борщ

Borrowed from Russian борщ (boršč), from Old East Slavic борщь (borščĭ), from Proto-Slavic *bъrščь.


хор

хорунан ыллаатылар


крем

Borrowed from Russian крем (krem). Cognate with English cream and cream.

кремнээх торт

креминэн оҕунуохтан


горчица

Borrowed from Russian горчица (gorčica).


үүт

From earlier *hǖt < *sǖt, from Proto-Turkic *sǖt, compare Turkish süt, Kyrgyz сүт (süt).


иир

Ultimate from *egir- , from Proto-Turkic or Relate to Siberian Tatar әри- / әриш (Baraba) , etc.

(intransitive) (of milk or cream) to curdle


ас

From Proto-Turkic *(i)aĺ, compare Turkish aş. See Bashkir аш (aş) for more cognates.


ас

From Proto-Turkic *ač-, compare Turkish aç-.

to poke, (by extension) (sewing) to sew, to embroider


торт

торта астаа


туус

тууһа суох ас


мүөт

head

мүөт • (müöt)

sah-noun

мүөт • (müöt)

Borrowed from Russian мёд (mjod), a distant relative of English mead.


пиибэ

Borrowed from Russian пи́во (pívo), from Old East Slavic пиво (pivo, “drink, beverage; beer”), from Proto-Slavic *pivo (“drink, beverage; beer”), from Proto-Indo-European *ph₃i-wo-m. If the etymology listed at English beer is correct, then these words are false cognates.


үт

From Proto-Turkic *it- (“to push, hit”). See also үтүрүй (ütürüy), and compare Turkish itmek.

to poke, (by extension) (cooking) to fry (food on a spit)


быһах

head

быһах • (bıhaq)

sah-noun

быһах • (bıhaq)

From earlier *bïsaq, from Proto-Turkic *bïč-gak (“knife”). Cognate with Yakut быс (bıs, “to cut”), Turkish bıçak, Kyrgyz бычак (bıcak).


арыы

head

арыы • (arıı)

sah-noun

арыы • (arıı)

sah:Арыы (үрүҥ ас)

From Proto-Turkic *siarïg (“yellow, white”). Compare Bashkir һары (harı), Turkish sarı, Yakut араҕас (arağas), all meaning "yellow".


арыгы

head

арыгы • (arıgı)

sah-noun

арыгы • (arıgı)

Ultimately from Arabic عَرَقٌ (ʕaraqun) via Mongolic language, compare Mongolian архи (arxi).


сыа

From earlier *čā < *ǰā < *ǰāɣ, from Proto-Turkic *yāg (“fat”). Cognate with Turkish yağ.


ытык

head

ытык • (ıtık)


ытык

ытык • (ıtık)

sah-noun

ытык • (ıtık)

(religion, by extension) sacrifice, something sacred


ытык

head

ытык • (ıtık)

sah-noun

ытык • (ıtık)


бус

From Proto-Turkic *biĺč-, compare Turkish pişmek.

(intransitive) (cooking) to cook up, to get cooked/boiled


аһаа

From earlier asā-, from Common Turkic *aš-a- (“to eat”), from Proto-Turkic *aľ-a- (“to eat”); equivalent to ас (as, “food”) + -аа (-aa, a denominal verb-forming suffix). Cognate with Bashkir аша- (aşa-), Tatar аша- (aşa-), Karaim аша- (aşa-), etc.


өр

See synonyms at оргут (orgut).


ыа

ıa (romanization)
ыыр (present singular third-person)

From Proto-Turkic *sag- (“to milk”). Compare Dolgan ыак, Kyrgyz саа (saa).

ынахта ыа


кымыс

head

кымыс • (kımıs)

sah-noun

кымыс • (kımıs)

Compare to the Southern Altai entry above.


иһит

Compare with Old Turkic 𐱁𐱅 (eşit-, “to hear, listen”), Azerbaijani eşitmək (“to hear”), Bashkir ишетеү (işetew, “to hear”), Chuvash илтме (iltme, “to hear”), Kazakh есту (estu, “to hear”), Khakas истерге (isterge, “to hear”), Turkmen eşitmek (“to hear”), Uzbek eshitmoq (“to hear”), etc.


иһит

таас иһит ― taas ihit ― glassware

туой иһит


күөс

head

күөс • (küös)


күөрчэх

күөрчэх • (küörceq)

From Mongolic. Compare to Other turkic , for example Siberian Tatar көрчәк, etc.


бэлимиэн

Borrowed from Russian пельме́ни (pelʹméni).


быһыйа

быһыйа • (bıhıya)


иэдьэгэй

иэдьэгэй • (iejegey)

sah-noun

иэдьэгэй • (iejegey)

From Mongolic. Compare to Mongolian [script needed] (egežigej), Kyrgyz эжигей (ejigey), Tuvan ээжегей (eejegey), etc.

sah:иэдьэгэй


малааһын

head

малааһын • (malaahın)

sah-noun

малааһын • (malaahın)


аһыы

head

аһыы • (ahıı)

sah-adj

аһыы • (ahıı)

From Proto-Turkic *āčïg (“bitter, acid”). See Bashkir асы (ası) for more cognates.


