жэл (žel) and Mongolian жил (žil). Doublet of сыл (sıl).


кыстык

кыстык • (kıstık)

sah-noun

кыстык • (kıstık)

From a Turkic compound (compare Azerbaijani qışlaq). The Yakut word is based in part on Yakut кыс (kıs, “winter”). Another cognate is Turkish kışlak, not yet listed on Wiktionary.


кыстык

head

кыстык • (kıstık)

sah-noun

кыстык • (kıstık)


аны

From Proto-Turkic *em- (“now”). See above for cognates.


оҕо

Uncertain; compare both Proto-Turkic *čĀka (“child; young animal”) and Proto-Mongolic *oki (“girl”).


төрөөбүт күн

head

төрөөбүт күн • (törööbüt kün)

sah-noun

төрөөбүт күн • (törööbüt kün)

Compare also Mongolian төрсөн өдөр (törsön ödör).

Төрөөбүт күҥҥүнэн!


күннээҕи

head

күннээҕи • (künneeği)


сарсын

сарсын • (sarsın)

From older *ǰarin, from Proto-Turkic *yạrïn. Compare Turkish yarın.


сыл

From Proto-Turkic *yïl, compare Turkish yıl. Doublet of дьыл (jıl).

Meronym: ый (ıy, “month”)


эрдэ

From Common Turkic *ertä (“morning; early; in the morning”), from Proto-Turkic *ẹ̄r (“early; morning”), per Bashkir иртә (irtə) (see there for a lengthy list of cognates).
Outside of Turkic, compare Mongolian эрт (ert).

der

эрдэ тур


илин

From Proto-Turkic *il (“front side”). Cognate with Salar ili. Related to Turkish ileri and ilk.


кыһыл оҕо

head

кыһыл оҕо • (kıhıl oğo)

sah-noun

кыһыл оҕо • (kıhıl oğo)

кыһыл (kıhıl) + оҕо (oğo). Literally, “red [i.e. flushed] child”. Semantically, compare Japanese 赤ちゃん.


ньирэй оҕо

head

ньирэй оҕо • (nyirey oğo)

sah-noun

ньирэй оҕо • (nyirey oğo)


Олунньу

From *oluńńu-ay , early onunčï ay, Proto-Turkic. Cognate to Uyghur oninchi ay (“october”).


Кулун тутар

From кулун (kulun, “foal”) + тут (tut, “to hold”).


От ыйа

head

От ыйа • (Ot ıya)

From от (ot, “grass”) + ый (ıy, “moon”).


Бэс ыйа

Бэс ыйа • (Bes ıya)

From бэс (bes, “pine”) + ый (ıy, “moon”).


Ыам ыйа

Ыам ыйа • (Iam ıya)

From ыам (ıam, “spawning”) + ый (ıy, “moon”).


Тохсунньу

From early toquzïnčï ay, Proto-Turkic. Cognate to Uyghur toqquzinchi ay (“september”).


Ахсынньы

Ахсынньы • (Aqsınnyı)

From *sekizinči ay, from Proto-Turkic. Cognate to Uyghur sekkizinchi ay (“august”), Tuvan сес ай (ses ay, “august”).


Балаҕан ыйа

Балаҕан ыйа • (Balağan ıya)

From балаҕан (balağan, “yurt”) + ый (ıy, “moon”).


Алтынньы

Алтынньы • (Altınnyı)

From *altïńńï-ïy , early altïnčï ay, Proto-Turkic. Cognate to Uyghur altinchi ay (“july”), Tuvan алды ай (aldı ay).


Муус устар

Literally "ice floats"; from муус (muus, “ice”) + устар (ustar, “it floats”), from уст (ust, “to float”).


Сэтинньи

From *setińńi-ïy , early yetinči ay, Proto-Turkic. Cognate to Uyghur yettinchi ay (“july”), Tuvan чеди ай (çedi ay).


Атырдьах ыйа

Атырдьах ыйа • (Atırjaq ıya)

From атырдьах (atırjaq, “pitchfork”) + ый (ıy, “moon”).


хаһан

From Proto-Turkic *kačan. Compare to Kyrgyz качан (kacan).


оҕомсуй

оҕомсуй • (oğomsuy)

sah-verb

оҕомсуй • (oğomsuy)


оҕоһут

head

оҕоһут • (oğohut)

sah-noun

оҕоһут • (oğohut)

From оҕо (oğo, “child”) + -һут (-hut, agentive suffix). See also оҕолоо (oğoloo, “to nurse, babysit”).


оҕолоох

head

оҕолоох • (oğolooq)

From оҕо (oğo, “child”) + -лоох (-looq, ornative suffix).

suf

элбэх оҕолоох ийэ


оҕолоо

head

оҕолоо • (oğoloo)

sah-verb

оҕолоо • (oğoloo)

(by extension) to care for (children, patients, etc.)


түүн-күнүс

head

түүн-күнүс • (tüün-künüs)

түүн (tüün, “night”) + күнүс (künüs, “daytime”)


күнүс

күнүс • (künüs)

From earlier *künnüs < *kündüs, ultimately from Proto-Turkic *küntüŕ (“daytime”). Related with күн (kün, “day”).


