biết

LL-Q9199 (vie)-Jessica Nguyen (Pamputt)-biết.wav

Norman and Mei (1976), Schuessler (2007), Sagart (2008): Related to Min Chinese 捌 (bā, “to know”) (proto-Min: *pat). The direction of borrowing is debated; Norman and Mei, and Schuessler favour an Austroasiatic origin for this word, and regard Min as a loan. Sagart, on the other hand, proposes that the sense “to know; to recognise” in both Min and Vietnamese is an extension of the sense “to differentiate; to separate” of 別 (OC *N-pret) (B-S), and hence treats V. biết as a non-Sino-Vietnamese reading of Chinese 別 (SV: biệt), a semantic development shared with Min.
The word has mostly displaced the use of hay, the more commonly seen word for "to know" in older literature.
Also compare Proto-Bahnaric *băt (“to know”) (Starling).
The Protestant biblical sense is a semantic loan from French connaître.

der

SV: <i class="Latn mention" lang="vi">biệt</i>

vi-etym-sino

biết thì thưa thốt không biết thì dựa cột mà nghe

Cụ Hồng lại nhăn mặt lần thứ mười mà khẽ gắt cũng lần thứ mười rằng:
— Biết rồi ! Biết rồi ! Khổ lắm, nói mãi !

1936, Trọng Phụng Vũ, Số đỏ [Dumb Luck]:

Great-granddad Hồng groans for the 10th time as he grimaces also for the 10th time: "Oh I get it! I get it! Enough with the nagging already!"

biết đọc

biết viết

biết ăn mắm tôm

(biblical, Protestantism) to know (have sexual relations with)


gối

chiếc (classifier)
cái (classifier)
𩠴 (CJK)
𫋻 (CJK)

From Proto-Vietic *-koːlʔ, perhaps from Proto-Mon-Khmer *kulʔ, a variant of *kəl( ) ~ *kəəlʔ (“to support; to help”). Compare Khmer កល់ (kɑl, “to support from below”), ខ្នល់ (khnɑl, “prop; cushion”).

cog

vỏ/bao/áo gối

gối ôm


gối

gối đầu

sách gối đầu giường

a bible (literally, “a book to put under your pillow; a book that you can use for head rest”)


gối

From Proto-Vietic *t-kuːlʔ, from Proto-Mon-Khmer *-kuul; cognate with Pacoh tarcoul and Cua takuːl.

lên gối

Nếu lên gối không được thì xuống chỏ.

If you can't knee your opponent, try elbowing them.

cúi

no lenition, in dialects where *-l > /j/

cún

no lenition, in dialects where *-l > /n/

gúi

with lenition, in dialects where *-l > /j/

(usually in compounds, likely to avoid ambiguity with gối (“pillow”)) a knee (joint in the middle of the leg and area around it)


dây

sợi (classifier)
cọng (classifier)
𦀊 (CJK)
絏 (CJK)

Audio (Hà Nội)


dậy

head

曳, 跩, 𧻭, 𧽇, 𧽈

vi-verb

曳, 跩, 𧻭, 𧽇, 𧽈

From Proto-Vietic *jərʔ, cognate with Muong dẫl. Related to dấy.

dậy lúc 8h

tỉnh dậy

đứng dậy

trỗi dậy

dậy sóng

Dậy mà đi! Dậy mà đi! Dậy mà đi, hỡi đồng bào ơi!

1970, “Dậy Mà Đi [Rise and Go]”, Tố Hữu (lyrics), Tôn Thất Lập (music)performed by The Voice of Vietnam's Men and Women Choir:

Rise and go! Rise and go! Rise and go, o compatriots!


dậy

Eye dialect spelling of vậy, representing Southern Vietnam Vietnamese.


băng

Sino-Vietnamese word from 冰. Quite recently displaced native giá, now found chiefly in compounds.
Compare this diễn nghĩa example from Hiếu kinh diễn nghĩa, written in Southern Vietnamese:
:
4th century BCE (original Chinese), anonymous author, Hiếu Kinh 孝經:
詩(thi)云(vân)戰(chiến)戰(chiến)兢(căng)兢(căng)如(như)臨(lâm)深(thâm)淵(uyên)如(như)履(lí)薄(bạc)冰(băng)
It is said in the Book of Poetry: Be apprehensive, be cautious, as if on the brink of a deep abyss, as if treading on thin ice.

::
1893 (diễn nghĩa), diễn nghĩa by Trương Minh Ký, Hiếu kinh diễn nghĩa:
Thi rằng: E lệ lo âu, như sang giá mỏng vực sâu khác gì!
It is said in the Book of Poetry: Be apprehensive, be cautious, as if treading on thin ice and crossing deep abyss.
See also this example from Nam học Hán văn khoá bản, written in Northern Vietnamese.
:
1920, Nguyễn Can Mộng, “Bài 12”, in Nam học Hán văn khoá bản:
冰 Băng=giá, la glace.
冰 Băng=ice, la glace.

vi-ruby

詩云戰戰兢兢如臨深淵如履薄冰

thi vân chiến chiến căng căng như lâm thâm uyên như lí bạc băng

quote-book

4th century <small class='ce-date'>BCE</small> (original Chinese)

Hiếu Kinh 孝經

Hiếu kinh diễn nghĩa

Nam học Hán văn khoá bản

冰 Băng=giá, la glace.

đóng băng


băng

băng đĩa

đầu băng

băng dính


băng

băng đèo, vượt núi

to make a long and difficult journey (literally, “to cross mountain passes and climb over mountains”)

to cut across; to move across quickly; to cross; to rush


mắt

head

末, 眜, 𬑉, 𥉴, 𪾺

vi-noun

末, 眜, 𬑉, 𥉴, 𪾺

con (classifier)
末 (CJK)
眜 (CJK)
𬑉 (CJK)
𥉴 (CJK)
𪾺 (CJK)

From Proto-Vietic *mat, from Proto-Mon-Khmer *mat. Akin to Muong Bi măt, Old Mon mɔt (modern Mon မတ်), Bahnar măt, Pacoh mát, Khasi 'mat/khmat, Khmu mat, Mang mat⁷, Car Nicobarese mat, Santali ᱢᱮᱫ (met’).
Compare also Proto-Austronesian *maCa (Malay mata), Proto-Tai *p.taːᴬ (Thai ตา (dtaa)), Proto-Sino-Tibetan *s-mjak ~ s-mik (Chinese 目 (mù) (mù < OC *C.muk), Tibetan མིག (mig)).

nước mắt


các

Sino-Vietnamese word from 各 (“each, individually, every, all”).


các

to pay the difference, to give in compensation


thối

2003: Văn học Việt Nam Thế kỷ XX 1:16, Mai Quốc Liên and Nguyễn Văn Lưu ed., compiled by Hoài Anh, Văn Học Publishing House, p. 890 //books.google.com/books?id=WGhkAAAAMAAJ
Từ đám thuyển ấy, tỏa ra mùi thơm lừng của cam chín, mùi ung ủng của cam thối, làm ngây ngất một khoảng bến.
From that group of boats arose the fragrance of ripe oranges and the odor of rotten oranges, overtaking the whole wharf.

1939: Ngô Tất Tố, Lều chõng
(Chapter 3) Nếu anh không vứt hai tiếng huynh ông vào lọ mắm thối của anh, thì tôi đứng dậy lập tức, không thèm nói với anh một câu nào nữa.
If you don't throw away those two words "huynh" and "ông" [both terms of respect] into that stinking fish sauce vial of yours, then I'm going to stand up right away and not say one more word to you.
(Chapter 20) Nào cú kêu, khỉ ho, nào dế giun rên khóc, thỉnh thoảng lại thêm những tiếng cọp gầm theo với ngọn gió tanh tanh thối thối ở nẻo xa xa đưa lại.
Owls howling, monkeys whooping, crickets and worms moaning and groaning, occasionally even the sound of a tiger roaring followed by a stinking, stinking wind blowing in from afar.

1961: Nguyễn Huy Tưởng, chapter 12, Sống mãi với Thủ Đô
Tờ mờ sáng, sau khi những người đói còn sống sót toả đi các phố, xin ăn, ông lại rửa ráy sạch sẽ những chỗ vỉa hè, họ vừa nằm vừa bậy ra hôi thối đến lộn mửa.
In the twilight of dawn, after the hungry who survived dispersed into the streets, begging for food, he returned to wash clean the sidewalks which they had lain in and desecrated, raising a vomitous stench.

2001: National Assembly of Vietnam, Law on traffic on the roads of the Socialist Republic of Vietnam 2001 (26/2001/QH10), Title VI, article 61, section 3(i), translation from http://www.moj.gov.vn/vbpq/en/Lists/Vn%20bn%20php%20lut/View_Detail.aspx?ItemID=9491
Cấm chở hàng nguy hiểm, hàng có mùi hôi thối, súc vật đang bị dịch bệnh hoặc hàng có ảnh hưởng đến sức khoẻ của khách
Not transporting dangerous goods, fetid goods, diseased animals or goods adversely affecting the passengers' health

thối như cóc chết

(Northern Vietnam) fetid, putrid, stinking, foul-smelling (with the smell of a decomposing body, of rotting food, especially rotting fruit, or of dung)

2000: Chu Cẩm Phong, Nhật ký Chu Cẩm Phong (Nhà văn - chiến sĩ), Thanh Niên Publishing House, p. 137 //books.google.com/books?id=KHRuAAAAMAAJ
Phải đi khắp tỉnh, đào bới lục lọi xin bom thối.
I had to go all over the province, digging and rummaging for unexploded bombs.

(Northern Vietnam, of a bomb) unexploded


thối

Mũi anh nhăn lại như ngửi thấy mùi xác thối.

He wrinkled his nose as if he had smelled a rotting corpse.

1955: Lu Xun (translated by Phan Khôi), "Làng quê" (Village Opera), Tuyển tập tiểu thuyết Lỗ Tấn (Selected Stories of Lu Hsun)
Trồng trọt ra cái gì, gánh đi bán, đều phải nộp mấy lớp thuế, lỗ vốn ; không đem đi bán, lại mục thối ra...
No matter what you plant or shoot, you still have to pay several levels of taxes, incurring losses, but don't take the goods to market and they'll rot.

1983: Nguyễn Phan Hách, Tan Mây: tiểu thuyết, Tác Phẩm Mới, p. 43 //books.google.com/books?id=puZcAAAAIAAJ
Nhưng mà hôm nay không bán, để phiên chợ sau thì chuối thối hết.
But if you don't sell it today and keep it for the next market day, then the bananas will all rot.

Trứng thối.

Cây cối ngập nước thối hết.

The vegetation became submerged in water and completely rotted.

1998: 40 Truyện Trạng Quỳnh [40 Tales About Trạng Quỳnh], Nguyễn Đức Hiền ed. (translated by Nguyễn Đình Phương into English), Văn Nghệ Publishing House, p. 108 //books.google.com/books?id=WYlkAAAAMAAJ
Nhưng văn tôi dở, thối om không ngủi nổi, xin các quan đừng xem!
But my words fail me, it stinks so much I can't stand it, please don't look!

2002: Nguyẽ̂n Duy Thiệu, Cộng đò̂ng ngư dân ở Việt Nam, Social Sciences Publishing House, p. 23 //books.google.com/books?id=FVLtAAAAMAAJ
Sáng hôm sau họ quay lại tìm vết chân của quân địch, nhưng... ngoài quả lựu đạn thối không nổ, mặt cát vẫn phẳng lỳ chẳng hề có vết chân nào.
The next morning they returned to look for signs of enemy soldiers, but... apart from unexploded dud grenades, the sand was even with hardly a footprint.

(Northern Vietnam, of a bomb) to be a dud, to refuse to explode


thối

Sino-Vietnamese word from 退. Compare thoái.

1954: Hồ Biểu Chánh, "Một cõi xưng hùng", Đỗ nương nương báo oán
Tôi nói thiệt cho ông biết, tôi tính thối về Ba Giồng mà tổ-chúc căn-cứ đây là có ý đào huyệt sẵn để chôn binh tướng Tây-Sơn.
I told him the truth, I thought of retreating to Ba Giồng but the base here intended to dig graves to bury the army and general of Tây Sơn.

lúc tiến lúc thối

(Central Vietnam, Southern Vietnam) to retreat

1926: Exodus 21:2 (translated by Phan Khôi)
Nếu ngươi mua một người đầy tớ Hê-bơ-rơ, nó sẽ hầu việc cho sáu năm; nhưng qua năm thứ bảy nó sẽ được thả ra, không phải thối tiền.
If you purchase a Hebrew servant, he is to serve you for six years, but in the seventh year he is to be released without needing to repay him.

1929: Hồ Biểu Chánh, "Nhà giàu hại nhà nghèo", Khóc thầm
Mà hồi nãy dượng Hai biểu tôi đem thối đủ ba chục đồng bạc lại.
But just now Uncle Hai told me to pay you back the full thirty piastres.

thối tiền cho khách

Không có tiền lẻ để thối lại.

(Central Vietnam, Southern Vietnam) to repay; to give back change (to a customer)


cũ

LL-Q9199 (vie)-Jessica Nguyen (Pamputt)-cũ.wav

Non-Sino-Vietnamese reading of Chinese 古 (“old”, SV: cổ). Doublet of cổ.

der

SV: <i class="Latn mention" lang="vi">cổ</i>

vi-etym-sino

(of an object) old, but not ancient; compare cổ (“ancient”) and già (of a lifeform)

từ/nghĩa cũ

(of an object) secondhand (not new; previously owned and used by another)

Liên Xô cũ

Nam Tư cũ

bạn cũ

người yêu/người tình/bồ/bạn trai/bạn gái cũ

chồng/vợ cũ


Ngân Hà

[ŋən˧˧ haː˨˩]

[ŋəŋ˧˧ haː˦˩]

[ŋəŋ˧˧ haː˨˩]

Sino-Vietnamese word from 銀河 (“Milky Way; galaxy”).


mục

From Proto-Mon-Khmer *ɓuk ~ *kɓuk (“rotten, mouldy”); cognate with Khmer ពុក (puk, “rotten”), Bahnar bŭk (“rotten”), Proto-Katuic *ʔaɓuk (“rotten”). Related to mốc.

[mʊwk͡p̚˧˨ʔ]

[mʊwk͡p̚˨˩ʔ]

[mʊwk͡p̚˨˩˨]

LL-Q9199 (vie)-Jessica Nguyen (Pamputt)-mục.wav


mục

Sino-Vietnamese word from 目. The go sense is an orthographic borrowing from Japanese 目 (me).

obor

[mʊwk͡p̚˧˨ʔ]

[mʊwk͡p̚˨˩ʔ]

[mʊwk͡p̚˨˩˨]

mục 1

mục từ

thắng 3 mục


mục

A. Cheón (1905) suggested that the pronunciation derived from 睦 (MC mjuwk), which is visually similar to 陸 (MC ljuwk), an alternative form of 六 (MC ljuwk) (SV: lục).

[mʊwk͡p̚˧˨ʔ]

[mʊwk͡p̚˨˩ʔ]

[mʊwk͡p̚˨˩˨]

(probably obsolete, chiefly pig traders' cant) six

probably obsolete; chiefly pig traders' cant; probably obsolete; chiefly pig traders' cant


ngân

chuông ngân


cắt

From Proto-Vietic *kac, from Proto-Mon-Khmer *kac. Cognate with Muong Bi cách, Pacoh kéiq (“to pick, to pluck”), Ngeq kɛc, Khmer កាច់ (kac, “to break, to snap”), Bahnar kĕch (“to harvest”), Pnar khait (“to pick”), Kensiu kec. Related to gặt (“to harvest”).
Unrelated to Chinese 割 (OC *Cə-kˤat) (SV: cát), although the two are sometimes (incorrectly) considered connected.
The Austroasiatic root *kac originally referred to the action of "plucking" and "breaking", with "cutting" being secondary. Not to be confused with the similar-looking root *kat ~ *kaat (“to cut”), which gave rise to Khmer កាត់ (kat) and Korwa geɖ.

sao chép, cắt và dán

to sever using a sharp object; to cut, snip, slit, trim, clip, shear, etc.