амтан

Borrowed from Manchu ᠠᠮᡨᠠᠨ (amtan), from a Mongolic language, compare Mongolian амт (amt).

мунна сыты билбэт, айаҕа амтаны билбэт
munna sıtı bilbet, ayağa amtanı bilbet
his nose does not know the smell, and his mouth does not know the taste
(proverb)


сиэ

From Proto-Turkic *yē- (“to eat”), compare Azerbaijani yemək, Kazakh жеу (jeu), Tuvan чиир (çiir).

сүөһү оту сиир


бурдук

бурдук w:sah:бурдук


хороо

(transitive) to quickly consume, to gobble up, to waste


мүөттээх

head

мүөттээх • (müötteeq)

From мүөт (müöt, “honey”) + -тээх (-teeq, ornative suffix).


хобордоох

Borrowed from Russian сковорода (skovoroda).


тордоо

From тор (tor) + доо (doo). From Mongolic. Compare to Mongolic languages *torug.

(transitive) (cooking) to smoke, to cure (meat)


үтэһэ

head

үтэһэ • (ütehe)

sah-noun

үтэһэ • (ütehe)


чаанньык

head

чаанньык • (caannyık)

sah-noun

чаанньык • (caannyık)


буһар

From бус (bus, “to get cooked/boiled (intransitive)”).

See synonyms at оргут (orgut).

килиэби оһоххо буһар

(transitive) (cooking) to cook, to bake, to boil


оһох

Ultimately from Proto-Turkic *ōt (“fire”). See Bashkir усаҡ (usaq) for a lengthy list of cognates.


оргут

ууну оргут


бэлэмнээ

Deadjectival verb, from бэлэм (belem, “ready”).


киэһээ аһылык

head

киэһээ аһылык • (kiehee ahılık)

sah-noun

киэһээ аһылык • (kiehee ahılık)


күнүскү аһылык

head

күнүскү аһылык • (künüskü ahılık)

sah-noun

күнүскү аһылык • (künüskü ahılık)


аһылык

head

аһылык • (ahılık)

sah-noun

аһылык • (ahılık)

Related with аһат (ahat, “to feed (an animal)”), itself from ас (as, “food”).

сүөһү аһылыга


сарсыардааҥы аһылык

head

сарсыардааҥы аһылык • (sarsıardaañı ahılık)

en-сарсыардааҥы_аһылык-sah-noun-fFjqJTYo


ыһык

ыһык • (ıhık)

sah-noun

ыһык • (ıhık)

See the discussion at Bashkir аҙыҡ (aźıq). Also note Yakut ас (as, “food”) and ис (is, “to drink”).

ыһыкта бэлэмнээ

to cook one's provisions (i.e. on the road)


оҥор

head

оҥор • (oñor)

sah-verb

оҥор • (oñor)

ыскаабы оҥор

орон оҥор

to make a bed (either literal or idiomatic)

испииһэги оҥор

сири оҥор

саҥа оҥор

сыыһаны оҥор

эн тугу оҥордуҥ?


бэчиэнньэ

Borrowed from Russian печенье (pečenʹje).


бирээнньик

би‧рээн‧ньик

Borrowed from Russian пря́ник (prjánik).


астаа

астан

(of food) to be prepared, (of grain) to yield


уоһах

From Proto-Turkic *ạguŕ (“colostrum”). See Bashkir ыуыҙ (ıwıź) for more cognates.

сымыыт уоһаҕа


алаадьы

head

алаадьы • (alaajı)

sah-noun

алаадьы • (alaajı)


сүөгэй

head

сүөгэй • (süögey)

sah-noun

сүөгэй • (süögey)

Perhaps compare Mongolian цөцгий (cöcgii).


барымтыа

head

барымтыа • (barımtıa)


барыанньа

барыанньа • (barıannya)

sah-noun

барыанньа • (barıannya)

Borrowed from Russian варенье (varenʹje).


таҕаан

head

таҕаан • (tağaan)

sah-noun

таҕаан • (tağaan)


бүө

Compare Russian пробка (probka), though there may or may not be any connection.


дьэҥкир

head

дьэҥкир • (jeñkir)

sah-noun

дьэҥкир • (jeñkir)


дьэҥкир арыы

head

дьэҥкир арыы • (jeñkir arıı)

sah-noun

дьэҥкир арыы • (jeñkir arıı)


комуос

See the discussion at چمچه (both languages).


көстүрүүҥкэ

head

көстүрүүҥкэ • (köstürüüñke)

sah-noun

көстүрүүҥкэ • (köstürüüñke)

Borrowed from Russian кастрюля (kastrjulja). Distantly related with English casserole.