урут

before, beforehand, formerly, previously


кэм

Borrowing from Mongolian. Cognate of New Uyghur كەم.

кэм w:sah:кэм


сах

From Proto-Turkic *čiāk (“time; precisely, exactly”) — see Kazakh шақ (şaq, “time”), Kyrgyz чак (cak), for more cognates — making this word a false cognate with Russian час (čas, “time, hour”), itself the source of Yakut чаас (caas, “hour”).

inh

See synonyms at кэм (kem).

бу сахха

хайа сахтан?

күөх сах


улаат

From Proto-Turkic. Compare to Other turkic *ulgad.

See synonyms at үксээ (üksee).

(intransitive) to grow, to grow up, to increase


үүн

See synonyms at үксээ (üksee).


иннинэ

бырааһынньык икки хонук иннинэ


кэннэ

See synonyms at хойут (qoyut).

күн тахсыбытын кэннэ айаҥҥа турбуттара

(following a verb) when (relative adverb, "at such a time"), after


хойут

Тохсунньуттан хойут


күнүскү

head

күнүскү • (künüskü)


киэһээҥи

киэһээҥи • (kieheeñi)

киэһээҥи чэй

киэһээҥи симиэнэ

киэһээҥи оскуола


төгүл

төгүл • (tögül)

sah-noun

төгүл • (tögül)

Compare Bashkir тапҡыр (tapqır, “time, occurrence”).


ааһыган

head

ааһыган • (aahıgan)


аныгыскы

аныгыскы • (anıgıskı)

аныгыскы тохтобул

аныгыскы күн


биһик

Probably from Proto-Turkic *bẹĺčig (“cradle”). See further discussion at Bashkir бишек (bişek).

биһикпин ыйаабыт сирим
bihikpin ıyaabıt sirim
this is the land where I hung the bassinet
(i.e. an area well known since childhood)


ыччат

ыччат • (ıccat)

sah-noun

ыччат • (ıccat)

Саха сирин ыччата

offspring, generation
(by extension) youth, young people

offspring, generation
youth, young people


биэчэр

Borrowed from Russian вечер (večer, “evening (time of day)”). Cognate with English vesper, itself (possibly) cognate with English west.

bor+

оскуола биэчэрэ
oskuola biecere
school evening
(as in, an event held at a school in the evening, not to be confused with night school)

ыччат биэчэрэ


оҕокко

head

оҕокко • (oğokko)

sah-noun

оҕокко • (oğokko)

Оҕокком!


оҕомсох

head

оҕомсох • (oğomsoq)

оҕомсох аҕа


бөлүүн

бөлүүн • (bölüün)

Contraction of бу (bu, “this”) and түүн (tüün, “night”) (compare English tonight). Also compare Yakut бүгүн (bügün, “today”).

бөлүүн хаар түспүт


былыр

былыр • (bılır)

From Proto-Turkic *bïldur (“last year”).

formerly, anciently, in antiquity or ancient times


бырааһынньык

бырааһынньык • (bıraahınnyık)

sah-noun

бырааһынньык • (bıraahınnyık)

Borrowed from Russian праздник (prazdnik).

bor+

норуот бүттүүнүн бырааһынньыга

бырааһынньык күнэ


быстыҥа

head

быстыҥа • (bıstıña)

чаас быстыҥа


сөкүүндэ

сөкүүндэ • (söküünde)

sah-noun

сөкүүндэ • (söküünde)

Borrowed from Russian секунда (sekunda).

Holonym: мүнүүтэ (münüüte, “minute”)


мүнүүтэ

head

мүнүүтэ • (münüüte)

sah-noun

мүнүүтэ • (münüüte)

Holonym: чаас (caas, “hour”)

Meronym: сөкүүндэ (söküünde, “second”)


быстах

head

быстах • (bıstaq)

sah-noun

быстах • (bıstaq)

fleeting, short-term, temporary, transient


быһа

head

быһа • (bıha)

From быс (bıs, “to cut”). In a similar semantic vein, Latin caedō (“I cut”) ultimately led to English precisely.

үс хонугу быһа

күнү быһа

ыйы быһа


чаас

Semantically, compare Yakut анал (anal) and English lot.


бэлиэтээ

Denominal verb, from бэлиэ (belie, “sign, mark, token”).

(transitive) to pay attention (compare English mark my words)


дьааһыла

дьааһыла • (jaahıla)

sah-noun

дьааһыла • (jaahıla)


уу дьулай

head

уу дьулай • (uu julay)

sah-noun

уу дьулай • (uu julay)


им-балай

From им (im, “dawn, dusk”) + балай (balay, “dark”).


саҕана

head

саҕана • (sağana)


чаһы

чаһы • (cahı)

sah-noun

чаһы • (cahı)

сиэп чаһыта

хары чаһыта

остуол чаһыта

sah:Кэм#Чаһы


сааскы

head

сааскы • (saaskı)


киин

From Proto-Turkic *kīn-dik (“navel”). See Kazakh кіндік (kındık) for more cognates.