đường thẳng d cắt đường thẳng f tại điểm B


cắt

Earlier forms bà cắt and bồ cắt are attested in various dictionaries as well as in Nôm texts.

nhanh như cắt

very quick; very swift (literally, “as swift as a falcon”)


tóc

head

束, 速, 𩯀, 𫅯, 𩅘

vi-noun

束, 速, 𩯀, 𫅯, 𩅘

(classifier sợi, cọng, mái) tóc • (束, 速, 𩯀, 𫅯, 𩅘)

sợi (classifier)
cọng (classifier)
mái (classifier)
束 (CJK)
速 (CJK)
𩯀 (CJK)
𫅯 (CJK)
𩅘 (CJK)

LL-Q9199 (vie)-Jessica Nguyen (Pamputt)-tóc.wav

From Proto-Vietic *-suk, from Proto-Mon-Khmer *suk ~ *suuk ~ *suək ~ *sək; cognate with Muong thắc, Bahnar sŏk, Khmer សក់ (sɑk) and Mon သော် (sok).

sợi/cọng tóc

mái tóc

mái tóc mượt mà / óng ả


đánh

head

đánh • (打, 𢱏)

vi-verb

đánh • (打, 𢱏)

Audio (Hà Nội)

From Proto-Vietic *taːɲʔ; cognate with Muong đénh. Related to Chinese 打 (MC taengX|tengX, “to hit, to strike”) (SV: đả).

ltc-l

đánh đòn

đánh trống thổi kèn

(of a parade) to beat drums and blow trumpets

to strike, usually with your palms or a weapon; to strike, to smack, to whack, to bash, to hit, to beat, to assault, etc.; compare gõ (“to hit with the side of the fist, with the knuckles, or with the fingertips”), đấm (“to punch”) and đá (“to kick”)

đánh cầu lông/bóng chuyền/bóng chày

đánh/chơi cờ/bài

đánh bạc

(sports, board games, card games, gambling) to play a game that involves striking or slamming with your hands or something you hold; compare đá (“to kick; to play a sport that involves kicking”)

(music) to play (a non-wind instrument); compare thổi (“to play/blow (a wind instrument)”)

đánh văn bản

to type on a typewriter or computer keyboard

đánh răng

đánh bóng

to rub until something becomes shiny; to polish up (reputation)

đánh giày

to rub continuously on the surface of something until it's clean or shiny

đánh (bắt) cá/thuỷ sản/hải sản

(fishing) to fish with a net or a trap; compare câu (“to fish with a rod”)

Làm xong đánh 2 bát cơm rồi đánh 1 giấc.

After I'm done, I'm gonna demolish 2 rice bowls and then hit the hay for a power nap.

(colloquial) to enjoy some eating or resting


ngửi

LL-Q9199 (vie)-Jessica Nguyen (Pamputt)-ngửi.wav

From Proto-Vietic *t-ŋəs (“to breathe”). Compare also hửi and Proto-Katuic *tŋɨh (“to breathe”) (whence Pacoh tangứh and Sô taŋɯ̤h).


chết

LL-Q9199 (vie)-Jessica Nguyen (Pamputt)-chết.wav

From Proto-Vietic *k-ceːt, from Proto-Mon-Khmer *kc(ə)t (“to die”). Related to giết (“to kill”).
According to Sagart (2008), a word from the Yuè language meaning "die" was noted in Zhèng Xuán's commentary on the Zhōu Lĭ from the Han dynasty using the character 札, pronounced "tsreat" in Middle Chinese. Scholars Norman and Mei (1976) compared this word with the Vietnamese word "chết", which also means "to die". However, they missed that 札 is a well-known Chinese word meaning "to die (from external causes, prematurely, or in an epidemic)." This word appears frequently in classical Chinese texts without any specific southern or Yuè connection. The presence of this word in the Yuè language during the Han dynasty might be due to Yuè borrowing it from Chinese. Alternatively, it could have been the standard word for "die" in a Chinese dialect spoken in the Yuè region. The similarity between this Chinese word and the Austroasiatic word is likely coincidental.

cái chết

sự chết

Thần Chết

Death (personification of death) (literally, “god of death”)

Biết chết liền.

Damned if I know (literally, “If I knew I'd die at once.”).

c. 53 - 57 CE, 1 Corinthians 15:26; 1926 Vietnamese translation by Phan Khôi et al.; 2021 English translation from the New Revised Standard Version
Kẻ thù bị hủy-diệt sau-cùng, tức là sự chết.
The last enemy to be destroyed is death.

Nguyễn Bình, Nếu Tôi Phải Chết; translated from Refaat Alareer, If I Must Die
Nếu tôi phải chết,
hãy để điều ấy mang đến hy vọng,
hay để điều ấy trở thành chuyện kể.
If I must die
let it bring hope
let it be a tale

(figurative, of devices) to break; to stop working


chết

(figurative, of time) unoccupied; free; idle

cá chết


chết

(colloquial) extremely; terribly; awfully


chết

Chết tôi rồi !

Đừng ! Mày mà đi thì chết tao !

A ha! Phải đấy, hắn cứ thế mà chửa, cứ chửi đứa chết mẹ nào đẻ ra thân hắn, đẻ ra cái thằng Chí Phèo!

Uh-huh! That's right, he can just do this, he can just curse whatever motherfucker that gave birth to him, to the bastard known as Chí Phèo!

(followed by a pronoun or kinship term) ... am/is screwed big time


đây

head

đây • (低, 底)

vi-pronoun

đây • (低, 底)

Tôi là ai? Đây là đâu!?

Mày ở đâu ?
Đây, bên tay trái mày nè !
Where are you?
Here, to your left!

Đây là phòng ngủ.


đây

nơi nào. 2 Can be used on its own

where; no longer completely true in the modern language

where; this much; where *C is nonspecific consonant

đâu. 3 From earlier *C-raːw. 4 Placed before the head: bây nhiêu ()

bao nhiêu. 5 Placed after the head: nhanh vầy ()

Chính hắn đây chứ không ai khác.

emphasizes the very thing or person here

Biết làm sao đây.

forms a question expressing uncertainty or doubt

Máy bay gặp tai nạn ở chỗ này đây.

The airplane crashed right in this place.

Sentence-final particle used to point out a place or an event the speaker wants to stress. The place or event can be seen at the moment of speaking.

Chị ấy chắc có chuyện gì không vui đây.

I believe she is unhappy with something.

sentence-final particle used to refer to the speaker's idea or feeling of existence or presence of something without certain proof


cháy

From Proto-Vietic *k-carʔ (“fire, conflagration”). Cognate with Muong chẳl, Bo kacarʔ, Arem calʔ.

der

For examples of this term in chữ Nôm, see 𤈜, 奵.

Mây trắng đã giăng trời Bến Nghé / Nắng chiều dường cháy đất Gò Công.

White clouds hung from the sky at Bến Nghé / The afternoon sun seemed to set the land of Gò Công ablaze.

Mấy năm nay ở Hà-nội tự dưng thành ra một thói tệ, là khi có đám cháy trong thành-phố, thì nhà nào nhà ấy đóng chặt cửa lại, còn người đi qua đi lại thì chạy trốn. Sự đó bởi sao? Có người nói là tại những lính phút-lít thấy ai đến cứu cháy thì cứ đánh người ta, bắt người ta làm như cu-li; chớ không để cho người ta được tự do, tùy sức mình mà cứu.

1907, Nguyễn Văn Vĩnh, “Thói tệ”, in Đại Nam Đăng Cổ Tùng Báo:

In recent years in Hanoi, a bad habit suddenly arose that, when a fire breaks out in the city, one household after another closes its doors, while passers-by run for cover. Why? Some say it's because the [colonial] police beat anyone they see coming in to put out the fire, treating him like a coolie, rather than allowing him to freely assist according to his ability.

Phan ra ngoài cháy nắng ngay.

Phan went outside and quickly became sunburned.

(intransitive) to burn, to become burnt; to blaze

Bóng đèn bị cháy rồi.

Bùi khát cháy họng.

Hoa lo cháy ruột gan trước khi đi thi.

Hoa's heart burned with anxiety before taking the test.

(transitive, figuratively) to sense pain (in a part of the body) due to a feeling of urgency


cháy

Thương nhau cho nhau ăn cháy, ghét nhau nói nhau cạy nồi.

When a couple loves each other, they feed each other burnt rice [from the pot]; when they hate each other, they tell each other to scour the pot.

1932: Lệ Xuân, "Nhà đại ký-giả thời-sự", Phụ Nữ Tân Văn, issue 150, page 12 http://baochi.nlv.gov.vn/baochi?a=d&d=HtCq19320622.1.14&srpos=1&e=-------vi-20--1-byDA-img-txIN-%22c%C6%A1m+ch%C3%A1y%22-----
Văn-sĩ kiếm cơm cháy!

1943: Mạnh Phú Tư, "Cái Đồng Ma", Tiểu Thuyết Thứ Bảy, vol. 10, issue 472, page 13 http://baochi.nlv.gov.vn/baochi?a=d&d=HxpJ19430731.2.2&e=-------vi-20--1-byDA-img-txIN-%22%C4%83n+ch%C3%A1y%22-----
Gặp nhà nào phúc hậu cho ăn thì chúng sà vào, vét nồi, vét niêu, ăn vầng, ăn cháy.

At any house that kindly let them eat, they swooped in, scraping pots clean, eating burnt rice.

Trẻ đi học, kiêng ăn cơm cháy, sợ tối dạ.

1969, Toan Ánh, Nếp cũ tín ngưỡng Việt-Nam:

Youths go to school, abstaining from burnt rice, fearing retardation.

Phải nhìn những chú tuổi đã mười bốn, mười lăm, nhưng chỉ lớn bằng đứa trẻ lên chín lên mười ở vùng xuôi, gùi một quả đạn ĐK 75, vượt dốc phăng phăng, không ăn cơm, chỉ ăn cháy vì sợ các chú bộ đội đói […] mới thật là thương.

1976, Nguyễn Khải, Tháng ba ở Tây Nguyên:

You have to look at the guys who are fourteen, fifteen years old but only as big as nine- or ten-year-olds in the lowlands, carrying ĐK 75 grenades, quickly scaling hills, eating no rice but only burnt rice out of fear that the soldiers would go hungry […] they are the ones you love.

Chỉ có mỗi khi ăn cơm thì Nương bao giờ cũng dành cho tôi một miếng cháy ngon nhất, vàng xuộm.

1985, Nguyễn Thế Phương, “Đào chèo”, in Truyện ngắn Việt Nam, 1945-1985:

Whenever we ate, Nuong always left me the tastiest piece of burnt rice, golden brown.

―Nè Tân. Vô anh cho miếng cháy chảo nè. Ngon lắm.

“Hey Tan. Go in and I'll give you a piece of burnt rice from the wok. Very tasty.”

Khi thì mẹ bảo mẹ thích ăn cơm cháy, khi thì mẹ bảo vét hết để rửa nổ cho tiện.

2011, Duy Lan, “Cơm cháy”, in Dịu dàng ơi!, page 253:

Sometimes mother told me she liked eating burnt rice; other times she told me to just go ahead and scrape away everything when washing.

burnt rice caked at the bottom of a pot of rice or rice cooker


cháy

From cá cháy, from cá (“fish”) + cháy (“to burn”).

a fish of the genus Tenualosa (hilsa), especially Laotian or Toli shad


sống

head

𦡠, 𧚠, 𩩇, 𩩖, 𬴑

vi-noun

𦡠, 𧚠, 𩩇, 𩩖, 𬴑

From Proto-Vietic *k-roːŋʔ (“back of the blade”), from Proto-Mon-Khmer *ruŋʔ ~ *ruuŋ() ~ *ruəŋ() (“ridge; spine; back”); cognate with North Central Vietnamese trống, Bahnar rŏng (“behind, in back of”).

inh

thấy lạnh sống lưng

sống núi ngầm

dây sống

cột sống

xương sống

đốt sống


sống

From Proto-Vietic *k-roːŋʔ (“alive; raw”), cognate with Muong khống.
Attested in Phật thuyết đại báo phụ mẫu ân trọng kinh (佛說大報父母恩重經) as 𠸙, composed of 古 (MC kuX) + 弄 (MC luwngH) (modern SV: cổ lộng), ⿱古弄, composed of 古 (MC kuX) + 弄 (MC luwngH) (modern SV: cổ lộng) and 弄 (MC luwngH) (modern SV: lộng).

sự sống


sống

người sống

Hắn còn sống.

ăn tươi nuốt sống

to eat something (a)live; (figurative) to enslave or exploit inhumanely

rau sống

cơm sống


sống

雄 Hùng = chim sống, oiseau mâle.

1920, Nguyễn Can Mộng, “Bài 48”, in Nam học Hán văn khoá bản:

Vừa nói đến đấy thì nghe bên nhà tôi có tiếng người nói to, con dỏ nhà tôi chạy ra ngơ ngác như tìm một vật gì. Tôi hỏi thì nó trả lời:
— Nhà mất con gà, con gà sống thiến to nhất...

As soon as I said that, I heard a loud voice coming from the house, then my little daughter ran out looking bewildered as if searching for something. When I asked, she said:
—A chicken has gone missing, our biggest castrated rooster...


thủy ngân

Traditional tone placement spelling of thuỷ ngân (“mercury; quicksilver”).


xương rồng

[sɨəŋ˧˧ zəwŋ͡m˨˩]

[sɨəŋ˧˧ ʐəwŋ͡m˦˩]

[sɨəŋ˧˧ ɹəwŋ͡m˨˩]

xương (“bone”) + rồng (“dragon”). Compare Chinese 龍骨花／龙骨花 (long cốt hoa).
In the Dictionarium Anamitico-Latinum (1838), it was glossed as species euphorbiæ (“Euphorbia species”).


đà

lấy đà

to bend your knees and move your torso backward or downward so you can spring forward or leap upward

cứ đà này

Cứ đà này rồi khách chẳng đến, có mà bốc cứt mà ăn !

At this rate, customers will stop coming, all you'll have to feed yourself is shit!

momentum (impetus, either of a body in motion, or of an idea or course of events)


đà

Gospel of Luke 6:42; 1926 Vietnamese translation by Phan Khôi et al.; 1611 English translation from King James Version
[...] Hỡi kẻ giả-hình, hãy lấy cây đà ra khỏi mắt mình trước đã, rồi mới thấy rõ mà lấy cái rác ra khỏi mắt anh em.
… Thou hypocrite, cast out first the beam out of thine own eye, and then shalt thou see clearly to pull out the mote that is in thy brother's eye.


tẩm

From Proto-Mon-Khmer *səm()(-s) ~ *səəmʔ (“damp”); cognate with Khmer សើម (saəm, “wet”). Compare also Old Chinese 浸 (OC *ʔsims, *sʰim, “to soak, to immerse in water”).


nữ

(of humans or their reproductive organs only) female


nữ

nữ công tố viên


mống

Làm gì còn mống nào trong hội trường đâu.

(by extension, colloquial, somewhat derogatory, chiefly in the negative) one; someone


bướu

head

bướu • (肬, 𤷶, 𤹼, 𤺴)

vi-noun

(classifier cái, cục) bướu • (肬, 𤷶, 𤹼, 𤺴)

cái (classifier)
cục (classifier)
肬 (CJK)
𤷶 (CJK)
𤹼 (CJK)
𤺴 (CJK)

From Proto-Vietic *pɨəwʔ (“goiter; goitre”); cognates include Muong pưởu.


khoái

Sino-Vietnamese word from 快 (“elated, pleased; fast”).


chông

head

終, 蔠, 柊, 苳, 𱤎

vi-noun

終, 蔠, 柊, 苳, 𱤎

[t͡ɕəwŋ͡m˧˧]

[t͡ɕəwŋ͡m˧˧]

From Proto-Vietic *coːŋ. Cognate with Arem ⁿcʊŋ ("thorn"), Kha Phong coːŋ¹.
The vowel correspondence with Arem, while unusual, is also seen in Vietnamese trốc vs. Arem ulʊk ("head").


phao

Non-Sino-Vietnamese reading of Chinese 漂 (SV: phiêu).

der

SV: <i class="Latn mention" lang="vi">phiêu</i>

vi-etym-sino

phao cứu sinh


phao

(informal) a cheat sheet, usually used without permission in a test


đực

head

đực • (特, 󱙙, 𬌣)

vi-adj

đực • (特, 󱙙, 𬌣)

From Proto-Vietic *dək (“male”); non-Sino-Vietnamese reading of Chinese 特 (SV: đặc). Compare Thai ถึก (tʉ̀k).

der

SV: <i class="Latn mention" lang="vi">đặc</i>

vi-etym-sino

mèo đực

(of men) đực rựa

Nghĩ sao con gái mà vô ở chung phòng với một bọn đực rựa?

How the hell is it okay for a girl to stay with a roomful of dudes?

(of a non-human and non-avian species of animal or plant or their reproductive organs) male

đực mặt

đứng đực


nhím

From Proto-Vietic *k-ɲiːmʔ (“porcupine”). Cognate with Muong Bi nhỉm.
Compare Laven kɲeːm, Jeh kəɲeːm and the likes, which might be Vietic loans if are not cognates.

lông nhím


trong

head

冲, 工, 沖, 𤁘, 𤄯

vi-adj

冲, 工, 沖, 𤁘, 𤄯

From Middle Vietnamese tlao᷄, from Proto-Vietic *k-lɔːŋ (“clear; limpid”).

[t͡ɕawŋ͡m˧˧]

Nước trong mà ! Uống chắc không sao đâu !

The water looks pretty clean! Probably wouldn't hurt to drink a bit!

