thanh trừng

[tʰajŋ̟˧˧ t͡ɕɨŋ˨˩]

[tʰɛɲ˧˧ ʈɨŋ˦˩]

[tʰan˧˧ ʈɨŋ˨˩]


tế tự

[te˧˦ tɨ˧˨ʔ]

[tej˨˩˦ tɨ˨˩ʔ]

[tej˦˥ tɨ˨˩˨]

(religion) to offer sacrifices; to worship


lướt sóng

[lɨət̚˧˦ sawŋ͡m˧˦]

[lɨək̚˦˧˥ ʂawŋ͡m˦˧˥]

[lɨək̚˦˧˥ sɔŋ˦˧˥]

[lɨək̚˦˥ ʂawŋ͡m˦˥]

[lɨək̚˦˥ sawŋ͡m˦˥]


áo tứ thân

head

áo tứ thân • (襖四身)

vi-noun

(classifier cái, chiếc) áo tứ thân • (襖四身)

cái (classifier)
chiếc (classifier)
襖四身 (CJK)

[ʔaːw˧˦ tɨ˧˦ tʰən˧˧]

[ʔaːw˨˩˦ tɨ˨˩˦ tʰəŋ˧˧]

[ʔaːw˦˥ tɨ˦˥ tʰəŋ˧˧]

áo (“dress”) + tứ (“four”, 四) + thân (“body”, 身), Literally, “four-body dress”.

com

(clothing) ao tu than; a traditional Vietnamese dress commonly worn in the Northern part of Vietnam, comprised of four distinct garments: a flowing outer tunic, a long skirt, an undergarment bodice, and a silk sash


nước lèo

[nɨək̚˧˦ lɛw˨˩]

[nɨək̚˦˧˥ lɛw˦˩]

[nɨək̚˦˥ lɛw˨˩]

(historically Northern Vietnam, Southern Vietnam, cooking) Synonym of nước dùng


ươm

head

ươm • (淹, 奄, 庵, 㷈)

vi-verb

ươm • (淹, 奄, 庵, 㷈)

vườn ươm

(agriculture) to sow seeds and cultivate them into young plants which may be planted elsewhere, as in a plant nursery


ương

𦷫菊秧蘭香𣷷襖

15th century, Nguyễn Trãi, “述興 Thuật hứng 15”, in Quốc âm thi tập (國音詩集):

As I picked chrysanthemums and tended to the orchids, their fragrance clings to my clothes.


đồng bóng

[ʔɗəwŋ͡m˨˩ ʔɓawŋ͡m˧˦]

[ʔɗəwŋ͡m˦˩ ʔɓawŋ͡m˦˧˥]

[ʔɗəwŋ͡m˦˩ ʔɓɔŋ˦˧˥]

[ʔɗəwŋ͡m˨˩ ʔɓawŋ͡m˦˥]

đồng (“medium”) + bóng (“shamaness, female occultist”); the second element is obsolete and seems to be fossilized in this compound, obsolete compound bóng cốt, and phrasal verb hầu bóng.

com

(religion) a spirit medium in Vietnamese folk religion


phù hộ

Sino-Vietnamese word from 扶 (“to help”) and 護 (“to protect”).

vi-etym-sino

phù hộ, độ trì

Cầu bà/Phật/Chúa phù hộ cho con.

I pray that my grandmother/Buddha/the Lord is watching over me.

(religion, occult, of a god or deceased relative) to watch over


Mục-kiền-liên

[mʊwk͡p̚˧˨ʔ kiən˨˩ liən˧˧]

[mʊwk͡p̚˨˩ʔ kiəŋ˦˩ liəŋ˧˧]

[mʊwk͡p̚˨˩˨ kiəŋ˨˩ liəŋ˧˧]

Sino-Vietnamese word from 目犍連, itself a transliteration of Sanskrit मौद्गल्यायन (maudgalyāyana).

translit

(Buddhism) Maudgalyayana, one of the Ten Principal Disciples of Gautama Buddha.


mộ đạo

[mo˧˨ʔ ʔɗaːw˧˨ʔ]

[mow˨˩ʔ ʔɗaːw˨˩ʔ]

[mow˨˩˨ ʔɗaːw˨˩˨]

Sino-Vietnamese word from 慕道, composed of 慕 and 道.

vi-etym-sino

Gần nhà có bà cụ mộ đạo lắm, cứ tới kì là đi đền chùa cúng bái.

I know an old lady in my neighborhood who is very religious and would regularly go pay tributes at the temples.


tam giáo

Sino-Vietnamese word from 三教, composed of 三 (“three”) and 教 (“teachings; religions”).

(religion, Confucianism, Taoism, Buddhism, Caodaism) the three principal philosophies originated from China:


giảng đạo

[zaːŋ˧˩ ʔɗaːw˧˨ʔ]

[jaːŋ˧˨ ʔɗaːw˨˩ʔ]

[jaːŋ˨˩˦ ʔɗaːw˨˩˨]

Sino-Vietnamese word from 講道, composed of 講 and 道.

(religion) to preach about religion; to sermonize


tụng kinh

[tʊwŋ͡m˧˨ʔ kïŋ˧˧]

[tʊwŋ͡m˨˩ʔ kɨn˧˧]

[tʊwŋ͡m˨˩˨ kɨn˧˧]

Sino-Vietnamese word from 誦經, composed of 誦 and 經.

(Buddhism) to read scriptures; to chant sutras


ngoại đạo

[ŋwaːj˧˨ʔ ʔɗaːw˧˨ʔ]

[ŋwaːj˨˩ʔ ʔɗaːw˨˩ʔ]

[ŋwaːj˨˩˨ ʔɗaːw˨˩˨]

Sino-Vietnamese word from 外道, composed of 外 and 道.

(religion) unorthodox teachings; heresy; heterodoxy

(religion) one who believes in a different religion; a heretic; a heathen; a pagan


nhảy xa

[ɲaj˧˩ saː˧˧]

[ɲaj˧˨ saː˧˧]

[ɲa(ː)j˨˩˦ saː˧˧]

(athletics, sports) the long jump; an athletics field event where competitors attempt to jump as far as possible, after taking a run-up


ném tạ

[nɛm˧˦ taː˧˨ʔ]

[nɛm˦˧˥ taː˨˩ʔ]

[nɛm˦˥ taː˨˩˨]

(athletics, sports) the shot put; an athletics event where a competitor must hurl a heavy metal orb ("shot") as far as possible; due to the weight of the ball, this is done with a pushing ("putting") motion rather than a throwing motion


đẩy tạ

[ʔɗəj˧˩ taː˧˨ʔ]

[ʔɗəj˧˨ taː˨˩ʔ]

[ʔɗəj˨˩˦ taː˨˩˨]


tán thán

[taːŋ˦˧˥ tʰaːŋ˦˧˥]

[taːŋ˦˥ tʰaːŋ˦˥]

Sino-Vietnamese word from 讚歎, composed of 讚 and 歎.


tịch cốc

[tïk̟̚˧˨ʔ kəwk͡p̚˧˦]

[tɨt̚˨˩ʔ kəwk͡p̚˦˧˥]

[tɨt̚˨˩˨ kəwk͡p̚˦˥]

Sino-Vietnamese word from 辟穀, composed of 辟 and 穀.

tịch cốc tòng tiên

abstaining from food to become an immortal

(religion or archaic) to abstain from food in order to focus more on one's ascetic training


đắc đạo

[ʔɗak̚˧˦ ʔɗaːw˧˨ʔ]

[ʔɗak̚˦˧˥ ʔɗaːw˨˩ʔ]

[ʔɗak̚˦˥ ʔɗaːw˨˩˨]

Sino-Vietnamese word from 得道, composed of 得 and 道.

Các bậc tu hành đắc đạo.

The monks have undergone ascetic training and have attained the Way.

(religion, especially Buddhism and Taoism) to reach the peak of the Way in one's religion


thanh đạm

[tʰajŋ̟˧˧ ʔɗaːm˧˨ʔ]

[tʰɛɲ˧˧ ʔɗaːm˨˩ʔ]

[tʰan˧˧ ʔɗaːm˨˩˨]

Sino-Vietnamese word from 清淡, composed of 清 and 淡.


cừ

(fishing) a row of stakes used as a fishing weir


quan họ

[kwaːn˧˧ hɔ˧˨ʔ]

[kwaːŋ˧˧ hɔ˨˩ʔ]

[waːŋ˧˧ hɔ˨˩˨]

(music) quan ho, a style of antiphonal Vietnamese folk music with alternating groups of female and male singers issuing musical challenges and responses, originally from Bắc Ninh Province


múa võ

[muə˧˦ vɔ˦ˀ˥]

[muə˨˩˦ vɔ˧˨]

[muə˦˥ vɔ˨˩˦]

[muə˦˥ jɔ˨˩˦]


tôn giáo học

[toŋ˧˧ jaːw˨˩˦ hawk͡p̚˨˩ʔ]

Non-Sino-Vietnamese reading of Chinese 宗教學 (SV: tông giáo học).

der

SV: <i class="Latn mention" lang="vi">tông giáo học</i>


bản vị

[ʔɓaːn˧˩ vi˧˨ʔ]

[ʔɓaːŋ˧˨ vɪj˨˩ʔ]

[ʔɓaːŋ˨˩˦ vɪj˨˩˨]

[ʔɓaːŋ˨˩˦ jɪj˨˩˨]

Sino-Vietnamese word from 本位, composed of 本 and 位.


Hán phục

[haːn˧˦ fʊwk͡p̚˧˨ʔ]

[haːŋ˦˧˥ fʊwk͡p̚˨˩ʔ]

[haːŋ˦˥ fʊwk͡p̚˨˩˨]

Sino-Vietnamese word from 漢服, composed of 漢 and 服.

(clothing) Hanfu (traditional Han Chinese clothing)


cánh gà

[kajŋ̟˧˦ ɣaː˨˩]

[kɛɲ˦˧˥ ɣaː˦˩]

[kan˦˥ ɣaː˨˩]

sau cánh gà

the backstage (literally, “behind the wings”)


Thiên Ma

[tʰiən˧˧ maː˧˧]

[tʰiəŋ˧˧ maː˧˧]

[tʰiəŋ˧˧ maː˧˧]


Giê-hô-va

French Jéhovah, with the unmuted, therefore a partial orthographic borrowing from French.

Đức Giê-hô-va

Nhân chứng Giê-hô-va

Exodus 20:2; 1925 Vietnamese translation by Phan Khôi et al.; 2021 English translation based on the New Revised Standard Version Updated Edition
Ta là Giê-hô-va Đức Chúa Trời ngươi, đã rút ngươi ra khỏi xứ Ê-díp-tô, là nhà nô-lệ.
I am Jehovah your God, who brought you out of the land of Egypt, out of the house of slavery.

(biblical, Protestantism, Jehovah's Witnesses) Jehovah


Chúa Trời

[t͡ɕuə˧˦ t͡ɕəːj˨˩]

[t͡ɕuə˨˩˦ ʈəːj˦˩]

[cuə˦˥ ʈəːj˨˩]

From Chúa (“the Lord”) + trời (“heaven”), calque of Chinese 天主 (Thiên Chủ).

Đức Chúa Trời Cha/Mẹ

Exodus 20:2; 2011 Vietnamese translation from BD2011 version; 2021 English translation from the New Revised Standard Version Updated Edition
Ta là Chúa, Ðức Chúa Trời của ngươi, Ðấng đã đem ngươi ra khỏi xứ Ai-cập, tức khỏi nhà nô lệ:
I am the Lord your God, who brought you out of the land of Egypt, out of the house of slavery.

Ave Maria, gratia plena, Dominus tecum,[…]

2009 [1568], “Kinh Kính Mừng [Hail Mary]”, in Stephen, compiler, www.conggiao.org, translation of Ave Maria (in Latin):

Hail, Mary, full of grace! [T]he Lord is with thee, […]

(biblical, Christianity) Synonym of Thiên Chúa (“God, the Lord”)


Lê-vi

Sách Lê-vi / Lê-vi Ký
Leviticus


Giô-suê

[jow˧˧ ʂ⁽ʷ⁾ej˧˧]

Partial orthographic borrowing from Italian Giosuè, French Josué or Portuguese Josué.


