яблоко

кыһыл яблоко

sah:Дьаабылыка


виноград

Borrowed from Russian виноград (vinograd).


от

From Proto-Turkic *ot (“grass”). Cognate with Turkish ot and Kazakh от (ot), but a false cognate with English oat.


попугай

Borrowed from Russian попугай (popugaj).

попугай курдук

parrot (one who blindly imitates others' words)


лосось

head

лосось • (losos)

sah-noun

лосось • (losos)


дуга

Holonym: ат сэбэ (at sebe, “harness”)


боб

Borrowed from Russian боб (bob), itself cognate with English fava and its doublet bean.

bean (especially the broad bean, Vicia faba)


осёл

тыһы осёл


тыква

head

тыква • (tıkva)

sah-noun

тыква • (tıkva)


слива

слива тыллыытын күнэ

plum blossom festival (Japan, February 25)


скворец

Borrowed from Russian скворец (skvorec).

sah:Скворецтыҥылар кэргэннэрэ


томат

томат уута

(more common)


помидор

Borrowed from Russian помидор (pomidor).

күөх помидор

помидор уута

(less common)


груша

груша барыанньата


вирус

(medicine) virus (DNA/RNA causing disease)


тый

From Proto-Turkic *tāy (“baby horse, foal”). Cognates with Turkish tay, Turkmen taý, Southern Altai тай (tay), and Uzbek toy.


кыл

From Proto-Turkic *kïl (“hair”). See Turkish kıl (“body hair”) for more cognates.


балык

head

балык • (balık)

sah-noun

балык • (balık)

From Proto-Turkic *bālïk (“fish”). Cognate with Turkish balık.


хой

хой үөрэ


табах

табаҕы сыллаа


кус

From earlier *quš, from Proto-Turkic *kuĺ (“bird”).


дыня

head

дыня • (dına)

sah-noun

дыня • (dına)


ат

Cognate with Mongolian [script needed] (axta, “castrated”). Note also Mongolian ат (at) above.


ытырыык от

head

ытырыык от • (ıtırıık ot)

sah-noun

ытырыык от • (ıtırıık ot)

Literally "biting grass", from ытыр (ıtır) and от (ot). Compare Turkish ısırgan otu (“nettle”).


дал

See synonyms at хааччах (qaaccaq).

сүөһү далга аһыыр


бил

Cognate with Shor пел, Tofa бел, Tuvan бел (bel). Outside of Turkic, compare Mongolian тул (tul) and Evenki дели (ʒeli) / делбэн (ʒelbən).

(zoology) taimen, Siberian salmon (Hucho taimen)


луобуйа

From луо (luo), from Mongolic. Compare to Mongolian луу (luu).


бөрө

head

бөрө • (börö)

sah-noun

бөрө • (börö)

From Proto-Turkic *bȫrü, probably "the grey one" (compare Yakut бороҥ (boroñ, “grey”)).
It was an ancient superstition (at least in Eurasia, and possibly elsewhere) that saying the name of a feared animal would invoke that animal (see, for example, the Korean proverb "speak of a tiger and one appears"). See also the etymologies of English wolf (its cognates involve taboo name deformation) and Russian медведь (medvedʹ, “bear”) (literally "the honey-eater").


ынах

head

ынах • (ınaq)

sah-noun

ынах • (ınaq)

From Proto-Turkic *ïngak, back vowel variant of *ingek (“cow”). Cognate with Turkish inek.


быт

From Proto-Turkic *bït. Cognate with Turkish bit (“louse”).


ыт

From Proto-Turkic *ï̄t (“dog”), compare Kyrgyz ит (it), Turkish it.


хаай

From Proto-Turkic. Compare to Buryat *ka-.

See synonyms at бөлөхтөө (bölöqtöö).

сүөһүнү хааччахха хаай

(transitive) (of livestock) to drive, to herd


хол

From Proto-Turkic *kol (“upper arm, hand”). Akin to the Tuvan term above, and see Bashkir ҡул (qul) for more cognates.


чэчик

From Proto-Turkic *čeček. Compare to Turkish çiçek, Uzbek chechak.


моркуоп

Borrowed from Russian морко́вь (morkóvʹ), from Proto-Slavic *mъrky.


тирии

From Proto-Turkic *tẹri, compare Turkish deri, Kumyk тери (teri), Kyrgyz тери (teri).


моҕой

head

моҕой • (moğoy)

sah-noun

моҕой • (moğoy)

From a Mongolic language; compare Mongolian могой (mogoj).

sah:моҕойдор


саһыл

head

саһыл • (sahıl)

sah-noun

саһыл • (sahıl)

The prevailing opinion maintains derivation from Proto-Turkic *yāĺïl (“green”). However, the possibility of such lexical shift ('green' > 'yellow' > 'fox') is open to question.


хатыҥ

head

хатыҥ • (qatıñ)

sah-noun

хатыҥ • (qatıñ)

From earlier *qadïŋ, from Proto-Turkic *kadïŋ. Cognate with Karakhanid [script needed] (qaδïŋ), Turkish kayın, Dolgan катыҥ.


үүс

From Proto-Turkic *ǖš (“lynx”). Related to Turkish üşek (“lynx”).


тэбиэн

→ Evenki: тэве̄н (təwēn)

From Proto-Mongolic *temexen, from Proto-Turkic *tebe. Compare Buryat тэмээн (temeen), Mongolian тэмээ (temee), Turkish deve. Doublet of Yakut таба (taba, “deer”).