(of liquid) clear and thus presumably clean

(of a material) translucent or transparent


trong

head

中, 工, 宮, 𡧲, 𥪝, 𥪞, 𪚚

vi-preposition

中, 工, 宮, 𡧲, 𥪝, 𥪞, 𪚚

中 (CJK)
工 (CJK)
宮 (CJK)
𡧲 (CJK)
𥪝 (CJK)
𥪞 (CJK)
𪚚 (CJK)

From Middle Vietnamese tlao᷄, from Proto-Vietic *k-lɔːŋ (“inside”), from Proto-Mon-Khmer *kluuŋ ~ *[k]luəŋ (“middle; insides”). Cognates include Muong tlong, Chut [Rục] klɔːŋ¹, Pacoh callúng, Semnam kluoːŋ, Bulo Stieng kluŋ, and Khmer ក្នុង (knong). See also lòng. Proto-Tai *klaːŋᴬ (whence Thai กลาง (glaang)) and Proto-Mienic *ɢljaŋᴬ (whence Iu Mien jaangh) might just be look-alikes.
Attested in Phật thuyết đại báo phụ mẫu ân trọng kinh (佛說大報父母恩重經) as 工 (MC kuwng) (modern SV: công) and 共 (MC gjowngH) (modern SV: cộng).
Unrelated to Chinese 中 (OC *truŋ) (B-S), which is read trung in modern Vietnamese and spelled tru᷄ in the Dictionarium Annamiticum Lusitanum et Latinum.

inh

[t͡ɕawŋ͡m˧˧]

trong nhà/phòng

trong tim/lòng/bụng

in one's heart (literally, “inside the heart/entrails/stomach”)

in; inside; within (an interior or enclosed space)

trong (vòng) 4 tiếng

trong đám đông

trong nam

someplace in southern Vietnam; "the south"


ghét

From Proto-Vietic *t-kɛːt, cognate with Muong két, Arem kiət and Chut [Rục] təkɛːt⁷.

to hate or detest, but in a relatively mild way; compare căm (“to really loathe or despise”), thù and hận (“to hate so much that you want to hurt or even kill the ones you hate”)


trôi

head

㵢, 雷, 洡, 󱧞, 𣵶

vi-verb

㵢, 雷, 洡, 󱧞, 𣵶


trôi

head

㵢, 雷, 洡, 󱧞, 𣵶

vi-adj

㵢, 雷, 洡, 󱧞, 𣵶


nấu

nấu cơm


chân

From Proto-Vietic *ɟiːŋ (“leg, foot”), from Proto-Mon-Khmer *ɟuŋ ~ *ɟuəŋ ~ *ɟəŋ (“leg, foot”). Cognate with Muong chân, Pacoh adyưng, Bahnar jơ̆ng, Khmer ជើង (cəəng), Mon ဇိုၚ်, Jah Hut jong, Jehai can.
Final velar *-ŋ was palatalized to *-ɲ after front vowel; this new form with *-ɲ (reconstructed as Proto-Viet-Muong *ciɲ by Ferlus) then gave rise to the modern form with ‹n›. See also lên, đến, cù lần for other instances of palatalization of *-ŋ after front vowels.

LL-Q9199 (vie)-Jessica Nguyen (Pamputt)-chân.wav

chân dài

chân dài tới nách

(of a woman) having long, thin and sexy legs (literally, “legs extended all the way to the armpits”)

chân ghế

chân núi/đồi


chân

chân, thiện, mĩ


đinh

đinh ốc

đầu đinh

a nail (spike-shaped metal fastener used for joining wood or similar materials)


đinh

Sino-Vietnamese word from 丁 (“adult man”).

vi-etym-sino

đến tuổi đinh

to become an adult man and have to contribute

(history) an adult man who has to contribute some type of tax (for being an adult man), or is subject to conscription

Con là con trai nên con có một đinh. Em là con gái nên không có đinh.

You're a boy so you have a share of mutual funding fees. Your sister doesn't have one.

Nhà ta phải nộp 2 đinh để xây sửa nhà thờ họ. Tổng cộng là 6 triệu.

Our family has to contribute 2 "male fees" for the renovation of the extended family's temple. 6 million dongs in total.

a share of fees that a male member is expected to contribute to his extended family's mutual fund


tiền

Sino-Vietnamese word from 錢 (“money”). Doublet of chỉ.

LL-Q9199 (vie)-Jessica Nguyen (Pamputt)-tiền.wav

tiền túi


tiền

kỉ Tiền Cambri

nhà/triều Tiền Lê

(history, of a dynasty) early (used to distinguish similarly named dynasties)


quyền

→ Tai Dam: ꪁꪫꪸꪙ

quyền Bộ trưởng Y tế

quyền Thủ tướng

(used to describe a temporarily appointed position) temporary; acting; interim


quyền

Bài quyền này chỉ dành cho biểu diễn thôi.

This style is only for show performance.

Long Hổ Quyền! Khai quyền!

tuý quyền

(martial arts) a martial arts move, or a systematic set of such moves; a martial arts style


phương

LL-Q9199 (vie)-Penn Zero MSSJ-phương.wav


sự

Sino-Vietnamese word from 事 (“abstract thing”), from Literary Chinese 事. Per Chinese morphology, it's used as a suffix and is fossilized in borrowings. In Vietnamese, it became a prefix to conform to native morphology. Compare other verbal nominalizers such as Rade klei and Japanese 事 (koto). Also compare một cách (adverbializer).

sự đời

sự sống còn

sự đau đớn


ngữ

Từ việc ăn uống cho đến mua sắm áo-quần, sách-vở, giấy bút, lại những cái phí vặt, như đọc báo, xem xi-nê-ma, đều có ngữ nhất định, không được vượt qua.

1939, Phan Khôi, chapter XII, in Trở vỏ ra lửa:

From food, clothes, books, pens and papers, to other minor expenses like newspapers and movies, all come with a cap in advance that should not be broken.


độ

Sino-Vietnamese word from 度. For the Buddhist sense of "to help to pass through difficulties", also compare đò (“boat”), derived from Chinese 渡 (dù, “to cross”), which is a derivate of 度 (“to pass; to go over”). The meaning "period" is an extension of "about". Doublet of đạc and đo. Compare Japanese 度 (do, “degree; diopter”).

động đất mạnh 7 độ Rích-te

Nó sốt nhẹ, cỡ 38 độ.

(colloquial) Short for độ C (“degree Celsius”).

tăng độ

độ này năm sau


độ

Số gì hên thế, ai độ cho không biết nữa.

Whose blessing did this guy receive to be this lucky?

Trời độ.

(Buddhism and humorous) to help one passing through their obstacles; to save from difficulties


mạch

mạch máu

bắt mạch

alternative medicine
alternative medicine

(medicine, especially alternative medicine) a pulse

electrical engineering
electrical engineering

(electrical engineering, electronics) a circuit


khách

Sino-Vietnamese word from 客 (“guest; visitor”).

khách hàng

Cửa hàng đông khách.

The shop/restaurant was crowded. / The shop/restaurant was selling.

khách đi tàu

đất khách (quê người)

a foreign land; somewhere that's not your homeland

someone who is not the owner, host or proprietor of a place and who's visiting or temporarily staying at that place; a guest, shopper, patron, customer, client, visitor, passenger, etc.; compare chủ (“owner; host; proprietor”)

Chú ăn ở một hiệu khách.

(dated, informal) Sino-Vietnamese (ethnic Chinese in Vietnam)


khách

Onomatopoeic, after the bird's call "khách khách".


rìu

cây (classifier)
cái (classifier)
𠠙 (CJK)
𤖡 (CJK)
𫿿 (CJK)

From Proto-Vietic *m-riːw; cognate with Muong khìu. Compare Old Chinese 劉 (OC *mə-ru, “battle-ax”) (B-S).


chất

Sino-Vietnamese word from 質 (“substance/quality”).

nghiện chất

lạm dụng chất

phụ thuộc chất


chất

Chất quá!


giống

From Proto-Vietic *k-coːŋʔ, from a descendant of reconstructed Old Chinese 種 (OC *k.toŋʔ) when the dental stop already palatalized; non-Sino-Vietnamese reading of Chinese 種 (“seed; species”, SV: chủng). Doublet of chủng.
The same sound change also yields Vietnamese giấy, from Proto-Vietic *k-cajʔ, from a descendant of ultimately Old Chinese 紙 (OC *k.teʔ).

der

SV: <i class="Latn mention" lang="vi">chủng</i>

vi-etym-sino

tương hợp giống và số

grammatical agreement (literally, “compatibility on gender and number”)

giống đực

giống cái


Sài Gòn

English: Saigon

zh-l

西貢／西贡 (Xīgòng)

Chinese: 西貢／西贡 (Xīgòng)

→ French: Saïgon

→ German: Saigon

Japanese: サイゴン (Saigon)

Khmer: សៃហ្គន (saygɔɔn)

Portuguese: Saigão

[saːj˨˩ ɣɔn˨˩]

[ʂaːj˦˩ ɣɔŋ˦˩]

[saːj˦˩ ɣɔŋ˦˩]

[ʂaːj˨˩ ɣɔŋ˨˩]

[saːj˨˩ ɣɔŋ˨˩]

LL-Q9199 (vie)-Penn Zero MSSJ-Sài Gòn.wav

Ang Nan
Chey Chettha IV
Chợ Lớn
Citadel of Saigon
Francis Garnier
Lê Quý Đôn
Phủ biên tạp lục
Post-Angkor period
vi:Thành phố Hồ Chí Minh

Uncertain.
The original toponym behind Sài Gòn, was attested earliest as 柴棍, with two phonograms whose Sino-Vietnamese readings are sài and côn respectively, in Lê Quý Đôn's Phủ biên tạp lục (撫邊雜錄 "Miscellaneous Chronicles of the Pacified Frontier", c. 1776), wherein Lê relates that, in 1674, Cambodian prince Ang Sor was installed as king over 高綿 (Cao Miên) and his brother Ang Nan as vice-king in 柴棍 (Sài Gòn) by Vietnamese forces.
柴棍 also appears later in Trịnh Hoài Đức's Gia Định thành thông chí (嘉定城通志 "Comprehensive Records about the Gia Định Citadel", c. 1820), Nam quốc địa dư giáo khoa thư (南國地輿教科書 "Textbook on the Geography of the Southern Country", 1908), etc.
Adrien Launay's Histoire de la Mission de Cochinchine (1688−1823), "Documents Historiques II: 1728 - 1771" (1924: 190) cites 1747 documents containing the toponyms: provincia Rai-gon, Rai-gon thong (for *Sài Gòn thượng "Upper Saigon"), & Rai-gon-ha (for *Sài Gòn hạ "Lower Saigon").
It is probably a transcription of Khmer ព្រៃនគរ (prɨy nɔɔnɔkɔɔ), or Khmer ព្រៃគរ (preykôr).
The proposal that Sài Gòn is from non-Sino-Vietnamese reading of Chinese 堤岸 (“embankment”, SV: đê ngạn) (e.g. by Francis Garnier and Vương Hồng Sển, etc.) has been critiqued as folk-etymological, as: (1) Garnier states that the Chinese settlement Tai-ngon or Tin-gan (i.e. 堤岸 Đê Ngạn ~ Đề Ngạn) – the Chinese name for Chợ Lớn – was found in 1778, yet the underlying toponym had possibly been known to Vietnamese as early as 1674, transcribed as 柴棍, then preserved in Phủ biên tạp lục (c. 1776); (2) 堤岸 has variant form 提岸, thus suggesting that both were transcriptions of a local toponym and thus are cognates to, not originals of, Sài Gòn.

bor

Khmer ព្រៃនគរ (prɨy nɔɔnɔkɔɔ)

der

SV: <i class="Latn mention" lang="vi">đê ngạn</i>

vi-etym-sino

(sông ～) A river in southern Vietnam that rises near Phum Daung in southeastern Cambodia and empties into the Nhà Bè River, which in its turn empties into the East Sea northeast of the Mekong Delta.

A train station in Ward 3, Ho Chi Minh City


vui

head

盃, 𢝙, 𢠿, 𣡝, 𬐩

vi-adj

盃, 𢝙, 𢠿, 𣡝, 𬐩

LL-Q9199 (vie)-Jessica Nguyen (Pamputt)-vui.wav

From Middle Vietnamese ꞗui, from Proto-Vietic *t-puːj (“joyful”); cognate with Muong pui, Tho [Cuối Chăm] puːj¹ and Chut [Rục] təpuːj¹. Compare also Nghệ An/Hà Tĩnh dialects bui.
Attested in Phật thuyết đại báo phụ mẫu ân trọng kinh (佛說大報父母恩重經) as 𬐩, consisting of 司 (MC si) and 盃 (MC pwoj) (modern SV: ti bôi).

niềm vui


thương

LL-Q9199 (vie)-Penn Zero MSSJ-thương.wav


thương

Sino-Vietnamese word from 傷 (“wound; injury”).

vi-etym-sino

xát muối vào vết thương

to add fuel to the fire (literally, “to rub salt on the wound”)

bị thương


thương

Ba thương con vì con giống mẹ
Mẹ thương con vì con giống ba
Cả nhà ta cùng thương yêu nhau
Xa là nhớ, gần nhau là cười

1988, Phan Văn Minh (lyrics and music), “Cả Nhà Thương Nhau (The Whole Household Loves Each Other)”:

Daddy loves you because you're just like your mommy
Mommy loves you because you're just like your daddy
Our whole household loves each other
We miss each other when we're apart, we smile and laugh when we're together.

Ba biết hai đứa bay thương nhau, nhưng con phải nghĩ cho hoàn cảnh gia đình mình.

I know you two are in love, but you have to consider our circumstance.

(Southern Vietnam, colloquial, euphemistic) to be in love with; to love romantically


khổ qua

cây (classifier)
trái (classifier)
quả (classifier)

[kʰow˨˩˦ waː˧˧]

khổ qua nhồi thịt

(Southern Vietnam) bitter melon; bitter gourd


miền

Non-Sino-Vietnamese reading of Chinese 面 (“side, direction, place”, SV: diện).

der

SV: <i class="Latn mention" lang="vi">diện</i>


mướp đắng

[mɨəp̚˧˦ ʔɗaŋ˧˦]

[mɨəp̚˦˧˥ ʔɗaŋ˦˧˥]

[mɨəp̚˦˥ ʔɗaŋ˦˥]

From mướp (“luffa”) + đắng (“bitter”), probably calque of Chinese 苦瓜 (khổ qua).

cal

<i class="Latn mention" lang="vi">khổ qua</i>

(Northern Vietnam, Central Vietnam) bitter melon; bitter gourd


đắng

head

đắng • (𡂱, 𡃻, 𧃵, 𨐸)

vi-adj

đắng • (𡂱, 𡃻, 𧃵, 𨐸)

From Proto-Vietic *taŋʔ (“bitter”), from Proto-Mon-Khmer *kt₂aŋ (“bitter”); cognates include Bahnar tăng (“bitter”), Pacoh atáng (“bitter”), Khasi kthang (“bitter”), Bolyu tɕaŋ⁵³ and Mon က္တၚ် (kətɛŋ, “bitter”).

Đắng quá, không nuốt được.

It’s too bitter for [me, him, her] to swallow.


tương ớt

[tɨəŋ˧˧ ʔəːt̚˧˦]

[tɨəŋ˧˧ ʔəːk̚˦˧˥]

[tɨəŋ˧˧ ʔəːk̚˦˥]


cam sành

[kaːm˧˧ ʂɛɲ˦˩]

[kaːm˧˧ sɛɲ˦˩]


đừng

Non-Sino-Vietnamese reading of Chinese 停 (“to stop”, SV: đình). Compare dừng.

der

SV: <i class="Latn mention" lang="vi">đình</i>

vi-etym-sino

Đừng hiểu lầm (tôi/ta).


sành

cam sành

a Vietnamese citrus fruit similar to an orange


sành

sành đồ cổ

sành ăn


sọ

From Proto-Vietic *k-rɔːʔ. Cognate with Tho [Cuối Chăm] kʰrɔː⁴, Arem tluəʔ.