Ru-tơ

[zu˧˧ təː˧˧]

[ʐʊw˧˧ təː˧˧]

[ɹʊw˧˧ təː˧˧]

(biblical, Protestantism) Alternative form of Rút (“Ruth”)


Sa-mu-en

[saː˧˧ mu˧˧ ʔɛn˧˧]

[ʂaː˧˧ mʊw˧˧ ʔɛŋ˧˧]

[saː˧˧ mʊw˧˧ ʔɛŋ˧˧]

[ʂaː˧˧ mʊw˧˧ ʔɛŋ˧˧]

[saː˧˧ mʊw˧˧ ʔɛŋ˧˧]


Sa-mu-ên

[saː˧˧ mu˧˧ ʔen˧˧]

[ʂaː˧˧ mʊw˧˧ ʔen˧˧]

[saː˧˧ mʊw˧˧ ʔen˧˧]

[ʂaː˧˧ mʊw˧˧ ʔəːn˧˧]

[saː˧˧ mʊw˧˧ ʔəːn˧˧]

(biblical, Protestantism) Alternative form of Sa-mu-en (“Samuel”)


Ét-ra

[ʔɛt̚˧˦ zaː˧˧]

[ʔɛt̚˦˧˥ ʐaː˧˧]

[ʔɛk̚˦˥ ɹaː˧˧]


E-xơ-ra

[ʔɛ˧˧ səː˧˧ zaː˧˧]

[ʔɛ˧˧ səː˧˧ ʐaː˧˧]

[ʔɛ˧˧ səː˧˧ ɹaː˧˧]

(biblical, Protestantism) Alternative form of Ét-ra (“Ezra; Esdras”)


Nơ-khe-mi-a

[nəː˧˧ xɛ˧˧ mi˧˧ ʔaː˧˧]

[nəː˧˧ kʰɛ˧˧ mɪj˧˧ ʔaː˧˧]

[nəː˧˧ xɛ˧˧ mɪj˧˧ ʔaː˧˧]

[nəː˧˧ kʰɛ˧˧ mɪj˧˧ ʔaː˧˧]

[nəː˧˧ xɛ˧˧ mɪj˧˧ ʔaː˧˧]


Nê-hê-mi

Borrowed from French Néhémie. As with other French words with a mute h, the h is "unmuted", making this also a partial orthographic borrowing from French.

(biblical, Protestantism) Alternative form of Nơ-khe-mi-a (“Nehemiah”)


Tô-bi-a

[to˧˧ ʔɓi˧˧ ʔaː˧˧]

[tow˧˧ ʔɓɪj˧˧ ʔaː˧˧]

[tow˧˧ ʔɓɪj˧˧ ʔaː˧˧]


Ét-te

[ʔɛt̚˧˦ tɛ˧˧]

[ʔɛt̚˦˧˥ tɛ˧˧]

[ʔɛk̚˦˥ tɛ˧˧]


Ê-xơ-tê

[ʔe˧˧ səː˧˧ te˧˧]

[ʔej˧˧ səː˧˧ tej˧˧]

[ʔej˧˧ səː˧˧ tej˧˧]

(biblical, Protestantism) Alternative form of Ét-te (“Esther”)


Giu-đi-tha

[zu˧˧ ʔɗi˧˧ tʰaː˧˧]

[jʊw˧˧ ʔɗɪj˧˧ tʰaː˧˧]

[jʊw˧˧ ʔɗɪj˧˧ tʰaː˧˧]


Ma-ca-bê

[maː˧˧ kaː˧˧ ʔɓe˧˧]

[maː˧˧ kaː˧˧ ʔɓej˧˧]

[maː˧˧ kaː˧˧ ʔɓej˧˧]


I-sai-a

[ʔi˧˧ saːj˧˧ ʔaː˧˧]

[ʔɪj˧˧ ʂaːj˧˧ ʔaː˧˧]

[ʔɪj˧˧ saːj˧˧ ʔaː˧˧]

[ʔɪj˧˧ ʂaːj˧˧ ʔaː˧˧]

[ʔɪj˧˧ saːj˧˧ ʔaː˧˧]


Ê-sai

[ʔe˧˧ saːj˧˧]

[ʔej˧˧ ʂaːj˧˧]

[ʔej˧˧ ʂaːj˧˧]

(biblical, Protestantism) Alternative form of I-sai-a (“Isaiah”)


Giê-rê-mi-a

[ze˧˧ ze˧˧ mi˧˧ ʔaː˧˧]

[jej˧˧ ʐej˧˧ mɪj˧˧ ʔaː˧˧]

[jej˧˧ ɹej˧˧ mɪj˧˧ ʔaː˧˧]

(biblical, Catholicism) Jeremiah; Jeremy


Giê-rê-mi

(biblical, Protestantism) Alternative form of Giê-rê-mi-a (“Jeremiah; Jeremy”)


Ê-dê-ki-en

[ʔe˧˧ ze˧˧ ki˧˧ ʔɛn˧˧]

[ʔej˧˧ jej˧˧ kɪj˧˧ ʔɛŋ˧˧]

[ʔej˧˧ jej˧˧ kɪj˧˧ ʔɛŋ˧˧]


Ê-xê-chi-ên

[ʔe˧˧ se˧˧ t͡ɕi˧˧ ʔen˧˧]

[ʔej˧˧ sej˧˧ t͡ɕɪj˧˧ ʔen˧˧]

[ʔej˧˧ sej˧˧ cɪj˧˧ ʔəːn˧˧]

Partial orthographic borrowing from French Ézéchiel. The is hard in French.

(biblical, Protestantism) Alternative form of Ê-dê-ki-en (“Ezekiel”)


Đa-ni-en

[ʔɗaː˧˧ ni˧˧ ʔɛn˧˧]

[ʔɗaː˧˧ nɪj˧˧ ʔɛŋ˧˧]

[ʔɗaː˧˧ nɪj˧˧ ʔɛŋ˧˧]


Đa-ni-ên

[ʔɗaː˧˧ ni˧˧ ʔen˧˧]

[ʔɗaː˧˧ nɪj˧˧ ʔen˧˧]

[ʔɗaː˧˧ nɪj˧˧ ʔəːn˧˧]

(biblical, Protestantism) Alternative form of Đa-ni-en (“Daniel”)


Ô-sê

[ʔow˧˧ ʂej˧˧]

[ʔow˧˧ ʂej˧˧]

(biblical, Protestantism) Alternative form of Hô-sê (“Hosea”)


Giô-en

[zo˧˧ ʔɛn˧˧]

[jow˧˧ ʔɛŋ˧˧]

[jow˧˧ ʔɛŋ˧˧]


Giô-ên

[jow˧˧ ʔəːn˧˧]

(biblical, Protestantism) Alternative form of Giô-en (“Joel”)


A-mốt

[ʔaː˧˧ mot̚˧˦]

[ʔaː˧˧ mok̚˦˧˥]

[ʔaː˧˧ mok̚˦˥]


Ô-va-đi-a

[ʔo˧˧ vaː˧˧ ʔɗi˧˧ ʔaː˧˧]

[ʔow˧˧ vaː˧˧ ʔɗɪj˧˧ ʔaː˧˧]

[ʔow˧˧ vaː˧˧ ʔɗɪj˧˧ ʔaː˧˧]

[ʔow˧˧ jaː˧˧ ʔɗɪj˧˧ ʔaː˧˧]


Áp-đia

[ʔaːp̚˧˦ ʔɗiə˧˧]

[ʔaːp̚˦˧˥ ʔɗiə˧˧]

[ʔaːp̚˦˥ ʔɗiə˧˧]

(biblical, Protestantism) Alternative form of Ô-va-đi-a (“Obadiah; Abdias”)


Mi-kha

[mɪj˧˧ kʰaː˧˧]

[mɪj˧˧ xaː˧˧]

[mɪj˧˧ kʰaː˧˧]

[mɪj˧˧ xaː˧˧]


Mi-chê

[mi˧˧ t͡ɕe˧˧]

[mɪj˧˧ t͡ɕej˧˧]

Borrowed from French Michée. The represents a postalveolar fricative [ʃ] in modern French, meaning this is partially an orthographic borrowing from French, used probably because <s> is already reserved for the French alveolar fricative [s].

(biblical, Protestantism) Alternative form of Mi-kha (“Micah”)


Na-khum

[naː˧˧ kʰʊm˧˧]

[naː˧˧ xʊm˧˧]


Na-hum

[naː˧˧ hʊm˧˧]

Borrowed from French Nahum. As with other French words with a mute h, the h is "unmuted", making this also a partial orthographic borrowing from French.

(biblical, Protestantism) Alternative form of Na-khum (“Nahum”)


Kha-ba-cúc

[xaː˧˧ ʔɓaː˧˧ kʊwk͡p̚˧˦]

[kʰaː˧˧ ʔɓaː˧˧ kʊwk͡p̚˦˧˥]

[xaː˧˧ ʔɓaː˧˧ kʊwk͡p̚˦˧˥]

[kʰaː˧˧ ʔɓaː˧˧ kʊwk͡p̚˦˥]

[xaː˧˧ ʔɓaː˧˧ kʊwk͡p̚˦˥]

Borrowed from Biblical Hebrew חֲבַקּוּק (khavakúk).


Ha-ba-cúc

[haː˧˧ ʔɓaː˧˧ kʊwk͡p̚˧˦]

[haː˧˧ ʔɓaː˧˧ kʊwk͡p̚˦˧˥]

[haː˧˧ ʔɓaː˧˧ kʊwk͡p̚˦˥]

French Habacuc. As with other French words with a mute h, the h is "unmuted", making this also a partial orthographic borrowing from French.

(biblical, Protestantism) Alternative form of Kha-ba-cúc (“Habakkuk”)


Xô-phô-ni-a

[so˧˧ fo˧˧ ni˧˧ ʔaː˧˧]

[sow˧˧ fow˧˧ nɪj˧˧ ʔaː˧˧]

[sow˧˧ fow˧˧ nɪj˧˧ ʔaː˧˧]

Borrowed from Hebrew צְפַנְיָה (ts'fanyá).


Sô-phô-ni

(biblical, Protestantism) Alternative form of Xô-phô-ni-a (“Zephaniah”)


Khác-gai

[xaːk̚˧˦ ɣaːj˧˧]

[kʰaːk̚˦˧˥ ɣaːj˧˧]

[xaːk̚˦˧˥ ɣaːj˧˧]

[kʰaːk̚˦˥ ɣaːj˧˧]

[xaːk̚˦˥ ɣaːj˧˧]

Borrowed from Biblical Hebrew חַגַּי (khagáy).


A-ghê

[ʔaː˧˧ ɣe˧˧]

[ʔaː˧˧ ɣej˧˧]

[ʔaː˧˧ ɣej˧˧]

Borrowed from French Aggée. Apparently a partial orthographic borrowing from French, since the in French is soft, while the Vietnamese is hard.

(biblical, Protestantism) Alternative form of Khác-gai (“Haggai”)


Da-ca-ri-a

[zaː˧˧ kaː˧˧ zi˧˧ ʔaː˧˧]

[jaː˧˧ kaː˧˧ ʐɪj˧˧ ʔaː˧˧]

[jaː˧˧ kaː˧˧ ɹɪj˧˧ ʔaː˧˧]

bor

Hebrew זְכַרְיָה

(biblical, Catholicism) Zechariah; Zacharias; Zachary


Xa-cha-ri

[saː˧˧ t͡ɕaː˧˧ zi˧˧]

[saː˧˧ t͡ɕaː˧˧ ʐɪj˧˧]

[saː˧˧ caː˧˧ ɹɪj˧˧]

Borrowed from French Zacharie. The represents a hard [k] in French, meaning this is a partial orthographic borrowing from French.

(biblical, Protestantism) Alternative form of Da-ca-ri-a (“Zechariah; Zacharias; Zachary”)


Ma-la-khi

[maː˧˧ laː˧˧ xi˧˧]

[maː˧˧ laː˧˧ kʰɪj˧˧]

[maː˧˧ laː˧˧ xɪj˧˧]

[maː˧˧ laː˧˧ kʰɪj˧˧]

[maː˧˧ laː˧˧ xɪj˧˧]


Ma-la-chi

[maː˧˧ laː˧˧ t͡ɕi˧˧]

[maː˧˧ laː˧˧ t͡ɕɪj˧˧]

[maː˧˧ laː˧˧ cɪj˧˧]

Borrowed from French Malachie. The represents a hard [k] in French, meaning this is a partial orthographic borrowing from French.