тэбиэн бөкчөгөрө


кыыл

head

кыыл • (kııl)

sah-noun

кыыл • (kııl)


хортуоппуй

qortuoppuy (romanization)
хортуоппуй (nominative singular)
хортуоппуйдар (nominative plural)
хортуоппуйда (partitive singular)
хортуоппуйдарда (partitive plural)
хортуоппуйы (accusative definite singular)
хортуоппуйдары (accusative definite plural)
хортуоппуйга (dative lative locative singular)
хортуоппуйдаргы (dative lative locative plural)
хортуоппуйтан (ablative singular)
хортуоппуйдартын (ablative plural)
хортуоппуйунан (instrumental singular)
хортуоппуйдарынын (instrumental plural)
хортуоппуйдыын (comitative singular)
хортуоппуйдардыын (comitative plural)
хортуоппуйдары (singular)
хортуоппуйдардары (plural)
хортуоппуйдык (singular)
хортуоппуйдардык (plural)
хортуоппуйдааҕар (elative singular)
хортуоппуйдардааҕар (elative plural)

хор‧туоп‧пуй

Borrowed from Russian карто́фель m (kartófelʹ, “potato”), from German Kartoffel f (“potato”), from Italian tartufolo m (“truffle”, diminutive of tartufo m), from Latin terræ tūber n (“tuber of the earth”).


кымырдаҕас

head

кымырдаҕас • (kımırdağas)

sah-noun

кымырдаҕас • (kımırdağas)

From Proto-Turkic *kumursga, compare Old Turkic 𐰴𐰆𐰢𐰆𐰺𐰽𐰍𐰀 (qumursɣa), Kyrgyz кумурска (kumurska).
From a diminutive *qïmïrtqa-č, with an earlier change of s into t common in clusters, and a later epenthesis to break up a difficult cluster.


тыҥырах

head

тыҥырах • (tıñıraq)

sah-noun

тыҥырах • (tıñıraq)

From Proto-Turkic *tïrŋa-k (“fingernail, claw”). Cognate with Old Turkic 𐱃𐰃𐰺𐰭𐰴 (tïrŋaq, “fingernail”), Turkish tırnak, Kyrgyz тырмак (tırmak).


көтөр

head

көтөр • (kötör)

sah-noun

көтөр • (kötör)

Actually the flyer, compare көт (köt, “to fly”).


хомурдуос

From Proto-Turkic *koŋuŕ-t-gač (“beetle”), from Proto-Turkic *koŋuŕ (“beetle”). Cognate with Kazakh қоңыз (qoñyz), Kyrgyz коңуз (koŋuz), etc.


тииҥ

head

тииҥ • (tiiñ)

sah-noun

тииҥ • (tiiñ)


чубуку

From чубука (cubuka), Tungusic. Compare to Tungusic *čubuki.


сиэгэн

From Proto-Turkic. Compare to Shor чекен (čeken), Tuvan чекпе (çekpe), Buryat [script needed] (zegeŋ), etc.


тэллэй

(intransitive, figurative) (anatomy) to have a very thick drooping lower lip (picture a basset hound, say, or a Boston terrier)


туруйа

From Proto-Turkic *turńa (“crane”). Cognate with Turkish turna. See Kazakh тырна (tyrna) and Southern Altai турна (turna) for more cognates.


харыйа

head

харыйа • (qarıya)

sah-noun

харыйа • (qarıya)


сэлиэһинэй

sah:сэлиэһинэй


бэс

From Proto-Turkic *böĺ (“cedas, pinus Siberica”).


тураах

From Tungusic. Compare to Tungustic *turaki, etc.


күлгэри

head

күлгэри • (külgeri)

sah-noun

күлгэри • (külgeri)

From Mongolic. Compare to Buryat kürgeli.


эһэ

Compare Turkish ayı, from Proto-Turkic *adïg (“bear”).


биэрэс

Borrowed from Russian пе́рецъ (pérec, modern orthography пе́рец), itself cognate with English pepper.

bor

modern orthography <i class="Cyrl mention" lang="ru">пе́рец</i>


мас

Uncertain. Sometimes said (per our Swadesh list, entries #51 and #53) to be from a Tungusic source (see Manchu ᠮᠣᠣ (moo, “tree, wood”) for more) but compare the Dolgan word above.


таба

From Proto-Turkic *tebe (“camel”). Doublet of Yakut тэбиэн (tebien, “camel”).


кынат

head

кынат • (kınat)

sah-noun

кынат • (kınat)

From Proto-Turkic *kāynat. Cognate with Turkish kanat, Kyrgyz канат (kanat).


бүүчээн

head

бүүчээн • (büüceen)

sah-noun

бүүчээн • (büüceen)


баҕа

head

баҕа • (bağa)

sah-noun

баҕа • (bağa)


баҕа

head

баҕа • (bağa)

sah-noun

баҕа • (bağa)


оҕус

head

оҕус • (oğus)

sah-verb

оҕус • (oğus)

after the -а form of a verb, implies doing that thing quickly or hastily


оноо

Compare Mongolian оноо (onoo), above (etymology 2).

чепрак чепрак#Russian

same as Russian чепрак (čeprak) (different-colored strip of fur on an animal's back, see shabrack)


хах

From Proto-Turkic *kāpuk. Compare to Tatar кабык (qabıq), etc.


сур

From Proto-Turkic *sūr. See the Southern Altai term above for more cognates.
This term may or may not be related with Russian серый (seryj). Compare its etymology and that of the Bulgarian term above.

сур ат


вирусология

Borrowed from Russian вирусология (virusologija).

bor+

sah:вирусология


кулун

From Proto-Turkic *kulun, compare Turkish kulun.


булчут ыт

head

булчут ыт • (bulcut ıt)

sah-noun

булчут ыт • (bulcut ıt)


куба

From Proto-Turkic *kugu, compare Turkish kuğu, Turkmen guw, Southern Altai куу (kuu), Kyrgyz ак куу (ak kuu).


үүр

From Proto-Turkic *sǖr- (“to drive before one, to lead, to drive away”). Cognate to Turkish sürmek (“to drive, ride”).

inh

See synonyms at бөлөхтөө (bölöqtöö).

(transitive) to drive (livestock, especially cattle)


хаас

sah:Хаас (көтөр)

From earlier *qāz, from Proto-Turkic *kāŕ (“goose”), compare Dolgan каас, Turkish kaz.