đốt

head

炪, 焠, 㷝, 𤋿, 㤕

đốt • (炪, 焠, 㷝, 𤋿, 㤕)

vi-verb

炪, 焠, 㷝, 𤋿, 㤕

đốt • (炪, 焠, 㷝, 𤋿, 㤕)

From Proto-Vietic *tuːc (“to light”), from Proto-Mon-Khmer *t₁ut ~ *t₁uut ~ *t₁uc ~ *t₁uuc (“to light”). Cognate with Muong tốch, Khmer ដុត (dot, “to set light to, burn, grill”), Khasi thuit (“to catch fire”), Semai tòòt (“to burn, set light”).

cog

đốt nhà

(transitive) to set fire to; to set ablaze; to ignite


đốt

head

đốt • (焠, 󱦭)

vi-verb

đốt • (焠, 󱦭)

From Proto-Vietic *toːc (“to bite (snake), to sting”).

inh

bị ong đốt

(transitive, Northern Vietnam, Central Vietnam, of an insect) to sting


đốt

head

đốt • (炪, 咄, 焠, 󱢞)

vi-noun

đốt • (炪, 咄, 焠, 󱢞)

From Proto-Vietic *tuːc (“inter-node”). Cognate with Arem utʊːt. Compare Proto-Katuic *toot, *ʔatoot (“joint, internode”) (whence Pacoh atout).


gặm

From Proto-Vietic *gamʔ ~ *kamʔ (“to bite”).
The North Central form cắm retains the meaning "to bite".


ngò rí

[ŋɔ˦˩ ʐɪj˨˩˦]

[ŋɔ˨˩ ɹɪj˦˥]


dưa chuột

[zɨə˧˧ t͡ɕuət̚˧˨ʔ]

[jɨə˧˧ t͡ɕuək̚˨˩ʔ]

[jɨə˧˧ cuək̚˨˩˨]


nguyên tử

[ŋwiən˧˧ tɨ˧˩]

[ŋwiəŋ˧˧ tɨ˧˨]

[ŋwiəŋ˧˧ tɨ˨˩˦]

Sino-Vietnamese word from 原子, composed of 原 (“original”) and 子 (“small thing”), from Japanese 原子 (genshi).


phân tử

[fən˧˧ tɨ˧˩]

[fəŋ˧˧ tɨ˧˨]

[fəŋ˧˧ tɨ˨˩˦]

LL-Q9199 (vie)-Penn Zero MSSJ-phân tử.wav

Sino-Vietnamese word from 分子, composed of 分 (“to divide”) and 子 (“child; small thing”), from Japanese 分子 (bunshi), irregularly adapted from Middle Chinese 分子 (pjun tsiX, “numerator”, literally “division child”) (a regular form of the Japanese word would be 分子 (*funshi)). As a mathematical term, it is opposed to 分母 (pjun muwX, “denominator”, literally “division mother”), and both were mentioned in The Nine Chapters on the Mathematical Art. Later extended to physics in the 20th century. The voiceless obstruent /p/ in the Middle Chinese 分 (pjun, “to divide”) resulted in the ngang tone, as opposed to phần tử. Doublet of phần tử. Cognate with Mandarin 分子 (fēnzǐ) and Cantonese 分子 (fan1 zi2).


ôm

From Proto-Vietic *ʔoːm (“armful”). Compare Central Nicobarese [Nancowry] om-fūm (“hug, embrace”) and Bodo Gadaba om ("to brood, to set (on eggs)").


ôm

ôm hận

ôm mộng


ôm

Ultimately from German Ohm, but possibly via French ohm, as many other words of German origin (độ Rích-te (“Richter”), Phri-đrích Ăng-gen (“Friedrich Engels”), An-be Anh-xtanh (“Albert Einstein”), etc.) are also pronounced as if they were French.


điện tử

[ʔɗiən˧˨ʔ tɨ˧˩]

[ʔɗiəŋ˨˩ʔ tɨ˧˨]

[ʔɗiəŋ˨˩˨ tɨ˨˩˦]

Sino-Vietnamese word from 電子, composed of 電 (“electricity”) and 子 (“small thing”), from Japanese 電子 (denshi).


điện tử

[ʔɗiən˧˨ʔ tɨ˧˩]

[ʔɗiəŋ˨˩ʔ tɨ˧˨]

[ʔɗiəŋ˨˩˨ tɨ˨˩˦]

đồ điện tử

trò chơi điện tử


dưa

head

荼, 畬, 𦼞, 余, 𤬀

vi-noun

荼, 畬, 𦼞, 余, 𤬀

(classifier quả, trái) dưa • (荼, 畬, 𦼞, 余, 𤬀)

quả (classifier)
trái (classifier)
荼 (CJK)
畬 (CJK)
𦼞 (CJK)
余 (CJK)
𤬀 (CJK)


dưa

Cognate with Muong Bi tưa (“pickles”).
Unlikely from Eastern Han Chinese 菹 (*tsra) and thus non-Sino-Vietnamese reading of Chinese 菹 (“salted and pickled vegetables”, SV: trư, thư) (as proposed by Alves, 2022).

der

SV: <i class="Latn mention" lang="vi">trư, thư</i>


mật độ

[mət̚˧˨ʔ ʔɗo˧˨ʔ]

[mək̚˨˩ʔ ʔɗow˨˩ʔ]

[mək̚˨˩˨ ʔɗow˨˩˨]

Mật độ dân số của tỉnh ấy rất cao.

The population density of that province is very high.


mật

Sino-Vietnamese word from 蜜 (“honey”). Doublet of mứt.


mật

From Proto-Mon-Khmer *kmət ~ *k(p)mat (“gall”). Cognate with Chut [Rục] mɨt⁸, Semai kemat (“gall bladder”), Bahnar kơmăt/kơmơ̆t (“gall bladder”), Pacoh mít and Khmer ប្រមាត់ (prɑɑmŏət).

cog

Khmer ប្រមាត់ (prɑɑmŏət)

(medicine) Short for túi mật (“gall bladder”).


mật

tin mật

(chiefly in compounds) secret; confidential


苦瓜

chữ Hán form of khổ qua (“bitter melon; bitter gourd”).


khư khư

[kʰɨ˧˧ kʰɨ˧˧]

[kʰɨ˧˧ kʰɨ˧˧]


紫禁城

chữ Hán form of Tử Cấm Thành (“Forbidden City”).


nấm tràm

[nəm˧˦ t͡ɕaːm˨˩]

[nəm˦˧˥ ʈaːm˦˩]

[nəm˦˥ ʈaːm˨˩]

Tylopilus felleus, a bitter but edible mushroom


tràm

Borrowed from Austronesian, compare Eastern Cham ꨈꨵꩌ (glam).


sôi

head

㵢, 炊, 熣, 𢐝, 𤉚, 𤐝

vi-adj

㵢, 炊, 熣, 𢐝, 𤉚, 𤐝

㵢 (CJK)
炊 (CJK)
熣 (CJK)
𢐝 (CJK)
𤉚 (CJK)
𤐝 (CJK)

From Proto-Vietic *t-ruːj ~ *t-ruːs/*k-luːs. Probably related to sủi (“to bubble”).

nước sôi

nước sôi


tráng

From Proto-Mon-Khmer *laaŋʔ (“to wash, to bring water to”); cognate with Khmer លាង (liəng), Bahnar klang and Nyah Kur klíəŋ.

inh

tráng bát

tráng miệng

to "cleanse the palate" after a savory meal, with fruit or sweet dessert

(transitive) to clean or cleanse something that's hollow or capable of containing certain substances (mostly liquids) by rinsing

tráng bánh cuốn

to stretch bánh cuốn batter (over a pot of boiling water)

tráng trứng

tráng gương

tráng men


tráng

A strong son who lacked social status in the ancien régime


lượng

Biến đổi về lượng dẫn đến biến đổi về chất.

Changes in Quantity leads to changes in Quality.


lượng

Nếu một người đàn ông gặp một thiếu nữ còn trinh chưa hứa hôn với ai rồi cưỡng hiếp nàng và sau nầy bị khám phá, thì người đó phải trả cho cha cô gái bốn mươi lượng bạc. Người đó phải lấy cô gái vì đã làm nhục nàng, và suốt đời không được phép ly dị nàng.

(Can we date this quote?), “Phục truyền luật lệ 22 [The Restated Law 22]”, in Kinh Thánh - Bản phổ thông [The Holy Bible: The Popular Version]:

If a man sees an unbetrothed virgin girl, rapes her and is found out later, he must pay her father forty taels of silver. He must marry her for he has degraded her, and he is never to divorce her for the rest of his life.

(chiefly of gold or silver) Alternative form of lạng


bạn

bạn cùng lớp/trường/phòng

an toàn là bạn, tai nạn là thù

safety is your friend, accidents your foes


bạn

Chào bạn. Bạn là sinh viên năm thứ mấy ạ?

Đó là tôi. Chắc bạn muốn biết làm sao mà tôi lại rơi vào tình huống này.

That is me. You might be wondering how I ended up in this situation.

Bạn và tôi, chúng ta hãy cùng chung tay bảo vệ ngôi nhà xanh này.

You and me, let's protect this green home of ours together.

Bạn vừa thích tin nhắn từ lolly70.

you, an unspecified person who is reading this book, viewing or listening to this broadcast, using this product, etc., regardless of your age or gender; compare ông (“you, a middle-aged or older man”), bà (“you, a middle-aged or older woman”), anh (“you, a reasonably young man”) and chị (“you, a reasonably young woman”)

Bạn cho mình hỏi Quận 1 đi đường nào.

Could you show me the way to District 1?

(especially Southern Vietnam) you, a peer of mine


bạn

(obsolete, literary) to revolt against; to oppose the higher power


ấm

From Proto-Vietic *s-ʔəmʔ (“lukewarm”), from Proto-Mon-Khmer *(s)ʔəm ~ *(s)ʔəəm ~ *(s)ʔuum ~ *(s)ʔuəm (“warm”). Cognate with Khmer ស្អំ (sʼɑm, “warm”), Kuy səʔam, Khmu [Cuang] hʔɨm. Possibly related to hâm.


ấm

head

𡓅, 𨯛, 𩐛, 𮢣, ⿰⿸尸开音

ấm • (𡓅, 𨯛, 𩐛, 𮢣, ⿰⿸尸开音)

vi-noun

𡓅, 𨯛, 𩐛, 𮢣, ⿰⿸尸开音

(classifier cái) ấm • (𡓅, 𨯛, 𩐛, 𮢣, ⿰⿸尸开音)

cái (classifier)
𡓅 (CJK)
𨯛 (CJK)
𩐛 (CJK)
𮢣 (CJK)

→ Tai Dam: ꪹꪯꪷ꪿ꪣ

→ Tày: ẩm


西化

chữ Hán form of Tây hoá (“westernization”).


西化

chữ Hán form of Tây hoá (“to westernize”).


ước

♀: Ước gì em đã không lỡ lời
Ước gì ta đừng có giận hờn
Để giờ đây cô đơn vắng tanh
Đời em đã vắng anh rồi.
Ước gì cho thời gian trở lại
Ước gì em gặp anh một lần
Em sẽ nói em luôn nhớ anh
Và em chỉ có anh thôi.

(Can we date this quote?), Võ Thiện Thanh (lyrics and music), “Ước gì [I Wish]”:

♀: I wish I hadn't said those awful things
I wish we hadn't fought
Because I'm so lonely now
My life now is without you.
I wish I could turn back time
I wish I could meet you one more time
I would tell you I'd always missed you
And you were the only one for me.

to wish in your mind; compare cầu (“to pray”) and chúc (“to verbalize to someone what you wish for them”)


được

Non-Sino-Vietnamese reading of Chinese 得 (“to get, to obtain”, SV: đắc).
Central-Southern đặng has mostly been displaced by this word.

der

SV: <i class="Latn mention" lang="vi">đắc</i>

vi-etym-sino

Được hay thua?

được thư

được tin nhà

được của rơi

(transitive) to obtain, to get (passively)

được nhiều người giúp

Thuyền được gió.

(modal auxiliary) to be (used to form passive tense, positive outcome); to benefit from (an action)

Trẻ em đến tuổi được đi học.

Không ai được vắng mặt.

Tết này cháu được sáu tuổi.
I will be [attain] six years old this Tết.

(transitive) to reach, to attain (a milestone)


được

Anh ta nói và viết được tiếng Anh.

Nhưng tôi còn ham muốn những cái thú mà một cô thiếu nữ không đem đến được.

1938, Thạch Lam, “Nắng trong vườn [Sunlight in the garden]”, in Đời nay [This life]:

But I also desired things a young girl cannot give me.

particle that expresses ability, possibility


được

OK, alright, all right (acknowledgement or acceptance)

(computing) OK, okay (dismissal of a dialog box or confirmation of a prompt)


bằng

Sino-Vietnamese word from 平 (“level; even”); originally the Northern reading. Its distribution likely already extended beyond Northern Vietnam by the time Vietnamese started to be written down in the Latin script. See also bình, the current chief form used in compounds and the main form in placenames in Southern Vietnam.
The expected reading of the Northern form would be *bềnh, which is unattested. Compare pairs such as bệnh vs. bịnh, nghênh vs. nghinh, lệnh vs. lịnh.
It is sometimes claimed that this form is due to the taboo of the title 北平王 (Bắc Bình/Bằng vương) of Quang Trung, but this is demonstrably false as bàng (as well as bàng an, bàng ien) is attested in Dictionarium Annamiticum Lusitanum et Latinum (1651), a dictionary based chiefly on the dialects of Northern Vietnam.

(linguistics, poetry, of a tone) being a ngang or huyền tone

(poetry, of a rhyme) carrying a bằng tone

một cộng một bằng hai

góc A và góc B bằng nhau

angle A and angle B are congruent (literally, “angle A and angle B are equal to each other”)

góc A bằng góc B


bằng

Sino-Vietnamese word from 憑 (“rely on; on the basis of; by the means of; certificate; diploma”).


bằng

bằng đường bộ

bằng ô tô

bằng tiếng Việt

bức tường bằng gạch


bằng

- Lúc bấy giờ mà bằng vào khí khái anh hùng, thân thủ hào kiệt của hai vị, tìm tới Lâm An bắt thằng gian thần ấy, ba người bọn ta ăn thịt uống máu y thì không phải ngồi đây ăn đậu hủ uống rượu lạnh!

2005, chapter 1, in Cao Tự Thanh, transl., Anh hùng xạ điêu, Văn học, translation of 射雕英雄传 by Jīn Yōng (Kim Dung):

"If at the time I could've counted on the heroic indomitability and the great abilities of the two of you to go to Lín'ān and capture that treacherous courtier, the three of us would now be eating his flesh and drinking his blood rather than sitting here eating tofu and drinking cold rice wine!"

(with vào) to count (on), to depend (on)


bằng

Sino-Vietnamese word from 鵬. See also đại bàng (“eagle”).

Zhuangzi, ch. 1. English translation by James Legge; Vietnamese translation by Nguyễn Hiến Lê

In the Northern Ocean there is a fish, the name of which is Kun - I do not know how many li in size. It changes into a bird with the name of Peng, the back of which is (also) - I do not know how many li in extent.

Biển Bắc có con cá gọi là cá côn, mình dài không biết mấy ngàn dặm. Nó biến thành con chim gọi là chim bằng, lưng rộng không biết mấy ngàn dặm.

(rare, Chinese mythology) (chim ~) Peng, a giant mythical bird


vào

From Northern Middle Vietnamese ꞗĕào, ꞗĕaò. Compare the Central-Southern form vô.
The Northern Old Vietnamese form is attested in Phật thuyết đại báo phụ mẫu ân trọng kinh (佛說大報父母恩重經) as 包 (SV: bao), showing that diphthongization already took place in these dialects by then. The Central-Southern form vô started showing up on texts much later, spelled chiefly as 無 (SV: vô), inherited from unattested non-Northern Old Vietnamese dialects without diphthongization.
The usage of vào (especially in writing) by speakers of Central-Southern dialects can be contributed to borrowing from Northern dialects. On the other hand, the undiphthongized Southern form with palatal initial latter spread to the Northern and Central dialects as an interjection.
Most prepositions in Vietnamese were originally verbs: cho (“to give; for”), đến (“to come; to”), tới (“to arrive; to”), lên (“to go up; onto”), ở (“to stay; at, in”), theo (“to follow; according to”), về (“to return; about”).

vào nhà

Xe đi vào trung tâm thành phố.

vào nam, ra bắc

từ Hà Nội vào Huế

vào Sài Gòn

to go to Ho Chi Minh City from its north

(transitive, by extension) to go southwards in Vietnam

vào hội

vào tù

(transitive) to become a member of; to join

vào tiệc

vào đám

(transitive) to join in, to participate in

vào năm học mới

vào hè

(transitive) to begin (a new chapter in time)

vào quy củ

vào khuôn phép

Công việc đã vào nền nếp.

Một người thợ vào loại giỏi.

học vào loại trung bình

Có tập trung tư tưởng thì học [nó] mới vào.

Only by concentrating one's thoughts does one comprehend one's studies.

Đầu óc rối bời, đọc mãi mà [nó] không vào.

With his/her head in such a jumble, he/she keeps reading but [it] doesn't click.

(intransitive, figuratively) to comprehend

Sút! Vào!

(intransitive, soccer) (of a ball) to enter the goal


vào

vào trong

nhìn vào trong nhà

quay mặt vào tường

dựa vào

hướng vào

vào dịp Tết

vào lúc khó khăn


vào

Làm nhanh vào!

Mặc thật ấm vào kẻo lạnh.

Used at the end of a clause or sentence to ask the listener to do something vigorously.

Chơi lắm vào, bây giờ thi trượt.
Played so much – now your test scores are falling.

Ăn kẹo cho lắm vào để bị đau bụng.

You ate so much candy that you got a stomach ache.