(biblical, Protestantism) Alternative form of Ma-la-khi (“Malachi”)


Mát-thêu

[maːk̚˦˧˥ tʰew˧˧]


Ma-thi-ơ

[maː˧˧ tʰi˧˧ ʔəː˧˧]

[maː˧˧ tʰɪj˧˧ ʔəː˧˧]

[maː˧˧ tʰɪj˧˧ ʔəː˧˧]

(biblical, Protestantism) Alternative form of Mát-thêu (“Matthew”)


Gio-an

[zɔ˧˧ ʔaːn˧˧]

[jɔ˧˧ ʔaːŋ˧˧]

[jɔ˧˧ ʔaːŋ˧˧]


Phi-líp-phê

Sau đây là tên của mười hai Tông Đồ: đứng đầu là ông Si-môn, cũng gọi là Phê-rô, rồi đến ông An-rê, anh của ông; sau đó là ông Gia-cô-bê con ông Dê-bê-đê và ông Gio-an, em của ông; ông Phi-líp-phê và ông Ba-tô-lô-mê-ô; ông Tô-ma và ông Mát-thêu người thu thuế; ông Gia-cô-bê con ông An-phê và ông Ta-đê-ô; ông Si-môn thuộc nhóm Quá Khích, và ông Giu-đa Ít-ca-ri-ốt, là chính kẻ nộp Người.

(Can we date this quote?), “Tin Mừng theo Thánh Mát-thêu 10 [The Gospel According to Saint Matthew 10]”, in Kinh Thánh [The Holy Bible]:

The following are the names of the twelve Apostles: first comes Simon, also called Peter, then Andrew, his elder brother; next is James, son of Zebedee, and John, his younger brother; Philip and Bartholomew; Thomas and Matthew the tax collector; James, son of Alpheus, and Thaddeus; Simon of the Zealots, and Judas Iscariot, who betrayed Him.


Phi-líp

Tên mười hai sứ đồ như sau nầy: Sứ đồ thứ nhứt là Si-môn, cũng gọi là Phi-e-rơ, và Anh-rê là em người; Gia-cơ con của Xê-bê-đê, và Giăng là em Gia-cơ; Phi-líp cùng Ba-tê-lê-my; Thô-ma, và Ma-thi-ơ là người thâu thuế; Gia-cơ con của A-phê, cùng Tha-đê; Si-môn là người Ca-na-an, cùng Giu-đa Ích-ca-ri-ốt, là kẻ phản Đức Chúa Jêsus.

1925, “Ma-thi-ơ 10 [Matthew 10]”, in Kinh Thánh [The Holy Bible]:

The names of the twelve apostles are as follows: the first apostle is Simon, also called Peter, and Andrew his younger brother; James, son of Zebedee, and John, James's younger brother; Philip and Bartholomew; Thomas, and Matthew the tax collector; James, son of Alpheus, and Thaddeus; Simon the Canaanite, and Judas Iscariot, who betrayed the Lord Jesus.

(biblical, Protestantism) Alternative form of Phi-líp-phê (“Philip”)


Cô-lô-se

(biblical, Protestantism) Alternative form of Cô-lô-xê (“Colossae”)


Ti-mô-thê

Borrowed from French and partial orthographic borrowing from French Timothée

obor

Thư 1/2 gửi ông Ti-mô-thê


Tít

(biblical, Protestantism) Alternative form of Ti-tô (“Titus”)


Gia-cô-bê

Italian Giacobbe (“Jacob”). Doublet of Gia-cóp (“Jacob”). Compare Italian Giacomo (“James”).

Thư của Thánh Gia-cô-bê


Gia-cơ

French Jacques. Doublet of Gia-cốp (“Jacob”).

(biblical, Protestantism) Alternative form of Gia-cô-bê (“James”)


Gia-cốp

French Jacob. Doublet of Gia-cơ (“James”).

Y-sác yêu Ê-sau, vì người có tánh ưa ăn thịt rừng; nhưng Rê-bê-ca lại yêu Gia-cốp.

1925, “Sáng-thế Ký 25 [Genesis 25]”, in Kinh Thánh [The Holy Bible]:

Isaac loved Esau, for he had a taste for game meat; but Rebecca loved Jacob.

(biblical, Protestantism) Alternative form of Gia-cóp (“Jacob”)


Gia-cóp

French Jacob. Doublet of Gia-cô-bê (“James”).

Ông I-xa-ác thương Ê-xau vì ông thích ăn thịt rừng, còn bà Rê-bê-ca thì thương Gia-cóp.

(Can we date this quote?), “Sách Sáng Thế 25 [The Book of Genesis 25]”, in Kinh Thánh [The Holy Bible]:

Isaac loved Esau for he liked game meat, while Rebecca loved Jacob.


Phê-rô

Người đang đi dọc theo biển hồ Ga-li-lê, thì thấy hai anh em kia, là ông Si-môn, cũng gọi là Phê-rô, và người anh là ông An-rê, đang quăng chài xuống biển, vì các ông làm nghề đánh cá.

(Can we date this quote?), “Tin Mừng theo Thánh Mát-thêu 4 [The Gospel According to Saint Matthew 4]”, in Kinh Thánh [The Holy Bible]:

He was walking along the Sea of Galilee, and he saw two brothers, Simon also called Peter, and Andrew, who were casting a net in the sea, for they were fishermen.


Phi-e-rơ

Khi Ngài đang đi dọc theo mé biển Ga-li-lê, thấy hai anh em kia, là Si-môn, cũng gọi là Phi-e-rơ, với em là Anh-rê, đương thả lưới dưới biển, vì hai anh em vốn là người đánh cá.

1925, “Ma-thi-ơ 4 [Matthew 4]”, in Kinh Thánh [The Holy Bible]:

When he was walking along the coast of Galilee, he saw two brothers, Simon also called Peter, and Andrew, who were casting a net in the sea, for they were fishermen.

(biblical, Protestantism) Alternative form of Phê-rô (“Peter”)


Giu-đe

Borrowed from French and partial orthographic borrowing from French Jude, with the pronounced as a tense front vowel rather than a schwa or a silent letter. Doublet of Giu-đa (“Judas”).

(biblical, Protestantism) Alternative form of Giu-đa (“Jude”)


Giu-đa Ích-ca-ri-ốt

Giu-đa Ít-ca-ri-ốt
Giu-đa Ít-ca-ri-ốt#Vietnamese

(biblical, Protestantism) Alternative form of Giu-đa Ít-ca-ri-ốt (“Judas Iscariot”)


Ít-ra-en

con cái Ít-ra-en

the Israelites (literally, “the descendants of Israel”)

Vua Ít-ra-en

Genesis 32:28; 2011 Vietnamese translation from KPA version; 2021 English translation from the New Revised Standard version Updated Edition
Người đó nói: ‘Người ta sẽ không gọi tên ngươi là Gia-cóp nữa, nhưng là Ít-ra-en, vì ngươi đã đấu với Thiên Chúa và với người ta, và ngươi đã thắng.’
Then the man said, ‘You shall no longer be called Jacob, but Israel, for you have striven with God and with humans and have prevailed.’

Genesis 32:28; 2013 Vietnamese translation from Easy-to-Read version (BPT) version; 2021 English translation from the New Revised Standard version Updated Edition
Người đó tiếp, ‘Tên anh sẽ không còn là Gia-cốp nữa mà từ nay sẽ là Ít-ra-en vì [anh] đã vật lộn với Thượng Đế và người ta mà anh đều thắng cả.’
Then the man said, ‘You shall no longer be called Jacob, but Israel, for you have striven with God and with humans and have prevailed.’

Genesis 35:21; 2011 Vietnamese translation from KPA version; 2021 English translation from the New Revised Standard version Updated Edition
Ông Ít-ra-en lên đường và cắm lều ở xa hơn Mích-đan Ê-đe.
Israel journeyed on and pitched his tent beyond the tower of Eder.

Genesis 35:21; 2013 Vietnamese translation from Easy-to-Read version (BPT) version; 2021 English translation from the New Revised Standard version Updated Edition
Rồi Ít-ra-en tiếp tục cuộc hành trình và đóng trại gần miền nam tháp Ê-đe.
Israel journeyed on and pitched his tent beyond the tower of Eder.

Judges 5:3; 2011 Vietnamese translation from KPA version; 2021 English translation from the New Revised Standard version Updated Edition
Nghe đây, hỡi các vua! Hãy lắng tai, này các thủ lãnh!
Tôi sẽ hát lên mừng Đức Chúa,
sẽ đàn ca kính Người là Thiên Chúa của Ít-ra-en.
Hear, O kings; give ear, O princes;
I will sing;
I will make melody to the Lord, the God of Israel.

Judges 5:3; 2013 Vietnamese translation from Easy-to-Read (BPT) version; 2021 English translation from the New Revised Standard version Updated Edition
Hỡi các vua, hãy lắng tai. Hỡi các quan quyền, hãy để ý!
Chính tôi sẽ hát cho Chúa.
Tôi sẽ ca hát cho Chúa là Thượng Đế của Ít-ra-en.
Hear, O kings; give ear, O princes;
I will sing;
I will make melody to the Lord, the God of Israel.

2 Kings, 2011 Vietnamese translation from KPA version; 2021 English translation from the New Revised Standard version Updated Edition
Vua Ít-ra-en, vua Giu-đa và vua Ê-đôm lên đường. Họ đi vòng quanh bảy ngày đường; không còn nước cho quân lính và thú vật đi theo nữa.
So the king of Israel, the king of Judah, and the king of Edom set out, and when they had made a roundabout march of seven days, there was no water for the army or for the animals that were with them.

2 Kings 3:9, 2013 Vietnamese translation from Easy-to-Read (BPT) version; 2021 English translation from the New Revised Standard version Updated Edition
Vậy vua Ít-ra-en đi cùng với vua Giu-đa và vua Ê-đôm. Sau khi đi ròng rã bảy ngày đường thì hết nước uống cho quân sĩ và súc vật.
So the king of Israel, the king of Judah, and the king of Edom set out, and when they had made a roundabout march of seven days, there was no water for the army or for the animals that were with them.

(biblical) Alternative form of I-xra-en (“Israel”)


Y-sơ-ra-ên

[ʔi˧˧ səː˧˧ zaː˧˧ ʔen˧˧]

[ʔɪj˧˧ ʂəː˧˧ ʐaː˧˧ ʔen˧˧]

[ʔɪj˧˧ səː˧˧ ʐaː˧˧ ʔen˧˧]

[ʔɪj˧˧ ʂəː˧˧ ɹaː˧˧ ʔəːn˧˧]

[ʔɪj˧˧ səː˧˧ ɹaː˧˧ ʔəːn˧˧]

Genesis 32:28; 1925 Vietnamese translation by Phan Khôi et al.; 2021 English translation from the New Revised Standard version Updated Edition
Người lại nói: Tên ngươi sẽ chẳng là Gia-cốp nữa, nhưng tên là Y-sơ-ra-ên, vì ngươi đã có vật-lộn cùng Đức Chúa Trời và người ta; ngươi đều được thắng.
Then the man said, ‘You shall no longer be called Jacob, but Israel, for you have striven with God and with humans and have prevailed.’

Genesis 35:21; 1925 Vietnamese translation by Phan Khôi et al.; 2021 English translation from the New Revised Standard version Updated Edition
Kế đó, Y-sơ-ra-ên đi, đóng trại ở ngoài nơi tháp Ê-đe.
Israel journeyed on and pitched his tent beyond the tower of Eder.

Judges 5:3; 1925 Vietnamese translation by Phan Khôi et al.; 2021 English translation from the New Revised Standard version Updated Edition
Hỡi các vua, hãy nghe; hỡi các quan trưởng, khá lắng tai! Ta sẽ hát cho Đức Giê-hô-va, Ta sẽ hát ngợi khen Giê-hô-va. Đức Chúa Trời của Y-sơ-ra-ên.
Hear, O kings; give ear, O princes;
I will sing;
I will make melody to the Lord, the God of Israel.

2 Kings 3:9, 1925 Vietnamese translation by Phan Khôi et al.; 2021 English translation from the New Revised Standard version Updated Edition
Ấy vậy, vua Y-sơ-ra-ên, vua Giu-đa và vua Ê-đôm đồng kéo ra, đi vòng bảy ngày đường, đoạn họ không có nước cho đạo binh và súc vật theo.
So the king of Israel, the king of Judah, and the king of Edom set out, and when they had made a roundabout march of seven days, there was no water for the army or for the animals that were with them.