ыллаа

head

ыллаа • (ıllaa)

sah-verb

ыллаа • (ıllaa)

From Proto-Turkic *ïrla-; suffixed with denominal verb-forming -лаа (-laa). Cognate with Tuvan ырла- (ırla-).

(intransitive) to sing
(figuratively) (of birds) to sing


тыа

From Proto-Turkic *tāg (“mountain”), compare Kyrgyz тоо (too).

хара тыа

a larch forest (literally, “a black forest”)


коронавирус

Borrowed from Russian коронави́рус (koronavírus), from English coronavirus.

bor

коронави́рус


субай

Uncertain. See Azerbaijani subay for more.


түү

From Proto-Turkic *tǖk. Compare to Turkish tüy.


кутурук

From Proto-Turkic *kudruk, compare Turkish kuyruk, Kyrgyz куйрук (kuyruk).


муос

From Proto-Turkic *büjŋüŕ, compare Turkish boynuz and Crimean Tatar müyüz.

муос муоска, тиис тиискэ, туйах туйахха

an eye for an eye (literally, “horn by horn, tooth by tooth, hoof by hoof”)


иһэҥэ

head

иһэҥэ • (iheñe)


куруппааскы

куруппааскы • (kuruppaaskı)

Borrowed from Russian куропатка (kuropatka).

sah:куруппааскы


күөрэгэй

күөрэгэй • (küöregey)

From күөрэй (küörey), from Mongolic. Compare to Buryat [script needed] (xörxö).

sah:күөрэгэй


искэх

From Proto-Turkic *(y)inčgek (“milt, roe”).


бытаһыт

бытаһыт • (bıtahıt)

sah-noun

бытаһыт • (bıtahıt)


былахы

head

былахы • (bılaqı)


голууб

холууп сымыыта


бырдах

бырдах • (bırdaq)

sah-noun

бырдах • (bırdaq)

From Mongolian. Compare to Khakas пыртак (pırtak, “impure (Sagay)”), Uyghur birt (“black”).


мохсоҕол

head

мохсоҕол • (moqsoğol)

sah-noun

мохсоҕол • (moqsoğol)

Кыйаар мохсоҕоллоро

sah:мохсоҕол


кыырт

head

кыырт • (kıırt)

sah-noun

кыырт • (kıırt)


кыталык

head

кыталык • (kıtalık)

sah-noun

кыталык • (kıtalık)

Perhaps related with Kazakh дегелек (degelek), with metathesis.


кымньыы

head

кымньыы • (kımnyıı)

sah-noun

кымньыы • (kımnyıı)

Compare Kyrgyz камчы (kamcı) and Southern Altai камчы (kamčï), both meaning "whip".


туйах

From Proto-Turkic *tuńak. See Kyrgyz туяк (tuyak) for a lengthy list of cognates.

ыыраахтаах туйахтаах

туйахтаах (tuyaqtaaq, “hoofed, ungulate”)


тумус

From Proto-Turkic *tumšuk. Cognate with Turkish tumşuk (“large beak”), Kazakh тұмсық (tūmsyq, “beak”), Kyrgyz тумшук (tumşuk, “beak”), Uzbek tumshuq (“beak”), Uyghur تۇمشۇق (tumshuq, “beak”) and Tuvan думчук (dumçuk, “nose”).

(of mammals or other animals) muzzle, snout


бараан

бараан сон

бараан этэ


илим

From Proto-Turkic *yïlïm. Compare to Siberian Tatar йылым, Kazakh жылым (jylym), etc.


кумаар

Borrowed from Russian кома́ръ (komár, “mosquito”), from Old East Slavic комаръ (komarŭ), from Proto-Slavic *komãrъ.


сирин

From Proto-Turkic *yẹlin (“udder”).
Cognate to Tatar җилен (cilen), Bashkir елен (yelen), Kazakh желін (jelın), Southern Altai јелин (ǰelin), Uzbek yelin, Azerbaijani yelin, Kyrgyz желин (jelin, “udder”), etc.


сулар

From Proto-Turkic *yular (“halter”). Cognate with Gagauz yular, Turkish yular, Tuvan чулар (çular), etc.


сымыыт

head

сымыыт • (sımııt)

sah-noun

сымыыт • (sımııt)

From *yumurt-, from Proto-Turkic *yumurtka. Compare Turkish yumurta.

куурусса сымыыта

сымыыт уоһаҕа

(anatomy) testis, testicle (of a human or other animal, compare Spanish huevo)


сиэ

From Proto-Turkic *yē- (“to eat”), compare Azerbaijani yemək, Kazakh жеу (jeu), Tuvan чиир (çiir).


миин

Akin to Turkish binmek and Kyrgyz мин- (min-).

(transitive, equestrianism) to mount, to ride


сиэл

From Proto-Turkic *jēl, compare Turkish yele.


сылгы

head

сылгы • (sılgı)

From Proto-Turkic *yïlkï (“age, grown-up animal”). Akin to Kazakh жылқы (jylqy), Kyrgyz жылкы (jılkı) (see the latter for more cognates).


атыыр

head

атыыр • (atıır)

sah-noun

атыыр • (atıır)

From *atgyr, from Proto-Turkic *adgïr. Compare Turkish aygır.


ооҕуй

head

ооҕуй • (ooğuy)

sah-noun

ооҕуй • (ooğuy)


бурдук

бурдук w:sah:бурдук


элиэ

From Mongolic, compare Mongolian элээ (elee).


хаптаҕай

head

хаптаҕай • (qaptağay)

From *kamtala, compare Kyrgyz кантала (kantala).


хатырык

хатырык • (qatırık)

sah-noun

хатырык • (qatırık)

Holonym: мас (mas, “tree”)

Holonym: балык (balık, “fish”)


ыҥыыр

head

ыҥыыр • (ıñıır)

sah-noun

ыҥыыр • (ıñıır)


биэ

From Proto-Turkic *beye (mare).
Akin to Kyrgyz бээ (bee), Bashkir бейә (beyə).