Used at the end of a clause of sentence, usually after lắm or nhiều, to speak critically or reproachfully about excess, implying obvious bad consequences.


上士

chữ Hán form of thượng sĩ (“sergeant major; master sergeant; chief petty officer”).


mật ong

[mət̚˧˨ʔ ʔawŋ͡m˧˧]

[mək̚˨˩ʔ ʔawŋ͡m˧˧]

[mək̚˨˩ʔ ʔɔŋ˧˧]

[mək̚˨˩˨ ʔawŋ͡m˧˧]


gan béo

[ɣaːn˧˧ ʔɓɛw˧˦]

[ɣaːŋ˧˧ ʔɓɛw˨˩˦]

[ɣaːŋ˧˧ ʔɓɛw˦˥]


cối xay gió

[koj˨˩˦ saj˧˧ jɔ˨˩˦]

cối (“mortar, rice mill”) + xay (“to grind”) + gió (“wind”).


sòng bạc

[sawŋ͡m˨˩ ʔɓaːk̚˧˨ʔ]

[ʂawŋ͡m˦˩ ʔɓaːk̚˨˩ʔ]

[sɔŋ˦˩ ʔɓaːk̚˨˩ʔ]

[ʂawŋ͡m˨˩ ʔɓaːk̚˨˩˨]

[sawŋ͡m˨˩ ʔɓaːk̚˨˩˨]


xì phé

[sɪj˦˩ fɛ˨˩˦]

[sɪj˨˩ fɛ˦˥]

From Cantonese, from English ace + pair. Compare Cantonese 啤牌 (pe1 paai4-2).


cối xay

vi:Cây cối xay
vi:Cối xay (cờ vua)
vi:Cối xay thóc

Cối xay thóc

(chess) a windmill; seesaw (a kind of move)


xì tố

From Cantonese, from English ace + tố (“to raise (in a poker game)”).


gan ngỗng béo

[ɣaːn˧˧ ŋəwŋ͡m˦ˀ˥ ʔɓɛw˧˦]

[ɣaːŋ˧˧ ŋəwŋ͡m˧˨ ʔɓɛw˨˩˦]

[ɣaːŋ˧˧ ŋəwŋ͡m˨˩˦ ʔɓɛw˦˥]


ngỗng

con (classifier)
𪄌 (CJK)
鵝 (CJK)
𤞒 (CJK)

Blench (2014) proposes Proto-Austroasiatic quasi-reconstruction *h.ŋaŋ. Compare Pacoh angoung (“goose”) and Bahnar ngong (“goose”).


ngỗng

The fact that the shape of the vessel resembles a goose. Semantically, compare vịt.

Lão ta ngồi tu một ngỗng rượu
He sat there and drank a whole ngỗng of rice acohol


xay

From Proto-Vietic *tʃeː (“to grind, to husk rice”). Related to chày.


ong

From Middle Vietnamese ao᷄, from Proto-Vietic *ʔɔːŋ (“honey bee”), from Proto-Mon-Khmer *ʔuŋ ~ *ʔuəŋ ~ *huŋ ~ *huəŋ (“wasp; hornet”). Cognate with Thavung ออง (“wasp”), Pacoh hong (“large bee, wasp”), Bahnar ong (“wasp”), Khmu ʔɔːŋ ("wasp"), Mon ဟိုၚ် (hang, “hornet”), Semelai hɔŋ ("hornet").


tác

bạn tác

伴索易唯它沛召

15th century, Nguyễn Trãi, “寶鏡警戒 Bảo kính cảnh giới 53”, in Quốc âm thi tập (國音詩集):

My friends [around] my age scorn me, I've already had to accept that.

Lạc An cư sĩ (樂安居士 "Jolly and Tranquil Hermit"), 芻蕘對話 Sô Nghiêu đối thoại ( "Dialogue between the Grassmower and Firewood-Gatherer"); 1870 version, 3a
意羅計侶索𨕭
窒潙墨󱎾買𢧚蹺隊
Ấy là kể lứa tác trên,
Rất vời mực thước mới nên theo đòi.
That means: even among the older age groups
One should emulate only the very exemplary.

19th century, Nguyễn Đình Chiểu, Tale of Lục Vân Tiên, 1916 Nôm version, lines 443-444
户裴𠸜儉索澄堆𨑮
Họ Bùi tên Kiệm tác chừng đôi mươi.
He is surnamed Bùi, named Kiệm, aged about twenty.


Mát-xcơ-va

[maːt̚˧˦ skəː˧˧ vaː˧˧]

[maːk̚˦˧˥ skəː˧˧ vaː˧˧]

[maːk̚˦˥ skəː˧˧ vaː˧˧]

[maːk̚˦˥ skəː˧˧ jaː˧˧]

LL-Q9199 (vie)-Penn Zero MSSJ-Mát-xcơ-va.wav

Moscow (a federal city, the capital of Russia)

Moscow (an oblast of Russia, surrounding the city of Moscow)


Mạc Tư Khoa

[maːk̚˧˨ʔ tɨ˧˧ xwaː˧˧]

[maːk̚˨˩ʔ tɨ˧˧ kʰwaː˧˧]

[maːk̚˨˩ʔ tɨ˧˧ xwaː˧˧]

[maːk̚˨˩˨ tɨ˧˧ kʰwaː˧˧]

[maːk̚˨˩˨ tɨ˧˧ xwaː˧˧]

LL-Q9199 (vie)-Penn Zero MSSJ-Mạc Tư Khoa.wav

Sino-Vietnamese word from 莫斯科, from Mandarin 莫斯科 (Mòsīkē), from Russian Москва́ (Moskvá).

Giữa Mạc Tư Khoa nghe câu hò Nghệ Tĩnh
Listening to a Nghệ-Tĩnh Yodel in Moscow

(obsolete, now literary) Synonym of Mát-xcơ-va (“Moscow”), the federal city, the capital of Russia


Campuchia

Alternative spelling of Cam-pu-chia: Cambodia (a country in Southeast Asia)


Ý Đại Lợi

[ʔi˧˦ ʔɗaːj˧˨ʔ ləːj˧˨ʔ]

[ʔɪj˨˩˦ ʔɗaːj˨˩ʔ ləːj˨˩ʔ]

[ʔɪj˦˥ ʔɗaːj˨˩˨ ləːj˨˩˨]

Bởi các nước thảy Pháp quốc một ngày một lớn thêm thì trong lòng không yên, chẳng biết chừng nào cho đầy túi tham Napoléon, gồm thâu Thoại sỉ, Hoa-lang lại lấy luôn Ý-đại-lợi nên nước nào cũng lo sợ mà dấy binh.

1918, Văn Thơm Lê, Đại-Pháp cong-thần: Livre de lecture en quốc-ngữ avec sommaires en français, à lúsage des Ecoles provinciales et cantonales de Cochinchine, page 120:

Because the nations felt uneasy at the rise of Napoleon, not knowing how long Napoleon's greed would be sated, having annexed first Switzerland, then the Netherlands and Italy, they all feared for their fates and raised their war banners.

(obsolete) Italy (a country in Southern Europe)


Ý Đại Lợi

[ʔi˧˦ ʔɗaːj˧˨ʔ ləːj˧˨ʔ]

[ʔɪj˨˩˦ ʔɗaːj˨˩ʔ ləːj˨˩ʔ]

[ʔɪj˦˥ ʔɗaːj˨˩˨ ləːj˨˩˨]


Lào

Nước Lào là nước nào ?


Mông Cổ

[məwŋ͡m˧˧ ko˧˩]

[məwŋ͡m˧˧ kow˨˩˦]


Mông Cổ

[məwŋ͡m˧˧ ko˧˩]

[məwŋ͡m˧˧ kow˨˩˦]


muốn

head

㦖, 悶, 𫹰, 𫺓, 𬅳

vi-verb

㦖, 悶, 𫹰, 𫺓, 𬅳

LL-Q9199 (vie)-Jessica Nguyen (Pamputt)-muốn.wav

Attested as Northern Middle Vietnamese muốn, muấn in the Dictionarium Annamiticum Lusitanum et Latinum (1651).

ncog

Proto-Vietic *ɓəːlʔ (“to wish; to desire”)

♀: Phải làm sao anh được vui ?
Phải làm sao anh hết buồn ?
Tình qua tay, thật lòng em không muốn.

(Can we date this quote?), Minh Khang (lyrics and music), “Lời nguyền [The Oath]”:

♀: What should I do to cheer you up?
What should I do to comfort you?
Love passed us by, it was never what I really wanted.

Gia đình Dursley có mọi thứ mà họ muốn, nhưng họ cũng có một bí mật, và nỗi sợ hãi lớn nhất của họ là cái bí mật đó bị ai đó bật mí.

2017, J. K. Rowling, chapter 1, in Lý Lan, transl., Harry Potter Và Hòn Đá Phù Thủy [Harry Potter and the Sorcerer's Stone], 29 edition, volume 1, Ho Chi Minh City: Nhà xuất bản Trẻ, →ISBN, →OCLC:

The Dursleys had everything they wanted, but they also had a secret, and their greatest fear was that somebody would discover it.


trên

From Proto-Vietic *k-leːɲ. Cognate with Muong Bi tliênh. Related to lên.


trên

trên cây


決戰

chữ Hán form of quyết chiến (“to engage in a decisive battle”).


Mi-an-ma

[mi˧˧ ʔaːn˧˧ maː˧˧]

[mɪj˧˧ ʔaːŋ˧˧ maː˧˧]

[mɪj˧˧ ʔaːŋ˧˧ maː˧˧]


Miến Điện

[miən˧˦ ʔɗiən˧˨ʔ]

[miəŋ˦˧˥ ʔɗiəŋ˨˩ʔ]

[miəŋ˦˥ ʔɗiəŋ˨˩˨]

Sino-Vietnamese word from 緬甸 (“Myanmar”). Compare Diến Điện, now obsolete, which uses the alternative reading for the character 緬／缅 (miǎn), with *mj- > j-.

vi-etym-sino

Trong đại lễ, còn có đại diện Phật giáo của các nước như Việt Nam, Miến Điện, Ấn Độ, Nhật Bản, Thổ Nhĩ Kỳ, Gia Nã Đại v.v…

2020 January 1, Thích Hằng Đạt, Nguyên Phong, Đường Mây Trên Đất Hoa, Ho Chi Minh City: Ho Chi Minh City General Publishing House, page 167:

In the ceremony, there were also Buddhist representatives from countries such as Vietnam, Myanmar, India, Japan, Turkey, Canada, etc.

Dân Việt Nam lại tiếp tục sống với lợi tức bình quân $3,600 đô la một năm, gần bằng Phi Luật Tân, bằng một phần ba lợi tức dân Malaysia, một nửa dân Thái Lan, chỉ giàu hơn dân ba nước Campuchia, Lào và Miến Điện.

2021 December 13, Ngô Nhân Dụng, “Xây dựng chỉnh đốn mãi chưa xong [Still not finished building back better]”, in Voice of America, Washington, D.C., retrieved 2022-02-05:

Vietnamese people continue to live with an average income of US$3,600 a year, approximately equal to the Philippines, a third of the income of Malaysians, half of Thais, and only higher than that of citizens of the three countries Cambodia, Laos, and Burma.

Myanmar, Burma (a country in Southeast Asia)


背景

chữ Hán form of bối cảnh (“background”).


Thái Lan

[tʰaːj˨˩˦ laːŋ˧˧]

[tʰaːj˦˥ laːŋ˧˧]

Sino-Vietnamese word from 泰蘭, composed of 泰 (“Thai”) and 蘭 (“-land”), coined with the phonetic morpheme 蘭／兰 (lán) by analogy with the European names of Thailand. In proper Mandarin, the country is known as 泰國／泰国 (Tàiguó), with the semantic morpheme 國／国 (guó, “country; state; -land”) instead.


傷害

chữ Hán form of thương hại (“to feel sorry for someone; to pity; to show compassion to”).


Úc Đại Lợi

[ʔʊwk͡p̚˧˦ ʔɗaːj˧˨ʔ ləːj˧˨ʔ]

[ʔʊwk͡p̚˦˧˥ ʔɗaːj˨˩ʔ ləːj˨˩ʔ]

[ʔʊwk͡p̚˦˥ ʔɗaːj˨˩˨ ləːj˨˩˨]

LL-Q9199 (vie)-Penn Zero MSSJ-Úc Đại Lợi.wav

Sino-Vietnamese word from 澳大利 (“Australia”).

(dated) Australia (A country in Oceania comprising the islands of Australia, Tasmania and other smaller islands in the Pacific Ocean, as well as a former colony in the British Empire)


器材

chữ Hán form of khí tài (“material, equipment”).


máy vi tính

[maj˧˦ vi˧˧ tïŋ˧˦]

[maj˨˩˦ vɪj˧˧ tɨn˦˧˥]

From máy (“machine”) + vi- (“micro-”) + tính (“to calculate”), calque of English microcomputer.

af

(computing, colloquial) computer (a programmable device)


máy tính

[maj˧˦ tïŋ˧˦]

[maj˨˩˦ tɨn˦˧˥]

máy (“machine”) + tính (“to calculate”).

calculator (electronic device that performs mathematical calculations)


政黨

chữ Hán form of chính đảng (“political party”).


理性

chữ Hán form of lý tính (“rationality”).


初級

chữ Hán form of sơ cấp (“primary level; elementary level”).


人性

chữ Hán form of nhân tính (“humanity; human nature”).


創作

chữ Hán form of sáng tác (“to compose; to write (poem, short story, etc.)”).


tập tin

[təp̚˧˨ʔ tin˧˧]

[təp̚˨˩ʔ tin˧˧]

[təp̚˨˩˨ tɨn˧˧]

Blend of tập (“set; collection”) + thông tin (“information”).


黨員

chữ Hán form of đảng viên (“party member”).


擔任

chữ Hán form of đảm nhiệm (“to take on (responsibility); to assume; to undertake”).


調整

chữ Hán form of điều chỉnh (“to adjust; to change; to correct”).


登記

chữ Hán form of đăng kí (“to register; to enroll”).


調查

chữ Hán form of điều tra (“to investigate; to survey; to inquire”).


có thể

head

có thể • (固體)

vi-adv

có thể • (固體)

[kɔ˧˦ tʰe˧˩]

[kɔ˨˩˦ tʰej˧˨]

[kɔ˦˥ tʰej˨˩˦]

có thể làm/nghe/nói


của

LL-Q9199 (vie)-Jessica Nguyen (Pamputt)-của.wav

For similar grammaticalisations, compare Thai ของ (kɔ̌ɔng), Khmer របស់ (rɔɔrɔbɑh).
The usage of this word as possessive marker is recent, as even texts as late as early 19th century show của being used exclusively as a noun meaning "belongings, property".
There is no clear evidence if this is a non-Sino-Vietnamese reading of 具 (MC gjuH) (SV: cụ) or 貨 (MC xwaH) (SV: hoá), neither of which is straightforwardly connectable to the Vietnamese word.

hôi của

nhà có của

(colloquial) such trash; such a good-for-nothing


của

Trả đây ! Cái đó của tao !


bị

Sino-Vietnamese word from 被 (“to cover, to pack; "by" (passive voice)”).


bị

bị đột quỵ

Rồi tháng tám năm ngoái, mẹ anh bị bệnh qua đời.

Then, in August last year, his mother fell ill and passed away.

particle denoting the subject is negatively affected by the predicate

bị đánh

Loan bực tức vì bị để ra ngoài một câu chuyện quan trọng.

1938, Thạch Lam, “Nắng trong vườn”, in Bắt đầu:

Loan was angry because she was left out of something important.

Ông quản than thở một cách rền rĩ: / – Chúng ta bị phạt nhiều quá. / Thầy min đơ nhắc lại, âu sầu: / – Thật vậy, chúng ta bị nhiều quá.

1936, Vũ Trọng Phụng, chapter 2, in Số đỏ, Hà Nội báo:

The manager complained pitifully: "We are being fined too much." Mr Mille Deux repeated, morose, "That's true, we are [being fined] too much."

(before a verb) to be (used to form the passive voice if the subject is negatively affected by the action)


thời gian

[tʰəːj˨˩ zaːn˧˧]

[tʰəːj˦˩ jaːŋ˧˧]

[tʰəːj˨˩ jaːŋ˧˧]

Sino-Vietnamese word from 時間, composed of 時 (“time”) and 間 (“interval”), from Japanese 時間 (jikan), from Literary Chinese 時間 (shíjiān, “unit of time; period of time; occasion; now”).

der

Coordinate term: không gian

một thời gian


ngày mai

LL-Q9199 (vie)-Penn Zero MSSJ-ngày mai.wav

ngày (“day”) + mai (“early morning”).
For the semantic relationship, compare Chinese 明日 (míngrì) and 明天 (míngtiān), Japanese 明日 (ashita).


滿洲國

chữ Hán form of Mãn Châu quốc (“(historical) Manchukuo”).


教養

chữ Hán form of giáo dưỡng (“to care for and educate; to reform; to teach and bring up”).