(biblical, Protestantism) Alternative form of I-xra-en (“Israel”)


Mô-sê

Ông Mô-sê nói với họ: “Sao anh em lại để cho cả bọn đàn bà này sống? Chính bọn chúng đã nghe lời Bi-lơ-am, mà lôi cuốn con cái Ít-ra-en phạm tội bất trung với ĐỨC CHÚA trong vụ Pơ-o, nên tai họa đã giáng xuống cộng đồng của ĐỨC CHÚA. Vậy bây giờ, hãy giết hết các con trai, cũng như mọi phụ nữ đã biết đến việc vợ chồng, đã ăn ở với đàn ông. Còn mọi con gái nhỏ tuổi chưa ăn ở với đàn ông, thì hãy để cho chúng sống và thuộc về anh em.

(Can we date this quote?), “Sách Dân Số 31 [The Book of Numbers 31]”, in Kinh Thánh [The Holy Bible]:

Moses told them, "Why did you let these women live? They listened to Balaam, induced Israelites to commit treason against the LORD in the Peor incident, so that calamity was inflicted on the LORD's people. So now, kill all the boys as well as the women who have slept with a man. As for the young girls who have not slept with a man, save them for yourselves.


Môi-se

Borrowed from French and partial orthographic borrowing from French Moïse, with the French letter pronounced as a tense front vowel rather than a schwa or a silent letter, and the French letter <s> irregularly transliterated as <s> (the French consonant [z] is Protestantly regularly transcribed as ).

Môi-se nói cùng họ rằng: Các ngươi để hết thảy người nữ còn sống sao? Kìa, ấy là chúng nó theo mưu kế của Ba-la-am mà dụ dỗ dân Y-sơ-ra-ên cúng thờ Phê-ô, và phạm một tội trọng cùng Đức Giê-hô-va; và tội đó xui cho hội chúng của Đức Giê-hô-va bị tai vạ. Vậy bây giờ, hãy giết hết thảy nam đinh trong bọn con trẻ, và giết người nữ nào đã kết bạn cùng một người nam; nhưng hãy để sống cho các ngươi hết thảy con gái chưa hề kết bạn cùng người nam.

1925, “Dân-số Ký 31 [Numbers 1]”, in Kinh Thánh [The Holy Bible]:

Moses told them, "Have you let all the women live? Look, they were the ones who followed Balaam's conspiracy and induced Israelites to worship Peor, and committed a sin against Jehovah; and that sin caused calamity on Jehovah's people. So now, kill all the males among the children, and kill all the women who have slept with a man; but save yourselves all the girls who have never slept with a man."

(biblical, Protestantism) Alternative form of Mô-sê (“Moses”)


Ngài

Trước khi ôn lại Tiểu Sử Đức Phật Thích Ca Mâu Ni, để người đọc nhận định dễ hơn về ngày tháng ghi trong tiểu sử của Ngài, chúng tôi xin nhắc lại là Đức Phật Thích Ca sanh vào năm 624 trước Tây Lịch. Ngài nhập Niết Bàn lúc 80 tuổi vào năm 544 trước Tây Lịch. Sáu trăm hai mươi bốn năm sau, Tây Phương mới bắt đầu chọn năm sinh của Đức Chúa Jesus Christ làm khởi điểm cho Dương lịch. Như vậy tính đến nay là năm 2018 thì Đức Phật đã ra đời được 2,642 năm và chiếu theo Phật lịch khởi đầu từ năm Đức Phật viên tịch (năm 544 trước TL) thì Ngài đã nhập Niết Bàn được 2,562 năm.

2018 May 12, Thích Nữ Hằng Như, “Đức Phật Thích Ca: Lịch sử và huyền thoại [The Buddha Shakyamuni: A History and Legend]”, in Thư viện Hoa Sen [The Lotus Library]:

Before recounting the life and time of the Buddha Shakyamuni, just so our readers have a good idea of the timeline in His biography, we would like to remind you that the Buddha Shakyamuni was born in 624 BCE. He entered Nirvana at the age of 80, in 544 BCE. 624 years later, the West chose Jesus Christ's year of birth as the start of their solar calendar. Thus, as of 2018, the Buddha has left this world 2,642 years, and according the Buddhist calendar which began in the Buddha's year of death (544 BCE), He has been in Nirvana 2,562 years.

Tôi gọi Ngài là mẹ, không cường điệu, và cũng không phải vì nhiều người gọi như thế. Tôi gọi Ngài là Mẹ với tất cả tình thương và sự thành kính trong tôi.

2019 December 27, Anh Nhi, “Mẹ hiền Quán Thế Âm [Avalokiteshvara, Our Benevolent Mother]”, in Phật giáo - Giáo hội Phật giáo Việt Nam [Buddhism - The Vietnam Buddhist Sangha]:

I call Her "Mother", not hyperbolically, nor because that's what everyone does. I call Her Mother with all the love and reverence in me.

Trong kinh, đức Phật gọi Quan Âm là “thiện nam tử”. Nhưng chúng ta thường thấy hình ảnh Ngài là một vị nữ nhân mặc áo trắng. Không ít người vẫn đang thắc mắc: Quan Thế Âm Bồ Tát là nam hay nữ? Đức Phật nói rằng Quan Thế Âm cứu khổ chúng sinh bằng cách hóa thân thành 32 tướng khác nhau để tùy ứng với hoàn cảnh.

2020 June 1, Châu Thanh Thùy, “Vẻ đẹp của Quán Thế Âm Bồ Tát [Avalokiteshvara Bodhisattva’s Beauty]”, in Phật giáo - Giáo hội Phật giáo Việt Nam [Buddhism - The Vietnam Buddhist Sangha]:

In Scripture, the Buddha refers to Avalokiteshvara as a “good man.” But we often see Them depicted as a woman in white. Many are still asking: is Avalokiteshvara a man or a woman? The Buddha said Avalokiteshvara carried out salvation by manifesting as 32 distinct forms according to the given circumstances.

Như vậy, không nhất thiết Ngài chỉ thị hiện nữ thân mà là vô số thân. Nhưng do niềm tịnh tín của các dân tộc vùng Đông Nam Á nói chung và Việt Nam nói riêng thì hình ảnh người Mẹ hiền, thương chúng sinh như con đỏ, thường che chở, gia hộ và tưới mát những tâm hồn khổ đau của Ngài, rất được quần chúng nhân dân ngưỡng mộ và tôn thờ. Vì vậy, tượng Ngài được thờ phụng khắp nơi đa phần là thân nữ. Tuy nhiên, một vài ngôi chùa ở miền Bắc Việt Nam và Trung Quốc, tôn tượng của Ngài được thờ phụng là thân nam.

2020 July 25, Thích Chúc Xuân, “Bồ Tát Quán Thế Âm là nam hay nữ giới? [Is the Bodhisattva Avalokiteshvara male or female?]”, in Phật giáo - Giáo hội Phật giáo Việt Nam [Buddhism - The Vietnam Buddhist Sangha]:

Thus, They do not necessarily manifest as a female form, but any form. Due to the unadulterated faith among the peoples of Southeast Asia in general and Vietnam in particular, in the figure of a gentle Mother who loves all life like babies, who shields, protects and relieves Their suffering souls, they love and worship Them earnestly. As such, Their statues in most places of worship are of a female form. However, in a few Northern Vietnamese and Chinese temples, Their statues are venerated as a male form.

Phật Bà quan Âm hay còn gọi Quan Thế Âm Bồ Tát, là trợ tuyên của Đức Phật A Di Đà, là hiện thân cho lòng từ bi của các chư Phật. Tương truyền Phật bà Quan Thế Âm Bồ tát đã từng phân thân giáng trần 33 kiếp với hình dáng khác nhau, lúc là nam nhi nhưng có lúc lại là nữ nhi. Tuy nhiên khi tạc tượng, người ta mặc định Ngài là nữ giới.

2022 March 15, “Phật bà Quan Âm độ mạng, cứu giúp chúng sinh thoát khỏi mọi tai ương [Avalokiteshvara the Lady Buddha Saves Us from All Calamities]”, in Trinh Chính Stone:

Avalokiteshvara the Lady Buddha, also known as the Bodhisattva Avalokiteshvara, is an assistant to the Buddha Amitabha and the embodiment of compassion of all Buddhas. According to legend, Avalokiteshvara the Lady Buddha reincarnated in the mortal realm 33 times in different forms, male or female. However, sculptors often assume that She is female.

Ai cũng đều biết Đức Phật A Di Đà là giáo chủ cõi Tây phương Cực Lạc; chí tâm niệm hồng danh của Ngài sẽ giúp sinh vô lượng công đức và được vãng sinh về cõi Cực Lạc dựa theo 48 lời đại nguyện của Ngài. Nhưng ít ai biết được sự tích của Đức Phật A Di Đà như thế nào?

2023 July 27, “Sự tích Đức Phật A Di Đà [The Life and Time of the Buddha Amitabha]”, in Phật giáo - Giáo hội Phật giáo Việt Nam [Buddhism - The Vietnam Buddhist Sangha]:

Everyone knows the Buddha Amitabha is the Lord of the Western Land of Absolute Bliss, and sincerely calling His name will enhance your merits, which affords you the chance of going to the Land of Absolute Bliss, according to His 48 vows. But not many know the story of the Buddha Amitabha's exploits.

Lúc đó tinh thần tôi vô cùng suy sụp. Tôi đã chuẩn bị mọi thứ để chờ ngày ba từ bỏ tôi và gia đình mà đi. Tôi khóc rất nhiều, ngày đêm chỉ biết nguyện cầu Bồ-tát Quán Thế Âm, mong Ngài nghe được lời cầu nguyện của tôi mà cứu giúp cho ba khỏi bệnh. Tôi thường quỳ dưới chân Ngài, hướng mắt lên nhìn gương mặt tỏa ánh từ bi như người Mẹ dịu hiền, thầm khấn cầu, tha thiết và chân thành…, ước mong Ngài thấu hiểu được lời nguyện cầu của tôi.

2023 December 12, Nguyễn Minh Phương, “Mẹ hiền Quán Thế Âm đại từ đại bi [Avalokiteshvara, Our Gentle, Most Compassionate Mother]”, in Phật giáo - Giáo hội Phật giáo Việt Nam [Buddhism - The Vietnam Buddhist Sangha]:

I was in a mental abyss. I was prepared for the day my father left me and our family. I cried a lot, and prayed to the Bodhisattva Avalokiteshvara all day all night, wishing She heard my prayers and helped cure my father's illness. I would kneel to Her feet, look up to the face that shines compassion of the benevolent Mother, pray under my breath, sincerely, in earnest…, hope She would hear my wishes.

Hoàng hậu Ma Da là mẹ của Thái tử Tất Đạt Đa (tức Đức Phật Thích Ca Mâu Ni sau này). Đức Phật là bậc có phước báu lớn nhất thế gian, không ai sánh bằng; nhưng sau khi sinh Đức Phật được 7 ngày thì mẹ Ngài qua đời.

2023 December 15, “Lý giải về hoàng hậu Ma Da - người mẹ đặc biệt nhất thế gian [Queen Maya, the Most Special Mother in the World, Explained]”, in Phật giáo - Giáo hội Phật giáo Việt Nam [Buddhism - The Vietnam Buddhist Sangha]:

Queen Maya was the mother of Crown Prince Siddhartha (later known as the Buddha Shakyamuni). The Buddha had unrivaled fortune, but His mother died seven days after giving birth to Him.

(Buddhism) He/Him/She/Her/They/Them, (referring to the Buddha or bodhisattva)


Ma-ri

(biblical, Protestantism) Alternative form of Ma-ri-a (“Mary”)


Giô-sép

(biblical, Protestantism) Alternative form of Giu-se (“Joseph”)


sân hận

[sən˧˧ hən˧˨ʔ]

[ʂəŋ˧˧ həŋ˨˩ʔ]

[səŋ˧˧ həŋ˨˩ʔ]

[ʂəŋ˧˧ həŋ˨˩˨]

[səŋ˧˧ həŋ˨˩˨]

Tham lam, sân hận, si mê là những năng lượng luôn chực sẵn trong tâm một khi ta mất khả năng quan sát, nuôi dưỡng lý trí và đánh mất liên hệ với sự sống.