ойуур

From a Mongolic language, compare Mongolian ой (oj).


көрүү

head

көрүү • (körüü)

sah-noun

көрүү • (körüü)

сүөһүнү көрүү

süöhünü körüü

сүөһү көрүүтэ

süöhü körüüte

(of livestock) supervision, care, husbandry


харба

From харын (qarın), from Proto-Turkic *kạrïn.


кукурууза

Probably borrowed from Russian кукуруза (kukuruza) (see that entry for more).


хоруолук

From Russian кролик (krolik) (itself borrowed from Polish królik) with the initial consonant cluster broken up according to Yakut phonological rules.

хоруолук тириитэ


сэбирдэхтээх

From сэбирдэх (sebirdeq, “leaf”) + -тээх (-teeq, ornative suffix).

suf

Хатыҥ диэн сэбирдэхтээх мас буолар.


ньургуһун

sah:ньургуһун


кыыл таба

head

кыыл таба • (kııl taba)

sah-noun

кыыл таба • (kııl taba)


таба тириитэ

таба (taba) + тириитэ (tiriite, “skin, hide”) (possessive form).


дьиэ табата

head

дьиэ табата • (jie tabata)

sah-noun

дьиэ табата • (jie tabata)

дьиэ (jie, “house”) + табата (tabata, “deer”) (possessive form).


атыыр таба

head

атыыр таба • (atıır taba)

sah-noun

атыыр таба • (atıır taba)


мүөттээх ыҥырыа

head

мүөттээх ыҥырыа • (müötteeq ıñırıa)

sah-noun

мүөттээх ыҥырыа • (müötteeq ıñırıa)


ыҥырыа

head

ыҥырыа • (ıñırıa)

sah-noun

ыҥырыа • (ıñırıa)


кэс

кэс ынах


собо

From Proto-Turkic *yaba. Compare to Bashkir йыуа (yıwa), Khakas чама (çama), other cognates, etc.


луук

From Russian лук (luk, “onion”), possibly related with English leek. (The etymology at лук (luk) asserts that the Russian word is indeed borrowed from a Germanic source, while the entry for "leek" at Etymonline demurs, and merely states that they may be related.)


хахай

Other Turkic languages, as well as Mongolian and Manchu, use a term related with Turkish aslan.


баабыр

head

баабыр • (baabır)

sah-noun

баабыр • (baabır)

Borrowed from Russian бабр (babr). Cognate with Persian بَبْر

tiger (Panthera tigris), especially Amur tiger


тыймыыт

head

тыймыыт • (tıymııt)

sah-noun

тыймыыт • (tıymııt)


үөн

Although larvae are not worms, perhaps compare Japanese 虫 (“insect, worm, creepy-crawly”).

m+

үөнү булбут соххор туруйаҕа дылы
üönü bulbut soqqor turuyağa dılı
like a crooked crane that found a worm
(proverb — refers to someone who has come upon good fortune, but then shuns those who helped them along the way)


эриэн үөн

head

эриэн үөн • (erien üön)

sah-noun

эриэн үөн • (erien üön)

There are various mottled snakes in Siberia that could have triggered this association. For a similar semantic development (of reusing animal names to refer to very different animals) see also the various English animals prefixed with sea (sea horse, sea cow, etc.).
As a side note, compare the "speckled band" in the Sherlock Holmes tale The Adventure of the Speckled Band (Arthur Conan Doyle, 1892).

sah:эриэн үөннэр


үөн-көйүүр

head

үөн-көйүүр • (üön-köyüür)

sah-noun

үөн-көйүүр • (üön-köyüür)

үөн (üön, “worm”) + көйүүр (köyüür, “moth”).

sah:үөн-көйүүр


көйүүр

head

көйүүр • (köyüür)

sah-noun

көйүүр • (köyüür)

moth, especially the clothes moth (Tineidae)


көтөр-сүүрэр

head

көтөр-сүүрэр • (kötör-süürer)

sah-noun

көтөр-сүүрэр • (kötör-süürer)

көтөр (kötör, “bird”) + сүүр (süür, “to run”).


харамай

From хара (qara) + май (may), from Proto-Turkic *kar-. Compare to Buryat [script needed] (gar), Mongolian [script needed] (gar), etc.

харамайдар олохторо


дьаабылака

head

дьаабылака • (jaabılaka)

sah-noun

дьаабылака • (jaabılaka)

Same as яблоко (yabloko), but formed by breaking up the consonant cluster.

sah:Дьаабылыка


чиэрбэ

sah:Чиэрбэ (харамай)

балык чиэрбэҕэ хабар


баттааһын

head

баттааһын • (battaahın)

sah-noun

баттааһын • (battaahın)

сымыыт баттааһына


үүн

From Proto-Turkic *yügen (“bridle”). See Bashkir йүгән (yügən) for more cognates.


дүлүҥ

head

дүлүҥ • (dülüñ)

sah-noun

дүлүҥ • (dülüñ)

From Mongolic. Compare to Buryat нүлэ (nüle, “block”).

Holonym: мас (mas, “tree”)


сүөһү

head

сүөһү • (süöhü)

sah-noun

сүөһү • (süöhü)


суор-тураах

суор (suor) + тураах (turaaq), both meaning "crow, raven".


киис

From Proto-Turkic *kīĺ (“sable”). See Bashkir кеш (keş, “sable”) for more cognates.


суор

суор оҕото — суор
suor oğoto — suor
the child of a crow is a crow
(like father, like son)

суор суорун хараҕын оҥмот
suor suorun qarağın oñmot
a raven will not peck out another's eye
(honor among thieves)

суор хараҕын сиэбит киһи
suor qarağın siebit kihi
an early riser
(literally, someone who has eaten a crow's eye)


сэргэ

Related with Buryat сэргэ (serge). Perhaps compare Yakut сүрдьүгэс (sürjüges, “pole serving as a basis for a fence”).

m+

(equestrianism) tethering post, hitching post (used to tie a horse, as well as a symbol of traditional Yakut horse breeding)


айаас

айаас ат

(equestrianism) untamed, untrained, unbroken (not accustomed to the saddle or harness)


алыһар

head

алыһар • (alıhar)

sah-noun

алыһар • (alıhar)

cog

Dolgan алыгар


анды

head

анды • (andı)

sah-noun

анды • (andı)


аттаа

Denominal verb, from ат (at, “castrated”).