放大

chữ Hán form of phóng đại (“to magnify, to enlarge”).


地理學

chữ Hán form of địa lí học (“geography”).


反物質

chữ Hán form of phản vật chất (“antimatter”).


狀態

chữ Hán form of trạng thái (“status; state”).


勃起

chữ Hán form of bột khởi (“to rise up vigorously; to flare up forcefully; to spring up energetically”).


自主

chữ Hán form of tự chủ (“to be in possession of oneself; to self-control”).


自主

chữ Hán form of tự chủ (“independent; self-supporting”).


thực vật

[tʰɨk̚˧˨ʔ vət̚˧˨ʔ]

[tʰɨk̚˨˩ʔ vək̚˨˩ʔ]

[tʰɨk̚˨˩˨ vək̚˨˩˨]

[tʰɨk̚˨˩˨ jək̚˨˩˨]

Sino-Vietnamese word from 植物, composed of 植 (“to plant”) and 物 (“thing”).

vi-etym-sino

(chiefly biology, botany) a plant (organism capable of photosynthesis)


mày

Non-Sino-Vietnamese reading of Chinese 眉 (“eyebrows”, SV: mi); compare mi (“eyelashes”).

der

SV: <i class="Latn mention" lang="vi">mi</i>


mày

head

眉, 迈, 𱚧, 𠋥, 𡮠

vi-pronoun

眉, 迈, 𱚧, 𠋥, 𡮠

From Proto-Vietic *miː, from Proto-Mon-Khmer *mi(i)ʔ; cognate with Koho mi (“you”), Pacoh may (“you”), Khasi me (“you”), Mang miː², Central Nicobarese me (“you”).

(in the singular, impolite, familiar, disrespectful or hostile) you


cụ

Non-Sino-Vietnamese reading of Chinese 故 (SV: cố). Doublet of cố.

der

SV: <i class="Latn mention" lang="vi">cố</i>


cụ

you, Sir, Madam, Mr, Mrs (when addressing a very old person)

cụ kị - great-grandparent and great-great-grandparent


mình

head

命, 𠇮, 𠵴, 𨉓, 𨉟

vi-noun

命, 𠇮, 𠵴, 𨉓, 𨉟

From Middle Vietnamese mềnh, mình.
The form mềnh appears to be more conservative and was widely used in the Northern dialects, while the now common form mình seems to be originally Central-Southern. In Dictionarium Annamiticum Lusitanum et Latinum (1651), a dictionary based chiefly on the Northern dialects, mềnh was the much more common form. In Dictionarium Anamitico-Latinum (1838), a dictionary based chiefly on the Southern dialects, the form mềnh has no entry, while mình is abundantly attested. The Muong Bi cognate miềnh also points to mềnh as being the more conservative form (cf. Vietnamese đến vs. Muong Bi tiểnh, Vietnamese ếch vs. Muong Bi iếch, etc.)
Compare bệnh vs. bịnh, nghênh vs. nghinh, lệnh vs. lịnh.
For the semantic relationship, compare Chinese 身 (shēn, “body > oneself”) as well as Japanese 胴 (dō, “torso”), which came to mean "oneself" in Kyūshū.

đầu, mình, tứ chi

mình lấm lết máu

nhức mình


mình

head

命, 𠇮, 𠵴, 𨉓, 𨉟

vi-pronoun

命, 𠇮, 𠵴, 𨉓, 𨉟

(friendly, polite) I/me (used when talking to someone roughly of the speaker's age)

Biết mình biết người / Biết người biết ta, trăm trận trăm thắng.

(literally, “Knowing yourself and knowing others, a hundred battles and a hundred victories.”)

So long as you know yourself and your enemy fully well, you'll keep winning.

Nó cứ tự trách mình mãi.

Ông hỏi chị nọ đi đâu, chị khóc như mưa bấc, "Tôi cũng không biết mình đi đâu".

2005, Nguyễn Ngọc Tư, “Cái nhìn khắc khoải”, in Cánh đồng bất tận, NXB Trẻ:

He asked here where she was going; she cried softly, "I don't know where I'm going either."

oneself (used especially to substitute whatever preceding pronoun or kinship term to avoid repetition)

Nhật kí thân yêu, hôm nay mình...

擬命命吏𢧚傷餒命

18th century, Nguyễn Gia Thiều (阮嘉韶) (1741-1798), Cung oán ngâm khúc (宮怨吟曲), Phú Văn đường tàng (富文堂藏), printed in 1866 edition:

Thinking about myself, I became even more distressed about my situation.

Nghĩ mình, mình lại nên thương nỗi mình.

(narratology) I/me (used as a literary device showing that the speaker is monologuing with themselves)

Chồng: Mình ơi, anh yêu mình.
Vợ: Mình ơi, em cũng yêu mình.
Husband: Dear, I love you.
Wife: Dear, I love you too.

Ta với mình, mình với ta
Lòng ta sau trước mặn mà đinh ninh
Mình đi, mình lại nhớ mình
Nguồn bao nhiêu nước nghĩa tình bấy nhiêu

1954, Tố Hữu, “Việt Bắc”, in (Please provide the book title or journal name):

You and me, my dear, we are one together
My heart always remains devoted to you
As I'm leaving, I can't stop missing you, a part of me
Our affection is as abundant as streaming water

(Northern Vietnam, endearing) you (used for one's spouse)

lớp mình

Hay mình đi công viên đi!


mình

head

命, 𠇮, 𠵴, 𨉓, 𨉟

vi-adv

命, 𠇮, 𠵴, 𨉓, 𨉟

Năm ngoái, có mình Nhân lên đại học.
Last year, only Nhân started attending university.

mình mình


cô

LL-Q9199 (vie)-Jessica Nguyen (Pamputt)-cô.wav


cô

I/me, a woman who's (presumably) slightly younger than either of your parents

you, a woman who's (presumably) slightly younger than either of my parents

(familiar) you, a female who's (presumably) slightly younger than me

(honorific) you, my young mistress, my old master's daughter

(formal, chiefly in fiction or translation) you, a young adult woman

(unfriendly) you, my wife with whom I'm not happy

(humorous or ironic) you, Missy or young lady

(literary) she/her, that young adult woman


cô

(informal) Short for cô giáo (“female teacher”).


cô

you, my or my child's female teacher who's (presumably) as old as or younger than me

you, my child's female teacher who's (presumably) slightly older than me


cô

Sino-Vietnamese word from 孤 (“lonesome”).

vi-etym-sino

14th century, Luo Guanzhong Romance of the Three Kingdoms, Ch. 78; 1909 Vietnamese translation by Phan Kế Bính
Hán Trung vương nói: - Cô kết nghĩa với Quan, Trương hai em ở vườn đào, thề cùng sống thác với nhau. Nay Vân Trường chẳng may bị hại, cô sao hưởng phú quý một mình được!

The King of Hanzhong said: - I swore an oath of fraternal rectitude with my two younger oath-brothers Guan, Zhang in the peach garden, pledging to live and die together. Now [Guan] Yunzhang unfortunately has been maliciously murdered, how can I enjoy riches by myself?


Anh

Sino-Vietnamese word from 英. As for the country name, contracted from Chinese 英國／英国 (Anh quốc, “United Kingdom”), from Chinese 英 (Anh) (as in Mandarin 英吉利 (Yīngjílì, Anh Cát Lợi, “England”) or 英格蘭／英格兰 (Yīnggélán, Anh Cách Lan, “England”)) + 國／国 (quốc, “country”).

der

<i class="Latn mention" lang="vi">Anh quốc</i>

LL-Q9199 (vie)-Jessica Nguyen (Pamputt)-Anh.wav

Anh quốc

Vương quốc Liên hiệp Anh và Bắc Ai-len

United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland

đội tuyển bóng đá Anh


Anh

tiếng Anh Anh
British English

tiếng Anh Anh
British English


Anh

(literary, endearing) Alternative letter-case form of anh; he/him, the young Ho Chi Minh


對話

chữ Hán form of đối thoại (“dialogue, conversation”).


國營

chữ Hán form of quốc doanh (“state-owned; state-run”).


光線

chữ Hán form of quang tuyến (“ray of light”).


北冰洋

Bắc Băng Dương
Bắc Băng Dương#Vietnamese

chữ Hán form of Bắc Băng Dương (“Arctic Ocean”).


興趣

chữ Hán form of hứng thú (“interested”).


vâng

LL-Q9199 (vie)-Jessica Nguyen (Pamputt)-vâng.wav

A cognate is found in Eastern Cham peng (“to obey”) (Shin'e & Sakaya, 2014), which might be a rather late Vietnamese loan as suggested by its monosyllabic shape.

vâng lệnh

to obey (other's words, commands); to listen to; to comply with


恩惠

chữ Hán form of ân huệ (“grace; favour; kindness”).


道德經

chữ Hán form of Đạo Đức Kinh (“Tao Te Ching”).


tại

LL-Q9199 (vie)-Jessica Nguyen (Pamputt)-tại.wav

Vụ án xảy ra tại đường số 9.

to be located at; to be located in; to be located on

Lỗi tại ai đây? Lỗi tại tôi.

Tại số cả thôi.

(colloquial) to be because of; to be due to


tại

Tại tôi không biết. Xin lỗi nhé.


tại

Phiên âm bài Hán-văn từ trang 237 đến trang 241 […] Cái văn: nhân nghĩa chi cử, yếu tại an dân;[…]

1920, Trần Trọng Kim, Việt Nam sử lược, volume I, Trung Bắc Tân Văn, page 277:

Transcription of the Chinese-script text from page 237 to page 241 […] Gài wén: rényì zhī jǔ, yào zài ānmín.

Sino-Vietnamese reading of 在 (zài, “(located) at, in, exist”)


tại

Nếu chữa lại: 有 載 錢 踞 坐 於 屋 上 者 hữu tại tiền cứ tọa ư ốc thượng giả thì có nghĩa hơn.

1939, Phan Khôi, Khái luận về văn học chữ Hán ở nước ta, Tao đàn:

If we correct this: 有 載 錢 踞 坐 於 屋 上 者 yǒu zài qián jù zuò yú wūshàng zhě it is more meaningful.

Sino-Vietnamese reading of 載 (zài, “things loaded, loads”)

Trong đạo Nho, đức Khổng Tử cũng có lần nói: "Trời có nói gì đâu? - thiên hà ngôn tại?"

2009, Thích Nhất Hạnh, Trái tim của Bụt, NXB Tổng hợp TP. Hồ Chí Minh, page 140:

In Confucianism, Confucius once said, "Does heaven speak? – tiān hé yán zāi?"

(proscribed) Sino-Vietnamese reading of 哉 (zāi, “grammatical particle indicating emphasis”); prescribed reading: tai


dạ

head

dạ • (㖡, 也, 唯, 啫)

vi-particle

dạ • (㖡, 也, 唯, 啫)

LL-Q9199 (vie)-Jessica Nguyen (Pamputt)-dạ.wav

giạ (northern Vietnam, southern Vietnam)

(chiefly Southern Vietnam) yes (answers a question)

Dạ vâng ạ.

An initial particle to express politeness and respect.


dạ

(Southern Vietnam) yes? (asks for more information with a request)

vâng

(Southern Vietnam) yes (confirms that the user is paying attention)

ờ

(Northern Vietnam, dialectal) say again?


dạ

dạ một tiếng thật dài


dạ

From Middle Vietnamese dĕạ, dạ, from Old Chinese 肚 (OC *m-tˤaʔ) (B-S) (SV: đỗ).

no dạ

ghi vào trong dạ


dạ

quần áo dạ

chăn dạ


傑作

chữ Hán form of kiệt tác (“masterpiece”).


傑出

chữ Hán form of kiệt xuất (“outstanding”).


戰鬥

chữ Hán form of chiến đấu (“fight; combat”).


戰鬥

chữ Hán form of chiến đấu (“to fight; to engage in combat”).


發達

chữ Hán form of phát đạt (“to thrive; to prosper”).


真實

chữ Hán form of chân thật (“honest; truthful”).


實行

chữ Hán form of thực hành (“to practice”).


屍體

chữ Hán form of thi thể (“corpse; dead body”).


教會

chữ Hán form of giáo hội (“church, sangha”).


有限

chữ Hán form of hữu hạn (“finite; limited”).


群體

chữ Hán form of quần thể (“colony; collection; complex”).


運動員

chữ Hán form of vận động viên (“athlete; sportsperson”).


同性

chữ Hán form of đồng tính (“homosexual, gay, lesbian”).


現代化

chữ Hán form of hiện đại hóa (“to modernize”).


現代化

chữ Hán form of hiện đại hóa (“modernization”).


外交

chữ Hán form of ngoại giao (“diplomacy”).


智慧

chữ Hán form of trí tuệ (“wisdom, intelligence”).


宣言

chữ Hán form of tuyên ngôn (“declaration; proclamation”).


聽力

chữ Hán form of thính lực (“hearing ability”).


具體

chữ Hán form of cụ thể (“specific; concrete; detailed”).


考古

chữ Hán form of khảo cổ (“archaeology”).


dã

Sino-Vietnamese word from 野 (“wilderness”).

vi-etym-sino

(only in compounds) wild, savage, rustic


準確

chữ Hán form of chuẩn xác (“accurate; precise”).


考古學

chữ Hán form of khảo cổ học (“archaeology”).


集中

chữ Hán form of tập trung (“to concentrate”).


儀式

chữ Hán form of nghi thức (“form; formality; ceremony”).


侵害

chữ Hán form of xâm hại (“to encroach upon and damage”).


trực thăng

[t͡ɕɨk̚˧˨ʔ tʰaŋ˧˧]

[ʈɨk̚˨˩ʔ tʰaŋ˧˧]

[ʈɨk̚˨˩˨ tʰaŋ˧˧]


số khối

[ʂow˨˩˦ kʰoj˨˩˦]

LL-Q9199 (vie)-Penn Zero MSSJ-số khối.wav

mass number (number of protons and neutrons in an atomic nucleus)


法院

chữ Hán form of pháp viện (“(law) court”).


thư viện

[tʰɨ˧˧ viən˧˨ʔ]

[tʰɨ˧˧ viəŋ˨˩ʔ]

[tʰɨ˧˧ viəŋ˨˩˨]

[tʰɨ˧˧ jiəŋ˨˩˨]

library (institution which holds books etc.)


代理

chữ Hán form of đại lí (“representative retail store”).


廣場

chữ Hán form of quảng trường (“square, plaza”).


獨立

chữ Hán form of độc lập (“independence”).


獨立

chữ Hán form of độc lập (“independent”).


生態學

chữ Hán form of sinh thái học (“ecology”).


試驗

chữ Hán form of thí nghiệm (“experiment; test”).


國際語

chữ Hán form of quốc tế ngữ (“Esperanto”).


chắc chắn

[t͡ɕak̚˧˦ t͡ɕan˧˦]

[t͡ɕak̚˦˧˥ t͡ɕaŋ˦˧˥]


chắc chắn

[t͡ɕak̚˧˦ t͡ɕan˧˦]

[t͡ɕak̚˦˧˥ t͡ɕaŋ˦˧˥]


thay đổi

[tʰaj˧˧ ʔɗoj˧˩]

[tʰaj˧˧ ʔɗoj˧˨]

[tʰa(ː)j˧˧ ʔɗoj˨˩˦]

thay (“to change, to replace”) + đổi (“to change”).


提出

chữ Hán form of đề xuất (“to suggest; to put forward; to propose”).


tin tức

[tin˧˧ tɨk̚˦˧˥]

[tɨn˧˧ tɨk̚˦˥]

Non-Sino-Vietnamese reading of Chinese 信息 (“information”, SV: tín tức).

der

SV: <i class="Latn mention" lang="vi">tín tức</i>


華語

chữ Hán form of Hoa ngữ (“Chinese language”).


ban ngày

[ʔɓaːn˧˧ ŋaj˨˩]

[ʔɓaːŋ˧˧ ŋaj˦˩]

[ʔɓaːŋ˧˧ ŋa(ː)j˨˩]

day, daytime (period from sunrise to sunset)


chữ Trung Quốc

[t͡ɕɨ˦ˀ˥ t͡ɕʊwŋ͡m˧˧ kuək̚˧˦]

[t͡ɕɨ˧˨ ʈʊwŋ͡m˧˧ kuək̚˦˧˥]

[cɨ˨˩˦ ʈʊwŋ͡m˧˧ wək̚˦˥]

Chinese character, hanzi (writing system of Chinese)


hoàn thành

[hwaːŋ˦˩ tʰɛɲ˦˩]

[waːŋ˨˩ tʰan˨˩]


va-li

[vaː˧˧ lɪj˧˧]

[vaː˧˧ lɪj˧˧]

[jaː˧˧ lɪj˧˧]


gương

vi-noun

(classifier cái, chiếc, tấm) gương • (𦎛, 𠻁, 𲊚, 󱟓)

cái (classifier)
chiếc (classifier)
tấm (classifier)
𦎛 (CJK)
𠻁 (CJK)
𲊚 (CJK)

Non-Sino-Vietnamese reading of Chinese 鏡 (“mirror”, SV: kính). Doublet of kính.
Attested in Phật thuyết đại báo phụ mẫu ân trọng kinh (佛說大報父母恩重經) as 𦎛, composed of 司 (MC si) + 姜 (MC kjang) (modern SV: tư and khương).

der

SV: <i class="Latn mention" lang="vi">kính</i>

vi-etym-sino

Gương kia ngự ở trên tường
Thế gian ai đẹp được dường như ta?
Mirror, mirror on the wall
Who is the fairest of them all?

gương người tốt, việc tốt

an example of good people doing good things


nên

should; ought to (the speaker intends for the subject to execute the sentence predicate)


官話

chữ Hán form of Quan thoại (“Mandarin; Guanhua”).


quốc

vong quốc

"a dying country (under foreign oppression)"; lit. "lost country"


勇敢

chữ Hán form of dũng cảm (“brave; courageous”).