2010, Minh Niệm, “Tha thứ”, in Hiểu về trái tim, NXB Trẻ:

Greed, anger, and desire are energies that are always lying in wait in one's mind once we lose the ability to observe, nurture reason, and lose touch with life.

(Buddhism) dvesha, hatred and aversion (one of the three character afflictions that cause suffering)


vô tướng

[vo˧˧ tɨəŋ˧˦]

[vow˧˧ tɨəŋ˦˧˥]

[vow˧˧ tɨəŋ˦˥]

[jow˧˧ tɨəŋ˦˥]

Nhưng tại non không chịu nhìn kỹ, nhìn bằng con mắt vô tướng để vượt qua cái hình hài cũ kỹ của nước.

2010, Minh Niệm, “Cô đơn”, in Hiểu về trái tim, NXB Trẻ:

But the mountain refuses to look closely, to look with signless eyes to see beyond the old shape of the water.

(Buddhism) signless, ānimitta (not deceived by the temperary appearances of things and people)


Ma-đi-an

Các con của ông Ma-đi-an là: Ê-pha, Ê-phe, Kha-nốc, A-vi-đa, En-đa-a. Tất cả những người ấy là con cháu bà Cơ-tu-ra.

The sons of Midian were: Ephah, Epher, Hanok, Abida, Eldaah. All of them were descendants of Keturah.

Con trai của Ma-đi-an là Ê-pha, Ê-phe, Ha-nóc, A-bi-đa và Ên-đa. Các người trên đây đều là dòng dõi của Kê-tu-ra.

The sons of Midian were Ephah, Epher, Hanok, Abida and Eldaah. The above people were descendants of Keturah


Ma-đi-an

Con cái Ít-ra-en bắt phụ nữ Ma-đi-an và con cái chúng làm tù nhân; họ đã lấy mọi thú vật, mọi súc vật và mọi của cải chúng làm chiến lợi phẩm.

The Israelites captured Midianite women and children as prisoners; they took all their herds, flocks and property as spoils.

Dân Y-sơ-ra-ên bắt đàn bà và con nít Ma-đi-an dẫn theo, cướp hết thảy súc vật, bầy chiên và của cải họ, [...]

1925, “Dân-số Ký 31 [Numbers 31]”, in Kinh Thánh [The Holy Bible]:

The Israelites captured Midianite women and children, plundered all their herds, flocks and property, …


Bi-lơ-am

Hebrew בִּלְעָם

bor

Hebrew בִּלְעָם

Ông Mô-sê nói với họ: “Sao anh em lại để cho cả bọn đàn bà này sống? Chính bọn chúng đã nghe lời Bi-lơ-am, mà lôi cuốn con cái Ít-ra-en phạm tội bất trung với ĐỨC CHÚA trong vụ Pơ-o, nên tai họa đã giáng xuống cộng đồng của ĐỨC CHÚA. Vậy bây giờ, hãy giết hết các con trai, cũng như mọi phụ nữ đã biết đến việc vợ chồng, đã ăn ở với đàn ông. Còn mọi con gái nhỏ tuổi chưa ăn ở với đàn ông, thì hãy để cho chúng sống và thuộc về anh em. [...]

Moses told them, "Why did you let these women live? They listened to Balaam, induced Israelites to commit treason against the LORD in the Peor incident, so that calamity was inflicted on the LORD's people. So now, kill all the boys as well as the women who have slept with a man. As for the young girls who have not slept with a man, save them for yourselves. …


Ba-la-am

Môi-se nói cùng họ rằng: Các ngươi để hết thảy người nữ còn sống sao? Kìa, ấy là chúng nó theo mưu kế của Ba-la-am mà dụ dỗ dân Y-sơ-ra-ên cúng thờ Phê-ô, và phạm một tội trọng cùng Đức Giê-hô-va; và tội đó xui cho hội chúng của Đức Giê-hô-va bị tai vạ. Vậy bây giờ, hãy giết hết thảy nam đinh trong bọn con trẻ, và giết người nữ nào đã kết bạn cùng một người nam; nhưng hãy để sống cho các ngươi hết thảy con gái chưa hề kết bạn cùng người nam. [...]

Moses told them, "Have you let all the women live? Look, they were the ones who followed Balaam's conspiracy and induced Israelites to worship Peor, and committed a sin against Jehovah; and that sin caused calamity on Jehovah's people. So now, kill all the males among the children, and kill all the women who have slept with a man; but save yourselves all the girls who have never slept with a man. …

(biblical, Protestantism) Alternative form of Bi-lơ-am (“Balaam”)


Mít-ra-gim

(biblical, Catholicism) Mizraim; Egypt (one of Ham's sons)


Mích-ra-im

(biblical, Protestantism) Alternative form of Mít-ra-gim (“Mizraim; Egypt”) (one of Ham's sons)


Ê-đen

[ʔe˧˧ ʔɗɛn˧˧]

[ʔej˧˧ ʔɗɛŋ˧˧]

[ʔej˧˧ ʔɗɛŋ˧˧]

vườn Ê-đen


ái ngữ

[ʔaːj˧˦ ŋɨ˦ˀ˥]

[ʔaːj˨˩˦ ŋɨ˧˨]

[ʔaːj˦˥ ŋɨ˨˩˦]

Tuy vậy, lắng nghe và ái ngữ là hai bảo bối cũng nằm ngay trong ta.

2010, Minh Niệm, “Phán xét”, in Hiểu về trái tim, NXB Trẻ:

However, listening and kind speech are two more treasures that we have inside us.


hoá độ

[hwaː˧˦ ʔɗo˧˨ʔ]

[hwaː˨˩˦ ʔɗow˨˩ʔ]

[waː˦˥ ʔɗow˨˩˨]

Khi thiền sư xuống phố hóa độ thì nó cũng lẽo đẽo theo sau.

2010, Minh Niệm, “Ý chí”, in Hiểu về trái tim, NXB Trẻ:

Whenever the monk went down to town to preach, it would follow him closely.

(Buddhism) to preach to save from worldly suffering


sám hối

[ʂaːm˦˧˥ hoj˨˩˦]

Mùa Chay là mùa sám hối. Sám hối là lời kêu gọi mà Thiên Chúa đã gởi đến cho con người xuyên suốt dòng lịch sử cứu độ.

2020 February 29, “Lời Kinh Sám Hối [Repetance Prayer]”, in Dòng Tên-Dòng Chúa Giêsu [Vietnamese Jesuits]:

Lent is the time of repentance. Repetance is the Lord's vocation to man for all the history of salvation.

Sám hối là việc cảm thấy ăn năn, hối hận khi đã làm một việc hay có những suy nghĩ không tốt. Kinh sám hối được coi như là cách để giúp các cá nhân tự tu tập đơn giản mỗi ngày để tu tâm theo những lời dạy của đức Phật.

2023 March 23, Trần Trang, “Các bài văn kinh sám hối đọc hằng ngày [Daily Repetance Prayers]”, in Vật phẩm Phật giáo [Buddhist Commodities]:

Repentance is when you feel sorry for what you have done or for when you had bad thoughts. Repentance prayers help you internalize the teachings of the Buddha.

Nay con xin chí thành sám hối mọi tội lỗi con đã vô tình hay cố ý tạo từ nhiều kiếp cho đến nay, những tội con gây trong kiếp sống hiện tại. Những tội do vô minh, do Tham Sân Si, do bởi ngã mạn vô minh che lấp.

I now sincerely repent of the sins I have, intentionally or unintentionally, committed from all the lives before to this one, and the sins I have committed in this life. The sins that were caused by lapses of judgement, by desire, anger and ignorance, by the blind pride that clouded my mind.


Ma Da

[maː˧˧ zaː˧˧]

[maː˧˧ jaː˧˧]

[maː˧˧ jaː˧˧]

Sino-Vietnamese word from 摩耶, Buddhist Literary Chinese 摩耶, Sanskrit माया (māyā́).

Ma Da Phu nhân

(Buddhism) Maya (Gautama Buddha's mother)


Áp-ra-ham

French Abraham, also a partial orthographic borrowing from French, with the h unmuted.

Thiên hạ chẳng còn gọi ngươi là Áp-ram nữa, nhưng tên ngươi sẽ là Áp-ra-ham, vì ta đặt ngươi làm tổ phụ của nhiều dân tộc.

1925, “Sáng-thế Ký 17 [Genesis 17]”, in Kinh Thánh [The Holy Bible]:

No one shall call you Abram anymore, your name shall be Abraham, for I have made you the patriarch of many tribes.


Pháp Hoa tông

Sino-Vietnamese word from 法華宗, composed of 法華 (“the Lotus Sutra”) and 宗 (“sect”)

vi-etym-sino

Thiên Thai tông
Thiên Thai tông#Vietnamese

(Buddhism) Synonym of Thiên Thai tông (“the Tiantai sect”)

Nhật Liên tông
Nhật Liên tông#Vietnamese

(Buddhism) Synonym of Nhật Liên tông (“the Nichiren sect”)


Xá Lợi Phất

Sino-Vietnamese word from 舍利弗, from Literary Chinese 舍利弗 (Shèlìfú)


sa môn

Sino-Vietnamese word from 沙門, Literary Chinese 沙門 (shāmén)

Sa-môn Thích Nhật Từ
Reverend Thích Nhật Từ


tì kheo

[tɪj˦˩ kʰɛw˧˧]

[tɪj˦˩ xɛw˧˧]

[tɪj˨˩ kʰɛw˧˧]

[tɪj˨˩ xɛw˧˧]

Non-Sino-Vietnamese reading of Chinese 比丘 (SV: tỉ khâu, tỉ khiêu)

der

SV: <i class="Latn mention" lang="vi">tỉ khâu, tỉ khiêu</i>


tì kheo ni

[tɪj˦˩ kʰɛw˧˧ nɪj˧˧]

[tɪj˦˩ xɛw˧˧ nɪj˧˧]

[tɪj˨˩ kʰɛw˧˧ nɪj˧˧]

[tɪj˨˩ xɛw˧˧ nɪj˧˧]

Non-Sino-Vietnamese reading of Chinese 比丘尼 (SV: tỉ khâu ni, tỉ khiêu ni)

der

SV: <i class="Latn mention" lang="vi">tỉ khâu ni, tỉ khiêu ni</i>


khể thủ

[kʰej˧˨ tʰʊw˧˨]

[kʰej˨˩˦ tʰʊw˨˩˦]

[xej˨˩˦ tʰʊw˨˩˦]

(chiefly Buddhism) to qishou, a ritual showing the highest degree of homage and respect (to kneel, put one's hands crossed on the ground, bow, and rest the forehead upon the hands)


Bôn-xơ Phi-lát

Phong-xi-ô Phi-la-tô
Phong-xi-ô Phi-la-tô#Vietnamese

(biblical, Protestantism) Alternative form of Phong-xi-ô Phi-la-tô (“Pontius Pilate”)


Phong-xi-ô Phi-la-tô

封尸烏丕𱺵蘇 (CJK)


Giê-su Ki-tô

Giê-su (“Jesus”) + Ki-tô (“Christ”). Compare Italian Gesù Cristo, Mandarin 耶穌基督 /耶稣基督 (Yēsū Jīdū, Da Tô Cơ Đốc), Japanese イエス・キリスト (Iesu Kirisuto).

cog

Quả thế, Lề Luật đã được Thiên Chúa ban qua ông Mô-sê, còn ân sủng và sự thật, thì nhờ Đức Giê-su Ki-tô mà có.

(Can we date this quote?), “Tin Mừng theo Thánh Gio-an 1 [The Gospel According to Saint John 1]”, in Kinh Thánh [The Holy Bible]:

Thus, the Law was given by the Lord through Moses, while grace and truth was from Jesus Christ.

(biblical, Catholicism, Jehovah's Witnesses) Jesus Christ


La-xa-rơ

(biblical, Protestantism) Alternative form of La-da-rô (“Lazarus”)


Anh-rê

Khi Ngài đang đi dọc theo mé biển Ga-li-lê, thấy hai anh em kia, là Si-môn, cũng gọi là Phi-e-rơ, với em là Anh-rê, đương thả lưới dưới biển, vì hai anh em vốn là người đánh cá.