ооҕуй оҕус

head

ооҕуй оҕус • (ooğuy oğus)

sah-noun

ооҕуй оҕус • (ooğuy oğus)


ат оҕус

head

ат оҕус • (at oğus)

sah-noun

ат оҕус • (at oğus)


атыыр сибиинньэ

head

атыыр сибиинньэ • (atıır sibiinnye)

sah-noun

атыыр сибиинньэ • (atıır sibiinnye)


ат сэбэ

From ат (at, “horse”) + сэп (sep, “tool”).


ооҕуй ситимэ

head

ооҕуй ситимэ • (ooğuy sitime)

sah-noun

ооҕуй ситимэ • (ooğuy sitime)

From ооҕуй (ooğuy, “spider”) + ситим (sitim, “string, net”).


атыыр оҕус

head

атыыр оҕус • (atıır oğus)

sah-noun

атыыр оҕус • (atıır oğus)


сахсырҕа

head

сахсырҕа • (saqsırğa)

sah-noun

сахсырҕа • (saqsırğa)

From Proto-Turkic *čekürtke (“grasshopper, locust”). Cognate with Dolgan һаксырга.

cog

Dolgan һаксырга


сибиинньэ

Borrowed from Russian свинья (svinʹja), thus related with English swine. Although grammatically feminine in Russian, Yakut, like all Turkic languages, has no gender, hence the derived terms below.

сибиинньэ аһылыга


үүнээйи

head

үүнээйи • (üüneeyi)

sah-noun

үүнээйи • (üüneeyi)

күөх үүнээйи ― küöq üüneeyi ― greenery

хойуу үүнээйи

куораты күөх үүнээйи киэргэтэр

(botany) plant (organism capable of photosynthesis)

sah:Үүнээйилэр


аһыҥа

head

аһыҥа • (ahıña)

sah-noun

аһыҥа • (ahıña)


баҕа батаһа

head

баҕа батаһа • (bağa bataha)

sah-noun

баҕа батаһа • (bağa bataha)

From баҕа (bağa, “frog”) + батас (batas, “large knife, lance”).

sah:баҕа батаһа


балбаах

dunghill (specifically, a block of frozen cattle droppings)


барабыай

head

барабыай • (barabıay)

sah-noun

барабыай • (barabıay)

Borrowed from Russian воробей (vorobej).

sah:барабыай


биэ эмиийэ

sah:биэ эмиийэ


ыччат

head

ыччат • (ıccat)

sah-noun

ыччат • (ıccat)

See synonyms at ньирэй (nyirey).

(by extension, colloquial) kid, teen (compare English kid)


иҥэрсий

head

иҥэрсий • (iñersiy)

sah-verb

иҥэрсий • (iñersiy)

(of horses) to neigh quietly (when a horse wants to eat, or is nuzzling its foal, etc.)


боросуонак

Borrowed from Russian поросенок (porosenok).

bor+

боросуонак часкыыра


сибиинньэ оҕото

head

сибиинньэ оҕото • (sibiinnye oğoto)

sah-noun

сибиинньэ оҕото • (sibiinnye oğoto)

From сибиинньэ (sibiinnye, “pig”) + оҕо (oğo, “child”).


сибиинньэ хотоно

From сибиинньэ (sibiinnye, “pig”) + хотон (qoton, “barn”).


бочугурас

hazel grouse (Tetrastes bonasia), sometimes called the hazelhen

sah:бочугурас


бөлөхтөө

head

бөлөхтөө • (bölöqtöö)

sah-verb

бөлөхтөө • (bölöqtöö)

Denominal verb, from бөлөх (bölöq, “group, herd”).

(transitive) (livestock) to drive, to herd


бөлөх

head

бөлөх • (bölöq)

sah-noun

бөлөх • (bölöq)


кэҕэ

head

кэҕэ • (keğe)

sah-noun

кэҕэ • (keğe)

Onomatopoeic, as in virtually every language (for example English cuckoo) where this bird is known.

кэҕэ этэр

cuckoo, especially the common cuckoo (Cuculus canorus)


сотуун өлүү

head

сотуун өлүү • (sotuun ölüü)

sah-noun

сотуун өлүү • (sotuun ölüü)

sah:сотуун өлүү


бөтүүк

head

бөтүүк • (bötüük)

sah-noun

бөтүүк • (bötüük)


чоппууска

Borrowed from Russian цыплёнок (cypljónok).


куурусса

Borrowed from Russian курица (kurica) (the latter word is of onomatopoeic origin).

куурусса сымыыта

sah:куурусса


атах быата

head

атах быата • (ataq bıata)

sah-noun

атах быата • (ataq bıata)

From атах (ataq, “foot, leg”) + быа (bıa, “rope”).


бас быата

head

бас быата • (bas bıata)

sah-noun

бас быата • (bas bıata)

From бас (bas, “head”) + быа (bıa, “rope”).


огурсу

огурсу уута


бэрэбэнэ

Holonym: мас (mas, “tree”)


ала тураах

sah:ала тураах


солбуй

аттары солбуй

(equestrianism) to change (replace a tired or unusable horse with another)


дьаарысса

head

дьаарысса • (jaarıssa)

sah-noun

дьаарысса • (jaarıssa)

sah:дьаарысса


маныыһыт

head

маныыһыт • (manııhıt)

sah-noun

маныыһыт • (manııhıt)

From манаа (manaa, “to guard, to (shep)herd”).


манаа

харай

to care for, to preserve, to take care of

сүөһү манаа

(of livestock) to (shep)herd, to tend (a flock, etc.)