минньигэс

(more generally) tasty, having a pleasant taste or smell


туустаах

туустаах балык

туустаах буордаах сир


саахардаах

саахардаах сүбүөкүлэ ― saaqardaaq sübüöküle ― a sugary beet

саахардаах веществолар

саахардаах чэй


курас

курас амтан


кырбас

head

кырбас • (kırbas)

sah-noun

кырбас • (kırbas)

From кырбаа (kırbaa, “to chop”). The word кырбас can be the noun form (listed below) of this verb, or the reciprocal-cooperative form of this verb.

кырбас эт


кытыйа

head

кытыйа • (kıtıya)

sah-noun

кытыйа • (kıtıya)

кытыйа кыырда, хамыйах хардааччыта
kıtıya kıırda, qamıyaq qardaaccıta
a hawk to bowls, a falcon to spoons
(proverb, said of a lazy glutton)


кыбаас

head

кыбаас • (kıbaas)

sah-noun

кыбаас • (kıbaas)


хамыйах

head

хамыйах • (qamıyaq)

sah-noun

хамыйах • (qamıyaq)

From хамый (qamıy) + -ах (-aq). From хам (qam) + -ый (-ıy). From Proto-Turkic. Cognate to Kazakh қамау (qamau), Buryat [script needed] (kama-), Mongolian [script needed] (kamu-).

a large wooden spoon, made of birch or larch


кэҥсэй

head

кэҥсэй • (keñsey)

sah-verb

кэҥсэй • (keñsey)

(intransitive) to feel bitterness in the mouth from thirst


лэппиэскэ

Borrowed from Russian лепёшка (lepjóška).

bor+

sah:Көбүөрдээх лэппиэскэ


хайах

sah:Хайах (үрүҥ ас)


көбүөр

head

көбүөр • (köbüör)

sah-noun

көбүөр • (köbüör)

From Proto-Turkic. Compare to Tatar күпшәк (küpşäk), etc.


көбүөр

head

көбүөр • (köbüör)

sah-noun

көбүөр • (köbüör)

Borrowed from Russian ковёр (kovjór), itself possibly from Proto-Turkic *köbüŕ.


оргуй

солуурга уу оргуйар

(intransitive, cooking) to boil, to seethe


кыынньар

head

кыынньар • (kıınnyar)

sah-verb

кыынньар • (kıınnyar)

From Proto-Turkic *kạyïn- (“to boil (intr.)”). Cognate with Turkish kayna- (“to boil”).

inh

See synonyms at оргут (orgut).

сылабаары кыынньар

(transitive) (cooking) to boil, to bring to a boil


сылабаар

head

сылабаар • (sılabaar)

sah-noun

сылабаар • (sılabaar)

Borrowed from Russian самовар (samovar), as mentioned in that entry.
The sound shift is rather odd (one might expect *самабаар or similar) but for another shift, compare Azerbaijani samovar, which lists an alternative form simavar.

алтан сылабаар

электрическэй сылабаар

сылабаар кыраана

a samovar crane (for suspending it over a fire)

сылабаар оргуйда

сылабаарда туруор


бутугас

From Proto-Turkic *boda- (“to paint”), with a semantic shift from "mix colors" to "mix". Cognate with Yakut бутуй (butuy, “to mix”).

A beverage, made with milk and buttermilk, and seasoned with flour or edible herbs.


өйүө

head

өйүө • (öyüö)

sah-noun

өйүө • (öyüö)

From өйөө (öyöö, “to support, to help”).

үс күннээҕи өйүө


сиидэ

сиидэнэн уу баспыкка дылы

(proverb) it's like scooping water with a sieve


сиикэй

From Common Turkic *čïy. Compare to Kumyk чий (çiy), Southern Altai чий (čiy), Bashkir сей (sey), Tatar чи (çi), Karakhanid [script needed] (či), etc.

сиикэй эт

сиикэй арыы


сиэмэх

sah:Сиэмэх кыыллар аймахтара


сөҥ

See synonyms at суон (suon).

сөҥ сүөгэй

сөҥ былыт

(esp. of cream or other semisolids) thick, heavy


сөҥ

үүт сөҥмүт

(intransitive) (of dairy products) to settle


шариктаах чэй

From шарик (sharik, “ball, balloon”) + чэй (cey, “tea”).

sah:шариктаах чэй


ытый

head

ытый • (ıtıy)

sah-verb

ытый • (ıtıy)

сүөгэйи ытый

(transitive) (cooking) to beat, to whip, to whisk


тэриэлкэ

Borrowed from Russian тарелка (tarelka).

кыра тэриэлкэ

уу устун көмүс тэриэлкэ устан иһэр үһү
uu ustun kömüs terielke ustan iher ühü
on the water floats a silver plate
(riddle, the answer being «ууга күн, ый күлүгэ» / "the sun's / moon's reflection on the water")


эттээ

эт эттиир сүгэ

сүөһүнү эттээ

(transitive) (cooking) to butcher, to cut or chop (meat)