1925, “Ma-thi-ơ 4 [Matthew 4]”, in Kinh Thánh [The Holy Bible]:

When he was walking along the coast of Galilee, he saw two brothers, Simon also called Peter, and Andrew, who were casting a net in the sea, for they were fishermen.

(biblical, Protestantism) Alternative form of An-rê (“Andrew”)


An-rê

Người đang đi dọc theo biển hồ Ga-li-lê, thì thấy hai anh em kia, là ông Si-môn, cũng gọi là Phê-rô, và người anh là ông An-rê, đang quăng chài xuống biển, vì các ông làm nghề đánh cá.

(Can we date this quote?), “Tin Mừng theo Thánh Mát-thêu 4 [The Gospel According to Saint Matthew 4]”, in Kinh Thánh [The Holy Bible]:

He was walking along the Sea of Galilee, and he saw two brothers, Simon also called Peter, and Andrew, who were casting a net in the sea, for they were fishermen.


Jêsus

Partial orthographic borrowing from French Jésus.

obor

(biblical, Protestantism) Alternative spelling of Giê-su (“Jesus”)


Xê-bê-đê

(biblical, Protestantism) Alternative form of Dê-bê-đê (“Zebedee”)


Ba-tê-lê-my

Partial orthographic borrowing from French Barthélemy

(biblical, Protestantism) Alternative form of Ba-tô-lô-mê-ô (“Bartholomew”)


Thô-ma

Parital orthographic borrowing from French Thomas

(biblical, Protestantism) Alternative form of Tô-ma (“Thomas”)


A-phê

(biblical, Protestantism) Alternative form of An-phê (“Alphaeus”)


Tha-đê

Partial orthographic borrowing from French Thaddée

(biblical, Protestantism) Alternative form of Ta-đê-ô (“Thaddaeus”)


giáo lí

[jaːw˨˩˦ lɪj˨˩˦]

Sino-Vietnamese word from 教理, composed of 教 (“to teach”) and 理 (“reason”).


Jêsus Christ

Partial orthographic borrowing from French Jésus-Christ

obor

Vì luật pháp đã ban cho bởi Môi-se, còn ơn và lẽ thật bởi Đức Chúa Jêsus Christ mà đến.

1925, “Giăng 1 [John 1]”, in Kinh Thánh [The Holy Bible]:

For the law was given unto Moses, grace and truth came from the Lord Jesus Christ.

(biblical, Protestantism) Alternative form of Giê-su Ki-tô (“Jesus Christ”)


Phi-li-tinh

French philistin (adjective). Compare La-tinh.


Phi-li-tin

(biblical, Protestantism) Alternative form of Phi-li-tinh (“Philistine”)


Gô-li-át

(biblical, Protestantism) Alternative form of Go-li-át (“Goliath”)


Đơ-vô-ra

Hebrew דְבוֹרָה.

bor

Hebrew דְבוֹרָה


Đê-bô-ra

(biblical, Protestantism) Alternative form of Đơ-vô-ra (“Deborah”)


Rê-bê-ca

Ông I-xa-ác thương Ê-xau vì ông thích ăn thịt rừng, còn bà Rê-bê-ca thì thương Gia-cóp.

(Can we date this quote?), “Sách Sáng Thế 25 [The Book of Genesis 25]”, in Kinh Thánh [The Holy Bible]:

Isaac loved Esau for he liked game meat, while Rebecca loved Jacob.

Y-sác yêu Ê-sau, vì người có tánh ưa ăn thịt rừng; nhưng Rê-bê-ca lại yêu Gia-cốp.

1925, “Sáng-thế Ký 25 [Genesis 25]”, in Kinh Thánh [The Holy Bible]:

Isaac loved Esau, for he had a taste for game meat; but Rebecca loved Jacob.


Y-sác

(biblical, Protestantism) Alternative form of I-xa-ác (“Isaac”)


Sa-ra

(biblical, Protestantism) Alternative form of Xa-ra (“Sarah”)


Ra-chên

Partial orthographic borrowing from French Rachel

obor

(biblical, Protestantism) Alternative form of Ra-khen (“Rachel”)


Ê-va

(biblical, Protestantism) Alternative form of E-và (“Eve”)


Giu-đít

(biblical, Protestantism) Alternative form of Giu-đi-tha (“Judith”)


Ê-xau

Hebrew עֵשָׂו, French Ésaü or Italian Esaù

bor

Hebrew עֵשָׂו


Ê-sau

Partial orthographic borrowing from French Ésaü

(biblical, Protestantism) Alternative form of Ê-xau (“Esau”)


Cơ-tu-ra

Hebrew קְטוּרָה

Hebrew קְטוּרָה


Kê-tu-ra

(biblical, Protestantism) Alternative form of Cơ-tu-ra (“Keturah”)


Xơ-đôm

Coordinate term: Gô-mô-ra


Sô-đôm

Coordinate term: Gô-mô-rơ

(biblical, Protestantism) Alternative form of Xơ-đôm (“Sodom”)


Gô-mô-ra

Italian Gomorra, Portuguese Gomorra or Latin Gomorra

Coordinate term: Xơ-đôm


Gô-mô-rơ

Coordinate term: Sô-đôm

(biblical, Protestantism) Alternative form of Gô-mô-ra (“Gomorrah”)


Nô-ê

French Noé, Italian Noè, Portuguese Noé or Latin Nōē


Mi-ca-en

(biblical, Catholicism, Daniel, Jude and Revelation) Michael (archangel)

Daniel; Jude and Revelation; Daniel; Jude and Revelation


Mi-kha-ên

Hebrew מִיכָאֵל

Hebrew מִיכָאֵל

(biblical, Catholicism, Numbers, Chronicles and Ezra) Alternative form of Mi-ca-en (“Michael”) (non-angelic character)

Numbers; Chronicles and Ezra; Numbers; Chronicles and Ezra


Mi-ca-ên

French Micaël. French and other non-English Bible translations also distinguish the Old Testament's Michaels from the archangel. Compare Italian Micael (Old Testament) and Italian Michele (Old and New Testaments), Portuguese Micael (Old Testament) and Portuguese Miguel (Old and New Testaments).

cog

(biblical, Protestantism, Numbers, Chronicles, Ezra and Daniel) Alternative form of Mi-ca-en (“Michael”)

Numbers; Chronicles; Ezra and Daniel; Numbers; Chronicles; Ezra and Daniel


Mi-chen

Partial orthographic borrowing from French Michel

obor

(biblical, Protestantism, Jude and Revelation) Alternative form of Mi-ca-en (“Michael”)


Gáp-ri-ên

(biblical, Protestantism) Alternative form of Gáp-ri-en (“Gabriel”)


Gia-vê

Deuteronomy 6:4; Vietnamese translation from Fortunat Phong (2005) “Cùng người bạn trẻ thân thương: Kosovo [Alongsides dear young friends: Kosovo]”, in VietCatholicNews; 2021 English translation based on the New Revised Standard Version Updated Edition
Hãy nghe đây, hỡi Ít-ra-en, Gia-vê Thiên Chúa của chúng ta là Gia-vê độc nhất!
Hear, O Israel: Yahweh our God is one Yahweh.

Psalm 150:6, Vietnamese translation from Mai Lâm, Doãn Văn Thắng, transl. (1964), “Thánh Vịnh”, in Nhóm Phiên Dịch Các Giờ Kinh Phụng Vụ [Translating Team of the Liturgy of the Hours], page 278; 2021 English translation based on the New Revised Standard Version Updated Edition
Mọi loài sống dưới vừng dương
Gia-Vê danh Chúa hãy hằng ngợi khen!
Let everything that breathes praise Yahweh! Praise Yahweh!
(literally, “All living beings under the sun
Praise [ye] always Yahweh the Lord's name!”)

Lịch sử Dân Do Thái ghi lại nhiều lần Israel đã bất trung với Đức Gia-vê.

2006, Giuse Vũ Văn Thiên, “Lời Tha Thứ [Words of Forgiveness]”, in Công Giáo Việt Nam:

Jewish history records that Israel many times was unfaithful to Yahweh.

Do Thái Giáo và Ki-tô Giáo thì được Ngài mạc khải Danh Xưng là Gia-vê, tức là ‘Đấng Hằng Hữu’.

2010 March 25, Phan Văn Phước, “Nguồn gốc và ý nghĩa của chữ ‘Công giáo’ [The Origin and Meaning of the Word ‘Catholic’]”, in Tổng giáo phận Sài Gòn [Archdiocese of Saigon]:

In Judaism and Christianity He reveals His Name as Yahweh, meaning ‘The Eternal One’.

Chúa Trời Đức Gia-vê dặn bảo người dân của Ngài phải ghi nhớ danh của Ngài mãi mãi từ thế hệ này sang thế hệ khác.

2014, Châu Huệ Hiền, “Chúa Trời Đức Gia-vê Sáng Tạo Trời Đất, Muôn Vật Và Loài Người [Yahweh, the God Who Creates Heaven, Earth, All Living Beings, and Humans]”, in Việt Ngữ Tin Lành:

The Lord Yahweh instructed His people to remember His name forever from generation to generation.

Hôm nay bạn có thể quyết định chọn một trong hai khởi đầu sau đây:
* Kính sợ Đức Gia-vê.
* Khinh bỉ sự khôn ngoan và lời khuyên dạy.
Bạn chọn K^([sic]) nào để khởi đầu cho đời sống của mình?

2014 June 12, “Giới Thiệu Sách: Châm Ngôn Số 3 [Book Release: Proverbs 3]”, in Hội Thánh Tin Lành Việt Nam:

Today you can choose either of these two starting points:
* Fear Yahweh.
* Despise wisdom and instruction.
Which will you choose to begin your life?


Ba-by-lon

Partial orthographic borrowing from French Babylone

(biblical, Catholicism) Alternative spelling of Ba-bi-lon (“Babylon”)


Ba-by-lôn

(biblical, Protestantism) Alternative form of Ba-bi-lon (“Babylon”)


Ba-ben

French Babel. Used in Genesis for "Babylon" since the Vietnamese Catholic translation deferred to older European translations, unlike the New International Version. Doublet of Ba-bi-lon.

(biblical, Catholicism, Genesis) Babel; Babylon


Ba-bên

(biblical, Protestantism, Genesis) Alternative form of Ba-ben (“Babel; Babylon”)


Sin-a

Hebrew שִׁנְעָר

bor

Hebrew שִׁנְעָר

(biblical, Catholicism) Shinar; Babylonia


Si-nê-a

(biblical, Protestantism) Alternative form of Sin-a (“Shinar; Babylonia”)


dạo đầu

[zaːw˧˨ʔ ʔɗəw˨˩]

[jaːw˨˩ʔ ʔɗəw˦˩]

[jaːw˨˩˨ ʔɗəw˨˩]

LL-Q9199 (vie)-Penn Zero MSSJ-dạo đầu.wav

khúc dạo đầu

Chúng tôi đã làm xong phần dạo đầu, nhưng thứ đó của anh ta vẫn mềm oặt,[…]

2016, chapter 7, in Nguyễn Đức Vịnh, transl., Đừng nói chuyện với cô ấy, part I, NXB Phụ Nữ, translation of 别和她说话 by Yù Jǐn (Ngộ Cẩn):

We had finished foreplay, but his member was still flaccid; […]


Giu-đê

French Judée. Doublet of Do Thái (“Jewish”).


thắng đái

[tʰaŋ˧˦ ʔɗaːj˧˦]

[tʰaŋ˦˧˥ ʔɗaːj˨˩˦]

[tʰaŋ˦˥ ʔɗaːj˦˥]

thắng (“to strap a horse saddle”) + đái (Sino-Vietnamese word from 帶).

com

Sino-Vietnamese word from <i class="Hani mention" lang="vi">帶</i>

(equestrianism) strap that runs under the belly of the horse, for fixating the saddle


mã lặc

[maː˦ˀ˥ lak̚˧˨ʔ]

[maː˧˨ lak̚˨˩ʔ]

[maː˨˩˦ lak̚˨˩˨]

Sino-Vietnamese word from 馬勒, composed of 馬 (“horse”) and 勒 (“bridle”).


tông giáo

Sino-Vietnamese word from 宗教, composed of 宗 (“sect”) and 教 (“teaching”)

Từ ngày Phật tịch cho đến nay, Tăng chúng chia lìa, phân chia tông giáo, cũng như các nhánh cây, mất thân mình mẹ, bị chiết lạc đem trồng mỗi nơi, tùy phong thổ mà biến đổi không còn tánh chất giống y như hồi nguyên xưa nữa.