хоҥор

head

хоҥор • (qoñor)


сис быата

сис быата • (sis bıata)

sah-noun

сис быата • (sis bıata)

From сис (sis, “spine, backbone”) + быа (bıa, “belt”).

Holonym: ыҥыыр (ıñıır, “saddle”)

cross-saddle belt, saddle strap (for a horse)

Russian чересседельник

the page does not currently exist, but is listed under черес- (čeres-) and седло (sedlo)


солоҥдо

head

солоҥдо • (soloñdo)

sah-noun

солоҥдо • (soloñdo)

the Siberian weasel (Mustela siberica) or kolinsky


талах

From Proto-Turkic *tal (“Salix spp.”) per the entries at тал. Also compare Russian тальник (talʹnik).


көнньүүһүнэ

head

көнньүүһүнэ • (könnyüühüne)

sah-noun

көнньүүһүнэ • (könnyüühüne)

Borrowed from Russian конюшня (konjušnja).

bor+

Авгиевы конюшни

(for livestock, especially horses) stable, stabling


хары

head

хары • (qarı)

sah-noun

хары • (qarı)

(by extension) (zootomy) the lower half of the front leg of a quadruped (four-legged animal)


итир

(of cattle) a thin layer of fat on the belly


оҕуруот аһа

head

оҕуруот аһа • (oğuruot aha)

sah-noun

оҕуруот аһа • (oğuruot aha)

From оҕуруот (oğuruot, “vegetable garden”) + ас (as, “food”).


кистээ

From Proto-Turkic *kiĺčin(e)-. See Azerbaijani kişnəmək for cognates.


көҕүй

head

көҕүй • (köğüy)

sah-verb

көҕүй • (köğüy)

From көх (köq, “enthusiasm, initiative”).


ат көлө

head

ат көлө • (at kölö)

sah-noun

ат көлө • (at kölö)


көлө

head

көлө • (kölö)

sah-noun

көлө • (kölö)

Perhaps compare Yakut көлөһүн (kölöhün, “sweat”), but not Yakut көлөһө (kölöhö, “wheel”).


көҕөн

head

көҕөн • (köğön)

sah-noun

көҕөн • (köğön)

Compare to Kyrgyz көгөл (kögöl), Tatar kögön (“drake(dial)”).


бараан оҕото

head

бараан оҕото • (baraan oğoto)

sah-noun

бараан оҕото • (baraan oğoto)

From бараан (baraan, “sheep”) + оҕо (oğo, “child”).


тыһы бараан

head

тыһы бараан • (tıhı baraan)

sah-noun

тыһы бараан • (tıhı baraan)


тыһы

head

тыһы • (tıhı)

sah-noun

тыһы • (tıhı)

From Proto-Turkic *tiĺi. Compare to Turkish dişi.

тыһы бөрө

тыһы хахай

тыһы таба ― tıhı taba ― doe

she-, -ess (indicates the female of certain animals)


боккуоптаах

Ornative of боккуоп (bokkuop, “horseshoe”).

боккуоптаах ат


боккуоп

Borrowed from Russian подкова (podkova). Other Turkic languages, as well as Mongolian, use a word similar to *taqa.


боккуоптаа

Denominal verb, from боккуоп (bokkuop, “horseshoe”).

аты боккуоптаа


ыҥыран

head

ыҥыран • (ıñıran)

sah-verb

ыҥыран • (ıñıran)

(intransitive) (of a cow) to moo (without opening the mouth)


маҥыраа

head

маҥыраа • (mañıraa)

sah-verb

маҥыраа • (mañıraa)

Onomatopoeia, from Proto-Turkic *böŋre-. Compare Kyrgyz мөөрөө (mööröö, “to moo”).

(intransitive) (of a cow) to moo, to low


арҕас

head

арҕас • (arğas)

sah-noun

арҕас • (arğas)

See the discussion at Bashkir үркәс (ürkəs).

арҕаһыгар баастаах ат ыҥыырын уурдарбат

a horse with an abrasion on the withers does not allow the saddle

(anatomy, zootomy) nape, (of a horse) withers


көлүй

head

көлүй • (kölüy)

sah-verb

көлүй • (kölüy)

аты көлүй

(agriculture) (of livestock) to harness, to yoke


бөкчөгөр

head

бөкчөгөр • (bökcögör)

sah-noun

бөкчөгөр • (bökcögör)

бөкчөгөр киһи ― bökcögör kihi ― hunchback

тэбиэн бөкчөгөрө

(anatomy, zootomy) hump (of a person or a camel)


лыах

head

лыах • (lıaq)

sah-noun

лыах • (lıaq)


муох

тыа муоҕа


көппөх

head

көппөх • (köppöq)

sah-noun

көппөх • (köppöq)

From early *kökpek. Cognate with Dolgan көппөк.

cog

Dolgan көппөк


көтөллөө

head

көтөллөө • (kötöllöö)

sah-verb

көтөллөө • (kötöllöö)

Denominal verb, from көтөр (kötör, “bird”), from the notion of causing animals to flock together.

(transitive) to hitch (two or more animals together)


чыычаах

head

чыычаах • (cııcaaq)

sah-noun

чыычаах • (cııcaaq)

Compare to Kyrgyz чымчык (cımcık), Tatar чыпчык (çıpçıq), Mongolian [script needed] (čečige), etc.

cog

Tatar чыпчык (çıpçıq)

чыычаах уйата


куоҕас

head

куоҕас • (kuoğas)

sah-noun

куоҕас • (kuoğas)


куоластаа

Denominal verb, from куолас (kuolas) (both senses).