目錄

chữ Hán form of mục lục (“table of contents”).


類型

chữ Hán form of loại hình (“type; kind”).


建議

chữ Hán form of kiến nghị (“to provide suggestions to the authority; to petition”).


太原

chữ Hán form of Thái Nguyên (“Thái Nguyên”).


大連

chữ Hán form of Đại Liên (“Dalian (a major subprovincial city in Liaoning, in northeastern China)”).


flo

[fəː˨˩ lɔ˧˧]

[fəː˦˩ lɔ˧˧]

[fəː˨˩ lɔ˧˧]


sói

con (classifier)
獪 (CJK)
𤢗 (CJK)
𤢿 (CJK)

From Proto-Vietic *k-rɔːrʔ~*kʰ-lɔːrʔ (“dhole”); cognate with Muong khỏl, khỏư and Arem karɑːlˀ.

sói đội lốt cừu

Siamese jackal (Canis aureus cruesemanni) (See Sói rừng on the Vietnamese Wikipedia.Wikipedia ᵛⁱ)


sói

(Central Vietnam, Southern Vietnam) Synonym of hói


決心

chữ Hán form of quyết tâm (“to be determined (to)”).


phần mềm

[fəŋ˦˩ mem˦˩]

[fəŋ˨˩ mem˨˩]

phần (“part”) + mềm (“soft”), calque of English software.


動作

chữ Hán form of động tác (“movement; gesture; action”).


動員

chữ Hán form of động viên (“to mobilize; to encourage; to stir; to inspire”).


tê

Non-Sino-Vietnamese reading of Chinese 痺 (SV: tí).

der

SV: <i class="Latn mention" lang="vi">tí</i>

vi-etym-sino

Ui da tê giò.


tê

Tui muốn cái tê.


tê

The name of the Latin-script letter T/t.


tem

Short for tem bảo hành (“warranty sticker”).


mềm

LL-Q9199 (vie)-Jessica Nguyen (Pamputt)-mềm.wav

Also a semantic loan from English soft in soft copy.

mềm dẻo

mềm yếu

ổ đĩa mềm


phần

LL-Q9199 (vie)-Jessica Nguyen (Pamputt)-phần.wav

Sino-Vietnamese word from 分 (“part; portion”), 份, from Middle Chinese 分 (bjunH), 份 (bjunH).
The huyền tone here is rather problematic. The regular tone derivation pattern, based on the original Middle Chinese tone and onset consonant would be as follows:
* 分 (bjunH, “portion”, 去聲／去声 (qùshēng, “departing tone”), 全濁聲母／全浊声母 (quánzhuó shēngmǔ, “voiced obstruent onset”)) > Vietnamese phận, Mandarin 分 (fèn), Cantonese 分 (fan6)
* 分 (pjun, “to divide”, 平聲／平声 (píngshēng, “level tone”), 清聲母／清声母 (qīng shēngmǔ, “voiceless obstruent onset”)) > Vietnamese phân, Mandarin 分 (fēn), Cantonese 分 (fan1)
The huyền tone suggests an unattested Middle Chinese reading:
* 分 (*bjun, “portion”, level tone, voiced obstruent onset) > Vietnamese phần
Alternatively, the huyền tone suggests non-Classical Chinese origin. Compare hè and hạ, mùi and vị, vì and vị.
Doublet of phân and phận. Cognate with Mandarin 分 (fèn) and Cantonese 分 (fan6). See also phần tử and phân tử, and Phần Lan.

phần lớn

a part of something that may or may not be divided from a larger whole; a part, a portion, a ration, etc.

Meronym: tập (“episode”)

Coordinate term: hàng (“integer place”)

phần chục

the first decimal place; the tenths place

phần trăm

the second decimal place; the hundredths place

phần nghìn

the third decimal place; the thousandths place

– Cha ta tinh thông thuật âm dương ngũ hành, con gái ông tự nhiên cũng biết được ba phần,[…]

2005, chapter 21, in Cao Tự Thanh, transl., Anh hùng xạ điêu, Văn học, translation of 射雕英雄传 by Jīn Yōng (Kim Dung):

"My father is expert in yin-yang and five-element techniques; as his daughter naturally I know a little as well, […]"


phần

một phần tư

năm mươi phần trăm

(arithmetic) used in fractions, between the numerator and the denominator; per; -th


phần

(colloquial) Short for để phần (“to set a share aside”).


見解

chữ Hán form of kiến giải (“opinion; view; understanding”).


動物學

chữ Hán form of động vật học (“zoology”).


植物學

chữ Hán form of thực vật học (“botany”).


thông

Non-Sino-Vietnamese reading of Chinese 松 (“pine”, SV: tùng).

der

SV: <i class="Latn mention" lang="vi">tùng</i>


thông

to go over or through (to); to run through; to travel through; to cross

to be in succession; to be non-stop; to be on end

to understand (thoroughly) and accept; to understand and agree to

to be familiar with; to master; to be fluent or conversant in

(archaic) to be sufficient; to be enough


thông

Northeastern Vietnam form of sông (“river”)


觀點

chữ Hán form of quan điểm (“standpoint; point of view”).


財產

chữ Hán form of tài sản (“property; assets; wealth”).


立即

chữ Hán form of lập tức (“promptly; immediately; at once”).


年代

chữ Hán form of niên đại (“era; period; years; time”).


連詞

chữ Hán form of liên từ (“conjunction”).


香料

chữ Hán form of hương liệu (“spice; flavoring”).


趨勢

chữ Hán form of xu thế (“trend; tendency”).


法輪大法

Pháp Luân Đại Pháp
Pháp Luân Đại Pháp#Vietnamese

chữ Hán form of Pháp Luân Đại Pháp (“Falun Dafa, Synonym of 法輪功”).


美洲

chữ Hán form of Mĩ châu (“America; the Americas”).


法輪功

Pháp Luân Công
Pháp Luân Công#Vietnamese

chữ Hán form of Pháp Luân Công (“Falun Gong”).


bơm

used in bơm cho "to transfer money" (slang)


附錄

chữ Hán form of phụ lục (“appendix; addendum”).


正義

chữ Hán form of chính nghĩa (“justice”).


親愛

chữ Hán form of thân ái (“affectionate; dear”).


監視

chữ Hán form of giám thị (“exam invigilator; exam supervisor”).


日報

chữ Hán form of nhật báo (“daily newspaper”).


thiên hướng tình dục

[tʰiən˧˧ hɨəŋ˧˦ tïŋ˨˩ zʊwk͡p̚˧˨ʔ]

[tʰiəŋ˧˧ hɨəŋ˦˧˥ tɨn˦˩ jʊwk͡p̚˨˩ʔ]

[tʰiəŋ˧˧ hɨəŋ˦˥ tɨn˨˩ jʊwk͡p̚˨˩˨]

LL-Q9199 (vie)-Penn Zero MSSJ-thiên hướng tình dục.wav

Sino-Vietnamese word from 偏向 and 情欲 (“sexual desire”).


tình dục

[tïŋ˨˩ zʊwk͡p̚˧˨ʔ]

[tɨn˦˩ jʊwk͡p̚˨˩ʔ]

[tɨn˨˩ jʊwk͡p̚˨˩˨]

LL-Q9199 (vie)-Penn Zero MSSJ-tình dục.wav

Sino-Vietnamese word from 情慾 (“lust; sexual desire”).


技術員

chữ Hán form of kĩ thuật viên (“technician”).


紀念

chữ Hán form of kỉ niệm (“to celebrate”).


Sen

The demotic name (tên Nôm) for the village, from Old Chinese 蓮 (OC *k.[r]ˤe[n]) (B-S) (SV: liên).

(historical, làng ~) Kim Liên (a village in Kim Liên, Nam Đàn district, Nghệ An, Vietnam)


集體

chữ Hán form of tập thể (“community; union”).


lòng đỏ

[lawŋ͡m˨˩ ʔɗɔ˧˩]

[lawŋ͡m˦˩ ʔɗɔ˧˨]

[lɔŋ˦˩ ʔɗɔ˧˨]

[lawŋ͡m˨˩ ʔɗɔ˨˩˦]


數量

chữ Hán form of số lượng (“quantity; amount”).


無政府

chữ Hán form of vô chính phủ (“anarchy”).


無政府

chữ Hán form of vô chính phủ (“anarchic”).


魔鬼

chữ Hán form of ma quỷ (“demon ghost; ghost; evil spirit”).


熱烈

chữ Hán form of nhiệt liệt (“enthusiastically; zealously”).


發表

chữ Hán form of phát biểu (“to express; to formulate”).


全面

chữ Hán form of toàn diện (“thorough; all-round”).


全面

chữ Hán form of toàn diện (“thoroughly; comprehensively; wholly”).


行書

chữ Hán form of hành thư (“semi-cursive script”).


thứ bảy

[tʰɨ˧˦ ʔɓaj˧˩]

[tʰɨ˨˩˦ ʔɓaj˧˨]

[tʰɨ˦˥ ʔɓa(ː)j˨˩˦]

LL-Q9199 (vie)-Penn Zero MSSJ-thứ bảy.wav


thứ ba

[tʰɨ˧˦ ʔɓaː˧˧]

[tʰɨ˨˩˦ ʔɓaː˧˧]

[tʰɨ˦˥ ʔɓaː˧˧]

LL-Q9199 (vie)-Penn Zero MSSJ-thứ ba.wav

LL-Q9199 (vie)-Jessica Nguyen (Pamputt)-thứ ba.wav

From thứ (“-th”) + ba (“three”).
As a name of weekday, calque of Portuguese terça-feira (“Tuesday”, literally “third weekday”).


thứ ba

[tʰɨ˧˦ ʔɓaː˧˧]

[tʰɨ˨˩˦ ʔɓaː˧˧]

[tʰɨ˦˥ ʔɓaː˧˧]


thứ năm

[tʰɨ˧˦ nam˧˧]

[tʰɨ˨˩˦ nam˧˧]

[tʰɨ˦˥ nam˧˧]

LL-Q9199 (vie)-Penn Zero MSSJ-thứ năm.wav

thứ + năm.
As a name of weekday, calque of Portuguese quinta-feira (“Thursday”, literally “fifth weekday”).


thứ năm

[tʰɨ˧˦ nam˧˧]

[tʰɨ˨˩˦ nam˧˧]

[tʰɨ˦˥ nam˧˧]


thứ sáu

[tʰɨ˧˦ saw˧˦]

[tʰɨ˨˩˦ ʂaw˨˩˦]

[tʰɨ˨˩˦ saw˨˩˦]

[tʰɨ˦˥ ʂa(ː)w˦˥]

LL-Q9199 (vie)-Penn Zero MSSJ-thứ sáu.wav

thứ + sáu.
As a name of weekday, calque of Portuguese sexta-feira (“Friday”, literally “sixth weekday”).


thứ sáu

[tʰɨ˧˦ saw˧˦]

[tʰɨ˨˩˦ ʂaw˨˩˦]

[tʰɨ˨˩˦ saw˨˩˦]

[tʰɨ˦˥ ʂa(ː)w˦˥]


南美

chữ Hán form of Nam Mĩ (“South America”).


thứ hai

[tʰɨ˧˦ haːj˧˧]

[tʰɨ˨˩˦ haːj˧˧]

[tʰɨ˦˥ haːj˧˧]

LL-Q9199 (vie)-Penn Zero MSSJ-thứ hai.wav

From thứ (“-th”) + hai (“two”). "Second" could also be, less frequently, thứ nhì.
As a name of weekday, calque of Portuguese segunda-feira (“Monday”, literally “second week day”).


thứ hai

[tʰɨ˧˦ haːj˧˧]

[tʰɨ˨˩˦ haːj˧˧]

[tʰɨ˦˥ haːj˧˧]

Thứ hai là ngày đầu tuần, bé hứa cố gắng chăm ngoan.

(Can we date this quote?), Phạm Tuyên (lyrics and music), “Cả tuần đều ngoan [Nice the Whole Week]”, performed by Xuân Mai:

Monday's the first day of the week, and kiddo promises to be a nice kid.


營養

chữ Hán form of dinh dưỡng (“nutrition”).


南非

chữ Hán form of Nam Phi (“South Africa”).


tuần

Sino-Vietnamese word from 旬 (“ten-day period”).

vi-etym-sino

nghỉ hè tám tuần

week (any period of seven consecutive days)

week (period of seven days in the Gregorian calendar beginning with Sunday or Monday)

tuần lễ

one of three ten-day periods in a month in the Vietnamese calendar; a week

thượng tuần

period of ten days in the Vietnamese calendar

tuần rượu

tuần hương


浪費

chữ Hán form of lãng phí (“to waste; to squander”).


荷蘭

Holland (a traditional region in the Netherlands formed by two modern provinces, North Holland and South Holland)

Holland, the Netherlands (a country in Western Europe)


島國

chữ Hán form of đảo quốc (“island state”).


停止

chữ Hán form of đình chỉ (“to suspend, to recess, to arrest, to cease”).


學費

chữ Hán form of học phí (“tuition; school expenses”).


建築

chữ Hán form of kiến trúc (“architecture”).


水痘

chữ Hán form of thủy đậu (“chickenpox”).


trò

head

路, 󱙞, 󱼒, 徒, 𠻀

vi-noun

路, 󱙞, 󱼒, 徒, 𠻀

From Middle Vietnamese tlò. As shown by the Middle Vietnamese form and as well as usage of 路 (MC luH) as phonetic in Nôm texts, the earlier form of this word had initial cluster and can not be derived from 徒 (MC du).

Làm trò gì vậy?


trò

head

路, 󱙞, 󱼒, 徒, 𠻀

vi-pronoun

路, 󱙞, 󱼒, 徒, 𠻀

Unfortunately, something about their guilty faces caught Snape's eye. He limped over. He hadn’t seen the fire, but he seemed to be looking for a reason to tell them off anyway. “What’s that you’ve got there, Potter?”

1997, J. K. Rowling, chapter 11, in Lý Lan, transl., Harry Potter and the Philosopher's Stone [Harry Potter và Hòn Đá Phù Thủy], Nhà Xuất Bản Trẻ [Tre Publishing House], published 2006:

Xui xẻo là những bộ mặt… tội lỗi của chúng làm thầy Snape để ý. Thầy cà nhắc lê chân tới. Thầy không nhìn thấy ngọn lửa, nhưng có vẻ như thầy đang cố tìm ra một chuyện gì đó để mà la rầy bọn nhỏ. “Trò cầm cái gì đó, Potter?”

(dated) you (used by a teacher when talking to a student in their class)


淫蕩

chữ Hán form of dâm đãng (“debauchery, lewdness”).


權力

chữ Hán form of quyền lực (“power; authority”).


權利

chữ Hán form of quyền lợi (“right; interest”).


公平

chữ Hán form of công bình (“just; fair”).


生育

chữ Hán form of sinh dục (“reproductive”).


天球

chữ Hán form of thiên cầu (“celestial sphere”).


艱難

chữ Hán form of gian nan (“miserably hard; difficult; tough”).


thuốc phiện

[tʰuək̚˧˦ fiən˧˨ʔ]

[tʰuək̚˦˧˥ fiəŋ˨˩ʔ]

[tʰuək̚˦˥ fiəŋ˨˩˨]

From thuốc (“drug”) + phiện (片) (short for á phiện (鴉片, “opium”)).


猩猩

chữ Hán form of tinh tinh (“chimpanzee”).


願望

chữ Hán form of nguyện vọng (“hope; aspiration”).


風景

chữ Hán form of phong cảnh (“scenery; landscape”).


職業

chữ Hán form of chức nghiệp (“career, profession”).


女王

chữ Hán form of nữ vương (“queen regnant”).


tảng

Sino-Vietnamese word from 磉 (“the stone base”).


光明

chữ Hán form of quang minh (“open; bright; radiant; righteous; magnanimous”).


duyên phận

[jwiəŋ˧˧ fəŋ˨˩ʔ]

[j⁽ʷ⁾iəŋ˧˧ fəŋ˨˩˨]

the predetermined principle that dictates a person's relationships and encounters, usually positive, such as the affinity among friends or lovers


duyên

duyên số

Có duyên thì sẽ có ngày gặp lại.