2018 October 3, “Chơn lý số 24: Tông giáo [24th Truth:: Schools of Thought]”, in Pháp đăng thiền tuệ [The Lamp of the Dharma and the Wisdom of Zen], Thiền Viện Pháp Sơn:

Since the day the Buddha entered nirvana, the sangha has been divided, fractured into different schools of thought, like how tree branches get cut off the trunk and planted in different places, adulterated beyond recognition according to where they are.

school of thought
school of thought#English


tại gia

[taːj˧˨ʔ zaː˧˧]

[taːj˨˩ʔ jaː˧˧]

[taːj˨˩˨ jaː˧˧]

Sino-Vietnamese word from 在家, composed of 在 (“to stay”) and 家 (“house”).

(Buddhism) to not be ordained; to be lay


ni viện

[nɪj˧˧ viəŋ˨˩ʔ]

[nɪj˧˧ viəŋ˨˩˨]

[nɪj˧˧ jiəŋ˨˩˨]

Sino-Vietnamese word from 尼 (“bhikkhuni; nun”) and 院 (“institute”).

Ni viện Thiện Hoà


xiệp

(fishing) type of fishing net consisted of a V-shaped bamboo frame that supports the loose hanging net in-between


Thỏ

From thỏ, and from the Telex input of English Thor, where the r adds a hook above Tho by default, and the r key must be double-tapped otherwise.

(fandom slang) either the Marvel Cinematic Universe's Thor or his actor Chris Hemsworth


ki-mô-nô

Khi chàng bước vào thì đã thấy một thiếu nữ trẻ măng, mặc chiếc ki-mô-nô màu trắng có thêu hoa đào từ từ bước ra đón tiếp. Thiếu nữ có một nhan sắc mê hồn, khiến cho Trọng thoáng nhìn mà đã thấy lòng ngây ngất, như vừa nhập một hớp rượu mạnh.

1980, Tô Ngọc, Hầm giết người [A Murderous Dungeon]:

As soon as we walked in, he saw youthful maiden, dressed in a white kimono embroidered with a cherry blossom pattern, come out to receive him. The maiden had a breathtaking beauty, one that made Trọng’s heart skip a beat even at a single glimpse, as if he had just taken a sip of potent sake.


Thế Tôn

Sino-Vietnamese word from 世尊, composed of 世 (“life; world”) and 尊 (“highness”).

Pháp Loa Thế Tôn
Lord Pháp Loa


nhạc đỏ

[ɲaːk̚˧˨ʔ ʔɗɔ˧˩]

[ɲaːk̚˨˩ʔ ʔɗɔ˧˨]

[ɲaːk̚˨˩˨ ʔɗɔ˨˩˦]

nhạc (“music”) + đỏ (“red”), literally "red music".


kịch nói

[kïk̟̚˧˨ʔ nɔj˧˦]

[kɨt̚˨˩ʔ nɔj˨˩˦]

[kɨt̚˨˩˨ nɔj˦˥]


Đại tạng kinh

[ʔɗaːj˧˨ʔ taːŋ˧˨ʔ kïŋ˧˧]

[ʔɗaːj˨˩ʔ taːŋ˨˩ʔ kɨn˧˧]

[ʔɗaːj˨˩˨ taːŋ˨˩˨ kɨn˧˧]

Sino-Vietnamese word from 大藏經, composed of 大 and 藏經, from Chinese 大藏經 /大藏经 (Dàzàngjīng).

(Buddhism) Chinese Buddhist canon; Tripitaka


Nhất thiết kinh

[ɲət̚˧˦ tʰiət̚˧˦ kïŋ˧˧]

[ɲək̚˦˧˥ tʰiək̚˦˧˥ kɨn˧˧]

[ɲək̚˦˥ tʰiək̚˦˥ kɨn˧˧]


Long Thụ

[lawŋ͡m˧˧ tʰu˧˨ʔ]

[lawŋ͡m˧˧ tʰʊw˨˩ʔ]

[lɔŋ˧˧ tʰʊw˨˩ʔ]

[lawŋ͡m˧˧ tʰʊw˨˩˨]

Sino-Vietnamese word from 龍樹, from Chinese 龍樹 /龙树 (Lóngshù), from Sanskrit नागार्जुन (nāgārjuna).

(Buddhism) Nagarjuna, a second century Buddhist philosopher from India


Bố Đại

[ʔɓo˧˦ ʔɗaːj˧˨ʔ]

[ʔɓow˨˩˦ ʔɗaːj˨˩ʔ]

[ʔɓow˦˥ ʔɗaːj˨˩˨]


dòng kẻ phụ

[zawŋ͡m˨˩ kɛ˧˩ fu˧˨ʔ]

[jawŋ͡m˦˩ kɛ˧˨ fʊw˨˩ʔ]

[jɔŋ˦˩ kɛ˧˨ fʊw˨˩ʔ]

[jawŋ͡m˨˩ kɛ˨˩˦ fʊw˨˩˨]


nốt đen

[not̚˧˦ ʔɗɛn˧˧]

[nok̚˦˧˥ ʔɗɛŋ˧˧]

[nok̚˦˥ ʔɗɛŋ˧˧]


nốt trắng

[not̚˧˦ t͡ɕaŋ˧˦]

[nok̚˦˧˥ ʈaŋ˦˧˥]

[nok̚˦˥ ʈaŋ˦˥]


nốt tròn

[not̚˧˦ t͡ɕɔn˨˩]

[nok̚˦˧˥ ʈɔŋ˦˩]

[nok̚˦˥ ʈɔŋ˨˩]


chủ công

Sino-Vietnamese word from 主攻, composed of 主 (“master”) and 攻 (“to attack”).

[t͡ɕu˧˩ kəwŋ͡m˧˧]

[t͡ɕʊw˧˨ kəwŋ͡m˧˧]

[cʊw˨˩˦ kəwŋ͡m˧˧]

Chủ công trong bóng chuyền là người phát bóng để đồng đội thực hiện tấn công.

A server in volleyball is the person who serves the ball for teammates to implement the offensive.

(volleyball) server (player that initiates play with the ball)


bồ đề tâm

[ʔɓo˨˩ ʔɗe˨˩ təm˧˧]

[ʔɓow˦˩ ʔɗej˦˩ təm˧˧]

[ʔɓow˨˩ ʔɗej˨˩ təm˧˧]

Sino-Vietnamese word from 菩提心, composed of 菩提 and 心, from Chinese 菩提心 (pútíxīn), from Sanskrit बोधिचित्त (bodhicitta).


kiều

(religion) to pray to a deity or ancestors for intercession


quay đầu là bờ

[kwaj˧˧ ʔɗəw˨˩ laː˨˩ ʔɓəː˨˩]

[kwaj˧˧ ʔɗəw˦˩ laː˦˩ ʔɓəː˦˩]

[waj˧˧ ʔɗəw˨˩ laː˨˩ ʔɓəː˨˩]

Calque of Chinese 回頭是岸 /回头是岸 (hồi đầu thị ngạn), from longer 苦海無邊，回頭是岸 /苦海无边，回头是岸 (khổ hải vô biên, hồi đầu thị ngạn), said to be from a work called Dùliǔcuì (度柳翠).

cal

(Buddhism and humorous) it is never too late to stop generating negative karma (tạo nghiệp) and start seeking enlightenment instead


nghiệt chướng

[ŋiət̚˧˨ʔ t͡ɕɨəŋ˧˦]

[ŋiək̚˨˩ʔ t͡ɕɨəŋ˦˧˥]

[ŋiək̚˨˩˨ cɨəŋ˦˥]

(Buddhism) retribution for the sins of a previous life


bái vật giáo

[ʔɓaːj˧˦ vət̚˧˨ʔ zaːw˧˦]

[ʔɓaːj˨˩˦ vək̚˨˩ʔ jaːw˨˩˦]

[ʔɓaːj˦˥ vək̚˨˩˨ jaːw˦˥]

[ʔɓaːj˦˥ jək̚˨˩˨ jaːw˦˥]

Sino-Vietnamese word from 拜物教, composed of 拜物 (“fetish”) and 教 (“to teach, teachings; religion, -ism”).

vi-etym-sino

Karl Marx (1976) [1842] “Der leitende Artikel in Nr. 179 der ‚Kölnischen Zeitung‘”, in Mark-Engels-Werke, volume 1; English translation from Marx/Engels Collected Works, volume 1, 1975; Vietnamese translation from C. Mác Và Ph. Ăng-ghen Toàn Tập, volume 1, 1995
Bái vật giáo còn rất xa mới nâng được con người lên trên những dục vọng thể xác; trái lại, nó là ‘tôn giáo của những dục vọng thể xác’. Óc tưởng tượng, được dục vọng nung nấu, tạo ra ở con người theo bái vật giáo cái ảo tưởng dường như ‘vật vô tri vô giác’ có thể thay đổi những đức tính tự nhiên của mình chỉ nhằm thỏa mãn sở thích hay thay đổi của anh ta. Vì vậy dục vọng thô bạo của người theo bái vật giáo đập vỡ bái vật của mình một khi vật này không còn là tên đầy tớ hết sức trung thành của [nó] nữa.
Fetishism is so far from raising man above his sensuous desires that, on the contrary, it is ‘the religion of sensuous desire’. Fantasy arising from desire deceives the fetish-worshipper into believing that an “inanimate object” will give up its natural character in order to comply with his desires. Hence the crude desire of the fetish-worshipper smashes the fetish when it [the fetish] ceases to be its [the crude desire's] most obedient servant.


bái vật

[ʔɓaːj˧˦ vət̚˧˨ʔ]

[ʔɓaːj˨˩˦ vək̚˨˩ʔ]

[ʔɓaːj˦˥ vək̚˨˩˨]

[ʔɓaːj˦˥ jək̚˨˩˨]

Sino-Vietnamese word from 拜 (“to bow worshipfully”) and 物 (“thing, object”).


khổ hạnh

[xo˧˩ hajŋ̟˧˨ʔ]

[kʰow˧˨ hɛɲ˨˩ʔ]

[xow˧˨ hɛɲ˨˩ʔ]


Tứ Pháp

[tɨ˧˦ faːp̚˧˦]

[tɨ˨˩˦ faːp̚˦˧˥]

[tɨ˦˥ faːp̚˦˥]

Sino-Vietnamese word from 四 (“four”) and 法 (“dharma, phenomenon”).

安南四法
羅𦊚法像渃南法雲法雨法雷法電四大菩薩在北寕鎮古洲寺古来祈雨顯應又附石華光王母羅𱙘𥒥古法雲像腹中亦顯靈應

1827, Phạm Đình Hổ, “釋教門 (Thích giáo môn)”, in 日用常談 (Nhật dụng thường đàm):

The Tứ Pháp of An Nam
are four statues of phenomena in our Southern country: the Phenomenon of Cloud, the Phenomenon of Rain, the Phenomenon of Thunder, and the Phenomenon of Lightning; they are the four great bodhisattvas at Cổ Châu temple in Bắc Ninh, and have been very effective for praying of rain since the old days. Addendum: Thạch Hoa Quang Vương Mẫu, the Old Stone Lady, is in the belly of the Pháp Vân statue, and also very effective.

An Nam Tứ Pháp
là bốn Pháp tượng nước Nam: Pháp Vân, Pháp Vũ, Pháp Điện, Pháp Lôi; tứ đại bồ tát tại Bắc Ninh trấn, Cổ Châu tự, cổ lai kì vũ hiển ứng. Hựu phù: Thạch Hoa Quang Vương Mẫu là bà Đá Cổ, Pháp Vân tượng phục trung diệc hiển linh ứng.

(Buddhism) the four bodhisattvas and/or devis: Pháp Vân (法雲)/Bà Dâu, Pháp Vũ (法雨)/Bà Đậu, Pháp Điện (法雷)/Bà Dàn, Pháp Lôi (法電)/Bà Tướng, who are also goddesses of natural phenomena and patron goddesses


Man Đần

[maːn˧˧ ʔɗən˨˩]

[maːŋ˧˧ ʔɗəŋ˦˩]

[maːŋ˧˧ ʔɗəŋ˨˩]

Clipping of Man ngu si đần, from English Mancunian, with phono-semantic matching with ngu si (“extremely stupid”) and đần (“dull-witted”).