сүбүөкүлэ

head

сүбүөкүлэ • (sübüöküle)

sah-noun

сүбүөкүлэ • (sübüöküle)


куолас

бурдук куолаһа


куртуйах

sah:куртуйах


хабдьы

head

хабдьы • (qabjı)

sah-noun

хабдьы • (qabjı)

willow ptarmigan (Lagopus lagopus), also called the willow grouse


куорсун

From Proto-Mongolic *gaxursun (“stubble, chaff, shaft of a feather”), see Mongolian гуурс (guurs, “tube, quill”). Cognate with Bashkir ҡауырһын (qawırhın, “feather”), Kazakh қауырсын (qauyrsyn, “feather”), and Kyrgyz куурсун (kuursun, “stem of feather”).

cog

көтөр куорсуна


курулаа

(transitive) to fatten up cattle for one or more additional years


уһун кутурук

sah:уһун кутурук


күкүр

head

күкүр • (kükür)

sah-noun

күкүр • (kükür)


долборук

From Mongolic. Compare to Yakut долбуур (dolbuur).

sah:Долборук (тыл)


көлүүр

head

көлүүр • (kölüür)

sah-noun

көлүүр • (kölüür)


күөнэх

head

күөнэх • (küöneq)

sah-noun

күөнэх • (küöneq)

күөнэххэ сүгэлэммиккэ дылы
küöneqqe sügelemmikke dılı
like taking an axe to a minnow
(compare the Russian saying "like shooting sparrow with a cannon",
or the English saying "like cracking a nut with a sledgehammer")


күрүө

head

күрүө • (kürüö)

sah-noun

күрүө • (kürüö)

From Mongolic. Compare to Tuvan хүрээ (xüree, “monastery”), Chagatai [script needed] (küren, “heap”), Kumyk гюрен (güren, “small fence”), Uyghur küryen (“place”), etc.

cog

See synonyms at хааччах (qaaccaq).

сүөһүнү күрүөҕэ хаай

(for livestock, by synecdoche) corral, pen


хааччах

From хаай (qaay, “to drive, to enclose”).


мэччирэҥ

head

мэччирэҥ • (meccireñ)

sah-noun

мэччирэҥ • (meccireñ)

Possibly from a Mongolic source, cf. Mongolian бэлчээр (belčeer).

sah:мэччирэҥ


түүнүк

head

түүнүк • (tüünük)

sah-noun

түүнүк • (tüünük)


түүнүктээх

head

түүнүктээх • (tüünükteeq)

түүнүктээх арыы ― tüünükteeq arıı ― moldy oil

түүнүктээх түрмэ


күрээтинньик

күрээтинньик • (küreetinnyik)

sah-noun

күрээтинньик • (küreetinnyik)

Borrowed from Russian курятник (kurjatnik).


кыа уга

head

кыа уга • (kıa uga)

sah-noun

кыа уга • (kıa uga)

From кыа (kıa, “tinder, kindling”) + ук (uk, “bush”).


сарыы кынат

head

сарыы кынат • (sarıı kınat)

sah-noun

сарыы кынат • (sarıı kınat)


кырса

head

кырса • (kırsa)

sah-noun

кырса • (kırsa)

From Proto-Turkic or Mongolic. Compare to Kyrgyz карсак (karsak), etc.

Arctic fox, polar fox (Vulpes lagopus, formerly Alopex lagopus)


хардааччы

head

хардааччы • (qardaaccı)

sah-noun

хардааччы • (qardaaccı)

sah:хардааччы


кырынаас

head

кырынаас • (kırınaas)

sah-noun

кырынаас • (kırınaas)

Derived from Russian горностай (gornostaj). There may or may not be any connection with English ermine (at the very least it would require an m/n alternation on either the Germanic side or the Slavic side).

кырынаас бэргэһэ ― kırınaas bergehe ― an ermine cap

sah:кырынаас


хаптаҕас

head

хаптаҕас • (qaptağas)

sah-noun

хаптаҕас • (qaptağas)

From хапта (qapta) + -ҕас (-ğas). From хабын (qabın) < хап (qap) + ын (ın) < from Proto-Turkic *kap-.

currant (Ribes spp.), especially the red currant (Ribes rubrum)

sah:Хаптаҕас (сэппэрээк)


кэкэ-бука

sah:кэкэ-бука


кэрбээччи

From кэрбээ (kerbee), literally "the gnawer". A possible calque of Russian грызун (gryzun) and/or English rodent.

sah:Кэрбээччилэр аймахтара


майаҕас

head

майаҕас • (mayağas)

sah-noun

майаҕас • (mayağas)

sah:Майаҕас (балык)


мороду

the Baikal teal (Sibirionetta (Anas) formosa)


моҕотой

head

моҕотой • (moğotoy)

sah-noun

моҕотой • (moğotoy)

моҕотой хорооно

chipmunk, especially the Siberian chipmunk (Tamias (Eutamias) sibiricus)


чорбоҕор

head

чорбоҕор • (corboğor)

sah-noun

чорбоҕор • (corboğor)

From чорбой (corboy) + ҕор (ğor). Unknown.

muksun (Coregonus muksun) (English Wikipedia)

sah:чорбоҕор


холун

Cognate to Northern Altai колонъ (kolonʺ), Khakas холағ (xolağ), etc.

холуна төлөрүйбүт


мунду

minnow, especially the lake minnow or swamp minnow (Rhynchocypris percnurus, formerly Phoxinus perenurus)


мутукча

From мутук (mutuk, “twig, branch, bough”).

Holonym: мас (mas, “tree”)

мутукча сыта

мутукча көҕөрбүт


мутук

See synonyms at лабаа (labaa).

Holonym: мас (mas, “tree”)


баарыс

head

баарыс • (baarıs)

sah-noun

баарыс • (baarıs)

From Proto-Turkic *bars (“leopard, large feline”), related with Proto-Mongolic *bars. Also related with Kazakh барыс (barys, “snow leopard”), Turkish pars (“leopard, panther”), and Mongolian бар (bar, “tiger”).


мэлдьэн

head

мэлдьэн • (meljen)

мэлдьэн тумустаах сылгы

(of animals, especially horses) ruddy, reddish, chestnut


орулуос

the common goldeneye (Bucephala clanguna)


оруос

Borrowed from Russian рожь (rožʹ). Ultimately cognate with English rye, but may or may not be related with Spanish arroz (“rice”).