If we're tied by fate, we'll meet again soon.

the predestined tie that is believed to have people meet each other

nói năng có duyên


hư

(Southern Vietnam) corrupt, decayed, rotten, spoiled, damaged

(of teenagers, children) bad; misbehaving; mischievous; disobedient


phận

Sino-Vietnamese word from 分 (“social status; destiny”), 份, from Middle Chinese 分 (bjunH), 份 (bjunH). Doublet of phần and phân. Cognate with Mandarin 分 (fèn) and Cantonese 分 (fan6).

phận đàn bà

phận làm con

(literary) a role (the expected behavior of an individual in a society)


三位一體

Tam Vị Nhất Thể
Tam Vị Nhất Thể#Vietnamese

chữ Hán form of Tam Vị Nhất Thể (“Trinity; Trimurti”).


độc

Sino-Vietnamese word from 毒. See also thuốc.

[ʔɗəwk͡p̚˧˨ʔ]

[ʔɗəwk͡p̚˨˩ʔ]

[ʔɗəwk͡p̚˨˩˨]

chất độc

nọc độc

rắn độc


độc

[ʔɗəwk͡p̚˧˨ʔ]

[ʔɗəwk͡p̚˨˩ʔ]

[ʔɗəwk͡p̚˨˩˨]

hàng độc


độc

Sino-Vietnamese word from 讀. Doublet of đọc.

[ʔɗəwk͡p̚˧˨ʔ]

[ʔɗəwk͡p̚˨˩ʔ]

[ʔɗəwk͡p̚˨˩˨]

độc giả


diệu

(rarely used alone) effective, marvellous, wonderful


diệu

Sino-Vietnamese reading of various Chinese characters.


hầm

Related to ngầm. Compare ngụp vs. hụp, ngút vs. hút, ngửi vs. hửi, ngụm vs. hụm.

tầng hầm

an underground level (of a house or building)


nhẫn

cái (classifier)
chiếc (classifier)
釰 (CJK)
𨧟 (CJK)

Chỉ có những người dũng cảm nhất trong dòng họ mới được đeo nhẫn này thôi!

2011, 0:1:11 from the start, in Dưới bóng cây [In the Shade of Trees]:

Only the most courageous people in my family can wear this ring!

ring (round piece of (precious) metal worn around the finger)


nhẫn

Tuyết Nhi vừa khóc vừa đưa cho Linh Lan xem kỉ vật cuối cùng của cha mà nàng vẫn hàng mang theo: Một con dao nhỏ sắc lạnh trên cán có khắc chữ Nhẫn.

2019, Trần Thị Tú Ngọc, “Sói đỏ núi Ba Đầu”, in Truyện ngắn hay 2019, NXB Hội Nhà văn:

Tuyết Nhi, crying, handed Linh Lan the last reminder of her father which she always had with her: a small, sharp, cold knife with the Chinese character "endurance" etched on the handle.

Sino-Vietnamese reading of 忍 (rěn, “to endure”)


đoạn

cầm đoạn/khúc giữa

đoạn văn

đoạn mở bài

đoạn kết bài


đoạn

Nói đoạn, hắn quỳ gục xuống đất.

He stopped talking, then collapsed with kneels on the ground.


kê

cây (classifier)
hạt (classifier)
嵇 (CJK)
稽 (CJK)


kê

Cognate with Muong Bi kêl.
Unrelated to Old Chinese 支 (OC *ke) (B-S).

kê chân lên ghế

to rest (a part of one's body) on something

(furniture) to place; to arrange; to put


hủy

Traditional tone placement spelling of huỷ.


dục

[zʊwk͡p̚˧˨ʔ]

[jʊwk͡p̚˨˩ʔ]

[jʊwk͡p̚˨˩˨]

(Southern Vietnam) Alternative form of vụt (“to toss; to throw away”)


dục

[zʊwk͡p̚˧˨ʔ]

[jʊwk͡p̚˨˩ʔ]

[jʊwk͡p̚˨˩˨]


dục

[zʊwk͡p̚˧˨ʔ]

[jʊwk͡p̚˨˩ʔ]

[jʊwk͡p̚˨˩˨]


trừ

LL-Q9199 (vie)-Jessica Nguyen (Pamputt)-trừ.wav

Sino-Vietnamese word from 除 (“to eliminate; to remove; to divide”). In Vietnamese, this word means "to subtract", while chia means "to divide".

Chọn đứa nào cũng được, trừ thằng Tú (ra).
Pick any of them you like, except for Tú.

thuốc trừ sâu


tình

tình người

tình mẹ

có tình có nghĩa

bội tình

to betray someone despite their great affection for you

phụ tình

to disappoint someone despite their great affection for you

the ability to feel affection or compassion

tình yêu


mép

head

𠰏, 𠲵, 𠵐, 𠵽, 𦝌

vi-noun

𠰏, 𠲵, 𠵐, 𠵽, 𦝌

liếm mép

mép nước


diệt

thuốc diệt chuột

rat poison (literally, “drug killing rats”)


tuyển

[t⁽ʷ⁾iəŋ˨˩˦]

Sino-Vietnamese word from 選 (“to choose; to select”).

vi-etym-sino

Chúng tôi đang cần tuyển hai nhân viên tạp vụ.


đạo

Sino-Vietnamese word from 道 (“road; way”).

đạo làm con

đạo làm người

Công cha như núi Thái Sơn,
Nghĩa mẹ như nước trong nguồn chảy ra.
Một lòng thờ mẹ kính cha
Cho tròn chữ hiếu mới là đạo con.
Fathers' deeds are as mountainous as Mount Tai,
Mothers' love is as everlasting as streaming water.
As a child, one is duty bound to worship their mother, to respect their father.

đạo Thiên Chúa

theo đạo

to be religious, especially to be a Christian

Giang Nguyên Đạo

(historical and in foreign placenames) province


đạo

Sino-Vietnamese word from 盜 (“to steal”).

đạo nhạc

đạo văn

to rip off someone else's written piece or writing style

đạo tranh


hạnh

Sino-Vietnamese word from 行 (“conduct”). Doublet of hàng.

(Confucianism) virtue, one of the tứ đức (“four virtues”) that women are supposed to have


hạnh

Perhaps a Sino-Vietnamese word from 幸 (“lucky”), arising from taboo of mentioning tắc (“kumquat; blocked; stuck”).


sắc

LL-Q9199 (vie)-Jessica Nguyen (Pamputt)-sắc.wav

thanh sắc

the phonemic tone as in the word sắc; either of the phonetic tones as in the words sắc (a checked tone) and sắn

sắc sảo

(Northern Vietnam) sharp (able to cut easily)


sắc

Sino-Vietnamese word from 色 (“color; beauty”).

sắc mặt

thất sắc

a variant of a color; a shade, a tone, a tint, etc.

bảy sắc cầu vồng

tửu sắc

liquor and beautiful women, what men enjoy the most

tài sắc vẹn toàn

(of a woman) both talented and beautiful

(archaic) Short for sắc đẹp or clipping of nhan sắc (“womanly beauty”).


sắc

(historical) an imperial order; an imperial edict


bức

Trời bức lắm, có lẽ sắp mưa.

The sky is unsettled; it must be about to rain.

Không có lấy một chút gió nhẹ cho đỡ bức.

1957, Đoàn Giỏi, chapter 4, in Đất rừng phương Nam, Kim Đồng:

There was not the slightest bit of wind to dispel the heat.


bức

Sino-Vietnamese word from 幅 (“classifier”).

indicates walls, barriers, handwritten letters, drawings, paintings, photographs, sculptures or statues


tục

[tʊwk͡p̚˧˨ʔ]

[tʊwk͡p̚˨˩ʔ]

[tʊwk͡p̚˨˩˨]

Sino-Vietnamese word from 俗 (“custom; vulgar”).

tục nhuộm răng

(slightly literary, chiefly in compounds) a culturally customary practice

tục truyền rằng

(narratology, only in fixed expressions) legend

nói tục / văng tục / chửi tục


tục

[tʊwk͡p̚˧˨ʔ]

[tʊwk͡p̚˨˩ʔ]

[tʊwk͡p̚˨˩˨]

Cái thằng tục vãi! Thôi dẹp đi mày!

You lewd son of a gun! Get your mind out of the gutter!


vịnh

Vịnh cái quạt

Vịnh đời người

Vịnh Hằng Nga
On Heng'e

(poetry) a type of poem that describes or comments on a particular subject


tượng

Cô ta đứng yên như pho tượng.


tượng

ông tượng

(xiangqi) elephant, a piece labeled with the characters 象 (xiàng, black) and 相 (tướng, red)


khổ

Sino-Vietnamese word from 苦. Doublet of khó.

Những người cùng/khốn khổ


khổ

Biết rồi, khổ lắm, nói mãi!

I get it! Good grief! Enough with the nagging!

good grief (an expression of exasperation, annoyance, irritation)


khổ

khổ A4


sâm

Sino-Vietnamese word from 蔘 (“ginseng”).


nhân sâm

[ɲən˧˧ səm˧˧]

[ɲəŋ˧˧ ʂəm˧˧]

[ɲəŋ˧˧ səm˧˧]

[ɲəŋ˧˧ ʂəm˧˧]

[ɲəŋ˧˧ səm˧˧]


trở

head

把, 呂, 𫶷, 𧿨, 𠭤, 𪠭, 𪩁

vi-verb

把, 呂, 𫶷, 𧿨, 𠭤, 𪠭, 𪩁

把 (CJK)
呂 (CJK)
𫶷 (CJK)
𧿨 (CJK)
𠭤 (CJK)
𪠭 (CJK)
𪩁 (CJK)

From Proto-Vietic *p-ləh, from Proto-Mon-Khmer. Cognate with Bulo Stieng pləːh. This is the Central-Southern form, now widely used in written Vietnamese. Doublet of giở in modern written Vietnamese.
The Northern Middle Vietnamese blở is attested in de Rhodes (1651).

trở người


thảm

trải thảm

thảm cỏ

thảm hoa


giới

giới Động vật

giới báo chí

a scene (large informal group of people with a uniting interest)

bình đẳng giới

Clipping of giới tính (“gender or sex”).


mọc

From Proto-Mon-Khmer *mɔk ~ *mɔɔk (“to emerge”); cognate with Khmer មក (mɔɔk, “to come, come near, approach”) and Old Mon mok (“to appear”).

cog

Tre già, măng mọc.

(of zoological hair, nails, teeth, feathers, claws, lumps, pimples or botanical roots) to start to grow, extend or expand

nails; teeth; feathers; claws; lumps; pimples or botanical roots; nails; teeth; feathers; claws; lumps; pimples or botanical roots

Bé mới mọc răng.

mọc mụn đầy mặt

to have pimples/acne all over one's face

(of animals) to start growing hair, nails, teeth, feathers, claws, lumps, pimples

Mặt trời mọc đằng đông, lặn đằng tây.

The sun rises in the east and sets in the west.


mọc

cục (classifier)
viên (classifier)
𦙣 (CJK)

According to folk etymology: derived from the name of the Kẻ Mọc area (tên Nôm of the Nhân Mục (仁睦) villages) in current-day Hanoi, where the dish bún mọc is said to originate.

(cooking) meatballs served in some noodle dishes


duyên dáng

[jwiəŋ˧˧ jaːŋ˦˧˥]

[j⁽ʷ⁾iəŋ˧˧ jaːŋ˦˥]


ích kỉ

[ʔïk̟̚˧˦ ki˧˩]

[ʔɨt̚˦˧˥ kɪj˧˨]

[ʔɨt̚˦˥ kɪj˨˩˦]

Sino-Vietnamese word from 益 (“benefit”) and 己 (“self”).


xứ

xứ người

tứ xứ

(literally, “four lands; lands to all four cardinal directions”)


mách

Về em mách mẹ cho anh xem.

I'm telling Mom when we get home. Just you wait.

(Northern Vietnam) to tattle; to rat on; to grass on; to tell on

(informal) to share a secret, tip or insider's knowledge


cạch

cạch mặt

to never see or do business with ever again

cạch đến già

to avoid (someone or something because they have or it has given you a bad experience)


cạch

(onomatopoeia) the sound of something metal hitting something wooden


ải

ải Nam Quan


giao cấu

[jaːw˧˧ kəw˨˩˦]

LL-Q9199 (vie)-Penn Zero MSSJ-giao cấu.wav

Sino-Vietnamese word from 交媾 (“to copulate; intercourse”).

(chiefly biology) to copulate; to have sex


khổ dịch

[xo˧˩ zïk̟̚˧˨ʔ]

[kʰow˧˨ jɨt̚˨˩ʔ]

[xow˧˨ jɨt̚˨˩ʔ]

[kʰow˨˩˦ jɨt̚˨˩˨]

[xow˨˩˦ jɨt̚˨˩˨]


thêu

Non-Sino-Vietnamese reading of Chinese 鍬 (SV: thiêu).

der

SV: <i class="Latn mention" lang="vi">thiêu</i>


thêu

Non-Sino-Vietnamese reading of Chinese 繡 (SV: tú).

der

SV: <i class="Latn mention" lang="vi">tú</i>


tích

Sino-Vietnamese word from 跡 (“trace; what's been done; exploits”). The Vietnamese reinterpretation of this term may relate to điển tích.

a tale of old happenings, often adapted for theater


bóp

(Southern Vietnam) wallet (containing money, documents, etc.)


kỉ

kỉ Phấn Trắng


nghi

Sino-Vietnamese word from 疑. Doublet of ngờ.


dạng

Sino-Vietnamese word from 樣. Doublet of dáng.

one of the various forms that something appears or is produced in; a form, a variant, a type, etc.

Nó thuộc dạng/loại chỉ giỏi nói chứ không giỏi làm.

He's the kind that loves to talk the talk but not so much walk the walk.


trào

From Middle Vietnamese blào.
Even if this word was not derived from Chinese 潮 (cháo) (SV: triều) (since it is not possible to expain the labial-lateral ‹bl-› cluster attested in Middle Vietnamese with 潮), trào almost certainly received significant semantic influence from the Sinitic word.

Thêm muối và nấu nhừ trong 1 giờ (đậy hở nắp và đừng cho cháo trào).

2013, Ngọc Tài Trần, Thường Huệ Nguyên, Cốt tủy thực dưỡng, Công ty Văn hóa Hương Trang, page 145:

Add salt and let stew thoroughly for one hour (lid partially on and avoid the congee boiling over).


trào

Non-Sino-Vietnamese reading of Chinese 潮 (“tide”, SV: triều).
Might be considered Sino-Vietnamese proper and not just a non-Sino-Vietnamese reading.

der

SV: <i class="Latn mention" lang="vi">triều</i>


tắc

tắc muối ớt

trà tắc


tắc

tắc ruột

thuyên tắc phổi

tắc đường


ngù

(dialectal) a piece of wood or ivory bolted onto a clog to keep the big toe and second toe apart


phách

Mỗi người một phách.


phách

a clapper or woodblock made out of bamboo or hardwood, used in the traditional music of Vietnam, including ca trù


phách

Đêm qua chẳng biết có hay không,
Chẳng phải hoảng hốt, không mơ mòng.
Thật hồn! Thật phách! Thật thân thế!
Thật được lên tiên - sướng lạ lùng.

1921, Tản Đà, Hầu Trời [Serving the Heavenly Lord]:

Not sure last night was real,
I don't think I was frightened or dreaming.
But rather, really spirited! Really zealous! Really lively!
Really got into heaven - so joyful.

(occult, folklore) a soul; a spirit (po as opposed to hun)


dáng

Non-Sino-Vietnamese reading of Chinese 樣 (“form, shape, figure”, SV: dạng).

der

SV: <i class="Latn mention" lang="vi">dạng</i>


thồn

to fill up, to cram into something (typically mouth)


giáo

cây (classifier)
ngọn (classifier)
𨬊 (CJK)


giáo

Sino-Vietnamese word from 教 (“to teach; teachings; religion”).
The suffix sense seems to be a rather recent learned borrowing from Chinese (and other Sino-Xenic languages), with words formed with this suffix being more formal than their counterparts with đạo.

nhà giáo


ngớp

𢚼 (CJK)
𥆹 (CJK)
ngơm ngớp (reduplication)


bĩ

(only in compounds) unlucky, unfortunate


hạp

hạp/hợp nhau

Rare form of hợp (“to suit; to be suitable for; to get along with”).


tô

(Central Vietnam, Southern Vietnam) bowl


tráp

cái (classifier)
劄 (CJK)
匼 (CJK)
㯚 (CJK)

(historical) a small wooden casket used to store paper, precious objects, and betel and areca [which are used as betrothal gifts]


tiễn

tiễn ra sân bay

tiễn ra cửa

tiễn tới nơi an nghỉ cuối cùng