Tối qua có coi Man Đần tấu hài không?

Did you watch Manure/the Glams doing funny things last night?

(soccer, derogatory) Manchester United and/or its supporters


Mân Đàn

[mən˧˧ ʔɗaːn˨˩]

[məŋ˧˧ ʔɗaːŋ˦˩]

[məŋ˧˧ ʔɗaːŋ˨˩]

From Man Đần (“Manchester United, Manchester City”), generated through the nói lái process.

vi-etym-lai

Manchester United, Manchester City</ref>

(soccer, derogatory) Alternative form of Man Đần (“Manchester United”)


hư vô

(chiefly religion) emptiness; nothingness


công đức

[kəwŋ͡m˧˧ ʔɗɨk̚˧˦]

[kəwŋ͡m˧˧ ʔɗɨk̚˦˧˥]

[kəwŋ͡m˧˧ ʔɗɨk̚˦˥]


nhập tịch

[ɲəp̚˧˨ʔ tïk̟̚˧˨ʔ]

[ɲəp̚˨˩ʔ tɨt̚˨˩ʔ]

[ɲəp̚˨˩˨ tɨt̚˨˩˨]

(Buddhism, of a senior monk) to pass away and (assumed) to enter nirvana


Sa-tăng

[saː˧˧ taŋ˧˧]

[ʂaː˧˧ taŋ˧˧]

[saː˧˧ taŋ˧˧]

[ʂaː˧˧ taŋ˧˧]

[saː˧˧ taŋ˧˧]

From French Satan, ultimately from Hebrew שָׂטָן (satán, “adversary, accuser”).

der

1 Chronicles 21:1; 2013 Vietnamese translation from Vietnamese Easy-to-Read Version (Bản Phổ Thông ~ BPT); 2021 English translation from New Revised Standard Version updated edition
Sa-tăng nổi lên nghịch Ít-ra-en nên xúi giục Đa-vít kiểm kê dân Ít-ra-en.
Satan stood up against Israel and incited David to count the people of Israel.

Matthew 4:10; 2013 Vietnamese translation from Vietnamese Easy-to-Read Version (Bản Phổ Thông ~ BPT); 2021 English translation from New Revised Standard Version updated edition
Nầy Sa-tăng, hãy đi cho khuất mắt ta!
Away with you, Satan!

Sa-tăng thường được biết đến dưới hình dạng một ác quỷ to lớn lừng lững, mặt mũi hung ác và chiếc đầu có hai sừng nhọn hoắt.

2013 January 5, Phan Trần, “Sa-tăng là ác quỷ hay thiên thần? [Is Satan a demon or an angel?]”, in Tri thức & Cuộc Sống [Knowledge and Life]:

Satan is often known under the form of a colossal, ferocious-faced evil demon whose head has two pointy horns.

Non! Non!! À moi, Satan!!

1997 [1955], Peyo, Hòn Ngọc Nguyệt Cầu [The Moonstone], NXB Thanh Niên, translation of La Pierre de Lune (in French), page 10:

Journey to the West
Sha Wujing
Tang Sanzang
Wu Cheng'en


Sa-tan

Ultimately from Hebrew שָׂטָן (satán, “adversary, accuser”).

1 Chronicles 21:1; 1925 Vietnamese translation by Phan Khôi et al.; 2021 English translation from New Revised Standard Version updated edition
Sa-tan dấy lên muốn làm hại cho Y-sơ-ra-ên, bèn giục Đa-vít lấy số Y-sơ-ra-ên.
Satan stood up against Israel and incited David to count the people of Israel.

Matthew 4:10; 1925 Vietnamese translation by Phan Khôi et al.; 2021 English translation from New Revised Standard Version updated edition
Hỡi quỉ Sa-tan, ngươi hãy lui ra!
Away with you, Satan!


Xa-tan

1 Chronicles 21:1; 2011 Vietnamese translation from KPA version; 2021 English translation from New Revised Standard Version updated edition
Xa-tan đứng lên chống Ít-ra-en và xúi giục vua Đa-vít thống kê dân số Ít-ra-en.
Satan stood up against Israel and incited David to count the people of Israel.

Matthew 4:10; 2011 Vietnamese translation from KPA version; 2021 English translation from New Revised Standard Version updated edition
Xa-tan kia, xéo đi !
Away with you, Satan!


I-sơ-ra-ên

[ʔi˧˧ səː˧˧ zaː˧˧ ʔen˧˧]

[ʔɪj˧˧ ʂəː˧˧ ʐaː˧˧ ʔen˧˧]

[ʔɪj˧˧ səː˧˧ ʐaː˧˧ ʔen˧˧]

[ʔɪj˧˧ ʂəː˧˧ ɹaː˧˧ ʔəːn˧˧]

[ʔɪj˧˧ səː˧˧ ɹaː˧˧ ʔəːn˧˧]

Genesis 32:28; 2011 Vietnamese translation from BD2011 version; 2021 English translation from the New Revised Standard version Updated Edition
Người ấy nói, ‘Từ nay người ta sẽ không gọi ngươi là Gia-cốp nữa, nhưng là I-sơ-ra-ên, vì ngươi đã vật lộn với Ðức Chúa Trời và với người ta, và ngươi đã thắng.’
Then the man said, ‘You shall no longer be called Jacob, but Israel, for you have striven with God and with humans and have prevailed.’

Genesis 35:21; 2011 Vietnamese translation from BD2011 version; 2021 English translation from the New Revised Standard version Updated Edition
I-sơ-ra-ên tiếp tục cuộc hành trình, và khi qua khỏi Tháp Ê-đe một khoảng thì ông cho dựng lều.
Israel journeyed on and pitched his tent beyond the tower of Eder.

Judges 5:3; 2011 Vietnamese translation from BD2011 version; 2021 English translation from the New Revised Standard version Updated Edition
Hỡi các vua, xin hãy nghe; Hỡi các lãnh tụ, xin lắng nghe.
Tôi sẽ hát cho Chúa,
Tôi sẽ hát cho Chúa, Ðức Chúa Trời của I-sơ-ra-ên, một bài ca.
Hear, O kings; give ear, O princes;
I will sing;
I will make melody to the Lord, the God of Israel.

2 Kings 3:9; 2011 Vietnamese translation from BD2011 version; 2021 English translation from the New Revised Standard version Updated Edition
Vậy vua I-sơ-ra-ên, vua Giu-đa, và vua Ê-đôm kéo quân ra; nhưng họ đi lòng vòng mất bảy ngày. Bấy giờ cả đại quân và các súc vật đi theo đều không còn nước uống.
So the king of Israel, the king of Judah, and the king of Edom set out, and when they had made a roundabout march of seven days, there was no water for the army or for the animals that were with them.

(biblical, Protestantism) Alternative form of I-xra-en


Yavê

Book of Job 2:1-2; Vietnamese translation from Nguyễn Thế Thuấn, transl. (1976), chapter 2, in Yob (Kinh Thánh); 2021 English translation based on the New Revised Standard Version Updated Edition
Vậy một ngày kia, các con cái của Thiên Chúa đã đến ra mắt Yavê, và Satan cũng đến cùng với họ để ra mắt Yavê. Yavê phán với Satan: “Ngươi từ đâu đến?” Satan thưa với Yavê: “Ði lởn vởn và lang thang trên đất”.
One day the heavenly beings came to present themselves before Yahweh, and the accuser also came among them to present himself before Yahweh. Yahweh said to the accuser, “Where have you come from?” The accuser answered Yahweh, “From going to and fro on the earth and from walking up and down on it.”

Isaia không phải là tác giả duy nhất nói đến Người Tôi Tớ của Ðức Yavê. Nhiều sách khác trong Cựu Ước, đã gọi Môsê, Ðavít, các tiên tri và nhiều người khác là Tôi tớ của Thiên Chúa.

2011, Bartôlômêô Nguyễn Sơn Lâm, “Người Tôi Tớ của Yavê [Yahweh's servant]”, in Simon Hòa Đà Lạt, archived from the original on 2023-08-11:

Isaih was not the only author who mentioned Yahweh’s Servant. Many other books of Old Testament had already called Moses, David, the prophets and many others God’s Servants.


tội nhân

[toj˧˨ʔ ɲən˧˧]

[toj˨˩ʔ ɲəŋ˧˧]

[toj˨˩˨ ɲəŋ˧˧]

(literary or religion) sinner; wrongdoer


cúng dường

[kʊwŋ͡m˧˦ zɨəŋ˨˩]

[kʊwŋ͡m˦˧˥ jɨəŋ˦˩]

[kʊwŋ͡m˦˥ jɨəŋ˨˩]


trần ai

[t͡ɕən˨˩ ʔaːj˧˧]

[ʈəŋ˦˩ ʔaːj˧˧]

[ʈəŋ˨˩ ʔaːj˧˧]

kiếp trần ai

(religion, usually Buddhism) mortal world or mortal life, especially in relation to the suffering that comes with it


trung hữu

[t͡ɕʊwŋ͡m˧˧ hiw˦ˀ˥]

[ʈʊwŋ͡m˧˧ hɨw˧˨]

[ʈʊwŋ͡m˧˧ hɨw˨˩˦]


cõi tạm

[kɔj˦ˀ˥ taːm˧˨ʔ]

[kɔj˧˨ taːm˨˩ʔ]

[kɔj˨˩˦ taːm˨˩˨]

(chiefly Buddhism or literary) mortal world


thì là Ai Cập

[tʰi˨˩ laː˨˩ ʔaːj˧˧ kəp̚˧˨ʔ]

[tʰɪj˦˩ laː˦˩ ʔaːj˧˧ kəp̚˨˩ʔ]

[tʰɪj˨˩ laː˨˩ ʔaːj˧˧ kəp̚˨˩˨]

Cuminum cyminum
Cuminum cyminum#Translingual

(botany, cooking) cumin (Cuminum cyminum)


Bạch Liên giáo

[ʔɓajk̟̚˧˨ʔ liən˧˧ zaːw˧˦]

[ʔɓat̚˨˩ʔ liəŋ˧˧ jaːw˨˩˦]

[ʔɓat̚˨˩˨ liəŋ˧˧ jaːw˦˥]

(historical, religion) White Lotus (a religious and political movement that originated in China in the late 13th century)


tóp

tóp mỡ


phân huỷ

[fəŋ˧˧ hwɪj˧˨]

[fəŋ˧˧ wɪj˨˩˦]


công quả

[kəwŋ͡m˧˧ kwaː˧˩]

[kəwŋ͡m˧˧ kwaː˧˨]

[kəwŋ͡m˧˧ waː˨˩˦]

Sino-Vietnamese word from 功 (“merit”) and 果 (“karma”).

vi-etym-sino

(Buddhism) good deeds done by laymen at Buddhist temples (such as helping in cooking, cleaning, etc.), believed to help accumulate merits


ma ha tát

[maː˧˧ haː˧˧ taːt̚˧˦]

[maː˧˧ haː˧˧ taːk̚˦˧˥]

[maː˧˧ haː˧˧ taːk̚˦˥]


oan nghiệt

[ʔwaːn˧˧ ŋiət̚˧˨ʔ]

[ʔwaːŋ˧˧ ŋiək̚˨˩ʔ]

[(ʔ)waːŋ˧˧ ŋiək̚˨˩˨]

Sino-Vietnamese word from 冤 (“wrong”) and 孽 (“evil”).

(Buddhism) karmic punishment for evil deeds in previous life


phụ công

[fu˧˨ʔ kəwŋ͡m˧˧]

[fʊw˨˩ʔ kəwŋ͡m˧˧]

[fʊw˨˩˨ kəwŋ͡m˧˧]


nông thôn mới

[nəwŋ͡m˧˧ tʰon˧˧ məːj˧˦]

[nəwŋ͡m˧˧ tʰoŋ˧˧ məːj˨˩˦]

[nəwŋ͡m˧˧ tʰoŋ˧˧ məːj˦˥]

From nông thôn (“the countryside; the country; rural areas”) + mới (“new”).

com

(Vietnam, agriculture) new-style rural area (rural area with gradually modern socio-economic infrastructure)


nước dùng

[nɨək̚˧˦ zʊwŋ͡m˨˩]

[nɨək̚˦˧˥ jʊwŋ͡m˦˩]

[nɨək̚˦˥ jʊwŋ͡m˨˩]

(cooking) bouillon or stock which is used as broth in dishes made from noodles