оттук

See synonyms at мэччирэҥ (meccireñ).

бу мэччирэҥ оттуга бараммыт


өтөн

өтөн • (ötön)

sah-noun

өтөн • (ötön)

Oriental turtle dove or rufous turtle dove (Streptorelia orientalis)


сугун

blueberry (Vaccinium spp., esp. Vaccinium uliginosum)


соноҕос

head

соноҕос • (sonoğos)

See synonyms at эдэр (eder).

соноҕос атыыр

соноҕос биэ


сүрү

сүрү • (sürü)

sah-noun

сүрү • (sürü)

round whitefish (Prosopium cylindraceum)


сэлээ

Denominal verb, from сиэл (siel, “mane”).


салахай

sah:Салахайдар


лабыкта

head

лабыкта • (labıkta)

sah-noun

лабыкта • (labıkta)

sah:Лабыкталар


хараҥаччы

head

хараҥаччы • (qarañaccı)

sah-noun

хараҥаччы • (qarañaccı)

From Proto-Turkic *karlïgač (“swallow”). See Kyrgyz кардыгач (kardıgac) for a lengthy list of cognates.

swallow (any bird of the family Hirundinidae)

sah:хараҥаччы


хайа хараҥаччыта

head

хайа хараҥаччыта • (qaya qarañaccıta)

sah-noun

хайа хараҥаччыта • (qaya qarañaccıta)

From хайа (qaya, “mountain”) + хараҥаччы (qarañaccı, “swallow”).

sah:хайа хараҥаччыта


олохтоох

олохтоох тыл

үчүгэй олохтоох ат

куһаҕан олохтоох ат


тоҥсоҕой

head

тоҥсоҕой • (toñsoğoy)

sah-noun

тоҥсоҕой • (toñsoğoy)

From тоҥсуй (toñsuy, “to knock, to peck, to hammer”).

Eurasian three-toed woodpecker
Eurasian three-toed woodpecker

woodpecker, especially the Eurasian three-toed woodpecker (Picoides tridactylus)

sah:тоҥсоҕой


ходуһа

From ходуй (qoduy) + -са (-sa) < ходу (qodu) + -й (-y) < from Mongolic. Compare to Mongolian [script needed] (hadu-), etc.

See synonyms at мэччирэҥ (meccireñ).


алтан түөс

head

алтан түөс • (altan tüös)

sah-noun

алтан түөс • (altan tüös)

Eurasian dotterel (Charadrius morinellus), or simply dotterel

sah:алтан түөс


тоҥолоччу

head

тоҥолоччу • (toñoloccu)

sah-noun

тоҥолоччу • (toñoloccu)

From тоҥ (toñ) + -аачы (-aacı). From Proto-Turkic. Compare to Turkish donmak.

sah:тоҥолоччу


ураанай

From ураан (uraan) + аанай (aanay). From Mongolic.

coot, especially the Eurasian coot (Fulica atra)


үрүмэччи

head

үрүмэччи • (ürümecci)

sah-noun

үрүмэччи • (ürümecci)

From үрүимэтчи (ürüimetci) < үрүмэ (ürüme) < Proto-Turkic *ȫr-. Compare to Turkish örümcek, etc.


хаахынай

head

хаахынай • (qaaqınay)

sah-noun

хаахынай • (qaaqınay)

ruffe (Gymnocephalus cernua, of the perch family)

sah:хаахынай


тойон ымыы

head

тойон ымыы • (toyon ımıı)

sah-noun

тойон ымыы • (toyon ımıı)

sah:тойон ымыы


хатырыктаах бөх тэллэйэ

head

хатырыктаах бөх тэллэйэ • (qatırıktaaq böq telleye)

From хатырыктаах (qatırıktaaq, “scaly”) (from хатырык (qatırık, “scale”)) + бөх (böq, “garbage, litter”) + тэллэй (telley, “mushroom”).
Why this name? As the English Wikipedia article (accessed 24 August 2022) has it, "This mushroom is unusual because it will turn black and dissolve itself in a matter of hours after being picked or depositing spores."

Coprinus comatus
sah:хатырыктаах бөх тэллэйэ

en-хатырыктаах_бөх_тэллэйэ-sah-noun-MwvYG41U


ымыы

ымыы • (ımıı)

sah-noun

ымыы • (ımıı)

sah:Ымыылар уустара

From Proto-Turkic. Compare to Shor сынма.


дьаҕыл уйус

head

дьаҕыл уйус • (jağıl uyus)

sah-noun

дьаҕыл уйус • (jağıl uyus)

sah:дьаҕыл уйус


уйус

falcated duck, falcated teal (Mareca falcata)


күүдээх

head

күүдээх • (küüdeeq)

sah-noun

күүдээх • (küüdeeq)

Ornative of күү (küü, “buzz”), a reference to their echolocation.

sah:Күүдээхтэр кэргэннэрэ


һат

Sound used to urge a horse to move. (i.e. giddyup)


долохуна

hawthorn (Crateagus spp, esp. Crateagus dahurica)

sah:долохуна


долохоно

Cognate with Southern Altai толоно (tolono) (see there for more cognates).

sah:долохоно


сардаана

sah:сардаана


буобура

Borrowed from Russian бобр (bobr), hence related with English beaver.


самыы

head

самыы • (samıı)

sah-noun

самыы • (samıı)

Probably from Proto-Turkic *sagrï (“croup”).

(zootomy) croup (the top of the rump of a horse or other quadruped)


ытыс

head

ытыс • (ıtıs)

sah-noun

ытыс • (ıtıs)


ыыраах

head

ыыраах • (ııraaq)

sah-noun

ыыраах • (ııraaq)


эбиэс

Borrowed from Russian овёс (ovjós). Distantly cognate with English avenin.


ыыраахтаах

head

ыыраахтаах • (ııraaqtaaq)