күн киириитэ

күн киириитэ • (kün kiiriite)

sah-noun

күн киириитэ • (kün kiiriite)

From күн (kün, “sun”) + киирии (kiirii, “entry”).


күн тахсыыта

head

күн тахсыыта • (kün taqsııta)

sah-noun

күн тахсыыта • (kün taqsııta)

From күн (kün, “sun”) + тахсыы (taqsıı, “exit, departure”).


киэһэр

күн киэһэрдэ

(intransitive) to darken, to become evening or twilight


мэник

There may or may not be any connection with English manic (Russian маниакальный (maniakalʹnyj)).

m+

маниакальный

мэник уол

See synonyms at акаары (akaarı).


мэник

маниакальный

See synonyms at мэлдьи (melji).

ытырдар мэник буоллум

Expresses doing something constantly (compare English like crazy or like a fool).


күн ортото

head

күн ортото • (kün ortoto)

sah-noun

күн ортото • (kün ortoto)

From күн (kün, “day”) + орто (orto, “middle”).


күн-ый

head

күн-ый • (kün-ıy)

sah-noun

күн-ый • (kün-ıy)

From күн (kün, “sun”) + ый (ıy, “moon”).


кыйаар

head

кыйаар • (kıyaar)

Кыйаар мохсоҕоллоро

(mathematics, philosophy, time) eternity


устата

Originally the possessive of уста (usta, “length”), which it can still mean. It does not take the dative ending, but functions as a true postposition. This in turn means that the noun it modifies does not need a different case ending.

хас да хонук устата

сүүрбэ сыл устата

for, throughout (a given length of time)


кыстаа

кыстаа • (kıstaa)

sah-verb

кыстаа • (kıstaa)

Denominal verb, from кыс (kıs, “winter”).

(intransitive) to winter (spend the winter somewhere)


кэнэҕэс

head

кэнэҕэс • (keneğes)

кэнэҕэс өйдүөҥ

кэнэҕэһин-кэнэҕэс

in the distant future / in the far future

кэмниэ-кэнэҕэс

in the distant future / after a long time


инники өттүгэр

инники өттүгэр • (inniki öttüger)

инники өттүгэр итинник гыммат буол


кэннигэр

From кэнники (kenniki, “last, later”). See also кэннэ (kenne).

See synonyms at хойут (qoyut).

кинилэр кэннилэригэр

эбиэт кэннигэр


өттүгэр

өттүгэр • (öttüger)

киэһэ өттүгэр

кэлэр өттүгэр

in the future (literally, in (what) is coming)

урукку өттүгэр

ол кэлин өттүгэр

сүүс сыл анараа өттүгэр

Expresses a temporal relationship, and can sometimes be translated as in.


кэскил

See also кэс (kes). Compare to Other Turkic *kes.

үлэ кэскилэ


атаахтат

Causative of атаахтаа (ataaqtaa, “to act like a brat”).

(transitive) (more broadly) to indulge, to pander to


атаах

Compare ахтаах (aqtaaq, “spoiled (of food)”). Perhaps also note Mongolian атаа (ataa, “envy, resentment”).

m+

атаах оҕо

(of children or pets) spoiled, capricious, pampered


атаахтаа

Denominal verb, from атаах (ataaq, “spoiled, capricious”).

оҕо ийэтигэр атаахтыыр


үөскээ

head

үөскээ • (üöskee)

sah-noun

үөскээ • (üöskee)

Denominal verb, from үөс (üös, “center”).

to grow up (pass through childhood and adolescence)


сотору

сотору экзамен

сотору кэлиэ


кэнниттэн

сэрии кэнниттэн

ичигэс ардах кэнниттэн сир көҕөрдө

after the warm rain passed, the ground turned green


оччоҕо

head

оччоҕо • (occoğo)

оччоҕо кини эдэр этэ


өрөбүл

өрөбүл • (öröbül)

sah-noun

өрөбүл • (öröbül)

From өрөө (öröö, “to rest, to be idle”).


булумньу

булумньу оҕо

(euphemistic) (of a child) illegitimate (compare English foundling)


түөһэй

head

түөһэй • (tüöhey)

sah-verb

түөһэй • (tüöhey)

(intransitive) to become senile, to fall into decrepitude


саҕаттан

head

саҕаттан • (sağattan)

Ablative of саҕах (sağaq, “horizon”). Metaphorically, "from the horizon (of one's consciousness, and hence passing from view)".

өбүгэлэрбит саҕаттан

ол саҕаттан

тоҕус үйэ саҕаттан

(idiom) since time immemorial (literally, since nine centuries)


үйэ

From Proto-Turkic. Compare to Other turkic *üye.

орто үйэлэр


ыһыах

ыһыах • (ıhıaq)

sah-noun

ыһыах • (ıhıaq)

From ыс (ıs) + -ыах (-ıaq), from Proto-Turkic *sạč-.

the Yhyakh, or Yakut/Sahka New Year (celebrated during the summer solstice)


игирэ

From Proto-Mongolic *ikire, itself a reborrowing from Proto-Turkic *ẹk(k)iŕ. Thus cognate with Yakut икки (ikki, “two”).

игирэ аҥара